వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి, (ఫిబ్రవరి 7, 1888 - ఆగష్టు 29, 1950) తెలుగు కవి, భాష పరిశోధకుడు, చరిత్రకారుడు, రచయిత, విమర్శకుడు, రేడియో నాటక రచయిత, తెలుగు, సంస్కృత పండితుడు.[1] చరిత్రలో లభ్యమౌతున్న మొట్టమొదటి తెలుగు పదము నాగబు అని కనుగొన్నది ఈయనే. సాహిత్య చరిత్ర ఆ జాతి మనోవికాస వైభవానికి చిహ్నం. వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారి వంటి వ్యక్తి ప్రపంచ సాహితీ చరిత్రకు ప్రకాశము వంటి వారు. ఆయన వట్టి మేధావి కాదు..తెలుగు భాషా, చారిత్రక సాహిత్య నిర్మాణానికి అక్షరాలు మోసిన కూలీ! ఆయన వట్టి రచయిత కాదు..విమర్శనా వ్యాస రచనకు ఆద్యుడు. పన్నెండో ఏటే పరభాషలో కవితా సుమాలు వెదజల్లిన అనన్యుడు. ఈయన తెలుగుభారతీ సంతానములో చిరస్మరణీయులు, తెలుగువారికి ప్రాతఃస్మరణీయులు.
వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి
వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి
పుట్టిన తేదీ, స్థలం
ఫిబ్రవరి 7, 1888
పెదకళ్ళేపల్లి, కృష్ణా జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్
మరణం
ఆగష్టు 29, 1950
జాతీయత
భారతీయుడు
పౌరసత్వం
భారతదేశం
సంతకం
విషయాలు
1 జీవిత విశేషాలు
2 రచనాశైలి, రచనలు [2]
3 అనువాద నాటకాలు
4 ఇతర విశేషాలు
5 మూలములు
జీవిత విశేషాలుసవరించు
ప్రభాకరశాస్త్రి, కృష్ణా జిల్లా, మోపిదేవి మండలములో కృష్ణా నది తీరమున ఉన్న పెదకళ్ళేపల్లిలో శ్రీవత్స గోత్రజులైన వేటూరి సుందరశాస్త్రి, శేషమ్మలకు మూడవ సంతానముగా 1888, ఫిబ్రవరి 7 న అనగా సర్వజిత్ మాఖ బహుళ ఏకాదశి మంగళ వారం ఉదయం జేష్టా నక్షత్రం మిథున లగ్నమున జన్మించారు. ఈయనకు నలుగురు సోదరులు, నలుగురు సోదరీమణులు. తండ్రి సుందరశాస్త్రి ఆయుర్వేద వైద్యుడు. ప్రభాకరశాస్త్రి ప్రాథమిక విద్య స్వగ్రామములోనే సాగినది, తండ్రి వద్ద, మద్దూరి రామావధాని వద్ద సంస్కృతాంధ్రములను నేర్చుకొన్నారు. ఉపనయనమైన తర్వాత ప్రభాకరశాస్త్రిని ఆయన తండ్రి శాస్త్రాలు అభ్యసించడానికి చల్లపల్లిలోని అద్దేపల్లి సోమనాథశాస్త్రి వద్ద చేర్పించాడు.
16 యేళ్ల వయసులో, చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రి బందరు ఉన్నత పాఠశాలలో తెలుగు ఉపాధ్యాయులుగా పనిచేస్తున్నారని తెలిసి కొందరు సహాధ్యాయులతో కలిసి అక్కడ చేరాడు. బందర్లో విద్యాభ్యాసము చేస్తున్న కాలములో ఈయన కొండా వెంకటప్పయ్య, వల్లూరి సూర్యనారాయణరావుల ఇంట నివసించాడు. తెలుగులో తనకు తెలిసినదంతా చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రితో ముఖతః వినోదగోష్ఠిలో విని నేర్చుకున్నదేనని ఆ తరువాత ప్రభాకరశాస్త్రి చెప్పుకున్నాడు.
ఆ తరువాత తన 19వ యేట మద్రాసు చేరి వెస్లీ మిషన్ హైస్కూలులో తెలుగు పండితునిగా రెండేళ్ళు పనిచేశాడు. ఆ సమయములో మద్రాసు ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తకశాలకు వెళ్ళి అక్కడి గ్రంథాలను చదువుతుండేవాడు.
ప్రభాకరశాస్త్రి, తెలుగులో అనేక కావ్యములు రచించడముతో పాటు అనువాదాలు, వివరణా గ్రంథాలు రచించాడు. ఈయన ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తకాలయములో అనేక తెలుగు గ్రంథాలను చారిత్రకాధారములతో సవివరముగా పరిష్కరించి ప్రకటించాడు.
రచనాశైలి, రచనలు [2]సవరించు
పిన్నవయసు శతావధాని, తొలితెలుగు పదం ‘నాగబు’ ఆవిష్కర్త, ‘కలికి చిలుక’ను పలికించిన కథకుడు, ‘కడుపు తీపు’, ‘దివ్యదర్శనం’, ‘మూణ్ణాళ్ల మచ్చట’, ‘కపోతకథ’ వంటి ఖండకావ్యాల విరచితుడు, విమర్శకాగ్రేసరుడు, కాలగర్భంలో కలిసిపోతున్న తెలుగు సంస్కృతీ చరిత్రను దక్షిణదేశమంతటా ఈది మరీ ఒడ్డుకు చేర్చిన సాహిత్య ఘనపాఠి.
శృంగారశ్రీనాథం
క్రీడాభిరామం
బసవపురాణం
రంగనాథ రామాయణం
తంజావూరి ఆంధ్ర రాజుల చరిత్ర
ప్రాచీనాంధ్ర శాసనములు
శాతవాహనులు
ఇక్ష్వాకులు
రెడ్డిరాజులు
చాటుపద్యమణిమంజరి[3]
అన్నమాచార్య కీర్తనలు తొలితెలుగు రచయిత్రి తిమ్మక్క, తొలి తెలుగు శాసనము... ఇవన్నీ, వీరందరూ ఈరోజు మనకందుబాటులో ఉండటానికి ముఖ్యకారకుడు ఈ మహానుభావుడే!
ధనుర్విద్యా విలాసము (1950)
అనువాద నాటకాలుసవరించు
శాస్త్రిగారు సంస్కృత రూపకాలను తెలుగులోకి అనువాదం చేశారు. ఇందులో 1910లో ప్రకటించబడిన ప్రతిమ రామాయనానికి, 1913లో ప్రకటితాలైన కర్ణభారం, మధ్యమవ్యాయోగం భారతానికి సంబంధించినవి కాగా మిగిలిన భగవదజ్జుకం, మత్తవిలాసం, నాగానందం ఇతరాలు.[4]
ఇతర విశేషాలుసవరించు
ఈయనకు వేటూరి ఆనందమూర్తి అనే ఒక కుమారుడు కలడు.
ప్రఖ్యాత సినీగీత రచయిత వేటూరి సుందరరామ్మూర్తి వీరి తమ్ముని కుమారుడు
మూలములుసవరించు
↑ తెలుగు వైతాళికులు రెండవ భాగములో వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిపై ఎన్.సచ్చిదానందం రాసిన వ్యాసం (పేజి.87-104) (ఆంధ్ర ప్రదేశ సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురణ.1977)
veturi prabhaakarasaastri, (fibravari 7, 1888 - aagashtu 29, 1950) telugu kavi, bhasha parisodhakudu, charitrakaarudu, rachayita, vimarsakudu, radio naataka rachayita, telugu, samskruta panditudu.[1] charitralo labhyamoutunna mottamodati telugu padamu nagabu ani kanugonnadi eeyane. saahitya charitra aa jaati manovikasa vaibhavaaniki chihnam. veturi prabhaakarasaastri gaari vanti vyakti prapancha saahitii charitraku prakaasamu vanti vaaru. aayana vatti medhavi kaadu..telugu bhasha, chaaritraka saahitya nirmaanaaniki aksharaalu mosina kooli! aayana vatti rachayita kaadu..vimarsanaa vyaasa rachanaku aadyudu. pannendo ete parabhaashalo kavita sumalu vedajallina ananyudu. eeyana telugubhaaratii santaanamulo chirasmaraneeyulu, teluguvaariki praatahsmaraneeyulu.
veturi prabhaakarasaastri
veturi prabhaakarasaastri
puttina tedee, sthalam
fibravari 7, 1888
pedakallepalli, krishna jilla, andhrapradesh
maranam
aagashtu 29, 1950
jaateeyata
bhaarateeyudu
pourasatvam
bharatadesam
santakam
vishayaalu
1 jeevita visaeshaalu
2 rachanaasaili, rachanalu [2]
3 anuvaada naatakaalu
4 itara visaeshaalu
5 moolamulu
jeevita visaeshaalusavarinchu
prabhaakarasaastri, krishna jilla, mopidevi mandalamulo krishna nadi teeramuna unna pedakallepallilo srivatsa gotrajulaina veturi sundarasastri, seshammalaku moodava santaanamugaa 1888, fibravari 7 na anagaa sarvajit makha bahula ekaadasi mangala vaaram udayam jeshta nakshatram mithuna lagnamuna janminchaaru. eeyanaku naluguru sodarulu, naluguru sodareemanulu. tandri sundarasastri aayurveda vaidyudu. prabhaakarasaastri praathamika vidya swagraamamulone saaginadi, tandri vadda, madduri ramavadhani vadda samskrutaandhramulanu neerchukonnaaru. upanayanamaina tarvaata prabhaakarasaastrini aayana tandri saastraalu abhyasinchadaaniki challapalliloni addepalli somanathasastri vadda cherpinchaadu.
16 yella vayasulo, chellapilla venkatasastri bandaru unnata paatasaalalo telugu upaadhyaayulugaa panichestunnaarani telisi kondaru sahaadhyaayulatho kalisi akkada cheraadu. bandarlo vidyaabhyaasamu chestunna kaalamulo eeyana konda venkatappayya, valluri suuryanaaraayanaraavula inta nivasinchaadu. telugulo tanaku telisinadantaa chellapilla venkatasaastrito mukhatah vinodagoshtilo vini nerchukunnadenani aa taruvaata prabhaakarasaastri cheppukunnadu.
aa taruvaata tana 19va yeta madrasu cheri vesley mishan haiskuululoo telugu panditunigaa rendellu panichesaadu. aa samayamulo madrasu praachyalikhita pustakasaalaku velli akkadi grandhaalanu chaduvutundevadu.
prabhaakarasaastri, telugulo aneka kaavyamulu rachinchadamutho paatu anuvaadaalu, vivaranaa grandhaalu rachinchaadu. eeyana praachyalikhita pustakaalayamulo aneka telugu grandhaalanu chaaritrakaadhaaramulatho savivaramugaa parishkarinchi prakatinchaadu.
rachanaasaili, rachanalu [2]savarinchu
pinnavayasu sataavadhaani, tolitelugu padam enagabi aavishkarta, ekaliki chilukanu palikinchina kathakudu, ekadupu teepae, kivivyadarsanam, kemuunhaalla machatam, dikapotakhara vanti khandakavyala virachitudu, vimarsakaagresarudu, kaalagarbhamlo kalisipotunna telugu samskrutii charitranu dakshinadesamantataa eedhi mari odduku cherchina saahitya ghanapati.
srungaarasreenaatham
kridabhiramam
basavapuranam
ranganatha ramayanam
tanjavuri aandhra rajula charitra
praachiinaandhra saasanamulu
saatavaahanulu
ikshvaakulu
reddirajulu
chaatupadyamanimanjari[3]
annamacharya keertanalu tolitelugu rachayitri timmakka, toli telugu saasanamu... ivannee, veerandaruu eeroju manakandubaatulo undataaniki mukhyakaarakudu ee mahanubhavude!
dhanurvidya vilaasamu (1950)
anuvaada naatakaalusavarinchu
saastrigaaru samskruta roopakaalanu teluguloki anuvaadam chesaru. indulo 1910loo prakatinchabadina pratima ramayananiki, 1913loo prakatitaalaina karnabhaaram, madhyamavyayogam bhaarataaniki sambandhinchinavi kaga migilina bhagavadajjukam, mattavilasam, naganandam itaraalu.[4]
itara visaeshaalusavarinchu
eeyanaku veturi aanandamurti ane oka kumarudu kaladu.
prakhyaata sineegeeta rachayita veturi sundararammoorthy veeri tammuni kumarudu
moolamulusavarinchu
u telugu vaitaalikulu rendava bhagamulo veturi prabhaakarasaastripai en.sachidaanandam raasina vyaasam (paeji.87-104) (aandhra pradesha saahitya akadami prachurana.1977)