లలిత కళలలో అత్యంత విశిష్టమైనది కవిత్వం. ఇది అనేక విధాలుగా రంజింపజేస్తుంది. ఆశుకవిత్వం, చిత్ర కవిత్వం, మధుర కవిత్వం, విస్తర కవిత్వం, శాస్త్ర కవిత్వం, తిట్టు కవిత్వం అను అనేక రూపాల్లో కవిత్వం చెప్పబడుతున్నది. వీటిలో తిట్టు కవిత్వం యొక్క స్థానం ప్రత్యేకమైనది. ఆదికవి వాల్మీకి వాక్కు నుంచి ఆవిర్భవించిన మొట్టమొదటి కవిత్వం తిట్టు కవిత్వం కవిత్వమంటే ఆశ్చర్యం కలగకమానదు.
క్రౌంచ మిధునములో నొకదానిని గూలనేసిన నిషాదుని చూసి వాల్మీకి తిట్టిన తిట్టు, శోకంతో బహిర్గతమైంది. దీనినే దూషణ కవిత, నిందాహేళన కవిత అని కూడా అంటారు. సాధారణంగా ఈ కవిత్వం ఆవేశపూరితంగా ఉంటుంది. తెలుగులో తిట్టు కవిత్వం చాటుపద్య రూపంగానూ, గ్రంధస్థ కుకవినిందాది రూపముగాను భాసిస్తున్నది. తిట్టుకవుల పద్యాలు చాలావరకు చాటువులుగానే ఉన్నాయి. పల్లెల్లోనూ, పట్టణాలలోనూ కొందరు ముదుసళ్ళు అలవోకగా చెప్పే అనేక చాటుపద్యాల్లో తిట్టు కవిత్వం సాధారణంగా కనిపిస్తూ ఉంటుంది.
12వ శతాబ్దానికి చెందిన వేములవాడ భీమకవి తిట్టు కవిత చెప్పడంలో దిట్ట. ఇతడు శ్రీనాధ కవిచే ప్రశంశించబడినవాడు. భీమన తిట్టు కవితలో తెలుగులో ఆదికవి.
13వ శతాబ్దానికి చెందిన ఖడ్గ తిక్కన యుద్ధ రంగమునుండి పారిపోయి ఇంటికి రావడంతో అతని భార్య చానమ్మ అతని స్నానానికి మంచం అడ్డుపెట్టి పసుపు ఉండ పెట్టడంతో ఇదేమిటని అడిగిన భర్తతో ఆమె ..
వేములవాడ భీమకవి తరువాత తిట్టు కవిత్వంలో ఉద్దండత చూపిన వాడు 14-15 శతాబ్దాలకు చెందిన శ్రీనాధుడు. పల్నాటి సీమలో జొన్న కూడుతప్ప వరి అన్నం దొరకని పరిస్థితి ఏర్పడడంతో ....
శ్రీనాధుని తర్వాత 16వ శతాబ్దానికి చెందిన తెనాలి రామకృష్ణుడు అత్యంత సమర్ధుడైన తిట్టు కవి, చాటుకవి. ఇతడు హాస్య కవితా సామ్రాజ్యాధిపతి. వికటకవిగా ఈయన ఆంధ్ర దేశంలోని ఆబాల గోపాలానికీ చిరపరిచితుడు. రాయల వారి ఆస్థానమునకు వచ్చిన బట్టు కవి ఆస్థాన పండితుల సామర్ధ్యానికి పరీక్ష పెడుతూ ....
"గంజాయి త్రాగి తురకల సంజాతులగూడి కల్లు చవిగొన్నావా?లంజెల కొడకా! యెక్కడ, కుంజర యూధంబు దోమకుత్తుకజొచ్చెన్"
అని పూరించాడు. ఐతే రాయలవారు యిది సరియైన పూరణ పద్ధతి కాదని మందలించడంతో రామకృష్ణుడు "పెద్దనాది మహా కవులకు బట్టు కవి ఇటువంటి సమస్యనివ్వడంతో అట్లు పూరించితిని. వీనికీ పూరణమే సరియైనది" అని బదులిచాడు. వెంటనే రాయలు ఐతే ఆ సమస్య నేనే యిస్తే ఏవిధంగా పూరిస్తావు?" అనడంతో రామకృష్ణుడు....
తిట్టు కవిత్వంతోనే సంతృప్తి చెందని కొందరు కవులు తిట్టు గ్రంధాలను సైతం రచించి ఆ వాజ్ఙయముకు శాశ్వత స్థానాన్ని కల్పించారు. తిట్టు కావ్యాలకే అధిక్షేప కావ్యములని పేరు. ఇవి ఒక వ్యక్తి లేదా ఒక సంఘం యొకా దోషాలను యెత్తి చూపుతాయి. వీటిలో అధికంగా వచ్చినవి శతకాలు. పలు శతకాల్లో తిట్టు కవిత్వం కలదు. తెలుగు శతకాలాలొ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందిన సుమతీ శతకంలో అనేక తిట్టు పద్యాలు కలవు.
వేమన తిట్టు పద్యాలలో ప్రముఖ స్థానం వహించాడనడంలో ఎవరికీ అభ్యంతరం లేదు. ఇతని తిట్టు కవిత హాస్య గర్భితమై ఉంటుంది. "తలలు బోడులైనా తలపులు బోడులౌనా", "తల్లి శూద్రురాలు తానెట్లు బాపడు", "మంత్ర జలముకన్న మంగలి జలమెచ్చు" వంటి పద్యాలలో ఎంతో సందేశముంది.
17వ శతాబ్దికి చెందిన చౌడప్ప కవి తిట్టు కవిత్వంలో దిట్టగా పేరెన్నికగన్నవాడు. వేమన ఆటవెలదిలో ఏల అందెవేసిన చెయ్యో చౌడప్ప కందములో అంతటి ప్రతిభాశాలి. చౌడప్ప తన శతకములో బూతులు, శృంగారాల గురించిన అనేక పద్యాలు వ్రాశాడు. "పది నీతులు పది బూతులు, పది శృంగారములు గల్గు పద్యములు సభన్ జదివినవాడే యధికుడు....", "నీతులకేమి యొకించుక, బూతాడక దొరకు నవ్వు పుట్టదు" అని తన ఉద్దేశాన్ని బహిరంగంగా చాటాడు.
అధిక్షేప కృతుల రచనలో కందుకూరి వీరేశలింగం గారు కూడా పేరెన్నికగన్నవారు. అనేక ప్రహసనాలను వీరు రచించారు. అలాగే శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి, వేలూరి శివరామ శాస్త్రి, వసురాయ కవి, తదితరులు తిట్టు కవిత్వాన్ని అందించి తెలుగు సాహిత్యంలో చెరగని ముద్ర వేశారు. తిట్టు కవిత్వాన్ని తిరుపతి వేంకట కవులు సైతం చెప్పారు. తిట్టు కవిత సాధారణంగా ఆశు కవితయే. ఆశు కవితకు ఆవేశం సాధారణ లక్షణం కావున తిట్టు కవితలో కూడా ఆవేశం ఉండడం సహజం. తిట్టు కవిత నేడు కూడా లేకపోలేదు. ఐతే తెలుగులో ఉన్న తిట్టు కవిత మరి ఏ ఇతర భాషలోనూ లేదు. తిట్టు కవితను కవితా వినోదంగా భావిస్తే ఇది అధిక్షేపణీయం కాదు.
lalita kalalalo atyanta vishishtamainadi kavitvam. idhi aneka vidhaalugaa ranjimpajestundi. aasukavitvam, chitra kavitvam, madhura kavitvam, vistara kavitvam, saastra kavitvam, tittu kavitvam anu aneka roopaallo kavitvam cheppabadutunnadi. veetilo tittu kavitvam yokka sthaanam pratyekamainadi. aadikavi valmiki vaakku nunchi aavirbhavinchina mottamodati kavitvam tittu kavitvam kavitvamante aascharyam kalagakamaanadu.
krouncha midhunamulo nokadaanini goolanesina nishaaduni chusi valmiki tittina tittu, shokamtho bahirgatamaindi. deenine dooshana kavita, nindaahelana kavita ani kuudaa antaaru. saadhaaranamgaa ee kavitvam aavesapuuritamgaa untundi. telugulo tittu kavitvam chaatupadya roopamgaanuu, grandhastha kukavinindaadi roopamugaanu bhaasistunnadi. tittukavula padyaalu chaalaavaraku chaatuvulugaane unnaayi. pallelloonuu, pattanaalaloonuu kondaru mudusallu alavokagaa cheppe aneka chaatupadyaallo tittu kavitvam saadhaaranamgaa kanipistuu untundi.
12va sataabdaaniki chendina vemulavada bheemakavi tittu kavita cheppadamlo ditta. itadu srinadha kaviche prasamsinchabadinavaadu. bheemana tittu kavitalo telugulo aadikavi.
13va sataabdaaniki chendina khadga tikkana yuddha rangamunundi paaripoyi intiki raavadamtho athani bharya chanamma athani snaanaaniki mancham addupetti pasupu unda pettadamtho idemitani adigina bhartatho aame ..
vemulavada bheemakavi taruvaata tittu kavitvamlo uddandata chuupina vaadu 14-15 sataabdaalaku chendina srinadhudu. palnati seemalo jonna koodutappa vari annam dorakani paristhiti erpadadamtho ....
srinaadhuni tarvaata 16va sataabdaaniki chendina tenaali ramakrishnudu atyanta samardhudaina tittu kavi, chaatukavi. itadu haasya kavita saamraajyaadhipati. vikatakavigaa eeyana aandhra desamloni aabaala gopalaniki chiraparichitudu. rayala vaari aasthaanamunaku vachina battu kavi aasthaana panditula saamardhyaaniki pareeksha pedutuu ....
"ganjai traagi turakala sanjatulagudi kallu chavigonnava?lanjela kodaka! yekkada, kunjara yoodhambu domakuttukajochen"
ani puurimchaadu. aithe rayalavaru yidi sariyaina puurana paddhati kaadani mandalinchadamtho ramakrishnudu "peddanaadi mahaa kavulaku battu kavi ituvanti samasyanivvadamto atlu poorinchitini. veenikee pooraname sariyainadi" ani badulichaadu. ventane rayalu aithe aa samasya nene yiste evidhamgaa puuristaavu?" anadamtho ramakrishnudu....
tittu kavitvamtone santrupti chendani kondaru kavulu tittu grandhaalanu saitam rachinchi aa vaajyamuku saashwata sthaanaanni kalpinchaaru. tittu kavyalake adhikshepa kaavyamulani paeru. ivi oka vyakti leda oka sangham yoka doshaalanu yetti chuuputaayi. veetilo adhikamgaa vachinavi satakaalu. palu satakaallo tittu kavitvam kaladu. telugu satakaalaalo oka pratyeka sthaanaanni pondina sumatii satakamlo aneka tittu padyaalu kalavu.
vemana tittu padyaalalo pramukha sthaanam vahinchaadanadamlo evariki abhyantaram ledu. itani tittu kavita haasya garbhitamai untundi. "talalu bodulaina talapulu bodulauna", "talli shoodruraalu taanetlu bapadu", "mantra jalamukanna mangali jalamecchu" vanti padyaalalo entho sandesamundi.
17va sataabdiki chendina choudappa kavi tittu kavitvamlo dittagaa perennikagannavadu. vemana aataveladilo ela andevesina cheyyo choudappa kandamulo antati pratibhaasaali. choudappa tana satakamulo boothulu, shrungaaraala gurinchina aneka padyaalu vraasaadu. "padi neetulu padi boothulu, padi srungaaramulu galgu padyamulu sabhan jadivinavade yadhikudu....", "neetulakemi yokinchuka, boothaadaka doraku navvu puttadu" ani tana uddesaanni bahirangamgaa chaataadu.
adhikshepa krutula rachanalo kandukuri veeresalingam gaaru kuudaa perennikagannavaaru. aneka prahasanaalanu veeru rachinchaaru. alaage sripada krishnamoorthy saastri, veluri sivarama saastri, vasuraya kavi, taditarulu tittu kavitvaanni andinchi telugu saahityamlo cheragani mudra vaesaaru. tittu kavitvaanni tirupati venkata kavulu saitam cheppaaru. tittu kavita saadhaaranamgaa aashu kavitaye. aashu kavitaku aavesam saadhaarana lakshanam kaavuna tittu kavitalo kuudaa aavesam undadam sahajam. tittu kavita nedu kuudaa lekapoledu. aithe telugulo unna tittu kavita mari e itara bhaashaloonuu ledu. tittu kavitanu kavita vinodamgaa bhaviste idhi adhikshepaneeyam kaadu.