ఆరున్నర సంవత్సరాల క్రితం – అప్పటి ప్రధాని నరేంద్రమోడీ చిత్రాన్ని చూసిన వారికి ఇప్పుడు మోడీ పెరిగిన గడ్డం కొట్చొచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. అది వ్యక్తిగతం, దేనికి పెంచుతున్నారో తెలియదు-దేశానికి ఇబ్బంది లేదు. కానీ దానికి తగినట్లుగా ఆయన ఏలుబడిలో దేశ అభివృద్ది, ఇతర అనేక సూచికల విషయంలో పెరుగుదల లేకపోగా వెనక్కు పోతోంది, ఇది ఆందోళన కలిగించే అంశం. అన్నీ నెహ్రూయే చేశారు, అన్నింటికీ కాంగ్రెసే కారణం చెప్పుకొనేందుకు ఇంకే మాత్రం అవకాశం లేని విధంగా సూచికలు దర్శనమిస్తున్నాయి. మీరు చేసింది ఏమిటో చెప్పమని అడిగే రోజులు ప్రారంభమయ్యాయి. సామాజిక మాధ్యమ కాషాయ మరుగుజ్జులు(ట్రోల్స్‌) ఎగిరిపడటం ఇప్పటికే తగ్గింది, ఇంకా తగ్గనుంది.
తాజా విషయానికి వస్తే 2019 ప్రపంచ దేశాల మానవాభివృద్ధి సూచికలను డిసెంబరు 15న ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకటించింది.(దీన్ని మీడియాలో 2020 సూచిక అని కూడా రాస్తున్నారు. గత ఏడాది సూచికను తదుపరి ఏడాదిలో ప్రకటిస్తారు) దీని ప్రకారం 189 దేశాలలో మన స్ధానం 129 నుంచి 131కి పడిపోయింది. 2014నుంచి చూస్తే 132-129 మధ్యనే ఉన్నది. ” అభివృద్దిలో మనతో పోటీ పడుతోంది ” అని కొందరు వర్ణించే చైనా ర్యాంకు 97 నుంచి 85కు పెరిగింది. మన బిజెపి నేతలు నిత్యం స్మరించే లేదా పోల్చుకొనే పాకిస్ధాన్‌ ర్యాంకు 156 నుంచి 154కు పెరిగింది. పక్కనే ఉన్న బంగ్లాదేశ్‌ ర్యాంకు 141 నుంచి 133కు పెంచుకుంది. ఈ లెక్కన బంగ్లాదేశ్‌ మానవాభివృద్దిలో మనలను వెనక్కు నెట్టేందుకు ఎక్కువ కాలం పట్టదు. మోడీ పాలనలో దేశం వెలిగిపోతోంది అని చెప్పేవారు వీటిని ఏమంటారో, అసలు వీటిని అంగీకరిస్తారో లేదో తెలియదు. మన యంత్రాంగం అందించిన గణాంకాలనే పరిగణనలోకి తీసుకొని ఐక్యరాజ్యసమితి ఈ సూచికలను నిర్ణయిస్తుంది కనుక లెక్కల్లో తేడా అంటే కుదరదు. బ్రిక్స్‌ దేశాలలో మన దేశం 2018తో పోల్చితే (131) రెండు, రష్యా (52)మూడు స్ధానాల దిగువకు పడిపోయాయి. బ్రెజిల్‌ 84 యథాతధంగా ఉంది. చైనా రెండు స్దానాలను మెరుగుపరచుకొని 85కు, దక్షిణాఫ్రికా ఒక స్ధానం పెంచుకొని 114కు పెరిగింది.శ్రీలంక, బంగ్లాదేశ్‌, నేపాల్‌ ఒక్కో స్దానాన్ని పెంచుకున్నాయి.
అయితే తాజాగా కర్బన ఉద్గారాల విడుదల-వాటి ప్రభావాన్ని కూడా మానవాభివృద్ధి సూచికల నిర్ధారణలకు పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని ఐక్యరాజ్య సమితి అభివృద్ధి కార్యక్రమం(యుఎన్‌డిపి) నిర్ణయించింది. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే మన సూచిక ఎనిమిది స్దానాల ఎగువన ఉంటుందని కూడా నివేదిక పేర్కొన్నది. ఇంతే కాదు అత్యంత ఎక్కువ మానవాభివృద్ధి జాబితాలో ఉన్న 50దేశాలు పూర్తిగా దిగువకు పడిపోతాయి. ఉదాహరణకు ఇప్పుడు మొదటి స్ధానంలో ఉన్న నార్వే పదిహేనవ స్దానానికి, చైనా 101వ స్దానానికి దిగజారుతాయి.ఆస్ట్రేలియా 72, అమెరికా 45, కెనడా 40 స్ధానాల దిగువకు చేరతాయి. అంటే ఇవన్నీ కర్బన ఉద్గారాలను ఎక్కువగా విడుదల చేస్తున్న దేశాలు. పరిశ్రమలు, చమురు వినియోగం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే అవి అంత ఎక్కువగా విడుదల చేస్తున్నాయి. కనుక మన స్ధానం మెరుగుపడుతుందని సంతోషించాలా ? పారిశ్రామికంగా ఎంతో వెనుకబడి ఉన్నామని విచారించాలా ? అందువలన కొత్త ప్రమాణాలతో కొత్త నివేదికలు వచ్చినపుడు వాటి మంచి చెడ్డలను చూద్దాం.
ప్రస్తుతం మానవాభివృద్ధి సూచికల్లో ఆయా దేశాల ఆరోగ్యం, విద్య, జీవన ప్రమాణాలు ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. తాజా నివేదిక కరోనాతో నిమిత్తం లేని 2019వ సంవత్సరానిది. కరోనా ప్రభావం ఏ దేశాన్ని ఎక్కడ ఉంచుతుందో చూడాల్సి ఉంది. దానితో నిమిత్తం లేకుండా ప్రస్తుతం ఉన్న అంశాలను తీసుకొని మనం ఎక్కడ ఉన్నామో, పాలకులు మనలను ఎక్కడ ఉంచారో ఒకసారి అవలోకిద్దాం. 2018లో పిపిపి ప్రాతిపదికన మన తలసరి జాతీయ ఆదాయం 6,829 డాలర్లు కాగా 2019లో అది 6,681డాలర్లకు పడిపోయింది. ఐక్యరాజ్యసమితిలోని 189 దేశాలను మానవాభివృద్దిలో నాలుగు తరగతులుగా విభజించారు. వాటిలో అత్యంత అభివృద్ది చెందిన దేశాలుగా 0.957 – 0.804 పాయింట్ల మధ్య ఉన్న 66, అభివృద్ది చెందినవిగా 0.796 – 0.703 ఉన్న దేశాలు 53, మధ్యతరహా దేశాలలో 0.697-0.554 పాయింట్ల మధ్య ఉన్నవి 37, అంతకంటే తక్కువగా ఉన్న దేశాలు 33 ఉన్నాయి. వీటిలో మన దేశం మూడవ జాబితాలో ఉంది. మనతో పాటు మన కంటే ఎగువన భూటాన్‌, దిగువన వరుసగా బంగ్లాదేశ్‌, నేపాల్‌, మయన్మార్‌, పాకిస్దాన్‌ ఉన్నాయి. మన కంటే ఎగువన అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో శ్రీలంక, చైనా ఉన్నాయి.
2000 సంవత్సరంలో ప్రణాళికా సంఘం విజన్‌ 2020 పేరుతో ఒక పత్రాన్ని రూపొందించి అభివృద్ధి ఎలా ఉండాలో, ఉంటుందో పేర్కొన్నది. ఈ ఇరవై సంవత్సరాలలో వాజ్‌పేయి హయాంను కూడా కలుపుకుంటే బిజెపి ఏలుబడి పది సంవత్సరాలు, కాంగ్రెస్‌ వాటా పదేండ్లు ఉంది. ఈ శతాబ్ది ప్రారంభంలో అనేక మంది ఆర్ధికవేత్తలు చెప్పిందేమిటి ? రానున్న రెండు దశాబ్దాల కాలంలో జిడిపి వృద్ది రేటు 8.5-9శాతం మధ్య ఉంటుంది. దీంతో దారిద్య్రం పూర్తిగా తొలగిపోతుంది. ఎగువ మధ్య తరగతి జాబితాలోకి దేశం వెళుతుంది. ఇవేవీ నిజం కాలేదు. జనాభా పెరుగుదల గురించి వేసిన అంచనాలు మాత్రమే నిజమయ్యాయి. ఈ రెండు దశాబ్దాలలో ఉపాధి రహిత అభివృద్ది మాత్రమే నమోదైంది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో అభివృద్ధి చెందేందుకు నైపుణ్యం కలిగిన 50 కోట్ల మంది కార్మికులు కావాలని చెప్పారు. రెండువేల సంవత్సరంలో నైపుణ్యం కలిగిన యువకులు రెండుశాతం ఉంటే 2019 నాటికి 4.4శాతానికి మాత్రమే పెరిగింది. అందరికీ ఉద్యోగాలు అన్న నినాదం గురించి ఎంత తక్కువ చెప్పుకుంటే అంత మంచిది. పెద్ద నోట్ల రద్దు, తగిన కసరత్తులేని జిఎస్‌టి అమలు వలన కోటీ పదిలక్షల ఉద్యోగాలు పోయాయి.
విద్య, ఉద్యోగాలలో రిజర్వేషన్లు ఇంకా ఎంతకాలం, రద్దు చేయాలని కోరేవారు పెరుగుతున్నారు. గిరిజనులకు సంబంధించి జనాభాలో వారు ఎనిమిది శాతం ఉన్నప్పటికీ టీచర్లలో వారు 2.3శాతానికి మించి లేరు. నాణ్యమైన విద్య ఒక అంశమైతే మన జనాభాకు తగిన విధంగా విశ్వవిద్యాలయాలు పెరగలేదు.1998లో 229 ఉంటే ఇప్పుడు 993కు పెరిగాయి,2020 నాటికి మొత్తం 1500 కావాల్సి ఉంది. ప్రస్తుతం 18-24 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సున్న వారిలో ప్రతి నలుగురిలో ఒకరు మాత్రమే కాలేజీకి వెళుతున్నారు. దాదాపు కోటి మంది ఏటా డిగ్రీలు పొందుతున్నారు.వారి పరిజ్ఞానం, నైపుణ్యం చాలా తక్కువ స్ధాయిలో ఉంది. ఉపాధి అవసరాలకు తగినట్లుగా లేదు. ఏటా రెండులక్షల మంది ఎంఫిల్‌ లేదా పిహెచ్‌డిలు పొందుతున్నారు. వారి పరిశోధన, బోధనా స్దాయిలు ఉండాల్సినంతగా లేవు. విద్య మీద మన పెట్టుబడిలో ప్రపంచంలో మనది 158, అత్యంత వెనుకబడిన సూడాన్‌ మనకంటే ఒక స్ధానంలో ముందుంది, నమీబియా 159లో ఉంది. అమెరికా 27, చైనా 44వ స్దానాల్లో ఉన్నాయి.
2019 ప్రపంచ ఆకలి సూచికలో 117 దేశాల జాబితాలో మనది 102, పదే పదే చెప్పాలంటే సిగ్గువేస్తోంది, శ్రీలంక 66, నేపాల్‌ 73,బంగ్లా 88, పాకిస్ధాన్‌ 94లో ఉంది, మనువాదులు చెప్పే అఖండ భారత్‌లోని ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌ 108వ స్దానంలో ఉంది. ఇదంతా ఎప్పుడు, చైనా కంటే వేగంగా మనం అభివృద్ధి చెందుతున్నాం, త్వరలో దాన్ని అధిగమిస్తున్నాం అని చెప్పిన తరువాత అని గమనించాలి. అందరికీ ఆహారం సంగతి తరువాత అందరికీ ఆరోగ్యం సంగతి చూద్దాం. ఆదాయం తగినంతలేక భరించలేని ఆరోగ్య ఖర్చుతో అప్పుల పాలై ప్రతి ఏటా ఆరుకోట్ల మంది జనం దారిద్య్రంలోకి దిగజారుతున్నారన్న అంచనాలు ఉన్నాయి. లాన్సెట్‌ అధ్యయనం ప్రకారం గోవాలో ప్రతి 614 మందికి ఒక ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి పడక ఉంటే బీహార్‌లో 8,789 మందికి ఒకటి ఉంది. వాటిలో సౌకర్యాలు, ఆధునిక పరికరాల సంగతి సరేసరి. కేంద్ర పెద్దలు చెప్పే ఆయుష్మాన్‌ భారత్‌ స్దితి ఇది. ఇలాంటి అంశాలన్నీ మానవాభివృద్ధి సూచికల్లో ప్రతిబింబిస్తాయి.
మన దేశ జిడిపి పెరుగుతున్నది. కానీ జనం చేతుల్లోకి పోతే మానవాభివృద్ది మెరుగుపడుతుంది. అదే వేళ్ల మీద లెక్కించదగిన కార్పొరేట్ల చేతుల్లో కేంద్రీకృతమైతే అంకెల్లో గొప్పలు చెప్పుకోవటానికి మాత్రమే పనికి వస్తుంది. ప్రపంచ ఆర్ధిక వేదిక(డబ్ల్యుఇఎఫ్‌) ప్రపంచ సామాజిక చలనశీలత లేదా పరివర్తనీయత నివేదిక 2020 ఏమి చెప్పింది. గణనీయమైన ఆర్ధికపురోగతి సాధించినప్పటికీ భారత్‌లోని సామాజిక ఆర్ధిక అసమానత జనంలో గణనీయమైన భాగాన్ని దానికి దూరంగా ఉంచినట్లు పేర్కొన్నది. అల్పాదాయ తరగతి కుటుంబాల్లో జన్మించిన వారు సరాసరి ఆదాయాన్ని పొందేందుకు ఏడు తరాలు పడుతుందని కూడా చెప్పింది. 2013 నాటి వివరాల ప్రకారం తలసరి రోజుకు 32 రూపాయల కంటే తక్కువ ఖర్చు చేస్తున్న వారు దేశంలో 22 కోట్ల మంది ఉన్నారు. జాతీయ గణాంక సంస్ద అంచనా ప్రకారం 2019-20లో తలసరి వార్షిక జాతీయ ఆదాయం రూ.1,12,835 ఉంది. పేదలు దీన్ని చేరుకోవాలంటే ఏడు తరాలు పడుతుందని ప్రపంచ ఆర్ధిక వేదిక చెప్పింది.ప్రపంచ సామాజిక చలనశీలత లేదా పరివర్తనీయత నివేదిక 2020 ప్రకారం 82దేశాల జాబితాలో మనది 76వ స్ధానం.
మానవాభివృద్ధికి ఉపాధి, తద్వారా వచ్చే ఆదాయం కూడా ముఖ్యపాత్ర వహిస్తుందన్నది తెలిసిందే. మన దేశంలో జనాభా తప్ప ఉపాధి అవకాశాలు, అవసరాలకు తగినట్లుగా వేతనాలు పెరగటం లేదు. 2005 మార్చి నుంచి 2012 మార్చి నాటికి 459.4 నుంచి 474.2 మిలియన్లకు మొత్తం ఉపాధి పెరిగింది. 2018 నాటికి అది 465.1మిలియన్లకు తగ్గిపోయింది. ఈ కాలంలో కార్మికశక్తి 470.2 నుంచి 495.1 మిలియన్లకు పెరిగింది.కార్మికశక్తి భాగస్వామ్యం 43 నుంచి 36.9శాతానికి తగ్గిపోయింది.గ్రామీణ ప్రాంతాలలో కొనుగోలు శక్తి పడిపోయి ఆర్ధిక వ్యవస్ధ దిగజారుడుకు కారణమైందని తెలిసిందే. పురుష వ్యవసాయ కార్మికుల వేతనాలు 2014 డిసెంబరులో 5.13శాతం పెరిగితే 2016లో 6.77, 2018లో 4.84శాతం పెరుగుదల రేటు ఉంది. అంటే నిజవేతనాలు గణనీయంగా పడిపోయాయి.నిపుణులైన కార్మికుల వేతనాల పెరుగుదల రేటు ఈ కాలంలో 6.16 నుంచి 4.06శాతానికి పడిపోయింది. ఇది తలసరి వినియోగం తగ్గటానికి దారి తీసింది. ఇలా అనేక అంశాలను చెప్పుకోవచ్చు.
వివిధ అంతర్జాతీయ సూచికలు, పోలికల్లో మన దేశ స్ధానం గౌరవ ప్రదమైనదిగా లేనప్పటికీ మన ప్రధాని, బిజెపి నేతలు ప్రపంచంలో దేశ ప్రతిష్టను పెంచామని పదే పదే చెప్పుకుంటున్నారు. మనం సాధించామని చెబుతున్న ప్రచారానికి విశ్వసనీయత చేకూర్చే ఆధారాలు ఎక్కడా కనిపించటం లేదు. అది యాభై ఏండ్ల కాంగ్రెస్‌ పాలనలోనూ, ఆ యాభై ఏండ్లలో చేయలేని దానిని ఐదేండ్లలో చేసి చూపించామని చెప్పుకొనే బిజెపి ఏలుబడిలోనూ కనిపించటం లేదు. అప్పుడూ ఇప్పుడూ అసలు సమస్యల నుంచి జనాన్ని పక్కదారి మళ్లించే నినాదాలు, చర్యలు మాత్రమే కనిపిస్తున్నాయి.
ఆర్ధిక విషయానికి వస్తే కరోనా పూర్వపు దిగజారిన స్ధితికి అయినా ఎప్పటికి వస్తుందో ఎవరూ చెప్పలేని స్ధితి. వివిధ అంతర్జాతీయ సంస్ధలు రూపొందించిన సూచికల్లో మన స్దానం ఎలా ఉందో చూద్దాం. ఏడాది కాలంలో కనీసం 15అంశాల్లో దిగజారిందనే విశ్లేషణలు వెలువడ్డాయి. కెనడాలోని ఫ్రాసర్‌ సంస్ద రూపొందించే ఆర్ధిక స్వేచ్చ సూచికలో మన దేశం 2019 సూచికలో 79వ స్ధానంలో ఉంటే 2020లో 105కు పడిపోయింది. ప్రజాస్వామ్య సూచికలో 2018తో పోల్చితే పదిస్ధానాలు దిగజారి 2019లో 51వ స్ధానంలో ఉంది. నరేంద్రమోడీ అధికారానికి వచ్చిన 2014లో 27వ స్ధానంలో ఉండేది. పత్రికా స్వేచ్చలో 142, మహిళలకు భద్రతలో 133, ప్రపంచ సంతోష సూచికలో 133 నుంచి 140కి దిగజారింది. శాంతి సూచికలో ఐదు స్ధానాలు దిగజారి 163 దేశాలలో 141కి, ప్రపంచ పోటీతత్వ సూచికలో పది స్ధానాలు దిగజారి 68కి, స్త్రీ పురుష నమానత్వ సూచికలో 112కు దిగజారింది. పాస్‌పోర్టు సూచికలో 199 దేశాలలో మనది 84వ స్దానం. ఇలా అనేక సూచికలు దిగజారటం నరేంద్రమోడీ పాలనలో కనిపిస్తోంది. వాటి కొనసాగింపే మానవాభివృద్ధి సూచిక పతనం !
డిసెంబరు ఎనిమిదిన రైతు సంఘాల ఐక్యకార్యాచరణ కమిటీ పిలుపు మేరకు భారత బంద్‌ జయప్రదంగా జరిగింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఒక వైపు చర్చలంటున్నది. మరోవైపు ప్రధాని నరేంద్రమోడీ గారే స్వయంగా రెచ్చగొట్టేందుకు పూనుకొని వెనక్కు తగ్గేది లేదని చెబుతున్నారు. తాజా ఆందోళన ఎంతకాలం కొనసాగుతుంది, ఏమౌతుంది అన్నది ఒక అంశమైతే రైతుల ఆందోళనల సందర్భంగా జయప్రకాష్‌ నారాయణ వంటి మేథావులు అనేక వాదనలను ముందుకు తెస్తున్నారు. ప్రతి ఉద్యమ సమయంలో దాన్ని వ్యతిరేకించే శక్తులు తప్పుడు వాదనలూ, అవాస్తవ సమాచారాన్ని ప్రచారం చేసేందుకు సామాజిక మాధ్యమాలను పెద్ద ఎత్తున ఉపయోగిస్తున్నారు. పంజాబు రైతులే ఎందుకు ఆందోళనలో ముందున్నారు, మిగతా రాష్ట్రాల వారు ఎందుకు స్పందించటం లేదు వంటి కొన్నింటి తీరు తెన్నులను చూద్దాం.
ఇది తర్కానికి నిలిచేది కాదు. పార్లమెంట్‌ ఆమోదించినంత మాత్రాన వ్యతిరేకత వ్యక్తం చేయకూడదని చెప్పటం నిరంకుశత్వలక్షణం. ఇందిరా గాంధీ హయాంలో విధించిన అత్యవసర పరిస్ధితిని అప్పటి పార్లమెంట్‌, రాష్ట్రపతి ఆమోదించారు. అయినా నేటి బిజెపి పూర్వ రూపమైన జనసంఘం ఎందుకు వ్యతిరేకించింది ? ఆర్టికల్‌ 370, కాశ్మీరుకు ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి కూడా పార్లమెంటు ఆమోదించినవే అయినా బిజెపి ఎందుకు వ్యతిరేకించింది, రద్దు చేసింది ?
ఇది తప్పుడు ప్రచారం. ఆర్డినెన్స్‌లు తెచ్చినపుడే వ్యతిరేకతను వ్యక్తం చేశారు. కరోనా కారణంగా వీధుల్లోకి రాలేదు, అన్నింటికీ మించి వ్యతిరేకతను పరిగణనలోకి తీసుకొని ప్రభుత్వం వెనక్కు తగ్గుతుందనే ఆశ, నమ్మకం ఉండటం. ఇవి రెండూ పోయిన తరువాత మరొక మార్గం లేదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి రాజీనామా చేసిన బిజెపి మిత్రపక్షం అకాలీదళ్‌ చెప్పింది అదే. రెండు వ్యవసాయ, ఒక వినియోగదారుల చట్టాలకు సంబంధించి మార్పులను ఆర్డినెన్సుల ద్వారా అమల్లోకి తెచ్చింది కేంద్ర ప్రభుత్వం. ఈ రెండు అంశాలూ ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నప్పటికీ రాష్ట్రాల అభిప్రాయాలను తీసుకోలేదు. చర్చలు జరపలేదు. మెజారిటీ రాష్ట్రాలు బిజెపి పాలనలో ఉన్నాయి గనుక మౌనం దాల్చాయి.
పార్లమెంట్‌లో ఆర్డినెన్స్‌ స్దానే బిల్లులను ప్రవేశపెట్టినపుడు సెలెక్టు కమిటీకి పంపాలన్న ప్రతిపక్షాల అభిప్రాయాలను కేంద్రం తోసి పుచ్చింది. నిరసనల మధ్య ఆమోద తతంగాన్ని పూర్తి చేసింది. 2019లో లోక్‌సభ ఎన్నికలు జరిగిన తరువాత కేంద్ర ప్రభుత్వం 17 బిల్లులను పార్లమెంటరీ కమిటీలకు పంపింది. వీటిని ఎందుకు తిరస్కరించినట్లు ? ఇది ప్రజాస్వామ్యమా ? విదేశీ-స్వదేశీ కార్పొరేట్లకు అంతర్గతంగా హామీ ఇచ్చారు కనుకనే ఆర్డినెన్సు, తరువాత పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యానికి విరుద్దంగా ఆమోద తతంగం చేశారు. అందువలన అవి రద్దయ్యేవరకు గళం విప్పుతూనే ఉండటం తప్పెలా అవుతుంది.
మొండిగా ఉన్నది ప్రభుత్వమే. తమ మిత్రపక్షం అకాలీదళ్‌ నిరసన వ్యక్తం చేసినా రాజకీయంగా దానితో విడగొట్టుకొనేందుకు అయినా సిద్దపడింది గానీ ఆ పార్టీ చెబుతున్నదానిని కూడా వినిపించుకోలేదు. సెప్టెంబరు 25న అఖిల భారత నిరసన దినం పాటించాలని అఖిల భారత కిసాన్‌ సంఘర్ష సమితి పిలుపు ఇచ్చింది, పాటించారు. అప్పుడు స్పందించలేదు. తరువాత నవంబరు 26న ఆందోళన పిలుపునూ పట్టించుకోలేదు. తీరా రైతులు ఢిల్లీ బయలు దేరిన తరువాత శివార్లలో కందకాలు తవ్వేందుకు, ఆటంకాలు ఏర్పాటుకు చూపిన శ్రద్ద పరిష్కారం మీద లేదు. రైతులు వచ్చిన వారం తరువాత చర్చలు జరుపుతామని కేంద్రం ప్రకటించింది. అయితే వత్తిడిని తట్టుకోలేక ముందే చర్చలకు పిలిచింది. కమిటీని వేస్తామనటం తప్ప మార్పులకు సంబంధించి నిర్దిష్ట ప్రతిపాదనలు కేంద్రం వైపు నుంచి లేవు. ఇది కాలయాపన, ఉద్యమాన్ని చల్లార్చే ఎత్తుగడ. అలాంటపుడు రైతులేమి చేయాలి ?
ఐదుసార్లు చర్చలు జరిపారు. చట్టాలను పూర్తిగా వెనక్కు తీసుకోవాలని రైతులు ప్రతిసారీ చెప్పారు. సావిత్రీ నీ పతి ప్రాణంబుదక్క వరాలు కోరుకోమన్నట్లుగా అది మినహా ఇతర అంశాల గురించి మాట్లాడుదాం అనటం తప్ప కేంద్రం నుంచి మరొకమాటలేదు. రైతులు చెప్పాల్సింది చెప్పారు. ప్రభుత్వ ప్రతిపాదనలేమిటో ఇంతవరకు చెప్పలేదు.
6. కొన్ని మార్పులు చేస్తామని చెప్పారు, కనీస మద్దతు ధర కొనసాగుతుందని ప్రధాని చెప్పిన తరువాత కూడా రైతులు ఆందోళన చేయటం ఏమిటి ?
ఆ మార్పులేమిటో నిర్దిష్టంగా చెబితే రైతులు ఆలోచిస్తారు. ఎవరు చెబుతున్నది ఏమిటో జనమూ గ్రహిస్తారు. రైతులు గొంతెమ్మ కోరికలు కోరితే ఆందోళనకు మద్దతు తగ్గిపోతుంది. అయినా ప్రభుత్వం లేదా నరేంద్రమోడీ మన్‌కీ బాత్‌లో చెప్పిందేమీ లేదు. ఎవరితో సంప్రదించకుండానే ఆర్డినెన్సు తెచ్చారు. పార్లమెంట్‌లో అభ్యంతరాలను పట్టించుకోలేదు. పార్లమెంట్‌ సాక్షిగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేక హౌదా గురించి బిజెపి ఎంత హడావుడి చేసిందో తరువాత ఎలా ప్లేటు ఫిరాయించిందో తెలిసిందే. యాభై రోజుల్లో పెద్ద నోట్ల రద్దు సమస్యను పరిష్కరించలేకపోతే శిక్షించమని మోడీ చెప్పారు. నాలుగేండ్ల తరువాత నల్లధనాన్ని తగ్గించామని బుకాయించటం తప్ప అంకెల్లో చూపారా? జిఎస్‌టి ఆదాయం తగ్గితే పరిహారం ఇస్తామని చేసుకున్న ఒప్పందానికే ఎగనామం పెడుతూ దేవుడి లీల, కేంద్రం పరిహారం ఇవ్వలేదని బుకాయించిన తీరు చూశాము. అందువలన ప్రధాని నోటి మాటలను ఎవరైనా ఎలా నమ్ముతారు ? కనీస మద్దతు ధర గురించి చెబుతున్న మాటలనే చట్టబద్దం ఎందుకు చేయరని రాజస్దాన్‌, హర్యానాలో ఉన్న బిజెపి మిత్రపక్షాలే చెబుతున్నాయి. దాన్నయినా చేస్తామని ఎందుకు చెప్పటం లేదు ?
జయప్రకాష్‌ నారాయణ ఒక మాజీ ఐఏఎస్‌ అధికారి. రాజకీయాల్లో ఒక విఫలనేత. ఆయన ఎందుకు సమర్ధిస్తున్నారో స్కాన్‌ చేసి చూడలేము. అయితే ఒక మేథావిగా ఆయన చెప్పిన మాటలను వినాల్సిందే. కానీ అవే ప్రమాణం కాదు. జెపి కంటే వ్యవసాయ-ఆర్ధిక రంగంలో ఎంతో పరిశోధనలు చేసిన నిపుణులు అనేక మంది వ్యతిరేకించారు. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో జెపి ఎంత బాగా తెలిసిన వ్యక్తో ప్రొఫెసర్‌ నాగేశ్వర్‌ కూడా అంతే తెలుసు. మరి నాగేశ్వర్‌ వ్యతిరేకతను ఎందుకు పరిగణనలోకి తీసుకోరు.
రైతులు అంత అమాయకులు కాదు. ఒక వేళ ఇతర పార్టీలు తప్పుదారి పట్టిస్తే బిజెపి వారిని సరైనదారిలో పెట్టలేనంత అసమర్ధంగా ఉందా ? ఈ ఆరోపణ రైతుల అనుభవం, తెలివితేటలను అవమానించటం తప్ప మరొకటి కాదు. మన దేశంలో, ప్రపంచంలో రైతాంగ ఉద్యమాలు కొత్త కాదు,ఎన్నో చారిత్మ్రాక పోరాటాలు చేశారని మరచిపోకూడదు. పంజాబ్‌ పోరాటాల గడ్డ, పంజాబీలు అటు సైన్యంలో జైజవాన్లుగా, వ్యవసాయంలో జైకిసాన్లుగా వారి పాత్రను ఎవరూ తక్కువ చేసి చూపలేరు. సెప్టెంబరు 25న తొలి ఆందోళన ప్రారంభమైంది. అప్పటి నుంచి రైతులను సమాధాన పరిచేందుకు బిజెపి చేసింది ఏమిటి ?
8.ప్రతిపక్షాలు ప్లేటు ఫిరాయించాయి. మార్కెట్‌ కమిటీలను రద్దు చేస్తామని కాంగ్రెస్‌ 2019 మానిఫెస్టోలో చెప్పింది.
ప్లేటు ఫిరాయించటం రాజకీయాల్లో కొత్త కాదు, అది ప్రజలకు మేలు చేసేది, తప్పిదాన్ని సరిదిద్దుకొనేది అయితే ఇబ్బంది ఏమిటి. ముఖ్యమంత్రిగా జిఎస్‌టిని వ్యతిరేకించిన నరేంద్రమోడీ తీరా తాను ప్రధాని అయిన తరువాత తగినకసరత్తు లేకుండా అమలు జరపటాన్ని , దేశాన్ని ఇబ్బందుల పాటు చేయటాన్ని ఏమనాలి. అనేక రాష్ట్రాలకు ప్రకటించిన పాకేజీలు, హామీలను తిరస్కరించటం ఏమిటి ? రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకు బిజెపి, కేంద్రి ఇచ్చిన హామీలకు మొండి చేయి చూపటాన్ని ఏమనాలి? బిజెపి గురివింద గింజ మాదిరి వ్యవహరిస్తోంది.
జయప్రకాష్‌ నారాయణ వంటి మేథావులు చేస్తున్న తప్పుడు వాదన ఇది. కుల వ్యవస్ధ ఉన్న కారణంగా ప్రతి వారూ పుట్టుకతో ఏదో ఒక కులానికి చెందుతున్నారు. అనేక మంది ఐఎఎస్‌, ఐపిఎస్‌లు ఉన్నారు ? మరి జెపి ఒక్కరే లోక్‌సత్తా ఎందుకు పెట్టారు ? ఎన్నికల్లో ఎందుకు పోటీ చేశారు ? ప్రజల సొమ్ముతో వైద్య విద్యను చదివి ప్రాక్టీస్‌ చేయకపోవటం ప్రజాధనాన్ని దుర్వినియోగం చేయటం, జనానికి అవసరమైన మరొక వైద్యుడు తయారు కాకుండా అడ్డుకోవటమే. అలాంటి వారిలో జెపి ఒకరు ఎందుకు అయ్యారు ? పోనీ ఐఎఎస్‌ అధికారిగా అయినా కొనసాగి జనానికి మేలు చేయలేదు.
ఎస్‌ పంజాబ్‌ రైతులు ఉద్యమంలో ముందున్నారు. సంస్కరణ ఉద్యమాలు, స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలూ ఒకేసారి ముందుకు ఎందుకు రాలేదో జెపి వంటి వారు చెప్పాలి. హరిత విప్లవంలో పంజాబ్‌ రైతులు ముందున్నారు. వ్యవసాయ మిగులును సాధించటంలోనూ వారే ముందున్నారు. ఆ మిగులుకు మార్కెటింగ్‌ సమస్యలు వచ్చినపుడు ప్రభావితమయ్యేదీ వారే కనుక, ముందుగా మేలుకున్నారు.
2015-16 గణాంకాల ప్రకారం దేశంలో వంద ఎకరాలలో వంద కిలోల ఆహారధాన్యాలు ఉత్పత్తి అయ్యాయనుకుంటే ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని 15.71 ఎకరాల్లో 16.91 కిలోలు, మధ్య ప్రదేశ్‌లోని 12.7 ఎకరాల్లో 12.08 కిలోలు పంజాబ్‌లోని 5.4 ఎకరాల్లో 11.29 కిలోలు పండుతున్నాయి. మిగిలిన సంవత్సరాలలో కూడా స్వల్ప తేడాలతో ఇదే విధంగా ఉంటాయి. దీనర్దం ఏమిటి పంజాబ్‌లో అమ్ముకోవాల్సిందీ ఎక్కువే. మార్కెట్‌ కమిటీలను, సేకరణ వ్యవస్ధలను పనికిరాకుండా చేసి, కనీస మద్దతు ధరలను నీరుగారిస్తే ఎక్కువగా నష్టపోయేది పంజాబ్‌ రైతులే కనుక వారే ముందుగా మేలుకున్నారు.
2017-18 వివరాల ప్రకారం బియ్యం ఉత్పత్తిలో పశ్చిమబెంగాల్‌ 13.26శాతంతో దేశంలో అగ్రస్దానంలో ఉంటే 11.85శాతంతో పంజాబ్‌, 11.75శాతంతో ఉత్తర ప్రదేశ్‌ రెండు, మూడు స్దానాల్లో ఉన్నాయి. ఇక బియ్యం వినియోగంలో నెలకు తలసరి వినియోగం పంజాబ్‌లో బియ్యం 0.4కిలోలు ఉంటే 14.5కిలోలతో ఒడిషా ప్రధమ స్దానంలో ఉంది. అందువలన రెండు రాష్ట్రాల రైతులకూ మార్కెటింగ్‌ సమస్యలు ఒకే విధంగా ఉంటాయా ? ఎంత పండినా వినియోగించే స్దితిలో ఒడిషా రైతు, అమ్ముకోవాల్సిన అవసరంతో పంజాబ్‌ రైతు ఉంటాడు. అందుకే ఆందోళనలో ముందుంటాడు. ఇలాంటి తేడాలే ఉంటాయి.
మరి ఎవరు ? సామాజిక మాధ్యమంలో మరుగుజ్జులు పంజాబ్‌ గురించి అనేక తప్పుడు ప్రచారాలు చేస్తున్నారు. అలాంటి వాటిలో ఒకదానిలో చెప్పినదాని ప్రకారం పంజాబ్‌లో వ్యవసాయం చేసే గ్రామాలు కేవలం 1,500 మాత్రమేనట. అక్కడ 30వేల మంది అడితియాస్‌(కమిషన్‌ ఏజంట్లు), వారి వద్ద పని చేసే మూడులక్షల మంది సహాయకులు కలిపి ప్రతి గ్రామానికి 220 మంది చొప్పున వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను కొనుగోలు చేస్తున్నారట. చెవుల్లో కమలం పూలు పెట్టటం తప్ప మరొకటి కాదు. కేంద్ర ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం 2001లో 12,729 గ్రామాలున్నాయి. తరువాత ఏవైనా కొన్నింటితో మున్సిపాలిటీలు ఏర్పాటు అయి ఉండవచ్చు. పన్నెండు వేలకు తగ్గవు.పంజాబ్‌ను వ్యవసాయ రాష్ట్రంగా చెబుతుంటే 1500 గ్రామాలతో అంత ఉత్పత్తి సాధ్యమా ? దీన్ని ప్రచారం చేస్తున్న వారు కాస్త బుర్రపెట్టి ఆలోచించాలి. ఇలాంటి లెక్కలతోనే అడితియాసే రైతుల ముసుగులో ఆందోళన చేస్తున్నట్లు బిజెపి, దాని తొత్తులు ప్రచారం చేస్తున్నారు.
ఈ ప్రశ్నకు పంజాబ్‌ రైతుల గురించి చెప్పినదానిలోనే కొంత సమాధానం ఉంది. మార్కెట్‌ యార్డుల వెలుపల అమ్ముకొనే స్వేచ్చ ఇస్తే రైతులకు లాభం అని చెప్పేవారి దగ్గర ఆధారం లేదు. ఒక భ్రమ మాత్రమే. బీహార్‌లో నితీష్‌ కుమార్‌ ప్రభుత్వం 2006లోనే వ్యవసాయ మార్కెట్‌ కమిటీలను రద్దు చేసింది. ధాన్య సేకరణ బాధ్యతను సహకార సంస్దలకు, వ్యాపారమండళ్లకు అప్పగించింది. గత ఏడాది 30లక్షల టన్నులు సేకరణ లక్ష్యంగా చెప్పారు, 20లక్షల టన్నులకు దాట లేదు. గతేడాది క్వింటాలు ధాన్యం కనీస మద్దతు ధర రూ.1,815 ఉంటే బహిరంగ మార్కెట్లో సీజన్లో రూ.1,350కి అమ్ముకున్నారు( మే 8, 2019 డౌన్‌టు ఎర్త్‌). ఏటా బీహార్‌లో 1.6 కోట్ల టన్నుల ధాన్యం పండుతుందని అంచనా. దీనిలో 30లక్షల టన్నుల సేకరణ లక్ష్యం. ఈ ఏడాది నవంబరు 15 నుంచి డిసెంబరు ఐదువరకు కొన్నది కేవలం 793 టన్నులు మాత్రమే. కనీస మద్దతు ధర రూ.1,868 కాగా రైతులు రూ.800-1200 మధ్య అమ్ముకుంటున్నారు(డిసెంబరు ఆరు, 2020 ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ ప్రెస్‌). అందుకే బీహార్‌ పరిస్ధితితో పోల్చుకొని పంజాబ్‌ రైతులు ముందే మేలుకున్నారు. పంజాబీలను చూసి బీహారీలు కూడా వీధుల్లోకి రావచ్చు.అందువలన అందరూ ఉద్యమంలోకి ఎందుకు రావటం లేదని కాదు వచ్చిన వారి డిమాండ్లలో న్యాయం ఎంత అన్నది ముఖ్యం.
aarunnara samvatsaraala kritam – appati pradhaani narendramody chitraanni chusina vaariki ippudu mody perigina gaddam kotchochinatlu kanipistundi. adhi vyaktigatam, deniki penchutunnaro teliyadu-deshaniki ibbandi ledu. cony daaniki taginatlugaa aayana elubadilo desha abhivruddi, itara aneka suuchikala vishayamlo perugudala lekapoga venakku potondi, idhi aandolana kaliginche amsam. annee nehruye chesaru, annintikii congrese kaaranam cheppukonenduku inke maatram avakaasam laeni vidhamgaa suuchikalu darsanamistunnaayi. meeru chesindi emito cheppamani adige rojulu praarambhamayyaayi. saamaajika maadhyama kashaya marugujjulu(trolles) egiripadatam ippatike taggindi, inka tagganundi.
taja vishayaaniki vaste 2019 prapancha deshaala maanavaabhivruddhi suuchikalanu disembaru 15na aikyaraajyasamiti prakatinchindi.(deenni medialo 2020 suuchika ani kuudaa raastunnaaru. gatha edaadi suuchikanu tadupari edaadilo prakatistaaru) deeni prakaaram 189 deshaalalo mana sdhaanam 129 nunchi 131ki padipoyindi. 2014nunchi chuste 132-129 madhyane unnadi. u abhivruddilo manatho poty padutondi u ani kondaru varninche chaina ryaanku 97 nunchi 85ku perigindi. mana bijepi nethalu nityam smarinche leda polchukone pakisdhanni ryaanku 156 nunchi 154ku perigindi. pakkane unna bangladeshma ryaanku 141 nunchi 133ku penchukundi. ee lekkana bangladeshma maanavaabhivruddilo manalanu venakku nettenduku ekkuva kaalam pattadu. mody paalanalo desham veligipotondi ani cheppevaaru veetini emantaro, asalu veetini angeekaristaaro ledho teliyadu. mana yantraangam andinchina ganankalane parigananaloki teesukoni aikyaraajyasamiti ee suuchikalanu nirnayistundi kanuka lekkallo teda ante kudaradu. bricke deshaalalo mana desham 2018thoo polchithe (131) rendu, rashya (52)moodu sdhaanaala diguvaku padipoyayi. brejilli 84 yathaatadhamgaa undi. chaina rendu sdaanaalanu meruguparachukoni 85ku, dakshinaafrikaa oka sdhaanam penchukoni 114ku perigindi.srilanka, bangladeshma, nepale okko sdaanaanni penchukunnaayi.
ayithe taajaagaa karbana udgaaraala vidudala-vaati prabhaavaanni kuudaa maanavaabhivruddhi suuchikala nirdhaaranalaku parigananaloki teesukovaalani aikyarajya samiti abhivruddhi kaaryakramam(unndipi) nirnayinchindi. vaatini parigananaloki teesukunte mana suuchika enimidi sdaanaala eguvana untundani kuudaa nivedika perkonnadi. inthe kaadu atyanta ekkuva maanavaabhivruddhi jaabitaalo unna 50deshaalu puurtigaa diguvaku padipotayi. udaaharanaku ippudu modati sdhaanamlo unna narve padihenava sdaanaaniki, chaina 101va sdaanaaniki digajaarutaayi.australia 72, america 45, kenada 40 sdhaanaala diguvaku cheratayi. ante ivannee karbana udgaaraalanu ekkuvagaa vidudala chestunna deshaalu. parisramalu, chamuru viniyogam entha ekkuvagaa unte avi anta ekkuvagaa vidudala chestunnayi. kanuka mana sdhaanam merugupadutundani santoshinchaalaa ? paarisraamikamgaa entho venukabadi unnaamani vicharinchala ? anduvalana kotta pramaanaalatoe kotta nivedikalu vachinapudu vaati manchi cheddalanu chuddam.
prastutam maanavaabhivruddhi suuchikallo aayaa deshaala aarogyam, vidya, jeevana pramaanaalu pratibimbistunnaay. taja nivedika karonatho nimittam laeni 2019va samvatsaraanidi. karona prabhaavam e deshaanni ekkada unchutundo chudalsi undi. daanitho nimittam lekunda prastutam unna amsaalanu teesukoni manam ekkada unnamo, paalakulu manalanu ekkada uncharo okasari avalokiddam. 2018loo pipipi praatipadikana mana talasari jaateeya aadaayam 6,829 daalarlu kaga 2019loo adhi 6,681daalarlaku padipoyindi. aikyaraajyasamitilooni 189 deshaalanu maanavaabhivruddilo naalugu taragatulugaa vibhajinchaaru. vaatilo atyanta abhivruddi chendina deshaalugaa 0.957 – 0.804 paayintla madhya unna 66, abhivruddi chendinavigaa 0.796 – 0.703 unna deshaalu 53, madhyataraha deshaalalo 0.697-0.554 paayintla madhya unnavi 37, antakante takkuvagaa unna deshaalu 33 unnaayi. veetilo mana desham moodava jaabitaalo undi. manatho paatu mana kante eguvana bhootanm, diguvana varusagaa bangladeshma, nepale, mayanmare, pakisdan unnaayi. mana kante eguvana abhivruddhi chendina deshaalalo srilanka, chaina unnaayi.
2000 samvatsaramlo pranalika sangham vijan 2020 paerutho oka patraanni roopondinchi abhivruddhi ela undaalo, untundo perkonnadi. ee iravai samvatsaraalalo vajepeyi hayannu kuudaa kalupukunte bijepi elubadi padi samvatsaraalu, congresse wata padendlu undi. ee satabdi praarambhamlo aneka mandi aardhikavettalu cheppindemiti ? raanunna rendu dasaabdaala kaalamlo jidipi vruddi retu 8.5-9saatam madhya untundi. deentho daaridyram puurtigaa tolagipotundi. eguva madhya taragati jaabitaaloki desham velutundi. ivavi nijam kaaledu. janabha perugudala gurinchi vesina anchanaalu matrame nijamayyayi. ee rendu dasaabdaalalo upaadhi rahita abhivruddi matrame namodaindi. aadhunika saanketika parignaanamtho abhivruddhi chendenduku naipunyam kaligina 50 kotla mandi kaarmikulu kaavaalani cheppaaru. renduvela samvatsaramlo naipunyam kaligina yuvakulu rendusaatam unte 2019 naatiki 4.4saataaniki matrame perigindi. andarikee udyogaalu anna ninaadam gurinchi entha takkuva cheppukunte anta manchidi. pedda notla raddu, tagina kasarattuleni jseety amalu valana koty padilakshala udyogaalu poyayi.
vidya, udyogaalalo reservationlu inka entakaalam, raddu cheyalani korevaru perugutunnaaru. girijanulaku sambandhinchi janabhalo vaaru enimidi saatam unnappatikii teacherlalo vaaru 2.3saataaniki minchi leru. naanhyamaina vidya oka amsamaite mana janabhaku tagina vidhamgaa vishwavidyaalayaalu peragaledu.1998loo 229 unte ippudu 993ku perigaayi,2020 naatiki mottam 1500 kavalsi undi. prastutam 18-24 samvatsaraala madhya vayassunna vaarilo prati nalugurilo okaru matrame kaalejeeki velutunnaaru. daadaapu koti mandi eta degreelu pondutunnaaru.vaari parignaanam, naipunyam chala takkuva sdhaayilo undi. upaadhi avasaraalaku taginatlugaa ledu. eta rendulakshala mandi emfille leda pihechedilu pondutunnaaru. vaari parisodhana, bodhana sdaayilu undaalsinantagaa levu. vidya meeda mana pettubadilo prapanchamlo manadi 158, atyanta venukabadina sudane manakante oka sdhaanamlo mundundi, namibia 159loo undi. america 27, chaina 44va sdaanaallo unnaayi.
2019 prapancha aakali suuchikaloo 117 deshaala jaabitaalo manadi 102, pade pade cheppalante sigguvestondi, srilanka 66, nepale 73,bangla 88, pakisdhanni 94loo undi, manuvaadulu cheppe akhanda bhaarathmooni aafghanistaanni 108va sdaanamlo undi. idantaa eppudu, chaina kante vegamgaa manam abhivruddhi chendutunnam, twaralo daanni adhigamistunnam ani cheppina taruvaata ani gamaninchaali. andarikee aahaaram sangati taruvaata andarikee aarogyam sangati chuddam. aadaayam taginantaleka bharinchaleni aarogya kharchuto appula paalai prati eta aarukotla mandi janam daaridyramloki digajaarutunnaaranna anchanaalu unnaayi. lansete adhyayanam prakaaram govalo prati 614 mandiki oka prabhutva aasupatri padaka unte beeharelo 8,789 mandiki okati undi. vaatilo soukaryaalu, aadhunika parikaraala sangati saresari. kendra peddalu cheppe aayushman bharathm sditi idhi. ilanti amsaalannii maanavaabhivruddhi suuchikallo pratibimbistaayi.
mana desha jidipi perugutunnadi. cony janam chetulloki pothe maanavaabhivruddi merugupadutundi. adhe vaella meeda lekkinchadagina carporatela chetullo kendreekrutamaite ankello goppalu cheppukovataaniki matrame paniki vastundi. prapancha aardhika vedika(dubleafee) prapancha saamaajika chalanaseelata leda parivartaneeyata nivedika 2020 emi cheppindi. gananeeyamaina aardhikapurogati saadhinchinappatikii bhaarathmooni saamaajika aardhika asamaanata janamlo gananeeyamaina bhaagaanni daaniki dooramgaa unchinatlu perkonnadi. alpadaya taragati kutumbaallo janminchina vaaru sarasari aadaayaanni pondenduku edu taraalu padutundani kuudaa cheppindi. 2013 naati vivaraala prakaaram talasari rojuku 32 roopaayala kante takkuva kharchu chestunna vaaru desamlo 22 kotla mandi unnaaru. jaateeya gananka samsda anchana prakaaram 2019-20loo talasari vaarshika jaateeya aadaayam roo.1,12,835 undi. pedalu deenni cherukovalante edu taraalu padutundani prapancha aardhika vedika cheppindi.prapancha saamaajika chalanaseelata leda parivartaneeyata nivedika 2020 prakaaram 82deshaala jaabitaalo manadi 76va sdhaanam.
maanavaabhivruddhiki upaadhi, tadwara vache aadaayam kuudaa mukhyapatra vahistundannadi telisinde. mana desamlo janabha tappa upaadhi avakaasaalu, avasaraalaku taginatlugaa vetanaalu peragatam ledu. 2005 marchi nunchi 2012 marchi naatiki 459.4 nunchi 474.2 miliyanlaku mottam upaadhi perigindi. 2018 naatiki adhi 465.1miliyanlaku taggipoyindi. ee kaalamlo kaarmikasakti 470.2 nunchi 495.1 miliyanlaku perigindi.kaarmikasakti bhagaswamyam 43 nunchi 36.9saataaniki taggipoyindi.graameena praantaalalo konugolu sakti padipoyi aardhika vyavasdha digajaaruduku kaaranamaindani telisinde. purusha vyavasaaya kaarmikula vetanaalu 2014 decemberulo 5.13saatam perigithe 2016loo 6.77, 2018loo 4.84saatam perugudala retu undi. ante nijavetanaalu gananeeyamgaa padipoyayi.nipunulaina kaarmikula vetanaala perugudala retu ee kaalamlo 6.16 nunchi 4.06saataaniki padipoyindi. idhi talasari viniyogam taggataaniki daari teesindi. ilaa aneka amsaalanu cheppukovachhu.
vividha antarjaatiiya suuchikalu, polikallo mana desha sdhaanam gaurava pradamainadigaa laenappatikii mana pradhaani, bijepi nethalu prapanchamlo desha pratishtanu penchaamani pade pade cheppukuntunnaru. manam saadhinchaamani chebutunna prachaaraaniki viswasaneeyata chekurche aadhaaraalu ekkada kanipinchatam ledu. adhi yabhai endla congresse paalanaloonuu, aa yabhai endlalo cheyaleni daanini aidendlalo chesi chuupinchaamani cheppukone bijepi elubadiloonuu kanipinchatam ledu. appuduu ippuduu asalu samasyala nunchi janaanni pakkadari mallinche ninaadaalu, charyalu matrame kanipistunnaayi.
aardhika vishayaaniki vaste karona puurvapu digajaarina sdhitiki aina eppatiki vastundo evaruu cheppaleni sdhiti. vividha antarjaatiiya samsdhalu roopondinchina suuchikallo mana sdaanam ela undo chuddam. edaadi kaalamlo kaneesam 15amsaallo digajaarindane vislaeshanhalu veluvaddaayi. kenadaaloni frassere samsda roopondinche aardhika swechh suuchikaloo mana desham 2019 suuchikaloo 79va sdhaanamlo unte 2020loo 105ku padipoyindi. prajaaswaamya suuchikaloo 2018thoo polchithe padisdhaanaalu digajari 2019loo 51va sdhaanamlo undi. narendramody adhikaaraaniki vachina 2014loo 27va sdhaanamlo undedi. patrika swechhalo 142, mahilalaku bhadratalo 133, prapancha santosha suuchikaloo 133 nunchi 140ki digajaarindi. saanti suuchikaloo aidu sdhaanaalu digajari 163 deshaalalo 141ki, prapancha potiitatva suuchikaloo padi sdhaanaalu digajari 68ki, stree purusha namaanatva suuchikaloo 112ku digajaarindi. paseportu suuchikaloo 199 deshaalalo manadi 84va sdaanam. ilaa aneka suuchikalu digajaaratam narendramody paalanalo kanipistondi. vaati konasagimpe maanavaabhivruddhi suuchika patanam !
disembaru enimidina raitu sanghaala aikyakaaryaacharana commity pilupu meraku bhaarata bandy jayapradamgaa jarigindi. kendra prabhutvam oka vaipu charchalantunnadi. marovaipu pradhaani narendramody gaare swayamgaa rechagottenduku poonukoni venakku taggedi ledani chebutunnaru. taja aandolana entakaalam konasaagutundi, emoutundi annadi oka amsamaite raitula aandolanala sandarbhamgaa jayaprakashm narayana vanti methavulu aneka vaadanalanu munduku testunnaru. prati udyama samayamlo daanni vyatirekinche saktulu tappudu vaadanaluu, avastava samaachaaraanni prachaaram chesenduku saamaajika maadhyamaalanu pedda ettuna upayogistunnaru. panjabu raitule enduku aandolanalo mundunnaru, migata rashtrala vaaru enduku spandinchatam ledu vanti konninti teeru tennulanu chuddam.
idhi tarkaaniki nilichedi kaadu. parlamenti aamodinchinanta maatraana vyatirekata vyaktam cheyakudadani cheppatam nirankusatvalakshanam. indira gaandhi hayamlo vidhinchina atyavasara parisdhitini appati parlamenti, rashtrapati aamodinchaaru. aina neti bijepi puurva roopamaina janasangham enduku vyatirekinchindi ? articalle 370, kaasmeeruku pratyeka pratipatti kuudaa paarlamentu aamodinchinave aina bijepi enduku vyatirekinchindi, raddu chesindi ?
idhi tappudu prachaaram. aardinenselu tecchinapude vyatirekatanu vyaktam chesaru. karona kaaranamgaa veedhulloki raledu, annintikii minchi vyatirekatanu parigananaloki teesukoni prabhutvam venakku taggutundane aasha, nammakam undatam. ivi rendoo poyina taruvaata maroka maargam ledu. kendra prabhutvam nunchi rajinama chesina bijepi mitrapaksham akalidale cheppindi adhe. rendu vyavasaaya, oka viniyogadaarula chattaalaku sambandhinchi maarpulanu aardinensula dwara amalloki tecchindi kendra prabhutvam. ee rendu amsaaluu ummadi jaabitaalo unnappatikii rashtrala abhipraayaalanu teesukoledu. charchalu jarapaledu. magerity rashtralu bijepi paalanalo unnaayi ganuka mounam dalchayi.
paarlamentelo ardinensi sdane billulanu pravesapettinapudu selectu kamiteeki pampalanna pratipakshaala abhipraayaalanu kendram thosi puchindi. nirasanala madhya aamoda tatamgaanni puurti chesindi. 2019loo lokesabha ennikalu jarigina taruvaata kendra prabhutvam 17 billulanu parlamentary kamiteelaku pampindi. veetini enduku tiraskarinchinatlu ? idhi prajaswamyama ? videshee-swadeshee kaarporetlaku antargatamgaa haami icharu kanukane ardinensu, taruvaata parlamentary prajaaswaamyaaniki viruddamgaa aamoda tatangam chesaru. anduvalana avi raddayyevaraku galam vipputuunee undatam tappela avutundi.
mondigaa unnadi prabhutvame. tama mitrapaksham akalidale nirasana vyaktam chesina raajakeeyamgaa daanitho vidagottukonenduku aina siddapadindi gaanee aa party chebutunnadaanini kuudaa vinipinchukoledu. septembaru 25na akhila bhaarata nirasana dinam paatinchaalani akhila bhaarata kisan sangharsha samiti pilupu ichindi, paatinchaaru. appudu spandinchaledu. taruvaata navambaru 26na aandolana pilupunuu pattinchukoledu. tiiraa raitulu dhilli bayalu derina taruvaata shivaarlalo kandakaalu tavvenduku, aatamkaalu erpaatuku chuupina shradda parishkaaram meeda ledu. raitulu vachina vaaram taruvaata charchalu jaruputamani kendram prakatinchindi. ayithe vattidini tattukoleka munde charchalaku pilichindi. kamiteeni vestamanatam tappa maarpulaku sambandhinchi nirdishta pratipaadanalu kendram vaipu nunchi levu. idhi kaalayaapana, udyamaanni challarche ettugada. alantapudu raitulemi cheyali ?
aidusaarlu charchalu jariparu. chattaalanu puurtigaa venakku teesukovaalani raitulu pratisaarii cheppaaru. saavitrii nee pathi praanambudakka varaalu korukomannatluga adhi minaha itara amsaala gurinchi matladudam anatam tappa kendram nunchi marokamataledu. raitulu cheppalsindi cheppaaru. prabhutva pratipaadanalemito intavaraku cheppaledu.
6. konni maarpulu chestamani cheppaaru, kaneesa maddatu dhara konasaagutundani pradhaani cheppina taruvaata kuudaa raitulu aandolana cheyatam emiti ?
aa marpulemito nirdishtamgaa chebithe raitulu aalochistaaru. evaru chebutunnadi emito janamuu grahistaaru. raitulu gontemma korikalu korithe aandolanaku maddatu taggipotundi. aina prabhutvam leda narendramody maneki baatmlo cheppindemi ledu. evaritho sampradinchakundaane ardinensu tecchaaru. paarlamentelo abhyantaraalanu pattinchukoledu. parlamenti saakshigaa aandhrapradeshheku pratyeka hauda gurinchi bijepi entha hadavudi chesindo taruvaata ela plaetu phiraayinchindo telisinde. yabhai rojullo pedda notla raddu samasyanu parishkarinchalekapothe shikshinchamani mody cheppaaru. nalugendla taruvaata nalladhanaanni tagginchaamani bukayinchatam tappa ankello chupara? jseety aadaayam taggite pariharam istamani chesukunna oppandaanike eganaamam pedutuu devudi leela, kendram pariharam ivvaledani bukaayinchina teeru chushamu. anduvalana pradhaani noti maatalanu evaraina ela nammutaaru ? kaneesa maddatu dhara gurinchi chebutunna maatalane chattabaddam enduku cheyarani rajasdanki, haryanalo unna bijepi mitrapakshaale chebutunnaayi. dannayina chestamani enduku cheppatam ledu ?
jayaprakashm narayana oka maji iassa adhikari. rajakeeyaallo oka viphalaneta. aayana enduku samardhistunnaro scon chesi chudalemu. ayithe oka methaviga aayana cheppina maatalanu vinalsinde. cony ave pramaanam kaadu. jepi kante vyavasaaya-aardhika rangamlo entho parisodhanalu chesina nipunulu aneka mandi vyatirekinchaaru. telugu rashtrallo jepi entha baga telisina vyakto professere nageshwarka kuudaa anthe telusu. mari nageshwarka vyatirekatanu enduku parigananaloki teesukoru.
raitulu anta amaayakulu kaadu. oka vaela itara paarteelu tappudaari pattiste bijepi vaarini sarainadaarilo pettalenanta asamardhamgaa undaa ? ee aaropana raitula anubhavam, telivitetalanu avamaaninchatam tappa marokati kaadu. mana desamlo, prapanchamlo raitanga udyamaalu kotta kaadu,enno charitmraka poraataalu chesarani marachipokudadu. panjab poraataala gadda, panjaabeelu atu sainyamlo jaijavaanlugaa, vyavasaayamlo jaikisanluga vaari paatranu evaruu takkuva chesi chuupaleru. septembaru 25na toli aandolana praarambhamaindi. appati nunchi raitulanu samaadhaana parichenduku bijepi chesindi emiti ?
8.pratipakshaalu plaetu firayinchayi. marchete kamiteelanu raddu chestamani congresse 2019 manifestolo cheppindi.
plaetu phirayinchatam rajakeeyaallo kotta kaadu, adhi prajalaku melu chesedi, tappidaanni sarididdukonedi ayithe ibbandi emiti. mukhyamantrigaa jsetini vyatirekinchina narendramody tiiraa taanu pradhaani ayina taruvaata taginakasarattu lekunda amalu jarapataanni , deshaanni ibbandula paatu cheyataanni emanali. aneka rashtralaku prakatinchina paakejeelu, haameelanu tiraskarinchatam emiti ? rendu telugu rashtralaku bijepi, kendri ichina haameelaku mondi cheyi chuupataanni emanali? bijepi gurivinda ginja maadiri vyavaharistondi.
jayaprakashm narayana vanti methavulu chestunna tappudu vaadana idhi. kula vyavasdha unna kaaranamgaa prati vaaruu puttukatho edho oka kulaniki chendutunnaru. aneka mandi iss, ipseelu unnaaru ? mari jepi okkare lokesatta enduku pettaaru ? ennikallo enduku poty chesaru ? prajala sommutho vaidya vidyanu chadivi practiesse cheyakapovatam prajaadhanaanni durviniyogam cheyatam, jananiki avasaramaina maroka vaidyudu tayaaru kakunda addukovatame. alanti vaarilo jepi okaru enduku ayyaru ? ponee iss adhikaarigaa aina konasagi jananiki melu cheyaledu.
esi panjab raitulu udyamamlo mundunnaru. samskarana udyamaalu, swaatantyra udyamamlo desamloni anni praantaaluu okesari munduku enduku raledo jepi vanti vaaru cheppali. harita viplavamlo panjab raitulu mundunnaru. vyavasaaya migulunu saadhinchatamloonuu vaare mundunnaru. aa miguluku marchetingli samasyalu vachinapudu prabhaavitamayyedii vaare kanuka, mundugaa melukunnaru.
2015-16 ganankala prakaaram desamlo vanda ekaraalalo vanda kilola aahaaradhaanyaalu utpatti ayyayanukunte uttara pradeeshlooni 15.71 ekaraallo 16.91 kilolu, madhya pradeeshlooni 12.7 ekaraallo 12.08 kilolu panjaabloni 5.4 ekaraallo 11.29 kilolu pandutunnaayi. migilina samvatsaraalalo kuudaa swalpa tedaalato ide vidhamgaa untaayi. deenardam emiti panjablo ammukovalsindi ekkuve. marchete kamiteelanu, sekarana vyavasdhalanu panikirakunda chesi, kaneesa maddatu dharalanu neerugaaristhe ekkuvagaa nashtapoyedi panjab raitule kanuka vaare mundugaa melukunnaru.
2017-18 vivaraala prakaaram biyyam utpattilo paschimabengalo 13.26saatamto desamlo agrasdaanamlo unte 11.85saatamto panjab, 11.75saatamto uttara pradesha rendu, moodu sdaanaallo unnaayi. ika biyyam viniyogamlo nelaku talasari viniyogam panjablo biyyam 0.4kilolu unte 14.5kilolatho odisha pradhama sdaanamlo undi. anduvalana rendu rashtrala raitulakuu marchetingli samasyalu oke vidhamgaa untaya ? entha pandina viniyoginche sditilo odisha raitu, ammukovalsina avasaramtho panjab raitu untaadu. anduke aandolanalo munduntaadu. ilanti tedale untaayi.
mari evaru ? saamaajika maadhyamamlo marugujjulu panjab gurinchi aneka tappudu prachaaraalu chestunnaru. alanti vaatilo okadaanilo cheppinadaani prakaaram panjablo vyavasaayam chese graamaalu kevalam 1,500 matramenata. akkada 30vela mandi aditiasse(kamishan ejantlu), vaari vadda pani chese moodulakshala mandi sahaayakulu kalipi prati graamaaniki 220 mandi choppuna vyavasaaya utpattulanu konugolu chestunnarata. chevullo kamalam poolu pettatam tappa marokati kaadu. kendra prabhutva ganankala prakaaram 2001loo 12,729 gramalunnayi. taruvaata evaina konnintitho munsipaalitiilu erpaatu ayi undavacchu. pannendu velaku taggavu.panjaabnu vyavasaaya rashtranga chebutunte 1500 graamaalatoe anta utpatti sadhyama ? deenni prachaaram chestunna vaaru kaasta burrapetti aalochinchaali. ilanti lekkalathone aditiase raitula musugulo aandolana chestunnatlu bijepi, daani tottulu prachaaram chestunnaru.
ee prasnaku panjab raitula gurinchi cheppinadaanilone kontha samadhanam undi. marchete yaardula velupala ammukone swechh iste raitulaku laabham ani cheppevaari daggara aadhaaram ledu. oka bhrama matrame. beeharelo nitishe kumare prabhutvam 2006lone vyavasaaya marchete kamiteelanu raddu chesindi. dhaanya sekarana baadhyatanu sahakara samsdalaku, vyaapaaramandallaku appaginchindi. gatha edaadi 30lakshala tannulu sekarana lakshyamgaa cheppaaru, 20lakshala tannulaku daata ledu. gatedadi kvintaalu dhaanyam kaneesa maddatu dhara roo.1,815 unte bahiranga marketlo seejanlo roo.1,350ki ammukunnaru( mee 8, 2019 dounnetu erthy). eta beeharelo 1.6 kotla tannula dhaanyam pandutundani anchana. deenilo 30lakshala tannula sekarana lakshyam. ee edaadi navambaru 15 nunchi disembaru aiduvaraku konnadi kevalam 793 tannulu matrame. kaneesa maddatu dhara roo.1,868 kaga raitulu roo.800-1200 madhya ammukuntunnaru(disembaru aaru, 2020 indian exe presse). anduke beehare parisdhititho polchukoni panjab raitulu munde melukunnaru. panjaabeelanu chusi beehaareelu kuudaa veedhulloki raavacchu.anduvalana andaruu udyamamloki enduku ravatam ledani kaadu vachina vaari demandlalo nyaayam entha annadi mukhyam.