సంభాషణ: అచ్చమాంబ : మనకు తెలియని మన చరిత్ర
వచ్చే దాకా లేదని చాలా కాలం చదువుతూ వస్తున్నాము. ఆచంట సాంఖ్యాయన శర్మ 'లలిత' (1903) కథ కొంతకాలం పొటీగా నిలబడింది కానీ ఆధునిక కథాలక్షణాలు ఉన్నాయా లేదా అన్న ప్రశ్నతో దాన్ని వెనుకకు నెట్టివేశాము. మొట్టమొదటిదేది అన్న ప్రశ్న కాలక్రమానికి సంబంధించిందే తప్ప, సాహిత్య అంతర్లక్షణాల చర్చకు అందులో ఆస్కారం తక్కువ. పూర్తి భిన్నమైన ప్రక్రియగా కనిపిస్తే తప్ప, కథాలక్షణాలు ప్రాథమికంగా ఉన్నాయా, సమగ్రంగా ఉన్నాయా అన్న విచికిత్స చేయకూడదు. భండారు అచ్చమాంబ రాసిన పది కథలు 20 వ శతాబ్దం అంతా కథాచరిత్ర చర్చలో స్థానం సంపాదించుకోకపోవడానికి-గురజాడ ప్రాథమ్యం తిరుగులేనిదన్న విశ్వాసంతో పాటు, సాహిత్యరంగంలో వికాసం మొదట ఉత్తరాంధ్రలో తరువాత దక్షిణాంధ్రలో జరిగిందన్న అభిప్రాయం కూడా కారణం. గురజాడ 'దిద్దుబాటు' వెలువడిన ఒకటిరెండు సంవత్సరాలలోనే మాడపాటి హనుమంతరావు కథలు వెలువడి 1915నాటికి ఆయన కథాసంకలనం కూడా వచ్చినా తొలితరం కథకులలో ఆయనకు తగిన స్థానం లభించకపోవడానికి కూడా ప్రాంతీయ నేపథ్యం ప్రధాన కారణం. రాజకీయంగా కానీ, సాంస్క­ృతికంగా కానీ బెంగాల్‌ నుంచి ప్రసరించిన సంస్కరణవాద భావాలు, ఆధునిక సాహిత్య స్పర్శ తెలుగులో కొత్త సాహిత్యాన్ని ఉద్దీపింపజేశాయని నమ్ముతూ వచ్చాము. సంస్థాన రాజ్యాలలో పుట్టి అక్కడి నేపథ్యంలో ఉర్దూ-హిందీ సాహిత్యరచన చేసిన ప్రేమ్‌చంద్‌ ప్రభావాన్ని స్వీకరించిన మాడపాటి హనుమంతరావు కానీ, బ్రిటిష్‌ పాలిత మధ్యపరగణాలలోని ఆధునిక సంస్కారభావాలకు, మహారాష్ట్రలో శతాబ్దాలుగా జరుగుతూ వస్తున్న సామాజిక సంచలనాలకు ప్రతిస్పందించి మాడపాడి కంటె దశాబ్దంముందే కథలు రాసిన భండారు అచ్చమాంబ కానీ - వ్యవస్థిత సాహిత్యచరిత్ర భౌతిక సరిహద్దులకు వెలుపల నుంచి సాహిత్యవ్యాసంగం చేసినవారు. ఆ సరిహద్దులకు పూర్తిగా చెందనందువల్లనే కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణరావుకు గురజాడ, కందుకూరి, గిడుగు త్రయానికి వచ్చిన కీర్తి రాలేదు. అచ్చమాంబ, మాడపాటి- ఇద్దరూ కృష్ణాజిల్లాలో జన్మించినవారే. వారి నాటి కథలన్నీ రాజమండ్రి, కాకినాడ, మచిలీపట్నం వంటి కోస్తాంధ్ర పట్టణాలనుంచి వెలువడిన పత్రికలలో ప్రచురితమైనవే. కానీ వారి జీవితాలు మాత్రం బ్రిటిషాంధ్రకు వెలుపల సాగినవి. సాంకేతికంగా వారు బ్రిటిషాంధ్రులైనప్పటికీ, వారి వారి ఆచరణల రీత్యా, సాహిత్యస్వభావాల రీత్యా నాటి హైదరాబాద్‌ రాజ్యానికే చెందుతున్నారు.
తెలుగు కథకు భావప్రభావాలు ఎక్కడివైనా కథానిర్మాణం, రచనాపద్ధతి వంటి వాటిలో స్థానిక పరంపరకు చెందిన అంశాల ప్రమేయం కూడా ఉన్నది. తొలినాటి తెలుగు కథలన్నిటిలో సంవాద, సంభాషణా ధోరణి అధికంగా కనిపిస్తుంది. వర్ణనలు తక్కువగా ఉంటాయి. 18,19 శతాబ్దాలలో విస్త­ృతంగా కనిపించే ప్రహసన రచన కూ తొట్టతొలి కథలలో కథనరీతికి పోలికలు కనిపిస్తాయి. ఇక, వర్ణనాత్మక వచన కథన ధోరణి కొంతకాలంగా రూపొందుతూ వచ్చి నవలల అవతరణతో స్థిరపడింది. తెలుగులో కథల కంటె నవలలే ముందు వచ్చాయని గుర్తు పెట్టుకుంటే, కథావతరణ క్రమం మరింత స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. తెలుగులో నూతన సంస్కారభావాలు బెంగాల్‌ నుంచి ఆంధ్రకు దిగుమతి అయ్యాయని, అవే మొత్తం తెలుగువారి సాహిత్య సాంస్క­ృతిక వికాసాలకు ప్రేరకాలు అనుకోవడం పొరపాటని అచ్చమాంబ రచనలు నిరూపిస్తాయి. ఆమె గురజాడ వలె ఇంగ్లీషు సాహిత్యాన్ని చదివిన వ్యక్తి కాదు. బెంగాలీ రచయితలతో ఉత్తరప్రత్యుత్తరాలుచేసిన వ్యక్తి కాదు. సోదరుడే కాక సహాధ్యాయి కూడా అయిన కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వల్ల కొంత అవగాహన, నాగపూర్‌లోనూ, ఉద్యోగరీత్యా భర్త వెళ్లిన ఇతర మహారాష్ట్ర పట్టణాలలోను పొందిన జీవితానుభవం కొంత, చదివిన మరాఠీ, తెలుగు పుస్తకాల వల్ల మరికొంత- ఆమె చైతన్యం రూపొంది ఉండాలి. అలనాటి తెలంగాణకు చెందిన రచయితలందరి విషయంలో వారి భావమూలాలను, ప్రభావాలను గుర్తించడానికి సాహిత్యచరిత్ర విద్యార్థులు ఇంకా పరిశ్రమించవలసి ఉన్నది.
అచ్చమాంబ కథలన్నిటిలో సంవాద, సంభాషణా ధోరణి ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె ప్రధానంగా మానవసంబంధాలపైనే కథావస్తువులను కేంద్రీకరించినందున- భార్య-భర్త, తల్లి-పిల్లలు ఇట్లా కుటుంబసభ్యుల మధ్య జరిగిన సంభాషణలే ప్రధానంగా కథలు నడిచాయి. ఏ కాలంలో, ఏనేపథ్యంలో, ఏ ప్రాంతంలో కథజరిగిందీ మనకు తెలిసే అవకాశం అతి తక్కువ. ఆమె వాడిన భాష సరళ గ్రాంథికం కావడం వల్ల భాష ప్రత్యేకతలు కూడా కనిపెట్టడం కష్టం. ముదిగంటి సుజాతారెడ్డి ( ఇదే సంకలనానికి ఆమె రాసిన ముందుమాట చూడండి) ప్రత్యేకమైన దృష్టి పెట్టి-'సత్ప్రాత్రదానము' అన్న కథ హైదరాబాద్‌ నేపథ్యంలో రాసినట్టు గుర్తించారు. అంతే కాదు, ఆమె భాషలో కనిపిస్తున్న తెలంగాణ మాండలిక పదాలను గుర్తించారు.
1901, 1902,1903- ఈ మూడు సంవత్సరాలలో రాసిన పదికథలు ఈ పుస్తకంలో ఉన్నాయి. ఏ కథలోనూ సంక్లిష్టమైన ఇతివృత్తం లేదు. జటిలమైన సమస్యలు కానీ, గాఢమైన ఉద్వేగాంశాలు కానీ ఈ కథల్లో లేవు. ఆనాటికి అటువంటి కథలు వచ్చే అవకాశం లేదు. కథలన్నిటిలో ముఖ్యమయిన కథాంశం- మానవసంబంధాలని మెరుగుపరచడం. విద్య ప్రాధాన్యాన్నో, నిరాడంబరత వంటి విలువల గొప్పదనాన్నో చెప్పి ఒప్పించడం ద్వారా జీవితాలను, సంబంధాలను ఉన్నతీకరించడానికి పాత్రలు ప్రయత్నిస్తాయి. ప్రతికథలోను 'నీతి' ఉన్నది. ప్రతి సంబంధంలోను గురుశిష్య సంబంధం ఉంది. చదువుకున్న భర్తలు తమ భార్యలకి మంచీచెడ్డా చెప్పే బాధ్యతని తీసుకుంటారు. అంతమాత్రాన ఆడవాళ్లు కేవలం చెప్పింది వినే బలహీనులుగా ఉండరు. వాళ్లు ఏది నేర్చుకోవలని తమ భర్తలు ఆశిస్తున్నారో వాటిని ప్రశ్నిస్తారు. తాము కన్విన్స్‌ అయినతరువాతే ఆచరిస్తారు. కాకపోతే, ప్రగతిశీల భావాలను భర్తలు చెబుతుంటే, సంప్రదాయ అభిప్రాయాలనుంచి భార్యలు వాటిని ప్రశ్నిస్తారు. భావాల సంగతి పక్కన పెడితే, ప్రశ్నించడం ఇక్కడ ముఖ్యం. సార్వకాలీనత ఉన్న చిన్న చిన్న అంశాలు కథావస్తువులు. ఉదాహరణకి 'ప్రథమకలహం' అన్న కథ, తమ మాటే నెగ్గాలని మొండిపట్టు పట్టడం, మాట పట్టింపులూ ఎంతదూరం మానవసంబంధాలని తీసుకెళ్లగలవు అనే విషయం అన్నది ఇందులో కథాంశం. ఏ కాలంలో అయినా జీవితాలని ఛిద్రం చేయగలిగిన శక్తి మాట్లాడిన మాటకో, మాట్లాడని మాటకో ఉంటుంది. మాటపట్టింపు కంటె జీవితం విలువైనదని, ఒదిగి ఉంటే తప్పులేదని చెప్పవలసిన కాలం అది. ఆత్మగౌరవానికే అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చే కాలం ఇంకా రాలేదు.
ఆడవాళ్లు 'నేర్చుకోవాలి' అనే కాలంలోని కథలివి. చదువు నేర్చుకోవాలనో, చీరలూనగల కంటె గుణసంపద గొప్పదనో నేర్చుకోవాలని తహతహలాడుతున్న కాలం కాబోలు. భర్తలని గురువులుగా నిరభ్యంతరంగా అంగీకరించారు. స్త్రీల అభివృద్ధిలో అదొక సందర్భం. ఇపుడు వెనుకకు తిరిగి చూస్తే దాన్ని స్త్రీ ఉద్యమం వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరించిన సందర్భంగా కనిపిస్తుంది. తెలుగువారి ప్రాంతాలలో, ముఖ్యంగా బ్రిటిషాంధ్రలో, అగ్రకులాల స్త్రీలు మొదట చదువుకునే హక్కు కోసం తాపత్రయపడ్డారు. ఇతర కులాలలో పురుషులకే ఇంకా విద్య సమీపించలేదు కనుక, స్త్రీవిద్య గురించిన ఆకాంక్ష బలపడలేదు. వీరేశలింగం వంటి సంస్కర్తలు ప్రచారంలో పెడుతున్న సంస్కారభావాల సాయంతో, స్త్రీలు సాంప్రదాయ చట్రం నుంచి వెలుపలికి చూడనారంభించారు. వితంతువివాహాలనే సంస్కారాన్ని సాధన చేస్తున్న వీరేశలింగం కులాంతర వివాహాలు కాదుకదా, కనీసం శాఖాంతర వివాహాలను కూడా ప్రోత్సహించలేదు. తన ఉద్యమం పరిమితులను దృష్టిలో పెట్టుకుని గీసుకున్న గిరి అది. అట్లాగే, స్త్రీలు కూడా స్త్రీవిద్యను పురుషులకు మరింత సేవ చేయడానికో, కుటుంబాన్ని ఉన్నతంగా తీర్చిదిద్దడానికో కోరుకుంటున్నామని చెబుతూ వచ్చారు. తొలినాటి సాహిత్యంలో పురుషులలోని ప్రతికూల అంశాలను కాక, స్త్రీలలో పురుషులు చూస్తున్న అవలక్షణాల మీదనే స్త్రీరచయితలు గురిపెట్టడం గమనించవచ్చు. అమ్మలక్కలతో కబుర్లు చెబుతూ కాలక్షేపం చేయడం, చీరలూ నగల మీద యావ ఉండడం, కుతర్కంతో భర్తలకు అనుకూలవతులుగా మెలగకపోవడం- వంటి లక్షణాలు నాటి కొందరు స్త్రీలలో విద్యావంతులైన పురుషులకు కంటగింపుగా ఉండి ఉండవచ్చు. అటువంటి అవలక్షణాలన్నిటినీ అచ్చమాంబ తన కథలలో విమర్శించారు. అచ్చమాంబ దృష్టిలో ఉన్నతమైన సంస్కారం అంటే- అణకువగా, వినయంగా ఉండడం, అధిక వ్యయాన్ని ఇష్టపడక మితంగా సంసారాన్ని సాగించగలగడం, ఆర్థికస్థితి వల్ల కాయకష్టం చేయవలసి వచ్చినా ఆడవాళ్లు తమ ప్రవర్తన ద్వారా గౌరవాన్ని కాపాడుకోగలగడం, సేవకుల విషయంలో పేదల విషయంలో కారుణ్యభావన కలిగి ఉండడం.
అచ్చమాంబ వ్యక్తిత్వంలో కూడా అణకువ, కార్యసాధన కోసం అనువైన వాతావరణం కల్పించుకోవడం ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి. భర్తను తనకు అనుగుణంగా మలచుకోవడంతో పాటు, ఆయన విషయంలో ఆమె తీవ్రమైన కృతజ్ఞత చూపుతూ వచ్చారు. " ఎవరి పరిపూర్ణ కటాక్షంబుచే నాకీ గ్రంథము వ్రాయునంతటి శక్తియు, స్వాతంత్య్రంబును గలిగెనో'' ఆ భండారు మాధవరావుకు ఆమె 'అబలాసచ్చరిత్ర రత్నమాల'ను అంకితం చేశారు. తన చర్మంతో చెప్పులు కుట్టి ఇచ్చినా అతని రుణం తీరదని కూడా ఆమె ఆ అంకిత వాక్యాలలో అన్నారు. ఆమె వ్యక్తం చేసిన విధేయతను, పాతివ్రత్యాన్ని, కృతజ్ఞతను పక్కనబెడితే, అచ్చమాంబ వ్యక్తీకరణలోని స్పష్టతకు ఉదాహరణ- గ్రంథం రాయగలిగే శక్తిని, స్వాతంత్య్రాన్ని ప్రస్తావించడం. స్త్రీలకు నాడు కావలసినది శక్తిని సమకూర్చుకోవడం, స్వాతంత్య్రాన్ని జాగ్రత్తగా పెంచుకోవడం. వీరే శలింగం కార్యాచరణ ఆరంభించిన దశాబ్దకాలానికే అచ్చమాంబ కోస్తాంధ్రలోని వివిధ పట్టణాలను భర్తతో సహా సందర్శించారు. వెళ్లిన ప్రతిచోటా మహిళలను కలవడం, వారిని ఏదో ఒక రూపంలో సంఘటితం చేయడం చేస్తూ వచ్చారు. ముప్పయ్యేళ్ల జీవితంలో ఆమె సాధించిన కార్యాలు చూస్తే ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. సంస్కారభావాలతో ఉద్దీపన పొంది, దానికి అనుగుణమైన కార్యాచరణను లక్ష్యశుద్ధితో, చిత్తశుద్ధితో ఆమె నిర్వహిస్తూ వచ్చారు. బొంబాయి జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు కూడా ఆమె హాజరయ్యారు. ప్లేగువ్యాధి బాధితులకు సేవ చేసి, తాను స్వయంగా ఆ వ్యాధి బారిన పడి ఆమె మరణించారు.
స్త్రీవిద్య గురించి స్వాతంత్య్రం గురించి అచ్చమాంబ అభిప్రాయాలు- 'అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల' గ్రంథరచనోద్దేశాన్ని వివరించిన మాటల్లో చూడవచ్చు. ఆడవారు బలహీనులని, మూఢులని, తెలివితక్కువవారని ఉన్న అభిప్రాయాన్ని, స్త్రీలకు విద్య అనుమతిస్తే అది దుర్వినియోగం అవుతుందన్న పొరపాటు భావనను పూర్వపక్షం చేసి వాస్తవంగా ఆదర్శంగా జీవించిన స్త్రీల గాథలను పరిచయం చేయడం తన ఉద్దేశమని ఆమె పీఠికలో పేర్కొన్నారు.
పాతివ్రత్యమూ కుటుంబ ప్రయోజనం కోసం స్త్రీ విద్య అన్న చట్రంలోనే అచ్చమాంబ రాసినప్పటికీ- ఆమె రచనలలో అక్కడక్కడా విశేషమైన భావాలు కనిపిస్తాయి. కథనంలో కూడా కొత్త పోకడలు తారసపడతాయి. 'దంపతుల ప్రథమ కలహము' (1902) అన్న కథలో నాయిక లలిత తన అమ్మమ్మ పార్వతమ్మతో "అమ్మమ్మా, యిది మీ కాలము కాదు. ఇప్పటి కాలమున వివాహము కాగానే మేము గృహిణీ పదమునక ర్హురాండ్రమగుదుమే కాని ధనమిచ్చి కొన్న భానిసలము కాము. మా వంటి పత్నులు పురుషుల యహంభావము నెంతమాత్రము సహింపజాలరు'' అని అంటుంది. లలిత పాత్రపై రచయితకు సానుభూతి ఏమీ లేదు. అహంకారిగా చిత్రించిన పాత్రే. కానీ, కాలముతో పాటు మారుతున్న విలువలు ఈ మాటల్లో వ్యక్తమవుతున్నాయి. లలిత అమ్మమ్మ కూడా తన కాలంలో ఏదో ధిక్కారం చేసిన వ్యక్తే. భర్త " చెప్పినదంతయు జేయకుండుటయే తన గౌరవము హెచ్చుటకు మార్గమని తలంచి''న వ్యక్తే ఆమె. వర్తమానంలో ఆ పాత్ర పశ్చాత్తాపపడిందనుకోండి. అయినప్పటికీ, ఏ తరానికాతరం తమ స్వతంత్రతాకాంక్షని వ్యక్తపరుస్తూనే ఉన్నదని తెలియడం ఆనందాన్నిస్తుంది. " ... మీరిరువురును మీమీ స్వాతంత్య్రములను హెచ్చింపుచుండినచో కలహము ముదిరి గృహమొక యరణ్యము వలె దుఃఖప్రదమగును'' అన్న సామరస్యభావాన్నే రచయిత చెప్పినప్పటికీ- ఆత్మాభిమానమో అహంకారమో మహిళలలో పెరుగుతున్న వాస్తవికతను కూడా రికార్డు చేశారు. ఈ కథకు గురజాడ 'దిద్దుబాటు' కథతో కొంత పోలిక కనిపిస్తుంది. 'సానిదానిపాట' మీద మోజుపెంచుకున్న గోపాలరావుకు బుద్ధిచెప్పడానికి భార్య కమలిని పుట్టింటికి వెడుతున్నట్టు ఒక ఉత్తరం రాసిపెడుతుంది. గోపాలరావులో పశ్చాత్తాపం కలిగాక మంచం కింద దాక్కున్న కమలిని గాజుల చప్పుడు వినిపిస్తుంది. -అదీ గురజాడ రాసిన 'మొదటి' కథ. అచ్చమాంబ కథ 'దంపతుల ప్రథమకలహము'లో తన వెంట నాటకానికి రాని భార్యమీద అలిగిన భర్త ఇల్లు విడిచిపోదామని ఆలోచించి, చివరకు ఇంటి అరుగుమీద పడుకుంటాడు, తన ధోరణి వల్ల కలిగే ప్రమాదమేమిటో అమ్మమ్మ హితబోధ వల్ల తెలుసుకున్న భార్య లలిత ఇల్లంతా వెదికి కలవరపడుతుంది. చివరకు అరుగు మీద పడుకున్న భర్తను కనుగొంటుంది. గురజాడ రాసిన కథలో కథానాయిక చిరు హెచ్చరిక ద్వారా భర్తలో సద్వర్తన కలిగించే ప్రయత్నంచేస్తుంది. అచ్చమాంబ కథ పురుషుడికి అనుకూలంగా ఉన్నప్పటికీ, కథలో ముగింపు టెక్నిక్‌ మాత్రం ఒక్కటే కావడం విశేషం.
ప్రపంచంమీద, జీవితం మీద సానుకూల దృష్టి ఉండాలని చెప్పిన " అద్దమును సత్యవతియును'' (1903) అన్న కథ , కథ అనడానికి కూడా వీలు లేని ప్రాథమికమైన రచన అయినప్పటికీ, అందులో ఆమె చెప్పిన ఈ మాటలు ప్రత్యేకమైనవి. " ... ఈ జగమంతయు నొక యద్దమనియు మనము దాని వైపున కోపముగా చూచిన బ్రతిబింబము కోపముగా, సంతోషముగా దానింగనిన బ్రతిబింబము సంతోషముగాను కనిపించును''. సంవాద రూపంలో ఉన్న 'స్త్రీవిద్య' (1903) అన్న కథలో భర్త పాత్ర చేత స్త్రీవిద్య ప్రాశస్త్యాన్ని రచయిత చెప్పిస్తారు. సాధారణమైన ప్రయోజనాలతో పాటు భర్త చెప్పిన హేతువులు- " నీకే చదువు వచ్చి యుండిన శాస్త్రములో నేమి వ్రాసియున్నది నీవే చదివి తెలిసికొనజాలి యుందువు. నేనిదివరకు జదివిన శాస్త్రములలో ఎక్కడను స్త్రీలు చదువగూడదనిన మాట లేదు. బహుశా యే శాస్త్రములోను నిట్టి సంగతి యుండదని నా తాత్పర్యము. ''. ఈ కథలో రచయిత ఒక ఊహను కూడా కథాంశంలో భాగంగా చిత్రించారు. చదువునేర్చిన తరువాత తన భార్య లేఖ రాయడం, తాను దాన్ని చదవడం, పిల్లలను కూర్చుండబెట్టుకుని ఆమె వారికి చదువు చెప్పడం- ఈ దృశ్యాన్ని భర్త ఊహించుకుని చెబుతాడు. ఇందులోనే భార్యాభర్తల సంబంధం గురించి చెప్పిన ఒక వాక్యం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. "పరస్పరానురాగముగల మనబోటి భార్యాభర్తలొండొరులు ప్రేమపూర్వకముగా జేయు నేకార్యమేని నితరుల కది యల్పముగా దోచినను వారిలో వారికది యొక యమూల్యముగా దోచక మానదు.'' ఒక కథలో నగల మోజు భార్యకున్నట్లు చిత్రించిన రచయిత 'ధనత్రయోదశి' (1902) కథలో భర్తే అవినీతికి పాల్పడినట్టు, భార్య అతన్ని సన్మార్గంలోకి దిద్దినట్టు చిత్రించారు. " కష్టపడి సంపాదించుకొనిన పదిరూపాయిలను సుఖముగా దినినటుల నీ దొంగసొమ్మును దినగలమా, దానిని మనము ముట్టినపుడెల్ల నిది మీరు విశ్వాసదోషము వలనే సంపాదించి తినుమన్నదని మనసు దెప్పుచుండదా? ... నాకీ దరిద్రములో గలుగుచున్న పరమానందమిక దొరుకజాలదు గదా!'' అని భార్య పాత్ర విజయల క్ష్మి భర్తను నిలదీస్తుంది.
'సత్ప్రాత్రదానము'( (1902) కథలో రచయిత ఒక పాత్ర ద్వారా చేసిన ఒక వ్యాఖ్య ఆసక్తి కలిగిస్తుంది. ఒక అంధుడికి పావలా దానం చేయమని కొడుకు అడిగినప్పుడు, అతని తల్లి అట్లా చేయకుండా అన్నం మాత్రం పెట్టి పంపిస్తుంది. ఆ గుడ్డివాడి కొడుకులు గ్రామంలో కౌలు రైతులు. వారికి లభించే ఆదాయం ఏమాత్రం సరిపోదు. డబ్బు దానం చేస్తే ఆ అంధుడు తన కుమారులకు దాన్ని ఇచ్చి కుటుంబానికి సాయపడేవాడు కదా అని కొడుకు అడిగితే, తల్లి- తల్లిదండ్రులను సంసారాన్ని నడపవలసిన బాధ్యత కొడుకులదే అని చెబుతుంది. " ఆ గ్రుడ్డివాని పుత్రులిరువురు హైదరాబాదు వంటి పట్నమున కరిగి కూలిపనిచేసినను వారు వారి కుటుంబములను రక్షించుకొనగలరు'' అంటుంది. "వారట్లేల చేయరు?'' అని కొడుకు అడుగుతాడు. " కొన్ని పశువులు గడ్డి లేక నోటికి మన్ను తగులుచుండినను నొక చోటనే గరిక మేయుచు బరుండును గాని వానికి కొంచెము దూరములో పచ్చని పసరిక యున్నను నవి లేచి యట కరుగ నొల్లవు'' అని తల్లి చెబుతుంది. స్వయంగా దూరప్రాంతంలో ఉద్యోగరీత్యా ఉండవలసి వస్తున్న అచ్చమాంబ కుటుంబానికి కౌలురైతులు కూలీలుగా మారడానికి పట్నం వెళ్లకపోవడం అర్థం కాకపోవచ్చును. భిక్షాటనకు పాల్పడడం కంటె ఉన్న ఊరు వదిలి పట్నంలో కూలికి వెళ్లడమే నీతి అని చెప్పడమే ఆమె ఉద్దేశం కావచ్చును.
అచ్చమాంబ కథలను తిరిగి ఒకచోట అందుబాటులోకి రావడంవల్ల, తెలుగుసాహిత్యపాఠకులలో మూసుకుపోయిన కొన్ని కిటికీలు తిరిగి తెరుచుకుంటాయి. ఆనాటి సంస్కారభావాలనే కాదు, స్త్రీ ఆలోచనలను కూడా అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ పాఠ్యాలు పనికివస్తాయి. మనకు తెలియని మన చరిత్ర విస్త­ృతమైందని స్త్రీవాదులే కాదు, తెలంగాణవాదులు కూడా సంతోషిస్తారు. తెలుగు సాహిత్యం సంపన్నమవుతుంది.
Posted by కె. శ్రీనివాస్ at 12:52 AM
సుజాత February 18, 2010 at 3:32 AM
చాలా విషయాలు తెలుసుకున్నాను. థాంక్యూ!
కుటుంబరావు గారు రాసిన "అనుభవం" నవల్లో డాక్టర్ అచ్చమాంబ పిల్లల పెంపకం మీద రాసిన పుస్తకం ప్రస్తావన వస్తుంది. ఆమె, ఈవిడ ఒకరేనాండీ?
Kalpana Rentala February 18, 2010 at 6:16 AM
శ్రీనివాస్ గారు, వ్యాసం సమగ్రం గా బావుంది.
సుజాత, ఆ అచ్చమాంబ వేరు. ఆమె డాక్టర్. ఇప్పుదంటే మనకు మన శరీర స్పృహ బాగానే వుంది కానీ మా అమ్మ, మీ అమ్మగారి తరం వాళ్ళకు కానుపు, పిల్లల పెంపకం గురించి అసలైన పరిజ్ననం కలిగించే పుస్తకం ఆమె రాశారు. మా అమ్మ గారికి అచ్చమాంబ గారంటే చాలా అభిమానం. ఆమె విజయవాడ లో వుండేవారు.
ఈ అచ్చమాంబ గారు మొదట గా స్త్రీల సాహిత్య చరిత్ర రాసిన విదుషీమణి.
కొత్త పాళీ February 18, 2010 at 10:08 AM
చాలా బావుందండీ. విలువైన వ్యాసం. సాహిత్య చరిత్రని ఎలా అధ్యయనం చెయ్యాలని మంచి విషయాలు చెప్పారు. ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో ఈ సంకలనం రావడం కూడా సంతోషించాల్సిన విషయం.
సుజాత గారు, భండారు అచ్చమాంబ గారి రచనల ప్రసక్తి శ్రీపాద వారి కథల్లో కొన్ని చోట్ల కనిపిస్తుంది. విజయవాడా వాస్తవ్యులైన డా. అచ్చమాంబగారు వేరు. ఆవిడ ప్రసూతి వైద్యులు, కమ్యూనిస్టు నాయకురాలు, 1950 - 70 కాలంలో విజయవాడాలో ప్రముఖ వ్యక్తి.
శ్రీనివాస్ గారు-
మంచి పరిచయం చేసారు.ధన్యవాదాలు.
"ఆప్తులైన పురుషులచే గౄహమున నిర్భందింపడు స్త్రీలు రక్షితురాండ్రు కారు.ఏ స్త్రీలు తమ యాత్మను తామే కాపాడుకొందురో వారే సురక్షితురాండ్రు" -అచ్చమాంబ
ఆమె వాడిన భాష సరళంగా సూటిగా పాఠకులకి అర్ధమవడమే కాక అలోచింప చేసేలా రచనలు చేసి..సాహిత్యాన్ని సమాజ సంస్కరణకి ఉపయోగించిన రచయిత్రి అభినందనీయురాలు.
1902 సంవత్సరం లో బందరు లో "బృందావన స్త్రీ సమాజం" అనే పేరు తో మొదటి మహిళా సంఘాన్ని స్థాపించారు.'హిందూ సుందరి'పత్రికలో కొన్ని వ్యాసలు కూడా రాశారు(ట).
K. Sreenivas February 18, 2010 at 11:41 AM
డాక్టర్ అచ్చమాంబ గా సుప్రసిద్ధులైన కొమర్రాజు అచ్చమాంబ కొమర్రాజు వెంకట లక్ష్మణ రావు కుమార్తె. సోదరి భండారు అచ్చమాంబ 1905 జనవరి 18 నాడు మరణించగా, 1906 లో జన్మించిన తన కూతురుకు లక్ష్మణరావు ఆమె పేరే పెట్టినట్టున్నారు. భండారు అచ్చమాంబ స్త్రీల సాహిత్య చరిత్ర రాసినట్టు లేదు. ఆమె రాసిన అబలా సచ్చరిత్ర రత్నమాల కొందరు ఆదర్శ స్త్రీమూర్తుల జీవిత గాథా సంగ్రహం.
sambhaashana: achamamba : manaku teliyani mana charitra
vache daka ledani chala kaalam chaduvutuu vastunnamu. aachanta saankhyaayana sharma 'lalita' (1903) katha kontakaalam poteegaa nilabadindi cony aadhunika kathaalakshanaalu unnaya leda anna prasnatho daanni venukaku nettivesaamu. mottamodatidedi anna prasna kaalakramaaniki sambandhinchinde tappa, saahitya antarlakshanaala charchaku andulo askaram takkuva. puurti bhinnamaina prakriyagaa kanipiste tappa, kathaalakshanaalu praathamikamgaa unnaya, samagramgaa unnaya anna vichikitsa cheyakudadu. bhandaaru achamamba raasina padi kathalu 20 va sataabdam antaa kathacharitra charchalo sthaanam sampadinchukokapovadani-gurajada praathamyam tirugulenidanna vishwaasamtho paatu, saahityarangamlo vikasam modata uttaraandhralo taruvaata dakshinaandhralo jarigindanna abhiprayam kuudaa kaaranam. gurajada 'diddubaatu' veluvadina okatirendu samvatsaraalalone madapati hanumantarao kathalu veluvadi 1915naatiki aayana kathaasankalanam kuudaa vachina tolitaram kathakulalo aayanaku tagina sthaanam labhinchakapovadaaniki kuudaa praantiiya nepathyam pradhaana kaaranam. raajakeeyamgaa cony, saamsanrutikamgaa cony bengalle nunchi prasarinchina samskaranavaada bhaavaalu, aadhunika saahitya sparsa telugulo kotta saahityaanni uddeepimpajesaayani nammutuu vachamu. samsthaana raajyaalalo putti akkadi nepathyamlo urduu-hindi saahityarachana chesina premenchandi prabhaavaanni sweekarinchina madapati hanumantarao cony, british paalita madhyaparaganaalaloni aadhunika samskaarabhaavaalaku, maharashtralo sataabdaalugaa jarugutuu vastunna saamaajika sanchalanaalaku pratispandinchi madapadi kante dasabdammunde kathalu raasina bhandaaru achamamba cony - vyavasthita saahityacharitra bhautika sarihaddulaku velupala nunchi saahityavyaasangam chesinavaaru. aa sarihaddulaku puurtigaa chendananduvallane komarraju venkata lakshmanaraoku gurajada, kandukuri, gidugu trayaaniki vachina keerti raledu. achamamba, madapati- iddaruu krishnaajillaalo janminchinavaare. vaari naati kathalannee rajamandri, kakinada, machilipatnam vanti kostandhra pattanaalanunchi veluvadina patrikalalo prachuritamainave. cony vaari jeevitaalu maatram britishaandhraku velupala saaginavi. saanketikamgaa vaaru britishandhrulainappa, vaari vaari aacharanala reetya, saahityaswabhaavaala reetya naati hyderabade rajyanike chendutunnaru.
telugu kathaku bhavaprabhavalu ekkadivaina kathaanirmaanam, rachanaapaddhati vanti vaatilo sthaanika paramparaku chendina amsaala prameyam kuudaa unnadi. tolinaati telugu kathalannitilo samvaada, sambhashana dhorani adhikamgaa kanipistundi. varnanalu takkuvagaa untaayi. 18,19 sataabdaalalo vistamramgaa kanipinche prahasana rachana kuu tottatoli kathalalo kathanareetiki polikalu kanipistaayi. ika, varnanaatmaka vachana kathana dhorani kontakaalamgaa roopondutuu vachi navalala avataranato sthirapadindi. telugulo kathala kante navalale mundu vachaayani gurtu pettukunte, kathaavatarana kramam marinta spashtamgaa ardhamavutundi. telugulo noothana samskaarabhaavaalu bengalle nunchi aandhraku digumati ayyayani, ave mottam teluguvaari saahitya saamsanrutika vikaasaalaku prerakaalu anukovadam porapaatani achamamba rachanalu niruupistaayi. aame gurajada vale ingleeshu saahityaanni chadivina vyakti kaadu. bengali rachayitalatho uttarapratyuttaraalu vyakti kaadu. sodarude kaaka sahadhyayi kuudaa ayina komarraju lakshmanarao valla kontha avagaahana, nagapurelonu, udyogareetyaa bharta vellina itara maharashtra pattanaalalonu pondina jeevitaanubhavam kontha, chadivina maraatii, telugu pustakaala valla marikonta- aame chaitanyam roopondi undaali. alanati telangaanaku chendina rachayitalandari vishayamlo vaari bhaavamuulaalanu, prabhaavaalanu gurtinchadaaniki saahityacharitra vidyaarthulu inka parisraminchavalasi unnadi.
achamamba kathalannitilo samvaada, sambhashana dhorani prasphutamgaa kanipistundi. aame pradhaanamgaa maanavasambandhaalapaine kathaavastuvulanu kendreekarinchinanduna- bharya-bharta, talli-pillalu itla kutumbasabhyula madhya jarigina sambhashanale pradhaanamgaa kathalu nadichayi. e kaalamlo, enepathyamlo, e praantamlo kathajarigindii manaku telise avakaasam athi takkuva. aame vaadina bhasha sarala granthikam kaavadam valla bhasha pratyekatalu kuudaa kanipettadam kashtam. mudiganti sujatareddy ( ide sankalanaaniki aame raasina mundumata chudandi) pratyekamaina drushti petti-'satpraatradaanamu' anna katha hyderabade nepathyamlo rasinattu gurtinchaaru. anthe kaadu, aame bhashalo kanipistunna telamgaana maandalika padaalanu gurtinchaaru.
1901, 1902,1903- ee moodu samvatsaraalalo raasina padikathalu ee pustakamlo unnaayi. e kathaloonuu sanklishtamaina itivruttam ledu. jatilamaina samasyalu cony, gaadamaina udvegaamsaalu cony ee kathallo levu. aanaatiki atuvanti kathalu vache avakaasam ledu. kathalannitilo mukhyamayina kathaamsam- maanavasambandhaalani meruguparachadam. vidya praadhaanyaanno, niraadambarata vanti viluvala goppadananno cheppi oppinchadam dwara jeevitaalanu, sambandhaalanu unnateekarinchadaaniki paatralu prayatnistaayi. pratikathaloonu 'neethi' unnadi. prati sambandhamloonu gurushishya sambandham undi. chaduvukunna bhartalu tama bhaaryalaki manchichedda cheppe baadhyatani teesukuntaaru. antamaatraana aadavaallu kevalam cheppindi vine balaheenulugaa undaru. vaallu edhi nerchukovalani tama bhartalu aasistunnaro vaatini prasnistaaru. taamu kanvinse ayinataruvaate aacharistaaru. kakapothe, pragatiseela bhaavaalanu bhartalu chebutunte, sampradaaya abhipraayaalanunchi bhaaryalu vaatini prasnistaaru. bhavala sangati pakkana pedithe, prasninchadam ikkada mukhyam. saarvakaaleenata unna chinna chinna amsaalu kathaavastuvulu. udaaharanaki 'pradhamakalaham' anna katha, tama mate neggaalani mondipattu pattadam, maata pattimpuluu entaduram maanavasambandhaalani teesukellagalavu ane vishayam annadi indulo kathaamsam. e kaalamlo aina jeevitaalani chidram cheyagaligina sakti matladina matako, matladani matako untundi. maatapattimpu kante jeevitam viluvainadani, odigi unte tappuledani cheppavalasina kaalam adhi. aatmagouravaanike adhika praadhaanyam iche kaalam inka raledu.
aadavaallu 'nerchukovali' ane kaalamlooni kathalivi. chaduvu nerchukovalano, cheeralunagala kante gunasampada goppadano nerchukovalani tahatahalaadutunna kaalam kaabolu. bhartalani guruvulugaa nirabhyantaramgaa angeekarinchaaru. streela abhivruddhilo adoka sandarbham. ipudu venukaku tirigi chuste daanni stree udyamam vyuuhaatmakamgaa vyavaharinchina sandarbhamgaa kanipistundi. teluguvaari praantaalalo, mukhyamgaa britishaandhralo, agrakulaala streelu modata chaduvukune hakku kosam taapatrayapaddaaru. itara kulaalalo purushulake inka vidya sameepinchaledu kanuka, strividya gurinchina aakanksha balapadaledu. veeresalingam vanti samskartalu prachaaramlo pedutunna samskaarabhaavaala saayamtho, streelu saampradaaya chatram nunchi velupaliki chudanarambhincharu. vitantuvivaahaalane samskaaraanni saadhana chestunna veeresalingam kulantara vivaahaalu kadukada, kaneesam saakhaantara vivaahaalanu kuudaa prothsahinchaledu. tana udyamam parimitulanu drushtilo pettukuni geesukunna giri adhi. atlage, streelu kuudaa streevidyanu purushulaku marinta seva cheyadaniko, kutumbaanni unnatamgaa teerchididdadaaniko korukuntunnamani chebutuu vachaaru. tolinaati saahityamlo purushulaloni pratikuula amsaalanu kaaka, streelalo purushulu chustunna avalakshanaala meedane streerachayitalu guripettadam gamaninchavachhu. ammalakkalatho kaburlu chebutuu kalakshepam cheyadam, cheeraluu nagala meeda yaava undadam, kutarkamtho bhartalaku anukuulavatulugaa melagakapovadam- vanti lakshanaalu naati kondaru streelalo vidyaavantulaina purushulaku kantagimpugaa undi undavacchu. atuvanti avalakshanhaalannitinii achamamba tana kathalalo vimarsinchaaru. achamamba drushtilo unnatamaina samskaaram ante- anakuvagaa, vinayamgaa undadam, adhika vyayaanni ishtapadaka mitamgaa samsaaraanni saaginchagalagadam, aardhikasthiti valla kayakashtam cheyavalasi vachina aadavaallu tama pravartana dwara gowravanni kapadukogalagadam, sevakula vishayamlo pedala vishayamlo kaarunyabhaavana kaligi undadam.
achamamba vyaktitvamlo kuudaa anakuva, kaaryasaadhana kosam anuvaina vaataavaranam kalpinchukovadam prasphutamgaa kanipistaayi. bhartanu tanaku anugunamgaa malachukovadamtho paatu, aayana vishayamlo aame teevramaina krutagnata chuuputuu vachaaru. " evari paripurna katakshambuche naakii grandhamu vraayunantati saktiyu, swaatantyrambunu galigeno'' aa bhandaaru maadhavaraavuku aame 'abalasacharitra ratnamaala'nu ankitam chesaru. tana charmamtho cheppulu kutti ichina athani runam teeradani kuudaa aame aa ankita vaakyaalalo annaru. aame vyaktam chesina vidheyatanu, paativratyaanni, krutagnatanu pakkanabedithe, achamamba vyakteekaranalooni spashtataku udaaharana- grandham rayagalige saktini, swaatantyraanni prastaavinchadam. streelaku naadu kaavalasinadi saktini samakurchukovadam, swaatantyraanni jaagrattagaa penchukovadam. veere salingam kaaryaacharana aarambhinchina dasabdakalanike achamamba kostandhraloni vividha pattanaalanu bhartatho sahaa sandarsinchaaru. vellina pratichota mahilalanu kalavadam, vaarini edho oka roopamlo sanghatitam cheyadam chestu vachaaru. muppayyella jeevitamlo aame saadhinchina kaaryaalu chuste aascharyam kalugutundi. samskaarabhaavaalato uddeepana pondi, daaniki anugunamaina kaaryaacharananu lakshyasuddhitho, chittasuddhito aame nirvahistuu vachaaru. bombai jaateeya congresseku kuudaa aame haajarayyaaru. pleguvyaadhi baadhitulaku seva chesi, taanu swayamgaa aa vyaadhi baarina padi aame maraninchaaru.
strividya gurinchi swaatantyram gurinchi achamamba abhipraayaalu- 'abala sacharitra ratnamaala' grandharachanoddesaanni vivarinchina maatallo chudavachhu. aadavaaru balaheenulani, moodulani, telivitakkuvavaarani unna abhipraayaanni, streelaku vidya anumatiste adhi durviniyogam avutundanna porapaatu bhavananu poorvapaksham chesi vaastavamgaa aadarsamgaa jeevinchina streela gaathalanu parichayam cheyadam tana uddesamani aame peethikalo perkonnaru.
paativratyamuu kutumba prayojanam kosam stree vidya anna chatramlone achamamba rasinappatiki- aame rachanalalo akkadakkada visaeshamaina bhaavaalu kanipistaayi. kathanamlo kuudaa kotta pokadalu taarasapadataayi. 'dampatula prathama kalahamu' (1902) anna kathalo naayika lalita tana ammamma paarvatammatho "ammamma, yidi mee kaalamu kaadu. ippati kaalamuna vivaahamu kagane memu gruhini padamunaka ruhuraandramagudeme kaani dhanamichi konna bhaanisalamu kaamu. maa vanti patnulu purushula yahambhaavamu nentamaatramu sahimpajaalaru'' ani antundi. lalita paatrapai rachayitaku saanubhooti emi ledu. ahankariga chitrinchina paatre. cony, kaalamutho paatu maarutunna viluvalu ee maatallo vyaktamavutunnaayi. lalita ammamma kuudaa tana kaalamlo edho dhikkaram chesina vyakte. bharta " cheppinadantayu jeyakundutaye tana gowravamu hecchutaku maargamani talanchi''na vyakte aame. vartamaanamlo aa paatra paschaattaapapadindanuko. ayinappatiki, e taraanikaataram tama swatantrataakaankshani vyaktaparustuune unnadani teliyadam aanandaannistundi. " ... meeriruvurunu meemi swaatantyramulanu hecchimpuchundinacho kalahamu mudiri gruhamoka yaranyamu vale dukkapradamagunu'' anna saamarasyabhaavaanne rachayita cheppinappatiki- aatmaabhimaanamo ahankaramo mahilalalo perugutunna vaastavikatanu kuudaa rikaardu chesaru. ee kathaku gurajada 'diddubaatu' kathatho kontha polika kanipistundi. 'saanidaanipaata' meeda mojupenchukunna gopalaraoku buddhicheppadaaniki bharya kamalini puttintiki vedutunnattu oka uttaram raasipedutundi. gopalaraolu paschaattaapam kaligaaka mancham kinda daakkunna kamalini gajula chappudu vinipistundi. -adhee gurajada raasina 'modati' katha. achamamba katha 'dampatula pradhamakalahamu'loo tana venta naatakaaniki raani bhaaryameeda aligina bharta illu vidichipodamani aalochinchi, chivaraku inti arugumeeda padukuntaadu, tana dhorani valla kalige pramadamemito ammamma hitabodha valla telusukunna bharya lalita illanta vediki kalavarapadutundi. chivaraku arugu meeda padukunna bhartanu kanugontundi. gurajada raasina kathalo kathaanaayika chiru hecharika dwara bhartalo sadvartana kaliginche prayatnanchestundi. achamamba katha purushudiki anukuulamgaa unnappatikii, kathalo mugimpu technicke maatram okkate kaavadam visesham.
prapanchammeeda, jeevitam meeda saanukuula drushti undaalani cheppina " addamunu satyavatiyunu'' (1903) anna katha , katha anadaaniki kuudaa veelu laeni praathamikamaina rachana ayinappatiki, andulo aame cheppina ee maatalu pratyekamainavi. " ... ee jagamantayu noka yaddamaniyu manamu daani vaipuna kopamugaa chuuchina bratibimbamu kopamugaa, santoshamugaa daaninganina bratibimbamu santoshamugaanu kanipinchunu''. samvaada roopamlo unna 'strividya' (1903) anna kathalo bharta paatra chetha strividya praasastyaanni rachayita cheppistaaru. saadhaaranamaina prayojanaalato paatu bharta cheppina hetuvulu- " neeke chaduvu vachi yundina saastramulo nemi vraasiyunnadi neeve chadivi telisikonajaali yunduvu. nenidivaraku jadivina saastramulalo ekkadanu streelu chaduvagudadanina maata ledu. bahusa yee saastramuloonu nitti sangati yundadani naa taatparyamu. ''. ee kathalo rachayita oka oohanu kuudaa kathaamsamlo bhagamga chitrinchaaru. chaduvunerchina taruvaata tana bharya lekha rayadam, taanu daanni chadavadam, pillalanu koorchundabettukuni aame vaariki chaduvu cheppadam- ee drushyaanni bharta oohinchukuni chebutaadu. indulone bhaaryaabhartala sambandham gurinchi cheppina oka vaakyam aasaktikaramgaa untundi. "parasparaanuraagamugala manaboti bhaaryaabhartalondorulu premapuurvakamugaa jeyu nekaaryameni nitarula kadi yalpamugaa dochinanu vaarilo vaarikadi yoka yamuulyamugaa dochaka maanadu.'' oka kathalo nagala moju bhaaryakunnatlu chitrinchina rachayita 'dhanatrayodasi' (1902) kathalo bharte avineetiki palpadinattu, bharya atanni sanmaargamloki diddinattu chitrinchaaru. " kashtapadi sampaadinchukonina padiruupaayilanu sukhamugaa dininatula nee dongasommunu dinagalama, daanini manamu muttinapudella nidi meeru vishwaasadoshamu valane sampaadinchi tinumannadani manasu deppuchundadaa? ... naakii daridramulo galuguchunna paramaanandamika dorukajaaladu gadaa!'' ani bharya paatra vijayala kshmi bhartanu niladeestundi.
'satpraatradaanamu'( (1902) kathalo rachayita oka paatra dwara chesina oka vyaakhya aasakti kaligistundi. oka andhudiki pavala daanam cheyamani koduku adiginappudu, athani talli atla cheyakunda annam maatram petti pampistundi. aa guddiwadi kodukulu graamamlo kaulu raitulu. vaariki labhinche aadaayam ematram saripodu. dabbu daanam cheste aa andhudu tana kumaarulaku daanni ichi kutumbaaniki sayapadevadu kada ani koduku adigithe, talli- tallidandrulanu samsaaraanni nadapavalasina baadhyata kodukulade ani chebutundi. " aa gruddivani putruliruvuru haidaraabaadu vanti patnamuna karigi koolipanichesinanu vaaru vaari kutumbamulanu rakshinchukonagalaru'' antundi. "vaaratlela cheyaru?'' ani koduku adugutaadu. " konni pasuvulu gaddi leka notiki mannu taguluchundinanu noka chotane garika meyuchu barundunu gaani vaaniki konchemu dooramulo pachani pasarika yunnanu navi lechi yata karuga nollavu'' ani talli chebutundi. swayamgaa doorapraantamlo udyogareetyaa undavalasi vastunna achamamba kutumbaaniki kauluraitulu kuuliilugaa maaradaaniki patnam vellakapovadam artham kaakapovachhunu. bhikshaatanaku palpadadam kante unna ooru vadili patnamlo kooliki velladame neethi ani cheppadame aame uddesam kaavacchunu.
achamamba kathalanu tirigi okachota andubaatuloki ravadamvalla, telugusaahityapaatakula moosukupoyina konni kitikeelu tirigi teruchukuntaayi. aanaati samskaarabhaavaalane kaadu, stree aalochanalanu kuudaa artham chesukovadaniki ee paatyaalu panikivastaayi. manaku teliyani mana charitra vistaerutamaindani strivadule kaadu, telangaanavaadulu kuudaa santoshistaaru. telugu saahityam sampannamavutundi.
Posted by ke. srinivas at 12:52 AM
sujaata February 18, 2010 at 3:32 AM
chala vishayaalu telusukunnaanu. thankyu!
kutumbarao gaaru raasina "anubhavam" navallo dactor achamamba pillala pempakam meeda raasina pustakam prastaavana vastundi. aame, eevida okarenandi?
Kalpana Rentala February 18, 2010 at 6:16 AM
srinivas gaaru, vyaasam samagram gaa bavundi.
sujaata, aa achamamba vaeru. aame dactor. ippudante manaku mana sareera spruha bagane vundi cony maa amma, mee ammagari taram vaallaku kaanupu, pillala pempakam gurinchi asalaina parijnanam kaliginche pustakam aame raasaaru. maa amma gaariki achamamba garante chala abhimanam. aame vijayavada loo vundevaaru.
ee achamamba gaaru modata gaa streela saahitya charitra raasina vidusheemani.
kotta paalii February 18, 2010 at 10:08 AM
chala bavundandi. viluvaina vyaasam. saahitya charitrani ela adhyayanam cheyyaalani manchi vishayaalu cheppaaru. prastuta paristhitullo ee sankalanam ravadam kuudaa santoshinchaalsina vishayam.
sujaata gaaru, bhandaaru achamamba gaari rachanala prasakti sripada vaari kathallo konni chotla kanipistundi. vijayavada vaastavyulaina daa. achamaambagaaru vaeru. aavida prasuuti vaidyulu, kamyuunistu nayakuralu, 1950 - 70 kaalamlo vijayavadalo pramukha vyakti.
srinivas gaaru-
manchi parichayam chesaru.dhanyavaadaalu.
"aaptulaina purushulache gaehamuna nirbhandimpadu streelu rakshituraandru kaaru.e streelu tama yaatmanu taame kapadukonduro vaare surakshituraandru" -achamamba
aame vaadina bhasha saralamgaa suutigaa paatakulaki ardhamavadame kaaka alochimpa chesela rachanalu chesi..saahityaanni samaja samskaranaki upayoginchina rachayitri abhinandaneeyuraalu.
1902 samvatsaram loo bandaru loo "brundavana stree samajam" ane paeru thoo modati mahila sanghaanni sthaapinchaaru.'hindu sundari'patrikalo konni vyaasalu kuudaa raasaaru(ta).
K. Sreenivas February 18, 2010 at 11:41 AM
dactor achamamba gaa suprasiddhulaina komarraju achamamba komarraju venkata lakshmana raavu kumarte. sodari bhandaaru achamamba 1905 janavari 18 naadu maraninchagaa, 1906 loo janminchina tana koothuruku lakshmanarao aame pere pettinattunnaru. bhandaaru achamamba streela saahitya charitra rasinattu ledu. aame raasina abala sacharitra ratnamaala kondaru aadarsa streemoorthula jeevita gatha sangraham.