బొబ్బిలి యుద్ధం |-Sunday Weekly magazine
Sun,May 13, 2018 12:57 AM
(పద్మనాయకులు - సంస్థానాలు : ఆరో భాగం)
నగేష్ బీరెడ్డి, సెల్ : 8096677177
ఉత్తర సర్కారులపై ఆధిపత్యం కోసం ఐరోపా దేశాలైన బ్రిటీష్, ఫ్రెంచి, డచ్చి, పోర్చుగీసు వారు తమలో తామే కాక, స్థానిక పాలకులతోనూ అనేక యుద్ధాలు చేశారు. వీటి కారణంగా ఆ ప్రాంతాలపై ఆధిపత్యం తరచూ మారుతూ ఉండేది. ఇలా జరిగిన అనేక యుద్ధాలలో, తెలుగు నాడు చరిత్రలో బొబ్బిలి యుద్ధం ఒక ప్రముఖ ఘట్టంగా మిగిలిపోయింది. అనేక జానపద గాథలకు ప్రాణం పోసిన బీభత్స కాండ ఈ యుద్ధంలో జరిగింది.
జల్లిపల్లి మహాసంగ్రామం (క్రీ.శ. 1361) రగిల్చిన వంశపు పగలు పొగలు కక్కుతూ నాలుగు వందల ఏండ్ల వరకూ అగ్నిజ్వాలలను రగిల్చాయి. రావు వారు బొబ్బిలి సంస్థానాన్ని స్థాపించినా.. పూసపాటి వారు విజయనగరాన్ని ఏలుతున్నా.. పూర్వపు వైషమ్యాలను మాత్రం వీడలేదు. బొబ్బిలి వారిని ఎదుర్కొనడం విజయనగర రాజుల తరం కాలేదు. బలం, బలగం ఉన్నా అవి ఎందుకూ పనికి రాకుండా పోయాయి. కానీ, ఎప్పటికైనా తమ పక్కలో బల్లెంలా ఉన్న బొబ్బిలి వారిని వెళ్లగొట్టి ఆ సంస్థానాన్ని ఆక్రమించుకోవాలన్నది విజయనగర రాజుల ఆశ. అది ఆడియాశగానే మిగిలిపోసాగింది. ఈ నేపథ్యంలో వారెప్పుడూ అవకాశం కోసం ఎదురుచూస్తూనే ఉండేవారు. 18వ శతాబ్దంలో బొబ్బిలి సంస్థానాన్ని రాజా గోపాలకృష్ణ రంగారావు, విజయనగర సంస్థానాన్ని పూసపాటి పెద విజయరామరాజు పాలిస్తూ ఉండేవారు. వీరిద్దరి మధ్య పచ్చగడ్డి వేస్తే భగ్గుమనేంత వైరం ఉండేది. ఈ మేరకు ఆ ఇరువురి మధ్య అనేక ఘర్షణలు, యుద్ధాలు జరిగాయి. వీటిల్లో ఎక్కువగా బొబ్బిలి సంస్థానమే విజయం సాధిస్తూ ఉండేది.
ఫ్రెంచి వారు గతంలో హైదరాబాద్ నిజాం నుంచి ఉత్తర సర్కారులను పొంది ఉన్నారు. ఫ్రెంచి సేనాని బుస్సీ ఆధీనంలో ఈ సర్కారులు ఉండేవి. స్థానిక ప్రభువులు ఫ్రెంచి వారికి శిస్తు కడుతూ పాలన సాగిస్తుండేవారు. 1756 చివరలో హైదరాబాద్ నిజాం సలాబత్ జంగ్.. బుస్సీని ఉద్యోగం నుంచి తొలగించాడు. ఈ వార్త తెలిసిన తరువాత విజయనగర రాజులు తప్ప, ఉత్తర కోస్తా జమీందారులందరూ ఫ్రెంచి వారికి శిస్తులు చెల్లించడం మానేశారు. అటు తర్వాత బుస్సీ.. నిజాంతో రాజీ కుదుర్చుకుని, తిరిగి ఉత్తర సర్కారులను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి బయలుదేరాడు. 1757లో బుస్సీ నిజాం సంస్థానం నుండి బయల్దేరి మచిలీపట్నం మీదుగా రాజమండ్రి చేరుకుని, కోటపల్లి వద్ద మకాం వేశాడు. పాలెగాళ్లు, జమీందారులు, సంస్థానాధీశులు వచ్చి తనను కలువాలని అందరికీ కబురు పంపాడు బుస్సీ. దొర ఆజ్ఞ మేరకు విజయరామరాజుతో సహా అందరూ వచ్చి కలిశారు, ఒక్క బొబ్బిలి పాలకుడు రంగారావు తప్ప.
సమయం, సందర్భం కోసం ఎదురుచూస్తున్న విజయరామరాజు ఈ అవకాశాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోవాలనుకున్నాడు. బొబ్బిలి రంగారావుకు వ్యతిరేకంగా బుస్సీకి, అతని దివాను హైదర్‌జంగ్ (నిజాం నవాబు తరపున దివానుగా మహ్మదీయ సేనాని హైదర్ జంగ్ బుస్సీ దొరకు సహాయంగా ఉండేవాడు)కు లేనిపోనివి చెప్పాడు. మీరంటే వారికి లెక్కలేదనీ, అందువల్లే మిమ్మల్ని వచ్చి కలువలేదనీ, మీకు ఇవ్వాల్సిన శిస్తు కూడా సరిగా చెల్లించడం లేదనీ వారికి నూరిపోశాడు. బొబ్బిలి వారు తనను అనేక రకాలుగా ఇబ్బందులు కలుగజేస్తున్నారని, వారిని అక్కడి నుంచి వెళ్లగొట్టి బొబ్బిలిని తనకు స్వాధీనం చేస్తే శిస్తు సక్రమంగా చెల్లిస్తానని కూడా విజయరామరాజు బుస్సీని వేడుకున్నాడు. తాను కట్టాల్సిన కప్పం కూడా వెంటనే కట్టేశాడు. అంతేకాక, హైదర్‌జంగ్‌కు లంచం ఇచ్చి, బుస్సీకి బొబ్బిలిపై మనసు విరిచేందుకు సహకరించమని కోరాడు. ధనాశాపరుడైన హైదర్‌జంగ్ అందుకు అంగీకరించడమే కాక.. విజయరామరాజుకు వత్తాసు పలికి బొబ్బిలి వారిపై బుస్సీకి ఆగ్రహం తెప్పించాడు. వెంటనే బొబ్బిలి వదిలిపెట్టి పోవాలని బుస్సీ బొబ్బిలి రంగారావుకు హుకుం జారీ చేశాడు. రంగారావు దాన్ని అవమానంగా భావించాడు.హైదర్‌జంగ్‌కు, విజయరామరాజుకు మధ్య జరిగిన లంచం ఒప్పందం తన వేగుల ద్వారా బొబ్బిలి రంగారావుకు తెలిసింది. హైదర్‌జంగ్‌కు, బుస్సీ దొరకు అసలు విషయం చెప్పేందుకు తన రాయభారి మంతెన బుచ్చనతో రంగారావు రాయభారం నడిపాడు. కానీ, ఆ ప్రయత్నం విఫలం అయింది. మరో ప్రయత్నంగా బొబ్బిలి రంగారావు తమకు ఆత్మీయుడయిన బందరు ఫ్రెంచి దొర గోరుం గారితో సిఫారసు ఉత్తరం బుస్సీ దొరకు పంపించాడు. కానీ, హైదర్‌జంగ్ మాయోపాయాలు, విజయరామరాజు దురుద్దేశం ముందు బొబ్బిలి దొరల రాజనీతి, రాయబారం నిరుపయోగం అయ్యాయి. ఆ సాయంత్రం విజయరామరాజు హైదర్‌జంగ్‌ను కలిసి చూశారా? నేను చెప్పిందే నిజమైంది. ఆ రంగారావు మిమ్మల్ని కలవడానికి రాకుండా, బందరు కమాండరు ద్వారా బుస్సీకి ఉత్తరం పంపించాడు, అతడికి మీరంటే లెక్కే లేదు అని అతడ్ని రెచ్చగొట్టాడు.
అంతకు ముందో, ఇదే సమయంలోనో జరిగిన రెండు సంఘటనలు కూడా బొబ్బిలి రంగారావుపై బుస్సీకి మరింత ఆగ్రహాన్ని కలిగించాయి. అందులో ఒకటి.. బుస్సీ దొర తన కొందరు సిపాయిలను ఒక దూరప్రదేశానికి పంపించాల్సి వచ్చింది. వాళ్లు బొబ్బిలి రాజ్యం గుండా వెళ్లాల్సి రాగా, అందుకు తగ్గ అనుమతులు కూడా తీసుకున్నారు. విజయరామరాజు కుటిల రాజకీయ చాతుర్యం కావచ్చు, రంగారావు ప్రణాళిక కావొచ్చు.. ఆ సిపాయిలపై దాడి జరిగింది. ఆ దాడిలో 30 మంది సిపాయిలు చనిపోయారు. అనేకమంది గాయపడ్డారు. బొబ్బిలి సంస్థానంపై చర్య తీసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని బుస్సీకి తెలియజేయడానికి విజయరామరాజు ఈ సందర్భాన్ని కూడా బాగా ఉపయోగించుకున్నాడు. ఇక రెండోది.. ఇబ్రహీం ఖాన్ శ్రీకాకుళంలో ఫ్రెంచి వారి తరపున ఫౌజుదారుగా ఉన్నాడు. బుస్సీకి నిజాంతో సంబంధాలు దెబ్బతిన్న సమయంలో అతడు బుస్సీపై తిరుగుబాటు చేశాడు. రాజమండ్రి కోటలో సైనికులను రెచ్చగొట్టి, తిరుగుబాటు చేయించాడు. ఫ్రెంచి వారు వసూలు చేసిన శిస్తులు వెనక్కి ఇచ్చేయాలని అతడు డిమాండ్ చేశాడు. బుస్సీ రాజమండ్రి చేరుకోగానే అతడు భయపడి పారిపోయి, బొబ్బిలి రాజుల వద్ద శరణు కోరాడు. తనను ఎదిరించిన వాడికి ఆశ్రయం ఇవ్వడం.. బుస్సీకి బొబ్బిలిపై ఉన్న కోపాన్ని, వారిపట్ల అతడి శత్రు భావనను మరింతగా పెంచాయి. ఈ సంఘటనలే బుస్సీని బొబ్బిలిపై యుద్ధం దిశగా నడిపించాయి.
బుస్సీ ఆజ్ఞ మేరకు రాజమహేంద్రవరం నుంచి బయలుదేరిన ఫ్రెంచి తురుష్క సేనలు పెద్దాపురం మీదుగా కసింకోట చేరుకున్నాయి.మంతెన బుచ్చన్న తన తొలి రాయబారం విఫలం అయినప్పుడే యుద్ధం అనివార్యమని బొబ్బిలికి వర్తమానం పంపాడు. బొబ్బిలి వారు యుద్ధానికి సిద్ధం అవుతూనే రాయబార ప్రయతాన్ని మాత్రం మానలేదు. బొబ్బిలి సంస్థానపు సర్దారులలో ఇనుగంటి పెద్దలక్ష్మీ నరసయ్య, చెలికాని వెంకయ్య, దామెర ధర్మానాయుడు, రావు చిన్నయ్య, తాండ్ర పాపయ్యలు ముఖ్యులు. ఇందులో ఇనుగంటి లక్ష్మీనరసయ్య, దామెర ధర్మానాయుడు రంగారావుకు మేనమామలు. చెలికాని వెంకయ్య, తాండ్ర పాపారాయుడు బావమరుదులు. మంతెన బుచ్చన వర్తమానం అందిన వెంటనే పోరు తప్పదని భావించిన ఈ పద్మనాయక వీరులందరూ తమ పరివారంతో బొబ్బిలి కోటకు చేరుకున్నారు. యువవీరుడు, రంగారావు సోదరుడు వెంగళరావు వీరవాహినికి స్వాగతం పలికాడు. రంగారావు సోదరులు తమ యోధులను విభజించారు. నాయకులను నిర్ణయించారు. ఆయుధాగారం తెరిపించారు. మార్టారులు, ఫిరంగులు బురుజులకు ఎక్కించారు. తాండ్ర పాపయ్య రాజం కోట రక్షణకు బయలుదేరాడు.
బుస్సీ కసింకోట మకాంలో ఉన్నప్పుడు బొబ్బిలి రంగారావు తన సర్దార్ చెలికాని వెంకయ్యతో మరో రాయబార ప్రయత్నం చేశాడు. హైదర్‌జంగ్, వెంకయ్యతో మీ దొర కోట వదిలి పెట్టి వెళ్లాడా లేదా? అని గద్దించాడు. మాకు కోటను విడిచి వెళ్లే అవసరం లేదని, వెళ్లే ప్రసక్తే లేదని తెగేసి చెప్పి వచ్చాడు వెంకయ్య. మర్నాడు..జనవరి 24, 1757 తెల్లవారేటప్పటికీ బుస్సీ సేనలు కసింకోట మకాం నుంచి బొబ్బిలి పొలిమేరకు చేరుకుని డేరాలు వేశాయి. బొబ్బిలి కోటలో మూడు వేళలా మోగే నగారా (నౌబత్) తెల్లవారి నుంచే మోగడం మొదలైంది. అది ఫ్రెంచి సేనలకు చెవుల్లో జోరీగలా తోచింది. హైదర్ జంగ్ ఉద్రేకంతో ఊగిపోయాడు. ఇంతటి వాహినితో కోట ముట్టడికి తాము సిద్ధంగా ఉన్నా కించిత్ భయపడక నగారా మోగిస్తారా? ఏమి ఈ పద్మనాయక ప్రభువుల స్థయిర్యం? ఏమిటి ఈ బొబ్బిలి వారి గర్వం? అని ఒళ్లుడికిపోయింది జంగ్‌కు. హైదర్, బుస్సీ దొర డేరాలో దర్బారు ఏర్పాటు చేశారు. విజయరామరాజు కూడా అందులో పాల్గొన్నాడు. దీని పర్యవసానంగా ఫ్రెంచి సేనానాయకుడు లడూఖాన్‌ను బొబ్బిలి కోటలోనికి రాయబారం కోసం పంపారు. అందులో ప్రధాన షరతుగా వెంటనే నగారాను ఆపాలి. తర్వాత బొబ్బిలి వారు కోట ఖాళీ చేసి వెళ్లిపోవాలి. రంగారావు లడూఖాన్‌ను స్వయంగా, సగర్వంగా ఆహ్వానించాడు. కానీ, రాయభార విషయాలను మాత్రం అంగీకరించలేదు. నౌబత్ (దుందుభి, భేరిలాంటి చర్మ వాయిద్యం) మాకు మొగలు చక్రవర్తులు బహుకరించినది. దానిని మోగించడం మేం ఆపం. రెండోది.. కోట ఖాళీ చేయడం అనే మాట తాము వినడానికే సహింపడం లేదని.. తీవ్రమైన ప్రకృతి విపత్తుల సమయంలో కూడా తాము కోటను విడిచి ఏనాడు వెళ్లలేదని, చావైనా చత్తుముగానీ కోట వీడుట కల్ల అని వెలమ వీరులందరూ నిష్కర్షగా, నిర్మొహమాటంగా చెప్పారు. దాంతో యుద్ధం అనివార్యమైంది.దామెర ధర్మానాయుడు, చెలికాని వెంకయ్య, ఇనుగంటి ధర్మానాయుడు, కాకర్లపూడి వెంకటరామరాజులు తమ తమ బలగాలతో బురుజులను ఆక్రమించారు. ఇనుగంటి పెదలక్ష్మీనరసయ్య సర్వసైన్యాధిపత్య బాధ్యతలు తీసుకున్నారు. వెంగళరాయుడు ప్రధానద్వార రక్షణ బాధ్యతను చేపట్టాడు.యుద్ధ తంత్రాలు సిద్ధమయ్యాయి.
ఉభయ సేనలూ యుద్ధ ప్రకటనలు చేసుకున్నాయి. పోరు ప్రారంభమైంది. ఫ్రెంచి తురుష్క సేనలది విజయకాంక్ష, వెలమ వీరులది అభిమాన రక్షణకాంక్ష. తురుష్క సేనావాహిని కోటగోడలను ఎక్కే ప్రయత్నం చేయసాగింది. బొబ్బిలియోధులు కోట దరిదాపునకు వారిని రానీయకుండా హతం చేయసాగారు. బొబ్బిలి బెబ్బులులు కోట బురుజుల నుంచి శిలాయంత్రాలు, వడిసె రాళ్లు, కొయ్య సాధనాలు, తాటి తుపాకులు, ఫిరంగులు ఉపయోగించసాగారు. ఫ్రెంచి సేనలు అపార మందుగుండు సామగ్రిని, ఆధునిక ఆయుధాలను వాడసాగారు.
ఫిరంగుల తాకిడికి పెద్ద దేవిడి ఫెళఫెళలాడింది. ఫిరంగి గుండ్లకు ఆహుతి అవ్వడం ఇష్టం లేక వెలమవీరులు ప్రాణాలు విడిచి వీరస్వర్గం పొందేందుకు సైతం సిద్ధపడ్డారు. బొబ్బిలి నాయకులందరూ అత్యవసర సమావేశం నిర్వహించి అంతఃపుర స్త్రీల మానరక్షణ ముఖ్యమని భావించారు. ఈ మేరకు బొబ్బిలి రంగారావు తన పచ్చల పిడి పేష్కబ్బు(కత్తి)ని తన బావమరిది చెలికాని వెంకయ్యకు ఇచ్చి తన రాణి మల్లమదేవికి పంపాడు. అది చూసిన మల్లమ వెంటనే తన కర్తవ్యాన్ని తెలుసుకుంది. తన పుత్రుడైన వేంకట రంగారావును తీసుకుని ముద్దాడింది. దాయియైన వేంకట లక్ష్మిని పిలిచి హితోక్తులు చెప్పింది. కొడుకు బతికితే తన వంశం నిలుస్తుందని భావించింది. ఎలాగైనా తన కొడుకును సామర్లకోటలోని తన సోదరి జగ్గమాంబ దగ్గరకు తీసుకుపొమ్మని చెప్పింది. అలాగే తన అన్న తాండ్ర పాపారాయుడికి ఇక్కడ పరిస్థితి విషమించింది, వెంటనే రావాలనే సందేశాన్ని వేగుల కూడా ద్వారా పంపించింది. వెంకటలక్ష్మి బయలుదేరింది. అనంతరం అంతఃపురంలోని వీరపత్నులందరూ ఆత్మాహుతి చేసుకున్నారు. అది చూసి అంతఃపుర పరిచారికల నాయకురాలు రామామణి అంతఃపురం తలుపులు మూసి నిప్పంటించింది. అంతఃపుర నారీలోకమంతా ఆ అగ్నికి ఆహుతైంది. అది చూసిన బొబ్బిలి వీరుల హృదయ జ్వాలలు భరింపరానివయ్యాయి. ఫిరంగి దాడికి దేవిడి ఊగిసలాడింది. వెలమవీరులు కోటను వీడి రణరంగానికి కదిలారు. ఇరు పక్షాల మధ్య పోరు హోరెత్తింది. ఈ పోరులో వెంగళరావు వీర స్వర్గం పొందాడు. ఈ వార్త విన్న ప్రభువు రంగారావు కూడా కోటను వదిలి కదన రంగానికి కదిలాడు. శత్రవులును చీల్చి చెండాడాడు. తలలు బంతుల్లా ఎగిరి పడ్డాయి. తనువుపై ఆశ వదిలి తెగబడిన బొబ్బిలి యోధుల ముందు తురుష్క సేనలు నిలువలేకపోయాయి. ప్రతిపక్షం పరుగులు పెట్టింది. రణరంగం రక్తసిక్తమైంది.
వెలమవీరుల ధ్యేయం ఒక్కటే. సేనావాహినిని చీల్చుకుని వెళ్లి హైదర్ జంగ్, విజయరామరాజులను అంతమొందించడమే. ఈ విషయం ఊహించిన హైదర్ జంగ్ వెంటనే యుద్ధ వ్యూహాన్ని మార్చాడు. తురుష్క సేనలు వెనక్కి తగ్గాయి. బొబ్బిలి సేనలు ముందుకు కదిలాయి. ఫ్రెంచి సేనలు వెనుక నుంచి మందుగుండ్లతో తెగబడ్డాయి. ఈ కుటిల వ్యూహం పసిగట్టలేక వెలమ వీరులు ఆ దొంగదెబ్బకు అసువులు బాసారు. ఆ పద్మనాయక వీరుల అస్తమయం చూడలేక సూర్యుడు సైతం అస్తమించాడు.యుద్ధంలో చిట్టచివరి బొబ్బిలి వీరుడు కూడా నేలకొరిగిన తర్వాత మాత్రమే ఫ్రెంచి సైన్యం కోటలోనికి ప్రవేశించగలిగింది. లోపలికి వెళ్లిన వారు అక్కడ మంటల్లో స్త్రీలు, పిల్లలు చనిపోయిన దృశ్యం చూసి దిగ్భ్రాంతులయ్యారు. లోపల జరిగిన సామూహిక మరణాల గురించి తెలిసిన బుస్సీ, కోటలోకి వెళ్లేందుకు కూడా ఇష్టపడలేదట. (మరో కథనం ప్రకారం బుస్సీ కూడా లోపలికి వెళ్లాడు) బొబ్బిలి వీరుల శూరత్వాలకు, అభిమాన పరాక్రమాలకు, అక్కడ జరిగిన ఘోరానికి బుస్సీ బాధపడి హైదర్‌జంగ్‌ను పిలిచి మందలించాడట. ఆ రాత్రి విజయరామరాజు తన డేరాలో సంబరాలు చేసుకున్నాడు. ఇక బొబ్బిలి తనదేనంటూ ఉత్సవాలు చేసుకున్నాడు. ఆనందడోలికల్లో తేలియాడాడు. మల్లమ తన అన్న తాండ్ర పాపారాయునికి సమాచారం అందజేయడానికి పంపిన వేగును తురుష్క సేనలు మార్గ మధ్యలోనే అంతం చేశాయి. దీంతో గజబలుడు, సింహవిక్రముడు అని పేరున్న తాండ్ర పాపయ్యకు బొబ్బిలి పోరాటం వార్త ఏ మధ్యాహ్నానికో తెలిసింది. కోపోద్రిక్తుడైన తాండ్ర పులి దేవులపల్లి పెద్దన్న, బుద్ధిరాజు వెంకయ్యను వెంటబెట్టుకుని వెంటనే రాజం కోట నుంచి గుర్రాలపై బొబ్బిలికి దౌడు తీశాడు. చీకటిపడే సరికి బొబ్బిలికి చేరుకున్నారు ఆ వీరులు. అక్కడ జరిగిన ఘోరాన్ని చూసిన వారి హృదయాలు ద్రవించాయి.
రాజ్యం, రాజు, అంతఃపురకాంతలు, చివరకు నా అన్న వారెవరూ మిగలని ఆ గడ్డను చూసి విలపించారు. తన అక్కని, చెల్లిని, బావలను విగత జీవులుగా చూసిన పాపయ్య చలించి పోయాడు. కంట నీరు పెట్టుకున్నాడు. వెక్కి వెక్కి ఏడ్చాడు. వెంటనే తేరుకున్నాడు. విజయరామరాజును అంతం చేయడమే తన లక్ష్యమని శపథం చేశాడు. పాపారాయుని వీరావేశానికి అవధులు లేవు. పగ.. పగ.. పగ.. పగ తీర్చుకోవడమే ఇక ఆ వీరుని లక్ష్యం. తన వేగులను పంపి విజయరామరాజు డేరా ఆనుపానులు తెలుసుకున్నారు.
తెలతెలవారుతుండగా.. విజయరామరాజు సుఖనిద్రలో ఉన్నాడు. జాగ్రత్తగా లోపలికి వెళ్లారు పాపయ్య, మిగిలిన ఇద్దరు వీరులు. ఒక్కసారిగా విజయరామరాజుపై పడ్డాడు పాపయ్య. తాండ్ర పులిని చూసిన విజయరామరాజు కేకలు వేశాడు. ఆ అరుపులు విని లోపలికి వస్తున్న అంగరక్షదళ నాయకుడిని పాపయ్య వెంటవచ్చిన వీరులు మట్టుబెట్టారు. పాపయ్య విజయరామరాజును బాకుతో పొడిచి, పొడిచి చంపాడు.డేరాలో పులి దూరి రాజును భక్షించిందనే వార్త అంతటా అలుముకుంది. సేనలు బారులు తీరాయి. ఫిరంగులు సిద్ధమయ్యాయి. శత్రువుల చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోవడం ఇష్టం లేక పాపయ్య సహా ఆ వెలమ వీరులు ఆత్మాహుతి చేసుకున్నారు. అలా తాండ్ర పాపయ్య బొబ్బిలి పులిగా చరిత్రలో నిలిచిపోయాడు.
bobbili yuddham |-Sunday Weekly magazine
Sun,May 13, 2018 12:57 AM
(padmanaayakulu - samsthaanaalu : aaro bhagam)
nagesh beereddy, sel : 8096677177
uttara sarkaarulapai aadhipatyam kosam iropa deshaalaina british, frenchi, dachi, porchugeesu vaaru tamalo taame kaaka, sthaanika paalakulatoonuu aneka yuddhaalu chesaru. veeti kaaranamgaa aa praantaalapai aadhipatyam tarachuu maarutuu undedi. ilaa jarigina aneka yuddhaalalo, telugu naadu charitralo bobbili yuddham oka pramukha ghattamgaa migilipoyindi. aneka jaanapada gaathalaku praanam posina beebhatsa kaanda ee yuddhamlo jarigindi.
jallipalli mahasangramam (cree.sha. 1361) ragilchina vamsapu pagalu pogalu kakkutuu naalugu vandala endla varakuu agnijwaalalanu ragilchayi. raavu vaaru bobbili samsthaanaanni sthaapinchinaa.. poosapaati vaaru vijayanagaraanni elutunna.. puurvapu vaishamyaalanu maatram veedaledu. bobbili vaarini edurkonadam vijayanagara rajula taram kaaledu. balam, balagam unna avi endukuu paniki rakunda poyayi. cony, eppatikaina tama pakkalo ballemla unna bobbili vaarini vellagotti aa samsthaanaanni aakraminchukovaalannadi vijayanagara rajula aasha. adhi aadiyaasagaane migiliposagindi. ee nepathyamlo vaareppuduu avakaasam kosam eduruchustune undevaaru. 18va sataabdamlo bobbili samsthaanaanni raja gopalakrishna rangaarao, vijayanagara samsthaanaanni poosapaati peda vijayaramaraju paalistuu undevaaru. veeriddari madhya pachagaddi veste bhaggumanenta vairam undedi. ee meraku aa iruvuri madhya aneka gharshanalu, yuddhaalu jarigai. veetillo ekkuvagaa bobbili samsthaaname vijayam saadhistuu undedi.
frenchi vaaru gatamlo hyderabad nijam nunchi uttara sarkaarulanu pondi unnaaru. frenchi senani bussi aadheenamlo ee sarkaarulu undevi. sthaanika prabhuvulu frenchi vaariki shistu kaduthuu paalana saagistundevaaru. 1756 chivaralo hyderabad nijam salabat jang.. busseeni udyogam nunchi tolaginchaadu. ee vaarta telisina taruvaata vijayanagara rajulu tappa, uttara kosta jameendaarulandaruu frenchi vaariki shistulu chellinchadam maanesaaru. atu tarvaata bussi.. nijaamtho raji kudurchukuni, tirigi uttara sarkaarulanu swaadheenam chesukovadaniki bayaluderaadu. 1757loo bussi nijam samsthaanam nundi bayalderi machilipatnam meedugaa rajamandri cherukuni, kotapalli vadda makam vaesaadu. paalegaallu, jameendaarulu, samsthaanaadheeshulu vachi tananu kaluvaalani andarikee kaburu pampaadu bussi. dora aagna meraku vijayaramarajuto sahaa andaruu vachi kalisaru, okka bobbili palakudu rangaarao tappa.
samayam, sandarbham kosam eduruchustunna vijayaramaraju ee avakaasaanni sadviniyogam chesukovalanukunnadu. bobbili rangaaraavuku vyatirekamgaa busseeki, athani divaanu hyderiseng (nijam nawabu tarapuna divaanugaa mahmadiya senani haider jang bussi doraku sahayamga undevaadu)ku leniponivi cheppaadu. meerante vaariki lekkaledanee, anduvalle mimmalni vachi kaluvaledanee, meeku ivvaalsina shistu kuudaa sarigaa chellinchadam ledanee vaariki nooriposaadu. bobbili vaaru tananu aneka rakaluga ibbandulu kalugajestunnarani, vaarini akkadi nunchi vellagotti bobbilini tanaku swaadheenam cheste shistu sakramamgaa chellistaanani kuudaa vijayaramaraju busseeni vedukunnadu. taanu kattaalsina kappam kuudaa ventane kattesadu. antekaka, hyderijangake lancham ichi, busseeki bobbilipai manasu virichenduku sahakarinchamani koradu. dhanaasaaparudaina hyderiseng anduku angeekarinchadame kaaka.. vijayaramarajuku vattaasu paliki bobbili vaaripai busseeki aagraham teppinchaadu. ventane bobbili vadilipetti povalani bussi bobbili rangaaraavuku hukum jaarii cheshaadu. rangaarao daanni avamaanamgaa bhaavinchaadu.hyderijangake, vijayaramarajuku madhya jarigina lancham oppandam tana vegula dwara bobbili rangaaraavuku telisindi. hyderijangake, bussi doraku asalu vishayam cheppenduku tana rayabhari mantena buchchanatho rangaarao rayabharam nadipaadu. cony, aa prayatnam viphalam ayindi. maro prayatnamgaa bobbili rangaarao tamaku aatmeeyudayina bandaru frenchi dora gorum gaaritho sifaarasu uttaram bussi doraku pampinchaadu. cony, hyderiseng mayopayalu, vijayaramaraju duruddesam mundu bobbili dorala raajaneeti, rayabaram nirupayogam ayyai. aa saayantram vijayaramaraju hyderijanganu kalisi chusara? nenu cheppinde nijamaindi. aa rangaarao mimmalni kalavadaaniki rakunda, bandaru kamandaru dwara busseeki uttaram pampinchaadu, atadiki meerante lekke ledu ani atadni rechagottaadu.
antaku mundo, ide samayamlono jarigina rendu sanghatanalu kuudaa bobbili rangaaraavupai busseeki marinta aagrahaanni kaliginchaayi. andulo okati.. bussi dora tana kondaru sipaayilanu oka doorapradesaaniki pampinchaalsi vachindi. vaallu bobbili rajyam gunda vellalsi raga, anduku tagga anumatulu kuudaa teesukunnaru. vijayaramaraju kutila rajakeeya chaaturyam kaavachhu, rangaarao pranaalika kaavochu.. aa sipaayilapai daadi jarigindi. aa daadilo 30 mandi sipaayilu chanipoyaru. anekamandi gayapaddaru. bobbili samsthaanampai charya teesukovaalsina avasaraanni busseeki teliyajeyadaaniki vijayaramaraju ee sandarbhaanni kuudaa baga upayoginchukunnadu. ika rendodi.. ibraheem khan srikaakulamlo frenchi vaari tarapuna foujudaarugaa unnaadu. busseeki nijaamtho sambandhaalu debbatinna samayamlo atadu busseepai tirugubaatu cheshaadu. rajamandri kotalo sainikulanu rechagotti, tirugubaatu cheyinchaadu. frenchi vaaru vasulu chesina shistulu venakki icheyaalani atadu demand cheshaadu. bussi rajamandri cherukogane atadu bhayapadi paaripoyi, bobbili rajula vadda saranu koradu. tananu edirinchina vaadiki aashrayam ivvadam.. busseeki bobbilipai unna kopanni, vaaripatla atadi shatru bhavananu marintagaa penchaayi. ee sanghatanale busseeni bobbilipai yuddham disagaa nadipinchaayi.
bussi aagna meraku rajamahendravaram nunchi bayaluderina frenchi turushka senalu peddapuram meedugaa kasinkota cherukunnayi.mantena buchanna tana toli rayabaram viphalam ayinappude yuddham anivaaryamani bobbiliki vartamaanam pampaadu. bobbili vaaru yuddhaaniki siddham avutune rayabara prayataanni maatram maanaledu. bobbili samsthaanapu sardaarulalo inuganti peddalakshmi narasayya, chelikaani venkayya, damera dharmanayudu, raavu chinnayya, tandra paapayyalu mukhyulu. indulo inuganti lakshminarasayya, damera dharmanayudu rangaaraavuku menamaamalu. chelikaani venkayya, tandra paparayudu baavamarudulu. mantena buchhana vartamaanam andina ventane poru tappadani bhaavinchina ee padmanaayaka veerulandaruu tama parivaaramtho bobbili kotaku cherukunnaru. yuvaveerudu, rangaarao sodarudu vengalarao veeravaahiniki swaagatam palikaadu. rangaarao sodarulu tama yodhulanu vibhajinchaaru. naayakulanu nirnayinchaaru. aayudhaagaaram teripinchaaru. maartaarulu, firangulu burujulaku ekkinchaaru. tandra papayya rajam kota rakshanaku bayaluderaadu.
bussi kasinkota makaamlo unnappudu bobbili rangaarao tana sardar chelikaani venkayyatho maro rayabara prayatnam cheshaadu. hyderiseng, venkayyatho mee dora kota vadili petti vellada leda? ani gaddinchaadu. maaku kotanu vidichi velle avasaram ledani, velle prasakte ledani tegesi cheppi vachaadu venkayya. marnadu..janavari 24, 1757 tellavaretappatiki bussi senalu kasinkota makam nunchi bobbili polimeraku cherukuni deralu vaesaayi. bobbili kotalo moodu vaelalaa moge nagara (naubat) tellavaari nunche mogadam modalaindi. adhi frenchi senalaku chevullo jorigala thochindi. haider jang udrekamtho oogipoyaadu. intati vaahinito kota muttadiki taamu siddamgaa unna kinchit bhayapadaka nagara mogistara? emi ee padmanaayaka prabhuvula sthayiryam? emiti ee bobbili vaari garvam? ani olludikipoyindi jangnaku. haider, bussi dora deralo darbaru erpaatu chesaru. vijayaramaraju kuudaa andulo palgonnadu. deeni paryavasaanamgaa frenchi senanayakudu ladukhaannu bobbili kotaloniki rayabaram kosam pampaaru. andulo pradhaana sharatuga ventane nagaaraanu aapali. tarvaata bobbili vaaru kota khaalii chesi vellipovali. rangaarao ladukhaannu swayamgaa, sagarvamgaa aahvaaninchaadu. cony, rayabhara vishayaalanu maatram angeekarinchaledu. naubat (dundubhi, bherilanti charma vaayidyam) maaku mogalu chakravarthulu bahukarinchinadi. daanini moginchadam mem aapam. rendodi.. kota khaalii cheyadam ane maata taamu vinadaanike sahimpadam ledani.. teevramaina prakruti vipattula samayamlo kuudaa taamu kotanu vidichi enaadu vellaledani, chavaina chattumugaanii kota veeduta kalla ani velama veerulandaruu nishkarshagaa, nirmohamaatamgaa cheppaaru. daamto yuddham anivaaryamaindi.damera dharmanayudu, chelikaani venkayya, inuganti dharmanayudu, kakarlapudi venkataramarajulu tama tama balagaalato burujulanu aakraminchaaru. inuganti pedalakshminarasayya sarvasainyaadhipatya baadhyatalu teesukunnaru. vengalaraayudu pradhaanadvaara rakshana baadhyatanu chepattadu.yuddha tantraalu siddamayyaayi.
ubhaya senaluu yuddha prakatanalu chesukunnayi. poru praarambhamaindi. frenchi turushka senaladi vijayakanksha, velama veeruladi abhimana rakshanakanksha. turushka senavahini kotagodalanu ekke prayatnam cheyasagindi. bobbiliyodhulu kota daridaapunaku vaarini raniyakunda hatham cheyasagaru. bobbili bebbululu kota burujula nunchi silaayantraalu, vadise raallu, koyya saadhanaalu, taati tupaakulu, firangulu upayoginchasaagaaru. frenchi senalu apara mandugundu saamagrini, aadhunika aayudhaalanu vaadasaagaaru.
phirangula taakidiki pedda devidi phelaphelalaadindi. firangi gundlaku aahuti avvadam ishtam leka velamaveerulu praanaalu vidichi veeraswargam pondenduku saitam siddapaddaaru. bobbili naayakulandaruu atyavasara samavesam nirvahinchi antahpura streela maanarakshana mukhyamani bhaavinchaaru. ee meraku bobbili rangaarao tana pachala pidi peshkabbu(katti)ni tana baavamaridi chelikaani venkayyaku ichi tana raani mallamadeviki pampaadu. adhi chusina mallama ventane tana kartavyaanni telusukundi. tana putrudaina venkata rangaaraavunu teesukuni muddaadindi. daayiyaina venkata lakshmini pilichi hitoktulu cheppindi. koduku batikite tana vamsam nilustundani bhaavinchindi. elagaina tana kodukunu saamarlakotaloni tana sodari jaggamamba daggaraku teesukupommani cheppindi. alaage tana anna tandra paapaaraayudiki ikkada paristhiti vishaminchindi, ventane ravalane sandesaanni vegula kuudaa dwara pampinchindi. venkatalakshmi bayaluderindi. anantaram antahpuramloni veerapatnulandaruu aatmaahuti chesukunnaru. adhi chusi antahpura parichaarikala nayakuralu ramamani antahpuram talupulu moosi nippantinchindi. antahpura naariilokamantaa aa agniki aahutaindi. adhi chusina bobbili veerula hrudaya jwaalalu bharimparanivayyayi. firangi daadiki devidi oogisalaadindi. velamaveerulu kotanu veedi ranaramgaaniki kadilaaru. iru pakshaala madhya poru horettindi. ee porulo vengalarao veera swargam pondaadu. ee vaarta vinna prabhuvu rangaarao kuudaa kotanu vadili kadana rangaaniki kadilaadu. satravulunu cheelchi chendaadaadu. talalu bantullah egiri paddai. tanuvupai aasha vadili tegabadina bobbili yodhula mundu turushka senalu niluvalekapoyayi. pratipaksham parugulu pettindi. ranarangam raktasiktamaindi.
velamaveerula dhyeyam okkate. senavahinini cheelchukuni velli haider jang, vijayaraamaraajulanu antamondinchadame. ee vishayam oohinchina haider jang ventane yuddha vyuhanni maarchaadu. turushka senalu venakki taggaayi. bobbili senalu munduku kadilai. frenchi senalu venuka nunchi mandugundlatho tegabaddaayi. ee kutila vyuham pasigattaleka velama veerulu aa dongadebbaku asuvulu basaru. aa padmanaayaka veerula astamayam chudaleka suuryudu saitam astaminchaadu.yuddhamlo chittachivari bobbili veerudu kuudaa nelakorigina tarvaata matrame frenchi sainyam kotaloniki pravesinchagaligindi. lopaliki vellina vaaru akkada mantallo streelu, pillalu chanipoyina drushyam chusi digbhraantulayyaaru. lopala jarigina saamuuhika maranaala gurinchi telisina bussi, kotaloki vellenduku kuudaa ishtapadaledata. (maro kathanam prakaaram bussi kuudaa lopaliki vellaadu) bobbili veerula shoorathvaalaku, abhimana paraakramaalaku, akkada jarigina ghoraniki bussi badhapadi hyderijanganu pilichi mandalinchaadata. aa raatri vijayaramaraju tana deralo sambaraalu chesukunnadu. ika bobbili tanadenantu utsavaalu chesukunnadu. anandadolikallo teliyaadaadu. mallama tana anna tandra paapaaraayuniki samacharam andajeyadaaniki pampina vegunu turushka senalu marga madhyalone antam chesaayi. deentho gajabaludu, simhavikramudu ani paerunna tandra paapayyaku bobbili poratam vaarta e madhyaahnaaniko telisindi. kopodriktudaina tandra puli devulapalli peddanna, buddhiraju venkayyanu ventabettukuni ventane rajam kota nunchi gurralapai bobbiliki daudu teesaadu. cheekatipade sariki bobbiliki cherukunnaru aa veerulu. akkada jarigina ghoranni chusina vaari hrudayaalu dravinchaayi.
rajyam, raju, antahpurakaantalu, chivaraku naa anna vaarevaruu migalani aa gaddanu chusi vilapinchaaru. tana akkani, chellini, baavalanu vigata jeevulugaa chusina papayya chalinchi poyadu. kanta neeru pettukunnadu. vekki vekki edchaadu. ventane terukunnadu. vijayaramarajunu antam cheyadame tana lakshyamani sapatham cheshaadu. paparayuni veeraavesaaniki avadhulu levu. paga.. paga.. paga.. paga teerchukovadame ika aa veeruni lakshyam. tana vegulanu pampi vijayaramaraju dera aanupaanulu telusukunnaru.
telatelavaarutundagaa.. vijayaramaraju sukhanidralo unnaadu. jaagrattagaa lopaliki vellaaru papayya, migilina iddaru veerulu. okkasariga vijayaramarajupai paddaadu papayya. tandra pulini chusina vijayaramaraju kekalu vaesaadu. aa arupulu vini lopaliki vastunna angarakshadala nayakudini papayya ventavacchina veerulu mattubettaaru. papayya vijayaramarajunu baakutho podichi, podichi champadu.deralo puli doori rajunu bhakshinchindane vaarta antataa alumukundi. senalu baarulu tiiraayi. firangulu siddamayyaayi. satruvula chetilo praanaalu kolpovadam ishtam leka papayya sahaa aa velama veerulu aatmaahuti chesukunnaru. alaa tandra papayya bobbili puligaa charitralo nilichipoyaadu.