మరా ప్రజలు - వికీపీడియా
మారా ప్రజలు ఈశాన్య భారతదేశంలోని మిజోరాం నివాసులుగా గుర్తించబడ్డారు. ప్రధానంగా మిజోరాం రాష్ట్రంలోని మారా " అటానమసు డిస్ట్రిక్టు కౌన్సిలు "లో ఉన్నారు. ఇక్కడ వారు జనసంఖ్యాపరంగా ఆధిఖ్యతలో ఉన్నాడు. మారాలకు భారతదేశంలోని కుకి, మిజో, మయన్మారు లోని కాచిను, కరెను, షాను, చిను ప్రజలతో సంబధం ఉంది. మయన్మారులో చిను రాష్ట్రం (బర్మా)నైరుతి, దక్షిణ-మధ్య భాగంలో గణనీయమైన సంఖ్యలో మారాలు కనిపిస్తారు. భారతదేశంలోని మారా సమీప ప్రాంతాన్ని, బర్మాను వేరుచేస్తున్న కొలోడిను/చిమ్టుయిపుయి/ బినో నది అంతర్జాతీయ సరిహద్దుగా ఏర్పడుతుంది. తైకావో / మిజో ప్రజలు వారిని లాఖరు అని పిలుస్తారు, ఖుమి ప్రజలు, దాయి ప్రజలు, షి ప్రజలు, మాటు ప్రజలు, రాఖైంగు ప్రజలు వారిని లై అంటారు. షెండు ప్రజలు వారిని జోచియా అని పిలుస్తారు. 1978 లో మిజోరాం రాష్ట్రంలోని షెడ్యూల్డ్ తెగల జాబితాలో పాత పేరును భర్తీ చేస్తూ మారా అనే కొత్తపేరు చేర్చబడింది. మారాలు ప్రారంభ కాలంలో మారా, లాఖరు, షెండు, మాఘా, మిరాం, బాంగ్షెలు లేదా షెండూ, మారింగు, జ్యూ లేదా జావో / ఝో, ఖువాంగ్సాయి వంటి వివిధ గిరిజన పేర్లతో బాహ్య ప్రపంచేత గుర్తించబడ్డారు. వారు ఒక ప్రత్యేకమైన గిరిజన సమూహంగా ఉన్నారు. వారు అధికంగా మిజోరాంలోని సియాహా / సైహా జిల్లాలో, పాలెట్వా టౌన్‌షిపు ఉత్తర భాగం, మాటుపి టౌన్షిప్పు, తలాంట్లాంగు టౌన్షిప్పు పశ్చిమ, దక్షిణ భాగం, హాకా టౌన్షిప్పు దక్షిణ భాగంలో నివసిస్తున్నారు. వారు తమను "మారాలు" అని పేర్కొంటారు.[1] వారు ఖచ్చితంగా ఒక తెగ కాకుండా తెగల సమాఖ్య. ఇందులో త్లోసాయి, హలైపావో, హౌతాయి, జోఫే, జోటుంగు, లౌటు, సెంటాంగు తెగలు అంతర్భాగంగా ఉంటాయి.
1.1 తెగలు
హౌథాయి లివావు భాష మరాల పురాతన భాష. అన్ని ఇతర మరా భాషలు దాని నుండి విడిపోతాయి. మయన్మారు (బర్మా) లివాసు (నోహ్రోసు, నోట్లియాసు) లోని సుమారు 300-500 ఇళ్లలో ఆరు గ్రామాలను కలిగి ఉన్న లోచీలు అనేక తెగలుగా ఇవి విభజించబడ్డాయి, భారతదేశంలోని ప్రతి గ్రామాలలో 200 నుండి 1000 గృహాలకు పైగా ప్రజలున్న 20 గ్రామాలు ఉన్నాయి.
వహాపి (జైహ్నోసు):- లోపలు, లాకిలు అని పిలుస్తారు. వారి భాష హీమా కొంత లియలై భాషలను పోలి ఉంటుంది. ఎక్కువగా హిలైపావు తెగల పేరుతో కలిసి ఉంటాయి.
భారతదేశంలో చాపి (సిజో మాట్లాడే బర్మాలో ప్రజలు తమను ఉత్తర సమూహం, సబ్యూ దక్షిణ సమూహం అని పిలుస్తారు) వారు మధ్య, దక్షిణ చిను కొండలు, మాలావి డివిజను శక్తివంతమైన, భయపడే తెగ. చీజా వంశం (పాలన వారసులు) మహ్లీ), వీరు హీమాల పాలక వంశాలు కూడా ఉన్నారు.
లియలై (లైలెన్):- వారి అత్యంత శక్తివంతమైన వంశంలో చైరి, త్లాహ్నీహులు ఉన్నారు. వారి అధిపతి ఎక్కువగా జవతా వంశాలకు చెందినవారు. దక్షిణ చిను కొండలు, ఉత్తర అరకాను రాష్ట్రంలో హీమా, సిజోలు వంటి వారు కూడా చాలా శక్తివంతమైన తెగ.
మొట్టమొదటి కౌన్సిలు " పోయి-లాఖర్ ప్రాంతీయ కౌన్సిలు " చోహ్మో హ్లిచో (సైకావో త్లోసాయి గిరిజన అధిపతి), మారా అధిపతులతో కలిసి స్థాపించబడింది. ఆయన ప్రధాన ప్రతిపాదకుడిగా ఉన్నప్పటికీ, లాఖరు పయనీరు మిషను ఆల్బర్టు సహాయంతో బ్రూసు ఫాక్సాలు (చోహ్మో హిల్చోకు ప్రధాన సలహాదారు), లుషాయి పర్వతాల సూపరింటెండెంటు ఎల్ఎల్ పీటర్సు ఇది స్థాపించబడింది. తరువాత ఈ కౌన్సిలు మూడుగా చేయబడింది. మూడుగా విభజించబడిన తరువాత దాని పేరు " మారా అటానమసు డిస్ట్రిక్టు కౌన్సిలు " గా పునర్స్థాపన చేయబడింది. భారతదేశంలో మారా ప్రజలు స్వయంప్రతిపత్త సంస్థను కలిగి ఉన్నారు, అనగా " మారా అటానమసు డిస్ట్రిక్టు కౌన్సిలు " ఈ ప్రాంతానికి స్థానిక పాలక మండలిగా ఉంటూ ఇది మిజోరాం సియాహా జిల్లాలోని ప్రధాన పట్టణం సియాహాలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. మిజో నేషనలు ఫ్రంటు, ఇండియన్ నేషనలు కాంగ్రెసు కౌన్సిలులో అత్యంత చురుకైన రాజకీయ పార్టీలుగా ఉన్నాయి. 2019 నాటికి అధికార పార్టీలోని చాలా మంది సభ్యులు భారతీయ జాతీయ కాంగ్రెసు, భారతీయ జనతా పార్టీకి వంటి జాతీయ పార్టీలకు మారారు. అధికారం మోహం కారణంగా ఇది వారి స్వంత ప్రజలను కూడా మోసం చేస్తుంది.
మారా ప్రజలందరూ 100% క్రైస్తవులు, ఎక్కువగా ఎవాంజెలికలు అని అంచనా వేయబడింది. 1907 లో రెవ. మిషనరీలు బాప్టిస్టు మూలానికి చెందినవారు అయినప్పటికీ, మారలాండులో కొత్తగా స్థాపించబడిన చర్చి బయటి చర్చి లేదా తెగలతో అనుబంధించబడలేదు. దీనిని " ఇండిపెండెంటు చర్చి ఆఫ్ మారలాండు " అని పిలుస్తారు. ప్రస్తుత ఎవాంజెలికలు చర్చికి రెండు శాఖలు ఉన్నాయి. ఒకటి మరాలాండు భారతదేశం, మరొకటి బర్మాలో ఉన్నాయి; భారతదేశ విభజన తరువాత ఈ శాఖలు వేరు చేయబడ్డాయి.
ఎవాంజెలికలు చర్చి ఆఫ్ మారాలాండు (ఇండియా), కాంగ్రేగేషనలు చర్చి ఆఫ్ ఇండియా (మారలాండు), మారా ఎవాంజెలికలు చర్చి(బర్మా) మూడు ఆధిపత్య చర్చిలుగా ఉన్నాయి. మిజోరాం లోని సియాహా జిల్లాలోని సైకావో (సెర్కావరు) పట్టణంలో ఖననం చేయబడిన మార్గదర్శక మిషనరీలు మూడు చర్చీల ప్రత్యేక సాధనలుగా భావించబడుతున్నాయి. మారా ప్రజలలో ప్రెస్బిటేరియను, బాప్టిస్టు, సెవెంత్-డే అడ్వెంటిస్టులు, పెంటెకోస్టలు కూడా గణనీయమైన గుర్తింపు కలిగి ఉన్నాయి.
mara prajalu - vikipedia
mara prajalu eesaanya bhaaratadesamlooni mizoram nivaasulugaa gurtinchabaddaaru. pradhaanamgaa mizoram rashtramloni mara " atanamasu districtu kounsilu "loo unnaaru. ikkada vaaru janasankhyaaparamgaa aadhikhyatalo unnaadu. maaraalaku bhaaratadesamlooni kuki, mizo, mayanmaru loni kaachinu, karenu, shanu, chinu prajalatho sambadham undi. mayanmaarulo chinu rashtram (barma)nairuti, dakshina-madhya bhaagamlo gananeeyamaina sankhyalo maaraalu kanipistaaru. bhaaratadesamlooni mara sameepa praantaanni, barmanu veruchestunna kolodinu/chimtuipuyi/ bino nadi antarjaatiiya sarihaddugaa erpadutundi. taikavo / mizo prajalu vaarini lakharu ani pilustaaru, khumi prajalu, daayi prajalu, shi prajalu, maatu prajalu, rakhaingu prajalu vaarini lai antaaru. shendu prajalu vaarini jochia ani pilustaaru. 1978 loo mizoram rashtramloni sheduled tegala jaabitaalo paata paerunu bharti chestu mara ane kottaperu cherchabadindi. maaraalu praarambha kaalamlo mara, lakharu, shendu, magha, miram, bangshelu leda shendoo, maaringu, jyuu leda jaavo / joo, khuvangsai vanti vividha girijana paerlatho bahya prapancheta gurtinchabaddaaru. vaaru oka pratyekamaina girijana samuuhamgaa unnaaru. vaaru adhikamgaa mijoramloni siaha / saiha jillaalo, paletwa tounshipu uttara bhagam, maatupi townshippu, talaantlaamgu townshippu paschima, dakshina bhagam, haka townshippu dakshina bhaagamlo nivasistunnaaru. vaaru tamanu "maaraalu" ani perkontaaru.[1] vaaru khachitamgaa oka tega kakunda tegala samakhya. indulo tlosai, halaipao, houtaayi, jophe, jotungu, loutu, sentangu tegalu antarbhaagamgaa untaayi.
1.1 tegalu
houthayi livao bhasha marala puraatana bhasha. anni itara mara bhashalu daani nundi vidipotayi. mayanmaru (barma) livasu (nohrosu, notliasu) loni sumaru 300-500 illalo aaru graamaalanu kaligi unna locheelu aneka tegalugaa ivi vibhajinchabaddaayi, bhaaratadesamlooni prati graamaalalo 200 nundi 1000 gruhalaku paiga prajalunna 20 graamaalu unnaayi.
vahapi (jaihnosu):- lopalu, laakilu ani pilustaaru. vaari bhasha heema kontha liyalai bhashalanu poli untundi. ekkuvagaa hilaipavu tegala paerutho kalisi untaayi.
bhaaratadesamlo chaapi (sizo matlade barmalo prajalu tamanu uttara samuuham, sabyu dakshina samuuham ani pilustaaru) vaaru madhya, dakshina chinu kondalu, malavi divijanu saktivantamaina, bhayapade tega. cheejaa vamsam (paalana vaarasulu) mahli), veeru heemala paalaka vamsaalu kuudaa unnaaru.
liyalai (lilen):- vaari atyanta saktivantamaina vamsamlo chairi, tlaahneehulu unnaaru. vaari adhipati ekkuvagaa javata vamsaalaku chendinavaaru. dakshina chinu kondalu, uttara arakanu rashtramlo heema, sijolu vanti vaaru kuudaa chala saktivantamaina tega.
mottamodati kounsilu " poyi-lakhar praantiiya kounsilu " chohmo hlicho (saikavo tlosai girijana adhipati), mara adhipatulatho kalisi sthaapinchabadindi. aayana pradhaana pratipaadakudigaa unnappatikii, lakharu payaneeru mishanu albartu sahaayamtho broosu faaksaalu (chohmo hilchoku pradhaana salahaadaaru), lushai parvataala suparintendentu ell peetarsu idhi sthaapinchabadindi. taruvaata ee kounsilu moodugaa cheyabadindi. moodugaa vibhajinchabadina taruvaata daani paeru " mara atanamasu districtu kounsilu " gaa punarsthaapana cheyabadindi. bhaaratadesamlo mara prajalu swayampratipatta samsthanu kaligi unnaaru, anagaa " mara atanamasu districtu kounsilu " ee praantaaniki sthaanika paalaka mandaligaa untuu idhi mizoram siaha jillaalooni pradhaana pattanam siahaalo kendreekrutamai undi. mizo neshanalu frantu, indian neshanalu congressu kounsilulo atyanta churukaina rajakeeya paartiilugaa unnaayi. 2019 naatiki adhikara paartiilooni chala mandi sabhyulu bhaarateeya jaateeya congressu, bhaarateeya janata paarteeki vanti jaateeya paarteelaku maaraaru. adhikaaram moham kaaranamgaa idhi vaari swanta prajalanu kuudaa mosam chestundi.
mara prajalandaruu 100u kraistavulu, ekkuvagaa evaanjelikalu ani anchana veyabadindi. 1907 loo reva. mishanareelu baptistu moolaaniki chendinavaaru ayinappatiki, maaralaandulo kottagaa sthaapinchabadina charchi bayati charchi leda tegalatho anubandhinchabadaledu. deenini " indipendentu charchi af maralandu " ani pilustaaru. prastuta evaanjelikalu charchiki rendu saakhalu unnaayi. okati maralandu bharatadesam, marokati barmalo unnaayi; bharatadesa vibhajana taruvaata ee saakhalu vaeru cheyabaddayi.
evaanjelikalu charchi af maralandu (india), kangregeshanalu charchi af india (maralandu), mara evaanjelikalu charchi(barma) moodu aadhipatya charchilugaa unnaayi. mizoram loni siaha jillaalooni saikavo (serkavaru) pattanamlo khananam cheyabadina maargadarsaka mishanareelu moodu charcheela pratyeka saadhanalugaa bhaavinchabadutunnaayi. mara prajalalo presbitarianu, baptistu, seventh-dee adventistulu, pentecostalu kuudaa gananeeyamaina gurtimpu kaligi unnaayi.