మహాత్మాగాంధీ పిలుపునందుకొని 1920లో వేలాదిమంది విద్యార్థులు తమ కళాశాల విద్యకు స్వస్తి చెప్పారు. అలాంటి వారిలో కడప జిల్లా నందలూరుకు చెందిన ప్రతాపగిరి రామమూర్తి ఒకడు[1].
కడప జిల్లా నందలూరులో 1900 ఆగష్టు 25వ తేదీన ఇతడు జన్మించాడు[2]. ఇతని తండ్రి గోపాలకృష్ణయ్య ప్రముఖ న్యాయవాది. జాతీయ భావాలు కలవాడు. ఇంటిల్లిపాది ఖద్దరు దుస్తులు ధరించేవారు. ఇతని అక్క "దేశసేవిక" వేదాంతం కమలాదేవి భర్త కాకినాడ నివాసి కావడంతో తూర్పు గోదావరి జిల్లా కాంగ్రెసు ప్రచారంలో ముమ్మరంగా పాల్గొని పలుమార్లు జైలుకెళ్లింది. అక్కగారి ప్రభావంతో రామమూర్తి కాంగ్రెసులో చురుకుగా పనిచేశాడు. రాష్ట్ర కాంగ్రెసు ఆదేశానుసారం "పిల్లుట్ల హనుమంతరావు"తో కలసి కడప జిల్లాలో తీవ్రంగా కాంగ్రెసు ప్రచారం చేసి కల్లుసారాయి దుకాణాలు మూతపడేటట్లు, గ్రామోద్యోగులు రాజీనామా చేసేటట్లు చేశాడు. 1916లో వివాహమయిన శాంతాబాయి చిన్న వయసులోనే రామమూర్తితో పాటు ఉద్యమంలో పాల్గొంటూ వచ్చింది. 1920లో రామమూర్తిని శిక్షించగా ఏడాదిపాటు వేలూరు, కడలూరు జైళ్లలో గడిపాడు. వేలూరిలో ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రాస్తున్న ‘మాలపల్లి’ నవలకు ఇతడే శుద్ధ ప్రతి తయారు చేశాడు. కడలూరు జైలులో రాజాజీ ఇతని సహచర ఖైదీగా వుండేవాడు. 1921లో తిలక్ స్వరాజ్య నిధికి గాంధీజీ విరాళాలకు విజ్ఞప్తి చేయగా రామమూర్తి భార్య శాంతాబాయి తన ఒంటిమీద నగలు మంగళసూత్రంతో సహా మహాత్మునికి సమర్పించింది. తిరిగి 1933లో హరిజన్ నిధికి గాంధీజీ రాజమండ్రి రాగా మరొకసారి శాంతాబాయి తన ఒంటిమీది మిగిలివున్న ఆభరణాలను మహాత్మునికి అర్పించింది. ప్రతాపగిరి రామమూర్తి బొంబాయి చేరి ఒక సంవత్సరం జౌళి మిల్లులో పనిచేసి డబ్బు సమకూర్చుకొని మరుసటి సంవత్సరం విల్సన్ కాలేజీలో చదివి బీఏ, ఎం.ఏ డిగ్రీలు సంపాదించేడు. విల్సన్ కాలేజీలోనే అధ్యాపకునిగా చేరిన రామమూర్తి మేధస్సును గుర్తించిన బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం ‘డాక్టరేట్’ లేకపోయినా ఆచార్యునిగా నియమించింది. ఆయన రాసిన "ద ప్రాబ్లం ఆఫ్ ఇండియన్ పాలిటీ(The Problem of Indian Polity)"ను గొప్పగొప్ప పండితులు ప్రమాణ గ్రంథంగా స్వీకరించారు. రామమూర్తి, ఆయన శిష్యులు రచించిన పరిశోధనా గ్రంథాలయిన ‘‘గోల్కొండ చరిత్ర’’ గాంధీజీ దృక్పథంలాంటి గ్రంథాలకు మార్గనిర్దేశనం చేశాడు. బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయంలో రాజనీతి శాస్త్ర విభాగాన్ని ప్రారంభించిన ఖ్యాతి ఇతడిదే. బొంబాయి ఆంధ్రమహాసభ స్థాపకులలో ఇతడు ఒకడు. కమ్యూనిస్టు నేత డాంగే, రణదివే, సోషలిస్టు నేత అశోక్‌మెహతాలు రామమూర్తికి సన్నిహితులు. 1952-54లో ఒంగోలులో శర్మ కాలేజీకి తొలి ప్రిన్స్‌పాల్‌గా విచ్చేసిన రామమూర్తి కాలేజీని సుస్థిరపరిచాడు. 1954లో ఆంధ్ర యూనివర్శిటీ ఆహ్వానం మేరకు ‘రీడరు’గా పనిచేస్తూ 1955 అక్టోబర్ 7న అకాల మరణం పాలయినాడు.
↑ రావినూతల, శ్రీరాములు (10 January 2018). "బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ప్రతాపగిరి రామమూర్తి". ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక. Retrieved 17 February 2018.
↑ రావినూతల శ్రీరాములు (10 January 2018). ప్రతిభాశాలి ఆచార్య ప్రతాపగిరి రామమూర్తి. సికిందరాబాదు: చైతన్య గ్రంథమాల. p. 10. |access-date= requires |url= (help)
mahatmagandhi pilupunandukoni 1920loo velaadimandi vidyaarthulu tama kalasala vidyaku swasti cheppaaru. alanti vaarilo kadapa jilla nandaluruku chendina pratapagiri ramamurthy okadu[1].
kadapa jilla nandalurulo 1900 aagashtu 25va tedeena itadu janminchaadu[2]. itani tandri gopalakrishnayya pramukha nyaayavaadi. jaateeya bhaavaalu kalavaadu. intillipaadi khaddaru dustulu dharinchevaaru. itani akka "desasevika" vedaantam kamaladevi bharta kakinada nivasi kaavadamtho thoorpu godavari jilla congressu prachaaramlo mummaramgaa palgoni palumaarlu jailukellindi. akkagari prabhaavamtho ramamurthy congressulo churukugaa panichesaadu. rashtra congressu aadesaanusaaram "pillutla hanumantarao"thoo kalasi kadapa jillaalo teevramgaa congressu prachaaram chesi kallusarayi dukaanaalu moothapadetatlu, gramodyogulu rajinama chesetatlu cheshaadu. 1916loo vivaahamayina saantaabaayi chinna vayasulone ramamurthitho paatu udyamamlo palgontu vachindi. 1920loo ramamurtini sikshinchagaa edaadipaatu veluru, kadaluru jaillalo gadipadu. velurilo unnava lakshminarayana raastunna emalapallisi navalaku itade suddha prati tayaaru cheshaadu. kadaluru jailulo rajaji itani sahachara khaidiigaa vundevaadu. 1921loo tilak swarajya nidhiki gandhiji viraalaalaku vignapti cheyagaa ramamurthy bharya saantaabaayi tana ontimeeda nagalu mangalasuutramtoe sahaa mahaatmuniki samarpinchindi. tirigi 1933loo harijan nidhiki gandhiji rajamandri raga marokasari saantaabaayi tana ontimeedi migilivunna aabharanaalanu mahaatmuniki arpinchindi. pratapagiri ramamurthy bombai cheri oka samvatsaram jauli millulo panichesi dabbu samakuurchukoni marusati samvatsaram vilson kaalejeelo chadivi bae, em.e degreelu sampadinchedu. vilson collagylone adhyaapakunigaa cherina ramamurthy medhassunu gurtinchina bombai vishwavidyaalayam adactorate lekapoyina aachaaryunigaa niyaminchindi. aayana raasina "da praablam af indian polity(The Problem of Indian Polity)"nu goppagoppa panditulu pramaana grandhamgaa sweekarinchaaru. ramamurthy, aayana shishyulu rachinchina parisodhanaa grandhaalayina engolkonda charithri gandhiji drukpathamlaanti grandhaalaku marganirdesanam cheshaadu. bombai vishwavidyaalayamlo raajaneeti saastra vibhaagaanni praarambhinchina khyati itadide. bombai aandhramahaasabha sthaapakulalo itadu okadu. kamyuunistu netha dange, ranadive, soshalistu netha ashokemehataalu ramamurtiki sannihitulu. 1952-54loo ongolulo sharma kaalejeeki toli prinsempaloga vichesina ramamurthy kaalejeeni susthiraparichaadu. 1954loo aandhra university aahvaanam meraku eridarunga panichestuu 1955 actober 7na akaala maranam palayinadu.
u raavinuutala, sriraamulu (10 January 2018). "bahumukha pragnaasaali pratapagiri ramamurthy". aandhrabhoomi dinapatrika. Retrieved 17 February 2018.
u raavinuutala sriraamulu (10 January 2018). pratibhaasaali aachaarya pratapagiri ramamurthy. sikindaraabaadu: chaitanya grandhamaala. p. 10. |access-date= requires |url= (help)