భూఖండ చలనము (కాంటినెంటల్ డ్రిఫ్ట్) అనగా ఖండాల యొక్క పరస్పర కదలిక.[1] సముద్ర గర్భంపై ఈ ఖండాలు కదలుతున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఖండాలు ఇలా కదలి ఉండవచ్చని మొట్టమొదట ఆలోచన వ్యక్తం చేసింది 1596 లో అబ్రహం ఓర్టీలియస్ అన్న శాస్త్రవేత్త. ఈ భావనను స్వతంత్రంగా, సంపూర్ణంగా వృద్ధి చేసినది 1912 లో ఆల్ఫ్రెడ్ వేజెనర్ అన్న వ్యక్తి. దీన్ని విపులీకరించే మెకానిజం లేకపోవడం వలన, ఇతర సిద్ధాంతాల పట్ల ఉన్న నమ్మకం వలననూ కొందరు దీన్ని వ్యతిరేకించారు. ఈ భూఖండ కదలికల సిద్ధాంతాన్ని, తరువాతి కాలంలో ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్ అన్న మరొక సిద్ధాంతం పరిపూర్ణం చేసింది. ఈ కొత్త సిద్ధాంతం పాత దాని మీదే ఆధార పడి ఉంటుంది. అయితే ఇది మొదటి సిద్ధాంతం లాగా కాకుండా, ప్రకృతి ప్రవర్తనని విపులీకరిస్తుంది.
1889 లో ఆల్ఫ్రెడ్ వాలెస్ రస్సెల్ ఇలా అన్నాడు -"జియాలజిస్టులతో సహా అందరూ అనుకున్నదేమిటంటే, ఈ భూమి ఉపరితలం మీద ఉన్న అన్ని గొప్ప విశేషాలు కూడా పరివర్తన చెందుతూ ఉంటాయి. అందువల్ల మనకి తెలిసిన కాలంలో అన్ని సముద్రాలు ఖండాలూ కూడా పరస్పరం అనేక మార్లు స్థానాలు మార్చుకుని ఉంటాయి." అతడు చార్లెస్ లయెల్ ను ఉటంకిస్తూ ఇలా అన్నాడు, " అందుచేత, ఖండాలు ఒక శకంలో శాశ్వతంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆ శకంలోని వివిధ యుగాలు గడిచే కొద్దీ తమ తమ స్థానాలను పూర్తిగా మార్చుకుంటూ ఉంటాయి". అంతే కాకుండా, ఈ సూత్రీకరణను మొదటిసారిగా సందేహించినది 1849లో జేమ్‌స్ డ్వెయిట్ డానా అని కూడా చెప్పాడు.
వేజెనర్, ఆయన ముందు వాళ్ళు[మార్చు]
అమెరికా, ఐరోపా, ఆఫ్రికా ఖండాలు ఇప్పటి ఆకారాలు, స్థానాలు పొందడానికి ముందు, ఒకానొక సమయంలో అన్నీ కలిసి ఒకే భూఖండంగా ఉండేవని, ఎంతో మంది శాస్త్రవేత్తలు ఆల్ఫ్రెడ్ వేజెనర్ కంటే ముందే భావించారు. ఒకానొక సమయంలో భూఖండాలన్నీ ఒకే మహా ఖండంగా ఉండేవని, తరవాత అవి ఒకదాని నుండి ఒకటి విడిపోయి ఇప్పుడు ఉన్న 7 ఖండాలుగా ఏర్పడ్డాయి అన్న విషయాన్ని మొట్టమొదట జర్మన్ జియొలాజికల్ సొసైటికి చెందిన శాస్త్రవేత్త ఆల్ఫ్రెడ్ వేజెనర్ 1912 జనవరి 6 న చెప్పాడు.[5] ఈయన తన సిధ్ధాంతాన్ని స్వతంత్రంగా ప్రతిపాదించినప్పటికీ, అది పూర్వ సిద్ధాంతాల కన్నా సంపూర్ణంగా ఉన్నప్పటికీ, తన సిద్ధాంతం యొక్క శ్రేయస్సును పూర్వ శాస్త్రవేత్తలకు కూడా ఇచ్చాడు.[6][7] ఎడువార్డ్ సువెస్స్ 1858 లో అతిపెద్ద భూఖండం గోండ్వానా గురించి, 1893 లో టెథిస్ మహాసముద్రం గురించి చెప్పాడు. 1895 లో జాన్ పెర్రీ అన్న శాస్త్రవేత్త, భూమి యొక్క అంతర్భాగం జల పదార్థం అని ప్రతిపాదిస్తూ, భూమి వయసు విషయంలో లార్డ్ కెల్విన్ తో విభేదించాడు.
భూఖండ చలనము అన్న పదాన్ని మొట్టమొదట వాడింది వేజెనర్. మొట్టమొదట అధికారికంగా దీని గురించి ప్రస్తావించింది కూడా అతనే. దీని గురించి ఆయన ఎన్నో ఆధారాలు చూపించినా ఈ చలనానికి కారణం గురించి ఆయన ప్రస్తావించలేకపోయారు. ఆయన దీనికి కారణం బహుశ అభికేంద్ర బలం (సెంట్రి ఫ్యూగల్ ఫోర్స్) అయి ఉంటుందని అన్నాడు కాని లెక్కలు వేసి చూస్తే ఈ కదలికకు ఆ బలం సరిపోదని తేలింది.[8][9][10]
వేజెనర్ సిధ్ధాంతం యొక్క తిరస్కరణ[మార్చు]
భూఖండ చలనానికి నిదర్శనాలు[మార్చు]
టెక్టోనిక్ ప్లేట్ల మీద ఉన్న ఖండాల యొక్క కదలికలకి ఇప్పుడు మన దగ్గర చాలానే ఆధారాలు ఉన్నాయి. వివిధ ఖండాల యొక్క సముద్ర తీరాలలో ఒకే జంతువు, మొక్కల యొక్క శిలాజాలు (ఫాజిల్స్) దొరికాయి. దీని బట్టి మనం ఈ ఖండాలు ఒకానొక సమయంలో ఒకే పెద్ద ఖండంలోని భాగాలుగా ఉండేవని చెప్పవచ్చు .
దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా ఖండాల యొక్క ఎదురెదురు వైపులు ఒకదానికొకటి కాంప్లిమెంటరీగా ఉంటాయి. కాని ఇది అనుకోకుండా ఏర్పడిన తాత్కాలిక అమరిక మాత్రమే. కొన్ని మిలియన్ల ఏళ్ళ తరవాత స్లాబ్‌పుల్, రిడ్జ్‌పుష్ వంటి టెక్టోనోఫిసికల్ ఫోర్సుల కారణంగా ఈ రెండు ఖండాలు ఇంకా దూరమైపోయి, వర్తులంగా తిరుగుతాయి. ఈ తాత్కాలిక విశేషమే వేజెనర్ తన కాంటినెంటల్ డ్రిఫ్ట్ సిద్ధాంతాన్ని ప్రవేశ పెట్టడానికి కారణం అయ్యింది. కాని ఈ సిద్ధాంతం విస్తృత జనామోదం పొందడం వేజెనర్ జీవిత కాలంలో జరగలేదు. దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా, మడగాస్కర్, అంటార్కిటికా, అరేబియా, ఆస్ట్రేలియా ఖండాలలో విస్తరించి ఉన్న పెర్మో- కార్బోనిఫెరస్ గ్లేషియల్ సెడిమెంట్స్ భూఖండ చలన సిద్ధాంతానికి గల ముఖ్య నిదర్శనాల్లో ఒకటి. గ్లేసియర్ల యొక్క వ్యాప్తి, ఒక అతి పెద్ద ఖండం - గోండ్వానా- ఉండేది అని సూచిస్తుంది. భూఖండ చలన సిద్ధాంతానికి గోండ్వానాయే మూలబిందువు. ఈ సిధ్ధాంతం ప్రకారం ఈ మంచు గడ్డలు భూమధ్యరేఖ నుండి ధ్రువాల వైపుగా వెళ్ళాలి. ఇప్పుడు మన భూమి అదే విధంగా ఉంది . దీని వల్ల మనం ఈ సిద్ధాంతం సరైనదే అని చెప్పవచ్చు.
ఉదహరించబడిన ప్రచురణలు[మార్చు]
↑ 3.0 3.1 Schmeling, Harro (2004). "Geodynamik" (PDF) (in German). University of Frankfurt. {{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ Wegener, Alfred (6 January 1912), "Die Herausbildung der Grossformen der Erdrinde (Kontinente und Ozeane), auf geophysikalischer Grundlage" (PDF), Petermanns Geographische Mitteilungen, 63: 185–195, 253–256, 305–309, archived from the original (PDF) on 4 అక్టోబర్ 2011. {{citation}}: Check date values in: |archivedate= (help); Cite has empty unknown parameter: |coauthors= (help)
↑ Wegener, A. (1929/1966), The Origin of Continents and Oceans, Courier Dover Publications, ISBN 0-486-61708-4 {{citation}}: Check date values in: |year= (help)
↑ Scalera, G. (2003), "Roberto Mantovani an Italian defender of the continental drift and planetary expansion", in Scalera, G. and Jacob, K.-H. (ed.), Why expanding Earth? – A book in honour of O.C. Hilgenberg, Rome: Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, pp. 71–74 {{citation}}: CS1 maint: multiple names: editors list (link)
Oreskes, Naomi (2002), "Continental Drift" (PDF), in Munn, Ted; MacCracken, Michael C.; Perry, John S. (eds.), Encyclopedia of Global Environmental Change, vol. Vol. 1, Chichester, West Sussex: John Wiley & Sons, pp. 321–325, ISBN 0-471-97796-9, OCLC 633880622, archived from the original (PDF) on 2012-02-04, retrieved 2014-04-16 {{citation}}: |volume= has extra text (help)
Ortelius, Abraham (1596) [1570], Thesaurus Geographicus (in Latin) (3 ed.), Antwerp: Plantin, OCLC 214324616 {{citation}}: CS1 maint: ref duplicates default (link) CS1 maint: unrecognized language (link) (First edition published 1570, 1587 edition online)
Snider-Pellegrini, Antonio (1858), La Création et ses mystères dévoilés, Paris: Frank and Dentu {{citation}}: CS1 maint: ref duplicates default (link).
bhookhanda chalanamu (continental drift) anagaa khandala yokka paraspara kadalika.[1] samudra garbhampai ee khandalu kadalutunnatlugaa anipistundi. khandalu ilaa kadali undavacchani mottamodata aalochana vyaktam chesindi 1596 loo abraham ortilias anna saastravetta. ee bhavananu swatantramgaa, sampuurnamgaa vruddhi chesinadi 1912 loo alfred vagenar anna vyakti. deenni vipuleekarinche mconism lekapovadam valana, itara siddhaantaala patla unna nammakam valananuu kondaru deenni vyatirekinchaaru. ee bhookhanda kadalikala siddhaantaanni, taruvaati kaalamlo plate tectonics anna maroka siddhaantam paripuurnam chesindi. ee kotta siddhaantam paata daani meede aadhaara padi untundi. ayithe idhi modati siddhaantam laga kakunda, prakruti pravartanani vipuleekaristundi.
1889 loo alfred walles russel ilaa annadu -"jialajistulato sahaa andaruu anukunnademitante, ee bhoomi uparitalam meeda unna anni goppa visaeshaalu kuudaa parivartana chendutuu untaayi. anduvalla manaki telisina kaalamlo anni samudraalu khandaaluu kuudaa parasparam aneka maarlu sthaanaalu maarchukuni untaayi." atadu charles layel nu utankistuu ilaa annadu, " anducheta, khandalu oka sakamlo saasvatamgaa unnappatikii, aa sakamloni vividha yugaalu gadiche koddi tama tama sthaanaalanu puurtigaa maarchukuntuu untaayi". anthe kakunda, ee suutreekarananu modatisaarigaa sandehinchinadi 1849loo jemis dwait dana ani kuudaa cheppaadu.
vagenar, aayana mundu vaallu[maarchu]
america, iropa, africa khandalu ippati aakaaraalu, sthaanaalu pondadaaniki mundu, okanoka samayamlo annee kalisi oke bhookhandamgaa undevani, entho mandi saastravettalu alfred vagenar kante munde bhaavinchaaru. okanoka samayamlo bhukhandalanni oke mahaa khandamga undevani, taravaata avi okadaani nundi okati vidipoyi ippudu unna 7 khandaluga erpaddai anna vishayaanni mottamodata jarman geological sosaitiki chendina saastravetta alfred vagenar 1912 janavari 6 na cheppaadu.[5] eeyana tana siddhaantaanni swatantramgaa pratipaadinchinappatika, adhi puurva siddhaantaala kanna sampuurnamgaa unnappatikii, tana siddhaantam yokka shreyassunu puurva saastravettalaku kuudaa ichadu.[6][7] eduward suvess 1858 loo atipedda bhookhandam gondwana gurinchi, 1893 loo tethis mahasamudram gurinchi cheppaadu. 1895 loo jan perry anna saastravetta, bhoomi yokka antarbhaagam jala padaartham ani pratipaadistuu, bhoomi vayasu vishayamlo lard kelvin thoo vibhedinchaadu.
bhookhanda chalanamu anna padaanni mottamodata vaadindi vagenar. mottamodata adhikaarikamgaa deeni gurinchi prastaavinchindi kuudaa athane. deeni gurinchi aayana enno aadhaaraalu chuupinchinaa ee chalananiki kaaranam gurinchi aayana prastavinchalekapoyara. aayana deeniki kaaranam bahusha abhikendra balam (sentri fugal fores) ayi untundani annadu kaani lekkalu vesi chuste ee kadalikaku aa balam saripodani telindi.[8][9][10]
vagenar sidhdhaantam yokka tiraskarana[maarchu]
bhookhanda chalananiki nidarsanaalu[maarchu]
tectonic platela meeda unna khandala yokka kadalikalaki ippudu mana daggara chalane aadhaaraalu unnaayi. vividha khandala yokka samudra tiiraalalo oke jantuvu, mokkala yokka silaajaalu (fazils) dorikai. deeni batti manam ee khandalu okanoka samayamlo oke pedda khandamloni bhagaluga undevani cheppavachhu .
dakshina america, africa khandala yokka edureduru vaipulu okadaanikokati complimentaryga untaayi. kaani idhi anukokunda erpadina taatkaalika amarika matrame. konni millianla ella taravaata slabmel, ridgemush vanti tectonophicial forsula kaaranamgaa ee rendu khandalu inka dooramaipoyi, vartulamgaa tirugutaayi. ee taatkaalika visheshame vagenar tana continental drift siddhaantaanni pravesha pettadaaniki kaaranam ayyindi. kaani ee siddhaantam vistruta janamodam pondadam vagenar jeevita kaalamlo jaragaledu. dakshina america, africa, madagaskar, antarkitica, arabia, australia khandaalalo vistarinchi unna permo- carboniferus glatial sediments bhookhanda chalana siddhaantaaniki gala mukhya nidarsanaallo okati. glacierla yokka vyaapti, oka athi pedda khandam - gondwana- undedi ani suuchistumdi. bhookhanda chalana siddhaantaaniki gondwanaye moolabinduvu. ee sidhdhaantam prakaaram ee manchu gaddalu bhoomadhyarekha nundi dhruvala vaipugaa vellaali. ippudu mana bhoomi adhe vidhamgaa undi . deeni valla manam ee siddhaantam sarainade ani cheppavachhu.
udaharinchabadina prachuranalu[maarchu]
u 3.0 3.1 Schmeling, Harro (2004). "Geodynamik" (PDF) (in German). University of Frankfurt. {{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
u Wegener, Alfred (6 January 1912), "Die Herausbildung der Grossformen der Erdrinde (Kontinente und Ozeane), auf geophysikalischer Grundlage" (PDF), Petermanns Geographische Mitteilungen, 63: 185–195, 253–256, 305–309, archived from the original (PDF) on 4 actober 2011. {{citation}}: Check date values in: |archivedate= (help); Cite has empty unknown parameter: |coauthors= (help)
u Wegener, A. (1929/1966), The Origin of Continents and Oceans, Courier Dover Publications, ISBN 0-486-61708-4 {{citation}}: Check date values in: |year= (help)
u Scalera, G. (2003), "Roberto Mantovani an Italian defender of the continental drift and planetary expansion", in Scalera, G. and Jacob, K.-H. (ed.), Why expanding Earth? – A book in honour of O.C. Hilgenberg, Rome: Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, pp. 71–74 {{citation}}: CS1 maint: multiple names: editors list (link)
Oreskes, Naomi (2002), "Continental Drift" (PDF), in Munn, Ted; MacCracken, Michael C.; Perry, John S. (eds.), Encyclopedia of Global Environmental Change, vol. Vol. 1, Chichester, West Sussex: John Wiley & Sons, pp. 321–325, ISBN 0-471-97796-9, OCLC 633880622, archived from the original (PDF) on 2012-02-04, retrieved 2014-04-16 {{citation}}: |volume= has extra text (help)
Ortelius, Abraham (1596) [1570], Thesaurus Geographicus (in Latin) (3 ed.), Antwerp: Plantin, OCLC 214324616 {{citation}}: CS1 maint: ref duplicates default (link) CS1 maint: unrecognized language (link) (First edition published 1570, 1587 edition online)
Snider-Pellegrini, Antonio (1858), La Cruation et ses mystures duvoilus, Paris: Frank and Dentu {{citation}}: CS1 maint: ref duplicates default (link).