మనస్సుకు మలినము, విక్షేపము, ఆవరణము అనే దోషాలు మాయవల్ల కలుగుతున్నాయి. కామము, క్రోధము, లోభము, మోహము, మదము, మాత్సర్యము అనేవి మలినాలు. వీటినే అంతరంగంలో ఉండే శత్రువులుగా చెప్పడం విన్నాం కూడ. విక్షేపశక్తి అంటే లేనివస్తువును ఉన్నట్లుగా కల్పించడం. మాయయొక్క విక్షేపశక్తి వల్ల అరిషడ్వర్గాలు కలుగుతున్నాయి. ఇవి కారణశరీరమందలి రజోగుణం యొక్క విక్షేపశక్తి వల్ల కల్గి, మనస్సులోనికి వ్యాప్తిచెంది అనేకమైన కర్మలకు, వాటి ఫలాలకూ కారణమవుతున్నాయి. ఇలా మలినమైన ఆలోచనకు అహంకారం తోడై, నేను చేస్తున్నాను అనే భావం కలిగి బంధానికి కారణమవుతోంది. అందుకే కర్మయోగంలో ఫలాపేక్ష లేకుండా ఈశ్వరార్పణ బుద్ధితో కర్మలు చెయ్యాలని చెప్పబడింది. ఇట్టి కర్మాచరణ వల్ల చిత్తము పరిశుద్ధమై జ్ఞానం కల్గుతుంది. అలా కర్మాచరణ చేస్తుండగా నిర్వికారమైన మనస్సుతో కర్మలు చేసే నైపుణ్యం కల్గుతుంది.
కామము అంటే కోరిక. ఇదే విషయవాసన. మనస్సు ఇంద్రియాలతో కలసి ప్రాపంచిక విషయాలవేపుకు పోతుంది. అచ్చటి విషయాలు, సుఖాలు కావాలనే కోరికను కలిగిస్తుంది. ఒక కోరిక తీరిన పిదప మరో కోరిక కల్గుతూ అలా అనంతమైన కోర్కెలతో మనస్సు పరుగులు పెడుతుంది. వీటిలో తీరని కోరికలు మరణ సమయానికి మిగిలి ఉండటం వల్ల వాటిని అనుభవించడానికి మరో జన్మను పొందాల్సి వస్తూ , ఇలా జనన మరణ చక్రంలో బంధాన్ని కల్గిస్తున్నాయి. ఈ కోర్కెలు నశించాలంటే ఆత్మజ్ఞానం కలగాలి. ఆత్మజ్ఞానం వల్ల అనాత్మ వస్తువులయందు ఆసక్తి సన్నగిల్లుతుంది. వైరాగ్యం కలిగి చివరకు తనే బ్రహ్మమనే అనుభవానికి దోహదమవుతుంది. ఆత్మసాక్షాత్కారం కల్గిన జ్ఞానికిజగత్తంతా బ్రహ్మంగానే గోచరించి కామం పూర్తిగా నశిస్తుంది.
కామక్రోధాలు కలిసే ఉంటాయి. ప్రాపంచిక విషయవాంఛ కలుగగానే ఆ కోరికను తీర్చుకోడానికి ప్రయత్నం జరుగుతుంది. ఆ ప్రయత్నం విఫలమైతే ఆలోచనను క్రోధం మలినం చేస్తుంది. అట్టి క్రోధంవల్ల అవివేకం కల్గి బుధ్ధి నశిస్తుంది. అప్పుడు చెయ్యరాని పనులను చేస్తాం. అందుచేత కామం నశిస్తేనే గాని క్రోధం నశించదు. కామక్రోధాలు రెండూ నశించాలంటే ఆత్మజ్ఞానం కలగాలి.
మోహం అజ్ఞానలక్షణం. అవివేకమే మోహం. ఈ శరీరమే నేను అనే భ్రాంతి మోహము. శరీరానికి సంబంధించిన సంపదలు, భార్య, పుత్రులు, మిత్రులు తనవారని అభిమానించడం మోహం. అదే దేహవాసన. ఈ మోహం వల్లఫలాపేక్షతో కూడిన కర్మప్రవృత్తి కల్గి బంధానికి కారణమవుతుంది. మోహం లేకపోతే కర్మఫలాలు, వాసనలు ఏర్పడవు. అంచేత జననమరణాలుండవు. సృష్టి కొనసాగుతోంది అంటే డానికి మొహమే కారణం.
లోభము అనేది తనకు తనవారికి సంపద, సుఖాలు మొదలైనవి దాచుకొనే స్వభావమే లోభం. మోహం తొలగితేనే లోభమూ నశిస్తుంది. ఈ రెండూ ఆత్మజ్ఞానం వల్లే నశిస్తాయి.
ఎదుటివారు తనకన్నా ఎక్కువ సంపదను కలిగి ఉండటంగాని లేదా మరోవిధంగా గాని అధికులైతే మదనపడుతుంటారు. ఇదే మత్సరం అంటే. కొందరిలో మిగిలిన వారికంటే తానే అధికుడను అనే భావముంటుంది. ఇదే మదము అనబడుతుంది. మదమాత్సర్యాలు రెండూ అనవసరమే.
మానవులంతా ఆత్మస్వరూపులు ఐనపుడు సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేది ఒకే ఆత్మచైతన్యం. కర్మఫలాలను బట్టి ఈ వ్యత్యాసాలు కలుగుతాయి. ఆత్మజ్ఞానం వల్లనే ఈ మదమాత్సర్యాలు సన్నగిల్లుతాయి.
ఈ అరిషడ్వర్గాలు అజ్ఞానం వల్ల కల్గుతున్నాయి. ఇవి కారణశరీరం యొక్క రజోగుణ విక్షేపధర్మం వల్ల కల్గుతున్నాయి. కారణశరీరం అజ్ఞానం వల్ల ఏర్పడింది. అజ్ఞానం నశిస్తే ఇవన్నీ నశిస్తాయి. దీనికి ఆత్మసాక్షాత్కారం ఒక్కటే మార్గం. అరిషడ్వర్గాలు నశించాలంటే మనస్సు నశించాలి. మనోనాశనమే మోక్షమని చెప్పబడింది.
manassuku malinamu, vikshepamu, aavaranamu ane doshalu mayavalla kalugutunnayi. kamamu, krodhamu, lobhamu, mohamu, madamu, maatsaryamu anevi malinaalu. veetine antarangamlo unde satruvulugaa cheppadam vinnam kuuda. vikshepashakti ante lenivastuvunu unnatlugaa kalpinchadam. mayayokka vikshepashakti valla arishadvargaalu kalugutunnayi. ivi kaaranasareeeramandali rajogunam yokka vikshepashakti valla kalgi, manassulooniki vyaaptichendi anekamaina karmalaku, vaati phalaalakuu kaaranamavutunnaayi. ilaa malinamaina aalochanaku ahankaram thodai, nenu chestunnanu ane bhavam kaligi bandhaniki kaaranamavutondi. anduke karmayogamlo falapeksha lekunda eshwaraarpana buddhitho karmalu cheyyaalani cheppabadindi. itti karmacharana valla chittamu parisuddhamai ghnaanam kalgutundi. alaa karmacharana chestundagaa nirvikaaramaina manassutho karmalu chese naipunyam kalgutundi.
kamamu ante korika. ide vishayavaasana. manassu indriyaalato kalasi praapanchika vishayaalavepuku potundi. achati vishayaalu, sukhalu kavalane korikanu kaligistundi. oka korika teerina pidapa maro korika kalgutuu alaa anantamaina korkelatho manassu parugulu pedutundi. veetilo teerani korikalu marana samayaniki migili undatam valla vaatini anubhavinchadaaniki maro janmanu pondalsi vastuu , ilaa janana marana chakramlo bandhaanni kalgistunnayi. ee korkelu nasinchaalante aatmagnaanam kalagali. aatmagnaanam valla anatma vastuvulayandu aasakti sannagillutundi. vairagyam kaligi chivaraku tane brahmamane anubhavaaniki dohadamavutundi. aatmasaakshaatkaaram kalgina ghnaanikijagattamtaa brahmamgaane gocharinchi kaamam puurtigaa nasistundi.
kaamakrodhaalu kalise untaayi. praapanchika vishayavaancha kalugagaane aa korikanu teerchukodaaniki prayatnam jarugutundi. aa prayatnam viphalamaithe aalochananu krodham malinam chestundi. atti krodhamvalla avivekam kalgi budhi nasistundi. appudu cheyyaraani panulanu chestam. anducheta kaamam nasistene gaani krodham nasinchadu. kaamakrodhaalu rendoo nasinchaalante aatmagnaanam kalagali.
moham agnaanalakshanam. avivekame moham. ee sareerame nenu ane bhranti mohamu. sariiraaniki sambandhinchina sampadalu, bharya, putrulu, mitrulu tanavaarani abhimaaninchadam moham. adhe dehavasana. ee moham vallaphalapekshatho kuudina karmapravrutti kalgi bandhaniki kaaranamavutundi. moham lekapothe karmaphalalu, vaasanalu erpadavu. anchetha jananamaranaalundavu. srushti konasagutondi ante daaniki mohame kaaranam.
lobhamu anedi tanaku tanavaariki sampada, sukhalu modalainavi dachukone swabhavame lobham. moham tolagithene lobhamuu nasistundi. ee rendoo aatmagnaanam valle nasistaayi.
edutivaaru tanakanna ekkuva sampadanu kaligi undatamgaani leda marovidhamgaa gaani adhikulaithe madanapadutuntaaru. ide matsaram ante. kondarilo migilina vaarikante taane adhikudanu ane bhaavamuntundi. ide madamu anabadutundi. madamaatsaryaalu rendoo anavasarame.
maanavulantaa aatmaswaroopulu ainapudu sukhadukkhaalanu anubhavinchedi oke aatmachaitanyam. karmaphalaalanu batti ee vyatyaasaalu kalugutaayi. aatmagnaanam vallane ee madamaatsaryaalu sannagillutaayi.
ee arishadvargaalu agnaanam valla kalgutunnayi. ivi kaaranasareeram yokka rajoguna vikshepadharmam valla kalgutunnayi. kaaranasareeram agnaanam valla erpadindi. agnaanam nasiste ivannee nasistaayi. deeniki aatmasaakshaatkaaram okkate maargam. arishadvargaalu nasinchaalante manassu nasinchaali. manonasaname mokshamani cheppabadindi.