ఆరవీడు వీరుడు సోమదేవుడు - హిందువుల స్వాతంత్ర్య పోరాటం - Swatantra Mag
ఆరవీడు వీరుడు సోమదేవుడు…
1326 ప్రాంతంలో కంపిలదేవ రాజు పరిపాలిస్తున్న కంపిలి రాజ్యంపై జీహాద్ యుద్ధం చేయడానికి ముహమ్మద్ ఇబ్న్ తుగ్లక్ తన ఇద్దరు తురుష్క ఘాజీలైన మాలిక్ జాద మరియు మజీర్ అబు రజాలను పంపాడు. మాలిక్ జాద గుజరాత్ నుండి తెచ్చుకున్న తన సైన్యాలతో మరియు మజిర్ అబు రజా దేవగిరి నుండి తెచ్చుకున్న తన సైన్యాలతో కంపిలి పై దాడికి దిగారు. కంపిలి దేవరాజు మరియు ఆయన కుమారుడు, తమ సైన్యాధ్యక్షులు హరిహరరాయలు,బుక్కరాయలు మరియు తమ సోదరులు, సామంతులతో కూడిన సైన్యంతో ఇస్లామిక్ సైన్యాలను అడ్డుకోవడానికి తన బలమైన కోట కుమ్మట నుండి సాహసోపేతమైన పోరాటం జరిపారు. హిందూ సైన్యాలు రెండుసార్లు తుగ్లక్ సైన్యాలను తిప్పికొట్టాయి. కాని మూడవ పర్యాయం తుగ్లక్ సైన్యాల ముట్టడి సుదీర్ఘంగా కొనసాగడం వలన హిందువుల వద్ద ఉన్న వనరులు తరిగిపోయి వారు తమ కోటని వదిలిపెట్టారు. ఆ తర్వాత హొసదుర్గ కోట నుండి వారు తమ పోరాటాన్ని కొనసాగించారు. కాని హొసదుర్గ కోటలో కూడ తగినన్ని వనరులు లేకపోవడం వలన హిందువులు తుగ్లక్ సైన్యాలతో ముఖాముఖి తేల్చుకోవలసి వచ్చింది. ఆ యుద్ధంలో కంపిలిదేవ రాజ మరియు అతని పుత్రుడు హతమార్చబడటంతో పాటు హరిహర మరియు బుక్కరాయలు తుగ్లక్ సైన్యాలకు పట్టుబడి ఢిల్లీ చెరసాలకు పంపబడ్డారు. ప్రజలను భయభ్రాంతులను చేయడానికి గడ్డిని కూర్చిన కంపిలిదేవ రాజు తలను బహిరంగంగా ఊరేగించారు. ఈ సమయంలోనే మాలిక్ జాద తన సైన్యాలతో వీరభల్లాల పరిపాలిస్తున్న హోయసల రాజ్యంపై దండయాత్రకు వెళితే పూనే దగ్గర్లోని కోహ్లీ ప్రాంతాలను తుగ్లక్ ధ్వంసం చేశాడు. ఆ తర్వాత కర్నూలు, అనెగొంది, రాయచూరు మరియు ముద్గల్ ప్రాంతాల మీద జీహాద్ చేయడానికి మాలిక్ ముహమ్మద్ని పంపాడు తుగ్లక్. ఘాజీ ఈ ప్రాంతాలను పట్టుకున్న తర్వాత అక్కడి హిందూ ప్రజలు విచ్చలవిడి ఊచకోతకు గురయ్యారు.
మాలిక్ దండయాత్ర సందర్భంగా జరిగిన అఘాయిత్యాల గురించి విలాస రాగి శాసనం కళ్ళకు కట్టినట్లు ఇలా చెప్పింది :
" ధనం కోసం పలువిధాలుగా గృహస్థులు పీడించబడ్డారు. తురుష్క భూతాలను చూచినంతనే కొందరు తమ ప్రాణాలను వదిలివేసిరి. తమ యఙ్ఞయాగాదులను, పూజలను బ్రాహ్మణులు నిర్వహించలేకపోయారు. దేవాలయాలు కూల్చివేయబడ్డాయి. విగ్రహాలు అపచారానికి గురయ్యి ధ్వంసం చేయబడ్డాయి. అనేక సంవత్సరాలుగా విద్వాంసులైన బ్రాహ్మణుల ఏలుబడిలో ఉన్న అగ్రహారాలు చేదాటిపోయాయి. పండిన పంట తమ చేతికి రాకుండా బలవంతంగా తరలిపోవడంతో ధనికులైనా,పేదలైనా రైతులంతా కష్టాల పాలయ్యారు. ఈ విపత్తు కాలంలో ప్రజలెవ్వరూ తమ భార్యలను గాని, తమ ధనాన్ని గాని మరియు ఇతర భౌతిక వస్తువులనుగాని తమవిగా భావించలేదు. మద్యపానం చేస్తూ, గోమాంసం తింటూ, స్త్రీలను చెరబడుతూ మరియు బ్రాహ్మణులను చంపుతూ దుర్మార్గులైన మహమ్మదీయులు కోలాహలంగా గడిపారు. ఇటువంటి విపత్తులో ఈ జీవ ప్రపంచం ఎలా మనగలదు? కలలోనైనా తమను కాపాడు ఆపద్భాంధవుడిని ఊహించలేక రాక్షసుల వంటి తురుష్క సురత్రాణ సైన్యం చేత ఈ విధముగా హింసింపబడిన తెలుగు నేల బడబాగ్ని చేత చుట్టుముట్టబడిన అరణ్యమువలే ఉండినది"
ఇటువంటి కఠినమైన పరిస్థితులలో అంధ్ర దేశం యొక్క తూర్పు మధ్యభాగములో శూద్రుల నాయకత్వంలో ఒక గొప్ప స్వాతంత్ర్య పోరాటం మొదలైంది. శూద్ర వీరులైన ప్రోలయ నాయకుడు, కాపయ నాయకుడు మరియు ప్రోలయ వేమారెడ్డి హిందువుల ప్రతిఘటన పోరాట బాధ్యతను తీసుకున్నారు. కాని పశ్చిమ తెలుగు నేల మరియు పొరుగు కర్ణాటక ప్రాంతంలో ఈ పోరాట గౌరవాన్ని శూరుడైన సోమదేవుడు చేపట్టాడు. గొంకల దేవి మరియు పిన్నయ్యల కుమారుడైన సోమదేవుడు తాను ఒకటవ పులకేశి యొక్క పురాతన చాళుక్య క్షత్రీయ వంశానికి చెందిన వాడిగా చెప్పుకున్నాడు. వీరి వంశావళి నుండి కొన్ని విషయాలను మనం గ్ర్రహించవచ్చు. క్రీ.శ 500 నాటి వీరి వంశ పురాణం ప్రకారం విస్తృతంగా పరిపాలించగల, గొప్ప యఙ్ఞాలు నిర్వహించగల మరియు భూమిని రక్షించగల సుదీర్ఘ వంశావళిని దేవుడైన కార్తికేయుడు వీరికి వరంగా ఇచ్చాడు. వారి పరిపాలన ఉచ్చస్థితిని దాటిన తర్వాతి కాలంలో చాళుక్యులు అనేక భిన్న వంశాలుగా విడిపోయి భారతదేశమంతటా పరిపాలించారు. వీరి ఉత్తర ప్రాంతపు వంశ శాఖ సోలంకి రాజపుత్ర వంశస్థులుగా రాజస్థాన్ మరియు మధ్య ప్రదేశ్ ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. పశ్చిమ శాఖలో ప్రధాన వంశం గుజరాత్ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించగా, ఇంకో చిన్న శాఖ కల్యాణ్ మరియు కొంకణ్ ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వాతాపి రెండవ పులకేశి చిన్న సోదరుడైన విష్ణువర్ధనుడి నుండి తూర్పు శాఖ పుట్టింది. వాస్తవానికి ప్రధాన సైనిక కేంద్రమైన సతార(ఆధునిక మహారాష్ట్ర; సతారా శాసనం) వద్దనున్న సైన్యానికి విష్ణువర్ధనుడు సైన్యాధిపతి. పల్లవులతో జరిగిన యుద్ధ సమయంలో వాంగీపురానికి పంపబడిన అతడు రాజప్రతినిధిగా అక్కడి నుండి పాలన కొనసాగించాడు. తర్వాతి కాలంలో చోళులతో కలిసిపోయిన ఈ తూర్పు చాళుక్యులు తెలుగు నేలను పరిపాలించిన చాళుక్య-చోళులుగా రూపాంతరం చెందారు. కాని కాకతీయుల ఉత్థానంతో చాళుక్యుల ప్రభ తగ్గిపోయి స్థానిక దండనాయకుల స్థాయికి చేరిపోయారు. ఆ స్థానిక దండనాయకుల వంశం నుండి సోమదేవుడు ఉద్భవించాడు.
తెనాలి అగస్త్యేస్వర ఆలయ శాసనం ప్రకారం ఓరుగల్లు ప్రతాపరుద్రుని కింద ప్రముఖ దండనాయకులుగా సోమదేవుని వంశస్థులు ఉండేవారు. తాను యువకుడిగా ఉన్నపుడు కాకతీయుల పతనాన్ని మరియు తదనంతరం మహమ్మదీయుల చేత ఆ ప్రాంతంలో జరిగిన విధ్వంసాన్ని కళ్ళారా చూసిన సోమదేవుడు తన పురాతన క్షత్రీయ వంశం పేరును నిలబెట్టేలా జీవించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. మాలిక్ ముహమ్మద్ మీద పోరాడటానికి తన సైన్యంతో పాటు రాయలసీమ హిందువులను సమీకరించిన సోమదేవుడు 6000 సంఖ్య గల బలమైన అశ్విక దళాన్ని ఏర్పర్చగలిగాడు. కృష్ణా, తుంగభద్ర నదుల మధ్యన ఉన్న ప్రాంతంలో ముస్లింలు పట్టు సాధించడానికి కారణమైన కోటల వరుస మీద ఆకస్మిక దాడులు చేయడం ద్వారా 1331లో సోమదేవుడు స్వాతంత్ర్య పోరాటాన్ని మొదలుపెట్టాడు. పురాతన శాతవాహన వంశానికి చెందిన చక్రవర్తి శాతకర్ణి ఆధ్వర్యంలో శ్రీశైలం పాంతంలో శాతానికోట నిర్మించబడింది. ఆ కోటను ఆక్రమించుకున్న ముస్లింలు ఆ ప్రాంతంలో చెలరేగే హిందూ ప్రతిఘటనను రెండు సైన్యాల మధ్యన అణిచివేయడానికి ఆ కోటలో సైనిక శిబిరాన్ని ఏర్పరిచారు. కాని ఈ వ్యూహం గురించిన సమాచారాన్ని రెడ్డి మరియు నాయక్ మనుషులు సోమదేవుడికి అందించారు. శాతానికోట మీద రాత్రి సమయంలో మెరుపుదాడి చేసిన సోమదేవుడు అక్కడి ముస్లిం సైన్యాన్ని ఓడించి తరిమేశాడు. ఆ తర్వాత కర్నూలు ప్రాంతంలో విస్తరించుకొని ఉన్న ముస్లిం దళాలను, వర్తక దండులను ధ్వంసం చేసి తదనంతర పోరాటాలకు అవసరమైన పునాదిని ఏర్పరచుకున్నాడు. ఆ తర్వాత ప్రథమంగా 7 కోటల యుద్దాన్ని మొదలుపెట్టాడు. మొసలిమడుగు, కందనవోలు, కల్వకొలను, ఈతగిరి మరియు గంగనేనికొండలను చేజిక్కించుకోవడం ద్వారా రెండు నదుల మధ్యనున్న ప్రాంతంలో ముస్లింల సరఫరా మార్గాలను, సమన్వయ అవకాశాలను ధ్వంసం చేశాడు. ఆధారాల ప్రకారం గంగనేనికొండ పోరాటంలో సోమదేవుడు స్వయంగా కోటగోడను ఎక్కి తాను ముందుండి ముస్లిం సైనిక శిబిరం మీద దాడిని నడిపించాడు. ఆ తర్వాత తనను అడ్డుకోవడానికి పంపబడిన ముస్లిం సైన్యాన్ని రాయచూరు వద్ద ఎదుర్కొని ఓడగొట్టి తురుష్కుల బారి నుండి రాయచూరుకు విముక్తి కల్పించాడు. కర్నూలుకు తిరిగి వెళ్తున్న సోమదేవుడిపై గోసంగి నుండి సైన్యంతో వచ్చిన మజిర్ దాడి చేశాడు. కాని ఆ దాడిని తిప్పికొట్టిన సోమదేవుడు ముస్లిం సైన్యాలను కోటలోకి వెనక్కు తరిమేశాడు. కోటను ముట్టడించిన హిందువులు ఆ తర్వాత కోటలోకి దూసుకెళ్ళారు. మజిర్ తల నరికిన సోమదేవుడు కోటలోని చెరువుకి అధిదేవత అయిన అఘోర భైరవునికి ఆ తలను బలిగా సమర్పించాడు. అటు పిమ్మట, తుగ్లక్ వశమైన అనెగొంది కోటను తురుష్కుల బారి నుండి విడిపించడానికి ముందుకు సాగాడు. ఆ కోట గోడల పైకి రహస్యంగా ఎగబాకి తన సైన్యం కోటలొకి రావడానికి దారి చేసి కోటను ఆక్రమించుకున్నాడు. ఆపై తుగ్లక్ ప్రతినిధి నుండి ముద్గల్ కోటను చేజిక్కించుకొని ఆ పట్టణంలో ఉన్న ముస్లిం సైన్యాలను సంహరించాడు. మాలిక్ ముహమ్మద్ ని లక్ష్యంగా చేసుకొని పోరాటం మొదలుపెట్టిన సోమదేవుడికి చివరగా ఆ అవకాశం రానే వచ్చింది. కంపిలి నుండి ముందుకు వచ్చిన మాలిక్ ముహమ్మద్ సైన్యంతో ముఖాముఖి తలపడ్డాడు. అతని సైన్యం ముస్లిం దళాన్ని ఊచకోత కోసింది. అతని సైన్యం నుండి తప్పించుకొని ప్రాణాలతో బయటపడిన తురుష్కు సైనికులు చెల్లచెదరై రెడ్డి, వీరబల్లాల మరియు నాయక్ సైన్యాల చేతిలో బలైపోయారు. మాలిక్ ముహమ్మద్ కూడా బందీగా దొరికాడు. కంపిలి పై తన అధికారాన్ని వదులుకున్న మాలిక్ ముహమ్మద్ ని మూర్ఖంగా ఢిల్లి వెళ్ళనిచ్చాడు సోమదేవుడు. అయినప్పటికి, తన విజయాల అనంతరం సోమదేవుడు ఎక్కువ కాలం జీవించలేదు. కాని సోమదేవుడు నెలకొల్పిన ఆరవీడు వంశం ఆ తర్వాత తమ శౌర్య పరాక్రమాలతో అనేక యుద్దలలో విజయనగర ప్రభువులకు సేవలందించింది. చివరికి, కృష్ణదేవరాయల వంశ తదనంతరం ఆరవీడు వంశానికి చెందిన రామరాయలు విజయనగర పరిపాలకుడు అయ్యాడు.
ద్విపద బాలభాగవత గ్రంథం సోమదేవుడి చరిత్రని చెబుతుంది. ఆ గ్రంథంలో సోమదేవునికి 'చతుర్దశ పుర నిషూదన '(14 కోటలను ధ్వంసం చేసినవాడు) బిరుదు కలదు. ఇంకా ఇలా చెబుతుంది : " అతడు ఇంద్రుడి వలె గొప్ప శక్తిని కలవాడు. దుర్గమమైన ముస్లిం కోట గోడలను చేధించినవాడు". అలాగే, సోమదేవుడు తన భార్య కమలాదేవి ద్వారా రాఘవేంద్రుడు అనే పుత్రుడిని పొందాడని ఉంది. రాఘవేంద్రుడు తన భార్య బాచలదేవి ద్వారా పిన్నభూపాల అనే పుత్రుడిని పొందాడు.
ధర్మాన్ని నాశనం చేయడానికి తుగ్లక్ మరియు ఖిల్జీలు చేసిన ప్రయత్నాలను ప్రతిఘటించడానికి హిందువులు చేసిన చారిత్రాత్మక పోరాటంలో శూరుడైన సోమదేవుడి నాయకత్వ గాథ ఇదే.
(Translated from: https://manasataramgini.wordpress.com/2005/10/09/somadeva-of-aravidu-and-the-freedom-struggle/)
aaraveedu veerudu somadevudu - hinduvula swaatantrya poratam - Swatantra Mag
aaraveedu veerudu somadevudi
1326 praantamlo kampiladeva raju paripaalistunna kampili rajyampai jeehad yuddham cheyadaaniki muhammad ibn tuglak tana iddaru turushka ghaajiilaina malic jaada mariyu majir abu rajaalanu pampaadu. malic jaada gujarat nundi tecchukunna tana sainyaalato mariyu majir abu raja devagiri nundi tecchukunna tana sainyaalato kampili pai daadiki digaaru. kampili devaraju mariyu aayana kumarudu, tama sainyaadhyakshulu harihararaayalu,bukkaraayalu mariyu tama sodarulu, saamantulatoe kuudina sainyamtho islamic sainyaalanu addukovadaniki tana balamaina kota kummata nundi saahasopetamaina poratam jariparu. hindu sainyalu rendusaarlu tuglak sainyaalanu tippikottaayi. kaani moodava paryayam tuglak sainyala muttadi sudiirghamgaa konasagadam valana hinduvula vadda unna vanarulu tarigipoyi vaaru tama kotani vadilipettaaru. aa tarvaata hosadurga kota nundi vaaru tama poraataanni konasaaginchaaru. kaani hosadurga kotalo kuuda taginanni vanarulu lekapovadam valana hinduvulu tuglak sainyaalato mukhamukhi telchukovalasi vachindi. aa yuddhamlo kampilideva raja mariyu athani putrudu hatamaarchabadatamto paatu harihara mariyu bukkaraayalu tuglak sainyaalaku pattubadi dhilli cherasaalaku pampabaddaaru. prajalanu bhayabhraantulanu cheyadaaniki gaddini kuurchina kampilideva raju talanu bahirangamgaa ooreginchaaru. ee samayamlone malic jaada tana sainyaalato veerabhallaala paripaalistunna hoyasala rajyampai dandayaatraku velithe poone daggarloni kohli praantaalanu tuglak dhwamsam cheshaadu. aa tarvaata karnoolu, anegondi, rayachuru mariyu mudgal praantaala meeda jeehad cheyadaaniki malic muhammadni pampaadu tuglak. ghaji ee praantaalanu pattukunna tarvaata akkadi hindu prajalu vichalavidi oochakotaku gurayyaru.
malic dandayaatra sandarbhamgaa jarigina aghaayityaala gurinchi vilasa raagi saasanam kallaku kattinatlu ilaa cheppindi :
" dhanam kosam paluvidhaalugaa gruhasthulu peedinchabaddaaru. turushka bhuutaalanu chuchinantane kondaru tama praanaalanu vadilivesiri. tama yanyagaagaadulanu, poojalanu braahmanulu nirvahinchalekapoyaaru. devalayalu koolchiveyabaddaayi. vigrahaalu apachaaraaniki gurayyi dhwamsam cheyabaddayi. aneka samvatsaraalugaa vidvaamsulaina brahmanula elubadilo unna agraharalu chedatipoyayi. pandina panta tama chetiki rakunda balavantamgaa taralipovadamto dhanikulaina,pedalainaa raitulanta kashtala palayyaru. ee vipattu kaalamlo prajalevvaruu tama bhaaryalanu gaani, tama dhanaanni gaani mariyu itara bhautika vastuvulanugaani tamavigaa bhavinchaledu. madyapanam chestu, gomamsam tintuu, streelanu cherabadutuu mariyu braahmanulanu champutuu durmaargulaina mahammadeeyulu kolahalamga gadiparu. ituvanti vipattulo ee jeeva prapancham ela managaladu? kalalonaina tamanu kaapaadu aapadbhaandhavudini oohinchaleka rakshasula vanti turushka suratraana sainyam chetha ee vidhamugaa himsimpabadina telugu neela badabagni chetha chuttumuttabadina aranyamuvale undinadi"
ituvanti kathinamaina paristhitulalo andhra desham yokka thoorpu madhyabhaagamulo shoodrula naayakatvamlo oka goppa swaatantrya poratam modalaindi. shoodra veerulaina prolaya nayakudu, kapaya nayakudu mariyu prolaya vemareddy hinduvula pratighatana porata baadhyatanu teesukunnaru. kaani paschima telugu neela mariyu porugu karnaataka praantamlo ee porata gowravanni shoorudaina somadevudu chepattadu. gonkala devi mariyu pinnayyala kumaarudaina somadevudu taanu okatava pulakesi yokka puraatana chalukya kshatriya vamsaaniki chendina vaadigaa cheppukunnadu. veeri vamsavali nundi konni vishayaalanu manam grrahinchavacchu. cree.sha 500 naati veeri vamsa puraanam prakaaram vistrutamgaa paripaalinchagala, goppa yanhaalu nirvahinchagala mariyu bhoomini rakshinchagala sudeergha vamsaavalini devudaina kaartikeyudu veeriki varamgaa ichadu. vaari paripaalana uchchasthitini daatina tarvaati kaalamlo chaalukyulu aneka bhinna vamsaalugaa vidipoyi bhaaratadesamantataa paripaalinchaaru. veeri uttara praantapu vamsa saakha solanki rajaputra vamsasthulugaa rajasthan mariyu madhya pradesh praantaalanu paripaalinchaaru. paschima saakhalo pradhaana vamsam gujarat praantaanni paripaalinchagaa, inko chinna saakha kalyan mariyu konkan praantaalanu paripaalinchaaru. vaataapi rendava pulakesi chinna sodarudaina vishnuvardhanudi nundi thoorpu saakha puttindi. vaastavaaniki pradhaana sainika kendramaina sataara(aadhunika maharashtra; satara saasanam) vaddanunna sainyaaniki vishnuvardhanudu sainyaadhipati. pallavulatho jarigina yuddha samayamlo vaangeepuraaniki pampabadina atadu raajapratinidhigaa akkadi nundi paalana konasaginchadu. tarvaati kaalamlo cholulatho kalisipoyina ee thoorpu chaalukyulu telugu neelanu paripaalinchina chalukya-cholulugaa roopaantaram chendaaru. kaani kaakateeyula utthaanamtho chaalukyula prabha taggipoyi sthaanika dandanaayakula sthaayiki cheripoyaru. aa sthaanika dandanaayakula vamsam nundi somadevudu udbhavinchaadu.
tenaali agastyeswara aalaya saasanam prakaaram orugallu prataaparudruni kinda pramukha dandanaayakulugaa somadevuni vamshasthulu undevaaru. taanu yuvakudigaa unnapudu kaakateeyula patanaanni mariyu tadanantaram mahammadeeyula chetha aa praantamlo jarigina vidhvamsaanni kallara chusina somadevudu tana puraatana kshatriya vamsam paerunu nilabettela jeevinchaalani nirnayinchukunnaadu. malic muhammad meeda poraadataaniki tana sainyamtho paatu rayalaseema hinduvulanu sameekarinchina somadevudu 6000 sankhya gala balamaina ashwika dalaanni yerparchagaligaadu. krishna, tungabhadra nadula madhyana unna praantamlo muslimlu pattu saadhinchadaaniki kaaranamaina kotala varusa meeda aakasmika daadulu cheyadam dwara 1331loo somadevudu swaatantrya poraataanni modalupettaadu. puraatana saatavaahana vamsaaniki chendina chakravarti saatakarni aadhvaryamlo srisailam paantamlo saataanikota nirminchabadindi. aa kotanu aakraminchukunna muslimlu aa praantamlo chelarege hindu pratighatananu rendu sainyala madhyana anichiveyadaaniki aa kotalo sainika sibiraanni erparichaaru. kaani ee vyuham gurinchina samaachaaraanni reddi mariyu nayak manushulu somadevudiki andinchaaru. saataanikota meeda raatri samayamlo merupudaadi chesina somadevudu akkadi muslim sainyaanni odinchi tarimesadu. aa tarvaata karnoolu praantamlo vistarinchukoni unna muslim dalaalanu, vartaka dandulanu dhwamsam chesi tadanantara poraataalaku avasaramaina punaadini erparachukunnadu. aa tarvaata pradhamangaa 7 kotala yuddaanni modalupettaadu. mosalimadugu, kandanavolu, kalvakolanu, eetagiri mariyu ganganenikondalanu chejikkinchukovadam dwara rendu nadula madhyanunna praantamlo muslimla sarafara maargaalanu, samanvaya avakaasaalanu dhwamsam cheshaadu. aadhaaraala prakaaram ganganenikonda poraatamlo somadevudu swayamgaa kotagodanu ekki taanu mundundi muslim sainika sibiram meeda daadini nadipinchaadu. aa tarvaata tananu addukovadaniki pampabadina muslim sainyaanni rayachuru vadda edurkoni oodagotti turushkula baari nundi rayachuruku vimukti kalpinchaadu. karnooluku tirigi veltunna somadevudipai gosangi nundi sainyamtho vachina majir daadi cheshaadu. kaani aa daadini tippikottina somadevudu muslim sainyaalanu kotaloki venakku tarimesadu. kotanu muttadinchina hinduvulu aa tarvaata kotaloki doosukellaaru. majir tala narikina somadevudu kotaloni cheruvuki adhidevata ayina aghora bhairavuniki aa talanu baligaa samarpinchaadu. atu pimmata, tuglak vasamaina anegondi kotanu turushkula baari nundi vidipinchadaaniki munduku saagaadu. aa kota godala paiki rahasyamgaa egabaki tana sainyam kotaloki raavadaaniki daari chesi kotanu aakraminchukunnaadu. aapai tuglak pratinidhi nundi mudgal kotanu chejikkinchukoni aa pattanamlo unna muslim sainyaalanu samharinchaadu. malic muhammad ni lakshyamgaa chesukoni poratam modalupettina somadevudiki chivaragaa aa avakaasam raane vachindi. kampili nundi munduku vachina malic muhammad sainyamtho mukhamukhi talapaddaadu. athani sainyam muslim dalaanni oochakotha kosindi. athani sainyam nundi tappinchukoni praanaalatoe bayatapadina turushku sainikulu chellachedarai reddi, veeraballaala mariyu nayak sainyala chetilo balaipoyaru. malic muhammad kuudaa bandeegaa dorikaadu. kampili pai tana adhikaaraanni vadulukunna malic muhammad ni moorkhamgaa dhilli vellanicchaadu somadevudu. ayinappatiki, tana vijayaala anantaram somadevudu ekkuva kaalam jeevinchaledu. kaani somadevudu nelakolpina aaraveedu vamsam aa tarvaata tama shourya paraakramaalato aneka yuddalalo vijayanagara prabhuvulaku sevalandinchindi. chivariki, krishnadevaraayala vamsa tadanantaram aaraveedu vamsaaniki chendina ramarayalu vijayanagara paripalakudu ayyadu.
dvipada balabhagavata grandham somadevudi charitrani chebutundi. aa grandhamlo somadevuniki 'chaturdasa pura nishudana '(14 kotalanu dhwamsam chesinavadu) birudu kaladu. inka ilaa chebutundi : " atadu indrudi vale goppa saktini kalavaadu. durgamamaina muslim kota godalanu chedhinchinavaadu". alaage, somadevudu tana bharya kamaladevi dwara raghavendrudu ane putrudini pondaadani undi. raghavendrudu tana bharya bachaladevi dwara pinnabhuupaala ane putrudini pondaadu.
dharmanni naasanam cheyadaaniki tuglak mariyu khiljilu chesina prayatnaalanu pratighatinchadaaniki hinduvulu chesina chaaritraatmaka poraatamlo shoorudaina somadevudi nayakatva gaatha ide.
(Translated from: https://manasataramgini.wordpress.com/2005/10/09/somadeva-of-aravidu-and-the-freedom-struggle/)