వ్రాస్తున్నాను మహా ప్రభూ వ్రాస్తున్నాను: రెండు చెదురుతున్న సంభాషణలూ, ఒక కవి పరిచయమూ – ఈమాట
1975 లో వ్రాసిన ఈ కవిత, ప్రతిబద్ధ్ హూఁ చూడండి.
కంకణ ధారినే
అవును కంకణ ధారినే
సమసమాజ నిర్మాణార్థం
సంకుచిత స్వలాభాపేక్ష నివారణార్థం
వివేకహీన జన
అంధ బధిర జన మార్గ దర్శనార్ధం
స్వీయ ప్రేరిత వ్యామోహాత్ పునః పునః నిర్మూలనార్ధం
శతధా కంకణ ధారినే
కొంచెం జాగ్రత్త గా చూస్తే, రెండవ కవితలో కవి బాహ్య ప్రపంచానికి మార్గ దర్శనం చేయటానికి ఎంతగా సిద్ధ పడతాడో, ప్రతి క్షణం తనని తను కాపాడుకోవడం పట్ల కూడా అంతే నిబద్ధత చూపిస్తాడు అని కూడా తెలుస్తుంది. (తెలుగులో తనని తాను కాపాడుకోవటం కూడా కవికి ఒక బాధ్యతేనన్న కవులు, రచయితలూ ఎవరయినా ఉన్నారేమో తెలిసిన వాళ్ళు చెప్పాలి.)
ఇక 1969 లో వ్రాసిన 'మంత్ర కవిత' చూడండి. 1969లో భారతీయ జాతి చేతస్సుకి ఈ కవిత ఒక మాప్ లాంటిది. సాధారణంగా మాప్ అంటే బయట కనపడుతున్న దానికి ప్రతి రూపం అని చాలా మంది అనుకుంటారు. మాప్ లలో ఎంత చరిత్ర ఇమిడి ఉంటుందో ఊహించడానికి ఒక సారి అమెరికాలో రాష్ట్రాల సరిహద్దులు చాలా వరకు సరళ రేఖలుగా ఎందుకు ఉంటాయో ఆలోచించండి. సువిశాలంగా జన సమ్మర్దం లేని భూఖండాన్ని (నేటివ్ అమెరికన్ల వేట భూములని కొనేసుకునో జయించుకునో తెల్ల వాళ్ళు సాధించుకోగలగడం కూడా ఒక కారణం) కాగితంపై గీతలతో లెక్కలతో విభజించేయటం వలన ఇది సాధ్యమయింది. అదే హైదరాబాదులో రింగు రోడ్ మాప్ చూస్తే గీత మలుపు తిరిగిన ప్రతి చోటా స్థానిక ప్రజలు, ఆస్తి పరులూ, చిన్నా పెద్దా నాయకులూ తమ తమ బలాబలాలను ఎట్లా ప్రదర్శించారో కనపడుతుంది. ఆ మాప్ సంఘర్షణలని ప్రతిఫలిస్తున్నాదని అర్ధమవుతుంది. అట్లాగ మంత్ర కవిత 1969 లో భారతీయ చేతస్సుకు ఒక మాప్.
ఒక ప్రక్కన బలపడుతున్న హిందూ మత మౌఢ్యం, ఒక పక్కన అలీనోద్యమం వీటన్నిటికీ మధ్యన కులాల వారీగా బల సమీకరణాలూ, వ్యోమయానం, అంతర్జాతీయ పెట్రోలు ధరలూ, ఉక్కు ఉత్పత్తి,, అణు పరీక్షలూ – విడివిడి గా చూస్తే శబ్దాలు తప్ప పంక్తులకి ప్రత్యేకంగా అర్ధాలు ఉండవు. చదువుతుంటే వింటూంటే మాత్రం కళ్ళ ముందు వరసగా ఎన్నో దృశ్యాలు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఈ దృశ్యాల పరంపర ఒక సారి మనసుకి పట్టుకుంటే ఆ వాసన మననీ అంత తేలికగా వదలదు. సందు దొరికిన చోటికల్లా పాకుతుంది. మే మే మే మే మేలిమి బంగారం. కడ మోళ్ళంతా ఓ ఓ ఓ ఓ టి కుండలూ అని ఒక సారి వల్లె వేసిన తరువాత ఎవరికైనా మళ్ళీ నోరు తెరిచి మాట్లాడే ముందు తమని గురించి తాము ఒకసారి ఆలోచించుకోవలసిన అగత్యం ఏర్పడుతుంది. ఇక్కడ గమనించవలసిన మరొక విషయం – మంత్ర కవితలో వినపడే శబ్దాలకి మనం పోల్చుకోగలిగే ఒక క్రమం ఏమీ ఉన్నట్లు వెంటనే కనిపించదు. మనిషి చేతస్సు – అంటే కనీసం కవికి అందుబాటులో ఉండే చేతస్సు ఇట్లాగే ఉంటుందా లేక దానికి అంటూ ఒక స్ట్రక్చర్ ఉంటుందా అన్నది ఒక ఆసక్తి కరమయిన ప్రశ్న. దానికి అంటూ ఏమీ స్ట్రక్చర్ లేకపోతే అందులోనించి కవి ఏమైనా అర్ధవంతంగా ఉండేది ఎట్లా పుట్టించగలగాలి? లేక దానికి ఒక స్ట్రక్చర్ అంటూ ఉంటే ఇక అందులో కవికి స్వేచ్ఛ ఎక్కడినించి వస్తుంది? ఇలాంటి ప్రశ్నలు నిజానికి బాలగోపాల్ 'చరిత్ర, మనిషి, మార్క్సిజం' లో వేసిన ప్రశ్నలకి చాలా దగ్గరిగా ఉంటాయి.
మంత్ర కవిత
ఓం శబ్దమే బ్రహ్మం
ఓం శబ్దం మరో శబ్దం మరో శబ్ధం మరో శబ్దం.
ఓం ప్రణవం, ఓం నాదం, ఓం ముద్రా
ఓం వక్తవ్యం, ఓం ప్రకోపం, ఓం ప్రకటనా
ఓం ఉపన్యాసం…
ఓం ప్రవచనం…
ఓం హుంకారం, ఓం ఛీత్కారం, ఓం చెప్పుదెబ్బలూ
ఓం అంతా స్వంత లాభం, ఓం పిసరైనా ఇంగితం, ఓం చూపులతోటే సైగలూ
ఓం నినాదం మరో నినాదం మరో నినాదం మరో నినాదం
ఓం సర్వస్వం సర్వస్వం సర్వస్వం,
ఓం గుడ్డి గవ్వా గుడ్డి గవ్వా గుడ్డి గవ్వా
ఓం బండ మీది గడ్డి కుందేటి కొమ్ము
ఓం ఉప్పూ నూనీ పసుపూ జీలకర్రా ఇంగువా
ఓం ఎలక పెంటికా పచ్చ గన్నేరు ఆకూ
ఓం పిశాచి కేకా, అఘోరీ పేలుడూ
ఓం బొగ్గూ ఉక్కూ పెట్రోలూ
ఓం మే మే మే మే మేలిమి బంగారం బాకీ సబ్ వొ వో వో వోటీ కుండలూ
ఓం ఇదమాన్నం, ఇమామాపహ ఇదమాజ్యం ఇదమ్ హవిహి
ఓం యజమాన, ఓం పురోహిత, ఓం రాజా ఓం కవిహి
ఓం క్రాంతి క్రాంతి క్రాంతి సర్వత్రా క్రాంతి ఓం శాంతి శాంతి శాంతి సర్వత్రా శాంతి
ఓం భ్రాంతి భ్రాంతి భ్రాంతి సర్వత్రా భ్రాంతి
ఓం బచావ్ బచావ్ బచావ్
ఓం హటావ్ హటావ్ హటావ్
ఓం ఘెరావ్ ఘెరావ్ ఘెరావ్ ఘెరావ్
ఓం నిభావ్ నిభావ్ నిభావ్
ఓం పార్టీల్లో ఒక పార్టీ మన పార్టీ ఓం
ఓం అంగీకరణం, శుద్ధీకరణం, జాతీయకరణం
ఓం ముష్టీకరణం తుష్టీకరణం పుష్టీకరణం
ఓం అభ్యంతరం, ఆక్షేపనం, క్రమం తప్పక శిక్షణం
ఓం గద్దీ పై ఆజన్మ వజ్రాసనం
ఓం ట్రిబ్యూనల్ ఓం అభయం
ఓం అలీనం ఓం సత్తా సాపేక్ష్యం ఓం జోడ్ తోడ్
ఓం ఆషాఢభూతి ఓం మిథ్యా ఓం హోరా హోరీ
ఓం ఊక దంపుడూ ఓం ప్రారంభోత్సవం
ఓం మారణ మోహన ఉచ్చాటనం
ఓం కాళీ కాళీ కాళీ మహా కాళీ మహా కాళీ
ఓం వేసెయ్ వేసెయ్ వేసెయ్ గురి తప్పకుండా వేటు వేసెయ్
ఓం అస్మదీయులకు శుభం భూయాత్
ఓం తస్మదీయులకు మన్ను బోయాత్
ఓం ఏసెయ్ ఏసెయ్ ఏసెయ్ ఏసెయ్ ఏసెయ్ ఏసెయ్ వేసెయ్
ఓం ఎగస్పార్టీ తలకాయలు నీ మెళ్ళో దండలుగా
ఓం హ్రీమ్ క్రీమ్ హూం
ఓం తిలకే వైనా గాంధీవైనా కాళ్ళిరుచుక తింటాం
ఓం ముసలి కళ్ళు ఓం పడుచు కాటుక
ఓం తులసీదళం, బిల్వపత్రం, సిందూర కుంకుమాక్షతం గంగాజలం
ఓం పులికోర భల్లూకం గోరూ
ఓం మరకత పటకా
ఓం ఎప్పటికీ ఎప్పటికీ ఎప్పటికీ నా మనవడిదే రాజ్యం
ఓం ఛూ ఛూ ఫూ ఫూ ఫిట్ ఫుట్
ఓం పగవాడి ఛాతీ పై సమ్మెట పోట్
ఓం భైరో భైరో ఓం బజరంగ బలీ
ఓం తుపాకీ మీట పిస్తోలు గొట్టం
ఓం డాలర్ డాలర్ ఓం రూబుల్ రూబుల్
ఓం పౌండ్ ఓం పౌండ్ ఓం సౌండ్ ఓం సౌండ్
ఓం ధరిత్రీ ధరిత్రీ ధరిత్రీ వ్యోమమ్ వ్యోమమ్ వ్యోమమ్
ఓం అష్ట ధాతువుల ఇటికెల భట్టీ
ఓం మహామహీమ్ మహా మహో ఉల్లూ కే పట్ఠే
ఓం దుర్గా దుర్గా తారా తారా తారా
ఓం జీర్ణం జీర్ణం సమస్త కార్మిక కర్షక లోకం జీర్ణోభవా జీర్ణోభవా
హరిహి ఓం తత్సత్ హరిహి ఓం తత్సత్.
చివర పంక్తిలో నేను సమస్త కార్మిక కర్షక లోకం అన్న సమాసం వాడాను కానీ – హిందీ మూలంలో నాగార్జున్ అక్కడ వాడిన మాటలు "ఇసీ పేట్ మే సమా జాయె సర్వహారా".
సర్వహారా అన్న హిందీ పదం ఇంగ్లీషులో ప్రోలేటేరియట్‌కి సమానార్ధకం. సర్వహారా అంటే, సర్వమూ కోల్పోయిన వాడు. కమ్యూనిస్ట్ మానిఫెస్టో సృజనకర్తలు "వర్కర్స్ ఆఫ్ ది వర్ల్డ్ యునైట్! యు హావ్ నథింగ్ టు లూజ్" అంటారు. అక్కడినించి వచ్చిన పదం ఇది – శ్రమ శక్తి మినహా సర్వమూ కోల్పోయిన వాళ్ళు. వాళ్ళని అంటే ఆ మిగిలిన శ్రమ శక్తిని నమిలి మింగేసి జీర్ణించుకుని వొళ్ళు పెంచుకుంటుంది పెట్టుబడి దారీ వ్యవస్థ. విప్లవం వస్తే , మార్పు వస్తే, అట్లా శ్రమశక్తి మినహా అన్నీ కోల్పోయిన వాళ్ళ నించే వస్తుంది. (ఈ విషయం పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థకీ తెలుసు కాబట్టే, వాస్తవంలో అంత పూర్తిగా శ్రమ శక్తి తప్ప మరేమీ లేని ప్రజల సంఖ్య సమతూకంలో ఉంచుకోవడానికే అది ప్రయత్నిస్తూంటుంది అనచ్చు అనుకోండి, అది వేరే విషయం.)
ఇక ఆఖర్న – నాగార్జున్ కవితల్లో కథనం ఎట్లా ఉంటుందో చూడండి
గులాబీ గాజులు (గులాబీ చూఢియాఁ)
ప్రైవేట్ బస్సు డ్రైవర్ అయితేనేం
ఏడేళ్ళ బిడ్డ తండ్రి కాడేంటి?
ఎదురుగా గేర్ రాడ్ పైన
కొక్కానికి తగిలించి వున్నాయి
నాలుగు మట్టి గాజులు గులాబీ రంగువి
బస్సు వేగానికి అనుగుణంగా
ఆడుతూ వున్నాయి
కొంచెం వంగి అడిగేశాను
వులిక్కి పడ్డాడనుకో…
మధ్య వయస్కుడు
బుంగమీసాలతో
ఠీవీ వుట్టి పడే మొహం…
నెమ్మదిగా అన్నాడు, అవునయ్యా
ఎన్ని రకాలుగా చెప్పినా వినదు నాబిడ్డ
చాన్నాళ్ల నుంచే ఇలా వెళ్లాడుతున్నాయి
మున్నీ అమానతు ఇట్లా అబ్బా కళ్ళ ముందు
ఏ నేరం చేసాయని వీటిని
ఇక్కడినించి తీసెయ్యమంటారు?
డ్రైవర్ నాకేసి ఒక చూపు చూస్తే
నేను డ్రైవర్ వేపు ఒక చూపు చూసాను
పెద్ద పెద్ద కళ్ళలోంచి పాల వాత్సల్యం తొణుకుతోంటే
సీదా సాదా ప్రశ్నకి సరళమైన జవాబు
చెప్పేసి ఆ కళ్ళు చూపులు రోడ్ మీదకి సారించాయి
నేను మళ్ళీ వంగి ఇలా అన్నాను –
అవునన్నా
నేను కూడా తండ్రినే
ఉండబట్ట లేక అడిగేశాను కానీ
ఇవి ఎవరికి నచ్చవు గనకా?
చిట్టి చేతుల గులాబీ గాజులు.
పై కవితలో కవి పనితనం చూడండి. 'అబ్బా' అన్న మాట బస్సు డ్రైవర్ ముస్లిం అని సూచిస్తుంది. ప్రశ్నలు అడుగుతున్న వాడు హిందువు. గాజులు గేర్ రాడ్‌కి పైన ఎందుకు కట్టావు అన్న ప్రశ్నకి జవాబు చెప్పటానికి డ్రైవర్ తటపటాయిస్తాడు. ఈ విషయం ప్రయాణీకుడు గ్రహిస్తాడు. చిట్టి గాజులు ఎవరికి నచ్చవూ అన్న మాట చెప్పకపోతే ఆయన ప్రాణం ఊరుకోదు ఈ గాజుల బలం ముందు నువ్వూ నేనూ ఒకటే సుమా అని స్నేహ బంధం కలుపుకుంటాడు. అట్లాగే బస్సు కదలికలకీ గాజులు ఊగుతుంటే వాటి కథ ఏమిటో చెప్పి ఇవి ఇక్కడుంటే ఎవరికేమి కష్టం అన్న డ్రైవర్ కళ్ళలోంచి చిప్పిల్లినది పాలు గారే వాత్సల్యం. బుంగ మీసాలూ ఠీవీ ఉట్టిపడే మొహం. పైనించి క్రింది దాకా పురుషత్వం రూపు కట్టుకుని ఉంటే – అందులోంచి చిప్పిల్లినది మాత్రం తల్లి ప్రేమ. ఇట్లాగ ప్రపంచాన్ని మనకు తెలిసిన హిందూ ముస్లిం, స్త్రీ లూ పురుషులూ ఇలాంటి వర్గీకరణల్లోంచి తేలికగా సున్నితంగా తప్పించేస్తాడు నాగార్జున. వర్గీకరణల నిరంకుశత్వం నించి తప్పుకునే తెలివి లేక పోతే, ఒక్క క్షణంలోనే అవి ఎక్కడ లేని శతృత్వాలకి దారి తీయగలవు – అన్న ప్రమాద సూచిక ఈ కవితలో అంతర్లీనంగా ఉంటుంది. నాగార్జున కవే కాదు. కథకుడు, నవలా కారుడు కూడా. గులాబీ గాజులు కథ రూపంలోనూ వ్రాయవచ్చును. కానీ అవసరం లేదు. పైగా ఇక్కడ పదాల పొదుపరితనం చేయగలిగిన పని కధ చేయలేదు. కానీ అంతకన్నా ముఖ్యంగా గమనించవలసిన విషయం ఒకటి ఉంది ఇక్కడ.
నాగార్జున కవిత్వంలో ఇది కవిత్వమూ, ఇది జీవితమూ, ఇది రాజకీయమూ, ఇది కాదూ అని విడదీయడానికి వీలుగా ఉండదు. బ్రిటన్ మహారాణీకి స్వాగతం పలికిన నెహ్రూని వెక్కిరించినా, పుత్ర ప్రేమతో అధికార ప్రేమతో చెలరేగుతున్న ఇందిరా గాంధీని చెండాడినా, గాంధీ గారి మూడు కోతులనీ వెక్కిరించినా, సర్వోదయ ఉద్యమ నాయకుల కపటత్వాన్ని కడిగేసినా, మీరట్‌లో మత కల్లోలాల తరువాత రుద్రాక్ష మాల వేసుకుని రిక్షా తొక్కుకుంటున్న యువకుడిని ఆత్మీయంగా పలకరించినా – జన జీవనం పట్ల కవిత్వం పట్లా నిబద్ధతతో జీవించిన సాధారణమైన మనిషి నాగార్జున. అందుకే, నాగార్జున కవిత్వం సాదాగా సీదాగా వూరి చెరువు లాగా ఉంటుంది. దిగితే ఆప్యాయంగా పలకరిస్తుంది.
ఇంత పొడుగు నాగార్జున్ కవిత్వాన్ని పరిచయం చేసిన తర్వాత ఉపసంహారం కోసం వ్యాసం ఆరంభంలో లేవనెత్తిన ప్రశ్నలకి ఇదంతా ఎట్లా ఉపయోగ పడుతుంది అని ప్రశ్నించడం సమంజసమే. మొదట్లో చెప్పినట్లుగా, ఈ వ్యాసానికి ఉన్న పరిధి పరిమితమయినదే – చెదురుతున్న సంభాషణలని ఒక దగ్గర ప్రోవు బెట్టడం. మళ్ళీ ఒక సారి చెప్తాను: భారతీయ కవిత్వంలో అంతస్సూ, చేతస్సూ ఇట్లాంటి వాటికి సుదీర్ఘమైన చరిత్ర ఉన్నప్పటికీ, ఈ చరిత్రలో ఎనభై తొంభై సంవత్సరాల క్రితం పెద్ద ఎత్తున మార్పులు వచ్చాయి. ఆ తరువాత ఏ భారతీయ భాషలోనైనా ఏ తరం కవులైనా అంతస్సూ చేతస్సూ అన్నప్పుడు వాళ్ళు దేని గురించి మాట్లాడుతున్నారో తెలుసుకోవడానికి కావలసిన నిఘంటువులు మనం తయారు చేసుకోక పోవటంతో వాదవివాదాలు మార్మికతతో నిండి వుంటున్నాయి. అందు చేత మనం రెఫర్ చేస్తున్న అంతస్సు ఎట్లా పుట్టుకు వచ్చిందో దానికి ఉన్న పుట్టుమచ్చ లేమిటో, దానికి ఒక స్ట్రక్చరో అస్తి పంజరమో ఏదైనా ఉంటుందా ఉండదా – అంతర్బహిర్ అనే మాటలకి అర్ధం ఏమిటీ – ఇలాంటి వాటి గురించి కొంచెం సావకాశంగా తెలిసిన వాళ్ళు మాట్లాడాలి. సమిష్టిగా మనకి తెలిసినదేమిటో తెలియనిదేమిటో తేల్చుకోవాలి.
సాహిత్యానికీ భౌతిక అస్తిత్వానికీ (ఒక అర్థంలో – న్యాయం కోసం చేసే పోరాటాలకీ) ఉన్న సంబంధం గురించి కూడా ఇదే పరిస్థితి ఉంది. ఆ సంబంధం తేలికగా కొట్టి పారేయగలిగినదీ కాదు. అట్లాగే అదేంటో మనకి తెలుసునని బుకాయించితేనూ చెల్లదు. సాహిత్యానికీ (సంస్కృతికీ) స్వయం ప్రతిపత్తి ఉంటుందా, దాన్ని వర్గ స్వభావానికి లోబడి ఉండే చైతన్య రూపంగానో భావజాలంలో భాగం గానో అర్థం చేసుకోవటం సమంజసమేనా కాదా అన్న ప్రశ్నలని తరువాత ఆసక్తి ఉంటే తేల్చుకొనే ప్రయత్నం చేయవచ్చును. కానీ మొదటగా సాహిత్యమూ సంస్కృతీ ఆచరణ రూపాలే అని ఆలోచించటం, అవి సృజనాత్మక శ్రమనించి పుట్టుతాయని అర్థం చేసుకుంటే చేతస్సు చైతన్యం అనే బ్రహ్మ పదార్థాల బారి నించి బయట పడవచ్చును. బాల గోపాల్ ప్రశ్నలు లేవనెత్తటం మొదలు పెట్టి ఇరవై సంవత్సరాలు గడిచి పోయాయి. ఇప్పుడు ఇంకా వీటిని పట్టించుకుని శ్రమించటానికి ఆయనే లేడు. తెలుగు సమాజంలో ఈ ప్రశ్నల పట్ల ఉండవలసినంత ఆసక్తి లేదు.
ఏ వాదమైనా, ఏ ఉద్యమమైనా – తాము ఇతరులకన్నా ఎంత భిన్నంగా ఉన్నామని చెప్పుకున్నా – అన్నిటికీ మూలమయిన విషయాల గురించి నిర్దుష్టంగా ఉపయోగకరంగా ఉండేలా మాట్లాడుకోలేకపోతే సంభాషణలు ఎటు గాలి వీస్తే అటే కొట్టుకు పోతాయి. నా దృష్టిలో ఇటువంటి చర్చలు మన మధ్యన ఉండే వ్యక్తుల గురించీ, మనకు బాగా తెలిసిన వ్యక్తుల గురించీ మాట్లాడుకొనే క్రమంలో సాహిత్యేతర, సిద్ధాంతేతర విషయాల వలన వచ్చే ఆవేశాలకు లోనై కుప్ప కూలుతుంటాయి. అట్లా అని పూర్తిగా మనకు లోతుగా పరిచయం లేని సందర్భాలనుంచి – ఆఫ్రికాలోనో అమెరికాలోనో చిలీ లోనో పుట్టుకొచ్చిన సృజనతో మొదలు పెట్టుకుంటే పడికట్టు రాళ్ళ విశ్వ జనీనత తప్ప మనకు నిజానికి మాట్లాడుకోవడానికి ఎక్కడా పట్టు చిక్కదు. ఇతర భారతీయ భాషల్లో కవుల గురించి మాట్లాడుకోవడంలో ఒక సౌలభ్యం ఉంటుంది. వారి జీవితానుభవాలూ, వాటి సందర్భాలూ మనకి దగ్గరగా ఉంటాయి. నాగార్జుననే ప్రత్యేకంగా ఎన్నుకోవటానికి ఒక కారణం, ఆయన నాకు కవిగా , వ్యక్తిగా చాలా ఇష్టుడు కావటం ఒకటైతే, ఆయన కవిత్వంలో నేను ప్రస్తావించిన విషయాలు స్పష్టంగా కనపడతాయని అనిపించడం రెండవ కారణం.
Partha Chatterjee – Nationalist thought in the colonial world: A derivative discourse. University of Minnesota Press, 1986.
కె. బాలగోపాల్ – చరిత్ర మనిషి మార్క్సిజం, అరుణ తార, సెప్టెంబర్ సంచిక, 1993.
కె. బాలగోపాల్ – చివరి మాట, కల్లోల కథా చిత్రాలు, పెర్స్పెక్టివ్స్ ప్రచురణ, 1997.
K. Balagopal – Democracy and the fight against communalism, Economics and Political Weekly, January 7, 1995.
కె. బాలగోపాల్ – చీకటి కోణాలు (ఇన్) 'మూడు దశాబ్దాల నక్సల్బరి ఉద్యమం, గమనం. పెర్స్పెక్టివ్స్ ప్రచురణ, 1998.
కె. బాలగోపాల్ – ఖాళీలను పూరించడమే సాహిత్యం పని. కే శ్రీనివాస్ తో ఇంటర్వ్యూ ప్రజాతంత్ర సాహిత్య ప్రత్యేక సంచిక, మార్చి 2001.
బాబా నాగార్జున కవిత్వం కవితాకోష్.ఆర్గ్ నుంచి తీసుకోబడ్డాయి. కవితాకోష్.ఆర్గ్ లో నాగార్జున కవిత్వం పేజీ ఉంది. నాగార్జున కవిత్వానికి వీడియో లింకులు – మంత్ర కవిత, గులాబీ చూఢియాఁ.
rama bharadwaj	 on May 3, 2010 at 1:22 am
ఉపేంద్ర గారూ!!
మైథిలీ భాష అనే కాదు భారతీయ భాషలలోనే నాగార్జున చాలా గొప్పకవి. ఆయన కవితా ప్రపంచం గురించి తెలుగు వారికి తెలిసింది ఏమీలేదు. ఆ మాటకొస్తే చాలా మంది మంచి కవులని గురించి తెలుగు సాహిత్య ప్రియులకి నిజంగా తెలిసింది తక్కువ. అసలు తెలుగులో వచ్చిన మంచి కవిత్వం గురించి మాత్రం ఏమంత తెలుసు గనకా?? మీరు నాగార్జునని గురించి పరిచయం చేయడానికి పూనుకోడం సంతోషించవలసిన విషయం. ఐతే మీ కవితా భాష అనువాద శైలీ తెలుగు కవిత్వానికి అంతగా ఒదగలేదు. సాధన వల్ల మరింత సాధ్య పడొచ్చును.
ఇంక బాలగోపాల్ ని గురించి మీరు రాసిన భాగం అస్సలు చదవనిచ్చేలా లేదే?? విసుగు కలిగించేలా ఉంది. ఇకపోతే బాలగోపాల్ ని గురించి తెలుగు కవులు పట్టించుకోలేదని మీరు అనడానికి ముందు తెలుగు కవులనీ తెలుగు కవిత్వాన్నీ బాలగోపాల్ ఏమాత్రం పట్టించుకున్నాడని మీరు ఆలోచించలేదే!? ఆశ్చర్యం!!
వ్యాసం రాయడం ముఖ్యమే కానీ వాక్యాలలో స్పస్టతా.. ఎడిటింగూ.. కూడా అంతే ముఖ్యం కదా?? అది మీ ఈ వ్యాసమ్ లో స్పష్టంగా కన్పిస్తున్న లోపం. మీరు రాయబోయే ముందటి వ్యాసాలు ఈ లోపాలతో లేకుండా ఉండాలని కోరుకుంటాను.
చాకిరేవు ఉపేంద్ర	 on May 4, 2010 at 9:37 pm
నెలకి ఒక కవిని పరిచయం చేసినా సంవత్సరానికి 12 మంది భారతీయ కవులని తెలుగు పాఠకులకి పరిచయం చేయవచ్చును. తెలుగు వారు అజ్ఞానులు అని పది సార్లు జపించే బదులు ఈ దిశ గా మీరు ప్రయత్నమ్ చేస్తే బాగుంటుంది.
తెలుగు కవితా భాషలోనూ , అనువాదంలోనూ సాధన చేయటానికి కావలసిన వెసులుబాటు నాకు ఉండదు. ఇప్పటికైనా నాగార్జు న పేరు తెలిసింది, ఆయన చేసిన పని గురించి తెలిసింది కాబట్టి సమర్థులైన వాళ్ళు , ఆసక్తి ఉన్న వారూ ఆ పనికి ఎప్పుడో అప్పుడు తప్పకుండా పూనుకుంటారనే నా ఆశ.
మూడు దశాబ్దాల కాలంలో బాలగోపాల్ వ్రాసిన సాహిత్య సాంస్కృతిక విమర్శని సమీక్షించే సందర్భంలో ఆయన తెలుగు కవులని కవిత్వాన్నీ ఎట్లా పట్టించుకున్నాడో ఎట్లా పట్టించుకోలేదో అంచనా వేయటం అవసరమే. నేను వ్రాసినది సమీక్షా వ్యాసం కాదు కాబట్టి నేను ఆయన చేయని పనులు ఏమిటి అన్నది నేను ఈ సందర్భంలో ఎత్తలేదు. నేను చేసినది ఆయన తాత్విక చింతనలో తెలుగు కవులకి పనికొచ్చే విషయాన్ని ఎత్తి చూపించడం. సరళంగా, స్పష్టంగా రాయటం అవసరమే. నాకుండే పరిమితులకు లోబడి తప్పకుండా ప్రయత్నం చేస్తాను .
మీకు విసుగు పుట్టించకుండా వ్రాయటం అన్నది ఒక లక్ష్యంగా పెట్టుకుంటే మొదటికే మోసం వచ్చే ప్రమాదం ఉంది. ఆ దిశగా నేను ప్రయత్నం చేయ దలుచుకోలేదు. మీ వ్యాఖ్యని బట్టి చూస్తే ఈ విషయం పట్ల మీకు బలమైన అభిప్రాయాలున్నట్టు కనపడుతోంది. అదేమిటో మీరు విశద పరిస్తే బండి ముందుకి కదులుతుంది.
rama bharadwaj	 on May 4, 2010 at 11:41 pm
ఉపేంద్రగారూ!!
తెలుగున అదేదో ఒక మోటు సామెత ఉంది ..అందరికీ తెలిసినదే గనక నేను దానిని ప్రస్తావన చేయ పనిలేదు కానీ.. నాకు తెలుగు వారి కి మహా కవులని గురించి పరిచయం చేసే శక్తీ ..ఆసక్తీ రెండూ లేవు. అందుకే మీరు చేసే ప్రయత్నాన్ని అభినందించాను. ఆ పని మీరు మరింత శ్రధ్ధగా చేయగలిగితే బాగుంటుందని సూచన చేసాను. కవిత్వాన్ని అనువాదంచేసే భాష విషయంలో!! కవితా వాక్యాలు చాలా శక్తిమంతమైనవి గనక..వాటి విషయంలో శ్రధ్ధ అవసరం..కానీ ఇది వారి శక్తికి సంబంధించిన విషయమ్ నిజానికి. అందువలన ఆశించగలమే గానీ నిజంగా ఎంత చక్కగా రాయగలరూ.. అన్నది సందేహాస్పదమే!! ఔను.. నాకు చాలా ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాలున్నాయి కొన్నిటి విషయంలో . అందులో ముఖ్యమైనది "చదివించే గుణం" అన్నది. వచనంలో విషయమ్ క్లుప్తంగా..సూటిగా ఉండాలి అన్నది. నస వాక్యాలని నేను చదవలేను. నాకు విసుగు . గనక సాధారణంగా చదవడానికి అంత ఉత్సాహం చూపించను. అందునా విప్లవ సంఘాల వారి తెలుగు వచనం అంటే చెప్పలేని చికాకు. వారు నలుగురికీ తెలియవలసిన ముఖ్య విషయాలని కూడా తమ పడికట్టు వాక్యాలతో పాఠకులని విషయానికి దూరంచేసి పారిపోయేలా చేయగల సమర్ధులు మరి.
వంశీ	 on May 5, 2010 at 12:42 am
ఉపేంద్ర గారూ
వ్యాసం బాగుంది. శైలిదేముంది లెండి, ఒకరికి మామూలు అన్నం,ఇంకోడికి పరమాన్నం, ఇంకొకరికి రాళ్ళతోకూడిన నూకన్నం.
ప్రతివారూ తానూ మాట్లాడే ప్రతి విషయంలోనూ, రాసే ప్రతి రాతలోనూ ఒక విధమైన అనుభవం ఉండబట్టి మాట్టాడతారు, రాస్తారు. కానీ ఆమాటల్లో, రాతల్లో సారం పాఠకులకు వారి వారి యోగ్యతానుసారం, గ్రహణశక్తానుసారం నివేదన చేసిన విషయం గ్రహణమవుతూ ఉంటుందని భవదీయుడి అభిప్రాయం. మీరు మటుకు ఇలాగే రాస్తూ ఉండండి. సానపెడుతూనే ఉండండి. కొద్దిరోజుల్లోనే కొంతమందికి వజ్రాల గని దొరుకుతుంది.
ఒకమాట చెప్పాలె – అంత గొప్పకవిగా ప్రశంశలు అందుకున్న నాగార్జున కవిగారి గురించి ఇతర పాఠకులకి తెలిసినంతగా ఇప్పటిదాకా నాకు తెలియదు. నిజం చెప్పాలంటే అసలలాటాయన ఒకడున్నాడని కూడా తెలియదు. 🙂 .. కానీ మీ వ్యాసం చదివాక నా అభిప్రాయం మారింది. ఎటువైపుకు దారితీస్తుందో తెలియదుకానీ… ధన్యవాదాలు
[ఈ కామెంట్ ఎడిట్ చేయబడింది – సం.]
baabjeelu	 on May 8, 2010 at 7:15 am
"ఆ రెండు" సంభాషణలూ సవ్యంగా జరిగితే ఏవిఁటవుతుంది?
కవిత్వం ఎలా చదవాలో తెలుస్తుందా? కవిత్వం ఎలా రాయాలో తెలుస్తుందా?
"ఆ రెండు" సంభాషణలూ ఎవరు చేయాలి?
అసలు ఎందుకు చెయ్యాలి? చెయ్యకపొతే ఏవిఁటి నష్టం?
ఆ పంచాయతీ తీర్పు ని ఎవరు పట్టించుకుంటారు? పట్టించుకోకుండా కవిత్వాలు రాసీవాళ్ళని ఎవరేం చెయ్యగలరు?
చాకిరేవు ఉపేంద్ర	 on May 8, 2010 at 11:57 pm
@ వంశీ గారు
థాంక్స్. దేవనాగరి లిపి చదవగలిగితే నాగార్జున కవిత్వం అంతర్జాలంలో చాలానే దొరుకుతుంది. వ్యాసం చివరన ఉన్న వీడియో లింకులు చూడండి. కవిత్వానికి దృశ్యాలు జోడయితే, అదీ ఎవరయినా చదువుతుంటే వినగలిగితే, ఆ కవిత వెనక ఉన్న కథలు ఏమిటో తెలుసుకోగలిగితే – లిపిలో అర్ధం కానీ విషయాలు చాలా మనసుకి పట్టుకుంటాయి.
@ బాబ్జీలు గారు
మీ మొదటి ప్రశ్నకి సమాధానంగా 'నా ప్రాణం కుదుట బడుతుంది' అని చెప్తే ఊరుకుంటారా? 🙂
క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే సమాధానం అదే. కవిత్వం ఎట్లా చదవాలి, అర్ధవంతంగా ఎట్లా బతకాలి అని నేను పడే ఆరాటంలో నాకు పనికొస్తాయనిపించి నేను పేర్చుకుంటున్న సంభాషణలు అవి. సంభాషణలు అంటే నా దృష్టిలో కలిసి వెతుక్కోవటం. యుద్ధంలో కూడా సంభాషణ – సంవాదం అవసరమే అన్న మాటకి ఎంతో దూరం వెళ్ళనక్కర లేదు, మన పురాణాల నిండా దానికి ఉదాహరణలు కొల్లలుగా దొరుకుతాయి. పంచాయితీలో జరిగేది కలిసి వెతుక్కోవటం కాదు. ఇరు పక్షాలూ వారి వారి వాదనలు గెలవాలని అనుకుంటారు. అక్కడ ఎవరో ఒకరు తీర్పు చెప్పవలసిన అవసరం ఉంటుంది. సంభాషణల మీద కూడా తీర్పు అవసరం అనే విచిత్ర వైఖరి మనలో ఇంత లోతుగా ఎట్లా పాతుకు పోయింది అన్నది ఆలోచించ వలసినదే.
కవిత్వం చదవటానికీ రాయటానికీ అన్నీ వేళలా, అన్నీ చోట్లా ఒకే మార్గం ఉండదు కదా! మరి అట్లాంటప్పుడు – ఈ రోజున మనకి ఇక్కడ పనికొచ్చే మార్గాలని ఎట్లా తయారు చేసుకోవాలి? అవి అందరికీ పనికొస్తాయని ఎట్లా చెప్పగలము – అన్న ప్రశ్నకి సమాధానం పెద్ద కష్టం కాదు. వెతుక్కుంటూ పోతుంటే, నలుగురూ మాట్లాడుటూంటే, ఆ సంభాషణల్లోంచి కొత్త దారులు వస్తాయి అవి నలుగురికీ పనికొస్తాయి. నాకు తోచేదేమంటే, అసహనం, ఏదో ఒకటే రుజుమార్గం ఉంటుందనీ అది మన లోపల్నించి తన్నుకుంటూ వస్తుందనీ అనుకోవటం పొరపాటు అని. కుటుంబరావు గారు – ఐశ్వర్యం నవల లోనే చెప్పేశారు కదా – మా పిల్లల తలల్లో వాల్వులుంటాయి. అందులోంచి ఐడియాలు బయటికి వస్తాయే కానీ లోపలికి వెళ్ళవూ అనీ. ఆ పిల్లలు ఎవరో కాదు. మనమే. దానికి విరుగుడుగా సంభాషణ అన్నదే ఒక సామాజిక ప్రక్రియగా సాధన చేయ వలసిన అవసరం చాలా ఉందనుకుంటాను.
మీరు అడిగినది – సంభాషణల్లోని విషయం గురించి కాదు కాబట్టి – ఇంత కన్నా ఏమీ చెప్పాలో నాకు తోచటం లేదు కానీ ఒకటి మాత్రం చెప్పగలను. నా గురువుల్లో ఒకాయన అప్పుడప్పుడు ఒక మాట చెప్తూంటాడు. 1990 ప్రాంతంలో ఎవరో ప్రపంచ పటం అనే జీగ్ సా పజిల్ ని అమాంతంగా పైకి విసిరేశారు. కింద పడ్డ ముక్కలు ఏరుకుని మళ్ళీ ఎట్లా కూర్చుకోవాలా అన్నదే అసలు ప్రశ్న అని. ప్రపంచ పటం ముక్కల్ని మళ్ళీ పేర్చుకోవటం అంటే మనల్ని మనమే మళ్ళీ పేర్చుకోవటమే కదా? కవిత్వాన్ని చదవటం కొత్తగా నేర్చుకోవటమన్నా, రాయటం కొత్తగా నేర్చుకోవటమన్నా – ఆ ప్రయత్నంలో భాగాలే. మేము దీనికి అతీతులమని ఎవరయినా అనుకుంటే ఏమి చేయగలుగుతాము? అలాంటి భ్రమలని శాశ్వతంగా పట్టుకుని వేళ్ళాడటం ఎవరికీ సాధ్యం అవుతుందనుకొను.
baabjeelu	 on May 13, 2010 at 11:06 am
సంభాషణని తెలుగులో "డైలాగు" అంటారని మర్చిపోయేను. క్షమించండి.
కానీ "డైలాగు" ఇద్దరి మద్దెనే కదా నడుస్తుంది? ఇదీ వొదిలీయండి.
మీరిచ్చిన లింకులు చూసేను. మంచి లింకులు.
1. గులాబీ ఛూడియాఁ: బాబా కవిత చదవడం మొదలెట్టకముందే ఆ పిల్ల తల్లి చనిపోయిందని చెప్పీసేరు. దాంతో "మున్నీ కా అమానత్" అంటే కొంచెం అర్ధఁవయ్యింది. ఇది మీరిచ్చిన లింకు చూడక ముందు "క్రిస్టల్ క్లియర్" గా అర్ధవఁవ్వలేదు. ఇది చూసేక ఈ మాట లొ ప్రచురించీ కవితలని పాత భారతి టైపులో కాకుండా ఆడియో వో వీడియొ వో ఇస్తే, అందులో ఆ కవి పూర్వా పరాలు చెప్పి కవిత చదివితే లేపోతే ఇంకోళ్ళతో చదివిస్తే బాగుంటుందేమో? ఇదీ వొదిలీయండి. ఇది వేవే గారు చూసుకోవాలి.
2.బాలగోపాల్ గారి లింకు(లు): చరిత్ర గట్రాల వేపు వెళ్ళలేదు, దమ్ము లేక. రెండో దాంట్లో (ఎవరో శ్రీనివాస్ గారి ఇంటర్వ్యూ) కన్యాశుల్కం మీద ఆయన అభిప్రాయం (తెలుగులో కామెంటు) మీద మీ అభిప్రాయం? అంటే మీరేవంటారూ అని. ఏదో ఒకటి అనండి దయచేసి. మనద్రుష్టవేఁవిఁటంటే మనం కన్యాశుల్కాన్నీ, మహాప్రస్ఠాన్నీ దాటి కరెన్సీ లోకి రాకపోవడం. లేపోతే ఆ రెండూ ఇంకా కరెన్సీ గా చెలామణీ లో వుండడం. సరిగ్గా రాయలేకపోతున్నాను. సాధన చేస్తాను, సరిగ్గా రాయడం. కానీ అర్ధం చేసుకుని ఈ "తీరని దాహాన్ని" తీర్చడానికి ప్రయత్నించండి అంటే తెలుగులో ట్రై చెయ్యరూ, మరోసారి దయచేసి!
3. మీరు మామూలుగా నాగార్జున గారి కవిత్వాన్ని పరిచయం చేసి వుంటే ఈ వ్యాసం మరోలా వుండును. దానిని " ఆ రెండు డైలాగు" లతో ముడి పెట్టి పీట ముడి వేసేరని అనుకుంటున్నాను. కాదని మీరనుకుంటే మా అద్రుష్టం.
4. మిగిలిన భారతీయ భాషల్లోని కవులు: మీరన్నట్టు తెలుగు లెస్స అన్న గీర కాదు వాళ్ళని పట్టించుకోపోవడం. వారందరికన్నా మన తెలుగు కవులు; అస్మదీయులైనా, తస్మదీయులైనా; ఒకాకు ఎక్కువే. కాదని నిరూపించండి. దండగ అని వొదిలీకండి దయచేసి.
5. చివరగా: బతుకునీ, కవిత్వాన్నీ మారని మార్క్సిస్టుల ద్రుక్పధం తోనో, మారిన మార్క్సిస్టుల ద్రుక్పధం తోనో చూడ్డం తప్ప వేరే దారి లేదా?
చాకిరేవు ఉపేంద్ర	 on May 14, 2010 at 12:27 am
బాబ్జీలు గారూ
3. నాగార్జున కవిత్వాన్ని పరిచయం చేసే చిన్న వ్యాసంగానే మొదలు పెట్టాను. మొదట్లోనే ఒక ప్రశ్న ఎదురయింది. నాగార్జుననే ఎందుకు పరిచయం చేస్తున్నాను అని. అది తేల్చుకునే సరికి, తెలుగు కవుల రామాయణంలో నా పిడకల వేట ఏమిటి అని అనుమానం వచ్చింది. ఇదంతా సాఫీగా చిక్కులు లేకుండా రాయటానికి ఉన్న టైము చాలా తక్కువ. మే నెల సంచికకి పంపక పోతే ఇది మళ్ళీ రాయలేను అనిపించింది. పీట ముడితో సహా పంపించేశాను. చదవటానికి వీలుగా లేక పోతే సంపాదకులు చెప్తారు, అది దాటితే, చదివిన వాళ్ళలో ఎవరో ఒకరు ముడి విప్పటానికి సహాయం చేస్తారులే అన్న మొండి ధైర్యం తప్ప వేరే ఏమీ సంజాయిషీ చెప్పుకోలేను. క్షమార్హం కాదంటే చెప్పండి.
5. బతుకునీ కవిత్వాన్నీ కేవలం మార్క్సిస్టు దృక్పథం తోటే అర్ధం చేసుకోవటం సాధ్యం కాదు అనే కదా బాలగోపాల్ చెప్పినది కూడానూ?
చెట్టంత కొడుకు చచ్చిపోతే కుమిలి పోతున్న తండ్రికి గతి తార్కిక భౌతిక వాదం ఎందుకు పనికొస్తుంది అని అడగొచ్చు. నాకు ఉద్యోగం ఎందుకు రాలేదు, మా నాన్న ఎందుకు అప్పుల్లో మునిగి పొయాడు అని అడిగే రైతు కొడుకుకి ఏదో ఒక విశ్లేషణ (మార్క్సిజమే కానక్కరలేదు) లేకుండా సమాధానం ఎట్లా చెప్తావు అని కూడా అడగొచ్చు. అప్పుల వాళ్ళు చేసిన అవమానం భరించలేక తండ్రి ఉరి వేసుకుంటే ఆ కొడుక్కి సమాధానం చెప్పాలంటే మన దగ్గర ఏమున్నది అన్నది ప్రశ్న అయితే – దేన్ని ఎట్లా అనుసంధానం చేసుకోవాలి అన్న ప్రశ్న తప్పని సరే కదా?
మీ ప్రశ్నలు 2 & 4 లకి జవాబు కొంచెం తీరుబడిగా చెప్పాలి. ఒకటి రెండు రోజుల్లో. 🙂
baabjeelu	 on May 14, 2010 at 12:29 pm
మీలాటి వారు రాయడం, పీట ముడితో సహా, నాలాటి వాళ్ళ అద్రుష్టం. దానికి తోడు నాలాటివాళ్ళ (తెలుగులో సిల్లీ) సందేహాలకి ఓపికగా సమాధానాలు ఇవ్వడం ఇంకా గొప్ప. దీన్నే కదా మీరు (తెలుగులో) డైలాగు అన్నారు. కాదా?
మీ వ్యాసం క్షమార్హం ఎలా అవుతుంది? అది చదివి డైలాగు మొదలెట్టకపోతే తప్పున్నర మాది.
5. బాలగోపాల్ గారు అంత ఎక్సిప్లిసిట్ గా అన్నారా? అన్లేదేమో!
దేన్ని ఎట్లా అనుసంధానం చేసుకోవాలి అన్నది మిలియన్ డాలర్ల ప్రెశ్న. కదండీ.
మన ఖర్మ, ఎవరి ఖర్మ కెవరు బాధ్యులూ అనో; ఆళ్ళు మన్ని దెబ్బ తీసేరు, దెబ్బకి దెబ్బ, అయితే నాటె పెన్నీ మోర్ నాటే పెన్నీ లెస్ అనో; సహేంద్ర తక్షకాయస్వాహా అనో; ఇలా రకరకాలుగా కదా ప్రెతీ ఇబ్బందినీ ఇబ్బందిపడ్డ ప్రెతివాడూ అనుసంధానించుకుంటాడు వాడి సత్తువని బట్టి.
అంతేగానీ, మార్కెట్టు రాజ్యంలో ఇలా అయిన్నీకాబట్టి ఈ మార్కెట్లని దుంప నాశనం చేసెయ్యాలి అనిన్నీ; కొత్త వ్యవస్థ మొదలెట్టాలి అనిన్నీ; యెజ్నంలో కుర్రాడి లాగ నా పిల్లలు ఇలాటి బతుకు బతక కూడదనిన్నీ; రాకెట్టప్పారావులాగ ఇలాటి బతుకు ఇలాగే బతకాలనిన్నీ; ఇలాటి బతుకులో పోలీసోడి "అక్కరెన్సు" రిపోర్టు ని ఏ జడ్జీ కాదంటాడో సూద్దారి అనిన్నీ; లాయరు మూర్తి గారి లాగ ఇలాగెలా బతకడం అనిన్నీ; ముత్తేలమ్మలాగ ఇలాక్కూడా బతకొచ్చనిన్నీ; ఆ జడ్జీ గోరిలాగ పిచ్చెక్కకపోతె బతకలేవఁనిన్నీ; ఇంకా బోల్డన్ని ….. లాగెలా అనుసంధానించుకోగలరు?
చాకి రేవు ఉపేంద్ర	 on May 15, 2010 at 9:01 pm
వ్యాసం చివర ఉన్న మూడవ రెఫరెన్సు – 'చివరి మాట' ఆఖరి పేరాలో చూడండి. బాలగోపాలు మార్క్సిజం పట్ల తనకున్న అభిప్రాయాన్ని స్పష్టంగా చెప్తారు. గమనించ వలసిన విషయం ఒకటున్నది. ఎవరైనా చీకట్లో బయల్దేరేటప్పుడు ఏదో ఒక దీపం పట్టుకుని బయల్దేరుతారు. దారి మధ్యలో దాని వెలుగు సరిపోవటం లేదంటే దాన్ని బాగు చేసుకుంటారు. లేకపోతే వేరే దీపం ఏదైనా ఏర్పాటు చేసుకుంటారు. మార్క్సిజం వెలుగులో తనకి కనపడిన సత్యాలను ఎంత నిక్కచ్చిగా చెప్పారో, అంతే నిక్కచ్చిగా దాని పరిమితులు కనపడినప్పుడు కూడా బాలగోపాలు చెప్పారు. మూడు దశాబ్దాల పాటు అవిరామంగా తెలుగులోనూ ఇంగ్లీషులోనూ రాసిన మనిషి కాబట్టి, ఆయన ఎప్పుడూ ఎట్లా ఆలోచించారన్నది పట్టుకోవటం కష్టం కాదు.
చాకిరేవు ఉపేంద్ర	 on May 25, 2010 at 5:45 am
గురజాడ గొప్పదనంలో ఆయన ఆధునికత వైపు మొగ్గటం అన్నది అంత ముఖ్యం కాదు. అట్లానే విశ్వనాథ ని అంచనా వేసే టప్పుడు ఆయన యుద్ధంలో ఎటు మొగ్గాడు అన్నది అంత ముఖ్యం కాదు. రెండు మహోన్నతమైన విలువల మధ్యన తీవ్రమైన ఘర్షణ జరుగుతున్న చారిత్రక సందర్భంలో ఆ కాలంలో బతికిన వారికి చాలా విషయాలు తేలికగా కనపడతాయి (అప్పుడు కూడా చూడలేని వారుంటారన్నది కాదనలేని సత్యం). ఘర్షణ తీవ్ర స్థాయిలో లేనప్పుడు విషయం ఏమిటో అర్థం కావటం అంత తేలిక కాదు. గురజాడ ఆధునికత పేరు చెప్పుకుని తిరిగే నేలబారు మనుషులూ, సాంప్రదాయికత పేరున బతుకుతున్న నేల బారు మనుషులూ – ఇరు పక్షాల కూడా ఉన్న మంచి మనుషులూ అందరినీ కళ్ళు విప్పార్చుకుని చూశాడు. విశ్వనాథ (బాలగోపాల్ చదివినంత మేరకూ) ఆధునికత పక్షాన నిలబడే మనుషులంతా నీచులుగానూ, సంప్రదాయికత పక్షాన నిలబడ్డ వారంతా ఉదాత్తులుగానూ చిత్రీకరించారు. అందు చేత ఆయన రచన బలంగా ఉండదు.
మీరు చెప్పిన ఇంటర్వ్యూలో స్థూలంగా బాలగోపాల్ చెప్పిన అభిప్రాయం అదీ అని నాకు అర్థమయింది. దానితో నేను ఏకీ భవిస్తాను. తెలుగు కవులు ఇతర భాషల్లో కవుల కన్నా రెండాకులు ఎక్కువే చదివారు అన్న అభిప్రాయాన్ని ఎట్లా అర్థం చేసుకోవాలో నాకు నిజంగానే తెలియదు – కాబట్టి మీ ఆఖరి ప్రశ్నకి సమాధానం చెప్పలేను.
vraastunnaanu mahaa prabhoo vraastunnaanu: rendu chedurutunna sambhaashanaluu, oka kavi parichayamuu – eemaata
1975 loo vraasina ee kavita, pratibaddh hooam chudandi.
kankana dharine
avunu kankana dharine
samasamaja nirmaanaartham
sankuchita swalabhapeksha nivaaranaartham
vivekaheena jana
andha badhira jana marga darsanaardham
sweeya prerita vyamohat punah punah nirmuulanaardham
satadhaa kankana dharine
konchem jaagratta gaa chuste, rendava kavitalo kavi bahya prapanchaaniki marga darsanam cheyataniki entagaa siddha padataado, prati kshanam tanani tanu kapadukovadam patla kuudaa anthe nibaddhata chuupistaadu ani kuudaa telustundi. (telugulo tanani taanu kapadukovatam kuudaa kaviki oka badhyatenanna kavulu, rachayitaluu evarayina unnaremo telisina vaallu cheppali.)
ika 1969 loo vraasina 'mantra kavita' chudandi. 1969loo bhaarateeya jaati chetassuki ee kavita oka map lantidi. saadhaaranamgaa map ante bayata kanapadutunna daaniki prati roopam ani chala mandi anukuntaaru. map lalo entha charitra imidi untundo oohinchadaaniki oka saari americalo rashtrala sarihaddulu chala varaku sarala rekhalugaa enduku untayo aalochinchandi. suvisaalamgaa jana sammardam laeni bhookhandaanni (nativ americanla veta bhoomulani konesukuno jayinchukuno tella vaallu saadhinchukogalagadam kuudaa oka kaaranam) kaagitampai geetalatho lekkalatho vibhajincheyatam valana idhi saadhyamayindi. adhe hyderabadulo ringu rod map chuste geetha malupu tirigina prati chota sthaanika prajalu, aasti paruluu, chinna pedda naayakuluu tama tama balaabalaalanu etla pradarsinchaaro kanapadutundi. aa map sangharshanalani pratiphalistunnaadani ardhamavutundi. atlaaga mantra kavita 1969 loo bhaarateeya chetassuku oka map.
oka prakkana balapadutunna hindu matha moudhyam, oka pakkana alinodyamam veetannitikii madhyana kulaala vaareegaa bala sameekaranaaluu, vyomayanam, antarjaatiiya petrolu dharaluu, ukku utpatti,, anhu pareekshaluu – vidividi gaa chuste sabdaalu tappa panktulaki pratyekamgaa ardhaalu undavu. chaduvutunte vintoonte maatram kalla mundu varasagaa enno drushyaalu pratyakshamavutaayi. ee drushyaala parampara oka saari manasuki pattukunte aa vasana mananee anta telikagaa vadaladu. sandu dorikina chotikalla paakutundi. mee mee mee mee melimi bangaram. kada mollanta oo oo oo oo ti kundaluu ani oka saari valle vesina taruvaata evarikainaa mallee noru terichi matlade mundu tamani gurinchi taamu okasari aalochinchukovalasina agatyam erpadutundi. ikkada gamaninchavalasina maroka vishayam – mantra kavitalo vinapade sabdaalaki manam polchukogalige oka kramam emi unnatlu ventane kanipinchadu. manishi chetassu – ante kaneesam kaviki andubaatulo unde chetassu itlage untundaa leka daaniki antuu oka structure untundaa annadi oka aasakti karamayina prasna. daaniki antuu emi structure lekapothe andulooninchi kavi emaina ardhavantamgaa undedi etla puttinchagalagaali? leka daaniki oka structure antuu unte ika andulo kaviki swechha ekkadininchi vastundi? ilanti prasnalu nijaaniki balagopal 'charitra, manishi, marksism' loo vesina prasnalaki chala daggarigaa untaayi.
mantra kavita
om sabdame brahmam
om sabdam maro sabdam maro sabdham maro sabdam.
om pranavam, om naadam, om mudra
om vaktavyam, om prakopam, om prakatana
om upanyaasam
om pravachanam
om hunkaram, om cheetkaaram, om cheppudebbaluu
om antaa swanta laabham, om pisaraina ingitam, om chupulathote saigaluu
om ninaadam maro ninaadam maro ninaadam maro ninaadam
om sarvaswam sarvaswam sarvaswam,
om guddi gavwa guddi gavwa guddi gavwa
om banda meedi gaddi kundeti kommu
om uppoo noonee pasupuu jeelakarra inguwa
om elaka pentica pacha ganneru aakuu
om pisaachi keka, aghori paeluduu
om bogguu ukku petrolu
om mee mee mee mee melimi bangaram baaki sab vomaam voo voo voty kundaluu
om idamaannam, imamapaha idamaajyam idam havihi
om yajamana, om purohita, om raja om kavihi
om kraanti kraanti kraanti sarvatra kraanti om saanti saanti saanti sarvatra saanti
om bhranti bhranti bhranti sarvatra bhranti
om bachav bachav bachav
om hatav hatav hatav
om gherav gherav gherav gherav
om nibhav nibhav nibhav
om paartiillo oka party mana party om
om angeekaranam, suddheekaranam, jaateeyakaranam
om mushteekaranam tushteekaranam pushteekaranam
om abhyantaram, aakshepanam, kramam tappaka shikshanam
om gaddee pai aajanma vajrasana
om tribunal om abhayam
om aleenam om satta saapekshyam om jod thod
om aashaadhabhuti om mithya om hora hory
om ooka dampuduu om praarambhotsavam
om maarana mohana uchchaatanam
om kaalii kaalii kaalii mahaa kaalii mahaa kaalii
om vesey vesey vesey guri tappakunda vetu vesey
om asmadeeyulaku shubham bhuyat
om tasmadeeyulaku mannu boyat
om esey esey esey esey esey esey vesey
om egasparty talakaayalu nee mello dandalugaa
om hreem cream hoom
om tilake vaina gandhivaina kaalliruchuka tintam
om musali kallu om paduchu kaatuka
om tulaseedalam, bilvapatram, sindura kunkumakshatam gangajalam
om pulikora bhallukam goru
om marakata pataka
om eppatiki eppatiki eppatiki naa manavadide rajyam
om chuu chuu phoo phoo fit fut
om pagavadi chaatii pai sammeta pot
om bhairo bhairo om bajaranga bali
om tupaki meeta pistolu gottam
om dalar dalar om roobul roobul
om pound om pound om sound om sound
om dharitri dharitri dharitri vyomam vyomam vyomam
om ashta dhaatuvula itikela bhatti
om mahamiham mahaa maho ullu kee patthe
om durga durga tara tara tara
om jeernam jeernam samasta kaarmika karshaka lokam jeernobhava jeernobhava
harihi om tatsat harihi om tatsat.
chivara panktilo nenu samasta kaarmika karshaka lokam anna samasam vaadaanu cony – hindi moolamlo nagarjun akkada vaadina maatalu "ic pate mee sama jaaye sarwahara".
sarwahara anna hindi padam ingleeshulo proleteriyatini samaanaardhakam. sarwahara ante, sarvamuu kolpoina vaadu. communist manifesto srujanakartalu "workers af dhi worled unait! yu haav nathing tu looj" antaaru. akkadininchi vachina padam idhi – shrama sakti minaha sarvamuu kolpoina vaallu. vaallani ante aa migilina shrama saktini namili mingesi jeerninchukuni vollu penchukuntundi pettubadi daarii vyavastha. viplavam vaste , maarpu vaste, atla shramasakti minaha annee kolpoina vaalla ninche vastundi. (ee vishayam pettubadidaarii vyavasthakee telusu kabatte, vaastavamlo anta puurtigaa shrama sakti tappa maremi laeni prajala sankhya samathookamlo unchukovadaanike adhi prayatnistuuntundi anacchu anukondi, adhi vere vishayam.)
ika aakharna – nagarjun kavitallo kathanam etla untundo chudandi
gulabi gaajulu (gulabi chudiah)
private bassu driver ayitenem
edella bidda tandri kadenti?
edurugaa gear rad paina
kokkaniki tagilinchi vunnayi
naalugu matti gaajulu gulabi ranguvi
bassu vegaaniki anugunamgaa
aadutuu vunnayi
konchem vangi adigesaanu
vulikki paddadanuke
madhya vayaskudu
bungameesaalato
theevee vutti pade moham
nemmadigaa annadu, avunayya
enni rakaluga cheppina vinadu nabidda
chaannaalla nunche ilaa vellaadutunnaayi
munnee amaanatu itla abba kalla mundu
e neram chesayani veetini
ikkadininchi teeseyyamantaaru?
driver nakesi oka chuupu chuste
nenu driver vepu oka chuupu chusanu
pedda pedda kallalonchi paala vaatsalyam tonukutonte
seeda saadaa prasnaki saralamaina jawabu
cheppesi aa kallu chuupulu rod meedaki saarinchaayi
nenu mallee vangi ilaa annaanu –
avunanna
nenu kuudaa tandrine
undabatta leka adigesaanu cony
ivi evariki nachavu ganaka?
chitti chetula gulabi gaajulu.
pai kavitalo kavi panitanam chudandi. 'abba' anna maata bassu driver muslim ani suuchistumdi. prasnalu adugutunna vaadu hinduvu. gaajulu gear radeki paina enduku kattavu anna prasnaki jawabu cheppataaniki driver tatapataayistaadu. ee vishayam prayaaneekudu grahistaadu. chitti gaajulu evariki nachavuu anna maata cheppakapothe aayana praanam oorukodu ee gajula balam mundu nuvvuu nenuu okate suma ani sneha bandham kalupukuntadu. atlage bassu kadalikalakee gaajulu oogutunte vaati katha emito cheppi ivi ikkadunte evarikemi kashtam anna driver kallalonchi chippillinadi paalu gaare vaatsalyam. bunga meesaaluu theevee uttipade moham. paininchi krindi daka purushatvam roopu kattukuni unte – andulonchi chippillinadi maatram talli prema. itlaaga prapanchaanni manaku telisina hindu muslim, stree luu purushuluu ilanti vargeekaranallonchi telikagaa sunnitamgaa tappinchestaadu nagarjuna. vargeekaranala nirankusatvam ninchi tappukune telivi leka pothe, okka kshanamlone avi ekkada laeni shatruthvaalaki daari teeyagalavu – anna pramaada suuchika ee kavitalo antarleenamgaa untundi. nagarjuna kave kaadu. kathakudu, nawala kaarudu kuudaa. gulabi gaajulu katha roopamloonuu vraayavachchunu. cony avasaram ledu. paiga ikkada padaala poduparitanam cheyagaligina pani kadha cheyaledu. cony antakanna mukhyamgaa gamaninchavalasina vishayam okati undi ikkada.
nagarjuna kavitvamlo idhi kavitvamuu, idhi jeevitamuu, idhi raajakeeyamuu, idhi kaaduu ani vidadeeyadaaniki veelugaa undadu. briton maharaniki swaagatam palikina nehrooni vekkirinchinaa, putra prematho adhikara prematho chelaregutunna indira gaandheeni chendadina, gaandhi gaari moodu kotulanee vekkirinchinaa, sarvodaya udyama naayakula kapatatvaanni kadigesina, meertelo matha kallolala taruvaata rudraksha maala vesukuni riksha tokkukuntunna yuvakudini aatmeeyamgaa palakarinchinaa – jana jeevanam patla kavitvam patla nibaddhatato jeevinchina saadhaaranamaina manishi nagarjuna. anduke, nagarjuna kavitvam saadaagaa siidaagaa vuuri cheruvu laga untundi. digite aapyaayamgaa palakaristundi.
inta podugu nagarjun kavitvaanni parichayam chesina tarvaata upasamhaaram kosam vyaasam aarambhamlo levanettina prasnalaki idantaa etla upayoga padutundi ani prasninchadam samanjasame. modatlo cheppinatlugaa, ee vyaasaaniki unna paridhi parimitamayinade – chedurutunna sambhaashanalani oka daggara provu bettadam. mallee oka saari cheptaanu: bhaarateeya kavitvamlo antassuu, chetassu itlanti vaatiki sudeerghamaina charitra unnappatikii, ee charitralo enabhai tombhai samvatsaraala kritam pedda ettuna maarpulu vachayi. aa taruvaata e bhaarateeya bhashalonaina e taram kavulaina antassuu chetassu annappudu vaallu deni gurinchi matladutunnaro telusukovadaaniki kaavalasina nighantuvulu manam tayaaru chesukoka povatamtho vaadavivaadaalu maarmikatatoe nindi vuntunnaayi. andu chetha manam refer chestunna antassu etla puttuku vachindo daaniki unna puttumaccha lamito, daaniki oka strakcharo asti panjaramo edaina untundaa undadaa – antarbahir ane maatalaki ardham amity – ilanti vaati gurinchi konchem saavakaasamgaa telisina vaallu matladali. samishtigaa manaki telisinademito teliyanidemito telchukovali.
saahityaanikii bhautika astitvaanikii (oka ardhamlo – nyaayam kosam chese poraataalakii) unna sambandham gurinchi kuudaa ide paristhiti undi. aa sambandham telikagaa kotti paareyagaliginadii kaadu. atlage adento manaki telusunani bukaayinchithenuu chelladu. saahityaanikii (samskrutikii) swayam pratipatti untundaa, daanni varga swabhaavaaniki lobadi unde chaitanya roopamgaano bhaavajaalamlo bhagam gano artham chesukovatam samanjasamena kaadaa anna prasnalani taruvaata aasakti unte telchukone prayatnam cheyavachunu. cony modatagaa saahityamuu samskrutii aacharana roopaale ani aalochinchatam, avi srujanaatmaka shramaninchi puttutaayani artham chesukunte chetassu chaitanyam ane brahma padaarthaala baari ninchi bayata padavacchunu. baala gopal prasnalu levanettatam modalu petti iravai samvatsaraalu gadichi poyayi. ippudu inka veetini pattinchukuni shraminchataaniki aayane ledu. telugu samaajamlo ee prasnala patla undavalasinanta aasakti ledu.
e vaadamainaa, e udyamamainaa – taamu itarulakanna entha bhinnamgaa unnaamani cheppukunna – annitikee moolamayina vishayaala gurinchi nirdushtamgaa upayogakaramgaa undela matladukolekapothe sambhaashanalu etu gaali veesthe ate kottuku potayi. naa drushtilo ituvanti charchalu mana madhyana unde vyaktula gurinchi, manaku baga telisina vyaktula gurinchi matladukone kramamlo saahityetara, siddhaanthetara vishayaala valana vache aavesaalaku lonai kuppa kooluthuntaayi. atla ani puurtigaa manaku lothugaa parichayam laeni sandarbhaalanunchi – africalono americalono chilee lono puttukochina srujanatho modalu pettukunte padikattu raalla vishwa janeenata tappa manaku nijaaniki matladukovadaniki ekkada pattu chikkadu. itara bhaarateeya bhaashallo kavula gurinchi matladukovadamlo oka soulabhyam untundi. vaari jeevitaanubhavaaluu, vaati sandarbhaaluu manaki daggaragaa untaayi. nagarjunane pratyekamgaa ennukovataaniki oka kaaranam, aayana naaku kaviga , vyaktigaa chala ishtudu kaavatam okataithe, aayana kavitvamlo nenu prastaavinchina vishayaalu spashtamgaa kanapadataayani anipinchadam rendava kaaranam.
Partha Chatterjee – Nationalist thought in the colonial world: A derivative discourse. University of Minnesota Press, 1986.
ke. balagopal – charitra manishi marksism, aruna taara, september sanchika, 1993.
ke. balagopal – chivari maata, kallola kathaa chitraalu, perspectives prachurana, 1997.
K. Balagopal – Democracy and the fight against communalism, Economics and Political Weekly, January 7, 1995.
ke. balagopal – cheekati konaalu (in) 'moodu dasaabdaala naksalbari udyamam, gamanam. perspectives prachurana, 1998.
ke. balagopal – khaaliilanu poorinchadame saahityam pani. kee srinivas thoo intervio prajaatantra saahitya pratyeka sanchika, marchi 2001.
baba nagarjuna kavitvam kavitakosh.arg nunchi teesukobaddaayi. kavitakosh.arg loo nagarjuna kavitvam pagy undi. nagarjuna kavitvaaniki veedio linkulu – mantra kavita, gulabi chudiah.
rama bharadwaj	 on May 3, 2010 at 1:22 am
upendra gaaruu!!
maithili bhasha ane kaadu bhaarateeya bhashalalone nagarjuna chala goppakavi. aayana kavita prapancham gurinchi telugu vaariki telisindi emeeledu. aa matakoste chala mandi manchi kavulani gurinchi telugu saahitya priyulaki nijamgaa telisindi takkuva. asalu telugulo vachina manchi kavitvam gurinchi maatram emantha telusu ganaka?? meeru nagarjunani gurinchi parichayam cheyadaaniki poonukodam santoshinchavalasina vishayam. aithe mee kavita bhasha anuvaada saili telugu kavitvaaniki antagaa odagaledu. saadhana valla marinta saadhya padochunu.
inka balagopal ni gurinchi meeru raasina bhagam assalu chadavanichela lede?? visugu kaliginchela undi. ikapothe balagopal ni gurinchi telugu kavulu pattinchukoledani meeru anadaaniki mundu telugu kavulanee telugu kavitwaannii balagopal ematram pattinchukunnadani meeru aalochinchalede!? aascharyam!!
vyaasam rayadam mukhyame cony vaakyaalalo spastata.. editinguu.. kuudaa anthe mukhyam kada?? adhi mee ee vyasam loo spashtamgaa kanpistunna lopam. meeru rayaboye mundati vyaasaalu ee lopalatho lekunda undaalani korukuntanu.
chaakirevu upendram on May 4, 2010 at 9:37 pm
nelaki oka kavini parichayam chesina samvatsaraaniki 12 mandi bhaarateeya kavulani telugu paatakulaki parichayam cheyavachunu. telugu vaaru agnaanulu ani padi saarlu japinche badulu ee disha gaa meeru prayatnam cheste baguntundi.
telugu kavita bhaashaloonuu , anuvaadamloonuu saadhana cheyataniki kaavalasina vesulubaatu naaku undadu. ippatikaina nagarju na paeru telisindi, aayana chesina pani gurinchi telisindi kabatti samarthulaina vaallu , aasakti unna vaaruu aa paniki eppudo appudu tappakunda poonukuntaarane naa aasha.
moodu dasaabdaala kaalamlo balagopal vraasina saahitya saamskrutika vimarsani sameekshinche sandarbhamlo aayana telugu kavulani kavitwaannii etla pattinchukunnado etla pattinchukoledo anchana veyatam avasarame. nenu vraasinadi sameeksha vyaasam kaadu kabatti nenu aayana cheyani panulu emiti annadi nenu ee sandarbhamlo ettaledu. nenu chesinadi aayana taatvika chintanalo telugu kavulaki panikoche vishayaanni etti choopinchadam. saralamgaa, spashtamgaa rayatam avasarame. nakunde parimitulaku lobadi tappakunda prayatnam chestaanu .
meeku visugu puttinchakundaa vraayatam annadi oka lakshyamgaa pettukunte modatike mosam vache pramaadam undi. aa disagaa nenu prayatnam cheya daluchukoledu. mee vyaakhyani batti chuste ee vishayam patla meeku balamaina abhipraayaalunnattu kanapadutondi. ademito meeru visada pariste bandi munduki kadulutundi.
rama bharadwaj	 on May 4, 2010 at 11:41 pm
upendragaaruu!!
teluguna adedo oka motu saameta undi ..andarikee telisinade ganaka nenu daanini prastaavana cheya paniledu cony.. naaku telugu vaari ki mahaa kavulani gurinchi parichayam chese shakti ..aasaktii rendoo levu. anduke meeru chese prayatnaanni abhinandinchaanu. aa pani meeru marinta shradhdagaa cheyagaligithe baguntundani suuchana chesanu. kavitvaanni anuvadanchese bhasha vishayamlo!! kavita vaakyaalu chala saktimantamainavi ganaka..vaati vishayamlo shradha avasaram..cony idhi vaari saktiki sambandhinchina vishayam nijaaniki. anduvalana aasinchagalame gaanee nijamgaa entha chakkaga rayagalaruu.. annadi sandehaspadame!! aunu.. naaku chala khachitamaina abhipraayaalunnaayi konniti vishayamlo . andulo mukhyamainadi "chadivinche gunam" annadi. vachanamlo vishayam kluptamgaa..suutigaa undaali annadi. nasa vaakyaalani nenu chadavalenu. naaku visugu . ganaka saadhaaranamgaa chadavadaaniki anta utsaaham chuupinchanu. anduna viplava sanghaala vaari telugu vachanam ante cheppaleni chikaaku. vaaru nalugurikee teliyavalasina mukhya vishayaalani kuudaa tama padikattu vaakyaalato paatakulani vishayaaniki dooranchesi paripoyela cheyagala samardhulu mari.
vamshee on May 5, 2010 at 12:42 am
upendra gaaruu
vyaasam bagundi. sailidemundi lendi, okariki maamuulu annam,inkodiki paramaannam, inkokariki raallatokuudina nookannam.
prativaaruu taanuu matlade prati vishayamloonuu, rase prati raataloonuu oka vidhamaina anubhavam undabatti maattaadataaru, raastaaru. cony aamaatallo, raatallo saaram paatakulaku vaari vaari yogyatanusaram, grahanasaktaanusaaram nivedana chesina vishayam grahanamavutuu untundani bhavadeeyudi abhiprayam. meeru matuku ilaage raastuu undandi. saanapedutuunee undandi. koddirojullone kontamandiki vajraala gani dorukutundi.
okamata cheppale – anta goppakavigaa prasamsalu andukunna nagarjuna kavigari gurinchi itara paatakulaki telisinantagaa ippatidaka naaku teliyadu. nijam cheppalante asalalaataayana okadunnadani kuudaa teliyadu. u .. cony mee vyaasam chadivaka naa abhiprayam maarindi. etuvaipuku daariteestundo teliyadukaanii dhanyavaadaalu
[ee comment edit cheyabadindi – sam.]
baabjeelu	 on May 8, 2010 at 7:15 am
"aa rendu" sambhaashanaluu savyamgaa jarigithe evitavutundi?
kavitvam ela chadavaalo telustundaa? kavitvam ela rayalo telustundaa?
"aa rendu" sambhaashanaluu evaru cheyali?
asalu enduku cheyyali? cheyyakapothe evti nashtam?
aa panchaayatii teerpu ni evaru pattinchukuntaaru? pattinchukokunda kavitvaalu raaseevaallani evarem cheyyagalaru?
chaakirevu upendram on May 8, 2010 at 11:57 pm
@ vamshee gaaru
thanks. devanagari lipi chadavagaligite nagarjuna kavitvam antarjaalamlo chalane dorukutundi. vyaasam chivarana unna veedio linkulu chudandi. kavitvaaniki drushyaalu jodayithe, adhee evarayina chaduvutunte vinagaligite, aa kavita venaka unna kathalu emito telusukogaligite – lipilo ardham cony vishayaalu chala manasuki pattukuntaayi.
@ baabjeelu gaaru
mee modati prasnaki samaadhaanamgaa 'naa praanam kuduta badutundi' ani chepte oorukuntara? u
kluptamgaa cheppalante samadhanam adhe. kavitvam etla chadavali, ardhavantamgaa etla batakaali ani nenu pade aaraatamlo naaku panikostaayanipinchi nenu perchukuntunna sambhaashanalu avi. sambhaashanalu ante naa drushtilo kalisi vetukkovatam. yuddhamlo kuudaa sambhaashana – samvaadam avasarame anna maataki entho dooram vellanakkara ledu, mana puraanaala ninda daaniki udaaharanalu kollalugaa dorukutaayi. panchaayitiiloo jarigedi kalisi vetukkovatam kaadu. iru pakshaaluu vaari vaari vaadanalu gelavalani anukuntaaru. akkada evaro okaru teerpu cheppavalasina avasaram untundi. sambhaashanala meeda kuudaa teerpu avasaram ane vichitra vaikhari manalo inta lothugaa etla paatuku poyindi annadi aalochincha valasinade.
kavitvam chadavataniki rayataniki annee vaelalaa, annee chotla oke maargam undadu kada! mari atlantappudu – ee rojuna manaki ikkada panikoche maargaalani etla tayaaru chesukovali? avi andarikee panikostaayani etla cheppagalamu – anna prasnaki samadhanam pedda kashtam kaadu. vetukkuntu pothunte, naluguru matladutunte, aa sambhaashanalloonchi kotta daarulu vastaayi avi nalugurikee panikostaayi. naaku tochedemante, asahanam, edho okate rujumargam untundanee adhi mana lopalninchi tannukuntu vastundanii anukovatam porapaatu ani. kutumbarao gaaru – aishwaryam navala lone cheppesaaru kada – maa pillala talallo valvuluntayi. andulonchi idialu bayatiki vastaaye cony lopaliki vellavuu any. aa pillalu evaro kaadu. maname. daaniki virugudugaa sambhaashana annade oka saamaajika prakriyagaa saadhana cheya valasina avasaram chala undanukuntaanu.
meeru adiginadi – sambhaashanalloni vishayam gurinchi kaadu kabatti – inta kanna emi cheppalo naaku thochatam ledu cony okati maatram cheppagalanu. naa guruvullo okaayana appudappudu oka maata cheptuuntaadu. 1990 praantamlo evaro prapancha patam ane jeeg saa pajil ni amaantamgaa paiki visiresaaru. kinda padda mukkalu erukuni mallee etla kurchukovala annade asalu prasna ani. prapancha patam mukkalni mallee perchukovatam ante manalni maname mallee perchukovatame kada? kavitvaanni chadavatam kottagaa nerchukovatamanna, rayatam kottagaa nerchukovatamanna – aa prayatnamlo bhagale. memu deeniki ateetulamani evarayina anukunte emi cheyagalugutamu? alanti bhramalani saasvatamgaa pattukuni vellaadatam evariki saadhyam avutundanukonu.
baabjeelu	 on May 13, 2010 at 11:06 am
sambhaashanani telugulo "dailagu" antaarani marchipoyenu. kshaminchandi.
cony "dailagu" iddari maddene kada nadustundi? idhee vodileeyandi.
meericchina linkulu chusenu. manchi linkulu.
1. gulabi chudia: baba kavita chadavadam modalettakamunde aa pilla talli chanipoyindani cheppiseru. daamto "munnee kaa amanat" ante konchem ardhevayyindi. idhi meericchina linku chudaka mundu "cristal clier" gaa ardhavevvaledu. idhi chuseka ee maata lo prachurinchii kavitalani paata bhaarati taipulo kakunda audio voo veediyo voo iste, andulo aa kavi purwa paraalu cheppi kavita chadivite lepothe inkollatho chadiviste baguntundemo? idhee vodileeyandi. idhi veve gaaru chusukovali.
2.balagopal gaari linku(lu): charitra gatrala vepu vellaledu, dammu leka. rendo daantlo (evaro srinivas gaari intervio) kanyasulkam meeda aayana abhiprayam (telugulo kaamentu) meeda mee abhiprayam? ante meerevantaaruu ani. edho okati anandi dayachesi. manadrushtavenivtante manam kanyaasulkaannii, mahaaprastaannii daati corrensy loki rakapovadam. lepothe aa rendoo inka corrensy gaa chelaamanii loo vundadam. sarigga rayalekapotunnanu. saadhana chestaanu, sarigga rayadam. cony ardham chesukuni ee "teerani daahaanni" teerchadaaniki prayatninchandi ante telugulo trai cheyyaru, marosari dayachesi!
3. meeru maamuulugaa nagarjuna gaari kavitvaanni parichayam chesi vunte ee vyaasam marola vundunu. daanini " aa rendu dailagu" latho mudi petti peeta mudi veserani anukuntunnanu. kaadani meeranukunte maa adrushtam.
4. migilina bhaarateeya bhaashallooni kavulu: meerannattu telugu lessa anna geera kaadu vaallani pattinchukopovadam. vaarandarikannaa mana telugu kavulu; asmadeeyulainaa, tasmadeeyulainaa; okaaku ekkuve. kaadani niroopinchandi. dandaga ani vodileekandi dayachesi.
5. chivaragaa: batukunee, kavitwaannii maarani marksistula drukpadham thono, maarina marksistula drukpadham thono chuddam tappa vere daari leda?
chaakirevu upendram on May 14, 2010 at 12:27 am
baabjeelu gaaruu
3. nagarjuna kavitvaanni parichayam chese chinna vyaasamgaane modalu pettaanu. modatlone oka prasna edurayindi. nagarjunane enduku parichayam chestunnanu ani. adhi telchukune sariki, telugu kavula ramayanamlo naa pidakala veta emiti ani anumanam vachindi. idantaa saffiga chikkulu lekunda raayataaniki unna taimu chala takkuva. mee nela sanchikaki pampaka pothe idhi mallee rayalenu anipinchindi. peeta muditho sahaa pampinchesaanu. chadavataniki veelugaa leka pothe sampaadakulu cheptaaru, adhi daatithe, chadivina vaallalo evaro okaru mudi vippataaniki sahayam chestarule anna mondi dhairyam tappa vere emi sanjaishi cheppukolenu. kshamarham kaadante cheppandi.
5. batukunee kavitwaannii kevalam marksistu drukpatham thote ardham chesukovatam saadhyam kaadu ane kada balagopal cheppinadi kuudaanuu?
chettanta koduku chachipothe kumili potunna tandriki gathi taarkika bhautika vaadam enduku panikostundi ani adagochu. naaku udyogam enduku raledu, maa naanna enduku appullo munigi poyaadu ani adige raitu kodukuki edho oka vislaeshana (marksijame kaanakkaraledu) lekunda samadhanam etla cheptavu ani kuudaa adagochu. appula vaallu chesina avamanam bharinchaleka tandri uri vesukunte aa kodukki samadhanam cheppalante mana daggara emunnadi annadi prasna ayithe – denni etla anusandhaanam chesukovali anna prasna tappani sare kada?
mee prasnalu 2 & 4 laki jawabu konchem teerubadigaa cheppali. okati rendu rojullo. u
baabjeelu	 on May 14, 2010 at 12:29 pm
meelati vaaru rayadam, peeta muditho sahaa, nalati vaalla adrushtam. daaniki thodu nalativalla (telugulo silley) sandehaalaki opikagaa samaadhaanaalu ivvadam inka goppa. deenne kada meeru (telugulo) dailagu annaru. kaadaa?
mee vyaasam kshamarham ela avutundi? adhi chadivi dailagu modalettakapothe tappunnara maadi.
5. balagopal gaaru anta exiplicit gaa annara? anledemo!
denni etla anusandhaanam chesukovali annadi millian dalarla preshna. kadandi.
mana kharma, evari kharma kevaru baadhyuluu ano; aallu manni debba teeseru, debbaki debba, ayithe nate penni mor naate penni less ano; sahendra takshakayaswaha ano; ilaa rakarakaalugaa kada prethee ibbandini ibbandipadda pretivaaduu anusandhaaninchukuntaadu vaadi sattuvani batti.
antegaanee, markettu raajyamlo ilaa ayinnikabatti ee maarketlani dumpa naasanam cheseyyali aninnee; kotta vyavastha modalettaali aninnee; yejnamlo kurradi laaga naa pillalu ilati batuku bataka koodadaninnee; rakettapparaolaaga ilati batuku ilaage batakaalaninnii; ilati batukulo polisodi "akkarensu" reportu ni e jadji kadantado suuddaari aninnee; layaru muurti gaari laaga ilagela batakadam aninnee; muttelammalaaga ilakkuda batakochaninni; aa jadji gorilaga picchekkapakote batakalevninni; inka boldanni u.. lagela anusandhaaninchukogalaru?
chaaki revu upendram on May 15, 2010 at 9:01 pm
vyaasam chivara unna moodava referensu – 'chivari maata' akhari peraalo chudandi. balagopalu marksism patla tanakunna abhipraayaanni spashtamgaa cheptaaru. gamanincha valasina vishayam okatunnadi. evaraina cheekatlo bayalderetappudu edho oka deepam pattukuni bayalderutaaru. daari madhyalo daani velugu saripovatam ledante daanni baagu chesukuntaru. lekapothe vere deepam edaina erpaatu chesukuntaru. marksism velugulo tanaki kanapadina satyaalanu entha nikkacchigaa chepparo, anthe nikkacchigaa daani parimitulu kanapadinappudu kuudaa balagopalu cheppaaru. moodu dasaabdaala paatu aviraamamgaa teluguloonuu ingleeshuloonuu raasina manishi kabatti, aayana eppuduu etla aalochinchaarannadi pattukovatam kashtam kaadu.
chaakirevu upendram on May 25, 2010 at 5:45 am
gurajada goppadanamlo aayana aadhunikata vaipu moggatam annadi anta mukhyam kaadu. atlane vishwanaatha ni anchana vese tappudu aayana yuddhamlo etu moggaadu annadi anta mukhyam kaadu. rendu mahonnatamaina viluvala madhyana teevramaina gharshana jarugutunna chaaritraka sandarbhamlo aa kaalamlo batikina vaariki chala vishayaalu telikagaa kanapadataayi (appudu kuudaa chudaleni vaaruntaarannadi kaadanaleni satyam). gharshana teevra sthaayilo lenappudu vishayam emito artham kaavatam anta telika kaadu. gurajada aadhunikata paeru cheppukuni tirige neelabaaru manushuluu, saampradaayikata paeruna batukutunna neela baaru manushuluu – iru pakshaala kuudaa unna manchi manushuluu andarinee kallu vippaarchukuni chushadu. vishwanaatha (balagopal chadivinanta maerakuu) aadhunikata pakshaana nilabade manushulanta neechulugaanuu, sampradaayikata pakshaana nilabadda vaarantaa udaattulugaanuu chitreekarinchaaru. andu chetha aayana rachana balangaa undadu.
meeru cheppina interviewlo sthoolamgaa balagopal cheppina abhiprayam adhee ani naaku ardhamayindi. daanitho nenu aki bhavistaanu. telugu kavulu itara bhaashallo kavula kanna rendaakulu ekkuve chadivaaru anna abhipraayaanni etla artham chesukovalo naaku nijamgaane teliyadu – kabatti mee akhari prasnaki samadhanam cheppalenu.