తెలగపిండికూర...
కావాల్సినవి: తెలగపిండి- కప్పున్నర, ఎండురొయ్యలు- అర కప్పు, ఉప్పు- తగినంత, ఎండుమిర్చి- ఆరు, ధనియాలు- రెండు చెంచాలు, దంచిన వెల్లుల్లిపాయలు- ఐదు, పచ్చిమిర్చి- నాలుగు, నూనె- తగినంత, జీలకర్ర- అరచెంచా, మినప్పప్పు- అరచెంచా, అల్లం తరుగు- అరచెంచా, ఉల్లిపాయ ముక్కలు- మూడు చెంచాలు, పసుపు- పావుచెంచా, కరివేపాకు- రెండు రెమ్మలు
తయారీ: ఒక పాత్రలో కొద్దిగా ఉప్పు వేసి రెండు కప్పుల నీళ్లు వేసి మరిగించుకోవాలి. తెలగపిండిలో కొన్ని నీళ్లు కలుపుకొని ఉండకట్టకుండా మెత్తగా చేత్తో కలిపి.. అప్పుడు మరుగుతున్న నీళ్లలో వేసుకుని ఉడికించుకోవాలి. కాసేపటి తర్వాత పచ్చిమిర్చి కూడా వేసుకుని మధ్యలో కలుపుతూ ఉంటే పిండి ఉడికి కోడిగుడ్డు ఉక్కిరి మాదిరిగా అవుతుంది. ఈ లోపు వేరే కడాయిలో ధనియాలు, ఎండుమిర్చి, వెల్లుల్లిపాయలు వేసి దోరగా వేయించుకుని చల్లారాక రోట్లో వేసుకుని మెత్తగా దంచుకోవాలి. ఇప్పుడు కడాయిలో నూనె వేసుకుని జీలకర్ర, మినప్పప్పు, అల్లం తరుగు, ఉల్లిపాయ ముక్కలు, కరివేపాకు, దంచిన ధనియాల మిశ్రమం వేసుకుని వేయించుకోవాలి. అవి వేగాక ఎండు రొయ్యలు కూడా వేసి దోరగా వేయించాలి. చివరిగా ఉడికిన తెలగపిండి, ఉప్పు వేసుకుని బాగా కలిపితే చాలు.
కావాల్సినవి: నువ్వులు- అరకప్పు, నెయ్యి- చెంచా, కోవా- పావుకప్పు, పంచదార- అరకప్పు, నీళ్లు- అరకప్పు
తయారీ: ముందుగా మందపాటి కడాయిలో నువ్వులని దోరగా రంగు మారేంతవరకూ వేయించుకోవాలి. ఒక పాత్రలో నెయ్యి, కోవా వేసి రెండూ ఒకదానితో ఒకటి కలిసేటట్టుగా బాగా వేయించుకోవాలి. ఈ మిశ్రమానికి వేయించిన నువ్వులని కలిపి కాస్త చల్లారనివ్వాలి. ఇప్పుడు ఒక పాన్‌లో నీళ్లు, పంచదార వేసి తక్కువ మంట మీద పంచదారని పూర్తిగా కరగనివ్వాలి. కొద్దిగా పంచదార పాకం తీసుకుని చిన్న ఉండలా చేయడానికి ప్రయత్నించాలి. అది చక్కగా ఉండలా అయితే మీకు పాకం సరిగ్గా కుదిరినట్టు అన్నమాట. ఈ పాకాన్ని వెంటనే కోవా నువ్వుల మిశ్రమంతో వేసి బాగా కలపాలి. వెడల్పాటి పాత్రకి నెయ్యి రాసి ఆ పాత్రలో ఈ నువ్వుల మిశ్రమాన్ని వేసి అన్నివైపులా సమానంగా పరుచుకునేట్టు చేయాలి. చల్లారిన తర్వాత సమానంగా ముక్కలుగా కత్తిరించి పెట్టుకోవాలి.
కావాల్సినవి: రొయ్యలు- పావుకిలో, వెల్లుల్లి రేకలు- ఐదు, సన్నగా తరిగిన అల్లం- చెంచాడు, ఎగ్‌వైట్‌- ఒకటి, బ్రౌన్‌షుగర్‌- అరచెంచా, సోయాసాస్‌- చెంచా, అంచులు తీసేసిన బ్రెడ్‌ స్లైసులు- మూడు, నువ్వుల నూనె- వేయించడానికి తగినంత, నువ్వులు- 100గ్రా
తయారీ: రొయ్యలు, వెల్లుల్లి, అల్లం, గుడ్డులోని తెల్లసొన, పంచదార, సోయా అన్నింటినికలిపి మిక్సీలో మెత్తగా గ్రైండ్‌ చేసుకోవాలి. ఈ ముద్దను అరగంటపాటు ఫ్రిజ్‌లో పెట్టి ఉంచాలి.
ఈ మిశ్రమాన్ని సమానంగా పరిచి పైన నువ్వులని ముద్దగా అద్దాలి. నువ్వులు చెదిరిపోకుండా నూనెలో జాగ్రత్తగా బ్రెడ్స్‌ని వేయించుకోవాలి. సాస్‌తో కలిపి వడ్డించుకుంటే రుచిగా ఉంటాయి.
నువ్వుల పులుసు
కావాల్సినవి: ఉల్లిపాయ ముక్కలు- అరకప్పు, వేయించిన నువ్వులు- అరకప్పు, చింతపండు గుజ్జు- కప్పు, ఉప్పు- తగినంత, పచ్చిమిర్చి- ఐదు, పసుపు- చిటికెడు, వెల్లుల్లిపాయలు- నాలుగు, జీలకర్ర- అరచెంచా ఆవాలు- అరచెంచా, ఎండుమిర్చి- మూడు, నూనె- తగినంత, కరివేపాకు- రెండు రెమ్మలు, కొత్తిమీర- కొద్దిగా
తయారీ: ముందుగా పచ్చిమిర్చిని చిన్న ముక్కలుగా చేసుకుని పాన్‌లో వాటిని పొడిగా వేయించుకోవాలి. నూనె వేయకూడదు. మిక్సీలో వేయించిన పచ్చిమిర్చి, పచ్చి వెల్లుల్లిపాయలు, పసుపు, వేయించిన నువ్వులు, కాసిని నీళ్లు వేసుకుని మెత్తగా పేస్ట్‌లా చేసుకోవాలి. ఈ పేస్టుని చింతపండు గుజ్జులో తగినన్ని నీళ్లు, ఉప్పు వేసి పల్చగా కలుపుకోవాలి. దీనిపై ఎండుమిర్చి, ఆవాలు, జీలకర్రతో తాలింపు వేసుకుని పచ్చి ఉల్లిపాయలు కలుపుకుంటే సరి.
* నువ్వుల్లో గుండెకు మేలు చేసే పాలీఅన్‌శాచురేటెడ్‌ కొవ్వులు, ఒమెగా6 అధికంగా ఉంటాయి. పీచు, ఇనుము, క్యాల్షియమ్‌, అధికంగా ఉండే కొవ్వులు చలికాలంలో శరీరం వేడిని పెంచడానికి సహకరిస్తాయి. శాకాహారులకు
కావాల్సిన ప్రొటీన్లు కూడా అందుతాయి.
* చిన్న వయసులో జుట్టు తెల్లబడే సమస్య నుంచి నువ్వుల నూనె ఉపశమనం కలిగిస్తుంది. జుట్టు పొడవుగా ఎదగడానికి కూడా నువ్వులు ఉపకరిస్తాయి. చర్మం, దంతాల ఆరోగ్యానికీ ఇవి పెట్టింది పేరు.
గానుగ నూనె మంచిదా?
ఫిట్‌నెస్‌ గురూలు, పోషకాహార నిపుణులు 'కోల్డ్‌ప్రెస్డ్‌ఆయిల్‌' అని ఇంగ్లిష్‌లో అంటుంటే అదేదో ఆకాశం నుంచి ఊడిపడ్డ పదార్థం అన్నట్టు ఆశ్చర్యంగా చూడొద్దు. అది మన అమ్మమ్మలు, అమ్మలు వాడిన అచ్చమైన గానుగనూనె అంటే ఆశ్చర్యంగా ఉందా? శుద్ధి చేసిన రిఫైండ్‌ నూనెలని వదలి ఆరోగ్యానికి మంచిదంటూ కట్టె గానుగనూనె బాటపడుతున్నారు ఆహార, ఆరోగ్య ప్రియులంతా! గానుగ అంటే ఏంటో అర్థం కూడా తెలియని ఈ తరానికి ఇప్పుడు మళ్లీ కొత్తగా గానుగలని పరిచయం చేసే తీరు ఒకటి మొదలయ్యిందండోయ్‌! సాధారణంగా నువ్వులు, వేరుసెనగ, ఆముదం గింజలని గానుగలో వేసి వాటి నుంచి నూనె తీస్తారు. ఎద్దులు చుట్టూ తిరుగుతూ ఉంటే మధ్యలో వాటికి అమర్చిన బలమైన మొద్దులాంటి కట్టె ఒకటి నువ్వులని రుబ్బి నూనె తీస్తుంది. దీనినే గానుగ నూనె అంటారు. స్వచ్ఛమైన, ఘుమఘుమలాడే గానుగనూనెను దోసెలపైనో, ఇడ్లీలపైనో వేసుకుని తింటే ఆ రుచిముందు నెయ్యి కూడా తీసికట్టే అంటారు ఆ రుచి తెలిసిన వాళ్లు. ఇంతకీ మామూలు నూనెలకి ఈ గానుగ నూనెకి పోషకాల్లో వ్యత్యాసం ఎక్కడ వస్తుందనే అనుమానం మీకు రావొచ్చు. వేగంగా తిరిగే యంత్రంలోకన్నా ఎద్దులతో తిరిగే గానుగ నూనెలో ఎక్కువ పోషకాలు ఉంటాయి. కారణం యంత్రాల్లో ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఉత్పన్నమై ఆ కారణంగా నూనె సూక్ష్మ పోషకాలను కోల్పోతుంది. గానుగనూనెలో కొలెస్ట్రాల్‌ తక్కువగా ఉంటుంది. అలాగే నూనె తీయగా మిగిలిన పిప్పిని తెలగపిండి అంటారు. పాలిచ్చే తల్లులకు నువ్వుల తెలగపిండితో చేసిన వంటకాలు ఎంతో మేలు చేస్తాయి.
మకర సంక్రాంతినే 'తిల్‌ సంక్రాంతి' అని కూడా పిలుస్తారు. తిల్‌ అంటే నువ్వులు. నువ్వులకు అంతటి ప్రాముఖ్యత ఉంది. దక్షిణాది, ఉత్తరాది అని తేడా లేకుండా దేశవ్యాప్తంగా బెల్లం, నువ్వులు కలిపి చేసిన 'తిల్‌ గుల్‌' లడ్డూలని ఒకరికొకరు ఇచ్చిపుచ్చుకుంటారు.
telagapindikura...
kavalsinavi: telagapindi- kappunnara, enduroyyalu- ara kappu, uppu- taginanta, endumirchi- aaru, dhaniyalu- rendu chenchaalu, danchina vellullipaayalu- aidu, pachimirchi- naalugu, noone- taginanta, jeelakarra- arachenchaa, minappappu- arachenchaa, allam tarugu- arachenchaa, ullipaya mukkalu- moodu chenchaalu, pasupu- pavuchencha, karivepaaku- rendu remmalu
tayaarii: oka paatralo koddigaa uppu vesi rendu kappula neellu vesi mariginchukovali. telagapindilo konni neellu kalupukoni undakattakunda mettagaa chetto kalipi.. appudu marugutunna neellalo vesukuni udikinchukovali. kasepati tarvaata pachimirchi kuudaa vesukuni madhyalo kaluputuu unte pindi udiki kodiguddu ukkiri maadirigaa avutundi. ee lopu vere kadaayilo dhaniyalu, endumirchi, vellullipaayalu vesi doragaa veyinchukuni challaraka rotlo vesukuni mettagaa danchukovali. ippudu kadaayilo noone vesukuni jeelakarra, minappappu, allam tarugu, ullipaya mukkalu, karivepaaku, danchina dhaniyala mishramam vesukuni veyinchukovali. avi vegaaka endu royyalu kuudaa vesi doragaa veyinchaali. chivarigaa udikina telagapindi, uppu vesukuni baga kalipithe chaalu.
kavalsinavi: nuvvulu- arakappu, neyyi- chencha, kova- paavukappu, panchadaara- arakappu, neellu- arakappu
tayaarii: mundugaa mandapati kadaayilo nuvvulani doragaa rangu maarentavarakuu veyinchukovali. oka paatralo neyyi, kova vesi rendoo okadaanito okati kalisetattugaa baga veyinchukovali. ee mishramaaniki veyinchina nuvvulani kalipi kaasta challaranivvali. ippudu oka paanlo neellu, panchadaara vesi takkuva manta meeda panchadaarani puurtigaa karaganivvali. koddigaa panchadaara paakam teesukuni chinna undalaa cheyadaaniki prayatninchaali. adhi chakkaga undalaa ayithe meeku paakam sarigga kudirinattu annamata. ee paakaanni ventane kova nuvvula mishramamtho vesi baga kalapali. vedalpati paatraki neyyi rasi aa paatralo ee nuvvula mishramaanni vesi annivaipula samaanamgaa paruchukunettu cheyali. challaarina tarvaata samaanamgaa mukkalugaa kattirinchi pettukovali.
kavalsinavi: royyalu- paavukilo, vellulli rekalu- aidu, sannagaa tarigina allam- chenchaadu, egmite- okati, brounshugursa- arachenchaa, soyasse- chencha, anchulu teesesina bread slaisulu- moodu, nuvvula noone- veyinchadaaniki taginanta, nuvvulu- 100gra
tayaarii: royyalu, vellulli, allam, gudduloni tellasona, panchadaara, soya annintinikalipi mixilo mettagaa grinde chesukovali. ee muddanu aragantapaatu frizelo petti unchaali.
ee mishramaanni samaanamgaa parichi paina nuvvulani muddagaa addali. nuvvulu chediripokunda noonelo jaagrattagaa breadseni veyinchukovali. saaseto kalipi vaddinchukunte ruchigaa untaayi.
nuvvula pulusu
kavalsinavi: ullipaya mukkalu- arakappu, veyinchina nuvvulu- arakappu, chintapandu gujju- kappu, uppu- taginanta, pachimirchi- aidu, pasupu- chitikedu, vellullipaayalu- naalugu, jeelakarra- arachenchaa aavaalu- arachenchaa, endumirchi- moodu, noone- taginanta, karivepaaku- rendu remmalu, kottimira- koddigaa
tayaarii: mundugaa pachimirchini chinna mukkalugaa chesukuni paanlo vaatini podigaa veyinchukovali. noone veyakudadu. mixilo veyinchina pachimirchi, pachi vellullipaayalu, pasupu, veyinchina nuvvulu, kaasini neellu vesukuni mettagaa pasetla chesukovali. ee pestuni chintapandu gujjulo taginanni neellu, uppu vesi palchagaa kalupukovali. deenipai endumirchi, aavaalu, jeelakarratho taalimpu vesukuni pachi ullipaayalu kalupukunte sari.
* nuvvullo gundeku melu chese palianisachuratedu kovvulu, omega6 adhikamgaa untaayi. peechu, inumu, caltiam, adhikamgaa unde kovvulu chalikaalamlo sareeram vaedini penchadaaniki sahakaristaayi. saakaahaarulaku
kaavaalsina proteenlu kuudaa andutaayi.
* chinna vayasulo juttu tellabade samasya nunchi nuvvula noone upasamanam kaligistundi. juttu podavugaa edagadaaniki kuudaa nuvvulu upakaristaayi. charmam, dantaala aarogyaanikii ivi pettindi paeru.
gaanuga noone manchida?
fitenessi gurulu, poshakahara nipunulu 'coldepresdeerie' ani inglishelo antunte adedo aakaasam nunchi oodipadda padaartham annattu aascharyamgaa chudoddu. adhi mana ammammalu, ammalu vaadina achchamaina gaanuganuune ante aascharyamgaa undaa? suddhi chesina refinde noonelani vadali aarogyaaniki manchidantuu katte gaanuganuune baatapadutunnaaru aahaara, aarogya priyulantaa! gaanuga ante ento artham kuudaa teliyani ee taraaniki ippudu malli kottagaa gaanugalani parichayam chese teeru okati modalayyindamdoyy! saadhaaranamgaa nuvvulu, verusenaga, aamudam ginjalani gaanugalo vesi vaati nunchi noone teestaaru. eddulu chuttu tirugutuu unte madhyalo vaatiki amarchina balamaina moddulanti katte okati nuvvulani rubbi noone teestundi. deenine gaanuga noone antaaru. swachchamaina, ghumaghumalade gaanuganuunenu doselapaino, idleelapaino vesukuni tinte aa ruchimundu neyyi kuudaa teesikatte antaaru aa ruchi telisina vaallu. intakee maamuulu noonelaki ee gaanuga nooneki poshakaallo vyatyaasam ekkada vastundane anumanam meeku ravochu. vegamgaa tirige yantramlokanna eddulato tirige gaanuga noonelo ekkuva pooshakaalu untaayi. kaaranam yantraallo ekkuva ushnograta utpannamai aa kaaranamgaa noone suukshma pooshakaalanu kolpotundi. gaanuganuunelo kolestralli takkuvagaa untundi. alaage noone teeyagaa migilina pippini telagapindi antaaru. paliche tallulaku nuvvula telagapindito chesina vantakaalu entho melu chestayi.
makara sankraantine 'tilli sankraanti' ani kuudaa pilustaaru. tilli ante nuvvulu. nuvvulaku antati praamukhyata undi. dakshinaadi, uttaraadi ani teda lekunda desavyaaptamgaa bellam, nuvvulu kalipi chesina 'tilli gulli' laddoolani okarikokaru ichipuchukchuntaaru.