మధ్యయుగ న్యాయ సంస్కృతి | జాతర | www.NavaTelangana.com
మధ్యయుగ న్యాయ సంస్కృతి
భారతీయ సంస్కృతిలో న్యాయ వ్యవస్థ కూడా ఒక భాగమే. రాజరికపు రోజుల్లో ఉన్న అనేక ప్రజాబృందాలు, లేక ప్రజా సభలు అప్పట్లో అనేక వివాదాలపై తీర్పులు ఇచ్చేవి. ఇందులో అతి ముఖ్యమైనది గ్రామసభ. తనకు జరిగిన అన్యాయాన్ని సరిదిద్దవలసిందని కోరుతూ బాధితపక్షం చేసిన విజ్ఞప్తిపై వివాదాన్ని విచారణ చేయడానికి గ్రామాధికారి సమావేశపరిచే ఉపసంఘమే ఈ న్యాయస్థానం. గ్రామాధికారి అంటే రాజు ప్రతినిధి. న్యాయస్థానం కోసం ప్రజలు ఇబ్బంది పడకుండా చూడవలసిన బాధ్యత అతడిపై ఉంది. స్మృతులలో నిర్దేశించిన విధంగా వివాదంలో చిక్కిన వారి కులం, శ్రేణికి సంబంధించి వాస్తవాలు తెలిసిన వారితో సంఘాన్ని ఏర్పాటుచేసి సమావేశ పరచాలి. ధర్మశాస్త్రాల ఆధారంగా తటస్థంగా మెలిగి, నిష్పక్షపాతంగా తీర్పునిచ్చే ఒకరిద్దరు బ్రాహ్మణులను అవసరమైతే ఇతర గ్రామాల నుంచి కూడా ప్రత్యేకంగా ఆహ్వానించేవారు. గ్రామాధికారి అయిన గ్రామాణి లేక రెడ్డికి మేజిస్ట్రేట్‌ అధికారాలు ఉండేవి. కేసుల విచారణను దేవాలయ మండపంలో నిర్వహించేవారు. దేవుడి సమక్షంలో వైరి పక్షాలు లేదా సాక్షులు నిజాలు చెబుతారనే నమ్మకమే ఇందుకు కారణం.
మధ్యయుగాల నాటి తొలికాలంలో గ్రామసభ సమర్థవంత మైన ప్రజాన్యాస్థానంగా విరాజిల్లింది. సభ సభ్యులను గ్రామాధికారి తాత్కాలికంగా సమావేశపరిచేవాడు. ఆస్తులు, పంపకాలు, భూమి కౌలు, బావులు, చెరువులు, దొంగతనాలు, రుణాలు, పెండ్లిళ్లు, వ్యభిచారం, ముఠాత గాదాలు వంటివాటికి సంబంధించిన వివాదాలన్నీ గ్రామాధికారి కాని, లేదా అతడు ఏర్పరచిన సభకాని పరిష్కరించేది. దోషికి శిరచ్ఛేదం వంటి తీవ్ర శిక్ష వేసే అధికారం మాత్రం గ్రామ సభకు ఉండేది కాదు. ఇట్లాంటి కేసులను రాజాస్థానంలోనే విచారించేవారు. ఇటు రాజు ప్రతినిధి, అటు గ్రామ ప్రజల ప్రతినిధి అయిన గ్రామాధి కారి నిర్వహించే గ్రామ ప్రజాన్యాయస్థానాలను రాజు కూడా ప్రోత్సహించేవాడు. ఇందువల్ల చాలా వ్యాజ్యాలు తొందరగా పరిష్కారం కావడానికి వీలుండేది.
రెండు కాని అంతకు మించిన గ్రామాలకు కాని ఉమ్మడిగా ఉండే సరిహద్దులు, పచ్చిక బయళ్లు, సాగునీటి చెరువులు, పంటకాల్వలకు సంబంధించిన వివాదాలను రాజుకు లేదా అతడి ప్రతినిధికి నివేదించేవారు. ఇట్లాంటి సందర్భాల్లో సాక్ష్యాల సేకరణకు వివాద ప్రాంతానికి తన ప్రతినిధిని రాజు పంపేవాడు. తిరుగులేని సాక్ష్యాలు లభిస్తే ఆ అధికారి అక్కడికి అక్కడే వివాదాన్ని పరిష్కరించేవాడు. అతడి తీర్పుని రాజముద్రతో నమోదు చేసేవారు. ఇట్లాంటి న్యాయస్థానాన్ని 'ముద్రిత సభ' అని పిలిచేవారు. తాను పరిష్కరించలేని జటిల వ్యాజ్యాలను స్థానికంగా సేకరించిన వివరాలతో సహా రాజుకు అధికారి నివేదించే వాడు. ప్రాడ్వివాకులు లేదా ధర్మాధికారులుగా పిలిచే పండితులు, మంత్రి సాయం తీసుకొని రాజు ఒక నిర్ణయానికి వచ్చి, తన రాజముద్రతో తుది తీర్పు ఇచ్చేవాడు. ఈ న్యాయస్థానాన్ని 'శాసిత సభ' లేదా 'రాజసభ' అనేవారు.
కాకతి గణపతి దేవుడి కాలంలో పై రెండు రకాల న్యాయ స్థానాలను గమనించవచ్చు. శకసంవత్సరం 1136 (క్రీ.శ.1214) నాటి ప్రస్తుత గుంటూరు జిల్లా దుగ్గిరాలలో ఉన్న శాసనంలో గ్రామ సరిహద్దుల వివాదం నమోద యింది. దుగ్గిరాల, మోరంపూడి, ఈవని గ్రామాల ప్రజలు ఉమ్మడి సరిహద్దుకు సంబంధించిన వివాదాన్ని రాజుకు నివేదించారు. తన ఇద్దరు మంత్రులను రాజు వివాద ప్రాంతానికి పంపాడు. స్థానిక మహాజనులతో కూడిన సభను మంత్రులు సమావేశపరిచారు. మహాజనుల సమక్షంలో సంప్రదాయ సరిహద్దు వెంబడి నడవాలని ఈవని కరణాన్ని, సరిహద్దు కావలిదారును ఆదేశించారు. ఈ విధంగా అసలు సరిహద్దును గుర్తించి రాళ్లు పాతారు. ఈ వివాదం పరిష్కారమైనట్లు మంత్రులు ఒక శాసనాన్ని వేయించారు. స్థానిక మహాజనులు సరిహద్దును నిర్ణయించగా మంత్రులు దానిని అమలులోకి తెచ్చారు.
రెండో ఉదాహరణ క్రీ.శ.1246 నాటికి చెందినది. కరీంనగర్‌ జిల్లా చమనపల్లి, నేధూరు, గ్రామస్థుల మధ్య కాల్వ నీటి పంపిణీపై తలెత్తిన వివాదానికి సంబంధించినది. గ్రామాధికారులు ఈ వివాదాన్ని రాజుకు విన్నవించినట్లు న్నారు. ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించి దర్యాప్తు జరపాలని రాజు తన ఇద్దరు అధికార్లను ఆదేశించాడు. ఆ ప్రకారమే అధికారులు ఆ ప్రాంతానికి వెళ్ళి మహాజనులను సమావేశపరిచారు. ఈ వివాదంలో మహాజనులే వివాద కక్షిదారులవడంతో వారి వారి వాదాలను వినిపించారు. ఈ వివాదంలో ఏ నిర్ణయానికీ రాలేని అధికారులు విష యాన్ని ఓరుగల్లు రాజుకు నివేదించారు. గణపతిదేవుడు సంబంధిత ప్రాంత అధికారిని పిలిపించి, తన ఆస్థానంలో సభను నిర్వహించాడు. మంత్రులు, ప్రాడ్వివాక లేదా ధర్మాధికారి వంటి 'శ్రీపాఠకు'లతో ఈ సభ జరిపాడు. వీరి సహాయంతో, అధికారులు అంతకు ముందు సేకరించిన సాక్ష్యాలను పరిశీలించి రాజు తీర్పు చెప్పాడు. ఈ కాల్వ చమనపల్లికి చెందిన మహాజనుల దేనని, ఇతర గ్రామాల వారిది కాదని రాజు తీర్పులో పేర్కొ న్నాడు. 'శ్రీపాఠక'ను గ్రామానికి పంపించి రెండోసారి విచారణ జరిపించాడు. అతను గ్రామానికి వెళ్ళి, పూజారి, జైనమతస్థుడు, రెడ్డి, క్షురకుడు సెట్టి వంటి కొంతమంది పెద్దలను ఎంచుకొని వారి అభిప్రాయాలను తెలుసు కొన్నాడు. అంతకు ముందు నివేదిక పూర్తిగా సమర్థనీయ మని రూఢి అయింది. రాజు నిర్ణయాన్ని తామ్రపత్ర (రాగి రేకుల) శాసనం ద్వారా ఆయా పక్షాలకు తెలియజేశాడు.
madhyayuga nyaaya samskruti | jaatara | www.NavaTelangana.com
madhyayuga nyaaya samskruti
bhaarateeya samskrutilo nyaaya vyavastha kuudaa oka bhagame. rajarikapu rojullo unna aneka prajaabrundaalu, leka praja sabhalu appatlo aneka vivaadaalapai teerpulu ichevi. indulo athi mukhyamainadi gramasabha. tanaku jarigina anyayanni sarididdavalasindani korutu baadhitapaksham chesina vignaptipai vivaadaanni vichaarana cheyadaaniki gramadhikari samavesapariche upasanghame ee nyaayasthaanam. gramadhikari ante raju pratinidhi. nyaayasthaanam kosam prajalu ibbandi padakunda chudavalasina baadhyata atadipai undi. smrutulalo nirdesinchina vidhamgaa vivaadamlo chikkina vaari kulam, shreniki sambandhinchi vaastavaalu telisina vaaritho sanghaanni erpatuchesi samavesa parachaali. dharmasastrala aadhaaramgaa tatasthamgaa meligi, nishpakshapaatamgaa teerpunichhe okariddaru braahmanulanu avasaramaite itara gramala nunchi kuudaa pratyekamgaa aahvaaninchevaaru. gramadhikari ayina gramani leka reddiki magistrate adhikaaraalu undevi. kesula vichaarananu devalaya mandapamlo nirvahinchevaaru. devudi samakshamlo vairi pakshaalu leda saakshulu nijaalu chebutarane nammakame induku kaaranam.
madhyayugaala naati tolikaalamlo gramasabha samarthavanta maina prajaanyaasthaanamgaa viraajillindi. sabha sabhyulanu gramadhikari taatkaalikamgaa samavesaparichevadu. aastulu, pampakaalu, bhoomi kaulu, baavulu, cheruvulu, dongatanaalu, runaalu, pendlillu, vyabhichaaram, mutaata gaadaalu vantivaatiki sambandhinchina vivaadaalannii gramadhikari kaani, leda atadu erparachina sabhakani parishkarinchedi. doshiki sirachchedam vanti teevra shiksha vese adhikaaram maatram grama sabhaku undedi kaadu. itlanti kesulanu rajasthanamlone vichaarinchevaaru. itu raju pratinidhi, atu grama prajala pratinidhi ayina gramadhi kaari nirvahinche grama prajaanyaayasthaanaalanu raju kuudaa prothsahinchevaadu. induvalla chala vyaajyaalu tondaragaa parishkaaram kaavadaaniki veelundedi.
rendu kaani antaku minchina graamaalaku kaani ummadigaa unde sarihaddulu, pachika bayallu, saguneeti cheruvulu, pantakaalvalaku sambandhinchina vivaadaalanu rajuku leda atadi pratinidhiki nivedinchevaaru. itlanti sandarbhaallo saakshyaala sekaranaku vivaada praantaaniki tana pratinidhini raju pampevaadu. tiruguleni saakshyaalu labhiste aa adhikari akkadiki akkade vivaadaanni parishkarinchevaadu. atadi teerpuni rajamudratho namodu chesevaaru. itlanti nyaayasthaanaanni 'mudrita sabha' ani pilichevaaru. taanu parishkarinchaleni jatila vyaajyaalanu sthaanikamgaa sekarinchina vivaraalatoe sahaa rajuku adhikari nivedinche vaadu. praadvivaakulu leda dharmadhikaruluga piliche panditulu, mantri saayam teesukoni raju oka nirnayaaniki vachi, tana rajamudratho tudi teerpu ichevaadu. ee nyaayasthaanaanni 'saasita sabha' leda 'rajasabha' anevaaru.
kaakati ganapati devudi kaalamlo pai rendu rakala nyaaya sthaanaalanu gamaninchavachhu. sakasamvatsaram 1136 (cree.sha.1214) naati prastuta gunturu jilla duggiraalalo unna saasanamlo grama sarihaddula vivaadam namoda yindi. duggiraala, morampudi, eevani gramala prajalu ummadi sarihadduku sambandhinchina vivaadaanni rajuku nivedinchaaru. tana iddaru mantrulanu raju vivaada praantaaniki pampaadu. sthaanika mahajanulatho kuudina sabhanu mantrulu samavesaparicharu. mahajanula samakshamlo sampradaaya sarihaddu vembadi nadavalani eevani karanaanni, sarihaddu kaavalidaarunu aadesinchaaru. ee vidhamgaa asalu sarihaddunu gurtinchi raallu paataaru. ee vivaadam parishkaaramainatlu mantrulu oka saasanaanni veyinchaaru. sthaanika mahajanulu sarihaddunu nirnayinchagaa mantrulu daanini amaluloki tecchaaru.
rendo udaaharana cree.sha.1246 naatiki chendinadi. kareemnagarm jilla chamanapalli, nedhuru, graamasthula madhya kalva neeti pampineepai talettina vivaadaaniki sambandhinchinadi. graamaadhikaarulu ee vivaadaanni rajuku vinnavinchinatlu nnaaru. ee praantaanni sandarsinchi daryaaptu jarapalani raju tana iddaru adhikaarlanu aadesinchaadu. aa prakarame adhikaarulu aa praantaaniki velli mahajanulanu samavesaparicharu. ee vivaadamlo mahajanule vivaada kakshidaarulavadamto vaari vaari vaadaalanu vinipinchaaru. ee vivaadamlo e nirnayaanikii raleni adhikaarulu visha yaanni orugallu rajuku nivedinchaaru. ganapatidevudu sambandhita praanta adhikaarini pilipinchi, tana aasthaanamlo sabhanu nirvahinchaadu. mantrulu, praadvivaaka leda dharmadhikari vanti 'sripaataku'latho ee sabha jaripadu. veeri sahaayamtho, adhikaarulu antaku mundu sekarinchina saakshyaalanu pariseelinchi raju teerpu cheppaadu. ee kalva chamanapalliki chendina mahajanula denani, itara gramala vaaridi kaadani raju teerpulo perko nnaadu. 'sripaataka'nu graamaaniki pampinchi rendosari vichaarana jaripinchaadu. atanu graamaaniki velli, poojaari, jainamatasthudu, reddi, kshurakudu setti vanti kontamandi peddalanu enchukoni vaari abhipraayaalanu telusu konnadu. antaku mundu nivedika puurtigaa samarthaneeya mani roodhi ayindi. raju nirnayaanni tamrapatra (raagi rekula) saasanam dwara aayaa pakshaalaku teliyajesaadu.