ఇరాక్ (ఆంగ్లం : Iraq), అధికారికనామం రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాక్ (అరబ్బీ : جمهورية العراق ), జమ్-హూరియత్ అల్-ఇరాక్, పశ్చిమ ఆసియా లోని ఒక సార్వభౌమ దేశం. దీని రాజధాని బాగ్దాదు. దేశం ఉత్తర సరిహద్దులో, టర్కీ తూర్పు సరిహద్దులో ఇరాన్, ఆగ్నేయ సరిహద్దులో కువైట్, దక్షిణ సరిహద్దులో సౌదీ అరేబియా, వాయవ్య సరిహద్దులో జోర్డాన్ పశ్చిమ సరిహద్దులో సిరియా దేశం ఉన్నాయి. ఇరాక్ దక్షిణ ప్రప్రాంతం అరేబియన్ ద్వీపకల్పంలో ఉంది. అతిపెద్ద నగరం మరియు దేశరాజధాని అయిన బాగ్దాదు నగరం దేశం మద్యభాగంలో ఉంటుంది. ఇరాక్‌లో అధికంగా అరేబియన్లు మరియు కుర్దీ ప్రజలు ఉన్నారు. తరువాత స్థానాలలో అస్సిరియన్, ఇరాకీ తుర్క్మెనీయులు, షబకీయులు, యజిదీలు, ఇరాకీ ఆర్మేనియన్లు, ఇరాకీ సిర్కాసియన్లు మరియు కవ్లియాలు ఉన్నారు.[1] ఇరాక్ లోని 36 మిలియన్ ప్రజలలో 95% సున్నీ ముస్లిములు ఉన్నారు.వీరుకాక దేశంలో క్రైస్తవం, యార్సన్, యజిదీయిజం మరియు మండీనిజం కూడా ఆచరణలో ఉంది. ఇరాక్‌లో 58 km (36 mi) పొడవైన సన్నని సముద్రతీర ప్రాంతం (పర్షియన్ గల్ఫ్ ఉత్తరంలో) ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో సారవంతమైన టిగ్రిస్-యూఫ్రేట్స్ నదీ మైదానం ఉంది. ఇది జగ్రోస్ పర్వతశ్రేణికి వాయవ్యంలో సిరియన్ ఎడారికి తూర్పు భాగంలో ఉంది.[2] ఇరాక్‌లోని రెండు ప్రధాన నదులైన టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ నదులు దక్షిణంగా ప్రవహించి షాట్ అల్ అరబ్ వైపు ప్రవహించి పర్షియన్ గల్ఫ్‌లో సంగమిస్తాయి. ఈ నదులు ఇరాక్‌కు సారవంతమైన వ్యవసాయ భూమిని అందిస్తున్నాయి. టిగ్రిస్-యూఫ్రేట్స్ నదీప్రాంతాలకు మెసపటోమియా అని చారిత్రక నామం ఉంది. ఇక్కడ ఇది తరచుగా మానవ నాగరికతా సోపానంగా వర్ణించబడుతుంది.మానవనాగరికతలో వ్రాయడం, చదవడం మరియు చట్టం రూపకల్పన చక్కగా నిర్వహించబడిన ప్రభుత్వం పాలనలో నగరనిర్మాణం చేసి ప్రజలు నివసించారు.క్రీ.పూ 6 వ శతాబ్దం నుండి ఈ ప్రాంతంలో పలు నాగరికతలు నిరంతర మ్ఘాఆ విజయవంతంగా విలసిల్లాయి. ఇరాక్ అకాడియన్, నియో - సుమేరియన్ సామ్రాజ్యం, నియో అస్సిరియన్ మరియు నియో - బాబిలోనియన్ సామ్రాజ్యాలు విలసిలాయి. ఇరాక్ మెడియన్ సామ్రాజ్యం, అచమనిద్ అస్సిరియన్, సెల్యూసిడ్ సామ్రాజ్యం, అర్ససిద్ సామ్రాజ్యం, సస్సనిద్ సామ్రాజ్యం, రోమన్ సామ్రాజ్యం, రషిదున్ సామ్రాజ్యం, సఫావిద్ సామ్రాజ్యం, అఫ్షరిద్ రాజవంశ పాలన మరియు ఓట్టమన్ సామ్రాజ్యాలలో భాగంగా ఉంది. అలాగే యునైటెడ్ కింగ్డం ఆధీనంలో కొంతకాలం ఉంది.[3] 1920లో ఓట్టమన్ సామ్రాజ్యం విభజన తరువాత ఇరాక్ సరిహద్దులు సరికొత్తగా నిర్ణయించబడ్డాయి. 1921లో కింగ్డం ఆఫ్ ఇరాక్ సామ్రాజ్యం స్థాపించబడింది. 1932లో యునైటెడ్ కింగ్డం నుండి స్వతంత్రం లభించింది. 1958లో ఇరాక్ సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమై ఇరాక్ రిపబ్లిక్ స్థాపించబడింది. 1968 నుండి 2003 వరకు బాత్ పార్టీ ఇరాక్‌ను పాలించింది.2003 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఇరాక్‌ మీద దాడి చేసింది. సదాం హుస్సేన్ ప్రభుత్వం తొలగించబడి ఇరాక్‌లో పార్లమెంటు ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. 2011 నుండి ఇరాక్‌ నుండి అమెరికన్ దళాలు వైదొలగాయి. [4] 2011-2013 వరకు ఇరాక్ విప్లవం కొనసాగింది. సిరియన్ అంతర్యుద్ధం ప్రభావం ఇరాక్ వరకు వ్యాపించింది..
6 వ శతాబ్దం వరకు ఈ ప్రాంతానికి అరబిక్ పేరు العراق al-ʿIrāq వరకు వాడుకలో ఉండేది. ఈ పేరు వెనుక పలు కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. సుమేరియన్ నగరాలలో ఒకటైన ఉరుక్ (బైబిల్ పేరు ఎర్చ్) పేరుతో ఈప్రాంతం గుర్తించబడిందని భావిస్తున్నారు.[5][6] అరబిక్ జానపద వాడుకలో లోతుగా పాతుకున్న, చక్కగా జలసమృద్ధి కలిగిన, సారవంతమైన అని కూడా ఇరాక్ పదానికి అర్ధం అని భావించబడుతుంది.[7] మద్యయుగకాలంలో దిగువ మెసపటోమియా ప్రాంతం ఇరాకియన్ అరబి మరియు పర్షియన్ ఇరాక్ (విదేశీ ఇరాక్) అని పిలువబడింది.[8] [9][10] ప్రారంభ ఇస్లామిక్ వాడుకలో సారవంతమైన భూమిని (టిగ్రిస్ మరియు యూఫ్రేట్స్ సారవంతమైన భూమిని ) సవాద్ అంటారు. అరబిక్ పదం عراق అంటే అంచు, తీరం మరియు కొన అని అర్ధం. గ్రామీణ భాషలో ఏటవాలు ప్రాంతం అని అర్ధం. అల్- జజిరా (మెసపటోమియా) మైదానం అల్- ఇరాక్ అరబి ఉత్తర పశ్చిమ తీరంలో ఉంది.[11].
షనిదార్ గుహలలో లభించిన పురాతత్వ అవశేషాల ఆధారంగా క్రీ.పూ 65,000 మరియు క్రీ.పూ 35,000 ఉత్తర ఇరాక్ ప్రాంతం నీండర్తా నాగరికతకు నిలయంగా ఉండేదని భావిస్తున్నారు. [12] ఈ ప్రాంతంలో నియోలిథిక్ పూర్వపు సమాధులు కూడా (దాదాపు క్రీ.పూ 11,000 కాలం) కనుగొనబడ్డాయి.[13] క్రీ.పూ 10,000 కాలంలో ఇరాక్ కౌకాసియాద్ నియోలిథిక్ (ప్రి పాటరీ నియోలిథిక్ ఎ) నాగరికతకు కేంద్రంగా ఉండేది. ప్రపంచంలో పశువుల పెంపకం మరియు వ్యవసాయం ఆరంభం అయిన ప్రాతం ఇదని విశ్వసించబడుతుంది. తరువాత నియోలిథిక్ కాలంలో దీర్ఘచతురస్తాకారపు నివాసగృహాల నిర్మాణం జరిగింది. ప్రి పాటరీ నియోలిథిక్ ఎ కాలంలో ప్రజలు రాతిపాత్రలు, జిప్సం మరియు కాల్చిన సున్నాన్ని వాడేవారు. ఈ ప్రాంతంలో లభించిన లావా రాళ్ళతో తయారుచేయబడిన ఉపకరణాలు ఆరంభకాల వ్యాపార సంబంధాలలు నిదర్శనంగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో మానవనివాసిత ప్రాంతాలలో జర్మో (సిర్కా క్రీ.పూ 7,100) [13] హలాఫ్ నాగరికత మరియు ఉబైద్ కాలం (క్రీ.పూ 6,500 మరియు క్రీ.పూ 3,800) ప్రధానమైనవి.[14] ఈ కాలంలో వ్యవసాయంలో అభివృద్ధి, ఉపకరణాల తయారీ మరియు నిర్మాణరంగ అభివృద్ధి జరిగాయి.
irak (aanglam : Iraq), adhikaarikanaamam repablic af irak (arabby : meani maeame ), jam-hooriat all-irak, paschima asia loni oka sarvabhauma desham. deeni rajadhani bagdadu. desham uttara sarihaddulo, turky thoorpu sarihaddulo iran, aagneya sarihaddulo kuvait, dakshina sarihaddulo soudi arabia, vaayavya sarihaddulo jordan paschima sarihaddulo siria desham unnaayi. irak dakshina prapraantam arabian dweepakalpamlo undi. atipedda nagaram mariyu desarajadhani ayina bagdadu nagaram desham madyabhaagamlo untundi. iraaklo adhikamgaa arabianlu mariyu kurdi prajalu unnaaru. taruvaata sthaanaalalo assirian, iraaki turkmeneeyulu, shabakeeyulu, yajideelu, iraaki aarmeniyanlu, iraaki sircasianlu mariyu kavliyaalu unnaaru.[1] irak loni 36 millian prajalalo 95u sunnee muslimulu unnaaru.veerukaaka desamlo kraistavam, yarson, yajideeyijam mariyu mandinism kuudaa aacharanalo undi. iraaklo 58 km (36 mi) podavaina sannani samudratira praantam (parshiyan galf uttaramlo) undi. ee praantamlo saaravantamaina tigris-uffrates nadee maidanam undi. idhi jagros parvatashreniki vaayavyamlo sirian edaariki thoorpu bhaagamlo undi.[2] iraakloni rendu pradhaana nadulaina tigris mariyu uffrates nadulu dakshinamgaa pravahinchi shat all arab vaipu pravahinchi parshiyan galfilo sangamistaayi. ee nadulu iraakmu saaravantamaina vyavasaaya bhoomini andistunnaayi. tigris-uffrates nadeepraantaalaku mesapatomia ani chaaritraka naamam undi. ikkada idhi tarachugaa manava nagarikata sopanamga varninchabadutundi.maanavanaagarikatalo vraayadam, chadavadam mariyu chattam roopakalpana chakkaga nirvahinchabadina prabhutvam paalanalo nagaranirmaanam chesi prajalu nivasinchaaru.cree.poo 6 va sataabdam nundi ee praantamlo palu naagarikatalu nirantara mghaaa vijayavantamgaa vilasillaayi. irak acadian, nio - sumerian saamraajyam, nio assirian mariyu nio - babilonian saamraajyaalu vilasilaayi. irak median saamraajyam, achamanid assirian, selucid saamraajyam, arsasid saamraajyam, sassanid saamraajyam, roman saamraajyam, rashidun saamraajyam, safavid saamraajyam, affarid rajavansa paalana mariyu ottaman saamraajyaalalo bhagamga undi. alaage unaited kingdam aadheenamlo kontakaalam undi.[3] 1920loo ottaman saamraajyam vibhajana taruvaata irak sarihaddulu sarikottagaa nirnayinchabaddaayi. 1921loo kingdam af irak saamraajyam sthaapinchabadindi. 1932loo unaited kingdam nundi swatantram labhinchindi. 1958loo irak saamraajyam vichchinnamai irak repablic sthaapinchabadindi. 1968 nundi 2003 varaku bath party iraakmu paalinchindi.2003 loo unaited states irake meeda daadi chesindi. sadaam hussen prabhutvam tolaginchabadi iraaklo paarlamentu ennikalu nirvahinchabaddaayi. 2011 nundi irake nundi american dalaalu vaidolagaayi. [4] 2011-2013 varaku irak viplavam konasagindi. sirian antaryuddham prabhaavam irak varaku vyaapinchindi..
6 va sataabdam varaku ee praantaaniki arabik paeru maeame al-uIruq varaku vaadukalo undedi. ee paeru venuka palu kathanaalu prachaaramlo unnaayi. sumerian nagaraalalo okataina uruk (baibil paeru erch) paerutho eepraantam gurtinchabadindani bhaavistunnaaru.[5][6] arabik jaanapada vaadukalo lothugaa paatukunna, chakkaga jalasamruddhi kaligina, saaravantamaina ani kuudaa irak padaaniki ardham ani bhaavinchabadutundi.[7] madyayugakaalamlo diguva mesapatomia praantam iracian arabi mariyu parshiyan irak (videshee irak) ani piluvabadindi.[8] [9][10] praarambha islamic vaadukalo saaravantamaina bhoomini (tigris mariyu uffrates saaravantamaina bhoomini ) savad antaaru. arabik padam mae ante anchu, teeram mariyu kona ani ardham. graameena bhashalo etavalu praantam ani ardham. all- jajira (mesapatomia) maidanam all- irak arabi uttara paschima teeramlo undi.[11].
shanidar guhalalo labhinchina puraatatva avasheshaala aadhaaramgaa cree.poo 65,000 mariyu cree.poo 35,000 uttara irak praantam neenderta naagarikataku nilayamgaa undedani bhaavistunnaaru. [12] ee praantamlo neolithic puurvapu samaadhulu kuudaa (daadaapu cree.poo 11,000 kaalam) kanugonabaddayi.[13] cree.poo 10,000 kaalamlo irak kaukasiad neolithic (pri patery neolithic e) naagarikataku kendramgaa undedi. prapanchamlo pasuvula pempakam mariyu vyavasaayam aarambham ayina praatam idani viswasinchabadutundi. taruvaata neolithic kaalamlo deerghachaturastaakaarupa nivaasagruhaala nirmaanam jarigindi. pri patery neolithic e kaalamlo prajalu raatipaatralu, jipsam mariyu kaalchina sunnaanni vaadevaaru. ee praantamlo labhinchina lava raallatho tayaarucheyabadina upakaranaalu aarambhakaala vyapara sambandhaalalu nidarsanamgaa unnaayi. ee praantamlo maanavanivaasita praantaalalo jarmo (sirka cree.poo 7,100) [13] halaf naagarikata mariyu ubaid kaalam (cree.poo 6,500 mariyu cree.poo 3,800) pradhaanamainavi.[14] ee kaalamlo vyavasaayamlo abhivruddhi, upakaranaala tayaarii mariyu nirmaanaranga abhivruddhi jarigai.