సాలగ్రామము విష్ణుప్రతీకమైన, విశిష్ట ప్రాముఖ్యం కలిగిన ఒక శిలా విశేషము. కలికాలంలో భక్తుల అర్చనాదుల సౌలభ్యం కోసం నారాయణుడు సాలగ్రామ రూపం ధరించాడని దేవీ భాగవతం చెబుతుంది. అందుచేతే గృహదేవతార్చనలలోగానీ, దేవాలయాలలోగానీ సాలగ్రామము (మూర్తి) లేకుండా పూజలు కొనసాగవు. ద్వైతులు, విశిష్టాద్వైతులు, అద్వైతులు తమతమ దేవతార్చనలలో సాలగ్రామములను పూజకు ఉపయోగిస్తారు. భారతదేశంలో సాలగ్రామ పూజ బహు పురాతనమైనది. క్రీస్తు కంటే ప్రాచీనుడైన అపస్తంబుడు సాలగ్రామ పూజను పేర్కొన్నాడు. త్రిమతాచార్యులు తమతమ భాష్యాలలో సాలగ్రామాలు విష్ణురూపాలని వివరించారు. దేవాలయాలలో పంచాయతన మూర్తులకు శిలా ప్రతిమలు ఉంటే గృహస్థులకు మణి, స్వర్ణ నిర్మితమైన మూర్తులు, సాలగ్రామములు ఉంటాయి. సాధారణంగా ప్రతిమలకు నిత్య పూజా సమయంలో ఆవాహనాది షోడశోపచారాలు చేయాలి. సాలగ్రామాలలో దేవత నిత్యం సన్నిహితమై ఉండడం వల్ల వాటికి పూజా సమయంలో అవాహనాది ఉపచారాలు అవసరం లేదు.
సాలిగ్రామాలు అన్నవి నునుపుగా, గుండ్రముగా గానీ కోడిగుడ్డు ఆకారములో కాల్వల్లో, నదీ తీరాల్లో దొరికే రాళ్ళు. వాటి ఆకారం, నునుపుదనం చూసి వాటికి అతి త్వరగా ఆకర్షితులం అవటం చాలా సులభం. వీటిని దైవ స్వరూపాలుగా భావించడం జరుగుతుంది. హిందూ దైవిక పూజల్లో వీటికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది కూడా.. చాలా పురాతన కాలాల నుండి వీటి ఉనికి ఉంది. సాలగ్రామాలు గండకీ నదిలో లభిస్తాయి [1]. ఇవి సాధారణముగా నదీ తీరాల వెంట దొరుకుతూ ఉంటాయి. పుణ్యతీర్థాలకు వెళ్ళినప్పుడు - నదుల్లో స్నానాలకి వెళ్ళినపుడు చాలామంది వీటిని ఇంటికి తెచ్చుకొని, పూజామందిరాల్లో పెట్టుకుంటారు. ప్రవహించే నదుల ప్రవాహ ఒరవడికి నదీ జలాలతోటే కొట్టుకవచ్చే చిన్న చిన్న రాళ్ళు ఒకదానితో మరొకటి తగిలి, కాలక్రమాన ఇలా నునుపుగా మారి, ఆకర్షణీయముగా అగుపిస్తాయి. వీటినే సాలిగ్రామాలుగా పరిగణలోకి తీసుకోవడం కద్దు.
salagramamu vishnuprateeekamaina, visishta praamukhyam kaligina oka shila visheshamu. kalikaalamlo bhaktula archanaadula soulabhyam kosam narayanudu salagrama roopam dharinchaadani devi bhagavatam chebutundi. anduchethe gruhadevataarchanalagonaa, devalayalalogani salagramamu (muurti) lekunda poojalu konasagavu. dvaitulu, vishishtaadvaitulu, advaitulu tamatama devatarchanalalo saalagraamamulanu poojaku upayogistaaru. bhaaratadesamlo salagrama pooja bahu puraatanamainadi. kreestu kante praacheenudaina apastambudu salagrama poojanu perkonnadu. trimataachaaryulu tamatama bhaashyaalalo salagramalu vishnuroopaalani vivarinchaaru. devalayalalo panchaayatana moorthulaku shila pratimalu unte gruhasthulaku mani, swarna nirmitamaina moorthulu, saalagraamamulu untaayi. saadhaaranamgaa pratimalaku nitya poojaa samayamlo aavahanaadi shodasopacharalu cheyali. saalagraamaalalo devata nityam sannihitamai undadam valla vaatiki poojaa samayamlo avahanadi upachaaraalu avasaram ledu.
saligramalu annavi nunupugaa, gundramugaa gaanee kodiguddu aakaaramulo kaalvallo, nadee teeraallo dorike raallu. vaati aakaaram, nunupudanam chusi vaatiki athi twaragaa aakarshitulam avatam chala sulabham. veetini daiva swaroopaalugaa bhavinchadam jarugutundi. hindu daivika poojallo veetiki pratyeka sthaanam undi kuudaa.. chala puraatana kaalaala nundi veeti uniki undi. salagramalu gandakee nadilo labhistaayi [1]. ivi saadhaaranamugaa nadee tiiraala venta dorukutuu untaayi. punhyateerthaalaku vellinappudu - nadullo snaanaalaki vellinapudu chaalaamandi veetini intiki tecchukoni, poojaamandiraallo pettukuntaaru. pravahinche nadula pravaha oravadiki nadee jalalathote kottukavachhe chinna chinna raallu okadaanito marokati tagili, kaalakramaana ilaa nunupugaa maari, aakarshaneeyamugaa agupistaayi. veetine saligramaluga pariganaloki teesukovadam kaddu.