2019 జనరల్‌ ఎన్నికల సమీక్ష సందర్భంగా మన పార్టీ స్వతంత్ర ప్రజాపునాది తరిగిపోతున్నదని; మన రాజకీయ ప్రభావాన్ని, నిర్మాణ శక్తిని తగినంతగా పెంచుకోలేకపోయా మని, దేశంలో జరుగుతున్న రాజకీయ పరిణా మాలలో మనం జోక్యం కల్పించుకోగలిగిన శక్తి తగ్గిపోయిందని కేంద్రకమిటీ గమనించింది.
2015 డిసెంబర్‌లో కోల్‌కతా ప్లీనం నిర్ణయాలలో పెక్కింటిని ఆచరణలో పెట్టలేక పోయామని పార్టీ భావించింది. ప్రజాపంథాను అమలు చెయ్యాలన్నది పార్టీ ప్లీనం పిలుపులో కీలకమైనది. ప్రజలతో సన్నిహితంగా ఉండడం, వారి కష్టసుఖాలలో పాలుపంచుకోవడం, అన్ని వేళలా వారికి అండగా నిలుస్తామన్న భరోసా కల్పించడం ప్రజాపంథా లక్ష్యం.
మనం నిజాయితీగా పనిచేస్తున్నా, ప్రజల కోసమే పాటుపడుతున్నా, వారిపై ప్రభుత్వాలు చేస్తున్న దాడులను మన శక్తికొద్దీ ప్రతిఘటిస్తున్నా, ఎన్నికలొచ్చే సరికి మాత్రం ప్రజలు బూర్జువా పార్టీల ప్రలోభాలకి, తప్పుడు ప్రచారాలకి, మీడియా ఆర్భాటాలకి లొంగిపోతున్నారని, డబ్బు పాత్ర, కులతత్వం వంటివి విపరీతంగా పెరిగి పోయాయని, బెంగాల్‌, త్రిపుర వంటి రాష్ట్రా లలో దారుణమైన గూండాయిజం, రిగ్గింగ్‌ చోటుచేసుకున్నాయని, ఎన్నికల కమిషన్‌, పోలీసులు, ప్రభుత్వయంత్రాంగం మనకు ప్రతికూలమని, ఇటువంటి పరిస్థితులలో ఎన్నికల్లో గెలుపు ఎలా సాధ్యం? అని కొందరు కామ్రేడ్లు ప్రశ్నిస్తున్నారు. పాలకవర్గాలు కమ్యూ నిస్టుల గెలుపును ఎప్పుడూ, ఎక్కడా సహించవు.
కమ్యూనిస్టు పార్టీ మనదేశంలో పాల్గొన్న తొలి ఎన్నికలలో సైతం పాలకవర్గాలు పైన ప్రస్తావించిన పద్ధతులన్నింటికీ పాల్పడ్డాయి.
ఆంధ్రప్రాంతపు తొలి ఎన్నికల అనుభవాలు:
రెండవ ప్రపంచయుద్ధంలో ఫాసిజం ఓటమిపాలైన అనంతరం భారతదేశంలో బ్రహ్మాండమైన ప్రజావెల్లువ ప్రారంభమైంది. దీనినుండి ప్రజల దృష్టిని మళ్లించడం కోసం బ్రిటీష్‌ సామ్రాజ్యవాదులు రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఎన్నికలు జరుపుతామని ప్రకటించారు.
ఆనాడు దేశంలో ఓటింగ్‌ హక్కు నూటికి 13 మందికే పరిమితం. కమ్యూనిస్టులకు అండగా ఉండే అశేష కష్టజీవి జనసామాన్యానికి ఓటుహక్కు లేదు. అయినా కమ్యూనిస్టు పార్టీ రాష్ట్రంలో 35 స్థానాలకు - దాదాపు మొత్తం స్థానాలలో సగం - పోటీ చేసింది. 22 శాతం ఓటింగ్‌ వచ్చింది. కృష్ణాజిల్లాలో 35 శాతం, గుంటూరు జిల్లాలో 25 శాతం ఓట్లు వచ్చాయి. ''కమ్యూనిస్టులు ఎన్నికల ప్రచారాన్ని భగం చేయడానికి గూండాలు విచ్చలవిడిగా ప్రయోగిం చబడ్డారు. కాంగ్రెస్‌-జస్టిస్‌ పార్టీ - జమిందార్ల కూటమి ఓట్లు కొనడం కోసం సర్వత్రా డబ్బు వెదజల్లింది. ఓటర్లను భయపెట్టడం కోసంవాళ్లు సిగ్గువిడిచి పోలీసుల, గూండాల తోడ్పాటు పొందారు. అయితే కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్రజా వాలంటీర్లను సమీకరించింది. కాంగ్రెస్‌ వాలం టీర్లను, గూండాలను తట్టుకుని నిలవగలిగింది'' అని కామ్రేడ్‌ సుందరయ్య వీరతెలంగాణా విప్లవ పోరాటం-గుణపాఠాలుగ్రంథంలో పేర్కొన్నారు.
ఇంతటి ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో సైతం కమ్యూనిస్టు పార్టీ గణనీయంగా ఓట్లు పొంద గలగటానికి దేశం మొత్తంమీద ప్రజావెల్లువ తలెత్తడంతోబాటు కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆంధ్రలో ప్రజలతో బలమైన సంబంధాలు కలిగి వుండ డమే కారణం.
1931లో ఆంధ్రలో పార్టీ ఏర్పడిన వెంటనే నిషేధించారు. ఐతే ఫాసిస్టు వ్యతిరేక యుద్ధ పరిస్థితి ఒత్తిడి ఫలితంగా సామ్రాజ్య వాదులు 1942లో కమ్యూనిస్టు పార్టీపై నిషే ధాన్ని తొలగించారు. అంతవరకూ రహస్యంగా పనిచేస్తూ వచ్చిన కమ్యూనిస్టులు అప్పటినుంచీ బహిరంగంగా పనిచేయనారంభించారు. ఆ కాలంలో పార్టీ కార్యకర్తల పనితీరు గురించి కామ్రేడ్‌ సుందరయ్య ఈ విధంగా వివరించారు:
''ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే ఎప్పుడు ఎక్క డ ప్రజలు కష్టాలలో ఉన్నాసరే ఎర్రజెండా భుజా న వేసుకున్న కమ్యూనిస్టు అక్కడ ప్రత్యక్షం అయ్యే వాడు. ఆరోజుల్లో అది సర్వసాధారణ దృశ్యం''.
''ఈ ఉద్యమాలన్నింటి సందర్భంగా ఫాసిజానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడటమనే ప్రధాన రాజకీయ కర్తవ్యాన్ని గూర్చి ప్రజలకు పార్టీ ప్రత్యేకంగా నొక్కిచెప్పడం జరిగింది''.
''సాంఘికరంగంలో పార్టీ అంటరానితన మనే అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడింది. పార్టీ సభ్యులు అస్పృశ్యులతో కలిసి భోజనాలు చేసేవారు. వారిమధ్యనే తమ జీవితాలు గడిపే వారు. వారి కష్టసుఖాలలో పాలుపంచుకునే వారు. అంతేకాదు; వర్గపోరాటం యొక్క స్వభావమే ఎలాంటిదంటే అది ఒకే జెండానీడన అస్పృశ్యులనూ, స్పృశ్యులనూ కూడా ఏకం చేసింది. వివాహ తతంగాలు సరళం చేయ బడ్డాయి. పురోహితులకు, మంత్రాలకు స్వస్తి చెప్పబడింది. వితంతు వివాహాలు, వర్ణాంతర వివాహాలు విస్తారంగా ప్రచారంలో పెట్టబడి నాయి. పార్టీ సభ్యులు సర్వదా అలాంటి విషయాలలో ముందుపీటీన నిలిచేవారు. స్త్రీ పురుష సమానత్వం కావాలని పార్టీ సదా ప్రచారం చేస్తూవుండేది''.
''నూతన సంస్కృతి ప్రవేశ పెట్టబడింది. ఆంధ్ర యువజన ఫెడరేషన్‌ పతాకం కిందవారు సమీకరిచబడ్డారు. వారు ఆటపాటలలో పాల్గొ టుండేవారు. జాతీయ పండుగల సందర్భంగా వార్షిక ఆటలపోటీలను నిర్వహించేవారు. వాలంటీరు దళాలలో చేరేవారు. లాఠీలను ఉపయోగించడంలో శిక్షణ పొందారు. నాటకం, బుర్రకథ దళాలలో పాల్గొనేవారు. సామ్రాజ్య వాదానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడే చైతన్యాన్ని సంతరించుకున్నారు. కమ్యూనిస్టు పార్టీ పేరు గ్రామాలలోని మంచి యువకులందరికీ మారుపేరుగా తయారైంది. ఇండ్లలోని కొందరు వృద్ధులు సైతం తమ కొడుకులను, మనుమలను యువజన సంఘంలో చేరవలసిందిగా ప్రోత్సహించేవారు.
బుర్రకథ, వీధి భాగవతం వంటి అంత రించిపోతున్న కళారూపాలను కమ్యూనిస్టు పార్టీ పునరుద్ధరించింది. ఈ సాంస్కృతిక రూపాల ద్వారా రైతుల జీవితాలను, జాతీయవీరుల జీవితగాథలను, ఆంధ్రప్రజల సమరశీల పోరాటాలను, సోవియట్‌ యూనియన్‌ గెరిల్లాల వీరగాధలను ప్రచారం చేయడం జరిగింది. సినిమా చూడడంకంటే బుర్రకథ వినడానికే మొగ్గుచూపిన సందర్భాలనేకం ఉన్నాయి''.
ప్రజల చైతన్యాన్ని, వారి ధైర్యాన్ని, చొరవ ను కొందరు శంకిస్తూంటారు. కొన్ని సందర్భా లలో ప్రజలు పాలకవర్గాల ప్రచారాలకు, మోసాలకు బలవుతూంటారనేది నిజమే. లెనిన్‌ చెప్పినట్లు ''ఏ నినాదం వెనక ఏ వర్గ ప్రయోజ నాలు దాగివున్నాయో తెలియనంతకాలం ప్రజలు మోసపోతూనేవుంటారు.'' పాలకవర్గ రాజకీయాలను ఎప్పటికప్పుడు బట్టబయలు కావిస్తూ ప్రజలను చైతన్యవంతులుగా చేయడమే కమ్యూనిస్టుల కర్తవ్యం. మన పార్టీ నిర్వహించిన పోరాటాలలోకెల్లా తలమానికమైనది వీర తెలంగాణా సాయుధ విప్లవ పోరాటం. ఆ పోరాటపు అనుభవాల నుండి తెలుసుకుందాం. నైజాం సంస్థానం కింద ఉండిన ప్రస్తుత తెలంగాణా ప్రాంతంలో జరిగిన రైతాంగ సాయుధ తిరుగుబాటుకు కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వం వహించింది.
1946 నుండి దేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చేవరకూ ఒకదశ, అప్పటినుంచి 1948 సెప్టెంబరు 13 వరకు రెండోదశ, ఆ తర్వాత 1951లో పోరాటం విరమించేవరకు మూడో దశగా ఆ పోరాటం సాగింది. ఆ పోరాటానికి సారధ్యం వహించిన ముఖ్యనేతల్లో ఒకరైన కామ్రేడ్‌ సుందరయ్య ఆయాదశల్లో ప్రజల పాత్ర గురించి, కమ్యూనిస్టులకు, ప్రజలకు గల సంబం ధాలను గురించి సవివరంగా తన గ్రంధంలో పేర్కొన్నారు.
1946 నుండి 1947 ఆగస్టు 15 వరకు
ఆంధ్రమహాసభ నాయకత్వ స్థానాలలోకి కమ్యూనిస్టులు వచ్చిన తర్వాతే ప్రజలను కార్యాచరణకు పురిగొల్పడం జరిగింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతరం ప్రజా ఉద్యమాలు ఎక్కడికక్కడ వెల్లువలాగా తలెత్తసాగాయి. ఈ ఉద్యమ అనుకూల వాతావరణంలో ప్రజల సమ రశీలత, చొరవ ఎక్కడికక్కడ వ్యక్తమవసాగాయి.
నల్గొండ జిల్లా, జనగామ తాలూకా ధర్మాపురం, ముండ్రాయి, సూర్యాపేట తాలూకా ఎర్రపాడు, పాత సూర్యాపేట, హుజూర్‌నగర్‌ తాలూకా బేతవోలు, బక్కవంతుల గూడెం, మల్లారెడ్డిగూడెం, మేళ్లచెరువు, అల్లిపురం, తిమ్మాపురం, ములకలగూడెం, నాసికల్లు గ్రామాలలో ప్రజలు ఉద్యమించిన తీరు వారి సమరశీలతను తెలియజేస్తుంది. ఎర్రజెండాలు నాటి భూములను దున్నడం, వడిశెలలను చేతబట్టి గూండాలను ప్రతిఘటించడం, రిజర్వు పోలీసులొచ్చినా ధైర్యంగా ప్రతిఘటించడం, మహిళలు చీపురుకట్టలు చేతబట్టి పోలీసులను ఎదిరించడం, కేసులను ఖాతరుచెయ్యకుండా సంఘటితం కావడం మనకి కనపడుతుంది. తిరగబడిన పేదలలో లంబాడీలు, దళితులు, చేతివృత్తిదారులు, ఇతర నిమ్నకులాల వారే అత్యధికులు. వీరికి అండగా కమ్యూనిస్టులు నిలిచారు. భూములను స్వాధీనం చేసుకుని, దున్ని, పంటలు పండించి, ధాన్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకునేంతవరకూ ఎన్ని అవాంతరాలను సృష్టించినా ప్రతిఘటించారు.
పాలకుర్తిలో అయిలమ్మ పొలంలో పంటను రక్షించుకోడానికి గ్రామ ప్రజలంతా కదిలారు. వారికి 'సంఘం' అండగా నిలిచింది. సంఘనాయకులను నిర్బంధించి హింసలు పెట్టారు. అయినా విసునూరు దేశముఖ్‌పై ప్రజ లు విజయం సాధించారు. ఇదే ''తెలంగాణా వ్యావసాయిక తిరుగుబాటును రగిల్చిన అగ్ని కణం'' అన్నారు కామ్రేడ్‌ సుందరయ్య. 1946 జూలై 4 దొడ్డి కొమరయ్య బలిదానంతో తెలం గాణా రైతాంగసాయుధ ప్రతిఘటన విస్తరించింది.
భూస్వాములు, కాంగ్రెస్‌ పార్టీ మనపైకి ఉసిగొల్పే గూండాల దాడులనుండి మన ఉద్యమాన్ని రక్షించుకోవలసిన అవసరాన్ని గమనించి పార్టీ చేపట్టిన చర్యల పర్యవసానం గానే 1945 నాటికి సుశిక్షితమైన వాలంటీరు దళాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ శిక్షణ ఇచ్చిన ధైర్యంతోనే పైనతెల్పిన ప్రతిఘటనా, పోరాట కార్యక్రమాల లో ప్రజలు పాల్గొనగలిగారని ఇక్కడ గమనిం చాలి. ప్రజలలో వస్తున్న ప్రతిఘటనను అణచి వెయ్యడానికి సాయుధ పోలీసు దళాలు రంగ ప్రవేశం చేయడంతో ప్రజా ఉద్యమం దానిని తట్టుకుని నిలబడడానికి ప్రజలకు ఆయుధాల వినియోగంలో శిక్షణనివ్వాలన్న నిర్ణయం పార్టీ తీసుకున్నది. అరెస్టు వారంట్లను లెక్కచేయవద్దని, బెయిల్‌ పాటించవద్దని కూడా ప్రజలకు పిలుపునిచ్చింది.
జనసామాన్యం ఉత్సాహంతో ఈ పిలుపు నందుకున్నారు. తమ స్వంత చొరవపైనే పోలీ సుల దాడులనెదుర్కొనేందుకు సరికొత్త ప్రతిఘట నా రూపాలనెంచుకుంటూ పెద్దఎత్తున కదిలారు. గ్రామాలలో శతృఏజంట్లనేవారే లేకుండాపోయా రు. అలాంటివారు ప్రజాభీష్టానికి తలవొగ్గడమో, గ్రామాలువదిలిపెట్టి పోవడమో జరిగింది. మొత్తంమీద అన్ని కుటుంబాలూ పోరాటాలలో పాల్గొన్నాయి.
తమ పార్టీ నాయకులను తాము కాపాడు కోలేకపోతే తమను ఆదుకునేవారెవరూ ఉండరని ప్రజలు గ్రహించారు. పార్టీ నాయకు లను కంటిపాపలా కాపాడుకున్నారు. పోలీసులు ఏ గ్రామానికి వెళ్లి మీ నాయకులెక్కడున్నారో చెప్పం డని ప్రశ్నించినాసరే ప్రజలు తమకు లంబాడీ నాయకులు తప్ప మరే నాయకులు తెలియదని మాత్రమే చెప్పేవారు. యువకులు, వృద్ధులు, చిన్న పిల్లలు అందరినోటినుండి ఒకటే సమాధానం.
ఈ దశనుగూర్చి కొన్ని గుణపాఠాలు
యుద్ధం అయినవెంటనే జనసామాన్యంలో పెల్లుబికిన విప్లవవెల్లువ యొక్కలోతును పార్టీ గ్రహించలేకపోయింది.
తెలంగాణాలో మన కార్యకర్తలను, ప్రజల ను మొత్తం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థపై ఉధృతమైన దా డులు చేయడానికిసన్నద్ధం చేసియుండవలసింది. భూస్వాములు అక్రమంగా స్వాహాచేసిన భూమిని, మిగులు భూమిని వారి నుండి స్వాధీనం చేసుకోడానికి తటపటాయించకుండా, అంచె లంచెలుగా కాకుండా ముందే స్వాధీనం చేసు కునేట్టు చేసియుండవలసింది. సాయుధంగా ఆత్మరక్షణ చేసుకోడానికి (కర్రలతో గాకుండా) శిక్షణ గరిపియుండవలసింది. నాటుతుపాకులను సంపాదించడానికి అంతదీర్ఘకాలం తటపటా యించి ఉండవలసింది కాదు. అందువలన ప్రజల మొట్టమొదటి విజృంభణ పూర్తిగా చెల్లా చెదురై విచ్ఛిన్నమైపోయింది.
1947 ఆగస్టు 15 నుండి 1948 సెప్టెంబరు13
(కేంద్ర మిలిటరీ జోక్యం వరకు)
1944-46 మధ్య నడిపిన పోరాటం కారణంగా 1947 ఆగస్టు 15 తర్వాత మళ్లీ తలెత్తిన రెండో దశ ఉద్యమంలో మనకు నిర్ణయా త్మక పాత్ర లభించింది. నిజాం సంస్థానాన్ని భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేయాలన్న డిమాండ్‌తో పోరాడాం. రజాకార్లపై, నైజాంపై పోరాటానికి ఆయుధాలు సమకూర్చుకున్నాం. పోరాటంలో కాంగ్రెస్‌ మెతక పద్ధతుల్ని నిరాకరించి ప్రజలు మనవెంట నడిచారు. దేశ ప్రజలందరి అభిప్రాయం ఈ దశలో ఉద్యమానికి అనుకూలం. దీనిని మనం కాంగ్రెస్‌ కార్యక్రమానికే పరిమితం చేయకుండా ఫ్యూడల్‌ వ్యతిరేక వ్యవసాయిక తిరుగుబాటుగా రూపొందేటట్లు చేశాం.
రజాకార్లు దాడులు ప్రారంభించ గానే కాంగ్రెస్‌ సత్యాగ్రహ శిబిరాన్ని, తెలంగాణా ను వదిలిపోయింది. కమ్యూనిస్టు, ఆంధ్రమహాసభ దళాలే మిగిలాయి. ఆయుధాలు కలిగిన కొన్ని కాంగ్రెస్‌ దళాలు భూస్వాములకు అనుకూల వైఖరి తీసుకోవడంతో మనంవాటిని నిరాయుధం చేయవలసివచ్చింది. ఇంకోపక్క భారత ప్రభు త్వం నిజాంకు చాటుగా ఆయుధాలు, మందు గుండు సామగ్రి సరఫరా చేసింది.
10 వేలమంది సభ్యులతో గ్రామదళాలు, 2 వేలమందితో గెరిల్లా దళాలు ఏర్పడ్డాయి. 3000 గ్రామాలలో గ్రామరాజ్యాలు ఏర్పడ్డాయి.
ప్రజలు వీలైనచోట్ల తామే ఆయుధాలు సంపాదించారు. నాటుతుపాకులు, ఈటెలు, కత్తులు, వేటలో ఉపయోగించే సాధనాలు అన్నీ తెచ్చారు. పటేళ్లు, పట్వారీల వద్ద ఉండే ఆయు ధాలను స్వాధీనపరుచుకున్నారు. దేశ్‌ముఖ్‌ల, వారి బంధువుల ఇళ్లనుండి ఆయుధాలను స్వాధీనంచేసుకుని దళాలకు అప్పగించారు. పోలీసు స్టేషన్లపైన, కస్టమ్స్‌ కేంద్రాలపైన రైల్వేరక్షణ దళాలపైన దాడులుచేసి ఆయుధాలను స్వాధీన పరుచుకున్నారు.
పోరాటంలో ప్రజలు అందరూ పాల్గొన్నందువలన
(i) పురుషులతో స్త్రీలు అన్నింటా సమానమే నన్న ప్రచారం
(ii) అంటరానితనానికి వ్యతిరేకంగా పోరా టం. సులువుగా జరిగాయి.
సాంస్కృతిక పురోగమనం.
ప్రజలే పోరాటవిజయాలపై పాటలు అల్లారు. బుర్రకథ, గొల్ల సుద్దులు, ఉయ్యాల పాట, కోలాటపాట, భజన వంటివి విరివిగా వినియోగించబడ్డాయి. ఎక్కడంటే అక్కడ, ఎప్పు డుంటే అప్పుడు సాధ్యమైన చోటనెల్లా, అవసర మైనపుడల్లా జరుగుతుండేవి.
1948 సెప్టెంబరు 13 నుండి
1951 విరమణ వరకు
1949 సంవత్సరంలో ప్రాంతీయ నాయకత్వం గెరిల్లా దళాలను రద్దుచేయాలని, భూస్వాములపైన, వాళ్ల ఏజంట్లపైన ఎలాంటి చర్యలూ తీసుకోరాదని, పోలీసులపైన, మిలిటరీ పైన ఎటువంటి చర్యలకు పూనుకోరాదని నిర్ణ యించింది. ప్రజలకు పంచబడిన భూమిని, పశువులను ప్రజలే కాపాడుకోవాలని, గ్రామ ప్రజా సమితులను రద్దుచేయాలని నిర్ణయించింది.
పాశవిక నిర్బంధకాండను తట్టుకుని పార్టీని, ప్రజాసంస్థలను కాపాడుకోవడమెలాగ? ఇప్పటికే సాధించిన విజయాలను కాపాడట మెలాగ? అన్నవి వారిదృష్టిలో ప్రధాన సమస్య లుగా లేవు' ఇది గాభరాతో పలాయనం చెంద డమూ, శత్రవుకు లొంగుబాటు చూపడమూ మాత్రమే.
కాని ప్రజలు వేరేవిధంగా ఆలోచించారు. భూస్వాముల, సైనికదళాల దాడులను తట్టుకుని భూమిని కాపాడుకోవాలంటే గెరిల్లాదళాలు ఆయుధాలను కిందపెట్టకూడదని వారు కోరారు.
మాకు కార్యక్రమం ఇవ్వండి. మాఅంతట మేమే అమలు జరుపుతాం. మీరు మాకు మార్గదర్శకత్వం వహిస్తూ సహాయపడితే చాలు అని ప్రజలు పదేపదే కబురంపుతూవుండేవారు. ''మీరు పోలీసులపై దాడి చేయకపోతే ప్రయో జనంలేదు; మీరు పోలీసులను చంపబో తున్నారా? లేదా? అనే నా ప్రశ్నకు మీరిచ్చే జవాబు విని చనిపోవాలని వుంది'' అని ఒక వృద్ధ లంబాడీ స్త్రీ (భట్టు వెంగన్నబావి తండా) కేంద్ర ఆర్గనైజరును అడిగింది.
''మీరు పూసలపాడు క్యాంపుపై దాడి చేయండి, లేకుంటే మా గ్రామానికి రావొద్దు''
''ఒక ఆయుధం తీసుకుపొండి. ఆ రామి రెడ్డిని చంపండి. మీరు మరణించవలసివచ్చినా ఫర్వాలేదు. సంఘం వర్థిల్లుతూనే వుంటుంది. ప్రతీఏటా మేము మీ ఉర్సు (ఉత్సవం) జరుపు కుంటూవుంటాం''. ''అన్నం మూటలు, ఇతర సరుకులు వీపున వేసుకుని ప్రజలు దళాలకోసం వెదకనారంభించారు. దళాలు తిరిగి రావాలని వారు ఆదుర్దాతో ఎదురుచూస్తున్నారు''. పోలీసు లను తీసుకొస్తామని భూస్వాములు బెదిరిస్తే, ''మీరు మీ మిలిటరీని తీసుకొస్తే మేము మా గెరిల్లా దళాలను తీసుకొచ్చుకుంటాం'' అని సమ్మె చేస్తున్న స్త్రీలు చెప్పారు.
''కామ్రేడ్స్‌, దళాలు ఎప్పుడు తిరిగివస్తారా అని ప్రజలు ఆదుర్దాతో ఎదురుజూస్తున్నారు. ముందుగా భూస్వాములనంతం చేయాలని, పారదోలాలని సూచించింది, కాంక్షించింది ప్రజ లే. భూస్వామి బ్రతికున్నంతవరకు పరిస్థితులు బాగుపడవని వారు భయపడ్డారు. అందుకే వార లా కోరారు. మిలిటరీ అంటే తమకు భయం లేదని వారు చెప్పారు. మిలిటరీతో ఎలాగో వేగవచ్చునని, వారితో దాగుడుమూతలాడ వచ్చునని వారు విశ్వాసంతో ఉన్నారు.
''మేము పార్టీ కామ్రేడ్స్‌ను కాపాడుకో గలం. ఒక్కరంటే ఒక్కరు చాలు. మాతో ఒక్క కామ్రేడ్‌ తోడుగా ఉంటే చాలు. మిగతా వ్యవహారం మేం చూసుకుంటాం. రాత్రి వేళల్లో మేమే దాడులు సాగిస్తాం. అని వారు పరిపూర్ణమైన విశ్వాసంతో వాగ్దానం చేశారు. ఎత్తుగడల విషయంలో కూడా ఉపయోగకరమైన సూచనలు చేస్తున్నారు''.
ఖమ్మం - కొత్తగూడెం(పాల్వంచ) ప్రాంత పరిస్థితి
ఒక్క గ్రామంపైనే మూడు మాసాల లోపలనే 160 దాడులు జరిగాయి ఒక మిలి టెంట్‌ను 18 సార్లు బాదటంవల్ల ఆయన శరీరం కొన్ని నెలలపాటు పచ్చిపుండులా తయారైంది. ఒకదళంపై పోలీసుల దాడి 12 సార్లు ఒకరోజు నే జరిగింది. దళం ఆగకుండా 120 కి.మీ|| వరకు పరుగెత్తుతూనే వుండవలసి వచ్చింది.
31 మంది పూర్తికాలం కార్యకర్తలను, 46 మంది పార్టీ సభ్యులను చంపివేశారు. ఇంతటి భీభత్సకాండ జరిగినా పార్టీ సభ్యులలో నూరింట ఐదురుగురైనా శత్రువుకు లొంగలేదు. ఈ దాడుల అనంతరం 32 మంది సభ్యులు గల రెండు దళాలు మాత్రమే మిగిలాయి.
పార్టీ ఈ దశలో ఓర్మితోను, నిబ్బరంగాను కృషిచేసింది. అత్యధిక గ్రామాలతో సంబంధా లను పునరుద్ధరించుకోగలిగింది. పోలీసు చర్య ముందుకంటే రెండువందల కొత్త గ్రామాలకు విస్తరించగలిగింది. 150 గ్రామాలలో ఇరవై వేలమంది వ్యవసాయ కార్మికులు వేతనాల పెంపుకోసం ఉద్యమించారు. కొన్నిచోట్ల రజకులు సమ్మెలు జరిపి జీతాలు పెంచుకోగలిగారు. ఎని మిదివేల బస్తాల వడ్లు స్వాధీనం చేసుకోబడింది. అందులో అత్యధికభాగం పేదలకు పంపిణీ చెయ్యబడింది.
ప్రజాసంబంధాలు తిరిగి ఏర్పడటంతో పార్టీ నాలుగువందల మంది కొత్త సభ్యులను చేర్చుకోగలిగింది. దాదాపు వంద గ్రామాలకు చెందిన వ్యవసాయ కార్మిక, పేద రైతు కుంటుంబాలవారే తొంభైశాతం. అందులో ఆరు మహిళా పార్టీ బృందాలు కూడా ఉన్నాయి.
''మిలిటరీ, పోలీసు దళాలపై పెద్దసంఖ్య లో దాడులు జరిగాయి. సుమారు నలభై మంది మిలిటరీ వాళ్లు,పోలీసులు చంపివేయబడ్డారు. మరో ఏభై, అరవై మంది గాయపడ్డారు.
గ్రామాలపై మిలిటరీ దాడులు జరుగు తున్నప్పుడు సైతం ప్రజలు తమ ఇండ్లలో గెరిల్లా లను కార్యకర్తలను దాచిపెడుతూ భోజనాలు పెడుతూండేవారు''.
పోలీసు, మిలిటరీ దాడులు ఉధృతమైన తర్వాత కూడా ప్రజలు ధైర్యం కోల్పోలేదు. ''ఉద్యమానికి బలీయమైన గ్రామాలలో నేరేడ ఒకటి. ఆ గ్రామాన్నంతటినీ తగులబెట్టిస్తామని బెదిరించారు. ఒకసారి డెబ్భైమంది స్త్రీలను చింత బరికెలతో బాదారు. వాళ్లచేత బలవంతాన పైజమాలను తొడిగించారు. ఆ పైజమాలలో తొండలను వదిలి అడుగున బిగించి కట్టారు. ఆ తొండలు కొరకడం మొదలుబెట్టిన తర్వాత ఆ బాధ వర్ణనాతీతం. పైగా ఆ గాయాలపైనే ఎర్రకారం చల్లారు. ఆ విధంగా హింసించ బడినవారు ఐదు మాసాలవరకు కోలుకోనేలేదు. మరొకరోజున తల్లులను తమపిల్లలకు పాలివ్వ నీయలేదు. బిడ్డలంతా పాలకోసం ఏడుస్తూనే ఉన్నారు.
అయినా ఆ ప్రజలు లొంగలేదు.
ఒకసారి ఈ గ్రామంలోనే ఒక దళ నాయకుడిని శత్రువు చుట్టుముట్టాడు. స్త్రీలు సమయస్ఫూర్తితో వ్యవహరించారు. ఆయనకు అప్పుడే రజస్వల అయిన యువతిలాగా దుస్తులు వేశారు. ఒకగదిలో మూల కూర్చుండబెట్టారు. పోలీసులు, మిలిటరీ వెళ్లిపోయిన తర్వాత ఆయనను మరింత సురక్షిత స్థలానికి చేర్చారు.
ఇంత భీభత్సకాండ సాగినా ప్రజలతో మన సంబంధాలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.
కోయ ప్రజల మధ్య
''తొలిరోజుల్లో దళాలు కనిపించగానే గిరిజనులు పారిపోయేవారు. ప్రతీ గ్రామంలో నివసించే వాళ్లనందరినీ అతికష్టం మీద ఒకచోట సమావేశపరచి పార్టీ ఆదర్శాలను గూర్చి వారికి చెప్పిన తర్వాతనే వారు ''వీరు మన వాళ్లే'' అని గుర్తించారు. అప్పుడు మాత్రమే జమిందార్లు, పటేళ్లు, పట్వారీలు, ఫారెస్టు అధికారులవంటి దోపిడీదార్లపైన, ప్రభుత్వంపైన పోరాడాలన్న దృఢ నిశ్చయానికొచ్చారు. దళాలమీద విశ్వాసం ఏర్పడిన తర్వాత వారే స్వయంగా పార్టీ ఆర్గనైజర్లను ఇతర గ్రామాలకు తీసుకువెళ్లి వారికి పరిచయం చేశారు. కొత్త ప్రాంతాలకు పార్టీని విస్తరింపజేయడానికి తోడ్ప డ్డారు. వారు కొత్త గ్రామానికి పార్టీ ఆర్గనైజర్లను తీసుకెళ్లే ముందు మరుసటిరోజున బంధువులను తీసుకువస్తున్నా మంటూ గ్రామ ప్రజలంతా ఎక్కడికీ వెళ్లకుండా గ్రామంలోనే ఉండవలసిం దిగా కోరుతూ ముందుగా కబురంపేవారు. పార్టీ నాయకులను బంధువులని, మనవాళ్లని పిలిచేవారు.
''కోయ యువకులు సైనిక శిక్షణ పొందడా నికి ముందుకువచ్చారు. తమ బిడ్డలు సైనిక శిక్షణ పొందడంచూసి తల్లిదండ్రులు గర్వ పడ్డారు; సంతోషించారు''.
ప్రజలందరూరోజులతరబడి ఫారెస్టులలో నివసించి ఆత్మరక్షణగావించుకున్నారు. శత్రువుకు తాము దాగియున్న జాడ తెలియకుండా జాగ్రత్తపడడం కోసం తమ బిడ్డలు ఏడవకుండా అరికట్టడానికిగాను వాళ్లనోళ్లను గుడ్డతో మూసే వారు. తమకుక్కలను చంపివేశారు.కోళ్లు నిశ్శబ్దం గా ఉండటంకోసం వాటి మెడలకు రాళ్లు కట్టేవారు.
ఈ పోరాటం మొత్తంపై
సుందరయ్యగారి వ్యాఖ్యలు కొన్ని :
''ఈ కార్యకలాపమంతటిలోకీ అత్యంత సంతృప్తికరము, ఉత్తేజపూర్వకమూనగు లక్షణం గ్రామ దళాల క్రమశిక్షణ, కార్యదీక్ష. గెరిల్లా దళాలలో ఈ లక్షణాలు మరింత ఉన్నతస్థాయి లో ఉన్నాయి. వారు ప్రజల ఉద్యమాలతో సన్నిహితంగా అనుసంధించబడియున్నందునే ఈ క్రమశిక్షణ, కార్యదీక్ష కలిగియుండటం సాధ్య మయింది. ఈ దళాలు ప్రధానంగా కష్టజీవి వర్గాలనుండే వచ్చాయి. తమ కష్టాలను, కడగండ్ల ను తొలగించడం కోసం ఆ దళాలు పోరాడేవి. అంటే వారు తమయొక్క, తమ కుటుంబాలయొక్క దుర్భర పరిస్థితులనుండి బైటపడటానికి పోరా డారు. సహజంగానే ప్రజలు వారికి అన్నివిధాల సహాయపడుతుండేవారు. ప్రజలు గెరిల్లాలను ప్రేమాదరాలతో గౌరవించారు, ప్రశంసించారు. తామూ ప్రజలలో ఒకరేనని, ప్రజలకు తోడ్పడ టానికి తాము చేయగలిగినదంతా చేయాలని, వారికి హానికలుగజేయరాదని, వారిని భీభత్స పరచరాదని, అవసరమైతే ప్రజలకోసం తమ ప్రాణాలనయినా అర్పించాలని గెరిల్లాలు భావించారు''.''మొత్తం ఈ ఐదు సంవత్సరాలలో భూస్వాముల ఇండ్లపైన, వారి తాబేదార్ల ఇళ్లపైన జరిగిన వేలాది చర్యలలో, దాడులలో గెరిల్లాలు తప్పుపనులు చేసినట్టు ఫిర్యాదులు దాదాపుగా లేవు, లేదా ఆశ్చర్యం గొలిపేంత తక్కువగా మాత్రమే వచ్చాయి''.
నైజాం దురంతాలకు వ్యతిరేకంగా నిలిచిన సామాన్య ముస్లిం ప్రజానీకంపై యూనియన్‌ సైన్యాలు దాడులు జరిపి వర్ణనాతీతమైన బాధల కు గురిచేశాయి. గ్రామాలలో గల హిందూ ప్రజలు అలాంటి సాధారణ ముస్లింలను సాధ్యమైనంతవరకు కాపాడారు. తమ ఇళ్లలో వారికి ఆశ్రయమిచ్చారు. యూనియన్‌ సైన్యాలు సాగిస్తున్న మానభంగాల, హత్యల బారినుండి వేలాది ముస్లిం కుటుంబాలను కాపాడారు.
హిందూ-ముస్లిం మతకలహాలను రేగగొ ట్టి దావానలంలాగా వ్యాపింపజేయడానికి అవ కాశం ఉన్నతరుణంలోనే గ్రామాలలో హిందూ - ముస్లిం ఐక్యతను నిలబెట్టడమనే ఈ ప్రధాన విజయం తెలంగాణా ఉద్యమానికి గర్వకారణం.
''ప్రజలు తమంత తాముగా విజృంభిం చడం, ఆ విజృంభణల నుండి ఆవిర్భవించిన ఈ దళాలు ఉద్యమం ఊపులో కమ్యూనిస్టు పార్టీ అందించగలిగిన కొద్దిపాటి మార్గదర్శకత్వంతోనే అంతటి గొప్ప విజయాన్ని సాధించగలగడం, నైజాం పాలనను కుదిపివేయడం, అంత దీర్ఘకా లంపాటు భారత సైన్యాన్ని, ప్రభుత్వాన్ని కూడా ఎదుర్కొని నిలవగలగడం అద్భుతమైన విషయ మే. అది పారిస్‌ కమ్యూన్‌ యోధులు 'నభోంత రాళాలను దద్దరిల్లజేయడం' వంటిదే. అయితే దురదృష్టవశాత్తూ ఈ తెలంగాణా పోరాటం నుండి భవిష్యత్‌ విప్లవోద్యమాన్ని పెంపొందించ డానికైనా సరైన గుణపాఠాలను తీయలేకపోయాం''.
ప్రజలు ఎటువంటి ధీరోదాత్తమైన పాత్ర పోషించగలరో, కష్టాలలో పార్టీని ఏవిధంగా కంటికిరెప్పలా కాచుకోగలరో పైన తెలుసుకున్నాం.
ప్రస్తుతం పరిస్థితులు ఆనాటికంటే భిన్నమై నవి. ఇప్పుడు ఆనాటి ప్రజావెల్లువ వంటిదేదీ లేదు. కాని ఆనాటికన్నా ప్రజలపై దోపిడీ తీవ్ర మైంది. ఆధునాతన టెక్నాలజీ శత్రువు చేతుల్లో ఉంది. భ్రమింపజేయగల మీడియా పెరిగింది. నేడు ప్రపంచం యావత్తూ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ ఇరుక్కున్న సంక్షోభం ప్రజలపై మోపుతున్న భారాలు పెరుగుతున్నాయి. ప్రజలకడగండ్లూ పెరుగుతున్నాయి. ప్రజల్ని తప్పుదోవ పట్టించి నోరునొక్కివేసే మతోన్మాద శక్తులు అధికారంలో వచ్చికూచున్నాయి.
మునుపటికన్నా ప్రజలకు ఇప్పుడు కమ్యూనిస్టుల అవసరం ఎంతో ఉంది. మనం ప్రజలతో మమేకం కావాలి. వారితో మన సంబంధాలు బలంగా పెనవేసుకోవాలి. ఆవిధం గా ప్రజలలో కలిసిపోయి పనిచేసే ఒర వడి మనం అలవరచుకోవాలి. ఇది ఒక్కరోజులో సాధ్యపడదు. మనం ప్రజలవద్దకు పోయిన వెను వెంటనే వారు మనని అమాంతం స్వీకరించక పోవచ్చు. కాని మనం పట్టుదలగా పని ప్రారం భించి విడవకుండా కొనసాగిస్తే అద్భు తాలు సాధించగలమన్న ప్రబల విశ్వాసాన్ని తెలంగా ణా వీరుల సాయుధ విప్లవ పోరాట అనుభవాలు మనకి ఇస్తాయి.
2019 janaralni ennikala sameeksha sandarbhamgaa mana party swatantra prajaapunaadi tarigipotunnadani; mana rajakeeya prabhaavaanni, nirmaana saktini taginantagaa penchukolekapoya mani, desamlo jarugutunna rajakeeya parinaa maalalo manam jokyam kalpinchukogaligina sakti taggipoyindani kendrakamiti gamaninchindi.
2015 decemberelo kolnata pleenam nirnayaalalo pekkintini aacharanalo pettaleka poyamani party bhaavinchindi. prajaapanthaanu amalu cheyyaalannadi party pleenam pilupulo keelakamainadi. prajalatho sannihitamgaa undadam, vaari kashtasukhaalalo palupanchukovadam, anni vaelalaa vaariki andagaa nilustamanna bharosa kalpinchadam prajaapanthaa lakshyam.
manam nijaayitiigaa panichestunna, prajala kosame paatupadutunnaa, vaaripai prabhutvaalu chestunna daadulanu mana saktikoddii pratighatistunnaa, ennikaloche sariki maatram prajalu burjuva paarteela pralobhaalaki, tappudu prachaaraalaki, media aarbhaataalaki longipotunnarani, dabbu paatra, kulatatvam vantivi vipareetamgaa perigi poyayani, bengalle, tripura vanti rashtra lalo daarunamaina goondoism, riggingle chotuchesukunnayani, ennikala kamishan, poliisulu, prabhutvayantraamgam manaku pratikuulamani, ituvanti paristhitulalo ennikallo gelupu ela saadhyam? ani kondaru comradelu prasnistunnaaru. paalakavargaalu kamyuu nistula gelupunu eppuduu, ekkada sahinchavu.
kamyuunistu party manadesamlo palgonna toli ennikalalo saitam paalakavargaalu paina prastaavinchina paddhatulannintiki palpaddayi.
aandhrapraantapu toli ennikala anubhavaalu:
rendava prapanchayuddhamlo fasism otamipaalaina anantaram bhaaratadesamlo brahmandamaina prajaavelluva praarambhamaindi. deeninundi prajala drushtini mallinchadam kosam britishe saamraajyavaadulu rashtra saasanasabhalaku ennikalu jaruputamani prakatinchaaru.
aanaadu desamlo otinga hakku nootiki 13 mandike parimitam. kamyoonistulaku andagaa unde ashesha kashtajeevi janasaamaanyaaniki otuhakku ledu. aina kamyuunistu party rashtramlo 35 sthaanaalaku - daadaapu mottam sthaanaalalo sagam - poty chesindi. 22 saatam otinga vachindi. krishnaajillaalo 35 saatam, gunturu jillaalo 25 saatam otlu vachayi. ''kamyuunistulu ennikala prachaaraanni bhagam cheyadaaniki goondaalu vichchalavidigaa prayogim chabaddaru. congresse-justisse party - jamindarla kootami otlu konadam kosam sarvatra dabbu vedajallindi. otarlanu bhayapettadam kosamvallu sigguvidichi polisula, goondaala thodpaatu pondaaru. ayithe kamyuunistu party praja vaalantiirlanu sameekarinchindi. congresse vaalam teerlanu, goondaalanu tattukuni nilavagaligindi'' ani comrade sundarayya veeratelamgaanaa viplava poratam-gunapaataalugranthamlo perkonnaru.
intati pratikuula paristhitullo saitam kamyuunistu party gananeeyamgaa otlu ponda galagataaniki desham mottammeeda prajaavelluva talettadamtobaatu kamyuunistu party aandhralo prajalatho balamaina sambandhaalu kaligi vunda dame kaaranam.
1931loo aandhralo party erpadina ventane nishedhinchaaru. aithe fasistu vyatireka yuddha paristhiti ottidi phalitamgaa samrajya vaadulu 1942loo kamyuunistu paartiipai nishe dhaanni tolaginchaaru. antavarakuu rahasyamgaa panichestuu vachina kamyuunistulu appatinunchii bahirangamgaa panicheyanaarambhinchaaru. aa kaalamlo party kaaryakartala paniteeru gurinchi comrade sundarayya ee vidhamgaa vivarinchaaru:
''okkamaatalo cheppalante eppudu ekka da prajalu kashtaalalo unnasare errajenda bhuja na vesukunna kamyuunistu akkada pratyaksham ayye vaadu. aarojullo adhi sarvasaadhaarana drushyam''.
''ee udyamaalanninti sandarbhamgaa faasijaaniki vyatirekamgaa poradatamane pradhaana rajakeeya kartavyaanni goorchi prajalaku party pratyekamgaa nokkicheppadam jarigindi''.
''saanghikarangamlo party antaraanitana mane anyaayaaniki vyatirekamgaa poradindi. party sabhyulu asprushyulatho kalisi bhojanaalu chesevaaru. vaarimadhyane tama jeevitaalu gadipe vaaru. vaari kashtasukhaalalo paalupanchukune vaaru. antekaadu; vargaporatam yokka swabhavame elantidante adhi oke jendaaneedana asprushyulanuu, sprusyulanuu kuudaa ekam chesindi. vivaha tatamgaalu saralam cheya baddai. purohitulaku, mantraalaku swasti cheppabadindi. vitantu vivaahaalu, varnantara vivaahaalu vistaaramgaa prachaaramlo pettabadi naayi. party sabhyulu sarvada alanti vishayaalalo mundupeeteena nilichevaaru. stree purusha samaanatvam kaavaalani party sadaa prachaaram chestuvundedi''.
''noothana samskruti pravesha pettabadindi. aandhra yuvajana federation pataakam kindavaaru sameekarichabaddaaru. vaaru aatapaatalalo palgo tundevaaru. jaateeya pandugala sandarbhamgaa vaarshika aatalapotiilanu nirvahinchevaaru. valantiru dalaalalo cherevaaru. laatiilanu upayoginchadamlo sikshana pondaaru. naatakam, burrakatha dalaalalo palgonevaru. samrajya vaadaaniki vyatirekamgaa porade chaitanyaanni santarinchukunnaaru. kamyuunistu party paeru graamaalaloni manchi yuvakulandariki maaruperugaa tayaaraindi. indlalooni kondaru vruddhulu saitam tama kodukulanu, manumalanu yuvajana sanghamlo cheravalasindigaa prothsahinchevaaru.
burrakatha, veedhi bhagavatam vanti anta rinchipotunna kalaaruupaalanu kamyuunistu party punaruddharinchindi. ee saamskrutika roopaala dwara raitula jeevitaalanu, jaatiiyaveelu jeevitagaathalanu, aandhraprajala samaraseela poraataalanu, soviyate uniani gerillala veeragaadhalanu prachaaram cheyadam jarigindi. sinima chudadankante burrakatha vinadaanike mogguchuupina sandarbhalanekam unnaayi''.
prajala chaitanyaanni, vaari dhairyanni, chorava nu kondaru sankistuuntaaru. konni sandarbha lalo prajalu palakavargala prachaaraalaku, mosalaku balavutuuntaaraneedi nijame. lenine cheppinatlu ''e ninaadam venaka e varga prayoja naalu dagivunnayo teliyanantakaalam prajalu mosapotunevuntaru.'' palakavarga raajakeeyaalanu eppatikappudu battabayalu kaavistuu prajalanu chaitanyavantulugaa cheyadame kamyuunistula kartavyam. mana party nirvahinchina poratalalokella talamaanikamainadi veera telamgaanaa saayudha viplava poratam. aa poraatapu anubhavaala nundi telusukundam. naijam samsthaanam kinda undina prastuta telamgaanaa praantamlo jarigina raitanga saayudha tirugubaatuku kamyuunistu party naayakatvam vahinchindi.
1946 nundi deshaniki swaatantyram vachevarakuu okadasa, appatinunchi 1948 septembaru 13 varaku rendodasa, aa tarvaata 1951loo poratam viraminchevaraku moodo dasagaa aa poratam saagindi. aa poraataaniki saaradhyam vahinchina mukhyanetallo okaraina comrade sundarayya aayaadasallo prajala paatra gurinchi, kamyoonistulaku, prajalaku gala sambam dhalanu gurinchi savivaramgaa tana grandhamlo perkonnaru.
1946 nundi 1947 aagastu 15 varaku
aandhramahaasabha nayakatva sthaanaalaloki kamyuunistulu vachina tarvate prajalanu kaaryaacharanaku purigolpadam jarigindi. rendava prapancha yuddhaanantaram praja udyamaalu ekkadikakkada velluvalaagaa talettasaagaayi. ee udyama anukuula vaataavaranamlo prajala sama rasheelata, chorava ekkadikakkada vyaktamavasaagaayi.
nalgonda jilla, janagama taluka dharmapuram, mundrai, suryapeta taluka errapadu, paata suryapeta, hujurenagarsha taluka betavolu, bakkavantula goodem, mallareddigudem, mellacheruvu, allipuram, timmapuram, mulakalagudem, naasikallu graamaalalo prajalu udyaminchina teeru vaari samaraseelatanu teliyajestundi. errajendaalu naati bhoomulanu dunnadam, vadiselalanu chetabatti goondaalanu pratighatinchadam, rijarvu polisulochina dhairyamgaa pratighatinchadam, mahilalu cheepurukattalu chetabatti poliisulanu edirinchadam, kesulanu khatarucheyyakunda sanghatitam kaavadam manaki kanapadutundi. tiragabadina pedalalo lambaadeelu, dalitulu, chetivruttidaarulu, itara nimnakulaala vaare atyadhikulu. veeriki andagaa kamyuunistulu nilichaaru. bhoomulanu swaadheenam chesukuni, dunni, pantalu pandinchi, dhaanyaanni swaadheenam chesukunentavaraku enni avaantaraalanu srushtinchinaa pratighatinchaaru.
paalakurtilo ayilamma polamlo pantanu rakshinchukodaaniki grama prajalantaa kadilaaru. vaariki 'sangham' andagaa nilichindi. sanghanaayakulanu nirbandhinchi himsalu pettaaru. aina visunuru desamukhipai praja lu vijayam saadhinchaaru. ide ''telamgaanaa vyaavasaayika tirugubaatunu ragilchina agni kanam'' annaru comrade sundarayya. 1946 juulai 4 doddi komarayya balidaanamto telam gaanaa raitangasaayudha pratighatana vistarinchindi.
bhuswamulu, congresse party manapaiki usigolpe goondaala daadulanundi mana udyamaanni rakshinchukovalasina avasaraanni gamaninchi party chepattina charyala paryavasanam gaane 1945 naatiki susikshitamaina valantiru dalaalu erpaddai. ee sikshana ichina dhairyamthone painatelpina pratighatanaa, porata kaaryakramaala loo prajalu paalgonagaligaarani ikkada gamanim chaali. prajalalo vastunna pratighatananu anachi veyyadaaniki saayudha polisu dalaalu ranga pravesam cheyadamtho praja udyamam daanini tattukuni nilabadadaaniki prajalaku aayudhaala viniyogamlo shikshananivvaalanna nirnayam party teesukunnadi. arestu vaarantlanu lekkacheyavaddani, beyilli paatinchavaddani kuudaa prajalaku pilupunichindi.
janasamanyam utsaahamto ee pilupu nandukunnaru. tama swanta choravapaine poli sula daadulanedurkonenduka sarikotta pratighata naa roopaalanenchukuntu peddaettuna kadilaaru. graamaalalo shatruejantlanevare lekundapoya ru. alantivaru prajaabheeshtaaniki talavoggadamo, gramaluvadilipetti povadamo jarigindi. mottammeeda anni kutumbaaluu poraataalalo palgonnayi.
tama party naayakulanu taamu kaapaadu kolekapothe tamanu aadukunevaarevaruu undarani prajalu grahinchaaru. party naayaku lanu kantipapala kaapaadukunnaaru. poliisulu e graamaaniki velli mee nayakulekkadunnaro cheppam dani prasninchinaasare prajalu tamaku lambadi naayakulu tappa mare naayakulu teliyadani matrame cheppevaaru. yuvakulu, vruddhulu, chinna pillalu andarinotinundi okate samadhanam.
ee dasanugurchi konni gunapaataalu
yuddham ayinaventane janasaamaanyamlo pellubikina viplavavelluva yokkalotunu party grahinchalekapoyindi.
telamgaanaalo mana kaaryakartalanu, prajala nu mottam fudelle vyavasthapai udhrutamaina daama dulu cheyadanikisannaddham chesiyundavalasindi. bhuswamulu akramamgaa swaahaachesina bhoomini, migulu bhoomini vaari nundi swaadheenam chesukodaniki tatapataayinchakundaa, anche lanchelugaa kakunda munde swaadheenam chesu kunettu chesiyundavalasindi. saayudhamgaa aatmarakshana chesukodaniki (karralatho gakunda) sikshana garipiyundavalasindi. naatutupaakulanu sampaadinchadaaniki antadeerghakaalam tatapataa yinchi undavalasindi kaadu. anduvalana prajala mottamodati vijrumbhana puurtigaa chella chedurai vichchinnamaipoyindi.
1947 aagastu 15 nundi 1948 septembaru13
(kendra military jokyam varaku)
1944-46 madhya nadipina poratam kaaranamgaa 1947 aagastu 15 tarvaata malli talettina rendo dasha udyamamlo manaku nirnaya tmaka paatra labhinchindi. nijam samsthaanaanni bhaarata unianyelo vileenam cheyalanna demandeetho poradam. rajaakaarlapai, naijampai poraataaniki aayudhaalu samakuurchukunnam. poraatamlo congresse metaka paddhatulni niraakarinchi prajalu manaventa nadichaaru. desha prajalandari abhiprayam ee dasalo udyamaaniki anukuulam. deenini manam congresse kaaryakramaanike parimitam cheyakunda fudelle vyatireka vyavasaayika tirugubaatugaa roopondetatlu chesham.
rajaakaarlu daadulu praarambhincha gaane congresse satyagraha sibiraanni, telamgaanaa nu vadilipoyindi. kamyuunistu, aandhramahaasabha dalale migilai. aayudhaalu kaligina konni congresse dalaalu bhuswamulaku anukuula vaikhari teesukovadamto manamvaatini nirayudham cheyavalasivachindi. inkopakka bhaarata prabhu twam nijaanku chaatugaa aayudhaalu, mandu gundu samagri sarafara chesindi.
10 velamandi sabhyulatho graamadalaalu, 2 velamandito gerilla dalaalu erpaddai. 3000 graamaalalo gramarajyalu erpaddai.
prajalu veelainachotla taame aayudhaalu sampaadinchaaru. naatutupaakulu, eetelu, kattulu, vetalo upayoginche saadhanaalu annee tecchaaru. patellu, patwaareela vadda unde aayu dhalanu swaadheenaparuchukunnaar. deshemukhnela, vaari bandhuvula illanundi aayudhaalanu swaadheenamchaesukuni dalaalaku appaginchaaru. polisu stationlapaina, kastamse kendraalapaina railverakshana dalaalapaina daaduluchesi aayudhaalanu swaadheena paruchukunnaaru.
poraatamlo prajalu andaruu paalgonnanduvalana
(i) purushulatho streelu anninta samaname nanna prachaaram
(ii) antaraanitanaaniki vyatirekamgaa pora tam. suluvugaa jarigai.
saamskrutika purogamanam.
prajale poraatavijayaalapai paatalu allaru. burrakatha, golla suddulu, uyyala paata, kolatapata, bhajana vantivi virivigaa viniyoginchabaddaayi. ekkadante akkada, eppu dunte appudu saadhyamaina chotanella, avasara mainapudalla jarugutundevi.
1948 septembaru 13 nundi
1951 viramana varaku
1949 samvatsaramlo praantiiya naayakatvam gerilla dalaalanu radducheyaalani, bhuuswaamulapaina, vaalla ejantlapaina elanti charyaluu teesukoraadani, polisulapaina, military paina etuvanti charyalaku poonukoraadani nirna yinchindi. prajalaku panchabadina bhoomini, pasuvulanu prajale kapadukovalani, grama praja samitulanu radducheyaalani nirnayinchindi.
paasavika nirbandhakaandanu tattukuni paartiini, prajaasamsthalanu kapadukovadamelaga? ippatike saadhinchina vijayaalanu kapadata melaaga? annavi vaaridrushtilo pradhaana samasya luga levu' idhi gaabharaatho palaayanam chenda damoo, satravuku longubaatu chuupadamuu matrame.
kaani prajalu verevidhamgaa aalochinchaaru. bhuswamula, sainikadalaala daadulanu tattukuni bhoomini kapadukovalante gerillaadalaalu aayudhaalanu kindapettakudadani vaaru koraru.
maaku kaaryakramam ivvandi. maaantata meme amalu jaruputam. meeru maaku maargadarsakatvam vahistuu sahaayapadithe chaalu ani prajalu padepade kaburamputuuvundevaaru. ''meeru polisulapai daadi cheyakapothe prayo janamledu; meeru poliisulanu champabo tunnara? leda? ane naa prasnaku meerichhe jawabu vini chanipovalani vundi'' ani oka vruddha lambadi stree (bhattu vengannabavi tanda) kendra aarganaijarunu adigindi.
''meeru poosalapaadu kyaampupai daadi cheyandi, lekunte maa graamaaniki raavoddu''
''oka aayudham teesukupondi. aa rami reddini champandi. meeru maraninchavalasivachchina farvaledu. sangham vardhilluthoone vuntundi. pratiyaetaa memu mee ursu (utsavam) jarupu kuntuuvuntam''. ''annam mootalu, itara sarukulu veepuna vesukuni prajalu dalalakosam vedakanaarambhinchaaru. dalaalu tirigi ravalani vaaru aadurdaato eduruchustunnaru''. polisu lanu teesukostaamani bhuswamulu bediriste, ''meeru mee militariini teesukoste memu maa gerilla dalaalanu teesukochukuntam'' ani samme chestunna streelu cheppaaru.
''comradesse, dalaalu eppudu tirigivastara ani prajalu aadurdaato edurujuustunnaaru. mundugaa bhuswamulanantam cheyalani, paaradolaalani suuchimchimdi, kaankshinchindi praja lee. bhuswami bratikunnantavaraku paristhitulu bagupadavani vaaru bhayapaddaru. anduke vaara laa koraru. military ante tamaku bhayam ledani vaaru cheppaaru. militariitoe elago vegavachunani, vaaritho daagudumuutalaada vachunani vaaru vishwaasamtho unnaaru.
''memu party comradessnu kapaduko galam. okkarante okkaru chaalu. maatho okka comrade thodugaa unte chaalu. migata vyavahaaram mem chusukuntam. raatri velallo meme daadulu saagistaam. ani vaaru paripuurnamaina vishwaasamtho vaagdaanam chesaru. ettugadala vishayamlo kuudaa upayogakaramaina suuchanalu chestunnaru''.
khammam - kottagudem(paalvancha) praanta paristhiti
okka gramampaine moodu masala lopalane 160 daadulu jarigai oka mili tentinu 18 saarlu badatamvalla aayana sareeram konni nelalapatu pachipundula tayaaraindi. okadalampai polisula daadi 12 saarlu okaroju nee jarigindi. dalam agakunda 120 ki.mee|| varaku parugettutune vundavalasi vachindi.
31 mandi puurtikaalam kaaryakartalanu, 46 mandi party sabhyulanu champivesaaru. intati bheebhatsakanda jarigina party sabhyulalo noorinta aiduruguraina satruvuku longaledu. ee daadula anantaram 32 mandi sabhyulu gala rendu dalaalu matrame migilai.
party ee dasalo ormitoonu, nibbaramgaanu krushichesindi. atyadhika graamaalatoe sambandha lanu punaruddharinchukogaliga. polisu charya mundukante renduvandala kotta graamaalaku vistarinchagaligindi. 150 graamaalalo iravai velamandi vyavasaaya kaarmikulu vetanaala pempukosam udyaminchaaru. konnichotla rajakulu sammelu jaripi jeetaalu penchukogaligaaru. eni midivela bastala vadlu swaadheenam chesukobadindi. andulo atyadhikabhaagam pedalaku pampinee cheyyabadindi.
prajaasambandhaalu tirigi erpadatamtho party naaluguvandala mandi kotta sabhyulanu cherchukogaligindi. daadaapu vanda graamaalaku chendina vyavasaaya kaarmika, pedha raitu kuntumbalavare tombhaisaatam. andulo aaru mahila party brundaalu kuudaa unnaayi.
''military, polisu dalaalapai peddasankhya loo daadulu jarigai. sumaru nalabhai mandi military vaallu,poliisulu champiveyabaddaaru. maro ebhai, aravai mandi gayapaddaru.
graamaalapai military daadulu jarugu tunnappudu saitam prajalu tama indlalo gerilla lanu kaaryakartalanu daachipedutuu bhojanaalu peduthuundevaaru''.
polisu, military daadulu udhrutamaina tarvaata kuudaa prajalu dhairyam kolpoledu. ''udyamaaniki baleeyamaina graamaalalo nereda okati. aa graamaannantatinii tagulabettistamani bedirinchaaru. okasari debbhaimandi streelanu chinta barikelatho baadaaru. vallacheta balavantaana paijamaalanu todiginchaaru. aa paijamaalalo tondalanu vadili aduguna biginchi kattaru. aa tondalu korakadam modalubettina tarvaata aa baadha varnanaatiitam. paiga aa gayalapaine errakaram challaru. aa vidhamgaa himsincha badinavaaru aidu masalavaraku kolukoneledu. marokarojuna tallulanu tamapillalaku palivva neeyaledu. biddalanta palakosam edustune unnaaru.
aina aa prajalu longaledu.
okasari ee gramamlone oka dala nayakudini satruvu chuttumuttaadu. streelu samayasphoorthitho vyavaharinchaaru. aayanaku appude rajaswala ayina yuvatilaagaa dustulu vaesaaru. okagadilo muula koorchundabettaaru. poliisulu, military vellipoyina tarvaata aayananu marinta surakshita sthalaaniki cherchaaru.
inta bheebhatsakanda sagina prajalatho mana sambandhaalu konasagutune unnaayi.
koya prajala madhya
''tolirojullo dalaalu kanipinchagaane girijanulu paaripoyevaaru. pratee graamamlo nivasinche vaallanandarinii atikashtam meeda okachota samavesaparachi party aadarsaalanu goorchi vaariki cheppina tarvatane vaaru ''veeru mana vaalle'' ani gurtinchaaru. appudu matrame jamindaarlu, patellu, patvaareelu, faarestu adhikaarulavanti dopidiidaarlapaina, prabhutvampaina poraadaalanna drudha nischayaanikochaaru. dalaalameeda vishwaasam erpadina tarvaata vaare swayamgaa party aarganaijarlanu itara graamaalaku teesukuvelli vaariki parichayam chesaru. kotta praantaalaku paartiini vistarimpajeyadaaniki thodpa ddaaru. vaaru kotta graamaaniki party aarganaijarlanu teesukelle mundu marusatirojuna bandhuvulanu teesukuvastunna mantuu grama prajalantaa ekkadiki vellakunda gramamlone undavalasim digaa korutu mundugaa kaburampevaaru. party naayakulanu bandhuvulani, manavaallani pilichevaaru.
''koya yuvakulu sainika sikshana pondada niki mundukuvacchaaru. tama biddalu sainika sikshana pondadanchusi tallidandrulu garva paddaaru; santoshinchaaru''.
prajalandarooorajulatabadi forrestlalo nivasinchi aatmarakshanagaavinchukuna. satruvuku taamu daagiyunna jaada teliyakunda jaagrattapadadam kosam tama biddalu edavakunda arikattadaanikigaanu vaallanollanu guddatho moose vaaru. tamakukkalanu champivesaaru.kollu nissabdam gaa undatamkosam vaati medalaku raallu kattevaaru.
ee poratam mottampai
sundarayyagaari vyaakhyalu konni :
''ee kaaryakalaapamantatiloki atyanta santruptikaramu, uttejapoorvakamoonagu lakshanam grama dalaala kramasikshana, kaaryadeeksha. gerilla dalaalalo ee lakshanaalu marinta unnatasthaayi loo unnaayi. vaaru prajala udyamaalato sannihitamgaa anusandhinchabadiyunnanda ee kramasikshana, kaaryadeeksha kaligiyundatam saadhya mayindi. ee dalaalu pradhaanamgaa kashtajeevi vargalanunde vachayi. tama kashtaalanu, kadagandla nu tolaginchadam kosam aa dalaalu poradevi. ante vaaru tamayokka, tama kutumbalayokka durbhara paristhitulanundi baitapadataaniki pora daaru. sahajamgaane prajalu vaariki annividhaala sahaayapadutundevaaru. prajalu gerillaalanu premaadaraalato gouravinchaaru, prasamsinchaaru. taamuu prajalalo okarenani, prajalaku todpada taniki taamu cheyagaliginadanta cheyalani, vaariki haanikalugajeyaraadani, vaarini bheebhatsa paracharaadani, avasaramaite prajalakosam tama praanaalanayinaa arpinchaalani gerillaalu bhaavinchaaru''.''mottam ee aidu samvatsaraalalo bhuswamula indlapaina, vaari tabedarla illapaina jarigina velaadi charyalalo, daadulalo gerillaalu tappupanulu chesinattu firyaadulu daadaapugaa levu, leda aascharyam golipenta takkuvagaa matrame vachayi''.
naijam durantaalaku vyatirekamgaa nilichina saamaanya muslim prajaaneekampai uniani sainyalu daadulu jaripi varnanaatiitamaina baadhala ku gurichesai. graamaalalo gala hindu prajalu alanti saadhaarana muslimlanu saadhyamainantavaraku kapadaru. tama illalo vaariki aasrayamichchaaru. uniani sainyalu saagistunna maanabhamgaala, hatyala barinundi velaadi muslim kutumbaalanu kapadaru.
hindu-muslim matakalahaalanu regago tty davanalamlaga vyaapimpajeyadaaniki ava kaasam unnatarunamlone graamaalalo hindu - muslim aikyatanu nilabettadamane ee pradhaana vijayam telamgaanaa udyamaaniki garvakaaranam.
''prajalu tamanta taamugaa vijrumbhim chadam, aa vijrumbhanala nundi aavirbhavinchina ee dalaalu udyamam oopulo kamyuunistu party andinchagaligina koddipati maargadarsakatvamtone antati goppa vijayaanni saadhinchagalagadam, naijam paalananu kudipiveyadam, anta deerghaka lampaatu bhaarata sainyaanni, prabhutvaanni kuudaa edurkoni nilavagalagadam adbhutamaina vishaya mee. adhi parise kamyune yodhulu 'nabhonta raalaalanu daddarillajeyadam' vantide. ayithe duradrushtavasaattuu ee telamgaanaa poratam nundi bhavishyathm viplavodyamaanni pempondincha danikaina saraina gunapaataalanu teeyalekapoyam''.
prajalu etuvanti dheerodaattamaina paatra pooshinchagalaro, kashtaalalo paartiini evidhamgaa kantikireppala kachukogalaro paina telusukunnam.
prastutam paristhitulu aanaatikante bhinnamai navi. ippudu aanaati prajaavelluva vantideedii ledu. kaani anatikanna prajalapai dopidi teevra maindi. aadhunaatana technology satruvu chetullo undi. bhramimpajeyagala media perigindi. nedu prapancham yaavattuu pettubadidaarii vyavastha irukkunna sankshobham prajalapai moputunna bhaaraalu perugutunnaayi. prajalakadagandlu perugutunnaayi. prajalni tappudova pattinchi norunokkivese matonmaada saktulu adhikaaramlo vachikuuchunnaayi.
munupatikanna prajalaku ippudu kamyuunistula avasaram entho undi. manam prajalatho mamekam kavali. vaaritho mana sambandhaalu balangaa penavesukovali. aavidham gaa prajalalo kalisipoyi panichese ora vadi manam alavarachukovali. idhi okkarojulo saadhyapadadu. manam prajalavaddaku poyina venu ventane vaaru manani amaantam sweekarinchaka povachu. kaani manam pattudalagaa pani praaram bhinchi vidavakunda konasagiste adbhu taalu saadhinchagalamanna prabala vishwaasaanni telamgaa naa veerula saayudha viplava porata anubhavaalu manaki istaayi.