లక్ష్మణమూర్ఛ
తరువాత రావణుడి చేతిలో ఉన్న మహాధనుస్సును బాణప్రయోగంతో ముక్కలు చేశాడు లక్ష్మణుడు. మహావేగంతో రథం మీది నుంచి కిందికి దూకి శక్యాయుధాన్ని విభీషణుడి మీదికి విసరివేశాడు రావణుడు. ఆ శక్త్యాయుధం విభీషణుణ్ణి తాకే లోపునే లక్ష్మణుడు మూడుబాణాలతో ఆశక్త్యాయుధాన్ని నిర్వీర్యం చేశాడు. అది మూడుముకలైంది మరొక ప్రబలాతిప్రబలమైన శక్త్యాయుధాన్ని దేవేంద్రుడి వజ్రాయుధంలాంటిదాన్ని యమదండం వంటిదాన్ని విభీషణుడిపైకి విసరబోతున్నాడు రావణుడు. విభీషణుడి ప్రాణా పాయకారస్థితి చూసి లక్ష్మణుడు అడ్డుపడ్డాడు. రావణుడిపై సందులేకుండా లక్ష్మణుడు శరప్రయోగం చేస్తుంటే, రావణుడు శక్త్యాయుధాన్ని లక్ష్మణుడిపై ప్రయోగించాడు. అది లక్ష్మణుడు పైకి వచ్చి పైబడపోతుండగా రాముడు దానినీ కట్టడి చేయబోయే లోపలనే లక్ష్మణుడి వక్షస్థలాన్ని తీవ్రంగా తాకింది. ఆదెబ్బకు లక్ష్మణుడు కిందపడి మూర్చిల్లాడు.
దగ్గరలోనే ఉన్న రాముడు లక్ష్మణుడి దుఃస్థితి చూశాడు. ఇప్పుడు దుఃఖపడుతూ లక్ష్మణుడికి ఉపచరించటం కన్నా రావణుడ్డి తుద ముట్టించటమే అవశ్యకర్తవ్యం అనుకున్నాడు. లక్ష్మణుడికి గుచ్చుకున్న శక్త్యాయుధాన్ని వానరులు పెరికివేయడానికి ప్రయత్నించారు కాని, రావణుడి బాణాలు పుంఖానుపుంఖంగా తమమీద వడుతున్నందువల్ల వాళ్ళు విఫలప్రయత్నులైనారు. మహా శక్త్యాయుదాన్ని మతపరాక్రముడు రాముడు పట్టుకుని పైకి లాగి విరచివేశాడు. అదే అద ననుకొని రావణాసురుడు రాముడిపై శరీరం నిండా బాణాలు గుప్పించాడు. ఆయువుపట్లలో గుచ్చుకుంటున్న ఆ శరాలను ఏమాత్రం లక్ష్యం చేయకుండా లక్ష్మణుణ్ణి కౌగిలించుకొని "ఉండండి. నేను రావణాసురుడితో పోరాడి వాణ్ణి హతమారుస్తాను" అని అక్కడి వానరులకు
చెప్పి శ్రీరాముడు యుద్ధసన్నద్దుడైనాడు.
ఎన్నో దుఃఖాలపాలు అయినా ఎంతో ఓర్మితో సహించాను నేను కాని ఈ లక్ష్మణుడు ఇట్లా పడిపోవటం నాకు ఇంతింతనరాని దుఃఖం కలిగిస్తున్నది. లక్ష్మణుడికి ఆపద రావడంవల్ల నేను చేసిన సమస్త ప్రయతాలూ వ్యర్థమైనట్లే అనిపిస్తున్నది. ఈ రావణుడ్డి హతమారిస్తే కాని నా యీ మిగిలిన ప్రయత్నం పూర్తి కాదు'అని చెపుతూ రాముడు పుంఖానుపుంఖంగా రావణుడిపై బాణప్రయోగం చేశాడు. రావణుడు కూడా ఎడతెగకుండా శరప్రయోగం చేశాడు. అవి పరస్పరం ఘర్షిస్తూ ఉంటే ఆకాశంలో తుమలమైన మహారవం చెలరేగింది. రాముడి బాణప్రయోగం ముందు రావణుడు నిలవలేకపోయినాడు. గొప్పగాలికి కొట్టుకొనిపోయే మేఘంలా తడబడ్డాడు.
రాముడప్పుడు లక్ష్మణుడికి చికిత్స చేసి తనదుఃఖాన్ని తీర్చవలసిందిగా సుషేణున్ని కోరాడు. నేను లక్ష్మణుణ్ణి ఎట్లా చూస్తూ యుద్ధం చేయలేలినని పరితపించారు. నాకు సుషేణున్ని కోరాడు. నేను లక్ష్మణుణ్ణి ఎట్లా చూస్తూ యుద్ధం చేయలేలినని పరితపించారు. ఇప్పుడు నా ప్రాణాలే విసర్జించాలని అనిపిస్తుంది. నాకు యుద్ధంతో పనిలేదు అనిపిస్తుంది. తమ్ముడే లేకపోతే నేను చేయడమెందుకు? ఆ తరువాత రాజ్యం ఎందుకు?
దేశే దేశే కళత్రాణి దేశే దేశే చ భాంధవః,
తం తూ దేశ నా పశ్యామి యాత్ర బ్రాత్ర సహోదరః.
దేశదేశాలలో కావాలంటే ఎక్కడైనా భార్య లభిస్తుంది. బంధువులూ లభిస్తారు.కానీ ఏరకంగా చూసినా తమ్ముడు లభిస్తాడా? అని రాముడు లక్ష్మణుడి అచేత తలచుకొని అక్కడే కూర్చుండిపోయినాడు. అప్పుడు సుషేణుడు,"లక్ష్మణుడు విగత జీవుడు కాలేదు. శాస్త్రాఘాతం వల్ల మూర్చపోయినాడు.లక్ష్మణుడి ముఖంలో కళ తప్పలేదు శరీరచైతన్యానికి ఏమీ హాని సంభవించలేదు. నిటూర్పులు విడుస్తున్నాడు లక్ష్మణుడు చూడు" అని రాముడికి సుషేణుడు ఊరటకలిగించాడు.
సుషేణుడప్పుడు హనుమంతుణ్ణి చూసి "నాయనా! ఇదివరలో నీకు జాంబవంతుడు చెప్పిన ఓషధిపర్వతాన్ని ఇపక్ష్యా తీసుకొని రా! విశల్యకరణి, సువర్ణకరణి, సంజీవకరణి, సంధానకరణి అనే ఈ నాలు మూలికలు శ్రీఘ్రంగా తీసుకొనిరా" అని అర్ధించాడు. ఆలస్యమెందుకని ఆపర్వత శిఖరాన్నిపెకలించుకుని తెచ్చాడు హనుమంతుడు.
ఒక మూలికను బాగా నలిపి సుషేణుడు లక్ష్మణుడికి వాసన చూపించగా లక్ష్మణుడు తేరుకున్నాడు. వానరులంతా ఎంతగానో ఉత్సాహం చెందారు, సంతోషపడ్డారు. రాముడి పరితాపం చూసి లక్ష్మణుడు ఎంతో దుఃఖం పొందాడు. అన్నను కౌగిలించుకొని 'అన్నా సత్యపరాక్రముడివైన నీవు విభీషణుడ్డి లంకారాజ్యానికి పట్టాభిషిక్తుణ్ణి చేస్తానన్న శపథం నెరవేర్చటానికి సమయం ఆసన్నమైంది. ఆ సత్యప్రతిజ్ఞను చెల్లించు' అని ఇంపగా రాముడికి చెప్పాడు. 'రావణుడ్డి సంహరించి సీతాదేవిని తెచ్చుకొని నీ ప్రతిజ్ఞను కూడా నిజం చెయ్యి అని ఉత్సాహపరిచాడు. అప్పడు రాముడు ఉత్సాహంతో రావణుడిపై అతితీవ్రబాణాలు ప్రయోగించాడు.
lakshmanamoorcha
taruvaata ravanudi chetilo unna mahaadhanussunu baanaprayogamto mukkalu cheshaadu lakshmanudu. mahavegamto ratham meedi nunchi kindiki dooki sakyaayudhaanni vibheeshanudi meediki visarivesaadu ravanudu. aa saktyaayudham vibheeshanunni taake lopune lakshmanudu muudubaanaalatoe aasaktyaayudhaanni nirveeryam cheshaadu. adhi moodumukalaindi maroka prabalaatiprabalamaina saktyaayudhaanni devendrudi vajraayudhamlaantidaanna yamadandam vantidaanni vibheeshanhudipaiki visarabotunnadu ravanudu. vibheeshanudi prana paayakaarasthiti chusi lakshmanudu addupaddadu. ravanudipai sandulekunda lakshmanudu saraprayogam chestunte, ravanudu saktyaayudhaanni lakshmanudipai prayoginchaadu. adhi lakshmanudu paiki vachi paibadapotundagaa ramudu daaninee kattadi cheyaboye lopalane lakshmanudi vakshasthalaanni teevramgaa taakindi. aadebbaku lakshmanudu kindapadi moorchillaadu.
daggaralone unna ramudu lakshmanudi duhsthiti chushadu. ippudu dukkhapadutuu lakshmanudiki upacharinchatam kanna ravanuddi tuda muttinchatame avasyakartavyam anukunnadu. lakshmanudiki guchukunna saktyaayudhaanni vaanarulu perikiveyadaaniki prayatninchaaru kaani, ravanudi baanaalu punkhaanupunkhamgaa tamameeda vadutunnanduvalla vaallu viphalaprayatnulainaaru. mahaa saktyaayudaanni mataparaakramudu ramudu pattukuni paiki laagi virachivesaadu. adhe ada nanukoni ravanasurudu ramudipai sareeram ninda baanaalu guppinchaadu. aayuvupatlalo guchukuntunna aa saraalanu ematram lakshyam cheyakunda lakshmanunni kaugilinchukoni "undandi. nenu raavanaasuruditoe poradi vaanni hatamaarustaanu" ani akkadi vaanarulaku
cheppi sriramudu yuddhasannaddudainaadu.
enno dukkhaalapalu aina entho ormitho sahinchaanu nenu kaani ee lakshmanudu itla padipovatam naaku intintanaraani dukkham kaligistunnadi. lakshmanudiki aapada ravadamvalla nenu chesina samasta prayataaluu vyardhamainatle anipistunnadi. ee ravanuddi hatamariste kaani naa yee migilina prayatnam puurti kaadu'ani cheputuu ramudu punkhaanupunkhamgaa ravanudipai banaprayogam cheshaadu. ravanudu kuudaa edategakunda saraprayogam cheshaadu. avi parasparam gharshistuu unte aakaasamlo tumalamaina maharavam chelaregindi. ramudi banaprayogam mundu ravanudu nilavalekapoyinadu. goppagaaliki kottukonipoye meghamla tadabaddadu.
ramudappudu lakshmanudiki chikitsa chesi tanadukhaanni teerchavalasindigaa sushenunni koradu. nenu lakshmanunni etla chustuu yuddham cheyalelinani paritapinchaaru. naaku sushenunni koradu. nenu lakshmanunni etla chustuu yuddham cheyalelinani paritapinchaaru. ippudu naa praanaale visarjinchaalani anipistundi. naaku yuddhamtho paniledu anipistundi. tammude lekapothe nenu cheyadamenduku? aa taruvaata rajyam enduku?
deshe deshe kalatraani deshe deshe cha bhandhavah,
tam tuu desha naa pashyami yaatra bratra sahodarah.
desadesalalo kavalante ekkadaina bharya labhistundi. bandhuvuluu labhistaaru.cony erakamgaa chusina tammudu labhistada? ani ramudu lakshmanudi achetha talachukoni akkade koorchundipoyinaadu. appudu sushenudu,"lakshmanudu vigata jeevudu kaaledu. saastraaghaatam valla moorchapoyinaadu.lakshmanudi mukhamlo kala tappaledu sareerachaitanyaaniki emi haani sambhavinchaledu. nitoorpulu vidustunnadu lakshmanudu chudu" ani ramudiki sushenudu ooratakaliginchaadu.
sushenudappudu hanumantunni chusi "nayana! idivaralo neeku jaambavantudu cheppina oshadhiparvataanni ipakshya teesukoni raa! visalyakarani, suvarnakarani, sanjeevakarani, sandhaanakarani ane ee naalu moolikalu srighramgaa teesukonira" ani ardhinchaadu. aalasyamendukani aaparvata sikharaannipekalinchuku tecchaadu hanumantudu.
oka moolikanu baga nalipi sushenudu lakshmanudiki vasana chuupimchagaa lakshmanudu terukunnadu. vaanarulantaa entagaano utsaaham chendaaru, santoshapaddaaru. ramudi paritaapam chusi lakshmanudu entho dukkham pondaadu. annanu kaugilinchukoni 'anna satyaparaakramudivaina neevu vibheeshanuddi lankaaraajyaaniki pattaabhishiktunni chestananna sapatham neraverchataaniki samayam aasannamaindi. aa satyapratignanu chellinchu' ani impagaa ramudiki cheppaadu. 'ravanuddi samharinchi seetaadevini tecchukoni nee pratignanu kuudaa nijam cheyyi ani utsaahaparichaadu. appadu ramudu utsaahamto ravanudipai atitiivrabaanaalu prayoginchaadu.