తెలుగు సాహిత్యంలోకి ఓ గుప్పెడు కథలు, కవితలు గెరిల్లాలా విసిరేసి అదృశ్యమైన రచయిత త్రిపుర. 2012-13 నాటికి త్రిపుర సాహితీసృజనకి యాభై సంవత్సరాలు పూర్తవుతాయి. కేవలం 15 కథలతోనే తెలుగు సాహితీరంగంలో తనకంటూ ఓ స్థానం సంపాదించుకుని, తనదైన ముద్ర వేసిన రచయిత త్రిపుర.
సెప్టెంబరు 2, 1928 నాడు జన్మించిన రాయసం వెంకట త్రిపురాంతకేశ్వర రావు (ఆర్.వి. టి. కె. రావు) ఉరఫ్ త్రిపుర, తన మొదటి కథ 31-5-1963 నాటి ఆంధ్రపత్రికలో ప్రచురించారు. ఆ తరువాత 7 కథలు భారతిలో ప్రచురితమయ్యాయి. రాసి కన్నా వాసి మిన్న అని విశ్వసించి 1963 – 1973 మధ్య కాలంలో 13, 1990-91 మధ్యలో 2 కథలు… మొత్తం 15 కథలు వ్రాసారు. వీటిలోని విషయం, శైలి, గాఢత విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాయి, పలువురిని త్రిపుర అభిమానులుగా మార్చాయి.
మొదటే అర్థం కాలేదని పుస్తకం పక్కన పడేస్తే మాత్రం కొన్ని అద్భుతమైన కథలని కోల్పోయిన వారవుతారు. మొదట అర్థం కానట్టు అనిపించినా, చదివే కొద్దీ కొత్త భావాలేవో అనుభవంలోకి వస్తున్నట్లు, మళ్ళీ మళ్లీ చదవాలనుకుంటారు పాఠకులు. కథలు సంక్లిష్టంగా అనిపిస్తాయి, వాటి పరిథి పెద్దది – ఫ్లోరిడా, వారణాశి, కేరళ, రంగూన్, థాయిలాండ్, సరిహద్దు ప్రాంతాలు – ఎన్నో చుట్టి వస్తాయి యీ కథలు. జెన్ బౌద్ధం మొదలు నక్సలిజం దాకా అనేక శ్రేణుల్లో తత్త్వచింతన ఈ కథల్లో ఉంది. చదివేకొద్దీ, మరింతగా చదివించే గుణం ఉన్న కథలివి.
“ఇవి కథలా?కవితలా? కథల్లాంటి కవితలా? కవితల్లాంటి కథలా?లేక లాక్షణికంగా రెండు ప్రక్రియల మధ్యగా ఉండే మరో కొత్త ప్రక్రియా?” అనే తర్జనభర్జనలు పాఠకులకి తప్పవని పాలగుమ్మి పద్మరాజు గారు అన్నారు.
ఈ కథల్లో సర్రియలిజం, ట్రాన్స్‌పరెంట్ చీకటీ ఉండి అంతర్ముఖీనమైపోయే ఒక కన్ఫెషనల్ ఎలిమెంట్ కనపడుతుందని సుధామ అంటారు. త్రిపుర కథలని డిసెంబరు 2011లో పర్‌స్పెక్టివ్ ప్రచురణలు వారు పున్మర్ముద్రించారు.
త్రిపుర కథలే కాకుండా కవితలూ అద్భుతంగా ఉంటాయి. తన 47వ పుట్టిన రోజు సందర్భంగా “సెగ్మెంట్స్” అనే ఆత్మకథాత్మక దీర్ఘకవితని రాసారు. దీన్ని మరో ప్రముఖ కవి వేగుంట మోహన్ ప్రసాద్ త్రిపుర స్వశకలాలు పేరుతో తెలుగులోకి అనువదించారు. ఈ పుస్తకాన్ని త్రిపుర శిష్యుడు ప్రదీప్ చౌదరి ప్రచురించారు. ప్రముఖ జర్మన్ రచయిత ఫ్రాంజ్ కాఫ్కాకి వీరాభిమాని అయిన త్రిపుర ఆయన ప్రేరణతో, “త్రిపుర కాఫ్కా కవితలు” రాసారు. కాఫ్కా రచనల్లోని నిగూఢత్వం ఈ కవితల్లోనూ గోచరిస్తుంది. ఈ పుస్తకాన్ని “సాహితీమిత్రులు” ప్రచురించారు. 1980 – 1988 మధ్యలో త్రిపుర రాసిన 16 కవితలని “కవిత్వం ప్రచురణలు” వారు “బాధలూ -సందర్భాలూ” అనే శీర్షికతో నవంబరు 1990లో ప్రచురించారు.
“త్రిపుర కథలు, కవితలు, సంభాషణలు, మౌనం ఇవి వేరు వేరు కావు. అవన్నీ కలిసి అల్లే దారులు ఎంతో విస్తారము, సాధారణమైన అనుభవాల కంటె లోతు, అపరిచితమైన సృజనావరణానికి దిక్సూచికల వంటివి” అని అంటారు కనకప్రసాద్.
త్రిపుర కథలని ఆంగ్లంలోకి తర్జుమా చేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉందని అభిప్రాయపడ్డారు ప్రముఖ విశ్లేషకులు రామతీర్థ.
త్రిపుర సాహిత్యం గురించిన వివరాలు సరే, ఆయన వ్యక్తిగత జీవితం మాటేమిటి? ఆయన బాల్యం ఎక్కడెక్కడ గడిచింది? ఆయన ఏం చదువుకున్నారు? బెనారస్ ఎందుకు వెళ్ళారు? ఎక్కడెక్కడ ఉద్యోగాలు చేసారు? ఆయన భార్యాపిల్లల వివరాలేంటి? ఏ మాత్రం నిలకడ లేని ఆయనను త్రిపుర రాష్ట్రం ఎలా కట్టి పడేసింది? ఈ వివరాలన్నీ తెలుసుకోవాలనుందా? అయితే, “త్రిపుర జ్ఞాపకాలు” అనే పేరుతో ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ గొరుసు జగదీశ్వర రెడ్డి త్రిపుర గారితో చేసిన ఇంటర్వ్యూ చదవండి.
త్రిపుర సాహిత్యం వైపు మళ్ళడానికి ప్రేరణ ఎవరు? కథలని ఆయన ఎందుకు రొటీన్‌గా రాయలేకపోయారు? భారతికి పంపిన కథ ఆంధ్రపత్రికలోను, ఆంధ్రపత్రికకి పంపిన కథ భారతిలోను ఎలా అచ్చయ్యాయి? ఆయన రాసిన రెండు కథలకి స్ఫూర్తి ఎక్కడిది? ఆయనకున్న సాహితీమిత్రులు ఎవరెవరు? కవితల్ని ఏ సందర్భంలో రాసారు? ఈ ప్రశ్నలన్నింటికీ సమాధానాలు పై ఇంటర్వ్యూలో లభిస్తాయి.
చక్కని సాహిత్యం ఆస్వాదించాలనే తెలుగు పాఠకులకు ఒయాసిస్సు లాంటివి ఈ త్రిపుర రచనలు. త్రిపుర కథలు, కవితలను డిజిటల్ రూపంలో పాఠకులకు అందుబాటులోకి తెచ్చింది కినిగె. మరిన్ని వివరాలకు ఈ క్రింది లింక్‌ని అనుసరించండి.
ఒకప్పటి భాషాధ్యాపకులు, సాహిత్యాధ్యాపకులు వారి బోధనంతా భాషాభిరుచి, సాహిత్యాభిరుచి పుట్టించుటకు, పాఠాలు చెప్పేవారు కాని కేవలం ఎలాగో ఒకలాగు పాఠ్యాంశాలు పూర్తిచేసి విద్యార్థులను పరీక్షలకు, పట్టాలకు తయారు చేయడానికి పాఠాలు చెప్పేవారు కారు.
సంపత్కుమారగారు కేవలం అధ్యాపక పాత్ర మాత్రమే నిర్వహించేవారు కాదు, వాటితో పాటు సాహిత్య ప్రచార పాత్ర కూడా నిర్వహించేవారు. వారి భాషా సాహిత్య బోధన, మత, తాత్త్విక, దార్శనిక బోధకుల బోధనలా ఉండేది. వారికి భాషాభివృద్ధి, సాహిత్యాభివృద్ధి పట్ల అలాంటి లక్ష్యం, పట్టుదల ఉండేది. వారు వక్తల్లా కాక ప్రవక్తల్లా బోధించేవారు. అలాంటి భాషా సాహిత్యాల ప్రచారకుల్లాంటివారు అరుదే కాదు, అత్యరుదు.
స్వతహాగా వారు భాషా సాహిత్యాలను ఎప్పుడేకాని ఎంతో రుచితో, అభిరుచితో, శుచితో అధ్యయనం చేసేవారు. అలాగే ఇతరులకు కూడా బోధించారు. అందుకే వారికి అంతటా వారినారాధించే, అభిమానించే ఎంతోమంది శిష్యులున్నారు.
భాషా సాహిత్యాభివృద్ధియెడ వారికొక తపన వుండేది. వాటితోపాటు విమర్శనాత్మక దృష్టి, పరిశోధనాత్మక దృక్పథం వారికొక జీవ వేదనలాగుండేది. వాటి కొరకు వారి తుదిశ్వాస వరకు శ్రమించారు.
వారికి నాలుగు తరహాల ప్రేమలు ఉండేవి. ఒకటి -భాషా సాహిత్యాల యెడ ప్రేమ, రెండవది – విశ్వనాథ యెడ ప్రేమ, మూడవది – లక్ష్మణ యతీంద్రులయెడ ప్రేమ, నాలుగవది జువ్వాడి గౌతమరావుగారి యెడ ప్రేమ. తక్కిన ప్రేమలన్నీ వారికి అటుతదుపరి ప్రేమలే.
వారు పండిత కుటుంబంలో జన్మించారు కనుక వారికి పాండిత్యం పుట్టుకతో, ఉగ్గుపాలతోపాటే అబ్బింది. అటు వారిని ‘బాబాయ్’ అని సంబోధించే సుప్రసన్న ఇటు సంపత్కుమార ఇరువురూ సాహిత్య కోవెలల్లాంటి వారే. ఇరువురూ మేటి వక్తలు, విమర్శకులు, అధ్యాపకులు, రచయితలు, వ్యాఖ్యానకర్తలు, పరిశోధకులు,నిత్య భాషా సాహిత్య కృషీవలులు, నిత్య విశ్వనాధారాధకులు. ఇరువురికీ సాహిత్యమే దైవం, సాహిత్యమే సత్యం, సాహిత్యమే శివం, సాహిత్యమే సుందరం.
సంపత్కుమార చాలానాళ్ళు వివిధ పాఠశాలల్లో ఉపాధ్యాయునిగా పనిచేసి జగిత్యాల కళాశాలలో నేను ప్రిన్సిపాలుగా పనిచేస్తుండే రోజుల్లో (45 ఏళ్ళ క్రితం) ఏ సిఫారసూ లేకుండా లెక్చరర్ గా ఎంపికయ్యారు. వారి పాండిత్యం వలన ఆనాటి అధ్యాపకుల్లో అగ్రగణ్యులుగా భావింపబడేవారు. విద్యార్థులతో, సహఅధ్యాపకులతోనే కాదు, ఊళ్ళోవాళ్ళందరితో ఎంతో గౌరవభావంతో చూడబడేవారు. “అధ్యాపకుడంటే ఇలా ఉండాలి” అని అతనిని వారందరూ అంటూ ఉండగా నేనెన్నోసార్లు నా చెవులారా విని ఆనందించాను.
అందుకే వారు నిన్న మొన్న ‘స్టేట్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్’ ఛైర్మన్‌గా ఎంపిక చేయబడిన డాక్టర్ జయప్రకాష్ రావు, అంతకుపూర్వం తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపకులపతిగా ఎంపిక చేయబడిన ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య, న్యాయాధిపతిగా ఇపుడు వికారాబాద్‌లో కొనసాగుతున్న రాజేందర్ జింబో, డా. గండ్ర లక్ష్మణరావు లాంటివారి నెందరినో పెంపొందించగలిగారు. ఎంతోమంది విద్యార్థుల్లో భాషా సాహిత్యాల యెడ శ్రద్ధ, రుచి, అభిరుచి కలిగించగలిగారు.
జగిత్యాలలో వారి అధ్యాపక వృత్తి కేవలం క్లాస్ రూమ్‌లకే పరిమితం కాక, క్లాస్ రూమ్ బయటికి కూడా విస్తరించేది. ఆ రోజుల్లో వారెన్నో సాహిత్య సభలు, సదస్సులు, గోష్ఠులు వగైరా నిర్వహించి కళాశాలనొక సాహిత్య సాంస్కృతిక నిలయంగా, కాదు కాదు ఆలయంగా తీర్చిదిద్దేవారు. కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, ధూళిపాళ శ్రీరామమూర్తి, తుమ్మపూడి కోటేశ్వరరావు, జువ్వాడి గౌతమరావు, సంగీత విద్వాంసులు నారాయణరావు మున్నగు వారినెందరినో ఆహ్వానించి వారిచే ఉపన్యాసాలిప్పించేవారు. అలా వారచట ఉన్నన్నాళ్ళు ఆ కళాశాల సాహిత్య సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలతో పండగలాంటి సందడితో నిండుగా ఉండేది.
ఎందరో విద్యార్థులే కాదు, పౌరులు కూడా సాయంకాలం కళాశాల గ్రౌండ్స్‌కు వచ్చి సంపత్కుమారతో చర్చాగోష్ఠులు జరిపేవారు. అలా వారినుండి తెలుసుకున్న వాటిని వారిప్పటికీ నెమరువేసుకుంటుంటారు. అలా సంపత్కుమారకు వారెచట పనిచేసినా విస్తృతమైన శిష్యకోటే కాక, అనేకానేక అభిమానులుండేవారు. వారిలో నేనూ ఒకడిని.
ఈ సందర్భంగా వారికి చెందిన దేశాభిమానం, భారతీయ సంస్కృతీ సాంప్రదాయాలలో వారి ప్రగాఢ విశ్వాసం, సామాజిక సాంఘిక స్పృహకు చెందిన వారి అవగాహన గురించి కూడా చెప్పాలి.
నా అభిప్రాయంలో వారికి వారి బలీయమైన భాషాభిరుచి సాహిత్యాభిరుచి, వారి జాతీయాభిమానం వలన, భారతీయ సంస్కృతీ సాంప్రదాయాల పట్ల వారికున్న దృఢ విశ్వాసం వలన, వారికి వాటి ద్వారా ప్రాప్తించిన సాంఘిక, సామాజిక దృక్పథం వలన అబ్బింది. అది వారితో సాంఘిక సామాజిక రాజకీయ ఆర్థిక విషయాల గురించి చర్చిస్తే తెలిసేది. వారికి వారి భాషా సాహిత్యాలకు చెందిన పునాదులు వారి దేశభక్తి వలన, సామాజిక సాంఘిక స్పృహ వలన లభించినవేనని నా దృఢ నమ్మకం.
ఒక దేశానికి చెందిన భాషా సాహిత్యాల, కళల యెడ ఒకరికి అభిమానం, ఆరాధనాభావం ఏర్పడాలంటే నా అభిప్రాయంలో అతనికి మొదట ఆ దేశ సంప్రదాయాలయెడ, సంస్కార సంస్కృతుల, విలువలయెడ అభిమానం, ఆరాధనాభావం ఏర్పడాలి. అతనికి అతని జన్మభూమిపై తల్లిప్రేమలాంటి ప్రేమ ఏర్పడాలి. అతడాతని జన్మస్థలాన్ని తన తల్లిని, తండ్రిని, గురువును ప్రేమించినట్లు ప్రేమించగలగాలి. అలాంటివానికే ఆ దేశభాషపట్ల, దాని సాహిత్యం, కళలపట్ల సహజమైన ఆసక్తే కాదు అనురక్తి ఏర్పడుతుంది. తద్వారా సహజమైన అనుభూతి, అభివ్యక్తి ప్రాప్తిస్తాయి.
సంపత్కుమార అసలు సిసలైన దేశీయుడు. ఈ నేలను, దాని సంస్కృతీ సంప్రదాయాలను, పరంపరను, చరిత్రను అమితంగా ప్రేమించినవాడు. అతనికి ఆ ప్రేమ ద్వారా అబ్బింది అతని భాషా సాహిత్యాలకు చెందిన ప్రేమ. ఇదే నా అభిప్రాయంలో అతని అసలు సిసలైన పాండిత్య రహస్యం, పరిశోధనా రహస్యం, ఆచార్య రహస్యం.
ఎచటుంది సంపత్కుమారాచార్య పాండిత్య పునాది అంటే మనం అచటికి పోయి పట్టుకోవలసి వస్తుంది. అదే విశ్వనాథ వారి సాహిత్య సంప్రదాయం. అలాంటిది సాధారణంగా ప్రాచ్య సంప్రదాయ పద్ధతిలో భాషా సాహిత్యాలు, తదితర విద్యలు నేర్చుకుంటే వస్తుంది, చదువుకుంటే వస్తుంది. అలా నేర్చుకున్నవారు సంపత్కుమారాచార్య.
జాతిని ప్రేమించేవాడే సకల విద్యలను, సాహిత్య సారస్వతాలను, భాషా భావాలను మేధతో కాక మనసుతో ప్రేమించగలడు. విశ్వనాథలా సంపత్కుమార కూడా ఈ దేశ మట్టిని దాని గట్టిని అమితంగా ప్రేమించాడు. అందువలననే అతడు అంత ఎదిగాడు, ఇతరుల ఎదుగుదలకు అంత పాటుపడ్డాడు. ఆ పాటు అతని పాండిత్య ప్రకర్ష కొరకు పడింది కాదు దేశంకొరకు, సమాజం కొరకు పడిన పాటు.
అతనికి కొన్ని సాహిత్య విలువలలో, సిద్ధాంతాలలో, క్రమశిక్షణలలో, నియమ నిబంధనలలో దృఢమైన విశ్వాసముండేది. ఆ విశ్వాసం చెట్టు శాఖలకు చెందిన విశ్వాసం లాంటిది కాదు, చెట్టు వేర్లకు చెందిన విశ్వాసం లాంటిది. దానినే ఇంగ్లీషులో ‘కన్విక్షన్’, తెలుగులో హేతుబద్ధ విశ్వాసమంటారు, సాన, జల్లెడబట్టిన లాంటిది. వాటి ఆధారంగా వారు అనేకానేక సాహిత్య గోష్ఠులు జరిపేవారు. తాను నొవ్వక, ఇతరులను నొప్పించక మెప్పించే ప్రయత్నం చేసేవారు. వారి భావాలతో, విలువలతో ఎవరైనా ఏకీభవించకపోతే విభేదించేవారే కాని విరోధించేవారు కాదు. ఒక భావం కొరకు ఒక స్నేహితున్ని విరోధించి పోడగొట్టుకునే వారు కాదు. ఇష్టం కాకపోతే మౌనం వహించేవారు, లేక ఒక చిరునవ్వు చింది ‘సరే మీ దారి మీది నాదారి నాది’ అని వదిలేసేవారు. వాదంలో ఇష్టం కాకపోతే తప్పుకునేవారే కాని ఒప్పుకొనేవారు కాదు. అతనికి అతనిపై, అతని భాషా సాహిత్యాల అవగాహనపై అంత విశ్వాసం, దృఢ నమ్మకముండేది.
సంపత్కుమార వ్యక్తిగా చాలా ‘సింపుల్’గా వుండేవారు. వారి కోరికలు మితమే కాదు, అతి మితం. వారికి తానొక పెద్ద పండితున్ని, విమర్శకున్ని, అధ్యాపకున్ని, రచయితనను అహంకారం ఎప్పుడూ ఏమాత్రం ఉండేది కాదు. చూడడానికి ఎంతో నిగర్వంగా, నిరాడంబరంగా ఋషిగా ఉండేవాడు కాని సన్యాసిగా కాదు. ఈ ప్రపంచంలో ఉంటూ కూడా దానికి అతీతంగా ఉంటున్న వారిలా అనిపించేవాడు, కనిపించేవాడు.
సంపత్కుమారాచార్యకు కొన్ని చిన్న చిన్న ఐహిక రుచులు, అభిరుచులుండేవి. అరుదైన ఆ సమయాలలో వారొక పండితునిగా కాక, సాధారణ మనుషుల్లోని మనిషిగా సాధారణ మనుషుల్లోని మనిషిగా సాధారణ ఇష్టాగోష్టిగా, తనకిష్టమైన వారితో కబుర్లు చెప్పుకుంటూ కాలక్షేపం చేసేవారు. అలా వారు పెద్ద ఆనందాలతో ఎంత తృప్తిపడేవారో చిన్న ఆనందాలతో కూడా అంత తృప్తిపడేవారు.
నావరకు నాకు సంపత్కుమారలో ఎంతో నచ్చిన విషయం వారి భాషా సాహిత్యాల ప్రచారం, వాటిని అత్యధికుల్లోకి తీసుకు పోవడానికి వారు చేసిన ప్రయత్నం. వారు ఎంత ‘సాహిత్య కామియో’ అంత ‘సాహిత్య ప్రచార కామి’. వారికి భాషా సాహిత్య ప్రచార భావంతో ఇసుమంతయినా స్వభావం, స్వభావం, స్వార్థభావం ఉండేది కాదు. భాషలు, సాహిత్యాలు, కళలు బ్రతకాలంటే వారివలె అలా నిష్కామంగా వాటి అభివృద్ధికి పాటుపడేవారే కావాలి. అలాంటి వారు మనకు ఎంత మంది లభిస్తే జాతి అంత బాగుపడుతుంది, భాషా సాహిత్యాలు అంత బాగుపడుతాయి. కాని ఏరీ అలాంటివారు? ఉన్నా ఎంతమంది?
ఈ రోజుల్లో వారి స్వంత సాహిత్య ప్రచారం చేసుకునే వారే తప్ప సదరు సాహిత్య ప్రచారం చేసేవారు అరుదే కాదు అతి అరుదు. అందుకే మన భాషలు, సాహిత్యాలు వెనుకబడుతున్నాయి. వాటిని అధ్యయనం చేసేవారు తగ్గుతున్నారు. మన సాహిత్య అధ్యయన అభ్యాస సభలకు పట్టుమని పదిమంది రారు. వచ్చేవారిలో కూడా చాలావరకు వారి బంధుమిత్రులు, కుటుంబీకులు, నిర్వాహకుల వలన ఏదో ఒక విధంగా లాభపడినవారే కాని నిజమైన సాహిత్యాభిమానులు, సాహిత్యప్రియులు చాలా తక్కువే. వారు కూడా ఎంతోమంది అవి ముగియకపూర్వమే వెళ్ళిపోతూ వుంటారు. ఏదో మొక్కుబడిగా వచ్చినట్లు పెళ్ళిళ్ళకు అక్షింతలు వేయడానికి వచ్చినట్లు. మన సాహిత్య సభలను, సదస్సులను చూస్తేనే తెలుస్తుంది మన భాషాసాహిత్యాభివృద్ధికి మనం చేస్తోన్న ప్రయత్నం, ప్రచారం ఎంతపాటిదో.
సంపత్కుమారాచార్య చనిపోవడం సాహిత్యానికి తీరని లోటు. సాహిత్యాభిమానులకు, సాహిత్యాభిలాషులకు, పరిశోధకులకు సందేహాలు తీర్చుకొనుటకు వారొక ‘ఎన్ సైక్లోపీడియా’గా, ‘రిఫరెన్స్ పాయింట్’గా, పెద్ద దిక్కుగా ఉండేవారు. ‘జయంతి’ త్రైమాసిక పత్రికకు వారు సంయుక్త సంపాదకులుగా ఉంటూ ఎన్నో విలువగల సూచనలు అందిస్తూ ఉండేవారు. వారికి జయంతి సంపాదక మండలి తరఫున శ్రద్ధాంజలులు. వారి కుటుంబానికి మా ప్రగాఢ సంతాపాలు, సానుభూతులు.
‘బతుకమ్మ’ అంటే బ్రతుకుదెరువును మెరుగు పరచే అమ్మయని అర్థం. దేవీదేవతల్లో బతకమ్మను మనం లక్ష్మీదేవిగా, గౌరీదేవిగా, ఉభయంగా ఊహించుకోవచ్చు. ‘బ్రతుకమ్మ’ తెలంగాణ గ్రామీణ భాషలో ‘బతుకమ్మ’గా మారిందని అనుకోవచ్చు.
ప్రతి బతుకమ్మ పాటను తుదకు ‘ఉయ్యాలో’ అను పదంతో ముగిస్తారు. పాడేవారందరూ ఉయ్యాలలా క్రిందికీ మీదికీ ఊగుతూ లేస్తూ పాడుతారు కనుక. జీవితం బతుకమ్మలా రంగుల సువాసనల పూల వలె అందంగా సువాసనగా ఉండాలని వివిధ రంగుల, వివిధ సువాసనల పూలతో బతకమ్మలను పేరుస్తారు, కూరుస్తారు.
ప్రధానంగా ఈ పండగ పల్లెటూరి వారి పండగ. పట్నాలలో నివసించేవారు కూడా చాలావరకు ఎన్నో ఏళ్ళనుండి పల్లెలనుండి తరలివచ్చి స్థిరపడ్డవారే, కనుక వారు కూడా బతకమ్మ పండగ జరుపుకుంటున్నారు.
ఈ పండగ తెలంగాణా ప్రాంతానికే పరిమితమైన పండగ, పండగ తుదిరోజున బతుకమ్మలన్నిటినీ దగ్గరి చెరువులోనో, కుంటలోనో, నదిలోనో ‘సాగనంపు’ గా వేయడం ఆనవాయితీ. నదులు చాలా తక్కువే కాక చాలా ప్రాంతాలకు సమీపంలో ఉండవు కనుక బతుకమ్మలను చెర్లల్లో, కుంటల్లోనే వేస్తారు ఎక్కవగా.
కాస్త తీవ్రంగా ఆలోచిస్తే ఈ పండగ సీమాంధ్రలో లేక తెలంగాణాలోనే ఉండడానికి కారణం సీమాంధ్ర భూములు చాలావరకు సమానమైన భూములు, ఎక్కువ నదీజలాలతో సాగుబాటయే భూములు కావడం తెలంగాణావి నీటి కొరత గల భూములు కావడం. వర్షంపై ఆధారపడే భూములు కావడమని అనిపిస్తుంది. అందువలన తెలంగాణావారు ‘బతుకమ్మ’ను దేవతగా సృష్టించుకొని ఆ దేవతను వారి చెరువులు, కుంటలు సమృద్ధిగా వర్షాపాతం ద్వారా నింపుమని మ్రొక్కుతూ ఆడుతూ పాడుతూ ప్రార్థిస్తూ తుది రోజున బతుకమ్మలను నీటిలో నివేదనగా అర్పిస్తారేమోనని అనిపిస్తుంది. లేకపోతే నీటిలో వేయడానికి అట్టే అర్థం వేరే కన్పించడం లేదు.
అలాగే ఈ పండగ. అన్ని సంపదలతో పాటు వాన సంపదకు కూడా కూడలి అయిన లక్ష్మీ గౌరీదేవిల ద్వారా వానదేవుడ్ని ప్రార్థించే పండగయని అనిపిస్తోంది. బతకమ్మను లక్ష్మీదేవిగా, గౌరీదేవిగా పూజిస్తారు కనుక. అది ప్రత్యేకంగా ఆడవారి పండుగ కనుక.
ఈ బతుకమ్మ పాటల్లో ప్రేమ, బంధుత్వం, స్నేహం, భక్తి మున్నగు వాటికి చెందిన వాక్యాలు, పంక్తులుంటాయి. వీటి అర్థాలన్నీ అందరూ కలిసి కలెగలుపుగా కలిసిమెలిసి ఉండాలని, వారి వారి స్నేహాలు, ప్రేమలు, బాంధవ్యాలు, సంబంధ అనుబంధాలు బాగుండాలని. భక్తికి, ముక్తికి, రక్తికి చెందినవి. సామాజిక సంబంధాలు మెరుగు పరచేవి వాటి సాహిత్యాల్లోకి, భావాల్లోకి చొచ్చుకుపోయి చూస్తే మనకు అది తెలుస్తుంది.
అందుకే ఈ పండగను అందరూ కలసి కలుపుగోలుగా జరుపుకుంటారు. ఏ కుల మతభేదాలు ఆర్థిక భేదాలు లేకుండా. మరొక విధంగా చూస్తే ఈ పండగ కూడా దసరాలాగా ‘శక్తి’కి చెందిన పండుగలా అనిపిస్తుంది. ఒకటి పురుష శక్తికి, రెండవది స్త్రీ శక్తికి. అందుకేనేమో ఈ పండుగలు రెండూ వరుసగా వస్తాయి. ‘విజయ దశిమి’ని స్త్రీలు పురుషులు ఉమ్మడిగా జరుపుకునే పండగల్లా.
ఏది పురుషుల విజయమో అది స్త్రీల విజయం. ఏది స్త్రీల విజయమో అది పురుషుల విజయం కూడా కదా మరి. అందుకని ఇరువురూ విజయాలలో భాగస్వాములేనని చాటుటకు కాబోలు ‘దసరా’ ‘బతుకమ్మ’ పండుగలు జంటగా వస్తాయి.
‘బతుకమ్మ’ పండగ జరుపుకున్నట్లే తెలంగాణాలో అన్ని కులాలవారు అన్ని ఆర్థిక స్థోమతల వారూ ‘దసరా’ పండుగ కూడా జరుపుకుంటూ ఆడుతారు, పాడుతారు, తింటారు, త్రాగుతారు, కేరింతలు కొడతారు. ఈ రెండు పండుగలు తెలంగాణా పండుగలలోని అన్ని పండుగల కంటే అతి ముఖ్యమైన పండుగలని చెప్పుకోవచ్చు.
telugu saahityamloki oo guppedu kathalu, kavitalu gerillala visiresi adrusyamaina rachayita tripura. 2012-13 naatiki tripura saahitiisrujanaki yabhai samvatsaraalu puurtavutaayi. kevalam 15 kathalathone telugu saahitiirangamlo tanakantu oo sthaanam sampaadinchukuni, tanadaina mudra vesina rachayita tripura.
septembaru 2, 1928 naadu janminchina rayasam venkata tripurantakeshwara raavu (ar.vi. ti. ke. raavu) uraf tripura, tana modati katha 31-5-1963 naati aandhrapatrikalo prachurinchaaru. aa taruvaata 7 kathalu bhaaratilo prachuritamayyaayi. rasi kanna vaasi minna ani vishwasinchi 1963 – 1973 madhya kaalamlo 13, 1990-91 madhyalo 2 kathalu mottam 15 kathalu vraasaaru. veetilooni vishayam, saili, gaadata vimarsakula prasamsalu andukunnaayi, paluvurini tripura abhimaanulugaa marchayi.
modate artham kaaledani pustakam pakkana padeste maatram konni adbhutamaina kathalani kolpoina vaaravutaaru. modata artham kaanattu anipinchinaa, chadive koddi kotta bhavalevo anubhavamloki vastunnatlu, mallee malli chadavalanukuntaru paatakulu. kathalu sanklishtamgaa anipistaayi, vaati parithi peddadi – florida, vaaranaasi, kerala, rangoon, thailond, sarihaddu praantaalu – enno chutti vastaayi yee kathalu. jen bouddham modalu naksalijam daka aneka shrenullo tattvachintana ee kathallo undi. chadivekoddi, marintagaa chadivinche gunam unna kathalivi.
eeevi kathalaa?kavitalaa? kathallanti kavitalaa? kavitallanti kathalaa?leka laakshanikamgaa rendu prakriyala madhyagaa unde maro kotta prakria?u ane tarjanabharjanalu paatakulaki tappavani palagummi padmaraju gaaru annaru.
ee kathallo sarrialijam, transempert cheekatii undi antarmukheenamaipoye oka confessional eliment kanapadutundani sudhama antaaru. tripura kathalani disembaru 2011loo permsective prachuranalu vaaru punmarmudrinchaaru.
tripura kathale kakunda kavitaluu adbhutamgaa untaayi. tana 47va puttina roju sandarbhamgaa cessmentsi ane aatmakathaatmaka deerghakavitani rasaru. deenni maro pramukha kavi vegunta mohan prasad tripura swasakalaalu paerutho teluguloki anuvadinchaaru. ee pustakaanni tripura shishyudu pradip chaudari prachurinchaaru. pramukha jarman rachayita franj kafcacki veeraabhimaani ayina tripura aayana preranatho, kitripura cafca kavitalu rasaru. cafca rachanalloni niguudatvam ee kavitalloonuu gocharistundi. ee pustakaanni tisahitimitruli prachurinchaaru. 1980 – 1988 madhyalo tripura raasina 16 kavitalani kekavitvam prachuranalunay vaaru ebaadhaluu -sandarbhalunay ane sheershikatho navambaru 1990loo prachurinchaaru.
kitripura kathalu, kavitalu, sambhaashanalu, mounam ivi vaeru vaeru kaavu. avannee kalisi alle daarulu entho vistaaramu, saadhaaranamaina anubhavaala kante lothu, aparichitamaina srujanaavaranaaniki diksuchikala vantivi ani antaaru kanakaprasad.
tripura kathalani aanglamloki tarjuma cheyalsina avasaram entainaa undani abhipraayapaddaaru pramukha vislaeshakulu ramatirtha.
tripura saahityam gurinchina vivaraalu sare, aayana vyaktigata jeevitam matemiti? aayana balyam ekkadekkada gadichindi? aayana yem chaduvukunnaru? benarus enduku vellaaru? ekkadekkada udyogaalu chesaru? aayana bhaaryaapillala vivaralenti? e maatram nilakada laeni aayananu tripura rashtram ela katti padesindi? ee vivaraalannii telusukovalanunda? ayithe, kitripura ghnapakale ane paerutho pramukha jarnalist gorusu jagadiswara reddi tripura gaaritho chesina intervio chadavandi.
tripura saahityam vaipu malladaaniki prerana evaru? kathalani aayana enduku rotinegaa rayalekapoyaru? bhaaratiki pampina katha aandhrapatrikalonu, aandhrapatrikaki pampina katha bhaaratiloonu ela achayyaayi? aayana raasina rendu kathalaki sphurthy ekkadidi? aayanakunna saahitiimitrulu evarevaru? kavitalni e sandarbhamlo rasaru? ee prasnalannintiki samaadhaanaalu pai interviewlo labhistaayi.
chakkani saahityam aasvaadinchaalane telugu paatakulaku oyasissu lantivi ee tripura rachanalu. tripura kathalu, kavitalanu disital roopamlo paatakulaku andubaatuloki tecchindi kinige. marinni vivaraalaku ee krindi linkyni anusarinchandi.
okappati bhaashaadhyaapakulu, saahityaadhyaapakulu vaari bodhananta bhashabhiruchi, saahityaabhiruchi puttinchutaku, paataalu cheppevaaru kaani kevalam elago okalaagu paatyaamsaalu poortichesi vidyaarthulanu pareekshalaku, pattaalaku tayaaru cheyadaaniki paataalu cheppevaaru kaaru.
sampatkumaaragaaru kevalam adhyapaka paatra matrame nirvahinchevaaru kaadu, vaatitho paatu saahitya prachaara paatra kuudaa nirvahinchevaaru. vaari bhasha saahitya bodhana, matha, taattvika, daarsanika bodhakula bodhanala undedi. vaariki bhaashaabhivruddhi, saahityaabhivruddhi patla alanti lakshyam, pattudala undedi. vaaru vaktalla kaaka pravaktalla bodhinchevaaru. alanti bhasha saahityaala prachaarakullaantivaaru arude kaadu, atyarudu.
swatahaagaa vaaru bhasha saahityaalanu eppudekaani entho ruchitho, abhiruchito, suchito adhyayanam chesevaaru. alaage itarulaku kuudaa bodhinchaaru. anduke vaariki antataa vaarinaaraadhinche, abhimaaninche entomandi shishyulunnaaru.
bhasha saahityaabhivruddhiyeda vaarikoka tapana vundedi. vaatithopaatu vimarsanaatmaka drushti, parisoedhanaatmaka drukpatham vaarikoka jeeva vedanalagundedi. vaati koraku vaari tudishwasa varaku shraminchaaru.
vaariki naalugu tarahaala premalu undevi. okati -bhasha saahityaala yeda prema, rendavadi – vishwanaatha yeda prema, moodavadi – lakshmana yateendrulayeda prema, naalugavadi juvwadi goutamaraavugaari yeda prema. takkina premalanni vaariki atutadupari premale.
vaaru pandita kutumbamlo janminchaaru kanuka vaariki paandityam puttukatho, uggupalatopate abbindi. atu vaarini ebabaye ani sambodhinche suprasanna itu sampatkumara iruvuruu saahitya kovelallanti vaare. iruvuruu meti vaktalu, vimarsakulu, adhyaapakulu, rachayitalu, vyaakhyaanakartalu, parisodhakulu,nitya bhasha saahitya krusheevalulu, nitya vishwanaadhaaraadhakulu. iruvurikee saahityame daivam, saahityame satyam, saahityame shivam, saahityame sundaram.
sampatkumara chaalaanaallu vividha paatasaalallo upaadhyaayunigaa panichesi jagityaala kalaasaalalo nenu prinsipaalugaa panichestunde rojullo (45 ella kritam) e siphaarasuu lekunda lecturer gaa empikayyaaru. vaari paandityam valana aanaati adhyaapakullo agraganyulugaa bhavimpabadevaru. vidyaarthulatho, sahaadhyaapakulathone kaadu, oollovaallandarito entho gouravabhaavamtho chudabadevaru. eadhyapakudante ilaa undali ani atanini vaarandaruu antuu undagaa nenennosarlu naa chevulara vini aanandinchaanu.
anduke vaaru ninna monna actate counsil af hayyar education chairmannga empika cheyabadina dactor jayaprakash raavu, antakupurvam telugu vishwavidyaalayam upakulapatigaa empika cheyabadina aachaarya anumandla bhuumayya, nyaayaadhipatigaa ipudu vikaaraabaadlo konasaagutunna rajender jimbo, daa. gandra lakshmanarao lantivari nendarino pempondinchagaligaaru. entomandi vidyaarthullo bhasha saahityaala yeda shraddha, ruchi, abhiruchi kaliginchagaligaaru.
jagityaalalo vaari adhyapaka vrutti kevalam class roomelake parimitam kaaka, class room bayatiki kuudaa vistarinchedi. aa rojullo vaarenno saahitya sabhalu, sadassulu, goshtulu vagaira nirvahinchi kalaasaalanoka saahitya saamskrutika nilayamgaa, kaadu kaadu aalayamgaa teerchididdevaaru. kavisamrat vishwanaatha satyanarayana, dhoolipala sriramamurthy, tummapudi koteshwararao, juvwadi goutamarao, sangeeta vidvaamsulu narayanarao munnagu vaarinendarino aahvaaninchi vaariche upanyasalippincheva. alaa vaarachata unnannaallu aa kalasala saahitya saamskrutika kaaryakalaapaalato pandagalanti sandaditho nindugaa undedi.
endaro vidyaarthule kaadu, pourulu kuudaa saayankaalam kalasala groundseaku vachi sampatkumaarato charchaagoshtulu jaripevaaru. alaa vaarinundi telusukunna vaatini vaarippatikii nemaruvesukuntuntaaru. alaa sampatkumaaraku vaarechata panichesina vistrutamaina shishyakote kaaka, anekaneka abhimaanulundevaaru. vaarilo nenuu okadini.
ee sandarbhamgaa vaariki chendina deshabhimanam, bhaarateeya samskrutii saampradaayaalalo vaari pragaada vishwaasam, saamaajika saanghika spruhaku chendina vaari avagaahana gurinchi kuudaa cheppali.
naa abhipraayamlo vaariki vaari baleeyamaina bhashabhiruchi saahityaabhiruchi, vaari jaatiiyaabhimaanam valana, bhaarateeya samskrutii saampradaayaala patla vaarikunna drudha vishwaasam valana, vaariki vaati dwara praaptinchina saanghika, saamaajika drukpatham valana abbindi. adhi vaaritho saanghika saamaajika rajakeeya aardhika vishayaala gurinchi charchiste telisedi. vaariki vaari bhasha saahityaalaku chendina punaadulu vaari deshabhakti valana, saamaajika saanghika spruha valana labhinchinavenani naa drudha nammakam.
oka deshaniki chendina bhasha saahityaala, kalala yeda okariki abhimanam, aaraadhanaabhaavam erpadalante naa abhipraayamlo ataniki modata aa desha sampradaayaalayeda, samskara samskrutula, viluvalayeda abhimanam, aaraadhanaabhaavam erpadali. ataniki athani janmabhoomipai tallipremalanti prema erpadali. atadaatani janmasthalaanni tana tallini, tandrini, guruvunu preminchinatlu preminchagalagaali. alaantivaanike aa deshabhashapatla, daani saahityam, kalalapatla sahajamaina aasakte kaadu anurakti erpadutundi. tadwara sahajamaina anubhooti, abhivyakti praaptistaayi.
sampatkumara asalu sisalaina desheeyudu. ee neelanu, daani samskrutii sampradaayaalanu, paramparanu, charitranu amitamgaa preminchinavaadu. ataniki aa prema dwara abbindi athani bhasha saahityaalaku chendina prema. ide naa abhipraayamlo athani asalu sisalaina paanditya rahasyam, parisodhanaa rahasyam, aachaarya rahasyam.
echatundi sampatkumaaracharya paanditya punaadi ante manam achatiki poyi pattukovalasi vastundi. adhe vishwanaatha vaari saahitya sampradaayam. alantidi saadhaaranamgaa prachya sampradaaya paddhatilo bhasha saahityaalu, taditara vidyalu nerchukunte vastundi, chaduvukunte vastundi. alaa neerchukunnavaaru sampatkumaaracharya.
jaatini preminchevade sakala vidyalanu, saahitya saarasvataalanu, bhasha bhaavaalanu medhatho kaaka manasutho preminchagaladu. viswanathala sampatkumara kuudaa ee desha mattini daani gattini amitamgaa preminchaadu. anduvalanane atadu anta edigaadu, itarula edugudalaku anta paatupaddaadu. aa paatu athani paanditya prakarsha koraku padindi kaadu desankoraku, samajam koraku padina paatu.
ataniki konni saahitya viluvalalo, siddhaantaalalo, kramasikshanalalo, niyama nibandhanalalo drudamaina vishwaasamundedi. aa vishwaasam chettu saakhalaku chendina vishwaasam lantidi kaadu, chettu verlaku chendina vishwaasam lantidi. daanine ingleeshulo keknvikshanni, telugulo hetubaddha vishwaasamantaaru, saana, jalledabattina lantidi. vaati aadhaaramgaa vaaru anekaneka saahitya goshtulu jaripevaaru. taanu novvaka, itarulanu noppinchaka meppinche prayatnam chesevaaru. vaari bhaavaalato, viluvalatho evaraina ekibhavinchakapothe vibhedinchevaare kaani virodhinchevaaru kaadu. oka bhavam koraku oka snehitunni virodhinchi podagottukune vaaru kaadu. ishtam kakapothe mounam vahinchevaaru, leka oka chirunavvu chindi esare mee daari meedi naadaari naadi ani vadilesevaaru. vaadamlo ishtam kakapothe tappukunevare kaani oppukonevaaru kaadu. ataniki atanipai, athani bhasha saahityaala avagaahanapai anta vishwaasam, drudha nammakamundedi.
sampatkumara vyaktigaa chala cesimpulegaa vundevaaru. vaari korikalu mitame kaadu, athi mitam. vaariki taanoka pedda panditunni, vimarsakunni, adhyaapakunni, rachayitananu ahankaram eppuduu ematram undedi kaadu. chudadaniki entho nigarvamgaa, niraadambaramgaa rushiga undevaadu kaani sanyaasigaa kaadu. ee prapanchamlo untuu kuudaa daaniki ateetamgaa untunna varila anipinchevaadu, kanipinchevaadu.
sampatkumaaraachaaryaku konni chinna chinna aihika ruchulu, abhiruchulundevi. arudaina aa samayaalalo vaaroka panditunigaa kaaka, saadhaarana manushulloni manishigaa saadhaarana manushulloni manishigaa saadhaarana ishtagoshtiga, tanakishtamaina vaaritho kaburlu cheppukuntu kalakshepam chesevaaru. alaa vaaru pedda aanandaalato entha truptipadevaaro chinna aanandaalato kuudaa anta truptipadevaaru.
naavaraku naaku sampatkumaaralo entho nachina vishayam vaari bhasha saahityaala prachaaram, vaatini atyadhikulloki teesuku povadaaniki vaaru chesina prayatnam. vaaru entha esaahitya kamio anta esaahitya prachaara kaami. vaariki bhasha saahitya prachaara bhaavamto isumantayinaa swabhaavam, swabhaavam, swaarthabhaavam undedi kaadu. bhashalu, saahityaalu, kalalu bratakaalante vaarivale alaa nishkaamamgaa vaati abhivruddhiki patupadevare kavali. alanti vaaru manaku entha mandi labhiste jaati anta baagupadutundi, bhasha saahityaalu anta bagupadutayi. kaani aeri alantivaru? unna entamandi?
ee rojullo vaari swanta saahitya prachaaram chesukune vaare tappa sadaru saahitya prachaaram chesevaaru arude kaadu athi arudu. anduke mana bhashalu, saahityaalu venukabadutunnaayi. vaatini adhyayanam chesevaaru taggutunnaru. mana saahitya adhyayana abhyasa sabhalaku pattumani padimandi raaru. vachevaarilo kuudaa chaalaavaraku vaari bandhumitrulu, kutumbeekulu, nirvaahakula valana edho oka vidhamgaa labhapadinavare kaani nijamaina saahityaabhimaanulu, saahityapriyulu chala takkuve. vaaru kuudaa entomandi avi mugiyakapurvame vellipotuu vuntaaru. edho mokkubadigaa vachinatlu pellillaku akshintalu veyadaaniki vachinatlu. mana saahitya sabhalanu, sadassulanu chustene telustundi mana bhaashaasaahityaabhivruddha manam chestonna prayatnam, prachaaram entapaatido.
sampatkumaaracharya chanipovadam saahityaaniki teerani lotu. saahityaabhimaanulaku, saahityaabhilaashulaku, parisodhakulaku sandehaalu teerchukonutaku vaaroka man cyclopydiadia, eriferens payintega, pedda dikkugaa undevaaru. ejayanti traimaasika patrikaku vaaru samyukta sampaadakulugaa untuu enno viluvagala suuchanalu andistuu undevaaru. vaariki jayanti sampaadaka mandali tarafuna shraddhaanjalulu. vaari kutumbaaniki maa pragaada santaapaalu, saanubhootulu.
yebatukamma ante bratukuderuvunu merugu parache ammayani artham. devidevatallo batakammanu manam lakshmeedevigaa, gouridevigaa, ubhayamgaa oohinchukoovacchu. yebratukamma telamgaana graameena bhashalo yebatukammaegaa maarindani anukovachhu.
prati batukamma paatanu tudaku euyyaalo anu padamtho mugistaaru. paadevaarandaruu uyyalala krindikee meedikee oogutuu lestu paadutaaru kanuka. jeevitam batukammala rangula suvaasanala poola vale andamgaa suvaasanagaa undaalani vividha rangula, vividha suvaasanala poolatho batakammalanu paerustaaru, kuurustaaru.
pradhaanamgaa ee pandaga palleturi vaari pandaga. patnaalalo nivasinchevaaru kuudaa chaalaavaraku enno ellanundi pallelanundi taralivacchi sthirapaddavaare, kanuka vaaru kuudaa batakamma pandaga jarupukuntunnaru.
ee pandaga telamgaanaa praantaanike parimitamaina pandaga, pandaga tudirojuna batukammalannitini daggari cheruvulono, kuntalono, nadilono esaganampue gaa veyadam aanavaayitii. nadulu chala takkuve kaaka chala praantaalaku sameepamlo undavu kanuka batukammalanu cherlallo, kuntallone vestaaru ekkavagaa.
kaasta teevramgaa aalochiste ee pandaga seemaandhralo leka telamgaanaalone undadaaniki kaaranam seemandhra bhoomulu chaalaavaraku samaanamaina bhoomulu, ekkuva nadeejalaalato sagubataye bhoomulu kaavadam telamgaanaavi neeti korata gala bhoomulu kaavadam. varshampai aadhaarapade bhoomulu kaavadamani anipistundi. anduvalana telamgaanaavaaru yebatukammanu devatagaa srushtinchukoni aa devatanu vaari cheruvulu, kuntalu samruddhigaa varshaapaatam dwara nimpumani mrokkutuu aadutuu paadutuu praarthistuu tudi rojuna batukammalanu neetilo nivedanagaa arpistaremonani anipistundi. lekapothe neetilo veyadaaniki atte artham vere kanpinchadam ledu.
alaage ee pandaga. anni sampadalatho paatu vaana sampadaku kuudaa koodali ayina lakshmi gowreedevila dwara vaanadevudni praarthinche pandagayani anipistondi. batakammanu lakshmeedevigaa, gouridevigaa poojistaaru kanuka. adhi pratyekamgaa aadavaari panduga kanuka.
ee batukamma paatallo prema, bandhutvam, sneham, bhakti munnagu vaatiki chendina vaakyaalu, panktuluntaayi. veeti arthaalannii andaruu kalisi kalegalupugaa kalisimelisi undaalani, vaari vaari snehaalu, premalu, baandhavyaalu, sambandha anubandhaalu bagundalani. bhaktiki, muktiki, raktiki chendinavi. saamaajika sambandhaalu merugu parachevi vaati saahityaalloki, bhaavaalloki chochukupoyi chuste manaku adhi telustundi.
anduke ee pandaganu andaruu kalasi kalupugolugaa jarupukuntaaru. e kula matabhedaalu aardhika bhedaalu lekunda. maroka vidhamgaa chuste ee pandaga kuudaa dasaralaga keshkaeniki chendina pandugalaa anipistundi. okati purusha saktiki, rendavadi stree saktiki. andukenemo ee pandugalu rendoo varusagaa vastaayi. kavijaya dasimini streelu purushulu ummadigaa jarupukune pandagalla.
edhi purushula vijayamo adhi streela vijayam. edhi streela vijayamo adhi purushula vijayam kuudaa kada mari. andukani iruvuruu vijayaalalo bhagaswamulenani chaatutaku kaabolu yedasari yebatukamma pandugalu jantagaa vastaayi.
yebatukamma pandaga jarupukunnatle telamgaanaalo anni kulalavaru anni aardhika sthomatala vaaruu yedasari panduga kuudaa jarupukuntu aadutaaru, paadutaaru, tintaaru, traagutaaru, kerintalu kodataru. ee rendu pandugalu telamgaanaa pandugalaloni anni pandugala kante athi mukhyamaina pandugalani cheppukovachhu.