సైనిక ప్రభుత్వం మొదటిసారిగా గౌతమాలా స్వేచ్ఛాయుతమైన ఎన్నికలను నిర్వహించింది. రచయిత మరియు ఉపాధ్యాయుడు అయిన " జుయాన్ జోస్ అరెవాలో " ఆశించిన విధంగా దేశాన్ని లిబరల్ కాపిటలిస్టుగా మార్చడానికి అనుకూలంగా ఎన్నికలలో ప్రజలు 86% మద్దతిచ్చారు.[83] గ్రేట్ డిప్రెషన్ సమయంలో జుయాన్ జోస్ అరెవాలో క్రైస్తవ సోషలిస్టు విధానాలకు ఆకర్షితుడైన అమెరికన్ కొత్త అధ్యక్షుడు " ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్ వెల్ట్ " పెద్ద ఎత్తున సహాయం అందించాడు. [84] అరెవాలో కొత్త ఆరోగ్యకేంద్రాలను నిర్మించాడు, విద్య కొరకు నిధులను అభివృద్ధి చేసాడు మరియు లిబరల్ లేబర్ చట్టం ప్రవేశపెట్టాడు.[85] 500 కంటే తక్కువ కార్మికులు ఉన్న పరిశ్రమలలో యూనియన్ రూపొందించడం నేరంగా పరిగణిస్తూ చట్టం ప్రవేశపెట్టాడు.[86] అలాగే కమ్యూనిస్టుల పలుకుబడిని క్షీణింపజేసాడు.[87] దేశాలమద్య అరెవాలో కీర్తి గడించినప్పటికీ ఆయనకు చర్చి మరియు సైన్యంలో శతృవులు ఉన్నారు. ఆయన అధ్యక్షపాలనలో దాదాపు 25 తిరుగుబాటులను ఎదుర్కొన్నాడు.[88]1950 లో నిర్వహించిన ఎన్నికలలో పాల్గొనడం నుండి అరెవాలో దూరం చేయబడ్డాడు. స్వేచ్ఛగా నిర్వహించబడిన ఎన్నికలలో అరెవాలో రక్షణమంత్రి " జాకొబ్ అర్బెంజ్ గుజ్మన్ " విజయం సాధించాడు. [89] అర్బెంజ్ అరెవాలో ఆధునిక కాపిటలిస్టు విధానాలను కొనసాగించాడు. [90] ఆయన ప్రధాన విధానాలలో 1952లో విడుదల చేసిన " డిక్రీ 900 " (అగారియన్ రిఫార్మ్‌ బిల్) ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది.[91][92] చట్టం భూమిలేని రైతులకు భూమిని అందించింది. [91] చట్టం 3,50,000 ప్రైవేటు భూ ఆస్తుల మీద ప్రభావం చూపింది. [93] ఇది 5,00,000 మంది ప్రజలకు మేలు చేసింది. ఇది దేశంలోని మొత్తం ప్రజలసంఖ్యలో ఆరవ భాగం ఉంది.[93]
సంస్కరణలకు దేశంలో ఆదరణ లభించినప్పటికీ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రభుత్వం వాటిని ఇష్టపడలేదు. కమ్యూనిష్టు భావాలను ప్రతిబింబించే సంస్కరణలు అంతర్యుద్ధానికి దారితీసాయి. క్రూరమైన కార్మిక విధానాల కారణంగా యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ ఆదాయం క్షీణించింది.[87][94] యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీ సంఘర్షణ యునైటెడ్ స్టేట్స్ విధానాలకు కారణమైయ్యాయి.[95]యు.ఎస్ అధ్యక్షుడు " హర్రీ ట్రూమన్ " నికరగువా నియంత " అనస్టేసియో సొమొజా గార్సియా " మద్దతుతో అర్బెంజ్‌ను జయించడానికి 1952 లో ప్రయత్నాలు ఆరంభించాడు.[96] అయినప్పటికీ వివరాలు ముందుగా బహిర్గతం అయిన కారణంగా ఆపరేషన్ విసర్జించబడింది.[96][97] 1952 ఎన్నికలలో యు.ఎస్ అధ్యక్షుడుగా " డ్వైట్ డి. ఐసెంహోవర్ " ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. ఆయన కమ్యూనిజానికి వ్యతిరేకంగా తీవ్రంగా పోరాడతానని ప్రమాణం చేసాడు. యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీతో సన్నిహితసంబంధం ఉన్న " జాన్ ఫోస్టర్ డల్లాస్ " మరియు అల్లెన్ డల్లెస్‌లతో అధ్యక్షునికున్న సాన్నిహిత్యం అర్బెంజ్‌కు వ్యతిరేకంగా వ్యవహరించడానికి సహకరించింది.[98] ఐసెంహోవర్ సి.ఐ.ఎ సాయంతో 1953 ఆగస్టులో " ఆపరేషన్ పి.బి.ఎస్. సక్సెస్ " జరిపించాడు. సి.ఐ.ఎ. 480 మంది సభ్యులతో స్థాపించిన సైనికదళానికి " కార్లోస్ కాస్టిలో ఆర్మాస్ " నాయకత్వం వహించాడు.[99][100] సైనికదళం 1954 జూన్ 18న బాంబులు మరియు అర్బెంజ్ వ్యతిరేక రేడియో ప్రసారాలు మొదలైన భారీ ఏర్పాట్లతో గౌతమాలా నగరం మీద దాడి చేసింది.[99] దాడిచేసిన సైనికబలం తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ భౌతికమైన యుద్ధసామాగ్రి మరియు యు.ఎస్. దాడిచేయగలదన్న భీతి గౌతమాలా సైనికదళానికి భీతికలిగించిన కారణంగా యుద్ధం చేయడానికి నిరాకరించింది. ఆర్బెంజ్ జూన్ 27న రాజీనామా చేసాడు. [101][102]శాన్ సల్వేడర్‌లో జరిగిన రాజీప్రయత్నాల కారణంగా కార్లోస్ కాస్టిలోస్ అర్మాస్ 1954 జూలై 7న గౌతమాలా అధ్యక్షుడయ్యాడు.[101] అక్టోబర్ ఆరంభంలో ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఎన్నికలలో రాజకీయ పార్టీ ఏవీ పాల్గొనలేదు. కాస్టిలో అరామస్ మాత్రమే ఎన్నికలలో పాల్గొని 99% ఓట్లతో విజయం సాధించాడు. [101] కాస్టిలో అరామస్ తిరిగి డిక్రీ 900 ప్రవేశపెట్టి 1957 జూలై 26 వరకూ (ఆయన వ్యక్తిగత అంగరక్షుకులలో ఒకడైన రోమియో వాస్క్వెజ్ చేతిలో కాల్చివేయబడే వరకు) పాలన కొనసాగించాడు.[84] తరువాత నిర్వహించబడిన ఎన్నికలలో " జోస్ మైఖేల్ వైడిగోరస్ ఫ్యుయంటేస్ " విజయం సాధించి అధికారపదవి చేపట్టాడు. ఆయన దక్షిణతీర సరిహద్దులో చట్టవిరుద్ధంగా చేపలుపడుతున్న రెండు బోట్లను ఎయిర్ ఫోర్స్ సాయంతో ముంచివేసి మెక్సికన్ అధ్యక్షునికి సవాలు విసిరాడు. వైడిగోస్ 5,000 సభ్యులు కలిగిన " యాంటీ ఫైడెల్ కాస్ట్రో " దళాన్ని (గౌతమాలాలో నివసిస్తున్న క్యూబన్లు) సంసిద్ధం చేసాడు. ఆయన పెటెన్‌లో ఎయిర్‌స్ట్రిప్ కూడా ఏర్పాటు చేసాడు. అది తరువాత 1961 లో విఫలమైన యు.ఎస్ " బే ఆఫ్ పిగ్స్ ఇంవేషంస్ " దాడిలో ఉపయోగించబడింది. 1963 లో పలు మిలిటరీ బేసుల నుండి గౌతమాలన్ దళాలు సాగించిన దాడుల కారణంగా వైడిగోస్ ప్రభుత్వం పతనం చేయబడింది. తిరుగుబాటుకు రక్షణమంత్రి " కొలెనెల్ ఎంరిక్యూ పెరల్టా అజుఇడియా " నాయకత్వం వహించాడు. 1963 లో జుంటా ఎన్నికలకు పిలుపు ఇచ్చాడు. ఎన్నికల కారణంగా దేశాంతరానికి పారిపోయిన అరెవాలో తిరిగి దేశంలో ప్రవేశించాడు. అయినా కెనడి ప్రభుత్వ మద్దతుతో ఎన్నికలు నిలిపివేయబడ్డాయి. కొత్తప్రభుత్వం గొరిల్లాలకు (వైడిగోరస్ ఫ్యూయంటెస్ మద్దతుదారులు ) వ్యతిరేకంగా యుద్ధం ప్రకటించింది. [103] 1966 లో " జులియో సెసార్ మెండెజ్ మొంటెనెగ్రో " డెమొక్రటిక్ ఓపెనింగ్ బేనర్ కింద గౌతమాలా అధ్యక్షునిగా ఎన్నికయ్యాడు. మెండెజ్ మొంటెనెగ్రో రివల్యూషనరీ పార్టీ సభ్యుడు. రివల్యూషనరీ పార్టీకి యుబికోసకంలో మూలాలు ఆరంభం అయ్యాయి. ఈ సమయంలో ది వైట్ హాండ్ (మనో బ్లాంకా) మరియు ది యాంటీ కమ్యూనిస్టు సీక్రెట్ ఆర్మీ " rఊపొందించబడ్డాయి. ఇవి అపకీర్తికరమైన " దెత్ స్క్వాడ్ "కు ముందుతరానికి చెందినవై ఉన్నాయి. గౌతమాలా సైకులకు శిక్షణ అందించడానికి మరియు గౌతమాలా సైన్యాన్ని ఆధునికరించడానికి " యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆర్మీ స్పెషల్ ఫోర్స్ (గ్రీన్ బెరెట్స్) " పంపబడింది. చివరకు గౌతమాలా సైన్యం మద్య అమెరికాలో అత్యంత ప్రతిభావంతంగా మారింది. [104] 1970లో " కొలోనెల్ కారియోస్ మాన్యుయేల్ అర్నా ఒసారియో అధుక్షునిగా ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. 1972 నాటికి గొరిల్లా దళానికి చెందిన సభ్యులు దేశంలో ప్రవేశించి పశ్చిమపర్వతశ్రేణులలో స్థిరపడ్డారు. 1974లో గౌతమాలా జనరల్ ఎన్నికలు వివాదాస్పదంగా నిర్వహించబడ్డాయి. ఎన్నికలలో జనరల్ " కెజెల్ యూజెనియో ల్యూజెరుద్ గార్షియా " డెమొక్రటిక్ పార్టీకి చెందిన " ఎఫ్రైన్ రియోస్ మొంటును " ఓడించాడు. ఎఫ్రైన్ రియోస్ మొంటు ఎన్నికలు మోసపూరితంగా జరిగాయని ఆరోపించాడు.
1976 ఫిబ్రవరి 4న పెద్ద భూకంపం సంభవించి గౌతమాలాలోని పలు నగరాలను ధ్వంసం చేసింది. భూకంపంలో 25,000 మంది ప్రధానంగా బలహీనమైన నిర్మాణంకలిగిన పేదవర్గానికి చెందినవారు మరణించారు. భూకంపం తరువాత ప్రభుత్వం వేగవంతంగా స్పందించడంలో మరియు నివాసగృహాలు కోల్పోయిన వారికి ఆవాసం కల్పించడంలో విఫలం అయింది. అంతటా విస్తరించిన నివాసగృహాల కొరత దేశమంతటా అశాంతిని కలిగించింది. 1978లో జరిగిన మోసపూరితమైన ఎన్నికలలో జనరల్ " ల్యూకాస్ గార్సియా " అధికారం చేపట్టాడు.
1970లో సరికొత్తగా " ది గొరిల్లా ఆర్మీ ఆఫ్ పూర్ " (ఇ.జి.పి.) మరియు " ది ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది పీపుల్ ఇన్ ఆర్మ్‌స్‌ " (ఒ.ఆర్.పి.ఎ.) అనే రెండు గొరిల్లా సంస్థలు తలెత్తాయి. వారు సైన్యం మరియు సైనిక సహాయకులైన సాధారణ ప్రజలమీద పట్టణ మరియు గ్రామీణ యుద్ధభూములలో దాడి కొనసాగించారు. సైన్యం మరియు పారా మిలిటరీ దళాలు గొరిల్లాల మీద క్రూరంగా దాడి చేసాయి. ఫలితంగా వేలాది మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.[105] 1979లో యులెస్. అధ్యక్షుడు జిమ్మీకార్టర్ గౌతమాలా సైనిక ఉపకరణాల సహాయం మరియు సైనికసహాయం నిలిపివేయాలని ఆదేశించాడు. గౌతమాలా సైనికబృందాలు మానహక్కులను ఉల్లంఘించిందని అంతటా ప్రచారం కావడమే ఇందుకు ప్రధాన కారణం.[84] అయినప్పటికీ దస్తావేజులు వెలుగులోకి వచ్చిన కారణంగా సహాయం కార్టర్ పాలనా కాలం వరకూ క్లాండిస్టైన్ కాలువ మార్గంలో కొనసాగించబడింది. [106]
1930 జనవరి 31 న కెయిచీ ప్రజలు అనే స్థానికబృందం ఒకటి గ్రామీణప్రాంతాలలో సైనికులు చేసిన మూకుమ్మడి హత్యలకు నిరసన తెలపడానికి స్పానిష్ దైత్యకార్యాలయం స్వాధీనం చేసుకున్నారు. గౌతమాలా ప్రభుత్వసైన్యం దౌత్యకార్యాలయంలో ఉన్న వారిని అందరినీ చంపి కార్యాలయానికి నిప్పంటించింది. గౌతమాలా ప్రభుత్వం తీవ్రవాదులు వారికి వారే నిప్పంటించారని ఆరోపించారు. [107] అయినప్పటికీ స్పెయిన్ దౌత్యకార్యాలయాధికారి అగ్నిప్రమాదం నుండి తప్పించుకుని గౌతమాలా పోలీసు దాదాపు లోపల ఉన్న ప్రతిఒక్కరిని చంపిందని మరియు వారి తప్పులను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి నిప్పు అంటించిందని ఆరోపించాడు. ఫలితంగా స్పెయిన్ గౌతమాలాతో దౌత్యసంబంధాలను నిలిపివేసింది.1992లో ఈ ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టి " ఎఫ్రైన్ రియోస్ మోంట్ " సైనికప్రభుత్వానికి అధ్యక్షుడయ్యాడు. ఆయన హింసాత్మచర్యలు చేపట్టి ప్రత్యర్థులను బలవంతంగా మాయంచేయడం మరియు యుద్ధభూమిలో అగ్నిప్రమాదాలు సృష్టించడం మొదలైన హింసాత్మకచర్యలకు పాల్పడ్డాడు.దేశం అంతర్జాతీయంగా వెలివేయబడినట్లు పరిగణించబడింది. అయినప్పటికీ గౌతమాలాకు రీగన్ ప్రభుత్వ మద్దతు కొనసాగింది.[108] రీగన్ స్వయంగా రియోస్ మోంటును " ఎ మాన్ ఆఫ్ గ్రేట్ పర్సనాలిటీ ఇంటిగ్రిటీ " అని అభివర్ణించాడు.[109] రియోస్ మోంట్‌ను పదవీచ్యుతుని చేసి జనరల్ " ఆస్కార్ హంబర్టో మెజియా విక్టోరెస్ " అధికారం చేపట్టి సరికొత్త రాజ్యాంగ నిర్మాణం కొరకు 1986లో ఎన్నికలకు పిలుపు ఇచ్చాడు. ఎన్నికలలో డెమొక్రటిక్ పార్టీ అభ్యర్థి " మార్కో వినిసియో సెరెజో అరెవలో " విజయం సాధించాడు.
1992లో ఇ.జి.పి, ఒ.ఆర్.పి.ఎ, ఎఫ్.ఎ.ఆర్ మరియు పి.జి.టి నాలుగు గొరిల్లా బృందాలు " గౌతమాలన్ నేషనల్ రివల్యూషనరీ యూనిటీ "గా సమైక్యం అయ్యాయి. వీరికి లభించిన సల్వృడరన్ గొరిల్లా, ఫరబుండో మార్టి నేషనల్ ఫ్రంట్, నికరగువాకు చెందిన శాండినిష్టా నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ మరియు క్యూబా ప్రభుత్వాల మద్దతుతో గౌతమాలన్ నేషనల్ రివల్యూషనరీ యూనిటీ మరింత బలోపేతం అయింది. ఒకవైపు గౌతమాలా సైన్యం గ్రామీణప్రాంతాలలో సృష్టిస్తున్న " స్కార్చ్డ్ ఎర్త్ " సంఘటనల కారణంగా 45,000 గౌతమాలా ప్రజలు సరిహద్దును దాటి మెక్సికో చేరుకున్నారు. మెక్సికన్ ప్రభుత్వం శరణార్ధులకు చియాపాస్ మరియు టాబాస్కోలలో స్థావరాలు ఏర్పాటుచేసారు.1992లో " రిగోబెర్టా మెంచు "కు నోబుల్ బహుమతి ప్రదానం చేసి సత్కరించారు. యు.ఎస్. మద్దతుతో ప్రభుత్వం స్థానిక గిరిజన ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా సాగించిన నరమేధాన్ని అంతర్జాతీయ దేశాదృష్టికి తీసుకువచ్చినందుకు ఆమెకీ పురస్కారం అందించబడింది. [110]
1996లో గౌతమాలా ప్రభుత్వం మరియు గొరిల్లా బృందాల మద్య శాంతి నెలకొన్న తరువాత అంతర్యుద్ధం ముగింపుకు వచ్చింది. ఐక్యరాజ్యసమితి సలహాతో స్పెయిన్ మరియు నార్వే శాతిప్రయత్నాల కొరకు ప్రయత్నించాయి. రెండు వైపులా ప్రధాన సర్ధుబాట్లు సంభవించాయి. గొరిల్లా పోరాటదారులు ఆయుధాలను విసర్జించి బదులుగా పనిచేయడానికి భూములను అందుకున్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి పంపిన ట్రూత్ కమిషన్, ప్రభుత్వ మరియు రాష్ట్రీయ సైన్యం, సి.ఐ.ఎ. శిక్షణ పొందిన పారామిలిటరీ యుద్ధకాలంలో జరిగిన 93% మానవహక్కుల ఉల్లంఘనకు బాధ్యత వహించాయి. [111] గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా పోలీసులచేత అలక్ష్యంచేయబడిన మిలియన్లకొద్దీ నేరసంబంధిత దస్తావేజులు బహిర్గతం అయ్యాయి. అంతర్యుద్ధకాలంలో బలవంతంగా తరలించబడిన 45,000 గౌతమాలా తిరుగుబాటు దారుల కుటుంబాలు డిజిటలైజ్ చేయబడిన దస్తావేజులను పరిశీలిస్తున్నారు.ఇది అదనపు చట్టపరమైన కార్యాలకు దారితీస్తుందని భావిస్తున్నారు.
అంతర్యుద్ధం ఆరంభం అయిన మొదటి పది సంవత్సరాలలో రాష్ట్రం నుండి పోరాటదారులలో విద్యార్థులు, ఉద్యోగులు, వృత్తి బాధ్యతలు వహిస్తున్నవారు మరియు ప్రభుత్వానికి ప్రత్యర్థులు పాల్గొన్నారు. అయినా చివరి కాలంలో మాయాసంతతికి చెందిన గ్రామీణ వ్యవసాయదారులు మరియు సాధారణ ప్రజలు పాల్గొన్నారు.అంతర్యుద్ధంలో 450 మాయా గ్రామాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి. ఇమిలియన్ కంటే అధికమైన ప్రజలు ఆశ్రితులుగా మారడం మరియు గౌతమాలాలో స్వంతప్రాంతం నుండి ఇతర ప్రాంతాలకు తరలించబడ్డారు. " రికుపరేషన్ డీ లా మెమోరియా హిస్టోరికా " నివేదిక ఆధారంగా 2,00,000 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.ఒక మిలియన్ కంటే అధికమైన ప్రజలు వారి స్వంతప్రాంతాల నుండి ఇతర ప్రాంతాలకు బలవంతంగా తరలించబడ్డారు. వందలాది గ్రామాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి. ది క్లారిఫికేషన్ హిస్టారికల్ కమిషన్ గౌతమాలా సైనిక ప్రభుత్వం సాగించిన మానవహక్కుల ఉల్లంఘనలు 93% వ్రాతబద్ధం చేయబడ్డాయని మరియు ఇందులో బలైన వారిలో 83% మాయా ఇండియన్లు ఉన్నారని వివరించింది. 1999లో రాష్ట్రీయంగా జాతిపరమైన నరమేధం జరిగిందని నిర్ధారించబడింది.[113][114] అంతర్యుద్ధంలో బజ వర్పాజ్ వంటి ప్రాంతాలలో ప్రత్యేక సంప్రదాయానికి చెందిన ప్రజల మీద జాతిసంబంధిత నరమేధం జరగడాన్ని గౌతమాలా ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించిందని ది ట్రూత్ కమిషన్ అభిప్రాయం వెలిబుచ్చింది. [111] 1999లో యు.ఎస్. అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ గౌతమాలా మిలటరీకి మద్దతు ఇచ్చి మరియు క్రూరమైన హత్యలలో భాగస్వామ్యం వహించి యు.ఎస్. ప్రభుత్వం పొరపాటు చేసిందని అంగీకరించాడు. [115]
శాంతి నెలకొన్న తరువాత గౌతమాలా ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందింది. అలాగే విజయవంతంగా సమీపకాలంలో (2015 లో) ఎన్నికలను నిర్వహించింది. 2015లో రిన్యూడ్ డెమొక్రటిక్ లిబర్టీ పార్టీకి చెందిన " జిమ్మీ మోరలెస్ " విజయం సాధించి అధ్యక్షపీఠం అలకరించాడు. 2016 జనవరిలో ఆయన పదవీ బాధ్యతలు ప్రారంభించాడు.
2012 జనవరిలో గౌతమాలా మునుపటి నియంత " ఎఫ్రైన్ రియోస్ మోంట్ " నరమేధం కేసు విచారణ కొరకు గౌతమాలా కోర్టుకు హాజరయ్యాడు. హియరింగ్ సమయంలో గౌతమాలా ప్రభుత్వం 1,771 మరణాలు మరియు 1,445 మానభంగాలు మరియు స్వస్థానాలనుండి తరలించబడిన 30,000 మంది ప్రజల సంబంధించిన 100 సంఘటనలకు సాక్ష్యాలను సమర్పించింది. ప్రాసిక్యూషన్ అతడిని నిర్భంధంలో ఉంచాలని భావించినా ఆయన బెయిల్ సాహయంతో స్వేచ్ఛను పొంది గౌతమాలా నేషనల్ సివిల్ పోలీస్ పర్యవేక్షణలో గృహనిర్భంధంలో ఉంచబడ్డాడు. 2013లో రియోస్ మోంట్ నేరంచేసినట్లు నిర్ధారించిన కోర్టు ఆయనకు 80 సంవత్సరాల జైలుశిక్ష విధించింది. గౌతమాలా ప్రభుత్వం నరమేధ సంబంధిత నేరానికి దేశాధినేతగా పనిచేసిన వ్యక్తికి మొదటిసారిగా శిక్ష విధించిందని ప్రపంచం గుర్తించింది. [116]
నేరారోపణ 2015 జనవరిలో మోంట్ కేసు తిరిగి విచారణ చేయబడింది.[117] 2015 ఆగస్టులో కోర్టు రియోస్ నరమేధం మరియు మానవత్వానికి వ్యరేకంగా నేరం చేసినది నిజమైనా ఆయన వయసు మరియు క్షీణిస్తున్న ఆరోగ్యం కారణంగా ఆయనను శిక్షనుండి తొలగించింది.[118]
2010లో మునుపటి అధ్యక్షుడు " అల్ఫోంసో పోర్టిలో " పారిపోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న సమయంలో ఖైదుచేయబడ్డాడు. అయినప్పటికీ సాక్ష్యాలు మరియు సాక్ష్యుల సాక్ష్యం నమ్మశక్యంగా లేదని ఆయనను న్యాయమూర్తుల ప్యానెల్ నిర్ధోషిగా నిర్ణయించింది. [119] గౌతమాలా అటార్నీజనరల్ " క్లౌడియా పాజ్ వై పాజ్ " తీర్పు దోషభూషితమైనదని వ్యాఖ్యానించాడు. కేసు " ఇంటర్నేషనల్ కమిషన్ అగైనిస్ట్ ఇంప్యూనిటీ ఇన్ గౌతమాలా " (గౌతమాలాకు సలహాసంప్రదింపులు అందిస్తున్న ఐక్యరాజ్యసమితి జ్యుడీషియల్ గ్రూప్) అప్పీల్ చేయబడింది. [120] న్యూయార్క్ గ్రాండ్ జ్యూరీ " కేబ్రెరా 2009 "లో నిధులు దుర్వినియోగం చేసాడని ఆరోపించింది. నేరారోపణ తరువాత గౌతమాలా సుప్రీం కోర్టు ఆయనను నిర్ధోషిగా నిర్ణయించి యు.ఎస్.కు అప్పగించాలని సూచించింది. [121][122] గౌతమాలా జ్యుడీషియరీ దోషపూరితంగా ఉంది మరియు సెలెక్షన్ కమిటీ నేరచరిత్ర కలిగిన వారిని కొత్త అభ్యర్థులుగా ఎన్నుకొంటున్నది. [119]
2011లో పదవీ విరమణ తీసుకున్న జనరల్ " ఓట్టో ప్రెజ్ మొలినా " అధ్యక్షునిగా ఎన్నిక చేయబడ్డాడు. ఆయనతో " రొక్సానా బాల్డెట్టి " మొదటి గౌతమాలా మహిళా ఉపాధక్షురాలిగా ఎన్నిక చేయబడింది. 2012 జనవరి 14 నుండి వారు పదవీ బాధ్యతలు ఆరంభించారు. అయినప్పటికీ 2015 ఏప్రిల్ 16న ఐక్యరాజ్యసమితి యాంటీ కరప్షన్ ఏజెంసీ నివేదికలో బాల్డెట్టి ప్రైవేట్ సైరటరీ జుయాన్ కార్లోస్ మొంజాన్ మరియు డైరెక్టర్ ఆఫ్ ది గౌతమాలన్ ఇంటర్నల్ రెవెన్యూ సర్వీస్ మొదలైన ఉన్నతాధికారుల పేర్లు చోటుచేసుకున్నాయి.
[123] స్కాం బహిర్గతం కావడం అనేకమంది ప్రజలకు ఆగ్రహం కలిగించింది. ఇంటర్నేషనల్ కమిటీ అగెయినిస్ట్ ఇంప్యూనిటీ ఇన్ గౌతమాలా అటార్నీ జనరల్‌తో కలిసి పనిచేసి " లా లినియా కరప్షన్ కేసు " పేరుతో కేసును విచారించి తరువాత సంవత్సరం దీర్ఘమైన ఇంవెశ్టిగేషన్ నివేదిక అందించింది.అధికారులు దిగుమతి దారుల నుండి లంచం స్వీకరించి వారికి దిగుమతి సుంకం రాయితీ కల్పించారు. [123] [124][125]
ఒక ఫేస్ బుక్ సంఘటన ప్రజలను గౌతమాలా నగర డౌన్ టౌన్‌కు పోయి బాల్డెట్టీ రాజీనామా కోరాలని పిలుపు ఇచ్చింది. కొన్ని రోజులలోపుగా 10,000 మంది ప్రజలు హాజరై రాజీనామాచేయాలని కోరారు. ఆర్గనైజర్లు ఈ సంఘటన వెనుక రాజకీయనాకులు ఉన్నారని తీర్మానించారు.వారు నిరసనకారులను చట్టప్రకారం చర్యతీసుకొనబడుతుందని సూచించారు.వారు ఆహారం, నీరు మరియు సన్ బ్లాక్ వెంట తీసుకురావచ్చని అయినప్పటికీ ఎటువంటి రాజకీయవర్ణాలను వెంట తీసుకురావద్దని ప్రజలకు సూచించారు. [126] వేలాది ప్రజలు వీధులలో ప్రదర్శన నిర్వహించిన తరువాత కొన్ని రోజులకు బాల్డెట్టి పదవికి రాజీనామా చేసింది.బాల్డెట్టి విసాను యు.ఎస్. ప్రభుత్వం రద్దు చేసిన కారణంగా బాల్డెట్టి గౌతమాలాలో ఉండవలసిన నిర్భంధం ఏర్పడింది. [127] ఐక్యరాజ్యసమితి యాంటీ కరప్షన్ కమిటీ ఇతర కేసుల నివేదికలను అందించాయి. 20 మంది ప్రభుత్వాధికారులు విధుల నుండి తొలగించబడ్డారు. కొంతమంది ఖైదు చేయబడ్డారు. రెండు కేసులలో మునుపటి అధ్యక్షుల సెక్రెటరీలకు సంబంధం ఉన్నట్లు వెల్లడైంది. గౌతమాలా సాంఘికసేవకుడు జుయాన్ డీ డియోస్ రోడ్రిగ్యూజ్ మరియు గస్టేవ్ మార్టినెజ్ (పెరెజ్ మొలినాస్ అల్లుడు) లకు కోయల్ పవర్ ప్లాంట్ కంపెనీ స్కాండల్ కేసులో సంబంధం ఉందని ఋజువైంది. [128]
రాజకీయప్రత్యర్థులు కూడా సి.ఐ.సి.ఐ విచారణలో చిక్కుకున్నారు. పలు లెజిస్లేటర్లు మరియు లిబరేటెడ్ డెమొక్రటికా రెనొవాడా పార్టీ సభ్యులు లంచసంబంధిత వార్తలపట్ల అసహనం ప్రదర్శించారు. ఫలితంగా అప్పటి వరకూ అధ్యక్షపీఠం అలకరిస్తాడని భావిస్తున్న " మాన్యుయల్ బాల్డిజాన్ " విజయావకాశాలు 2015 సెప్టెంబరు ఎన్నికలలో సందేహాస్పదం అయ్యాయి. బాల్డిజాన్ పాపులారిటీ క్రమంగా క్షీణించింది. ఆయన ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ అమెరికన్ స్టేట్స్‌తో కలిసి సి.సి.ఐ.జి. నాయకుడు " ఇవాన్ వెలాస్క్యుయెజ్ " మీద ఆరోపణలు చేసాడు. [129]
సి.ఐ.సి.ఐ.జి. తరచుగా గురువారం తమ నివేదికలు సమర్పించడం అలవాటుగా ఉండేది. దీనిని " సి.ఐ.సి.ఐ.జి. గురువాలు " అని అభివర్ణించబడ్డాయి. శుక్రవారం సమావేశాలు సంక్షోభాలను శిఖరాగ్రానికి చేర్చాయి. 2015 ఆగస్టు 21 శుక్రవారం సి.ఐ.సి.ఐ.జి. మరియు అటార్నీ జనరల్ తెల్మా అల్డానా ప్రజలను విశ్వశింపజేయడానికి అవసరమైన సాక్ష్యాలను అందించారు. " లా లినియా " విచారణ అధ్యక్షుడు పెరెజ్ మొలినా మరియు మునుపటి ఉపాధ్యక్షురాలు బాల్డెట్టి నేరచరిత్ర కలిగిన నాయకులని నిర్ధారించబడింది. అదేరోజు బాల్డెట్టి ఖైదుచేయబడింది.అధ్యక్షిని మీద అభిశంశన చేయబడింది. పలువురు క్యాబినెట్ సభ్యులు రాజీనామా చేసారు. అధ్యక్షుని రాజీనామా నిర్భంధించబడింది. అయినా అధ్యక్షుడు పెరెజ్ మొలినా టెలివిజన్ సందేశం ద్వారా " తాను రాజీనామా చేయనని " తెలియజేసాడు. [130][131]
తిరిగి వేలాదిమంది నిరసనకారులు వీధిప్రదర్శనలో పాల్గొన్నారు. నిరసనకారులు ఒంటరిగా ఉన్న అధ్యక్షుని రాజానామా కావాలని నిర్భంధించారు. కాంగ్రెస్ ఐదుగురు సభ్యులు కలిగిన లెజిస్లేటర్ల కమిషన్ " ఈ విషయమై చర్చించడానికి నియమించింది. సుప్రీం కోర్టు అప్రూవ్ లభించింది. సమ్మె తీవ్రతరం అయింది. సమ్మెలో అదనంగా ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయాల విద్యార్థులు పాల్గొన్నారు. వందలాది పాఠశాలలు మరియు వ్యాపారాలు నిరసనదారులకు మద్దతుగా మూతపడ్డాయి. గౌతమాలాలోని శక్తివంతమైన వ్యాపారులు ఆర్గనైజేషన్‌తో కలిసి అధ్యక్షుని కోర్టు రక్షణ రద్దు చేసి అధ్యక్షుని తొలగించాలని నిర్భంధించారు.అటాఅర్నీ జనరల్ కార్యాలయం నుండి " అధ్యక్షుని రాజీనామా " కోరుతూ స్టేట్మెంటు వెలువరించబడింది. వత్తిడి శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. లంచంకేసు నిర్ధారించి రాజీనామా చేసిన అధ్యక్షుని మునుపటి రక్షణ మరియు హోం మంత్రులు హటాత్తుగా దేశం విడిచి పారిపోయారు. [132]
ఒకవైపు అధ్యక్షుడు పెరెజ్ మొలినా రోజుకురోజు మద్దతు పోగొట్టుకున్నాడు. ప్రైవేట్ రంగం అధ్యక్షుని రాజీనామా కోరుతూ పిలుపు ఇచ్చారు. అయినప్పటికీ ప్రైవేట్ రంగానికి వ్యవస్థాపకులు మద్దతుతో అధ్యక్షుడు రాజీనామా చేయకుండా కాలాం సాగించాడు.
[133] గౌతమాలా రేడియో ఎమిసోరస్ యునిదాస్ అధ్యక్షునితో పరస్పర సందేశాల ద్వారా అందుకున్న నివేదిక ఆధారంగా అధ్యక్షుడు ఎటువంటి పరిస్థితులైనా ఎదుర్కొంటానని చట్టం కోరిన విధంగా నడుకుంటానని తెలియజేసినట్లు వెలువరించింది.నిరసనదారులు జనరల్ ఎన్నికలు నిర్వహించాలని పట్టుబట్టారు. [134] చివరికి 2015 సెప్టెంబరు 2న పెరెజ్ మొలినా రాజీనామా చేసాడు.
[136][137] 2016 జూన్‌లో ఐక్యరాజ్యసమితి మద్దతుతో ప్రసిక్యూటర్ వెల్లడించిన వివరణలో " పెరెజ్ మొలినా క్రైం స్కాండల్ మరియు మరొక లంచం కేసు గురించిన విచరణలను అందించాడు. సోషల్ సెక్యూరిటీ ఇంస్టిట్యూట్ హెడ్ మరియు ఐదుగురు ఇతర మంత్రులు అధూక్షునికి మోటబోటు వంటి విలాసవంతమైన బహుమతులు కొనడానికి అవసరమైన ధనం దాదాపు 4 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్ల వరకు అందించారని వివరణలో పేర్కొనబడింది.
గౌతమాలా చిన్న చిన్న ఎడారులు మరియు ఇసుకతిన్నెలతో అధికంగా పర్వతమయంగా కొండలు మరియు లోయలతో ఉంటుంది. దక్షిణంలో ఉన్న సముద్రతీరాలు ఉత్తరంలో పెటెన్ డిపార్టుమెంటులో ఉన్న దిగువభూములు ఇందుకు మినహాయింపుగా ఉన్నాయి.గౌతమాలా మధ్యభాగంలో రెండు పర్వతశ్రేణులు గౌతమాలాను మూడువిభాగాలుగా విభజిస్తున్నాయి. పసిఫిక్ సముద్రతీరంలో, దక్షిణపర్వతశ్రేణి మరియు పెటెన్ ప్రాంతంలో భూభాగం పర్వతమయంగా ఉంటుంది.ప్రధాన నగరాలన్ని పర్వతప్రాంతాలలోనే ఉన్నాయి.వీటిలో పెటెన్ నగరం జనసాధ్రత తక్కువగా ఉంటుంది. మూడు పర్వతప్రాంతాలలో వాతావరణం వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. దిగువభూములలో వేడి, తేమవాతావరణం ఉంటుంది. పర్వతశిఖరప్రాంతంలో వాతావరణం చల్లని, పొడివాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది.గౌతమాలాలో ఉన్న వోల్కన్ తాజుముల్కో శిఖరం మధ్య అమెరికా దేశాలలో ఎత్తైనదిగా గుర్తించబడుతుంది. గౌతమాలాలో ప్రవహిస్తున్న సారహీనమైన పొట్టి నదులు పసిఫిక్ సముద్రంలో సంగమిస్తున్నాయి. లోతైన పొడవైన నదులు గల్ఫ్ ఆఫ్ మెక్సికోలో సంగమిస్తున్నాయి.పొలోచిక్, డ్యూలెస్ నదులు ఇజబాల్ సరసులో సంగమిస్తున్నాయి. మొతగుయా, సర్స్టన్ నదులు బెలిజె సరిహద్దులో ప్రవహిస్తున్నాయి. యుసుమసింటా పెటెన్ మరియు మెక్సికన్ సరిహద్దులో ప్రవహిస్తున్నాయి.
కరేబియన్ సముద్రం మరియు పసిఫిక్ మహాసముద్రం మధ్య ఉపస్థితమై ఉన్న గౌతమాలా దేశాన్ని తుఫానుకు కేంద్రంగా ఉంది. మిట్చ్ తుఫాను (1998) మరియు స్టాన్ తుఫాను (2005 అక్టోబరు) తుఫానులు 1,500 మంది ప్రజల మరణానికి కారణం అయ్యాయి.గాలులవలన నష్టం సంభవించనప్పటికీ వరదలు మరియు కొండచరియలు విరిగి పడిన కారణంగా నష్టం సంభవించింది.సమీపకాలంలో (2010 లో) సంభవించిన " ట్రాపికల్ స్ట్రోం అగాథా " తుఫాను కారణంగా 200 మంది మరణించారు.గౌతమాలా ఎగువభూములు మొటంగుయా ఫాల్ట్ వెంట ఉన్నాయి. ఇది కారేబియన్ ప్లేట్ మరియు ఉత్తర అమెరికన్ ప్లేట్ మధ్యలో ఉన్న టెక్టానిక్ ప్లేట్ మధ్యలో ఉంది. ఈ ఫాల్ట్ పలు ప్రధాన భూకంపాలకు కేంద్రంగా ఉంది. 1976 ఫిబ్రవరి 4న సంభవించిన ట్రెమోర్ భూకంపం (7.5 మాగ్నిట్యూడ్) 25,000 మంది ప్రాణాలను బలిగొన్నది. అదనంగా పసిఫిక్ సముద్రతీరంలో ఉన్న మిడిల్ అమెరికన్ ట్రెంచ్ ప్రధాన సబ్డక్షన్ జోన్‌గా పరిగణించబడుతుంది. ఇక్కడ కోకోస్ ప్లేట్, కరేబియన్ ప్లేట్ దుగువకు కుంగుతూ ఉంది. ఇది సముద్రతీర ప్రాంతాలలో అగ్నిపర్వతాల సృష్టికి కారణమౌతుంది. గౌతమాలాలో 37 అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో 4 (పకాయా, శాంటియాగుయిటో, వోల్కాన్ డీ ఫ్యుయేగో మరియు టకానా ) సజీవంగా ఉన్నాయి. 2010లో ఫ్యుయేగో మరియు పకాయా బద్దలయ్యాయి.గౌతమాలా భౌగోళిక చరిత్రలో ప్రకృతివైపరీత్యాలు దీర్ఘకాల చరిత్ర కలిగి ఉన్నాయి.1541లో గౌతమాలా రాజధాని ఆంటిగుయా మూడుమార్లు అగ్నిపర్వతలావా ప్రవహించింది. అలాగే 1773లో భూకంపాలు సంభవించాయి.
గౌతమాలా 14 సంరక్షిత ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. దేశంలో 252 తడిభూములు, 61 మడుగులు, 100 నదులు మరియు 4 చిత్తడినేలలు ఉన్నాయి. [139] టికల్ నేషనల్ పార్క్ ప్రపంచవాసత్వసంపదగా గుర్తించబడుతుంది. గౌతమాలా ప్రత్యేక వృక్షజాలం కలిగి ఉంది. ఇక్కడ 1246 జాతుల వృక్షజాతులు ఉన్నాయి. వీటిలో 6.7% స్త్యానికజాతులకు చెందినవై ఉన్నాయి. 8.1% అంతరించిపోతున్నజాతులకు చెందినవై ఉన్నాయి. గౌతమాలాలో 8,681 నాళజాతికి చెందిన మొక్కలు ఉన్నాయి.వీటిలో 13.5% స్త్యానికజాతులు ఉన్నాయి. 5.4% గౌతమాలా ఐ.యు.సి.ఎన్. కేటగిరీలో సంరక్షించబడుతున్నాయి.[ఆధారం కోరబడింది] పెటెన్ ప్రాంతంలో ది మాయా బయోస్ఫేర్ రిజర్వ్ (21,12,940 చ.హె. వైశాల్యం).[140] మధ్య అమెరికాలో ద్వితీయ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానంలో అమెరికాలోని బొసవాస్ ఉంది.
మద్య అమెరికాలో గౌతమాలా ఆర్థికరంగం అతిపెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థగా ఉంది. గౌతమాలా తలసరి జి.డి.పి. 5,200 అమెరికా డాలర్లు. గౌతమాలా పలు సాంఘిక సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నది లాటిన్ అమెరికన్ దేశాలలో బీదదేశాలలో ఒకటిగా గౌతమాలా భావించబడుతుంది. ఆదాయం ప్రజలందరికీ సమానంగా అందజేయబడడం లేదు. దేశంలో సగానికంటే అధికమైన ప్రజలు దారిద్ర్యరేఖకు దిగువన ఉన్నారు. 4,00,000 (3.2%) మంది నిరుద్యోగంతో బాధపడుతున్నారు. సి.ఐ.ఎ. వరల్డ్ ఫేస్ బుక్ గౌతమాలాలోని 54% ప్రజలు పేదరికంలో జీవిస్తున్నారని తెలియజేస్తుంది.[141][142]2010లో గౌతమాలా ఆర్థికం 3% అభివృద్ధిచెందింది. 2009 ఆర్థికసంక్షోభం నుండి గౌతమాలా క్రమంగా కోలుకుంది.యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు మద్య అమెరికా మార్కెట్ల నుండి డిమాండ్లు తగ్గినకారణంగా విదేశీపెట్టుబడులలో క్షీణత సంభవించింది.[143] యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నివసిస్తున్న గౌతమాలా ప్రజల ద్వారా లభిస్తున్న ఆదాయం ప్రస్తుత గౌతమాలా విదేశీద్రవ్య వనరుగా ఉంది. .[141] గౌతమాలా ఎగుమతులలో పండ్లు, కూరగాయలు, పూలు, హస్థకళా ఉత్పత్తులు, వస్త్రాలు మరియు ఇతర వస్తువులు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. బయోజ్యూయల్‌కు డిమాండ్ అధికం ఔతున్న కారణంగా దేశం బయోఫ్యూయల్‌కు అవసరమైన ముడిసరుకును ఉత్పత్తిచేసి ఎగుమతి చేయడం అభివృద్ధి చేసింది. ప్రధానంగా చెరకు మరియు పాం ఆయిల్ ఉత్పత్తి అధికం చేసింది.ఇది మొక్కజొన్న (గౌతమాలా ప్రజల ప్రధాన ఆహారం) వంటి ఆహారధాన్యాల ధరపెరగడానికి కారణం అయిందని విమర్శకులు భావిస్తున్నారు. యు.ఎస్. ప్రభుత్వం ఇచ్చిన మినహాయింపు తరువాత గౌతమాలా యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి దిగుమతి చేసుకున్న మొక్కజొన్నలో 40% బయోఫ్యూయల్ తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తుంది. [144] గౌతమాలా ప్రభుత్వం గసగసా మరియు మార్జునా ఉత్పత్తిని చట్టబద్ధం చేయాలని ఆలోచిస్తుంది. వీటిద్వారా వచ్చే పన్ను ఆదాయాన్ని మాదకద్రవ్యాల నివారణకు ఉపయోగించాలన్నది ప్రభుత్వయోచన.[145]2010లో గౌతమాలా కొనుగోలు శక్తి " గ్రాస్ డొమస్టిక్ ప్రొడక్ట్ " మొత్తం 70.15 అమెరికన్ డాలర్లు. సేవారంగం జి.డి.పి.లో 63% మరియు వ్యవసాయం 13% భాస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి. గనుల నుండి బంగారం, వెండి, జింక్, కోబాల్ట్ మరియు నికెల్ . [146] వ్యవసాయరంగం నుండి ఉత్పత్తులు ఐదింట రెండు వంతులు ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి. అలాగే వ్యవసాయ రంగం దేశంలో సగభాగం ఉగాది కల్పనలో భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది. ఆర్గానిక్ కాఫీ, చక్కెర, తాజా కూరగాయలు మరియు అరటిపండ్లు దేశం ప్రధాన ఎగుమతులుగా ఉన్నాయి. 2010 ద్రవ్యోల్భణం 3.9% ఉంది.దశాబ్ధాలకాలం కొనసాగిన అంతర్యుద్ధం ముగింపుకు వచ్చి 1996లో శాతిస్థాపన చేసిన తరువాత విదేశీపెట్టుబడులకు మార్గం సుగమం అయింది. పర్యాటకంద్వారా ఆదాయం అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. 2006 మార్చిలో గౌతమాలా కాంగ్రెస్ " డొమినికన్ రిపబ్లిక్ సెంట్రల్ అమెరికా ఫ్రీ ట్రేడ్ " ఒప్పందంలో పలు మద్య అమెరికాదేశాలతో గౌతమాలా ప్రభుత్వం భాగస్వామ్యం వహించింది. [147] గౌతమాలా ప్రభుత్వం తైవాన్ మరియు కంబోడియాల మద్య ఫ్రీట్రేడ్ ఒప్పందం జరిగింది.
పర్యాటకం గౌతమాలాలో ప్రధాన ఆర్థికవనరులలో ఒకటిగా ఉంది. 2008లో ప్రభుత్వానికి 1.8 బిలియన్లు పర్యాటకరంగం నుండి లభిస్తుంది. గౌతమాలా వార్షికంగా 2 మిలియన్లమంది పర్యాటకులు వస్తున్నారు.సమీపకాలంలో గౌతమాలా సముద్రతీరాలకు క్రూసీద్వారా వచ్చి చేరే పర్యాటకుల సంఖ్య అధికరిస్తూ ఉంది. పెటన్‌లో టికల్, ఇజ్బాల్‌లో క్వైరిగువా, టెక్పాన్ చిమాల్టెనంగోలో ఇక్సించె మరియు గౌతమాలా నగరాలలో ఉన్న పురాతత్వపరిశోధానా ప్రాంతాలు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి.అటిట్లాన్ మరియు చంపే ప్రాంతాలు ప్రకృతి సౌందర్యశోభతో అలరారుతూ పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. చారిత్రక ప్రాధాన్యత కలిగిన కాలనీ నగరాలైన ఆంటిగ్యుయా గౌతమాలా ప్రాంతాలను యునెస్కో వారసత్వ సంపదగా గుర్తించింది.16 మంది పాలించిన మాయానాగరికతా అవశేషాలను కనుగొన్న టికల్ నగరాన్ని సందర్శించడానికి అంతర్జాతీయంగా ఆకర్షణ అధికరిస్తూ ఉంది. మాయా ప్రాంతంలో అనేక ఆలయాలు మరియు బాల్ పార్కులు నిర్మించబడ్డాయి. మాయానాగరికత విద్య మరియు కళాభివృద్ధితో విలసిల్లిన సుసంపన్నమైన నాగరికతగా గుర్తించబడుతుంది. గౌతమాలా హిస్పానిక్ నాగరికత సంబంధిత పురాతత్వపరిశోధనా ప్రాంతాలు, చరిత్రపూర్వ నగరాలు, మతసంబంధిత పర్యాటకప్రాంతాలకు మరియు ఆహ్లాదకరమైన అట్లాంటిక్ మరియు పసిఫిక్ సముద్రతీరాలకు కూడా ప్రసిద్ధిచెందింది. నేషనల్ పార్కులు మరియు మాయా బయోస్ఫేర్ రిజర్వ్ వంటి ప్రాంతాలు కూడా పర్యాటకప్రాధాన్యత కలిగి ఉన్నాయి.
గౌతమాలాలో మంచినీటి సరఫరా మరియు మురుగునీటి కాలువల నిర్మాణం క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. 1990లో 81% ప్రజలకు రక్షితనీరు లభించే ఏర్పాటు కల్పించబడింది.2004 నాటికి అది 90% నికి చేరింది. మురుగునీటి కాల్వల అభివృద్ధి కూడా 1990లో 62% చేయబడింది. 2004 నాటికి అది 86% నికి చేరింది. [148]
2014 గణాంకాల ఆధారంగా గౌతమాలా జనసంఖ్య 15,824,463. 1900 లో జనసంఖ్య 885,000. 20వ శతాబ్దంలో పశ్చిమార్ధగోళంలో జనసంఖ్య త్వరితగతిలో అభివృద్ధి చెందింది.[150]గౌతమాలాలో రవాణా, సమాచార రగం, వాణిజ్యం, రాజకీయాలు మరియు గౌతమాలా నగర పరిధిలో కేంద్రీకరించబడ్డాయి. గౌతమాలా మాహానగరపరిధిలో దేశంలో మూడింట ఒకభాగం కంటే అధికంగా నిసిస్తున్నారా. గౌతమాలా నగరపరిధిలో 2 మిలియన్ల ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. మహానగర పరిధిలో 5 మిలియన్ల ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. [141][141]మద్య ఆఫ్రికా మరియు ఇరాక్లతో పోల్చిచూస్తే పశ్చిమార్ధగోళంలో యువత అధికంగా ఉన్న దేశాలలో గౌతమాలా ఒకటి.జనసంఖ్యలో 15 వయసుకు లోబడిన వారిశాతం 41.15% ఉంది. 15-65 మద్య వయసు కలిగిన వారిశాతం 51.1% ఉంది. 65 వయసు పైబడిన వారిశాతం 4.4%. [149]
గౌతమాలాకు వెలుపల పనిచేస్తున్న ప్రజలు అధికంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఉన్నారు.విదేశీ ఉద్యోగులు 4,80,665 [151] నుండి to 1,489,426 ఉన్నారు.[152] విదేశాలలో నివసిస్తున్న గౌతమాలా ప్రజలలో ఆశ్రితులుగా ఉండి ఆయాదేశాల గుర్తింపు కొరకు ఎదురుచూస్తున్నవారు కనీసమైన సంఖ్యలో ఉన్నందున కచ్చితమైన గణాంకాలు నిర్ణయించడం అసాధ్యంగా ఉంది.[153] గౌతమాలా నుండి అమెరికాకు వలసవెళ్ళిన ప్రజలు అధికంగా కలిఫోర్నియా, డేలావర్, ఫ్లోరిడా, ఇలినాయిస్, న్యూయార్క్, న్యూజెర్సీ, టెక్సాస్, రోడే ద్వీపం మరియు ఇతర ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.[154]
గౌతమాలా అత్యంత వైవిధ్యం కలిగిన దేశం. దేశంలో వైవిధ్యమైన సంప్రదాయం, సాంస్కృతిక మరియు భాషా పరమైన వైవిధ్యం కలిగిన ప్రజలు నివసిస్తున్నారు.2010 గణాంకాల ఆధారంగా మెస్టిజోలు (లాడినో ప్రజలు) 41% యురేపియన్ సంతతి మరియు స్థానిక జాతుల సంతికి చెందినవారై ఉన్నారు. 41% అమెరిండియన్ సంతతికి చెందినవారై ఉన్నారు.లాటిన్ అమెరికన్ దేశాలలో అమెరిండియన్లు అత్యధికంగా ఉన్న దేశం గౌతమాలా.తరువాత స్థానాలలో పెరూ మరియు బొలీవియా దేశాలు ఉన్నాయి. గౌతమాలాలోని స్థానిక ప్రజలలో మాయా సంతతికి చెందినప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు. వీరిలో కెయిచే ప్రజలు 11%, క్యూఎక్విచి ప్రజలు 8.3%, కక్యుచికెల్ ప్రజలు 7.8%, మాం ప్రజలు 5.2% మరియు ఇతర ప్రజలు 7.6% ఉన్నారు. 1% కంటే తక్కువగా మాయాసంతతికి చెందని ప్రజలు ఉన్నారు.[158]గౌతమాలా యురేపియన్ ప్రజలను (క్రియోల్స్ అని అంటారు) 18.5% ఉన్నారు. వీరిలో అధికంగా జర్మన్లు మరియు స్పానిష్ సెటిలర్లు, తరువాత స్త్యానంలో ఇటాలియన్లు, బ్రిటిష్, ఫ్రెంచ్, స్విస్, బెల్జియన్లు, డచ్, రష్యన్లు, మరియు డానిష్ సంతతికి చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. అదనంగా సాల్వేడొరన్లు 1,10,000 ప్రజలు ఉన్నారు. గరిఫ్యునా సంతతికి చెందిన ప్రజలు ముందుగా ఆఫ్రికన్ సంతతికి చెందిన వారై స్థానికజాతి ప్రజలతో వివాహసంబంధం ఏర్పరచుకున్నారు. వీరు అధికంగా లివింగ్స్టన్ మరియు ప్యూరిటో బారియోస్ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు. ఆఫ్రో గౌతమాలా ప్రజలు మరియు ములట్టో సంతతికి చెందిన ప్రజలు అరటి తోటలలో పనిచేయడానికి ఇక్కడకు తీసుకుని రాబడ్డారు. ఆసియన్ ప్రజలలో హాన్ చైనీయులు, లెబనాన్ మరియు సిరియాకు చెందిన అరేయన్లు, గౌతమాలా నగరం మరియు సమీపంలోని మెక్సికోలో సంఖ్యాపరంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కొరియన్లు 50,000 ఉన్నారు. [159] గౌతమాలాలో నివసిస్తున్న జర్మన్ ప్రజలు దేశంలోకి క్రిస్మస్ ట్రీ చెట్టు సంప్రదాయం తీసుకువచ్చారు. [160]
గౌతమాలా అధికారభాష స్పానిష్. ఇది 93% ప్రజలకు ప్రథమభాష లేక ద్వితీయభాషగా వాడుకలో ఉన్నాయి.గ్రామీణప్రాంతంలో 21 మాయన్ భాషలు అలాగే మాయాభాషా కుటుంబానికి చెందని భాషలు (స్థానిక భాష అయిన క్సినికా మరియు కరేబియన్ సముద్రతీరంలో వాడుకలో ఉన్న అరవాకన్ భాష అయిన గరిఫ్యునా) వాడుకలో ఉన్నాయి. 2003 భాషా చట్టం మరేభాషకు అధికారభాషా హోదా ఇవ్వబడలేదు.[161]1996లో సంతకం చేయబడిన చట్టం తరువాత అధికారభాషా పత్రాలు మరియు ఓటింగ్ మెటీరియల్స్ పలు స్థానిక భాషలలో అనువదించబడ్డాయి. స్పానిష్ భాషేతర ప్రజలకు లీగల్ కేసుల వివరాలు స్థానిక భాషలలో అనువదించి అందించాలని ఆదేశం జారీ చేయబడింది. విద్యాభ్యాసంలో ద్విభాషావిధానం (స్పానిష్ మరియు స్థానిక భాషలు) అమలులో ఉంది. గౌతమాలా స్థానిక ప్రజలు స్పానిష్ భాషతో 4-5 స్థానిక భాషలు మాట్లాడడం సాధారణం. .[ఆధారం కోరబడింది]గౌతమాలాలో జర్మన్, చైనీస్, స్పానిష్ మరియు ఇంగ్లీష్ భాషా ప్రజలు కూడా గుర్తించతగిన సంఖ్యలో నివసిస్తున్నారు. .[ఆధారం కోరబడింది]
గౌతమాలాలో క్రైస్తవం ప్ర్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. ఇందులో కాలనీ శకంలో స్పానిష్ ప్రజలు ప్రవేశపెట్టిన రోమన్ కాథలిక్ మతం 48.4% ప్రజలచే అనుసరించబడుతుందని 2007 గణాంకాలు తెలియజేస్తున్నాయి.లాటిన్ అమెరికాలో ఎవాల్జెలికల్ ప్రజలు అనుసరిస్తున్న ప్రొటెస్టెంట్ మతం 33.7% ప్రజలచేత ఆచరించబడుతుంది.తరువాత స్థానాలలో యూదులు అనుసరిస్తున్న జూడిజం 1.6%, ఇస్లాం మరియు బుద్ధిజం మతాలు మరియు 11.6% నాస్థికం ఉన్నాయి.1970 నుండి ప్రొటస్టెంటు మతం అభివృద్ధిచెందుతూ 38% నికి చేరుకుని ఇంకా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. అతర్యుద్ధం ముగింపుకు వచ్చిన తరువాత దాదాపు 2 దశాబ్ధాల నుండి మిషనరీలు చురుకుగా పనిచేస్తున్నాయి. [162][163] గౌతమాలా ఆర్థడాక్స్ చర్చి శక్తివంతంగా పనిచేస్తూ గత ఐదు సంవత్సరాల నుండి లక్షలాది మతమార్పిడులు నిర్వహించింది.[164][165][166]పశ్చిమార్ధ గోళంలో ఆర్థడాక్స్ విస్తరించడానికి ఈ చర్యలు దోహదం చేసాయి. [167][168] ప్రభుత్వం తీసుకున్న అనుకూల విధానాల కారణంగా స్థానిక ప్రజలు అనుసరిస్తున్న మతాలకు రక్షణ కల్పించబడుతుంది. మాయా శిధల్లాలన్నింటి వద్ద ఉత్సవాలు నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వ ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది.
1990- 2012 మద్య కాలంలో ప్రొలేడ్స్ కార్పొరేషన్ ప్రజాభిప్రాయసేకరణ కార్యక్రమం చేపట్టింది.[169] ఈ అధ్యయనాలు కాథలిక్ మతంలో క్షీణత మరియు ఎవాంజికల్, ప్రొటెస్టెంటు, నాస్థికం అల్పసంఖ్యాక మతాలు అభివృద్ధి చెందుతూ ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి.
కాలనీ శకంలో స్పెయిన్ ప్రజలు మాత్రమే గౌతమాలాను చేరుకున్నప్పటికీ తరువాతి కాలంలో 19వ మరియు 20వ శతాబ్ధాలలో ఐరోపా లోని ఇతర దేశాల నుండి కూడా వలస ప్రజలు గౌతమాలాకు చేరుకున్నారు. జర్మన్ ప్రజలు ఫింకాస్, జకాపా, క్యుత్జల్టెనాంగో, బజ వెరపాజ్ మరియు జబాల్ ప్రాంతాలలో కాఫీతోటల పెంపకం చేపట్టారు. స్వల్పసంఖ్యలో ఫ్రాంస్, బెల్జియం, ఇంగ్లాండ్, ఇటలీ, స్వీడన్ దేశాల ప్రజలు గౌతమాలాలో స్థిరపడ్డారు.
గౌతమాలో స్థిరపడిన ప్రజలలో రాజకీయనాయకులు, శరణార్ధులు మరియు పారిశ్రామికవేత్తలు వంటివారు గౌతమాలాలో స్థిరపడ్డారు. 1950 తరువాత అధికసంఖ్యలో విదేశీయులు స్థిరపడిన మద్య అమెరికా దేశలలో గౌతమాలా ప్రథమ స్థానంలో ఉండగా తరువాత స్థానంలో కొస్టారిక ఉంది. గౌతమాలా ఇప్పటికీ పెద్దసంఖ్యలో వలసప్రజలను ఆకర్షిస్తుంది. 1890 నుండి స్వల్పసంఖ్యలో ఆసియన్లు గౌతమాలాకు వలసరావడం ఆరంభం అయింది. ఆసియన్లలో ప్రత్యేకంగా కొరియా,చైనా,జపాన్ మరియు ఫిలిప్పీన్స్ ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు.సమీపకాలంలో వీరి సంఖ్య అధికరిస్తుంది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ఆరంభంలో జ్యూయిష్ మరియు పాకిస్థానీయులు వలస ప్రజలుగా గౌతమాలాకు చేరుకున్నారు. 20వ శతాబ్ధపు ద్వితీయార్ధంలో లాటిన్ అమెరికన్ వలసప్రజలు గౌతమాలాలో స్థిరపడ్డారు.వీరిలో ప్రత్యేకంగా మద్య అమెరికా దేశాలకు చెందిన మెక్సికో , క్యూబా మరియు అర్జెంటీనా లకు చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. వీరు ఇక్కడ తాత్కాలికంగా నివసిస్తూ చివరిగమ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌ను ఎంచుకుంటుంటారు.
sainika prabhutvam modatisaarigaa gautamala swechchaayutamaina ennikalanu nirvahinchindi. rachayita mariyu upaadhyaayudu ayina " juan jose arevalo " aasinchina vidhamgaa deshaanni libaral kaapitalistugaa maarchadaaniki anukuulamgaa ennikalalo prajalu 86u maddatichaaru.[83] grate depression samayamlo juan jose arevalo kraistava soshalistu vidhaanaalaku aakarshitudaina american kotta adhyakshudu " franklin di. rooj velt " pedda ettuna sahayam andinchaadu. [84] arevalo kotta aarogyakendraalanu nirminchaadu, vidya koraku nidhulanu abhivruddhi chesadu mariyu libaral laber chattam pravesapettaadu.[85] 500 kante takkuva kaarmikulu unna parisramalalo unian roopondinchadam neramgaa pariganistuu chattam pravesapettaadu.[86] alaage kamyuunistula palukubadini ksheenimpajesaadu.[87] desalamadya arevalo keerti gadinchinappatikii aayanaku charchi mariyu sainyamlo satruvulu unnaaru. aayana adhyakshapaalanalo daadaapu 25 tirugubaatulanu edurkonnadu.[88]1950 loo nirvahinchina ennikalalo palgonadam nundi arevalo dooram cheyabaddadu. swechhagaa nirvahinchabadina ennikalalo arevalo rakshanamantri " jakob arbenz gujman " vijayam saadhinchaadu. [89] arbenz arevalo aadhunika kaapitalistu vidhaanaalanu konasaginchadu. [90] aayana pradhaana vidhaanaalalo 1952loo vidudala chesina " dicrey 900 " (agarian reforme bill) praamukhyata santarinchukundi.[91][92] chattam bhoomileni raitulaku bhoomini andinchindi. [91] chattam 3,50,000 praivetu bhoo aastula meeda prabhaavam chuupindi. [93] idhi 5,00,000 mandi prajalaku melu chesindi. idhi desamloni mottam prajalasankhyalo aarava bhagam undi.[93]
samskaranalaku desamlo aadarana labhinchinappatikii unaited states prabhutvam vaatini ishtapadaledu. kamyoonishtu bhaavaalanu pratibimbimche samskaranalu antaryuddhaaniki daaritiisaayi. krooramaina kaarmika vidhaanaala kaaranamgaa unaited frute company aadaayam ksheeninchindi.[87][94] unaited frute company sangharshana unaited states vidhaanaalaku kaaranamaiyyaayi.[95]yu.es adhyakshudu " harri trooman " nikaraguva niyanta " anastesio somoza garsia " maddatuto arbengenu jayinchadaaniki 1952 loo prayatnaalu aarambhinchaadu.[96] ayinappatiki vivaraalu mundugaa bahirgatam ayina kaaranamgaa aperation visarjinchabadindi.[96][97] 1952 ennikalalo yu.es adhyakshudugaa " dwait di. isemhover " ennika cheyabaddadu. aayana kamyuunijaaniki vyatirekamgaa teevramgaa poraadataanani pramaanam chesadu. unaited frute kampeneetho sannihitasambandham unna " jan foster dallas " mariyu allen dallesselatho adhyakshunikunna saannihityam arbengeaku vyatirekamgaa vyavaharinchadaaniki sahakarinchindi.[98] isemhover si.ai.e saayamtho 1953 aagastulo " aperation pi.bi.es. suxes " jaripinchaadu. si.ai.e. 480 mandi sabhyulatho sthaapinchina sainikadalaaniki " carlos castilo armas " naayakatvam vahinchaadu.[99][100] sainikadalam 1954 joon 18na bambulu mariyu arbenz vyatireka radio prasaaraalu modalaina bhari erpaatlatho gautamala nagaram meeda daadi chesindi.[99] daadichesina sainikabalam takkuvagaa unnappatikii bhoutikamaina yuddhasaamaagri mariyu yu.es. daadicheyagaladanna bheeti gautamala sainikadalaaniki bheetikaliginchina kaaranamgaa yuddham cheyadaaniki niraakarinchindi. arbenge joon 27na rajinama chesadu. [101][102]shaan sulvaderlo jarigina raajeeprayatnaala kaaranamgaa carlos castilos armas 1954 juulai 7na gautamala adhyakshudayyaadu.[101] actober aarambhamlo ennikalu nirvahinchabaddaayi. ennikalalo rajakeeya party evee palgonaledu. castilo aramas matrame ennikalalo palgoni 99u otlatho vijayam saadhinchaadu. [101] castilo aramas tirigi dicrey 900 pravesapetti 1957 juulai 26 varakuu (aayana vyaktigata angarakshukulalo okadaina romio waskwez chetilo kalchiveyabade varaku) paalana konasaginchadu.[84] taruvaata nirvahinchabadina ennikalalo " jose maikhel vidigorus fueuntace " vijayam saadhinchi adhikaarapadavi chepattadu. aayana dakshinatiira sarihaddulo chattaviruddhamgaa chepalupadutunna rendu botlanu air fores saayamtho munchivesi mexican adhyakshuniki savalu visiraadu. vidigos 5,000 sabhyulu kaligina " anty fidel castro " dalaanni (goutamaalaalo nivasistunna cubenlu) samsiddham chesadu. aayana petenelo airestrip kuudaa erpaatu chesadu. adhi taruvaata 1961 loo viphalamaina yu.es " bee af pigs imvatims " daadilo upayoginchabadindi. 1963 loo palu military besula nundi gouthamalan dalaalu saaginchina daadula kaaranamgaa vidigos prabhutvam patanam cheyabadindi. tirugubaatuku rakshanamantri " kolenel emricu peralta ajuidia " naayakatvam vahinchaadu. 1963 loo junta ennikalaku pilupu ichadu. ennikala kaaranamgaa deshaantaraaniki paaripoyina arevalo tirigi desamlo pravesinchaadu. aina kenadi prabhutva maddatuto ennikalu nilipiveyabaddaayi. kottaprabhutvam gorillaalaku (vidigorus fueuntes maddatudaarulu ) vyatirekamgaa yuddham prakatinchindi. [103] 1966 loo " julio sesar mendez montenegro " democratic opening baner kinda gautamala adhyakshunigaa ennikayyaadu. mendez montenegro rivalyushanari party sabhyudu. rivalyushanari paarteeki yubikosakamlo moolaalu aarambham ayyai. ee samayamlo dhi white hand (mano blanka) mariyu dhi anty kamyuunistu seakret armi " roopondinchabaddaayi. ivi apakeertikaramaina " deth skwad "ku mundutaraaniki chendinavai unnaayi. gautamala saikulaku sikshana andinchadaaniki mariyu gautamala sainyaanni aadhunikarinchadaaniki " unaited states armi speshal fores (green berets) " pampabadindi. chivaraku gautamala sainyam madya americalo atyanta pratibhaavantamgaa maarindi. [104] 1970loo " kolonel carios manuel arna osario adhukshunigaa ennika cheyabaddadu. 1972 naatiki gorilla dalaaniki chendina sabhyulu desamlo pravesinchi paschimaparvatashrenula sthirapaddaaru. 1974loo gautamala janaral ennikalu vivaadaaspadamgaa nirvahinchabaddaayi. ennikalalo janaral " kejel usenio luserud garshia " democratic paarteeki chendina " efrine reos montunu " odinchaadu. efrine reos montu ennikalu mosapuuritamgaa jarigayani aaropinchaadu.
1976 fibravari 4na pedda bhookampam sambhavinchi goutamaalaaloni palu nagaraalanu dhwamsam chesindi. bhookampamlo 25,000 mandi pradhaanamgaa balaheenamaina nirmaanankaligina paedavargaaniki chendinavaaru maraninchaaru. bhookampam taruvaata prabhutvam vegavantamgaa spandinchadamlo mariyu nivaasagruhaalu kolpoina vaariki aavaasam kalpinchadamlo viphalam ayindi. antataa vistarinchina nivaasagruhaala korata deshamantata asaantini kaliginchindi. 1978loo jarigina mosapuuritamaina ennikalalo janaral " leucas garsia " adhikaaram chepattadu.
1970loo sarikottagaa " dhi gorilla armi af pur " (i.ji.pi.) mariyu " dhi arganisation af dhi peepul in armesse " (o.ar.pi.e.) ane rendu gorilla samsthalu talettaayi. vaaru sainyam mariyu sainika sahaayakulaina saadhaarana prajalameeda pattana mariyu graameena yuddhabhoomulalo daadi konasaaginchaaru. sainyam mariyu para military dalaalu gorillaala meeda kruramgaa daadi chesai. phalitamgaa velaadi mandi prajalu praanaalu kolpoyaru.[105] 1979loo ules. adhyakshudu jimmicartor gautamala sainika upakaranaala sahayam mariyu sainikasahaayam nilipiveyaalani aadesinchaadu. gautamala sainikabrundaalu maanahakkulanu ullanghinchindani antataa prachaaram kavadame induku pradhaana kaaranam.[84] ayinappatiki dastavejulu veluguloki vachina kaaranamgaa sahayam carter palana kaalam varakuu clandistine kaaluva maargamlo konasaginchabadindi. [106]
1930 janavari 31 na keyichi prajalu ane sthaanikabrundam okati graameenapraantaalalo sainikulu chesina mookummadi hatyalaku nirasana telapadaaniki spanish daityakaaryaalayam swaadheenam chesukunnaru. gautamala prabhutvainainyam douthyakaaryaalayamlo unna vaarini andarinee champi kaaryaalayaaniki nippantinchindi. gautamala prabhutvam teevravaadulu vaariki vaare nippantinchaarani aaropinchaaru. [107] ayinappatiki spain douthyakaaryaalayaadhikaar agnipramaadam nundi tappinchukuni gautamala polisu daadaapu lopala unna pratiokkarini champindani mariyu vaari tappulanu kappipuchukovadaanika nippu antinchindani aaropinchaadu. phalitamgaa spain goutamaalaato doutyasambandhaalanu nilipivesindi.1992loo ee prabhutvaanni padagotti " efrine reos mont " sainikaprabhutvaaniki adhyakshudayyaadu. aayana himsaatmacharyalu chepatti pratyarthulanu balavantamgaa mayancheyadam mariyu yuddhabhoomilo agnipramaadaalu srushtinchadam modalaina himsaatmakacharyalaku palpaddadu.desham antarjaatiiyamgaa veliveyabadinatlu pariganinchabadindi. ayinappatiki goutamaalaaku reegan prabhutva maddatu konasagindi.[108] reegan swayamgaa reos montunu " e man af grate parsanality intigrity " ani abhivarninchaadu.[109] reos montinu padaveechyutuni chesi janaral " ascar hambarto mejia wictores " adhikaaram chepatti sarikotta raajyaamga nirmaanam koraku 1986loo ennikalaku pilupu ichadu. ennikalalo democratic party abhyarthi " marco vinisio serejo arevalo " vijayam saadhinchaadu.
1992loo i.ji.pi, o.ar.pi.e, ef.e.ar mariyu pi.ji.ti naalugu gorilla brundaalu " gouthamalan neshanal rivalyushanari unity "gaa samaikyam ayyai. veeriki labhinchina salvridaran gorilla, farabundo marti neshanal frunt, nikaraguvaaku chendina sandinishta neshanal libaration frunt mariyu cuba prabhutvaala maddatuto gouthamalan neshanal rivalyushanari unity marinta balopetam ayindi. okavaipu gautamala sainyam graameenapraantaalalo srushtistunna " scarched erth " sanghatanala kaaranamgaa 45,000 gautamala prajalu sarihaddunu daati mexico cherukunnaru. mexican prabhutvam saranaardhulaku chiapas mariyu tabascolalo sthaavaraalu erpaatuchesaaru.1992loo " regoberta menchu "ku nobul bahumati pradaanam chesi satkarinchaaru. yu.es. maddatuto prabhutvam sthaanika girijana prajalaku vyatirekamgaa saaginchina naramedhaanni antarjaatiiya deshaadrushtiki teesukuvacchinanduku aameki puraskaaram andinchabadindi. [110]
1996loo gautamala prabhutvam mariyu gorilla brundaala madya saanti nelakonna taruvaata antaryuddham mugimpuku vachindi. aikyaraajyasamiti salahaato spain mariyu narve saatiprayatnaala koraku prayatninchaayi. rendu vaipula pradhaana sardhubaatlu sambhavinchaayi. gorilla poraatadaarulu aayudhaalanu visarjinchi badulugaa panicheyadaaniki bhoomulanu andukunnaru. aikyaraajyasamiti pampina trooth kamishan, prabhutva mariyu rashtriiya sainyam, si.ai.e. sikshana pondina paramilitary yuddhakaalamlo jarigina 93u maanavahakkula ullanghanaku baadhyata vahinchaayi. [111] gatha konni samvatsaraalugaa polisulacheta alakshyancheyabadina miliyanlakoddii nerasambandhita dastavejulu bahirgatam ayyai. antaryuddhakaalamlo balavantamgaa taralinchabadina 45,000 gautamala tirugubaatu daarula kutumbaalu disitalise cheyabadina dastavejulanu pariseelistunnaaru.idhi adanapu chattaparamaina kaaryaalaku daariteestundani bhaavistunnaaru.
antaryuddham aarambham ayina modati padi samvatsaraalalo rashtram nundi poraatadaarulalo vidyaarthulu, udyogulu, vrutti baadhyatalu vahistunnavaaru mariyu prabhutvaaniki pratyarthulu paalgonnaaru. aina chivari kaalamlo maayaasantatiki chendina graameena vyavasaayadaarulu mariyu saadhaarana prajalu paalgonnaaru.antaryuddhamlo 450 maya graamaalu dhwamsam cheyabaddayi. imilian kante adhikamaina prajalu aashritulugaa maaradam mariyu goutamaalaalo swantapraantam nundi itara praantaalaku taralinchabaddaaru. " recuparation d laa memoria historica " nivedika aadhaaramgaa 2,00,000 mandi praanaalu kolpoyaru.oka millian kante adhikamaina prajalu vaari swantapraantaala nundi itara praantaalaku balavantamgaa taralinchabaddaaru. vandalaadi graamaalu dhwamsam cheyabaddayi. dhi clarification histarical kamishan gautamala sainika prabhutvam saaginchina maanavahakkula ullanghanalu 93u vraatabaddham cheyabaddayani mariyu indulo balaina vaarilo 83u maya indiyanlu unnaarani vivarinchindi. 1999loo rashtriiyamgaa jaatiparamaina naramedham jarigindani nirdhaarinchabadindi.[113][114] antaryuddhamlo baja varpaj vanti praantaalalo pratyeka sampradaayaaniki chendina prajala meeda jaatisambandhita naramedham jaragadaanni gautamala prabhutvam prothsahinchindani dhi trooth kamishan abhiprayam velibuchindi. [111] 1999loo yu.es. adhyakshudu bill clinton gautamala milatareeki maddatu ichi mariyu krooramaina hatyalalo bhagaswamyam vahinchi yu.es. prabhutvam porapaatu chesindani angeekarinchaadu. [115]
saanti nelakonna taruvaata gautamala aardhikamgaa abhivruddhi chendindi. alaage vijayavantamgaa sameepakaalamlo (2015 loo) ennikalanu nirvahinchindi. 2015loo rinud democratic liberty paarteeki chendina " jimmi morales " vijayam saadhinchi adhyakshapeetam alakarinchaadu. 2016 janavarilo aayana padavee baadhyatalu praarambhinchaadu.
2012 janavarilo gautamala munupati niyanta " efrine reos mont " naramedham kesu vichaarana koraku gautamala kortuku haajarayyaadu. hiering samayamlo gautamala prabhutvam 1,771 maranaalu mariyu 1,445 maanabhamgaalu mariyu swasthaanaalanundi taralinchabadina 30,000 mandi prajala sambandhinchina 100 sanghatanalaku saakshyaalanu samarpinchindi. prosicution atadini nirbhandhamlo unchaalani bhavinchina aayana beyil saahayamtho swechhanu pondi gautamala neshanal sivil polies paryavekshanhalo gruhanirbhandhamlo unchabaddaadu. 2013loo reos mont neranchesinatlu nirdhaarinchina kortu aayanaku 80 samvatsaraala jailusiksha vidhinchindi. gautamala prabhutvam naramedha sambandhita neraaniki deshaadhinethagaa panichesina vyaktiki modatisaarigaa shiksha vidhinchindani prapancham gurtinchindi. [116]
neraropana 2015 janavarilo mont kesu tirigi vichaarana cheyabadindi.[117] 2015 aagastulo kortu reos naramedham mariyu maanavatvaaniki vyarekamgaa neram chesinadi nijamaina aayana vayasu mariyu ksheenistunna aarogyam kaaranamgaa aayananu sikshanundi tolaginchindi.[118]
2010loo munupati adhyakshudu " alphomso portilo " paaripovadaaniki prayatnistunna samayamlo khaiducheyabaddadu. ayinappatiki saakshyaalu mariyu saakshyula saakshyam nammasakyamgaa ledani aayananu nyaayamuurtula pyanel nirdhoshigaa nirnayinchindi. [119] gautamala atarnisineral " cloudia paj vai paj " teerpu doshabhuushitamainadani vyaakhyaaninchaadu. kesu " international kamishan againist impunity in gautamala " (goutamaalaaku salahaasampradimpulu andistunna aikyaraajyasamiti judicial groop) appil cheyabadindi. [120] neuark grand juri " kebrera 2009 "loo nidhulu durviniyogam chesadani aaropinchindi. neraropana taruvaata gautamala supreem kortu aayananu nirdhoshigaa nirnayinchi yu.es.ku appaginchaalani suuchimchimdi. [121][122] gautamala judiciary doshapuuritamgaa undi mariyu selection commity neracharitra kaligina vaarini kotta abhyardhulugaa ennukontunnadi. [119]
2011loo padavee viramana teesukunna janaral " otto prej molina " adhyakshunigaa ennika cheyabaddadu. aayanatho " roksana baldetti " modati gautamala mahila upaadhakshuraaligaa ennika cheyabadindi. 2012 janavari 14 nundi vaaru padavee baadhyatalu aarambhinchaaru. ayinappatiki 2015 epril 16na aikyaraajyasamiti anty karapsion agemsi nivedikalo baldetti private cyratery juan carlos monjan mariyu director af dhi gouthamalan internal revenue survies modalaina unnataadhikaarula paerlu chotuchesukunnayi.
[123] scom bahirgatam kaavadam anekamandi prajalaku aagraham kaliginchindi. international commity againist impunity in gautamala atarni janaralnetho kalisi panichesi " laa linia karapsion kesu " paerutho kesunu vichaarinchi taruvaata samvatsaram deerghamaina imvestigation nivedika andinchindi.adhikaarulu digumati daarula nundi lancham sweekarinchi vaariki digumati sunkam raayitii kalpinchaaru. [123] [124][125]
oka fays buk sanghatana prajalanu gautamala nagara doun tounnku poyi baldetty rajinama koralani pilupu ichindi. konni rojulalopugaa 10,000 mandi prajalu hajarai rajinamacheyalani koraru. aarganaijarlu ee sanghatana venuka raajakeeyanaakulu unnaarani teermaaninchaaru.vaaru nirasanakaarulanu chattaprakaram charyateesukonabadutundana suuchimchaaru.vaaru aahaaram, neeru mariyu sun black venta teesukuraavacchani ayinappatiki etuvanti raajakeeyavarnaalanu venta teesukuraavaddani prajalaku suuchimchaaru. [126] velaadi prajalu veedhulalo pradarsana nirvahinchina taruvaata konni rojulaku baldetti padaviki rajinama chesindi.baldetti visaanu yu.es. prabhutvam raddu chesina kaaranamgaa baldetti goutamaalaalo undavalasina nirbhandham erpadindi. [127] aikyaraajyasamiti anty karapsion commity itara kesula nivedikalanu andinchaayi. 20 mandi prabhutvaadhikaarulu vidhula nundi tolaginchabaddaaru. kontamandi khaidu cheyabaddaaru. rendu kesulalo munupati adhyakshula secretarylaku sambandham unnatlu velladaindi. gautamala saanghikasevakudu juan d dios rodriguse mariyu gastev martinez (perez molinas alludu) laku koyal paver plant company scandal kesulo sambandham undani rujuvaindi. [128]
raajakeeyapratyarthulu kuudaa si.ai.si.ai vichaaranalo chikkukunnaru. palu legislatorlu mariyu libarated democratica renowada party sabhyulu lanchasambandhita vaartalapatla asahanam pradarsinchaaru. phalitamgaa appati varakuu adhyakshapeetam alakaristaadani bhaavistunna " manyul baldizan " vijayaavakaasaalu 2015 septembaru ennikalalo sandehaaspadam ayyai. baldizan papularity kramangaa ksheeninchindi. aayana arganisation af american statesna kalisi si.si.ai.ji. nayakudu " ivan velascuiyez " meeda aaropanalu chesadu. [129]
si.ai.si.ai.ji. tarachugaa guruvaram tama nivedikalu samarpinchadam alavaatugaa undedi. deenini " si.ai.si.ai.ji. guruvaalu " ani abhivarninchabaddaayi. sukravaaram samavesalu sankshobhaalanu sikharaagraaniki cherchaayi. 2015 aagastu 21 sukravaaram si.ai.si.ai.ji. mariyu atarni janaral telma aldana prajalanu vishwashimpajeyadaaniki avasaramaina saakshyaalanu andinchaaru. " laa linia " vichaarana adhyakshudu perez molina mariyu munupati upaadhyakshuraalu baldetti neracharitra kaligina naayakulani nirdhaarinchabadindi. aderoju baldetti khaiducheyabadindi.adhyakshini meeda abhisamsana cheyabadindi. paluvuru cabinet sabhyulu rajinama chesaru. adhyakshuni rajinama nirbhandhinchabadindi. aina adhyakshudu perez molina television sandesam dwara " taanu rajinama cheyanani " teliyajesadu. [130][131]
tirigi velaadimandi nirasanakaarulu veedhipradarshanalo paalgonnaaru. nirasanakaarulu ontarigaa unna adhyakshuni rajanama kaavaalani nirbhandhinchaaru. congress aiduguru sabhyulu kaligina legislatorla kamishan " ee vishayamai charchinchadaaniki niyaminchindi. supreem kortu aprov labhinchindi. samme teevrataram ayindi. sammelo adanamgaa prabhutva mariyu private vishwavidyaalayaala vidyaarthulu paalgonnaaru. vandalaadi paatasaalalu mariyu vyaapaaraalu nirasanadaarulaku maddatugaa moothapaddaayi. goutamaalaaloni saktivantamaina vyaapaarulu aarganaijeshannae kalisi adhyakshuni kortu rakshana raddu chesi adhyakshuni tolaginchaalani nirbhandhinchaaru.atarni janaral kaaryaalayam nundi " adhyakshuni rajinama " korutu statementu veluvarinchabadindi. vattidi sikharaagraaniki cherukundi. lanchankesu nirdhaarinchi rajinama chesina adhyakshuni munupati rakshana mariyu homem mantrulu hataattugaa desham vidichi paaripoyaaru. [132]
okavaipu adhyakshudu perez molina rojukuroju maddatu pogottukunnadu. private rangam adhyakshuni rajinama korutu pilupu icharu. ayinappatiki private rangaaniki vyavasthaapakulu maddatuto adhyakshudu rajinama cheyakunda kalam saaginchaadu.
[133] gautamala radio emisorus yunidas adhyakshunitho paraspara sandesala dwara andukunna nivedika aadhaaramgaa adhyakshudu etuvanti paristhitulainaa edurkontaanani chattam korina vidhamgaa nadukuntaanani teliyajesinatlu veluvarinchindi.nirasanadaarulu janaral ennikalu nirvahinchaalani pattubattaaru. [134] chivariki 2015 septembaru 2na perez molina rajinama chesadu.
[136][137] 2016 joonlo aikyaraajyasamiti maddatuto prasicuter velladinchina vivaranalo " perez molina kraim scandal mariyu maroka lancham kesu gurinchina vicharanalanu andinchaadu. soshal security institute head mariyu aiduguru itara mantrulu adhookshuniki motabotu vanti vilaasavantamaina bahumatulu konadaaniki avasaramaina dhanam daadaapu 4 millianla american dalarla varaku andinchaarani vivaranalo perkonabadindi.
gautamala chinna chinna edaarulu mariyu isukatinnelato adhikamgaa parvatamayamgaa kondalu mariyu loyalatho untundi. dakshinamlo unna samudratiiraalu uttaramlo peten departumentulo unna diguvabhoomulu induku minahaayimpugaa unnaayi.gautamala madhyabhaagamlo rendu parvatashrenulu goutamaalaanu mooduvibhaagaalugaa vibhajistunnaayi. pasific samudratiiramlo, dakshinaparvatashreni mariyu peten praantamlo bhuubhaagam parvatamayamgaa untundi.pradhaana nagaraalanni parvatapraantaalalone unnaayi.veetilo peten nagaram janasaadhrata takkuvagaa untundi. moodu parvatapraantaalalo vaataavaranam vaividhyamgaa untundi. diguvabhoomulalo vedi, temavatavaranam untundi. parvatasikharapraantamlo vaataavaranam challani, podivaataavaranam nelakoni untundi.goutamaalaalo unna volkan tajumulko sikharam madhya america deshaalalo ettainadigaa gurtinchabadutundi. goutamaalaalo pravahistunna saaraheenamaina potti nadulu pasific samudramlo sangamistunnaayi. lotaina podavaina nadulu galf af mexicolo sangamistunnaayi.polochich, duleses nadulu izabal sarasulo sangamistunnaayi. motaguya, surston nadulu belije sarihaddulo pravahistunnaayi. yusumasinta peten mariyu mexican sarihaddulo pravahistunnaayi.
corabian samudram mariyu pasific mahasamudram madhya upasthitamai unna gautamala deshaanni tuphaanuku kendramgaa undi. mitch tuphaanu (1998) mariyu stan tuphaanu (2005 aktobaru) tuphaanulu 1,500 mandi prajala maranaaniki kaaranam ayyai.gaalulavalana nashtam sambhavinchanappatiki varadalu mariyu kondachariyalu virigi padina kaaranamgaa nashtam sambhavinchindi.sameepakaalamlo (2010 loo) sambhavinchina " trapical strom agatha " tuphaanu kaaranamgaa 200 mandi maraninchaaru.gautamala eguvabhoomulu motanguya falt venta unnaayi. idhi carrabian plate mariyu uttara american plate madhyalo unna tectanic plate madhyalo undi. ee falt palu pradhaana bhookampaalaku kendramgaa undi. 1976 fibravari 4na sambhavinchina tremor bhookampam (7.5 magnitud) 25,000 mandi praanaalanu baligonnadi. adanamgaa pasific samudratiiramlo unna midil american trench pradhaana subdaksion jonega pariganinchabadutundi. ikkada kokos plate, corabian plate duguvaku kungutuu undi. idhi samudratira praantaalalo agniparvataala srushtiki kaaranamoutundi. goutamaalaalo 37 agniparvataalu unnaayi. veetilo 4 (pakaya, santiaguagui, volkan d fuyuago mariyu takana ) sajeevamgaa unnaayi. 2010loo fuyuago mariyu pakaya baddalayyai.gautamala bhougolika charitralo prakrutivaipareetyaalu deerghakaala charitra kaligi unnaayi.1541loo gautamala rajadhani antigua moodumaarlu agniparvatalava pravahinchindi. alaage 1773loo bhukampalu sambhavinchaayi.
gautamala 14 samrakshita praantaalanu kaligi undi. desamlo 252 tadibhoomulu, 61 madugulu, 100 nadulu mariyu 4 chittadinelalu unnaayi. [139] tical neshanal park prapanchavaasatvasampadaga gurtinchabadutundi. gautamala pratyeka vrukshajaalam kaligi undi. ikkada 1246 jaatula vrukshajaatulu unnaayi. veetilo 6.7u styaanikajaatulaku chendinavai unnaayi. 8.1u antarinchipotunnajatu chendinavai unnaayi. goutamaalaalo 8,681 naalajaatiki chendina mokkalu unnaayi.veetilo 13.5u styaanikajaatulu unnaayi. 5.4u gautamala ai.yu.si.en. ketagireelo samrakshinchabadutunnaay.[aadhaaram korabadindi] peten praantamlo dhi maya biosphare rizerv (21,12,940 cha.he. vaisalyam).[140] madhya americalo dviteeya sthaanamlo undi. modati sthaanamlo americaloni bosavas undi.
madya americalo gautamala aardhikarangam atipedda aardhikavyavasthagaa undi. gautamala talasari ji.di.pi. 5,200 america daalarlu. gautamala palu saanghika samasyalanu edurkontunnadi latin american deshaalalo beedadesaalalo okatigaa gautamala bhaavinchabadutundi. aadaayam prajalandarikee samaanamgaa andajeyabadadam ledu. desamlo saganikante adhikamaina prajalu daaridryarekhaku diguvana unnaaru. 4,00,000 (3.2u) mandi nirudyogamto baadhapadutunnaaru. si.ai.e. werald fays buk goutamaalaaloni 54u prajalu pedarikamlo jeevistunnaarani teliyajestundi.[141][142]2010loo gautamala aardhikam 3u abhivruddhichendindi. 2009 aardhikasankshobham nundi gautamala kramangaa kolukundi.unaited states mariyu madya america marketla nundi demandlu tagginakaaranamgaa videseepettubadulalo ksheenata sambhavinchindi.[143] unaited stateslo nivasistunna gautamala prajala dwara labhistunna aadaayam prastuta gautamala videsheedravya vanarugaa undi. .[141] gautamala egumatulalo pandlu, kuuragaayalu, poolu, hasthakalaa utpattulu, vastraalu mariyu itara vastuvulu praadhaanyata vahistunnaayi. bayojyuliko demand adhikam autunna kaaranamgaa desham biophyuyaleku avasaramaina mudisarukunu utpattichesi egumati cheyadam abhivruddhi chesindi. pradhaanamgaa cheraku mariyu paam aayil utpatti adhikam chesindi.idhi mokkajonna (gautamala prajala pradhaana aahaaram) vanti aahaaradhaanyaala dharaperagadaaniki kaaranam ayindani vimarsakulu bhaavistunnaaru. yu.es. prabhutvam ichina minahaayimpu taruvaata gautamala unaited states nundi digumati chesukunna mokkajonnalo 40u biophuyul tayaaru cheyadaaniki upayogistundi. [144] gautamala prabhutvam gasagasa mariyu marjuna utpattini chattabaddham cheyalani aalochistundi. veetidwara vache pannu aadaayaanni maadakadravyaala nivaaranaku upayoginchaalannadi prabhutvayochana.[145]2010loo gautamala konugolu sakti " grass domastic product " mottam 70.15 american daalarlu. sevaarangam ji.di.pi.loo 63u mariyu vyavasaayam 13u bhaswamyam vahistunnaayi. ganula nundi bangaram, vendi, jink, cobalt mariyu nikel . [146] vyavasaayarangam nundi utpattulu aidinta rendu vantulu egumati cheyabadutunnayi. alaage vyavasaaya rangam desamlo sagabhagam ugaadi kalpanalo bhagaswamyam vahistundi. arganic coffy, chakkera, taja kuuragaayalu mariyu aratipandlu desham pradhaana egumatulugaa unnaayi. 2010 dravyolbhanam 3.9u undi.dasaabdhaalakaalam konasaagina antaryuddham mugimpuku vachi 1996loo saatisthaapana chesina taruvaata videsheepettubadulaku maargam sugamam ayindi. paryatakandwara aadaayam abhivruddhi chendutuu undi. 2006 maarchilo gautamala congress " dominican repablic central america free trade " oppandamlo palu madya amerikaadesaalato gautamala prabhutvam bhagaswamyam vahinchindi. [147] gautamala prabhutvam taivan mariyu kambodiala madya freetrade oppandam jarigindi.
paryaatakam goutamaalaalo pradhaana aardhikavanarulalo okatigaa undi. 2008loo prabhutvaaniki 1.8 biliyanlu paryaatakarangam nundi labhistundi. gautamala vaarshikamgaa 2 miliyanlamandi paryaatakulu vastunnaaru.sameepakaalamlo gautamala samudratiiraalaku krusidwara vachi chere paryaatakula sankhya adhikaristuu undi. petanlo tical, izballe kwairiguva, teckpan chimaltenangolo iksinche mariyu gautamala nagaraalalo unna puraatatvaparisodhaanaa praantaalu paryaatakulanu aakarshistunnaayi.attlan mariyu champe praantaalu prakruti soundaryasobhatho alaraarutuu paryaatakulanu aakarshistunnaayi. chaaritraka praadhaanyata kaligina kaalanee nagaraalaina antigua gautamala praantaalanu unesco vaarasatva sampadagaa gurtinchindi.16 mandi paalinchina mayanagarikata avasheshaalanu kanugonna tical nagaraanni sandarsinchadaaniki antarjaatiiyamgaa aakarshana adhikaristuu undi. maya praantamlo aneka aalayaalu mariyu bal paarkulu nirminchabaddaayi. maayaanaagarikata vidya mariyu kalaabhivruddhitho vilasillina susampannamaina naagarikatagaa gurtinchabadutundi. gautamala hispanic naagarikata sambandhita puraatatvaparisodhanaa praantaalu, charitrapurva nagaraalu, matasambandhita paryaatakapraantaalaku mariyu aahlaadakaramaina atlantic mariyu pasific samudratiiraalaku kuudaa prasiddhichendindi. neshanal paarkulu mariyu maya biosphare rizerv vanti praantaalu kuudaa paryaatakapraadhaanyata kaligi unnaayi.
goutamaalaalo manchineeti sarafara mariyu muruguneeti kaaluvala nirmaanam kramangaa abhivruddhi chendutuu undi. 1990loo 81u prajalaku rakshitaneeru labhinche erpaatu kalpinchabadindi.2004 naatiki adhi 90u niki cherindi. muruguneeti kaalvala abhivruddhi kuudaa 1990loo 62u cheyabadindi. 2004 naatiki adhi 86u niki cherindi. [148]
2014 ganankala aadhaaramgaa gautamala janasankhya 15,824,463. 1900 loo janasankhya 885,000. 20va sataabdamlo paschimaardhagolamlo janasankhya tvaritagatilo abhivruddhi chendindi.[150]goutamaalaalo rawana, samachara ragam, vaanijyam, rajakeeyaalu mariyu gautamala nagara paridhilo kendrikarinchabaddayi. gautamala mahanagaraparidhilo desamlo moodinta okabhaagam kante adhikamgaa nisistunnara. gautamala nagaraparidhilo 2 millianla prajalu nivasistunnaaru. mahanagara paridhilo 5 millianla prajalu nivasistunnaaru. [141][141]madya africa mariyu iraaklatho polchichuste paschimaardhagolamlo yuvata adhikamgaa unna deshaalalo gautamala okati.janasankhyalo 15 vayasuku lobadina vaarisaatam 41.15u undi. 15-65 madya vayasu kaligina vaarisaatam 51.1u undi. 65 vayasu paibadina vaarisaatam 4.4u. [149]
goutamaalaaku velupala panichestunna prajalu adhikamgaa unaited stateslo unnaaru.videshee udyogulu 4,80,665 [151] nundi to 1,489,426 unnaaru.[152] videsaalalo nivasistunna gautamala prajalalo aashritulugaa undi aayaadesaala gurtimpu koraku eduruchustunnavaaru kaneesamaina sankhyalo unnanduna kachitamaina ganaankaalu nirnayinchadam asaadhyamgaa undi.[153] gautamala nundi americaku valasavellina prajalu adhikamgaa kalifornia, delavar, florida, ilinais, neuark, neusersy, texas, rode dveepam mariyu itara praantaalalo nivasistunnaaru.[154]
gautamala atyanta vaividhyam kaligina desham. desamlo vaividhyamaina sampradaayam, saamskrutika mariyu bhasha paramaina vaividhyam kaligina prajalu nivasistunnaaru.2010 ganankala aadhaaramgaa mestijolu (ladino prajalu) 41u eurapian santati mariyu sthaanika jaatula santiki chendinavaarai unnaaru. 41u amerindian santatiki chendinavaarai unnaaru.latin american deshaalalo amerindianlu atyadhikamgaa unna desham gautamala.taruvaata sthaanaalalo peru mariyu bolivia deshaalu unnaayi. goutamaalaaloni sthaanika prajalalo maya santatiki chendinaprajalu adhikamgaa unnaaru. veerilo keyiche prajalu 11u, cuakvichi prajalu 8.3u, kakyuchikel prajalu 7.8u, maam prajalu 5.2u mariyu itara prajalu 7.6u unnaaru. 1u kante takkuvagaa maayaasantatiki chendani prajalu unnaaru.[158]gautamala eurapian prajalanu (creols ani antaaru) 18.5u unnaaru. veerilo adhikamgaa jarmanlu mariyu spanish setilarlu, taruvaata styaanamlo italianlu, british, french, swis, belgianlu, duth, rashyanlu, mariyu danish santatiki chendina prajalu unnaaru. adanamgaa salvedoranlu 1,10,000 prajalu unnaaru. garifyuna santatiki chendina prajalu mundugaa african santatiki chendina vaarai sthaanikajaati prajalatho vivaahasambandham yerparachukunnaru. veeru adhikamgaa livingston mariyu purito barios praantamlo nivasistunnaaru. afro gautamala prajalu mariyu mulatto santatiki chendina prajalu arati thotalalo panicheyadaaniki ikkadaku teesukuni rabaddaru. asian prajalalo han chaineeyulu, lebanan mariyu siriyaku chendina areyanlu, gautamala nagaram mariyu sameepamloni mexicolo sankhyaaparamgaa abhivruddhi chendutunna koriyanlu 50,000 unnaaru. [159] goutamaalaalo nivasistunna jarman prajalu desamloki crismus trey chettu sampradaayam teesukuvacchaaru. [160]
gautamala adhikarabhasha spanish. idhi 93u prajalaku pradhamabhaasha leka dviteeyabhaashagaa vaadukalo unnaayi.graameenapraantamlo 21 mayan bhashalu alaage mayabhasha kutumbaaniki chendani bhashalu (sthaanika bhasha ayina ksinika mariyu corabian samudratiiramlo vaadukalo unna aravakan bhasha ayina garifyuna) vaadukalo unnaayi. 2003 bhasha chattam marebhashaku adhikarabhasha hoda ivvabadaledu.[161]1996loo santakam cheyabadina chattam taruvaata adhikarabhasha patraalu mariyu oting materials palu sthaanika bhaashalalo anuvadinchabaddaayi. spanish bhashetara prajalaku leagal kesula vivaraalu sthaanika bhaashalalo anuvadinchi andinchaalani aadesam jaarii cheyabadindi. vidyaabhyaasamlo dwibhaashaavidhaanam (spanish mariyu sthaanika bhashalu) amalulo undi. gautamala sthaanika prajalu spanish bhaashato 4-5 sthaanika bhashalu matladadam saadhaaranam. .[aadhaaram korabadindi]goutamaalaalo jarman, chainees, spanish mariyu ingleesh bhasha prajalu kuudaa gurtinchatagina sankhyalo nivasistunnaaru. .[aadhaaram korabadindi]
goutamaalaalo kraistavam prraadhaanyata kaligi undi. indulo kaalanee sakamlo spanish prajalu pravesapettina roman kathalik matham 48.4u prajalache anusarinchabadutundani 2007 ganaankaalu teliyajestunnaayi.latin americalo evalgelical prajalu anusaristunna protestant matham 33.7u prajalacheta aacharinchabadutundi.taruvaata sthaanaalalo yoodulu anusaristunna judism 1.6u, islam mariyu buddhijam mataalu mariyu 11.6u naasthikam unnaayi.1970 nundi protastentu matham abhivruddhichendutu 38u niki cherukuni inka abhivruddhi chendutuu undi. ataryuddham mugimpuku vachina taruvaata daadaapu 2 dasaabdhaala nundi mishanareelu churukugaa panichestunnaayi. [162][163] gautamala arthadox charchi saktivantamgaa panichestuu gatha aidu samvatsaraala nundi lakshalaadi matamaarpidulu nirvahinchindi.[164][165][166]paschimaardha golamlo arthadox vistarinchadaaniki ee charyalu dohadam chesai. [167][168] prabhutvam teesukunna anukuula vidhaanaala kaaranamgaa sthaanika prajalu anusaristunna mataalaku rakshana kalpinchabadutundi. maya sidhallaalanninti vadda utsavaalu nirvahinchadaaniki prabhutva prothsaaham labhistundi.
1990- 2012 madya kaalamlo proleds carporation prajaabhipraayasekarana kaaryakramam chepattindi.[169] ee adhyayanaalu kathalik matamlo ksheenata mariyu evanjical, protestentu, naasthikam alpasankhyaaka mataalu abhivruddhi chendutuu unnaayani suuchistunnaayi.
kaalanee sakamlo spain prajalu matrame goutamaalaanu cherukunnappatiki taruvaati kaalamlo 19va mariyu 20va sataabdhaalalo iropa loni itara deshaala nundi kuudaa valasa prajalu goutamaalaaku cherukunnaru. jarman prajalu fincas, jakapa, kyutjaltenango, baja verapaj mariyu jabal praantaalalo kaafeetotala pempakam chepattaru. swalpasankhyalo frams, beljium, ingland, italy, sweedon deshaala prajalu goutamaalaalo sthirapaddaaru.
goutamaalo sthirapadina prajalalo raajakeeyanaayakulu, saranaardhulu mariyu paarisraamikavettalu vantivaaru goutamaalaalo sthirapaddaaru. 1950 taruvaata adhikasankhyalo videsheeyulu sthirapadina madya america deshalalo gautamala prathama sthaanamlo undagaa taruvaata sthaanamlo kostarika undi. gautamala ippatikee peddasankhyalo valasaprajalanu aakarshistundi. 1890 nundi swalpasankhyalo aasiyanlu goutamaalaaku valasaravadam aarambham ayindi. aasiyanlalo pratyekamgaa koria,chaina,japan mariyu philippeens prajalu adhikamgaa unnaaru.sameepakaalamlo veeri sankhya adhikaristundi. modati prapancha yuddham aarambhamlo jyuish mariyu paakisthaaneeyulu valasa prajalugaa goutamaalaaku cherukunnaru. 20va sataabdhapu dviteeyaardhamlo latin american valasaprajalu goutamaalaalo sthirapaddaaru.veerilo pratyekamgaa madya america deshaalaku chendina mexico , cuba mariyu argentina laku chendina prajalu unnaaru. veeru ikkada taatkaalikamgaa nivasistuu chivarigamyamgaa unaited statesnu enchukuntuntaaru.