చెన్నై: డీఎంకే పార్టీ గొప్ప నాయకుడిని కోల్పోయిందని ఆ పార్టీ వర్కింగ్ ప్రెసిడెంట్ ఎంకే స్టాలిన్ పేర్కొన్నారు. ఒక గొప్ప నాయకుడినే కాదు.. ఒక మంచి తండ్రిని కూడా కోల్పోయానని స్టాలిన్ ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. ఇవాళ చెన్నైలోని డీఎంకే ప్రధాన కార్యాలయంలో ఆ పార్టీ అత్యవసర కార్యవర్గ సమావేశం నిర్వహించింది. డీఎంకే ప్రధాన కార్యదర్శి అన్టగళన్ అధ్యక్షతన ఈ సమావేశం జరిగింది. ఈ కార్యవర్గ సమావేశంలో కరుణానిధికి సంతాపం తీర్మానం చేశారు. అనంతరం డీఎంకే అధ్యక్ష పదవికి స్టాలిన్ ఎంపికపై చర్చించారు. డీఎంకే అధ్యక్ష పదవి కోసం స్టాలిన్‌తో పాటు ఆళగిరి కూడా పోటీ పడుతున్న విషయం విదితమే.
హైదరాబాద్: రానున్న అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే 105 మంది అభ్యర్ధులను ప్రకటిస్తున్నామని తెలంగాణ ఆపద్ధర్మ సీఎం కేసీఆర్‌ స్పష్టం చేశారు. అసెంబ్లీ రద్దు రోజే అభ్యర్ధులను ప్రకటిస్తూ సంచలన నిర్ణయం తీసుకున్నారు. దాదాపు సిట్టింగ్‌ ఎమ్మెల్యేలు అందరికీ టికెట్లు కేటాయించామన్నారు. ఇద్దరు ఎమ్మెల్యేలకు మాత్రమే టికెట్‌ నిరాకరించామన్నారు. హుస్నాబాద్‌ బహిరంగ సభతో ప్రచారానికి శ్రీకారం చుడతామని చెప్పారు. అసెంబ్లీ ఎన్నికలు కూడా త్వరలోనే వచ్చే అవకాశం ఉందన్నారు. అనేక త్యాగాల, పోరాటాల ఫలితంగా తెలంగాణ రాష్ర్టాన్ని సాధించుకున్నామన్నారు. తెలంగాణ అభివృద్ధిని ప్రధాని, పలు రాష్ర్టాల సీఎంలు ప్రశంసించారన్నారు. నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులపై విపక్షాలు ప్రజల్ని తప్పుదారి పట్టించాయని విమర్శించారు. స్వల్పకాలంలోనే తెలంగాణ అద్భుత ప్రగతి సాధించిందన్నారు.
ఎప్పుడో చిన్నప్పుడు మా నానమ్మ రామాయణం గురించి చెప్పినప్పుడు విన్నా దండకారణ్యం గురించి. అదెక్కడుందో ఏమో దేవుళ్ళు తిరిగిన ప్రదేశం కదా అనుకునేవాడిని. కానీ పెరిగి పెద్దవాడ్నయిన తరువాత అది మన తెలంగాణలోనూ విస్తరించి ఉందని తెలుసుకున్నా. అయితే ఇంతవరకు దాన్ని చూసెరుగను. చూడాలనే కుశాల మాత్రం ఎప్పట్నుండో వేధిస్తోంది. చివరికి ఇంత కాలానికి ఆ కీకారణ్యంలోకి ప్రవేశించే అవకాశం, సందర్భం వచ్చాయి. అచ్చమైన ఆదివాసీ పండగ మేడారం జాతర కు తెరలేచిన సందర్భమిది. నెలరోజులపాటు జరిగే ఈ జాతరపై ''సోపతి'' పాఠకులకు ప్రత్యేక కథనం అందించడానికి స్వయంగా ఆ మహాజన మేళాను చూడాలని బయలుదేరాను.
ఫొటోగ్రాఫర్‌ వెంకటేష్‌తో కలిసి హైదరాబాదు నుంచి ఉదయం ఏడున్నరకే హన్మకొండ చేరుకున్నాను. అప్పటికే మేడారం జాతర స్పెషల్‌ బస్సులు సిద్ధంగా ఉన్నాయి. బస్సులో చాలా దూరం ప్రయాణించాం. ఇంతలో గట్టమ్మ దేవాలయం వచ్చింది ''పది నిమిషాల్లో దర్శనం చేసుకొని వచ్చేయాల''ని కండక్టర్‌ కేక పెట్టాడు. అందరిలాగే మేమూ కిందికి దిగాం. చూస్తే ఈ మధ్యనే కట్టిన గుడిలా కనిపించింది. ఇక్కడెందుకు ఆపారని ఒకరిద్దరిని అడిగాను. సమ్మక్క దగ్గరకు వెళ్ళే ఏ వాహనం అయినా ఇక్కడ ఆగి వెళ్లాల్సిందే. లేకపోతే ప్రమాదం జరుగుతుందని చెప్పారు.
మళ్ళీ బస్సు ముందుకురికింది. అక్కడి నుంచే అసలైన దండకారణ్యం ప్రారంభమైనట్లుంది. లోపలికి వెళ్ళేకొలదీ ఏదో తెలియని అనుభూతి. ఏవో పురాస్మృతులు కళ్ళముందు కదలాడుతున్న భావన. అక్కడక్కడ రోడ్డుపక్కన ఉన్న చెట్ల మధ్య వంటచేసుకుంటూ కనిపించారు. వీళ్ళెవరని పక్కవారిని అడిగితే సమ్మక్కను దర్శించడానికి వచ్చిన యాత్రికులని చెప్పారు. ఇక్కడి నుంచి ఉన్న వనమంతా సమ్మక్క సారలక్కల సామ్రాజ్యమే. భక్తులు ఈ అడవిలో ఏ మూల ఉండి మొక్కినా దేవతలు స్వీకరిస్తారని చెప్పారు నాపక్కనున్న పెద్దమనిషి. ఇట్లా కబుర్లుచెప్పుకుంటూ ఉండగానే మేడారం వచ్చేసింది. జాతర ఫిబ్రవరి 17 నుంచి 20 వరకు జరుగుతుంది. మేమేమో వారం పదిరోజులు ముందే బయలు దేరాం. అయ్యో జనంతో మాట్లాడే అవకాశం దొరుకుతుందో లేదో అనుకుంటూ బస్సు దిగాం. కానీ అప్పటికే రెండు వారాల నుంచి భక్తులు వేల సంఖ్యలో వస్తున్నట్లు చెప్పారు అక్కడి దుకాణదారులు. దీంతో మనసు కాస్త కుదుట పడింది.
అప్పటికే జనం రాకడ ప్రారంభమయింది. జాతర అంటే ఎన్నో షాపులుంటాయి. రంగులరాట్నా లుంటాయి, సర్కస్‌లుంటాయి రకరకాల మనుషులు కనిపిస్తారు. మరి వీళ్ళంతా ఏరీ అనుకుంటూ కెమేరాను సవరించుకుంటూ ముందుకు కదిలాం. ఇంతలోనే ఓ ఆరడుగుల భారీ విగ్రహం మాకు కనిపించింది. నల్లని మేనిఛాయతో గడ్డం పెంచుకొని మూలికలు ఎదురుగా పెట్టుకొని ఓ గొడుగు నీడలో అద్భుతంగా కనిపించాడో ఆదివాసీ. వావ్‌.. క్లిక్‌.. క్లిక్‌.. క్లిక్‌ అంది కెమేరా. ఆ తరువాతే మాటలు కలిపాం. ఏ ఊరు మీది అన్నాను. మేం చెంచులం. శ్రీశైలం నల్లమల అడవుల నుంచి వచ్చానన్నాడు. కొన్నేళ్ళుగా మేడారం జాతరలో వనమూలికలు అమ్ముకుంటున్నానని చెప్పాడు.
మెల్లగా ముందుకు కదిలాం. నాలుగడుగులు వేశామో లేదో నలుగురైదుగురు ఆడపిల్లలు వచ్చి 'సార్‌ కోళ్ళు కావాలా సార్‌. మేం కోసిపెడతాం సార్‌' అంటూ చుట్టుముట్టారు. మాకు ముందు అర్థం కాలేదు. కానీ అక్కడి దృశ్యం చూస్తే తెలిసింది. వాళ్ళు కోళ్ళు అమ్ముకునేవాళ్ళు. అట్లాగే కొంతమంది కోళ్ళను కోసిపెట్టి పదో పరకో డబ్బులు తీసుకుంటున్నారు భక్తుల నుంచి. కోడిని కోయడం వస్తే చాలు.. కేవలం ఒక కత్తి తీసుకొని జాతరకొస్తే సాయంత్రానికి అంతో ఇంతో సంపాదించుకునే అవకాశం ఉందన్నమాట అనుకుంటూ ముందుకు కదిలాం.
ఇంతలో దూరంగా మా వైపే వస్తున్న ఓ జానపద యాచకుడు కనిపించాడు. గుండె లయ తప్పింది. ఎప్పుడో పోరగాడిగా ఉన్నప్పుడు చూసినా.. ఎన్ని రోజులయింది బుడబుక్కల వారిని ప్రత్యక్షంగా చూసి! ఆబగా అతడితో మాటలు కలిపినా. తనే కాదు చాలామంది బుడబుక్కలవారు ఇక్కడికొచ్చి భిక్షాటన చేస్తారని చెప్పాడతడు. అతడు చెప్పినట్లే ఆ తరువాత నలుగురైదుగురు కనిపించారు మాకు. ముందుకెళుతున్నాం. ప్రభుత్వం కొత్తగా కడుతున్న శాశ్వత, తాత్కాలిక కట్టడాలు అనేకం దర్శనమిచ్చాయి. షాపులు ఏమున్నాయా అని చూస్తూ పోతుంటే దారికిరువైపుల పూసలవారు కనిపించారు. వాళ్ళు ఉత్తర భారతదేశాన్నుంచి వచ్చినట్లుంది. ఎర్రటి ఎండలో తెల్లని ముఖాలు కమిలిపోతుంటే వసివాడని ఆడపడుచులను చూడలేకపోయాం. ఫొటో తీద్దామని దగ్గరికి వెళితే సిగ్గుమొగ్గలై పోయారా ముద్దులొలికే చిన్నారులు. వీళ్ళే కాదు చాలా మంది ఉత్తర, మధ్య భారత దేశం నుంచి చిన్న చితక వస్తువులు అమ్ముకునేవారు కనిపించారు. నెమలీకలతో విసనకర్రలు, ఇతర సంప్రదాయ ఝాడూలు అమ్ముకునేవారిని పలకరిస్తే ఆగ్రా నుంచి వచ్చాం అని చెప్పారు. దీన్నిబట్టి మేడారం పేరు ఎక్కడి వరకు వ్యాపించిందో అర్థమయింది.
జాతరలో ప్రతి చోటా కనిపించే సాధారణ దృశ్యం గొర్రెలకు పూలదండ, బొట్టు పెట్టి తీసుకుపోతూ ఉండటం. వీళ్ళందరూ సమ్మక్కకు గొర్రెనో, మేకనో ఇస్తామని మొక్కుకున్నవారు. ఆ మొక్కు తీర్చుకోవడానికి ఇట్లా ముందుకు సాగుతున్నారన్నమాట. అయితే జాతరలో గొర్రెలు, మేకలు అమ్మేవారూ ఉన్నారు. రేట్లు మాత్రం ఆకాశాన్నంటుతున్నట్లు భక్తుల మాటలను బట్టి తెలుస్తోంది. ఈ ధరలను తట్టుకోలేకే చాలామంది ఇంటిదగ్గర నుంచే కోళ్ళు, మేకలను తెచ్చుకుంటున్నారు.
ఇవన్నీ చూసుకుంటూ సమ్మక్క సారక్కల గద్దెల ప్రాంతానికి చేరాం. జనం రద్దీ అక్కడ ఎక్కువగా కనిపించింది. అక్కడ మాకు ఓ వింత అనుభవం ఎదురైంది. ఓ పది పదిహేనుమంది స్త్రీలు చేతుల్లో తలొక కోడిని పట్టుకొని ''ఎదురు కోళ్ళు, ఎదురు కోళ్ళు'' అంటూ చుట్టుముట్టారు. మాకేం అర్థం కాలేదు. నిశ్శబ్దంగా పక్కకు తొలిగి ఓ చెట్టు నీడన నిలబడి అసలిక్కడ ఏం జరుగుతుందో చూడాలని పరిశీలించడం ప్రారంభించాం.. గద్దెల ఎదురుగా కోళ్ళను ఎగరేస్తే పుణ్యం అనేది ఒక నమ్మకమని, కొందరు కోళ్ళను ఎగరేస్తామని మొక్కుకుంటారని ఆ తరువాత తెలిసింది. కోళ్ళు ఎగరేయాలనుకునేవారికి కోళ్ళతో కొంతమంది ఆడవారు సిద్ధంగా ఉంటారు. భక్తుల బదులు వాళ్ళే కోళ్ళనెగరేస్తారు. ఇట్లా తమ కోడిని ఎగరేసినందుకు పదిరూపాయలు తీసుకుంటున్నారు స్థానిక మహిళలు. ఇట్లా కోళ్ళను ఎగరేయడాన్ని ఎదురుకోళ్ళని వ్యవహరిస్తున్నారు.
మధ్యాహ్నానికి మా తాడ్వాయి రిపోర్టర్‌ సమ్మయ్య మమ్మల్ని కలిశాడు. ముగ్గురం కలిసి మూడురోజులు దండకారణ్యంలో ఉన్న కోయగూడేలను తిరిగాం. సమ్మక్క జాతర మొదటగా ప్రారంభమైన బయ్యక్కపేట, గోవిందరాజుల నిలయమైన కొండాయి, సారలమ్మ కొలువైన కన్నెపల్లి... ఇట్లా చాలా ఊళ్ళనే తిరిగాం. ఎందరితోనో మాట్లాడాం. సమ్మక్క జాతరకు సంబంధించిన ఎన్నో అపురూపమైన సాక్ష్యాధారాలుగా పనికి వచ్చే పత్రాలు, కోర్టుతీర్పుల ప్రతులను సంపాదించాం. అట్లాగే ప్రధాన అర్చకుడయిన జగ్గారావును ప్రత్యేకించి ఇంటర్వ్యూ చేశాం. వీటన్నింటిలోని విలువైన, ఆసక్తికరమైన అంశాల్ని ఇక్కడ అందిస్తున్నా.
నిజానికి మొదట్లో సమ్మక్క, సారలమ్మ అంటూ ఇద్దరు దేవతల జాతర ఉండేది కాదు. సమ్మక్కకే జాతర చేసేవారు. అదీ మేడారంలో కాదు. బయ్యక్కపేటలో. బయ్యక్కపేటలోనే సమ్మక్క జాతర ప్రారంభమయిందని మొదటి రెండు జాతర్లను చూసిన చందా రాం దాస్‌ చెబుతున్నారు. ఈ జాతరను చందా వంశస్తులయిన కోయలు జరిపేవారు. జాతరను వారే ప్రారంభించారు కాబట్టి వారికే దానిపై సర్వహక్కులు ఉంటాయి. ఈ హక్కుదారులనే తలపతులుగా వ్యవహరిస్తారు. అయితే ఈ జాతరలను జరిపే చందా వంశస్తులు ఆ చుట్టుపక్కల కోయ గూడేల్లోనూ ఉన్నారు. బయ్యక్క పేటలో కరువు కాటకాల వల్ల జాతరను నిర్వహించే శక్తి సన్నగిల్లడం, దాయాదుల మధ్య వచ్చిన అభిప్రాయ భేదాల వల్ల సమ్మక్క జాతరను బయ్యక్క పేట నుంచి మేడారానికి మార్చారు. అంటే సమ్మక్క జాతర 1940 ల్లోనే ప్రారంభమయిందని రాందాసు, కొన్ని కోర్టు కాగితాల వల్ల గ్రహించవచ్చు. అంతకు ముందు సమ్మక్కకు జాతర జరిపే ఆచారం లేదనే చెప్పవచ్చు. కేవలం ఒక పండుగగానే కోయలు మొదట్లో జరుపుకొనేవారు.
సమ్మక్క జాతర మేడారం మారిన తరువాత కూడా జాతర జరపడానికి తలపతులయిన చందవంశస్తుల దగ్గర డబ్బుల్లేకపోయాయి. దీంతో చందా వంశస్తుడయిన చందా పరమయ్య గోవిందరావు పేట అవతల ఉన్న చెలవాయిలో ఉండే ఓ వెలమ దొరను ఆశ్రయించారు. ఆ దొర పేరు బండా లక్ష్మణరావు. ఇతడికి నిజాం ప్రభుత్వంలో పలుకుబడి ఉంది. డబ్బూ ఉంది. ఆయన దగ్గరికి వెళ్ళి అప్పుగా కొంత డబ్బు తీసుకువచ్చి జాతర నడిపించారు. అయితే ఆ తరువాత అప్పు తీర్చలేక పోయారు కోయలు. దీంతో లక్ష్మణరావు వచ్చి దేవత నాదే, జాతరా నాదే అని ఆక్రమించేశాడు. జాతరలను అతడే నిర్వహించి వచ్చే ఆదాయాన్ని తీసుకుంటూ వచ్చాడు. అయితే కోయలు తమ దేవతల కమిటీ అధ్యక్షుడుగా ఉన్న పొద్దిబెల్లి బుచ్చయ్యకు విషయాన్ని వివరించారు. ఆయన చందా పరమయ్య తరఫున కోర్టులో దావా వేశాడు. కోర్టు కోయలకు అనుకూలంగా తీర్పు చెప్పింది. జాతర జరుపుకునే హక్కు కోయలకే ఉందని చెబుతూ ఇచ్చిన తీర్పు కాపీని బుచ్చయ్య పరమయ్యకు అందజేశాడు.
అయితే దేవుణ్ణి దొర హస్తాల నుంచి విడిపించి జాతరపై తిరిగి హక్కులు కల్పించినందుకు కృతజ్ఞతగా చందా వంశస్తులందరూ పరమయ్య నాయకత్వంలో ఇక నుంచి దేవతల సంఘానికి అధ్యక్షునిగా బుచ్చయ్య, ఆయన వంశస్తులే ఉండాలని తీర్మానిస్తూ ఒక కాయితాన్ని రాసుకున్నారు. ఆ పత్రం ఇలా సాగుతుంది...
శ్రీముఖ నామ సంవత్సరం, పుష్యమాసం, శుక్లపక్షం, పదమూడవ రోజు 6-1-1944. కొర్నిబల్లి బుచ్చయ్య, వల్దు పాపయ్య, గ్రామం కామారం, తాలూకా ములుగు దేవతల కమిటీ అధ్యక్షులవారికి రాసి ఇచ్చిన తీర్మానము. చందా పరమయ్య వల్దు భోగయ్య అసల్దార్‌ మేడారం జాతర మరియు వడ్డెలు సిద్దబోయిన చినపుల్లయ్య, సిద్దబోయిన పెద్ద పుల్లయ్య, సిద్దబోయిన పాపయ్య, సిద్దబోయిన జగ్గయ్య, కాకా సమ్మయ్య కన్నెపల్లి. మేమందరము ఏకస్తులమై రాసి ఇచ్చిన తీర్మానము ఏమనగా శ్రీ సడలమ్మ, సారలమ్మ మేడారం జాతరను శ్రీ గుడిబండ లక్ష్మణరావు చలవాయి దేశాయిగారు ఆక్రమించుకొని జాతర ఆదాయమును వారే అనుభవించేవారు. వడ్డెలకు, డోలివారికి, ఇతర పనివారలకు ఖర్చులు ఇచ్చేవారు కాదు. మేము భయపడి అడగలేక పోయాము. ఇట్టి విషయములను మీతో విచారించగా దేవతను శ్రీ లక్ష్మణరావు దేశాయి నుండి బేదకల్‌ చేయించుటకు గాను చందా పరమయ్య పేర దావా నడిపించి ఆయనకు అసల్దార్‌ పైసలు ఇప్పించినారు. మరియు దేశాయికి బేదకల్‌ మోతే చూయించి అందుకుగాను అదాలత్‌ ఖర్చులు మీరే బరాయించినారు. అసల్దారు, పూజారి ఖర్చులు కూడా మీరే బరాయించినారు. బేరన్‌ హేమన్‌ డార్ఫును కూడా మీరే తీసుకువచ్చి జాతర నడిపించినారు. మా దేవతను, జాతరను నిలబెట్టినందున సదరు దేవతల కమిటీ అధ్యక్షులుగా మీ కుటుంబ వంశ పర్యంతము ఉండునట్లుగా తీర్మానించి రాసి ఇచ్చుచున్నాము. ఇందులో ఎకిలాపు జరిగిన చెల్లనేరదు. మేరు కాగియితము లేనందున సాదా కాయితముపై రాసి ఇవ్వనైనది. మన ఏరియాలోని కుల పెద్దల ముందు రాసి ఇచ్చిన తీర్మానము సయిద్‌.
జాతర ఆదాయంలో ఎవరెవరు ఎంత తీసుకోవాలో కూడా వారు అదే రోజు మరో పత్రం రాసుకున్నారు. అది ఇట్లా సాగుతుంది...
శ్రీముఖ నామ సంవత్సరము పుష్యమాసము శుక్లపక్షము పదమూడవ రోజు 6-1-1944 పొద్దిబొల్లి బుచ్చయ్య వల్దు పాపయ్య గ్రామం కామారం, తాలూకా ములుగు. చందా పరమయ్య వల్దు బోగయ్య ముతవల్లి అసల్దారు, సిద్దబోయిన పుల్లయ్య, సిద్దబోయిన పాపయ్య, కొక్కెర నరసయ్య, కాకా సమ్మయ్య మొదలగు పూజార్లు మరియు ములుగు తాసీల్దార్‌ అనుమతితో పాళ్ళు నిర్ణయించనైనది. అసల్దార్‌ది 1. సర్కారీవారిది 1. జాతర ఖర్చుల కింద 1. ఈ ప్రకారము తీర్మానించుకొని జాతర నడుపుకొనుచుంటిమి. చందా పరమయ్యగారి నుండి మాకు జాతర అయిన వెంటనే పూజారీలకు, డోలివారలకు, జాతరలో పనిచేసిన వాల్లకు కూళ్ళు, ఖర్చులు ఇవ్వవలెను. ఇది పోను సంవత్సరం పొడవునా వచ్చు పండగలకు అనగా పొట్టపండగ మొదలుకొని సంవత్సరాది పండగ వరకు వచ్చు ఖర్చులను తెచ్చి ఇచ్చి పండగ జరిపించవలెను. సర్కారీ పనులతో గానీ, వాటాలతో గానీ ఎలాంటి సంబంధం లేదు. పాళ్ళు అడగము. ప్రతి జాతర యొక్క ఆదాయమును బట్టి మాకు, ఇతర పనివారలకు కూళ్ళు, ఖర్చులు పెంచుతూ అసల్దార్‌ నుండి సదరు దేవతల కమిటీవారు ఇప్పించవలెను. ఇట్టి పాబంది కాయితము మా ఏరియాలోని కుల పెద్దలముందు వ్రాసియిచ్చిన తీర్మానము. ఈ ప్రకారము తీర్మానించుకొని జాతర నడుపుకుంటున్నాము. ఇందులో ఎకిలాపు జరిగిన చెల్లనేరదు. మరియు మేరు కాయితము లేనందున సాదా కాయితముపై రాయనైనది..
ఈ ఆధారాలన్నీ ఆనాడు జాతర ఎట్లా ప్రారంభమయింది, దాన్ని నిర్వహించడానికి కోయలు ఎన్ని తిప్పలు పడిందీ, ఆదాయం పెరిగేటప్పటికి జాతర ప్రభుత్వం చేతుల్లోకి ఎట్లా వచ్చిందో చెప్పే సాక్ష్యాలు. జాతర అసల్దారులైన తలపతులను పూజారులుగా మార్చి ప్రభుత్వం జాతరను ఎట్లా ఆక్రమించి దోచుకుంటుందో చెప్పే పత్రాలివి. తమకు జరిగిన అన్యాయాన్ని తెలియచేస్తూ అనేక విన్నపాలు చేసుకున్నారు కోయలు. తమను తలపతులుగా గుర్తించమని ఎంత మొత్తుకున్నా వినేవారెవరు?
సారలమ్మ దేవత ఉండేది కన్నెపల్లిలో. దాదాపు మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న కన్నెపల్లి నుంచి బుధవారం రోజున మేడారానికి చేరుకుంటుంది. సారలమ్మకు ఆరుగురు పూజారులుంటారు. అందరూ కాకా వంశస్తులే. సమ్మక్కకు కొక్కెర, మల్లెల, సిద్దబోయిన, చందా ఇంటిపేరున్నవారు పూజారులుగా ఉంటారు..కానీ సారలమ్మకు కేవలం కాకా వంశస్తులే పూజారులుగా ఉండటం గమనార్హం. మండవెల్లి పండగ జరపడంతోనే సారలమ్మ జాతర ప్రారంభమైనట్లు లెక్క. ఊరుచుట్టు బలి తీస్తారు. పందిపిల్లను ఊరు చుట్టు చప్పుళ్ళతో తిప్పి దాన్ని అమ్మవారి గుడి దగ్గరకు తీసుకువస్తారు కాకా వంశస్తులు. ఒక కట్టె పుల్లకు దాని నాలుగు కాళ్ళు కట్టి వేలాడదీస్తూ గుడి చుట్టూ మూడు ప్రదక్షిణలు చేస్తారు. దాన్ని బలిచ్చి తల, రక్తాన్ని గుడి ఎదురుగా ఉన్న తొక్కుడు బండకింద పూడ్చిపెడతారు.తొక్కుడు బండ పవిత్రమైనది. దాన్ని తొక్క కూడదు అనే నమ్మకం ఉంది.. ఆ బండను దాటి గుళ్ళోకి వెళ్ళాలి. పంది పిల్లను గుడి చుట్టూ కట్టు తీసేటప్పుడు ఒక ఇత్తడిపళ్ళాన్ని తీసుకొని చేత్తో కొడుతూ ఉండాలి. అట్లాగే పందిని కూడా కొడితే గీర్‌... గీర్‌ మని శబ్దం రావాల. గుడిచుట్టూ తిరుగుతున్నంత సేపు అది అరుస్తూనే ఉండాలి. పంది మొండెంను కేవలం మంటల్లో కాల్చుకుని మాత్రమే తినాలి కాని కూర వండుకుని తినకూడదు అనే నమ్మకం ఉంది. ఈ సందర్భంగా కాకా వంశ పూజారులు కులపెద్దలను, బంధువులను పిలిచి తాగించి మర్యాద చేస్తారు. వేటపిల్లను కోసి భోజనాలు పెడతారు. గుడికట్టు తీసి ఎల్లొస్తారు. మళ్ళీ బుధవారం అమ్మవారు గద్దె దగ్గరకు వెళ్తుంది.
సారలమ్మ గద్దెకెళ్ళే రోజు ఉదయం పది పదిన్నరలోపు అయిదుగురు ఆడపిల్లలను పిలిచి తలార స్నానాలు చేయిస్తారు. ఇత్తడి సరవలు రెండు, స్టీలు సరవలు రెండు, మట్టి కుండ ఒకదాన్ని తీసుకొని గద్దెల దగ్గరకు చప్పుళ్ళతో వెళతారు. అక్కడ ఉన్న గద్దెలను శుభ్రంగా కడుగుతారు. ఆతరువాత పసుపు కుంకుమలు, చీరలు పెట్టి ఎల్లొస్తారు. తిరిగి కన్నెపల్లి వచ్చేటప్పుడు వారితోపాటు కలెక్టరు, ఎస్పీ, దేవాదాయశాఖ అధికారులు వంటి మొత్తం ప్రభుత్వాధికారులు కన్నెపల్లి వస్తారు. వచ్చి ముందు పాలపూజ చేస్తారు పూజారులు. ఆ తరువాత సారలమ్మను మేడారం తీసుకుపోవడానికి సిద్ధం చేసుకుంటారు. చప్పుళ్ళతో సకల ప్రభుత్వ అధికారులు అనుసరిస్తుంటే సారలమ్మను తీసుకొని కన్నెపల్లివారు మేడారం చేరుకుంటారు. సారలమ్మ ను గద్దె మీద నిలపడంతో జాతరలో ఒక అంకం ముగుస్తుంది.
నిజానికి సారలమ్మ కన్నెపల్లి దేవత కాదనే విషయం ఎవరికీ తెలియదు. ఆమె దొడ్ల అనే ఊరులో ఉండే దేవత. అక్కడే మొదట్లో పండగ చేసేవారు. అయితే దొడ్లలో ఉన్నట్లే సారలమ్మను పూజించే వంశస్తులు కన్నెపల్లిలోనూ ఉండేవారు. దొడ్లలో తరచుగా వరదలు రావడం, ఇతర కారణాల వల్ల ఆమెను కన్నెపల్లికి తీసుకువచ్చారు. అప్పటి నుంచి కన్నెపల్లిలోనే సారలమ్మను పూజిస్తున్నారు. ఈ సంగతులన్నీ మాకు కొండాయి గ్రామస్తులు చెప్పారు.
బుధవారం ఏ సమయానికి సారలమ్మను మేడారం గద్దె మీదకు ఎక్కిస్తారో శనివారం అదే సమయానికి ఆమెను తిరిగి కన్నెపల్లి గుడికి తీసుకువస్తారు. అంటే తిరుగువారం చేస్తారన్నమాట.
ఒకప్పుడు సమ్మక్క జాతరతో గోవిందరాజులకు సంబంధమే లేదు మేడారానికి అడవి మార్గంగుండా సుమారు పదికిలోమీటర్లు ప్రయాణించి కొండాయి గ్రామం చేరుకున్నాం. అక్కడ నాగులమ్మ, గోవిందరాజుల దేవాలయాలు ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు ఈ రెండు దేవాలయాలు గుడిసెలే. అయితే ఇప్పుడు ప్రభుత్వం గోవిందరాజులుకు కాంక్రీటుతో గుడిని కట్టించింది. నాగులమ్మకు పైకప్పు పెంకులతోను, గోడలు మట్టితోను నిర్మించి ఉంది. మరికొద్ది రోజుల్లో నాగులమ్మ గుడిని కూడా కాంక్రీటు మయం చేసే ఆలోచన ఉందని చెబుతున్నారు. ఇక్కడ ఓ ఆసక్తికరమయిన సంగతి చెప్పారు కొండాయి గ్రామస్తులు. గోవిందరాజులుకు, సమ్మక్కకు కలిపి జాతర చేసే ముచ్చటే మొదట్లో లేదు. ఎవరి జాతర వారిదే. అయితే 1970లలో మేడారంలో పశువులు, మనుషులు జబ్బులు పాలయ్యారు. దీంతో కొంతమంది మేడారం కోయవారు కొండాయి వచ్చి గోవిందరాజుల్ని మేడారం జాతర సందర్భంగా అక్కడికి తీసుకురమ్మని కోరారు. ఇట్లా కోయపల్లెల్లో అనారోగ్య సమస్యలు, అశుభాలు జరుగుతున్నప్పుడు పక్క ఉన్న ఊళ్ళ గ్రామ దేవతలను ఆహ్వానించడం పరిపాటే. నాకు తెలిసిన ఒక ఉదాహరణను ఈ సందర్భంగా చెబుతాను. తుపాకుల గూడెం ఓ కోయ గూడెం. అక్కడ ఒకసారి పంటలకు తెగుళ్ళు వచ్చాయి. పిల్లలకు జ్వరాలు వచ్చాయి. అందువల్ల దగ్గర్లో ఉన్న నాయకపోడులు అనే మరోగిరిజనులు నివసించే సంగంపల్లె వెళ్ళి వారి గ్రామదేవత 'లక్ష్మీదేవర'ను తమ గ్రామానికి ఆహ్వానించారు. పండుగ జరుపుకున్నారు. ఇట్లాగే మేడారంవారు కూడా కొండాయి నుంచి గోవిందరాజుల్ని ఆహ్వానించారు. అప్పటి నుంచి ప్రతి మేడారం జాతరకు గోవిందరాజులును అక్కడికి తీసుకుపోయి జాతర అనంతరం తిరిగి తీసుకువస్తున్నారు.
పగిడిద్దరాజుతో మేడారం జాతరకున్న సంబంధం కూడా దాదాపు ఇంతేనంటున్నారు. కామారం నుంచి పగిడిద్దరాజును తీసుకువస్తారు. 2006 నుంచే పగిడిద్దరాజును కామారం నుంచి తీసుకువస్తున్నారు. అంతకు ముందు పగిడిద్దరాజును కేవలం కామారం గ్రామవాసులే పూజిస్తూ ఉండేవారు. బుధవారం నాడు కామారం నుంచి పగిడిద్దరాజు వస్తే, కొండాయి నుంచి గోవిందరాజులు మేడారం చేరతాడు.
ఎక్కడో వేరు వేరు గ్రామాల్లో ఉన్న గ్రామ దేవతలను ఒక చోట చేర్చడం జరుగుతోంది. అయితే ఒకప్పుడు వందలు వేలల్లో వచ్చే భక్తులను కోట్ల సంఖ్యకు చేర్చిన ఘనత ప్రభుత్వాలదే అని చెప్పక తప్పదు. ఆదాయం ఎక్కడ ఉంటే దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ అక్కడ వాలిపోతుంది. ముందు ముందు తిరుపతి ఆదాయాన్ని మించి ఆదాయాన్ని సమకూర్చే సామర్థ్యం సమ్మక్క సారలమ్మ జాతరకు ఉందని గ్రహించాయి ప్రభుత్వాలు. అందుకే విపరీతమైన ప్రచారం కల్పించి కార్పొరేట్‌ సంస్థల కళ్ళు మేడారంపై పడేలా చేశాయి.
బుధవారం సారలమ్మ గద్దెనెక్కితే గురువారం సమ్మక్క గద్దెమీదికి వస్తుంది. గద్దెమీదికి వచ్చే ముందు అనేక క్రతువులు, పూజలు చేస్తారు కోయలు. అందులో ముఖ్యమైనది ఎదురేట. దేవునిగుట్ట కింద జల ఉంటది. అది ఆ గుట్టకింద కెల్లే వస్తది ముందుగా కొండమీద ఉన్న సమ్మక్కను తీసుకు వచ్చే పూజారులు ఈ జలలో కాళ్ళు కడుక్కుంటారు. సమ్మక్క కిందికి దిగుతున్న సమయంలో ఎదురెళ్ళ మండ దగ్గర సెలపెయ్యను బలిస్తారు. సెలపెయ్యి అంటే మరక లేకుండా ఉండే తెల్లటి ఆవుదూడ. ఇలా బలివ్వడాన్ని ఎదురేట అంటారు. ఇప్పాకులు, పాలాకులు, అయిదుసేర్ల ఇప్పపూవు సారా, ఐదు సేర్ల కల్లు తెచ్చుకొని తాగుతారు. అట్లాగే బలిచ్చిన సెలపెయ్యి లోపలి అవయవాలు తీసి కాల్చుకుని ఆకుల్లో తలాకింత తింటారు. దీన్నే సాక అంటారు. ఇది కులస్తులను మర్యాదచేసి సంతృప్తిపరచడం కోసం చేసే విందులాంటిది . గురువారం సమ్మక్క గద్దెనెక్కిన తరువాత నిండు జాతర ప్రారంభమైనట్లు..
ఒకప్పుడు కులపెద్దలు చిలకల గుట్ట ఎక్కేవారు. ఇప్పుడు యువకులే ఎక్కుతున్నారు. వారందరూ అమ్మవారికి రక్షణగా నిలుస్తారు. పోలీసులకు బదులు వారే ఉంటారు. వీరందరూ గుట్ట సగం వరకు ఎక్కి అక్కడక్కడా కట్టెలు పట్టుకొని నిలుచుంటారు. అమ్మవారుండే ప్రదేశానికి వెళ్ళేది ఒక్కరే. ప్రస్తుతం కొక్కెర కృష్ణయ్య ఆ విధి నిర్వర్తిస్తున్నాడు. .కొక్కెర వంశస్తులే అమ్మవారిని తీసుకువచ్చే హక్కు కలిగి ఉంటారు. అదివరకు కొక్కెర ఎంకన్న ఉండేవాడు. కొండ దిగిన సమ్మక్క గద్దె దగ్గరకు వస్తుంది. ఆ సంరంభాన్ని చూడాలే కాని చెప్పనలవికాదు. సమ్మక్క గద్దెనెక్కిన రోజే భక్తులు పోటెత్తుతారు. శనివారం నాడు తిరుగువారంతో సమ్మక్క, సారలమ్మ, పగిడిద్దరాజు, గోవిందరాజులు ఎవరి శాశ్వత నివాసాలకు వారు చేరుకుంటారు.
ప్రభుత్వం ఏ స్థాయికి చేరుకుందంటే తమకు విగ్రహారాధనే లేదని మొత్తుకుంటున్న గిరిజనుల దగ్గరకు వెళ్ళి సమ్మక్క సారలమ్మలకు బంగారు విగ్రహాలు చేయిద్దాం అంటోంది. ఆ మధ్య దేవాదాయ శాఖ కమిషనర్‌ ఈ ప్రతిపాదన చేయడంతో కోయలు నిర్ద్వంద్వంగా తిరస్కరించారు. ఇప్పటివరకు గద్దెల మీదే దేవతలను నిలిపి కొలుస్తున్నారు. ముందు ముందు పెద్ద పెద్ద దేవాలయాలను నిర్మించినా ఆశ్చర్యపడాల్సిన అవసరం లేదు. అదే జరిగితే కోయల దేవతలు వారికి దూరమైపోతారు. బ్రాహ్మణ పూజారులు ఈ దేవాలయంలో తిష్టవేస్తారు. ఇట్లా జరగటం చరిత్రలో కొత్తేమీ కాదు. చెంచులకు ఇప్పటికే ఈ అన్యాయం జరిగిపోయింది. శ్రీశైలంలో ఉన్న చెంచు మల్లన్న దేవాలయ సముదాయంలో ఇప్పుడు చెంచుపూజారులెక్కడున్నారు. బ్రాహ్మణులు, లింగాయతులే అర్చకులుగా ఉన్నారు. ప్రభుత్వ పెత్తనం పెరిగిపోతే సమ్మక్క సారక్కలకు కోయలు దూరం కాకతప్పదు. రూపు మారుతున్న మేడారం జాతర ఇక ముందు ఎట్లా దర్శనమిస్తుందో మరి!
మేడారం జాతర నిర్వహణలో తలపతి, వడ్డెలు, ఇతర కుల పెద్దలు అనేకమంది పాలుపంచుకుంటారు. కానీ మేడారం గద్దెల దగ్గర ఉన్న పోలీసులు మాలో ఇద్దరే లోపలికి వెళ్ళడానికి వీలుంటుందని అంటున్నారు. అందువల్ల మా కులపెద్దలు అవమానంగా భావిస్తున్నారు. మా దేవుణ్ణి చూడటానికి మాపై పోలీసుల ఆంక్షలేంటి?
సమ్మక్కకు ముందు సడలమ్మ దేవి అని వ్యవహరించబడింది. మొదట్లో ఆమెను సడలమ్మగానే వ్యవహరించేవాళ్ళు. అందుకు సంబంధించిన ఆధారం మాదగ్గర ఉంది. ఇంకా వెలుగు చూడాల్సిన రాగి శాసనం, దేవుని జన్మ రహస్యం తెలియచేసే కాగితం ఉంది. జాతరలో వడ్డితనం (పూజారితనం) ఎవరు చేయాలి అనే విషయం పేర్కొనబడి ఉంది. అంటే మాకు ప్రస్తుతం ఉన్న వడ్డె (పూజారి) నచ్చకపోతే వేరేవారిని నియమించుకోవచ్చు. ఇట్లా 12 మందిని నియమించుకోవచ్చని పత్రాలు చెబుతున్నాయి. ప్రభుత్వం ఆధీనంలోకి జాతర వెళ్ళే సమయంలో హైకోర్టు కొంత డబ్బు ఇస్తాం పూజారులందరూ పంచుకోండని చెప్పింది. ఆ విధంగా తలపతులమైన మేము కూడా పూజారులుగానే పరిగణించబడుతున్నాం. ఈ అన్యాయాన్ని సరిదిద్ది తలపతులుగా మా హోదాను గుర్తించాలి.
బయ్యక్క పేట ఉన్న ప్రాంతం అంతా దట్టమైన అరణ్యం. అనేక రకాల జంతువులు ఉండేవి. పెద్దపులులు, ఎలుగుబంట్లు, చిరుతపులులు ఉండేవి. ఊరుకు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఓ కొండ ఉంది. ఆ కొండ పక్కనే ఓ కుంట ఉంది. దీన్నే జలకం బావి అంటారు. సమ్మక్క ఈ బావిలోనే స్నానం చేసేదని కోయలు నమ్ముతారు. నిన్న మొన్నటి వరకు కూడా దీంట్లో ఎప్పుడూ నీళ్ళుండేవి.కానీ క్రమంగా పూడిపోతూ రావడంతో ఎండిపోయింది. దీనిలో ఉన్న నీరు పాలలా తెల్లగా ఉంటుంది. ఇప్పటికీ వర్షం వస్తే తెల్లని నీళ్ళు కనిపిస్తాయి. కోయలు పశువులను తోలుకొని తాళ్ళతోగుకు వెళ్ళాలంటే ఈ బావి ఉన్న ప్రాంతం నుంచే వెళ్ళాలి. ఇటువైపుకు రావాలంటే జాగ్రత్తగా ఉంటారు. జలకం బావికి చాలా దూరంగా ఉన్న ప్పుడే చెప్పులు చేత పట్టుకొని పశువులను తోలుకొని బావికి దూరంగా వెళ్ళిన తరువాతే చెప్పులు వేసుకుంటారు. అట్లాగే బయట చేరిన ఆడవాళ్ళు కానీ, ఇంట్లో అశుభకార్యాలు జరిగినవారు కానీ ఈ బావిదగ్గరకు రాకూడదు. ఇది వారికి అత్యంత పవిత్రమైన ప్రదేశం. జాతర బయ్యక్క పేట నుంచి సమ్మక్క జాతర మేడారానికి వెళ్ళినా ఆనవాయితీ పోకుండా మేడారం అంత పెద్ద ఎత్తున కాకపోయినా ఇక్కడా పండుగ చేస్తారు. ముఖ్యంగా తిరుగువారం పండుగ చేస్తారు. అట్లాగే బయ్యక్కపేటలో కూడా సమ్మక్క జాతర చేస్తారు.
ఈ జాతర రోజు ఈ కుంట దగ్గరున్న కొండపైకి పూజారి ఒక్కడే వెళ్ళి అమ్మవారిని కిందకు తీసుకువస్తాడు. ఆమెను తీసుకొని అందరూ బయ్యక్క పేటలో ఉన్న గద్దెమీదికి చేరుస్తారు.. రెండేళ్ళకొకసారి ఈ జాతర చేస్తారు. ఈ ఏడాది మేడారంలో జరుగుతోంది కాబట్టి వచ్చే ఏడాది బయ్యక్కపేటలో చేస్తారు.. వెనకటికిది ఊరే కావచ్చు. ఇక్కడంతా కుండపెంకులు కనిపించేవి అన్నారు గ్రామస్తులు. కొన్ని విగ్రహాలుకూడా దొరికాయి. దీన్ని బట్టి బయ్యక్క పేట మొదట కొండపక్కనే ఉండేదని చెప్పవచ్చు. కొన్ని కారణాల వల్ల ఇప్పుడున్న చోటికి ఊరు మారి ఉండవచ్చు.
మెయిన్‌ రోడ్డులో ఉన్న ఒకటి అరా కరెంటు స్తంభాలు తప్ప ఎక్కడన్నా ఊళ్ళో ఉన్నాయేమో చూడండి. పేరుకు సమ్మక్క సారలమ్మ జాతర అంటారు. సమ్మక్క ఉన్న మేడారాన్ని అభివృద్ధి చేసినట్లు సారలమ్మ ఉండే కన్నెపల్లిని చెయ్యడం లేదు. కన్నెపల్లిపై సవితి తల్లి ప్రేమను చూపిస్తోంది ప్రభుత్వం. ఊరంతా స్ట్రీట్‌ లైట్లు ఉండాల. సైడు కాల్వలుండాల. సిసి రోడ్లు వెయ్యాలి. ఇంకోటి అతి ముఖ్యమైనది ఏంటంటే.. మాకు జాతర వల్ల రెండో పంట నష్టమవుతా ఉంది. బ్లేడ్‌ ట్రాక్టర్లను పెట్టి మా పొలాలను కంప్లీట్‌గా లెవెల్‌ చేస్తున్నారు. ఇందువల్ల మా పొలాల సరిహద్దులు తెలియకుండా పోతున్నాయి. పంటలు వేసుకోకుండా ప్రభుత్వం బలవంతంగా భూములు తీసుకొని భక్తులకు సౌకర్యాలు కల్పిస్తోంది. భక్తులకు సౌకర్యాలు కల్పించడం మంచిదే. కానీ మాకు రెండో పంట వేసుకునే అవకాశం దూరమవుతున్నందువల్ల నష్టపరిహారం చెల్లించాలి కదా ప్రభుత్వం. మేం ఆదివాసీలం. మాకు సహాయం చేయకపోగా నష్టం కలిగిస్తోంది ప్రభుత్వం. మరో ఇబ్బంది ఏంటంటే జాతర తరువాత మా భూములు భక్తుల మలమూత్రాలు, వాళ్ళు కోసుకు తిన్న గొర్రెలు, మేకలు, కోళ్ళ వ్యర్థాలు, ప్లాస్టిక్‌ సంచులు, పగిలిన సీసాలతో నిండిపోతాయి. జాతర అయిపోయిన రెండు మూడు నెలలు ఈ ప్రాంతమంతా దుర్వాసనతో భయంకరంగా ఉంటుంది. మేమందరం రోగాలబారిన పడతాం. భక్తులు, ప్రభుత్వం ఎవరి దారిన వాళ్ళు పోతే మా గతేంకాను. ప్రభుత్వం జాతరకు ముందు బ్లేడు ట్రాక్టర్లను పెట్టి చదును చేసి శుభ్రం చేసినట్లే తరువాత కూడా మా భూములను శుభ్రం చేయాలి. నష్టపరిహారం చెల్లించాలి. మేం నోరులేని గిరిజనులం అని ప్రభుత్వం ఇట్లా చేస్తోంది. అదే వేరే చోట ఇట్లా చేస్తుందా? చేస్తే ఊరుకుంటారా?
సారలమ్మను ప్రభుత్వం పట్టించుకోవడంలేదు. సమ్మక్క-సారలమ్మ జాతర అని పేరుపెట్టి జాతర నిర్వహిస్తున్న ప్రభుత్వం మేడారాన్ని బాగా అభివృద్ధి చేస్తోంది. కానీ ఇక్కడి నుంచే కదా సమ్మక్క వెళ్ళి మేడారం గద్దెనెక్కేది. ఇక్కడ చూడండి ఎట్లా ఉందో. మేడారంలో ఆదాయం బాగా వస్తుందని అక్కడే అన్నీ చేస్తున్నారు. నా చిన్నతనం నుంచి ఇక్కడికి వస్తున్నా. ఈ అమ్మ అంటే చాలా నమ్మకం. మా కష్టాలు, కోర్కెలు తీరుస్తది. అందుకే రెండేళ్ళకొకసారి వచ్చి మొక్కులు తీర్చుకుంటాం. చీరలు, రైకలు, ఒడిబాల బియ్యం, బంగారం, మేకలు, కోళ్ళు అన్నీ సమ్మక్క సారలమ్మలకు సమర్పించుకుంటాం.
సారలమ్మ గద్దెలను కడగటానికి వెళ్ళేవారు కన్నెపిల్లలు. వారే గద్దెలను కడిగి శుభ్రం చేస్తారు. సమ్మక్క గద్దెలను కడిగే మేడారం స్త్రీలు ముత్తయిదువులై ఉండాలి. వీరు దేవత దగ్గర చేసే తతంగాన్ని పసిడి కుండలు ముగ్గులు పెట్టడం అంటారు. సారలమ్మకు చీరె, సారె, పసుపుకుంకుమ అంటారు.
సమ్మక్కకు సెల్లపెయ్యి మాంసాన్ని సమర్పిస్తారు. ఆకాశంలో తూటాలు పేల్చి పోలీసువందనం సమర్పిస్తారు. దిగివచ్చి జలంలో కాళ్ళు కడుక్కుని ఎక్కిన తరువాత సెలపెయ్యి ఆరంభిస్తారు. సారలమ్మ జింకమీద వస్తే, సమ్మక్క పులిమీద వస్తుందంటారు. సమ్మక్క రౌద్రమూర్తి అయితే సారలమ్మ శాంతమూర్తి. సంతానం కలగాలన్నా, కోరికలు తీరాలన్నా సారలమ్మకు మొక్కాలని కాకా అమృత అంటోంది. ఆమెకు పసుపు సారెలు పెడతాం కాబట్టి శాంతం ఎక్కువ అంటుంది.
వేములవాడ రాజన్న దగ్గరకు వెళ్ళి పూజ చేసిన తరువాతే సమ్మక్క సారక్క జాతరకు వెళ్లాలనే ఆచారం ఒకటుంది. రాజన్న సమ్మక్కకు తండ్రి. అందుకే తండ్రికి పెట్టుకున్న తరువాత సమ్మక్కను దర్శిస్తున్నారు. పూజారులు కూడా రాజన్నను దర్శించుకున్నాకే సమ్మక్కకు పూజలు నిర్వహిస్తారు.
సిద్దబోయినవారికి, చందావంశీయులకు చుట్టరికం ఉంది.వాళ్ళది మూడు, మాది అయిదో గోత్రం. మేం సమ్మక్క జాతరకు తలపతులుగా వ్యవహరిస్తాం. తలపతి అంటే జాతరను నిర్వహించడానికి, ఖర్చులు భరించడానికి, ఆదాయాన్ని తీసుకోవడానికి సర్వహక్కులు ఉన్నవాడు. ఇక మూడో గోత్రీకులు వడ్డెలు (పూజార్లు)గా వ్యవహరిస్తారు. మా ఇండ్లలోవే శుభకార్యం జరిగినా, లేక అశుభ కార్యం జరిగినా సిద్దబోయిన వంశస్తులయిన పూజారులు వచ్చి కొన్ని ఆచారపరమైన విధులు నిర్వర్తించవలసి ఉంటుంది. దేవుని పూజ సందర్భంలో దేవునికి బొట్టుపెట్టడం, కులపెద్దలకు, బొట్టుపెట్టి కంకణం కట్టడం జరుగుతుంది. కోయల్లో చందావంశీయులు తలపతులు కాబట్టి వారికి కంకణం కట్టి మర్యాద చేస్తారు. కంకణం అంటే పచ్చని మామిడాకును మడిచి దారంతో కట్టడం.
కొర్దివెల్లి గోపాలరావు, నూతన నాగేశ్వరరావు, బోర్లాల అనేవారు ఆదివాసీలు కారు. అయినా వారు చైర్మన్‌గా చేశారు. అయితే మా ఆదివీసీ సంఘాలవారు ప్రశ్నించడంతో ప్రస్తుతం ఆదివాసీలనే చైర్మన్‌గా నియమిస్తున్నారు. అయితే ఇప్పటికీ డైరెక్టర్లుగా నాన్‌ ట్రైబల్‌ను నియమిస్తూనే ఉంది ప్రభుత్వం.
చందాపరమయ్య కొరిది బుచ్చయ్య కలిసి రాసుకున్నందువల్ల బుచ్చయ్య దగ్గర కాయితాలు ఉండిపోయాయి. బుచ్చయ్య వారసుడైన గోపాలరావు దగ్గర కాయితాలు ఉన్నాయి.
1943కు ముందు బయ్యక్క పేటలోనే సమ్మక్క జాతర జరిగింది. అయితే మా వంశస్తులు కొందరు మేడారంలో ఉండేవారు. వారందరూ ఇక్కడికి వచ్చి జాతర కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనేవారు. వారికి ఉండటానికి, తినడానికి ఏర్పాట్లు చేయడం కష్టమవుతోంది.
ఒకసారి దేవాదాయ శాఖ కమిషనర్‌ దేవతలకు బంగారు విగ్రహాలు చేపిద్దామనే ప్రపోజల్‌ పెట్టాడు. కానీ మేం అందుకు అంగీకరించలేదు.
చేపలు, రేసుకుక్కలు, పందులు, గుడ్డెలుగులు, కుందేళ్ళు, దుప్పులు ఉండేవి. చిరుతపులులు, పెద్దపులులు నీళ్ళకొచ్చేవి. పొద్దుబోతే నక్కలు ఎక్కడికక్కడ ఓ... అంటా ఉండేవి. నెమళ్ళు సాయంత్రం అవ్వేటప్పటికి గుంపులు గుంపులుగా గొర్రెలొచ్చినట్లు వస్తూ కనిపించేవి. మనుషుల్ని చూడంగానే పారిపోయేవి. సాయంత్రం నాలుగున్నర అయిదయిందంటే మడికట్టమీదకు వచ్చిచేరేవి. అట్లాగే కారకోళ్ళు కూడా ఎక్కువగా కనిపించేవి. పులులు దుప్పుల్లాంటి జంతువులను షికారు చేసేవి. అవి తిని వదిలేసిన మాంసాన్ని మేం తినేవాళ్ళం. మాంసం లేని రోజు ఉండేది కాదు. అట్లాగే రేసుకుక్కలు కూడా జంతువులను బట్టేవి. మొత్తానికి ఇప్పుడు అటువంటి జంతువులేవీ కనిపించడంలేదు. మేం ఆవుల్ని మందలుగా అడవుల్లో మేపుకుంటూ తిరుగుతుంటే పులులు, చిరుతలు దాడి చేసి ఆవుల్ని చంపి తినేసేవి. అందుకనే చాలా జాగ్రత్తగా ఉండేవాళ్ళం. ఒక్కోసారి మా ఆవుల్ని అవి నోటకరిపించుకొని వెళ్ళినట్లే తెలిసేది కాదు. ఇంటికి తోలుకువచ్చిన తరువాత వరుసగా దొడ్లోకి వెళ్ళేటప్పుడు ఆవుల్ని లెక్కపెట్టుకుంటేగానీ ఆవులు, లేగలు పులుల నోటబడ్డాయని తెలిసేది కాదు. అట్లాగే ఆవుల దొడ్డి దగ్గర కూడా రాత్రిపూట నిప్పు పెట్టుకొని (మంటలేసుకుంటూ) ఒకరం తప్పనిసరిగా కాపలా కాసేవాళ్ళం. అయితే మేం కొండల్లోకి పోయినా పుట్టల్లోకి పోయినా ఒక్క, పులికానీ, చిరుత కానీ మమ్మల్ని ఏం చేసేది కాదు. అందుకు కారణం సమ్మక్క తల్లి మహిమే అనుకుంటాం. ఇప్పుడు పులులు, చిరుతలు ఏమయ్యాయో తెలియడంలేదు. అడవులతోపాటే జంతువులు కూడా నశించిపోయినట్లున్నాయి.
ఇప్ప పూవు, ఇప్పపూవు సారా తాగేది. ఎల్లేరి గడ్డి, నల్లచెన్నగడ్డలు, ఇప్పపూలు వేపుకొని, ఉడకబెట్టుకొని, అంబలిచేసుకునేవాళ్ళం. మొక్కజొన్నలు పండించేవాళ్ళం. అప్పుడు తోగులుండేవి. నీరు పారేవి. ఇప్పచెట్టు మా వనవృక్షం. మా పూజా విధానంలో విప్పచెట్టుకు ప్రముఖ స్థానం ఉంది. విప్ప సారాను దేవతకు నైవేద్యంగా సమర్పిస్తాము. అట్లాగే ఇప్ప పూవు నుంచి తీసిన నూనెతోనే సమ్మక్కకు దీపం వెలిగిస్తాం. వంటకు కూడా ఇదివరకు ఇప్పనూనెను ఉపయోగించేవాళ్ళం. శూలాల పండగ నాడు ఇప్పపూవు కోలు ఉంటది. ఆ కోలును మంచి పాలతోటి కడిగి, కొత్త గుడ్డను తీసుకుపోయి దానికి కడతాం. ఇప్పపూలు ఆ గుడ్డలో పడతరు. కొత్త పండగ (తొలకరి వానల సందర్భంగా చేసుకునే పండగ) రోజు ఈ పూలను సమ్మక్కకు సమర్పిస్తాం. రోహిణీ కార్తె ప్రారంభం రోజున చెంబులో నీళ్ళు తీసుకొని అందులో రెండు పూలు వేస్తాం. రెండు పూలు మునిగితే వర్షం బాగా పడుతుందని అర్థం. మునగకుండా తేలితే వర్షాలు అంతగా పడవని అర్థం చేసుకుంటాం. ఇదివరకు వర్షాలు పడిన తరువాత మొక్కజొన్న వేస్తే అది పొట్టమీదకు వచ్చేది. ఆ పొట్ట కంకులను సమ్మక్కకు సమర్పించేవాళ్ళం. దీన్నే పొట్టపండగ అంటాం. పొట్టపండగ చేసేవరకు ఎవ్వరూ కొత్త మొక్కజొన్నలను తినరు. కొత్తపండగనే మగ (మాఘ) పండగ అంటారు. అయితే ఇప్పుడు కాలాలతో సంబంధం లేకుండా మొక్కజొన్నలాంటి పంటలు పండిస్తున్నారు. మాలాంటి వాళ్ళం సీజన్‌ కాని సీజన్‌లో పండించిన పంటను తినం. అయితే కొందరు తింటున్నారు. ఒక విధంగా కొత్త సౌకర్యాలవల్ల మా ఆచారాలకు ఇబ్బందులొస్తున్నాయనిపిస్తోంది. 'చిక్కుడుగాయి కొత'్త అనే పండగ చేస్తాం. కొత్తగా పండిన చిక్కుడుగాయలను సమ్మక్కకు సమర్పించినాకే మేం వండుకుంటాం. ఇట్లా ఒకదాని తరువాత మరో పండగ చేస్తాం. పండగల సమయంలో ఇదివరకు డ్యాన్సులు చేసేవారు కానీ ఇప్పుడు లేదు. అయితే పెళ్ళిళ్ళ సందర్భంలో నృత్యం చేస్తాం. డోలు వాయించేవారు ప్రత్యేకంగా ఉంటారు. వీరిని డోలీలు అంటారు. వీరు ఒక విధంగా మా పూజారులు. మా పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, గోత్రాల చరిత్ర వారికే తెలుసు.
గద్దెలు ఎందుకు నిర్మించారు? గద్దెలమీద మేడారంలో దేవతలను ఎందుకు నిలుపుతున్నారే విషయంలో చాలా మందికి స్పష్టత లేదు. దేవతలు, దేవుళ్ళు మనుషుల కన్నా శక్తివంతులు, మహిమాన్వితులు అని నమ్ముతారు కాబట్టిమనుషులు నివసించే ప్రాంతాల కన్నా వారి గుళ్ళు గోపురాలు ఎత్తయిన ప్రదేశంలో ఉండాలని భక్తులు భావిస్తారు. అందుకనే ప్రముఖ దేవాలయాలన్నీ కొండలమీదే ఉంటాయి. ఈ కోయదేవతలు అందరు కూడా ఏదో ఒక కొండమీద ఉన్నవారే. సమ్మక్కను బయ్యక్కపేటలో ఉన్నప్పుడు జలకంబావి దగ్గర ఉన్న దేవుని గుట్టపై ఉంచేవారు. మేడారంలో చిలకల గుట్టపై ఉంచుతున్నారు. ఇట్లా కొండలపై ఉన్నత స్థానాల్లో ఉన్న దేవతలను కిందికి తీసుకువచ్చి జాతర జరిపే టప్పుడు కూడా వారికి ఎత్తయిన వేదికల మీదే స్థానం కల్పిస్తే గౌరవించినట్లు లెక్క. అందుకే ఎత్తయిన, విశాలమయిన గద్దెలను నిర్మించి ఈ దేవతలను పూజించి తరువాత వనప్రవేశం చేయిస్తున్నారు. గద్దె మధ్యలో ఒక మొద్దులాంటిది నిలుపుతారుదే చెట్టుపడితే ఆ చెట్టును నరికి మొద్దును ఇక్కడ నిలపకూడదు.
కేవలం పాలచెట్టు మొద్దును గద్దెపై నిలుపుతారు. ఒక ఊరు బొడ్డురాయి వేయడానికి ఎంత తతంగం ఉంటుందో అటువంటి తతంగాలు ఈ మొద్దును ఉంచేప్పుడూ చేస్తారు. మొదట్లో మట్టి గద్దె ఉండేది. తరువాత కాంక్రీటు గద్దెలు చేశారు. మేడారంలో గద్దెలు నాలుగు వందల చదరపు గజాల విస్తీర్ణం ఉన్న స్థలంలో నిర్మించినట్లు, అందుకు అరవై ఒక్క రూపాయలు ఖర్చయినట్లు తలపతులు ఉర్దూలో రాసుకున్న పత్రంలో ఉంది. ఇది నిజాం కాలంలో రాసుకున్న పత్రంలా ఉంది.
ప్రభుత్వం భక్తులు రద్దీగా ఉండే ప్రదేశాలను గుర్తించి ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేసింది. చిలకల గట్టు, ఆర్టీసీ వై జంక్షన్‌, జంపన్నవాగు, కొత్తూరు, కన్నెపల్లి, బయ్యక్కపేట, ఇంగ్లీష్‌ మీడియం, గట్టుమైసమ్మ, గుడ్డెలుగుల గుట్ట, ఊరట్టం, కాలవపల్లి, వెంగళాపూర్‌ వంటి ప్రాంతాలో విస్తృతమైన ఏర్పాట్లు చేసింది. ఈసారి సమ్మక్కను గిరిజన నృత్యాలతో ఆహ్వానించాలని ప్రభుత్వం ఆలోచిస్తోంది. అందుకు తగిన ఏర్పాట్లు చేసింది. ఎడ్లబండ్లకు, ఇతర మోటారు వాహనాలకు వేరువేరుగా పార్కింగ్‌ స్థలాలను కేటాయించింది. ఈసారి శాశ్వత ప్రాతిపదికపై స్నాన ఘట్టాల నిర్మాణం జరిగింది. పోయిన జాతర కన్నా ఈ సారి ఎక్కువ మరుగుదొడ్లు, లావట్రీల నిర్మాణం చేస్తోంది. ముఖ్యంగా శాంతి భద్రతల విషయంలో ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకుంటోంది. ఇప్పటికే వేలాదిమంది సాధారణ పోలీసులు, స్పెషల్‌ బ్రాంచి పోలీసులు మేడారంలో విధులు నిర్వహిస్తున్నారు. సమ్మక్క సారలక్కల గద్దెలు ఇప్పుడు పూర్తిగా పోలీసు పహారాలో ఉన్నాయి.
సమ్మక్క సారలమ్మలకు సంబంధించి రకరకాల కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వీటిలో ఏవి నిజమో ఏవి అబద్దములో చెప్పడం కష్టం. చారిత్రక ఆధారాలు లభించని సందర్భంలో ఇట్లా ప్రచారంలో ఉన్న కథల్లోనే కొంత వాస్తవం వెదుక్కోవలసి ఉంటుంది. వీరి గురించి అనేక కథలు ప్రచారంలో ఉన్నా చివరికి వచ్చేటప్పటికి ఈ కథల ముగింపు ఒక్కటే. అదే సమ్మక్క సారలమ్మల మరణ కథనం. సమ్మక్క సారలమ్మలు కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుని ఎదిరించి వీరోచితంగా పోరాడి వీర మరణం పొందారని కొన్ని కథల్లో ఉంది. మరొక కథలో కాకతీయులతో చేసిన యుద్ధంలో భర్త పగిడిద్దరాజు వీరమరణం చెందితే సమ్మక్క సహగమనం చేసిందని అంటున్నారు. సమ్మక్క వారసులు ఇచ్చిన ఒక కరపత్రంలో ఉన్న కథలో సమ్మక్క అందరి ముందు మంటలా మండి గాలిలో కలిసిపోయిందని, ఇలా ఆత్మ త్యాగం చేసుకున్న సమ్మక్క సారలమ్మలను దేవతలుగా పూజిస్తూ రెండేళ్ళకొకసారి సమ్మక్క లగం రోజయిన మాఘశుద్ధ పౌర్ణమినాడు జాతర జరుపుకుంటున్నారని ఉంది. బయ్యక్క పేట గ్రామస్తులు చెప్పే కథ ప్రకారం... సమ్మక్క బయ్యక్క పేటలో జన్మించింది. తనకు గ్రామంలో ఉండటం ఇష్టంలేకపోవడం వల్ల ఊరుకు దగ్గరగా ఉన్న ఓ గుట్టపై వదలమని చెప్పింది. ఆమె కోరిక మేరకు గుట్టపై వదిలిపెట్టినారు గ్రామస్తులు. అప్పటి నుంచి ఆమె గ్రామంలోకి రాలేదు. ఆమె యుద్ధంలో మరణించలేదని నేటికీ జీవించి ఉందని ఆ గ్రామస్తుల నమ్మకం.
సమ్మక్క చిలకల గుట్ట మీద పులుల మధ్య దొరికిందని, సమ్మక్క భర్త పగిడిద్దరాజు, కూతురు సారలమ్మ, అల్లుడు గోవిందరాజులు, కుమారుడు జంపన్న అని ఒక కథ చెబుతుంది. మరొక కథలో జంపన్న సమ్మక్క భర్త అని, కూతుళ్ళు సారలమ్మ, నాగులమ్మ అని ఉంది. చందావారు ఇచ్చిన కరపత్రంలో ఉన్న కథ ప్రకారం సమ్మక్క సారలమ్మలు అక్క చెల్లెళ్ళు సవతులు. భర్త పగిడిద్దరాజు, కూతుళ్ళు సారలమ్మ, నాగులమ్మలు. జంపన్న ముయ్యన్న అనేవారు కుమారులు. ఇట్లా దాదాపు పది కథలను పరిశీలించినప్పుడు ఎన్నో వైవిధ్యాలు కనిపించాయి. మెత్తం మీద ఈ కథలన్నీ త్యాగానికి, సాహసానికి ప్రతీకలుగా సమ్మక్క, సారలమ్మలను చెబుతున్నాయి. నమ్మక వ్యవస్థమీద ఆధారపడి సమ్మక్క సారలమ్మ జాతర జరుగుతుందనేది ఒప్పుకొని తీరాలి. కోయ ప్రజలు భక్తి, భయంతో ఈ దేవతలను పూజిస్తున్నారు. ఈ జాతర మాతృ ఆరాధనా వ్యవస్థలో భాగంగా కోయలు జరుపుకుంటారు. మాతృ ఆరాధనలో ప్రార్థన, బలి, పవిత్రీకరణ, ఆత్మ హింస అనే నాలుగు అంశాలుంటాయి. కోయల పూజావిధానంలో అవి స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. కోయలకు దేవతకు మధ్య వేరే వర్గానికి చెందిన పూజారి ఉండడు. వారే స్వయంగా దేవతను పూజిస్తారు. అట్లాగే బలివిషయానికి వస్తే మేకలను, గొర్రెలను బలివ్వడం, మాంసాన్నే నైవేద్యంగా సమ్మక్కకు నివేదించడం కనిపిస్తున్నది. బోనాలు మోయడం, బంగారం తలపై పెట్టుకు రావడం, పురుషులు స్త్రీ వేషం ధరించడం, పూనకాలు తెచ్చుకోవడం ఇవన్నీ పవిత్రీకరణలో భాగం. పొర్లు దండాలు పెట్టడం, తల నీలాలు సమర్పించడం వంటివి ఆత్మహింసకు ప్రతీకలు.
-డా.డి.అంజనీదేవి, మొట్టమొదటి సారిగా సమ్మక్క, సారలమ్మలపై డాక్టరేట్‌ సిద్ధాంతాన్ని రాసిన తొలి పరిశోధకురాలు
మండల పరిషత్‌ కార్యాలయంలో డీఆర్‌డీఓ వెంకటేశ్వర్లు, ఎంపీడీఓ గజ్జారాం ఆధ్వర్యంలో ఉపాధిహామీపై బుధవారం సమీక్షా సమావేశం నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా వారు మాట్లాడారు. ప్రతి ఎఫ్‌ఏలు నర్సరీల నుంచి హోమ్‌ స్టీడ్‌ ప్లాంట్స్‌ తీసుకెళ్లి ఐకేపీ సీఏ, సీసీల ద్వారా గ్రామపంచాయతీలో మొక్కలు పంచాలన్నారు. హరితహారం కూలీ డబ్బులు చెల్లించి నాటిన మొక్కలను జియో ట్యాగింగ్‌ చేయాలని సూచించారు. ఉపాధిహామీ కూలీల బ్యాంక్‌ అకౌంట్లు, ఆధార్‌ జిరాక్స్‌ కాఫీలను సేకరించి ఆన్‌లైన్‌ చేయాలని సూచించారు. పింఛన్లను సకాలంలో అందేలా చూడాలని సూచించారు. సమావేశంలో ఏపీఓ లక్ష్మారెడ్డి, ఏపీఎం విజయలక్ష్మీ, ఆయా గ్రామాల టీఏలు, ఎఫ్‌ఏలు, ఐకేపీ సిబ్బంది, పాల్గొన్నారు.
కడెం: మండల పరిషత్‌ కార్యాలయంలో ఈఓపీఆర్‌డీ శ్రీలత ఆధ్వర్యంలో ఉపాధిహామీపై బుధవారం సమీక్షా సమావేశం నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా ప్రతి ఫీల్డ్‌ అసిస్టెంట్‌ నర్సరీల నుంచి హోమ్‌ స్టీడ్‌ ప్లాంట్స్‌ తీసుకెళ్లి ఐకేపీ సీఏ, సీసీల ద్వారా గ్రామ పంచాయతీలో మొక్కలు పంచాలని, హరితహారం పేమెంట్‌ చేసి నాటిన మొక్కలను జియో ట్యాగింగ్‌ చేయాలని సూచించారు. ఉపాధిహామీ కూలీల బ్యాంక్‌ అకౌంట్లు, ఆధార్‌ జిరాక్స్‌ కాఫీలను సేకరించి ఆన్‌లైన్‌ చేయాలని సూచించారు. సమావేశంలో ఏపీఓ శ్రావణ్‌కుమార్‌, ఏపీఎం వనజా, పంచాయతీ కార్యదర్శులు, ఐకేపీ సీసీలు, ఉపాధిహామీ టీఏలు, ఎఫ్‌ఏలు పాల్గొన్నారు.
అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన మొబైల్‌ యాప్‌ 'ఓలా' సరికొత్త ఫీచర్‌ను అందుబాటులోకి తెచ్చింది. ఆర్థిక లావాదేవీలు చేసుకునే వీలును కల్పిస్తోంది. ఓలా ఆఫరింగ్స్‌'తో పాటుగా ఇతర సంస్థల ఆన్‌లైన్‌ చెల్లింపులకు వీలు కల్పించేలా 'ఓలా మనీ'ని ప్రకటించింది. ఓలా మనీ ఖాతాల్లో గణనీయ మొత్తాన్ని కలిగి ఉండే వారు ఈ-కామర్స్‌ ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై చెల్లింపులకు ఆ మొత్తాన్ని వినియోగించుకోవచ్చు. ఓలా మనీతో కస్టమర్లు తమ మొబైల్‌ వాలెట్‌లో ఉన్న మొత్తంతో ఓలా యాప్‌తోపాటు ఓయో రూమ్స్‌, లెన్స్‌కార్ట్‌, త్వరలోనే సావన్‌, మరెన్నో ప్రముఖ ఆన్‌లైన్‌ ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై నగదురహిత చెల్లింపులు చేయొచ్చు.
ఓలా మనీతో కస్టమర్లు ఇప్పుడు ఓలా ప్లాట్‌ఫామ్‌ వెలుపల సైతం వన్‌ టచ్‌ చెకవుట్‌తో సురక్షితంగా చెల్లింపులు చేయొచ్చు. సగటు యాక్టివ్‌ వాలెట్‌ బ్యాలెన్స్‌ రూ.వెయ్యి ఉన్న వారు ఓలా మనీ వినియోగించుకోవచ్చు. క్యాబ్స్‌, ఆటో, కాలీ-పీలీ టాక్సీ లాంటి ఓలా రవాణా సదుపాయాలతో పాటుగా ఫుడ్‌ డెలివరీ, ఓలా కేఫె అండ్‌ గ్రాసరీ, ఓలా స్టోర్‌ లాంటి కంపెనీకి చెందిన మొబైల్‌ ఓన్లీ హైపర్‌ లోకల్‌ వెంచర్స్‌ల్లో కూడా వాడుకోవచ్చు. మరింత సమాచారం కోసం షషష.శీశ్రీaఎశీఅవy.షశీఎను సందర్శించొచ్చు.
న్యూఢిల్లీ: దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రభావితం చేయగలదని భావిస్తున్న కీలక సమావేశం మొదలయ్యేందుకు.. కేవలం ఇంకా కొన్ని గంటల సమయం మాత్రమే మిగిలి ఉంది. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, రిజర్వ్‌ బ్యాంక్‌ మధ్య అభిప్రాయ బేధాలు తారాస్థాయికి చేరుకున్న తరుణంలో
బెంగళూరు: భారత్‌లో ట్రక్కుల తయారీ దిగ్గజ సంస్థ అశోక్‌ లేలాండ్‌ సీఈవో-ఎండీ (సీఎండీ) పదవి నుంచి వినోద్‌ దాసరి వైదొలగనున్నారు. మంగళవారం ఆయన ఈ విషయాన్ని ప్రకటించారు.
ముంబయి: దేశీయ స్టాక్‌ మార్కెట్లు మంగళవారం లాభాల్లో పరుగులు తీశాయి. సోమవారం నష్టాల్లో కదలాడిన సూచీలు మంగళవారం ఉదయం కూడా ఫ్లాట్‌గానే ప్రారంభమయ్యాయి. తర్వాత అనుకూల పవనాలతో ల
ముంబయి: ఈ-కామర్స్‌ దిగ్గజం ఫ్లిప్‌కార్ట్‌ సహ వ్యవస్థాపకుడు, గ్రూప్‌ సీఈవో బిన్నీబన్సల్‌ (37) అనూహ్యంగా తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. విధి నిర్వహణలో అలసత్వం, తోటి సిబ్బందితో
నవతెలంగాణ, వాణిజ్య విభాగం: దేశ విదేశాల నుంచి తెలంగాణకు వచ్చే అతిథులకు మెరుగైన ఆతిథ్యపు సేవలను అందించేందుకు గాను తమ సంస్థ కార్యకలాపాల విస్తరణను కొనసా గిస్తామని తాజ్‌ జీవీక
న్యూఢిల్లీ: కేంద్రంలోని మోడీ సర్కారు ప్రభుత్వ రంగంలోని చమురు, సహజ వాయువు ఉత్పత్తి సంస్థ ఓఎన్‌జీసీని (అయిల్‌ అండ్‌ నేచురల్‌ గ్యాస్‌ కార్పొరేషన్‌) నిర్వీర్యం చేసేలా వ్యవహరి
ముంబయి: సూక్ష్మ గణంకాలపై నెలకొన్న అనుమానాల నేపథ్యంలో సోమవారం భారత మార్కెట్లు భారీ నష్టాలను చవి చూశాయి. మరోవైపు డాలర్‌తో రూపాయి విలువ 73కు పడిపోవడం, ముడి
న్యూఢిల్లీ: అందుబాటు ధరల్లో విమాయనాన్ని అందిస్తోన్న ఎయిర్‌ ఏషియా సంస్థ తన ప్రమోషనల్‌ ఆఫర్‌గా రూ.399 లకే విమాన టికెట్లు అందిస్తున్నట్టుగా ప్రకటించింది. సోమవారం నుంచి ఈ నెల
chennai: dmca party goppa nayakudini kolpoyindani aa party varking president enke stallin perkonnaru. oka goppa nayakudine kaadu.. oka manchi tandrini kuudaa kolpoyanani stallin aavedana vyaktam chesaru. ivaala chennailooni dmca pradhaana kaaryaalayamlo aa party atyavasara karyavarga samavesam nirvahinchindi. dmca pradhaana kaaryadarsi antagalan adhyakshatana ee samavesam jarigindi. ee karyavarga samavesamlo karunaanidhiki santaapam teermaanam chesaru. anantaram dmca adhyaksha padaviki stallin empikapai charchinchaaru. dmca adhyaksha padavi kosam stalineetho paatu aalagiri kuudaa poty padutunna vishayam viditame.
hyderabad: raanunna assembley ennikallo poty chese 105 mandi abhyardhulanu prakatistunnamani telamgaana aapaddharma cm kcr spashtam chesaru. assembley raddu roje abhyardhulanu prakatistuu sanchalana nirnayam teesukunnaru. daadaapu sittingli emmelyelu andarikee tiketlu ketayinchamannaru. iddaru emmelyelaku matrame tikete niraakarinchaamannaaru. husnabadka bahiranga sabhatho prachaaraaniki srikaram chudatamani cheppaaru. assembley ennikalu kuudaa twaralone vache avakaasam undannaaru. aneka tyaagaala, poraataala phalitamgaa telamgaana rashrtanni saadhinchukunnaamannaara. telamgaana abhivruddhini pradhaani, palu rashrtala cmlu prasamsinchaarannaaru. neeti paarudala praajektulapai vipakshaalu prajalni tappudaari pattinchaayani vimarsinchaaru. swalpakaalamlone telamgaana adbhuta pragati saadhinchindannaaru.
eppudo chinnappudu maa nanamma ramayanam gurinchi cheppinappudu vinna dandakaaranyam gurinchi. adekkadundo emo devullu tirigina pradesam kada anukunevaadini. cony perigi peddavaadnayina taruvaata adhi mana telamgaanaloonuu vistarinchi undani telusukunna. ayithe intavaraku daanni chuseruganu. chudalane kushala maatram eppatnundo vedhistondi. chivariki inta kaalaaniki aa keekaaranyamloki pravesinche avakaasam, sandarbham vachayi. achchamaina aadivaasii pandaga medaram jaatara ku teralechina sandarbhamidi. nelarojulapatu jarige ee jaatarapai ''sopati'' paatakulaku pratyeka kathanam andinchadaaniki swayamgaa aa mahajana melaanu chuudaalani bayaluderaanu.
photographershy venkateshne kalisi haidaraabaadu nunchi udayam edunnarake hanmakonda cherukunnanu. appatike medaram jaatara speshalle bassulu siddamgaa unnaayi. bassulo chala dooram prayaaninchaam. intalo gattamma devalayam vachindi ''padi nimishaallo darsanam chesukoni vacheyaala''ni condakterse keka pettaadu. andarilaage memu kindiki digam. chuste ee madhyane kattina gudila kanipinchindi. ikkadenduku aapaarani okariddarini adigaanu. sammakka daggaraku velle e vaahanam aina ikkada aagi vellalsinde. lekapothe pramaadam jarugutundani cheppaaru.
mallee bassu mundukurikindi. akkadi nunche asalaina dandakaaranyam praarambhamainatlundi. lopaliki vellekoladii edho teliyani anubhooti. evo puraasmrutulu kallamundu kadalaadutunna bhavana. akkadakkada roddupakkana unna chetla madhya vantachesukuntu kanipinchaaru. veellevarani pakkavaarini adigithe sammakkanu darsinchadaaniki vachina yaatrikulani cheppaaru. ikkadi nunchi unna vanamanta sammakka saaralakkala saamraajyame. bhaktulu ee adavilo e muula undi mokkina devatalu sweekaristaarani cheppaaru napakkanunna peddamanishi. itla kaburlucheppukuntu undagaane medaram vachesindi. jaatara fibravari 17 nunchi 20 varaku jarugutundi. mememo vaaram padirojulu munde bayalu deram. ayyo janamtho matlade avakaasam dorukutundo ledho anukuntu bassu digam. cony appatike rendu vaaraala nunchi bhaktulu vela sankhyalo vastunnatlu cheppaaru akkadi dukaanadaarulu. deentho manasu kaasta kuduta padindi.
appatike janam rakada praarambhamayindi. jaatara ante enno shapuluntayi. rangularaatnaa luntayi, sarkasmluntaayi rakarakaala manushulu kanipistaaru. mari veellantaa aeri anukuntu kemeranu savarinchukuntu munduku kadilam. intalone oo aaradugula bhari vigraham maaku kanipinchindi. nallani menichayatho gaddam penchukoni moolikalu edurugaa pettukoni oo godugu needalo adbhutamgaa kanipinchaado aadivaasii. vavi.. clicke.. clicke.. clicke andi kemera. aa taruvathe maatalu kalipam. e ooru meedi annaanu. mem chenchulam. srisailam nallamala adavula nunchi vachanannadu. konnellugaa medaram jaataralo vanamoolikalu ammukuntunnanani cheppaadu.
mellagaa munduku kadilam. naalugadugulu veshamo ledho naluguraiduguru aadapillalu vachi 'sari kollu kavala sari. mem kosipedatam sari' antuu chuttumuttaaru. maaku mundu artham kaaledu. cony akkadi drushyam chuste telisindi. vaallu kollu ammukunevallu. atlage kontamandi kollanu kosipetti padho parako dabbulu teesukuntunnaru bhaktula nunchi. kodini koyadam vaste chaalu.. kevalam oka katti teesukoni jaatarakoste saayantraaniki antho intho sampaadinchukune avakaasam undannamaata anukuntu munduku kadilam.
intalo dooramgaa maa vaipe vastunna oo jaanapada yachakudu kanipinchaadu. gunde laya tappindi. eppudo poragaadigaa unnappudu chusina.. enni rojulayindi budabukkala vaarini pratyakshamgaa chusi! aabagaa atadito maatalu kalipina. tane kaadu chaalaamandi budabukkalavaaru ikkadikochi bhikshaatana chestaarani cheppaadatadu. atadu cheppinatle aa taruvaata naluguraiduguru kanipinchaaru maaku. mundukelutunnam. prabhutvam kottagaa kadutunna saashwata, taatkaalika kattadaalu anekam darsanamichaayi. shapulu emunnaya ani chustuu pothunte daarikiruvaipula puusalavaaru kanipinchaaru. vaallu uttara bhaaratadesaannunchi vachinatlundi. errati endalo tellani mukhalu kamilipotunte vasivaadani aadapaduchulanu chudalekapoyam. foto teeddaamani daggariki velithe siggumoggalai poyara muddulolike chinnarulu. veelle kaadu chala mandi uttara, madhya bhaarata desham nunchi chinna chitaka vastuvulu ammukunevaaru kanipinchaaru. nemaleekalatho visanakarralu, itara sampradaaya jhaaduulu ammukunevaarini palakariste agra nunchi vacham ani cheppaaru. deennibatti medaram paeru ekkadi varaku vyaapinchindo ardhamayindi.
jaataralo prati chota kanipinche saadhaarana drushyam gorrelaku pooladanda, bottu petti teesukupotu undatam. veellandaruu sammakkaku gorreno, mekano istamani mokkukunnavaaru. aa mokku teerchukoovadaaniki itla munduku saagutunnaarannamaata. ayithe jaataralo gorrelu, mekalu ammevaaruu unnaaru. retlu maatram aakaasaannantutunnatla bhaktula maatalanu batti telustondi. ee dharalanu tattukoleke chaalaamandi intidaggara nunche kollu, mekalanu tecchukuntunnaru.
ivannee chusukuntu sammakka saarakkala gaddela praantaaniki cheram. janam raddi akkada ekkuvagaa kanipinchindi. akkada maaku oo vinta anubhavam eduraindi. oo padi padihenumandi streelu chetullo taloka kodini pattukoni ''eduru kollu, eduru kollu'' antuu chuttumuttaaru. makem artham kaaledu. nissabdamgaa pakkaku toligi oo chettu needana nilabadi asalikkada yem jarugutundo chuudaalani pariseelinchadam praarambhinchaam.. gaddela edurugaa kollanu egaresthe punyam anedi oka nammakamani, kondaru kollanu egarestamani mokkukuntaarani aa taruvaata telisindi. kollu egareyaalanukunevaariki kollatho kontamandi aadavaaru siddamgaa untaaru. bhaktula badulu vaalle kollanegarestaru. itla tama kodini egaresinanduku padiruupaayalu teesukuntunnaru sthaanika mahilalu. itla kollanu egareyadaanni edurukollani vyavaharistunnaaru.
madhyaahnaaniki maa taadwai reporterse sammayya mammalni kalisaadu. mugguram kalisi moodurojulu dandakaaranyamlo unna koyagudelanu tirigam. sammakka jaatara modatagaa praarambhamaina bayyakkapeta, govindarajula nilayamaina kondai, saralamma koluvaina kannepalli... itla chala oollane tirigam. endarithono matladam. sammakka jaataraku sambandhinchina enno apuroopamaina saakshyaadhaaraalugaa paniki vache patraalu, kortutiirpula pratulanu sampadincham. atlage pradhaana archakudayina jaggaaraavunu pratyekinchi intervio chesham. veetannintiloni viluvaina, aasaktikaramaina amsaalni ikkada andistunna.
nijaaniki modatlo sammakka, saralamma antuu iddaru devatala jaatara undedi kaadu. sammakkake jaatara chesevaaru. adhee medaaramlo kaadu. bayyakkapetalo. bayyakkapetalone sammakka jaatara praarambhamayindani modati rendu jaatarlanu chusina chanda raam dasn chebutunnaru. ee jaataranu chanda vamsastulayina koyalu jaripevaaru. jaataranu vaare praarambhinchaaru kabatti vaarike daanipai sarvahakkulu untaayi. ee hakkudaarulane talapatulugaa vyavaharistaaru. ayithe ee jaataralanu jaripe chanda vamsastulu aa chuttupakkala koya goodellonu unnaaru. bayyakka petalo karuvu kaatakaala valla jaataranu nirvahinche sakti sannagilladam, daayaadula madhya vachina abhipraya bhedala valla sammakka jaataranu bayyakka peta nunchi medaraniki maarchaaru. ante sammakka jaatara 1940 llone praarambhamayindani raandaasu, konni kortu kaagitaala valla grahinchavachhu. antaku mundu sammakkaku jaatara jaripe aachaaram ledane cheppavachhu. kevalam oka pandugagaane koyalu modatlo jarupukonevaaru.
sammakka jaatara medaram maarina taruvaata kuudaa jaatara jarapadaaniki talapatulayina chandavansastula daggara dabbullekapoyayi. deentho chanda vamsastudayina chanda paramayya govindarao peta avatala unna chelavaayilo unde oo velama doranu aasrayinchaaru. aa dora paeru banda lakshmanarao. itadiki nijam prabhutvamlo palukubadi undi. dabboo undi. aayana daggariki velli appugaa kontha dabbu teesukuvacchi jaatara nadipinchaaru. ayithe aa taruvaata appu teerchaleka poyaru koyalu. deentho lakshmanarao vachi devata naade, jaataraa naade ani aakraminchesaadu. jaataralanu atade nirvahinchi vache aadaayaanni teesukuntu vachaadu. ayithe koyalu tama devatala commity adhyakshudugaa unna poddibelli buchayyaku vishayaanni vivarinchaaru. aayana chanda paramayya tarafuna kortulo dava vaesaadu. kortu koyalaku anukuulamgaa teerpu cheppindi. jaatara jarupukune hakku koyalake undani chebutuu ichina teerpu kaapeeni buchayya paramayyaku andajesadu.
ayithe devunni dora hastala nunchi vidipinchi jaatarapai tirigi hakkulu kalpinchinanduku krutagnatagaa chanda vamsastulandaruu paramayya naayakatvamlo ika nunchi devatala sanghaaniki adhyakshunigaa buchayya, aayana vamsastule undaalani teermaanistuu oka kaayitaanni raasukunnaaru. aa patram ilaa saagutundi...
srimukha naama samvatsaram, pushyamasam, suklapaksham, padamudava roju 6-1-1944. korniballi buchayya, valdu papayya, graamam kamaram, taluka mulugu devatala commity adhyakshulavaariki rasi ichina teermaanamu. chanda paramayya valdu bhogayya asaldarke medaram jaatara mariyu vaddelu siddaboyina chinapullayya, siddaboyina pedda pullayya, siddaboyina papayya, siddaboyina jaggayya, kaka sammayya kannepalli. memandaramu ekastulamai rasi ichina teermaanamu emanagaa shree sadalamma, saralamma medaram jaataranu shree gudibanda lakshmanarao chalavaayi desaayigaaru aakraminchukoni jaatara aadaayamunu vaare anubhavinchevaaru. vaddelaku, dolivaariki, itara panivaaralaku kharchulu ichevaaru kaadu. memu bhayapadi adagaleka poyamu. itti vishayamulanu meetho vichaarinchagaa devatanu shree lakshmanarao desaayi nundi bedakale cheyinchutaku gaanu chanda paramayya paera dava nadipinchi aayanaku asaldarke paisalu ippinchinaaru. mariyu desaayiki bedakale mothe chuyinchi andukugaanu adalathe kharchulu meere baraayinchinaaru. asaldaaru, poojaari kharchulu kuudaa meere baraayinchinaaru. beranni hemane daarfunu kuudaa meere teesukuvacchi jaatara nadipinchinaaru. maa devatanu, jaataranu nilabettinanduna sadaru devatala commity adhyakshulugaa mee kutumba vamsa paryantamu undunatlugaa teermaaninchi rasi ichuchunnamu. indulo ekilaapu jarigina chellaneradu. meru kaagiyitamu lenanduna saadaa kaayitamupai rasi ivvanainadi. mana ariyaaloni kula peddala mundu rasi ichina teermaanamu saidy.
jaatara aadaayamlo evarevaru entha teesukovaalo kuudaa vaaru adhe roju maro patram raasukunnaaru. adhi itla saagutundi...
srimukha naama samvatsaramu pushyamaasamu suklapakshamu padamudava roju 6-1-1944 poddibolli buchayya valdu papayya graamam kamaram, taluka mulugu. chanda paramayya valdu bogayya mutavalli asaldaaru, siddaboyina pullayya, siddaboyina papayya, kokkera narasayya, kaka sammayya modalagu poojaarlu mariyu mulugu tasilderam anumatitho paallu nirnayinchanainadi. asaldaarki 1. sarkaareevaaridi 1. jaatara kharchula kinda 1. ee prakaaramu teermaaninchukoni jaatara nadupukonuchuntimi. chanda paramayyagaari nundi maaku jaatara ayina ventane poojaareelaku, dolivaaralaku, jaataralo panichesina vaallaku koollu, kharchulu ivvavalenu. idhi ponu samvatsaram podavuna vachhu pandagalaku anagaa pottapandaga modalukoni samvatsaraadi pandaga varaku vachhu kharchulanu tecchi ichi pandaga jaripinchavalenu. sarkari panulatho gaanee, vaataalatoe gaanee elanti sambandham ledu. paallu adagamu. prati jaatara yokka aadaayamunu batti maaku, itara panivaaralaku koollu, kharchulu penchutuu asaldarke nundi sadaru devatala kamitivaaru ippinchavalenu. itti paabandi kaayitamu maa ariyaaloni kula peddalamundu vraasiyichina teermaanamu. ee prakaaramu teermaaninchukoni jaatara nadupukuntunnamu. indulo ekilaapu jarigina chellaneradu. mariyu meru kaayitamu lenanduna saadaa kaayitamupai rayanainadi..
ee aadhaaraalannii aanaadu jaatara etla praarambhamayindi, daanni nirvahinchadaaniki koyalu enni tippalu padindee, aadaayam perigetappatiki jaatara prabhutvam chetulloki etla vachindo cheppe saakshyaalu. jaatara asaldaarulaina talapatulanu poojaarulugaa marchi prabhutvam jaataranu etla aakraminchi dochukuntundo cheppe patraalivi. tamaku jarigina anyayanni teliyachestuu aneka vinnapaalu chesukunnaru koyalu. tamanu talapatulugaa gurtinchamani entha mottukunna vinevaarevaru?
saralamma devata undedi kannepallilo. daadaapu moodu kilometerla dooramlo unna kannepalli nunchi budhavaaram rojuna medaraniki cherukuntundi. saaralammaku aaruguru poojaaruluntaaru. andaruu kaka vamsastule. sammakkaku kokkera, mallela, siddaboyina, chanda intiperunnavaaru poojaarulugaa untaaru..cony saaralammaku kevalam kaka vamsastule poojaarulugaa undatam gamanarham. mandavelli pandaga jarapadamthone saralamma jaatara praarambhamainatlu lekka. ooruchuttu bali teestaaru. pandipillanu ooru chuttu chappullatho tippi daanni ammavari gudi daggaraku teesukuvastaaru kaka vamsastulu. oka katte pullaku daani naalugu kaallu katti velaadadeestuu gudi chuttu moodu pradakshinalu chestaaru. daanni balicchi tala, raktaanni gudi edurugaa unna tokkudu bandakinda puudchipedataaru.tokkudu banda pavitramainadi. daanni tokka koodadu ane nammakam undi.. aa bandanu daati gulloki vellaali. pandi pillanu gudi chuttu kattu teesetappudu oka ittadipallaanni teesukoni chetto kodutuu undaali. atlage pandini kuudaa kodithe geery... geery mani sabdam ravala. gudichuttu tirugutunnanta sepu adhi arustune undaali. pandi mondemnu kevalam mantallo kaalchukuni matrame tinaali kaani kuura vandukuni tinakudadu ane nammakam undi. ee sandarbhamgaa kaka vamsa poojaarulu kulapeddalanu, bandhuvulanu pilichi taaginchi maryaada chestaaru. vetapillanu kosi bhojanaalu pedataaru. gudikattu teesi ellostaaru. mallee budhavaaram ammavaaru gadde daggaraku veltundi.
saralamma gaddekelle roju udayam padi padinnaralopu ayiduguru aadapillalanu pilichi talaara snaanaalu cheyistaaru. ittadi saravalu rendu, steelu saravalu rendu, matti kunda okadaanni teesukoni gaddela daggaraku chappullatho velataaru. akkada unna gaddelanu subhramgaa kadugutaaru. aataruvaata pasupu kunkumalu, cheeralu petti ellostaaru. tirigi kannepalli vachetappudu vaarithopaatu kalektaru, espy, devaadaayasaakha adhikaarulu vanti mottam prabhutvaadhikaarulu kannepalli vastaaru. vachi mundu palapuja chestaaru poojaarulu. aa taruvaata saaralammanu medaram teesukupovadaaniki siddham chesukuntaru. chappullatho sakala prabhutva adhikaarulu anusaristunte saaralammanu teesukoni kannepallivaaru medaram cherukuntaaru. saralamma nu gadde meeda nilapadamtho jaataralo oka ankam mugustundi.
nijaaniki saralamma kannepalli devata kaadane vishayam evariki teliyadu. aame dodla ane oorulo unde devata. akkade modatlo pandaga chesevaaru. ayithe dodlalo unnatle saaralammanu poojinche vamsastulu kannepalliloonuu undevaaru. dodlalo tarachugaa varadalu ravadam, itara kaaranaala valla aamenu kannepalliki teesukuvacchaaru. appati nunchi kannepallilone saaralammanu poojistunnaaru. ee sangatulannee maaku kondai graamastulu cheppaaru.
budhavaaram e samayaniki saaralammanu medaram gadde meedaku ekkistaro sanivaaram adhe samayaniki aamenu tirigi kannepalli gudiki teesukuvastaaru. ante tiruguvaaram chestarannamata.
okappudu sammakka jaatarato govindarajulaku sambandhame ledu medaraniki adavi margangunda sumaru padikilomeetarlu prayaaninchi kondai graamam cherukunnam. akkada nagulamma, govindarajula devalayalu unnaayi. okappudu ee rendu devalayalu gudisele. ayithe ippudu prabhutvam govindarajuluku kaankreetuto gudini kattinchindi. nagulammaku paikappu penkulathonu, godalu mattithonu nirminchi undi. marikoddi rojullo nagulamma gudini kuudaa concreetu mayam chese aalochana undani chebutunnaru. ikkada oo aasaktikaramayina sangati cheppaaru kondai graamastulu. govindarajuluku, sammakkaku kalipi jaatara chese muchate modatlo ledu. evari jaatara vaaride. ayithe 1970lalo medaaramlo pasuvulu, manushulu jabbulu palayyaru. deentho kontamandi medaram koyavaru kondai vachi govindarajulni medaram jaatara sandarbhamgaa akkadiki teesukurammani koraru. itla koyapallello anarogya samasyalu, asubhaalu jarugutunnappudu pakka unna oolla grama devatalanu aahvaaninchadam paripate. naaku telisina oka udaaharananu ee sandarbhamgaa chebutaanu. tupaakula goodem oo koya goodem. akkada okasari pantalaku tegullu vachayi. pillalaku jwaraalu vachayi. anduvalla daggarlo unna nayakapodulu ane marogirijanulu nivasinche sangampalle velli vaari gramadevata 'lakshmidevara'nu tama graamaaniki aahvaaninchaaru. panduga jarupukunnaru. itlage medaaramvaaru kuudaa kondai nunchi govindarajulni aahvaaninchaaru. appati nunchi prati medaram jaataraku govindarajulunu akkadiki teesukupoyi jaatara anantaram tirigi teesukuvastunnaru.
pagididdarajuto medaram jaatarakunna sambandham kuudaa daadaapu intenantunnaru. kamaram nunchi pagididdaraajunu teesukuvastaaru. 2006 nunche pagididdaraajunu kamaram nunchi teesukuvastunnaru. antaku mundu pagididdaraajunu kevalam kamaram gramavasule poojistuu undevaaru. budhavaaram naadu kamaram nunchi pagididdaraju vaste, kondai nunchi govindarajulu medaram cheratadu.
ekkado vaeru vaeru graamaallo unna grama devatalanu oka chota cherchadam jarugutondi. ayithe okappudu vandalu velallo vache bhaktulanu kotla sankhyaku cherchina ghanata prabhutvaalade ani cheppaka tappadu. aadaayam ekkada unte devadaya dharmadaya saakha akkada vaalipotundi. mundu mundu tirupati aadaayaanni minchi aadaayaanni samakurche saamarthyam sammakka saralamma jaataraku undani grahinchaayi prabhutvaalu. anduke vipareetamaina prachaaram kalpinchi carporate samsthala kallu medarampai padela chesaayi.
budhavaaram saralamma gaddenekkite guruvaram sammakka gaddemeediki vastundi. gaddemeediki vache mundu aneka kratuvulu, poojalu chestaaru koyalu. andulo mukhyamainadi edureta. devunigutta kinda jala untadi. adhi aa guttakinda kelle vastadi mundugaa kondameeda unna sammakkanu teesuku vache poojaarulu ee jalalo kaallu kadukkuntaaru. sammakka kindiki digutunna samayamlo edurella manda daggara selapeyyanu balistaaru. selapeyyi ante maraka lekunda unde tellati aavuduuda. ilaa balivvadaanni edureta antaaru. ippaakulu, paalaakulu, ayiduserla ippapuuvu sara, aidu serla kallu tecchukoni taagutaaru. atlage balicchina selapeyyi lopali avayavaalu teesi kaalchukuni aakullo talaakinta tintaaru. deenne saaka antaaru. idhi kulastulanu maryadachesi santruptiparachadam kosam chese vindulaantidi . guruvaram sammakka gaddenekkina taruvaata nindu jaatara praarambhamainatlu..
okappudu kulapeddalu chilakala gutta ekkevaaru. ippudu yuvakule ekkutunnaru. vaarandaruu ammavaariki rakshanagaa nilustaaru. polisulaku badulu vaare untaaru. veerandaruu gutta sagam varaku ekki akkadakkada kattelu pattukoni niluchuntaaru. ammavarunde pradesaaniki velledi okkare. prastutam kokkera krishnayya aa vidhi nirvartistunnadu. .kokkera vamsastule ammavaarini teesukuvachhe hakku kaligi untaaru. adivaraku kokkera enkanna undevaadu. konda digina sammakka gadde daggaraku vastundi. aa samrambhaanni chudale kaani cheppanalavikaadu. sammakka gaddenekkina roje bhaktulu potettutaaru. sanivaaram naadu tiruguvaaramto sammakka, saralamma, pagididdaraju, govindarajulu evari saashwata nivaasaalaku vaaru cherukuntaaru.
prabhutvam e sthaayiki cherukundante tamaku vigrahaaraadhane ledani mottukuntunna girijanula daggaraku velli sammakka saaralammalaku bangaaru vigrahaalu cheyiddam antondi. aa madhya devadaya saakha kamishanarm ee pratipaadana cheyadamtho koyalu nirdvandvamgaa tiraskarinchaaru. ippativaraku gaddela meede devatalanu nilipi kolustunnaru. mundu mundu pedda pedda devalayalanu nirminchinaa aascharyapadaalsina avasaram ledu. adhe jarigithe koyala devatalu vaariki dooramaipotaaru. brahmana poojaarulu ee devalayamlo tishtavestaaru. itla jaragatam charitralo kottemi kaadu. chenchulaku ippatike ee anyayam jarigipoyindi. srisailamlo unna chenchu mallanna devalaya samudaayamlo ippudu chenchupujarulekkaduna. braahmanulu, lingayatule archakulugaa unnaaru. prabhutva pettanam perigipothe sammakka saarakkalaku koyalu dooram kaakatappadu. roopu maarutunna medaram jaatara ika mundu etla darsanamistundo mari!
medaram jaatara nirvahanalo talapati, vaddelu, itara kula peddalu anekamandi paalupanchukuntaaru. cony medaram gaddela daggara unna poliisulu malo iddare lopaliki velladaaniki veeluntundani antunnaru. anduvalla maa kulapeddalu avamaanamgaa bhaavistunnaaru. maa devunni chudataniki maapai polisula aankshalenti?
sammakkaku mundu sadalamma devi ani vyavaharinchabadindi. modatlo aamenu sadalammagaane vyavaharinchevaallu. anduku sambandhinchina aadhaaram madaggara undi. inka velugu chuudaalsina raagi saasanam, devuni janma rahasyam teliyachese kaagitam undi. jaataralo vadditanam (poojaaritanam) evaru cheyali ane vishayam perkonabadi undi. ante maaku prastutam unna vadde (poojaari) nachakapothe verevaarini niyaminchukovachhu. itla 12 mandini niyaminchukovachchani patraalu chebutunnaayi. prabhutvam aadheenamloki jaatara velle samayamlo hycortu kontha dabbu istam poojaarulandaruu panchukondani cheppindi. aa vidhamgaa talapatulamaina memu kuudaa poojaarulugaane pariganinchabadutunnaam. ee anyayanni sarididdi talapatulugaa maa hodanu gurtinchaali.
bayyakka peta unna praantam antaa dattamaina aranyam. aneka rakala jantuvulu undevi. peddapululu, elugubantlu, chirutapululu undevi. ooruku rendu kilometerla dooramlo oo konda undi. aa konda pakkane oo kunta undi. deenne jalakam baavi antaaru. sammakka ee bavilone snaanam chesedani koyalu nammutaaru. ninna monnati varaku kuudaa deentlo eppuduu neellundevi.cony kramangaa puudipootuu raavadamtho endipoyindi. deenilo unna neeru palala tellagaa untundi. ippatikee varsham vaste tellani neellu kanipistaayi. koyalu pasuvulanu tholukoni taallatoguku vellalante ee baavi unna praantam nunche vellaali. ituvaipuku ravalante jaagrattagaa untaaru. jalakam baviki chala dooramgaa unna ppude cheppulu chetha pattukoni pasuvulanu tholukoni baviki dooramgaa vellina taruvathe cheppulu vesukuntaaru. atlage bayata cherina aadavaallu cony, intlo asubhakaaryaalu jariginavaaru cony ee bavidaggaraku rakudadu. idhi vaariki atyanta pavitramaina pradesam. jaatara bayyakka peta nunchi sammakka jaatara medaraniki vellinaa aanavaayitii pokunda medaram anta pedda ettuna kakapoyina ikkada panduga chestaaru. mukhyamgaa tiruguvaaram panduga chestaaru. atlage bayyakkapetalo kuudaa sammakka jaatara chestaaru.
ee jaatara roju ee kunta daggarunna kondapaiki poojaari okkade velli ammavaarini kindaku teesukuvastaadu. aamenu teesukoni andaruu bayyakka petalo unna gaddemeediki cherustaaru.. rendellakokasari ee jaatara chestaaru. ee edaadi medaaramlo jarugutondi kabatti vache edaadi bayyakkapetalo chestaaru.. venakatikidi oore kaavachhu. ikkadanta kundapenkulu kanipinchevi annaru graamastulu. konni vigrahalukuda dorikai. deenni batti bayyakka peta modata kondapakkane undedani cheppavachhu. konni kaaranaala valla ippudunna chotiki ooru maari undavacchu.
maini roddulo unna okati ara karentu stambhaalu tappa ekkadanna oollo unnayemo chudandi. peruku sammakka saralamma jaatara antaaru. sammakka unna medaranni abhivruddhi chesinatlu saralamma unde kannepallini cheyyadam ledu. kannepallipai saviti talli premanu chupistondi prabhutvam. oorantaa streate laitlu undaala. saidu kaalvalundaala. sisi rodlu veyyaali. inkoti athi mukhyamainadi entante.. maaku jaatara valla rendo panta nashtamavuta undi. blade tractorlanu petti maa polaalanu completegna levelle chestunnaru. induvalla maa polaala sarihaddulu teliyakunda potunnayi. pantalu vesukokunda prabhutvam balavantamgaa bhoomulu teesukoni bhaktulaku soukaryaalu kalpistondi. bhaktulaku soukaryaalu kalpinchadam manchide. cony maaku rendo panta vesukune avakaasam dooramavutunnanduvalla nashtapariharam chellinchaali kada prabhutvam. mem aadivaaseelam. maaku sahayam cheyakapoga nashtam kaligistondi prabhutvam. maro ibbandi entante jaatara taruvaata maa bhoomulu bhaktula malamootraalu, vaallu kosuku tinna gorrelu, mekalu, kolla vyardhaalu, plasticke sanchulu, pagilina seesaalatho nindipotayi. jaatara aipoyina rendu moodu nelalu ee praantamantaa durvasanato bhayankaramgaa untundi. memandaram rogaalabaarina padatam. bhaktulu, prabhutvam evari daarina vaallu pothe maa gatenkanu. prabhutvam jaataraku mundu bladu tractorlanu petti chadunu chesi subhram chesinatle taruvaata kuudaa maa bhoomulanu subhram cheyali. nashtapariharam chellinchaali. mem noruleni girijanulam ani prabhutvam itla chestondi. adhe vere chota itla chestunda? cheste oorukuntara?
saaralammanu prabhutvam pattinchukovadamledu. sammakka-saralamma jaatara ani perupetti jaatara nirvahistunna prabhutvam medaranni baga abhivruddhi chestondi. cony ikkadi nunche kada sammakka velli medaram gaddenekkedi. ikkada chudandi etla undo. medaaramlo aadaayam baga vastundani akkade annee chestunnaru. naa chinnatanam nunchi ikkadiki vastunna. ee amma ante chala nammakam. maa kashtaalu, korkelu teerustadi. anduke rendellakokasari vachi mokkulu teerchukuntam. cheeralu, raikalu, odibala biyyam, bangaram, mekalu, kollu annee sammakka saaralammalaku samarpinchukuntam.
saralamma gaddelanu kadagataniki vellevaaru kannepillalu. vaare gaddelanu kadigi subhram chestaaru. sammakka gaddelanu kadige medaram streelu muttayiduvulai undaali. veeru devata daggara chese tatamgaanni pasidi kundalu muggulu pettadam antaaru. saaralammaku cheere, sare, pasupukunkuma antaaru.
sammakkaku sellapeyyi maamsaanni samarpistaaru. aakaasamlo thootaalu pelchi polisuvandanam samarpistaaru. digivacchi jalamlo kaallu kadukkuni ekkina taruvaata selapeyyi aarambhistaaru. saralamma jinkameeda vaste, sammakka pulimeeda vastundantaaru. sammakka roudramoorthy ayithe saralamma saantamuurti. santaanam kalagalanna, korikalu tiiraalannaa saaralammaku mokkaalani kaka amruta antondi. aameku pasupu saarelu pedatam kabatti saantam ekkuva antundi.
vemulavada rajanna daggaraku velli pooja chesina taruvathe sammakka sarakka jaataraku vellaalane aachaaram okatundi. rajanna sammakkaku tandri. anduke tandriki pettukunna taruvaata sammakkanu darsistunnaru. poojaarulu kuudaa rajannanu darsinchukunnake sammakkaku poojalu nirvahistaaru.
siddaboyinavaariki, chandaavamseeyulaku chuttarikam undi.vaalladi moodu, maadi ayido gotram. mem sammakka jaataraku talapatulugaa vyavaharistaam. talapati ante jaataranu nirvahinchadaaniki, kharchulu bharinchadaaniki, aadaayaanni teesukoovadaaniki sarvahakkulu unnavaadu. ika moodo gotreekulu vaddelu (poojaarlu)gaa vyavaharistaaru. maa indlalove subhakaaryam jarigina, leka asubha kaaryam jarigina siddaboyina vamsastulayina poojaarulu vachi konni aachaaraparamaina vidhulu nirvartinchavalasi untundi. devuni pooja sandarbhamlo devuniki bottupettadam, kulapeddalaku, bottupetti kankanam kattadam jarugutundi. koyallo chandavanseeyulu talapatulu kabatti vaariki kankanam katti maryaada chestaaru. kankanam ante pachani maamidaakunu madichi daaramto kattadam.
kordivelli gopalarao, noothana nageshwararao, borlala anevaaru aadivaaseelu kaaru. aina vaaru chairmannga chesaru. ayithe maa aadiveesee sanghaalavaaru prasninchadamto prastutam aadivaaseelane chairmannga niyamistunnaaru. ayithe ippatikee directorluga naann triballenu niyamistuunee undi prabhutvam.
chandaparamayya koridi buchayya kalisi rasukunnanduvalla buchayya daggara kaayitaalu undipoyayi. buchayya vaarasudaina gopalarao daggara kaayitaalu unnaayi.
1943ku mundu bayyakka petalone sammakka jaatara jarigindi. ayithe maa vamsastulu kondaru medaaramlo undevaaru. vaarandaruu ikkadiki vachi jaatara kaaryakramaallo palgonevaru. vaariki undataaniki, tinadaaniki erpaatlu cheyadam kashtamavutondi.
okasari devadaya saakha kamishanarm devatalaku bangaaru vigrahaalu chepiddamane prapojalle pettaadu. cony mem anduku angeekarinchaledu.
chepalu, resukukkalu, pandulu, guddelugulu, kundellu, duppulu undevi. chirutapululu, peddapululu neellakochevi. poddubothe nakkalu ekkadikakkada oo... anta undevi. nemallu saayantram avvetappatiki gumpulu gumpulugaa gorrelochinatlu vastuu kanipinchevi. manushulni chudamgaane paaripoyevi. saayantram nalugunnara ayidayindante madikattameedaku vachicherevi. atlage kaarakollu kuudaa ekkuvagaa kanipinchevi. pululu duppullanti jantuvulanu shikaru chesevi. avi tini vadilesina maamsaanni mem tinevallam. maamsam laeni roju undedi kaadu. atlage resukukkalu kuudaa jantuvulanu battevi. mottaaniki ippudu atuvanti jantuvulevi kanipinchadamledu. mem aavulni mandalugaa adavullo mepukuntu tirugutunte pululu, chirutalu daadi chesi aavulni champi tinesevi. andukane chala jaagrattagaa undevallam. okkosari maa aavulni avi notakaripinchukoni vellinatle telisedi kaadu. intiki tholukuvachina taruvaata varusagaa dodloki velletappudu aavulni lekkapettukuntegaana aavulu, legalu pulula notabaddayani telisedi kaadu. atlage aavula doddi daggara kuudaa raatripuuta nippu pettukoni (mantalesukuntu) okaram tappanisarigaa kapala kasevallam. ayithe mem kondalloki poina puttalloki poina okka, pulikani, chiruta cony mammalni yem chesedi kaadu. anduku kaaranam sammakka talli mahime anukuntam. ippudu pululu, chirutalu emayyayo teliyadamledu. adavulathopate jantuvulu kuudaa nasinchipoyinatlunna.
ippa poovu, ippapuuvu sara tagedi. elleri gaddi, nallachennagaddalu, ippapuulu vepukoni, udakabettukoni, ambalichesukunevallam. mokkajonnalu pandinchevallam. appudu togulundevi. neeru parevi. ippachettu maa vanavruksham. maa poojaa vidhaanamlo vippachettuku pramukha sthaanam undi. vippa saaraanu devataku naivedyamgaa samarpistaamu. atlage ippa poovu nunchi teesina noonethone sammakkaku deepam veligistam. vantaku kuudaa idivaraku ippanoonenu upayoginchevallam. shoolaala pandaga naadu ippapuuvu kolu untadi. aa kolunu manchi palathoti kadigi, kotta guddanu teesukupoyi daaniki kadatam. ippapuulu aa guddalo padataru. kotta pandaga (tolakari vaanala sandarbhamgaa chesukune pandaga) roju ee poolanu sammakkaku samarpistam. rohini kaarte praarambham rojuna chembulo neellu teesukoni andulo rendu poolu vestam. rendu poolu munigithe varsham baga padutundani artham. munagakunda telithe varshaalu antagaa padavani artham chesukuntam. idivaraku varshaalu padina taruvaata mokkajonna veste adhi pottameedaku vachedi. aa potta kankulanu sammakkaku samarpinchevallam. deenne pottapandaga antam. pottapandaga chesevaraku evvaruu kotta mokkajonnalanu tinaru. kottapandagane maga (magha) pandaga antaaru. ayithe ippudu kaalaalatoe sambandham lekunda mokkajonnalanti pantalu pandistunnaaru. malanti vaallam seejan kaani seejanlo pandinchina pantanu tinam. ayithe kondaru tintunnaru. oka vidhamgaa kotta soukaryalavalla maa aachaaralaku ibbandulostunnayana. 'chikkudugaayi kotha'thu ane pandaga chestam. kottagaa pandina chikkudugaayalanu sammakkaku samarpinchinaake mem vandukuntam. itla okadaani taruvaata maro pandaga chestam. pandagala samayamlo idivaraku dancelu chesevaaru cony ippudu ledu. ayithe pellilla sandarbhamlo nrutyam chestam. dolu vaayinchevaaru pratyekamgaa untaaru. veerini dolilu antaaru. veeru oka vidhamgaa maa poojaarulu. maa puttupuurvottaraalu, gotrala charitra vaarike telusu.
gaddelu enduku nirminchaaru? gaddelameeda medaaramlo devatalanu enduku niluputunnare vishayamlo chala mandiki spashtata ledu. devatalu, devullu manushula kanna saktivantulu, mahimaanvitulu ani nammutaaru kaabattimanushulu nivasinche praantaala kanna vaari gullu gopuralu ettayina pradesamlo undaalani bhaktulu bhaavistaaru. andukane pramukha devalayalanni kondalameede untaayi. ee koyadevatalu andaru kuudaa edho oka kondameeda unnavare. sammakkanu bayyakkapetalo unnappudu jalakambavi daggara unna devuni guttapai unchevaaru. medaaramlo chilakala guttapai unchutunnaaru. itla kondalapai unnata sthaanaallo unna devatalanu kindiki teesukuvacchi jaatara jaripe tappudu kuudaa vaariki ettayina vedikala meede sthaanam kalpiste gowravinchinatlu lekka. anduke ettayina, visaalamayina gaddelanu nirminchi ee devatalanu poojinchi taruvaata vanapravesam cheyistunnaru. gadde madhyalo oka moddulaantidi niluputaarude chettupadithe aa chettunu nariki moddunu ikkada nilapakudadu.
kevalam palachettu moddunu gaddepai niluputaaru. oka ooru boddurai veyadaaniki entha tatangam untundo atuvanti tatamgaalu ee moddunu uncheppuduu chestaaru. modatlo matti gadde undedi. taruvaata concreetu gaddelu chesaru. medaaramlo gaddelu naalugu vandala chadarapu gajala vistiirnam unna sthalamlo nirminchinatlu, anduku aravai okka roopaayalu kharchayinatlu talapatulu urduuloo rasukunna patramlo undi. idhi nijam kaalamlo rasukunna patramla undi.
prabhutvam bhaktulu raddeegaa unde pradesaalanu gurtinchi pratyeka erpaatlu chesindi. chilakala gattu, articy vai jankshan, jampannavaagu, kotturu, kannepalli, bayyakkapeta, inglishe meedium, gattumaisamma, guddelugula gutta, oorattam, kalavapalli, vengalapuresh vanti praantaalo vistrutamaina erpaatlu chesindi. eesaari sammakkanu girijana nrutyaalatoe aahvaaninchaalani prabhutvam aalochistondi. anduku tagina erpaatlu chesindi. edlabandlaku, itara motaru vaahanaalaku veruverugaa parkingle sthalaalanu ketayinchindi. eesaari saashwata praatipadikapai snaana ghattala nirmaanam jarigindi. poyina jaatara kanna ee saari ekkuva marugudodlu, lavatrila nirmaanam chestondi. mukhyamgaa saanti bhadratala vishayamlo pratyeka shraddha teesukuntondi. ippatike velaadimandi saadhaarana poliisulu, speshalle branchi poliisulu medaaramlo vidhulu nirvahistunnaaru. sammakka saaralakkala gaddelu ippudu puurtigaa polisu paharalo unnaayi.
sammakka saaralammalaku sambandhinchi rakarakaala kathalu prachaaramlo unnaayi. veetilo evi nijamo evi abaddamulo cheppadam kashtam. chaaritraka aadhaaraalu labhinchani sandarbhamlo itla prachaaramlo unna kathallone kontha vaastavam vedukkovalasi untundi. veeri gurinchi aneka kathalu prachaaramlo unna chivariki vachetappatiki ee kathala mugimpu okkate. adhe sammakka saaralammala marana kathanam. sammakka saaralammalu kaakateeya prataaparudruni edirinchi veerochitamgaa poradi veera maranam pondaarani konni kathallo undi. maroka kathalo kaakateeyulato chesina yuddhamlo bharta pagididdaraju veeramaranam chendite sammakka sahagamanam chesindani antunnaru. sammakka vaarasulu ichina oka karapatramlo unna kathalo sammakka andari mundu mantala mandi gaalilo kalisipoyindani, ilaa aatma tyaagam chesukunna sammakka saaralammalanu devatalugaa poojistuu rendellakokasari sammakka lagam rojayina maghashuddha pournaminaadu jaatara jarupukuntunnaarani undi. bayyakka peta graamastulu cheppe katha prakaaram... sammakka bayyakka petalo janminchindi. tanaku graamamlo undatam ishtamlekapovadam valla ooruku daggaragaa unna oo guttapai vadalamani cheppindi. aame korika meraku guttapai vadilipettinaaru graamastulu. appati nunchi aame graamamloki raledu. aame yuddhamlo maraninchaledani netiki jeevinchi undani aa graamastula nammakam.
sammakka chilakala gutta meeda pulula madhya dorikindani, sammakka bharta pagididdaraju, koothuru saralamma, alludu govindarajulu, kumarudu jampanna ani oka katha chebutundi. maroka kathalo jampanna sammakka bharta ani, koothullu saralamma, nagulamma ani undi. chandaavaaru ichina karapatramlo unna katha prakaaram sammakka saaralammalu akka chellellu savatulu. bharta pagididdaraju, koothullu saralamma, nagulammalu. jampanna muyyanna anevaaru kumaarulu. itla daadaapu padi kathalanu pariseelinchinappudu enno vaividhyaalu kanipinchaayi. mettam meeda ee kathalannee tyaagaaniki, saahasaaniki prateekalugaa sammakka, saaralammalanu chebutunnaayi. nammaka vyavasthameeda aadhaarapadi sammakka saralamma jaatara jarugutundanedi oppukoni tiiraali. koya prajalu bhakti, bhayamto ee devatalanu poojistunnaaru. ee jaatara maatru aaraadhanaa vyavasthalo bhagamga koyalu jarupukuntaaru. maatru aaraadhanalo praarthana, bali, pavitreekarana, aatma himsa ane naalugu amsaaluntaayi. koyala poojaavidhaanamlo avi spashtamgaa kanipistaayi. koyalaku devataku madhya vere vargaaniki chendina poojaari undadu. vaare swayamgaa devatanu poojistaaru. atlage balivishayaaniki vaste mekalanu, gorrelanu balivvadam, mamsanne naivedyamgaa sammakkaku nivedinchadam kanipistunnadi. bonalu moyadam, bangaram talapai pettuku ravadam, purushulu stree vesham dharinchadam, poonakaalu techukovadam ivannee pavitreekaranalo bhagam. porlu dandaalu pettadam, tala neelaalu samarpinchadam vantivi aatmahimsaku prateekalu.
-daa.di.anjaneedevi, mottamodati saarigaa sammakka, saaralammalapai doctorate siddhaantaanni raasina toli parisodhakuraalu
mandala parishathna kaaryaalayamlo drndo venkateshwarlu, empedo gajjaram aadhvaryamlo upaadhihaameepai budhavaaram sameeksha samavesam nirvahinchaaru. ee sandarbhamgaa vaaru matladaru. prati eflu narsareela nunchi home steed plantse teesukelli ikepy cae, seeseela dwara graamapanchaayatheelo mokkalu panchaalannaaru. haritahaaram kooli dabbulu chellinchi naatina mokkalanu jio tagginge cheyalani suuchimchaaru. upadhihami kooleela banky akountlu, aadhare jiraxe kaafiilanu sekarinchi anline cheyalani suuchimchaaru. pinchanlanu sakaalamlo andela chuudaalani suuchimchaaru. samavesamlo epoe lakshmareddy, apm vijayalakshmi, aayaa gramala taelu, eflu, ikepy sibbandi, paalgonnaaru.
kadem: mandala parishathna kaaryaalayamlo oopeaareedy srilata aadhvaryamlo upaadhihaameepai budhavaaram sameeksha samavesam nirvahinchaaru. ee sandarbhamgaa prati feellead assistanti narsareela nunchi home steed plantse teesukelli ikepy cae, seeseela dwara grama panchaayatiiloo mokkalu panchaalani, haritahaaram pamenti chesi naatina mokkalanu jio tagginge cheyalani suuchimchaaru. upadhihami kooleela banky akountlu, aadhare jiraxe kaafiilanu sekarinchi anline cheyalani suuchimchaaru. samavesamlo epoe shraavanhikumaarshame, apm vanaja, panchaayatii kaaryadarsulu, ikepy seeseelu, upadhihami taelu, eflu paalgonnaaru.
atyanta prajaadarana pondina mobaile yape 'olaa' sarikotta feecharnu andubaatuloki tecchindi. aardhika lavadevilu chesukune veelunu kalpistondi. olaa affaringe'thoo paatugaa itara samsthala anline chellimpulaku veelu kalpinchela 'olaa manee'ni prakatinchindi. olaa manee khaataallo gananeeya mottaanni kaligi unde vaaru ee-comerse platmaphmelapy chellimpulaku aa mottaanni viniyoginchukovachhu. olaa maneetho kastamarlu tama mobaile valetylo unna mottamto olaa yapethopaatu oyo roommes, lensecarte, twaralone savan, marenno pramukha anline platmaphmelapy nagadurahita chellimpulu cheyochu.
olaa maneetho kastamarlu ippudu olaa platmafesm velupala saitam van tuch chekavuthetho surakshitamgaa chellimpulu cheyochu. sagatu active valete ballense roo.veyyi unna vaaru olaa manee viniyoginchukovachhu. cabseas, auto, kaalii-pley taxi lanti olaa rawana sadupaayaalato paatugaa fude delivery, olaa cayfe andi grassary, olaa store lanti kampeneeki chendina mobaile onlee hyperi lokalni venchersello kuudaa vaadukovachhu. marinta samacharam kosam shashasha.sheeshreeaesheeay.shasheenu sandarsinchochu.
newdhilly: desha aardhika vyavasthanu prabhaavitam cheyagaladani bhaavistunna keelaka samavesam modalayyenduku.. kevalam inka konni gantala samayam matrame migili undi. kendra prabhutvaaniki, rijarbe banky madhya abhipraya bedhaalu taaraasthaayiki cherukunna tarunamlo
bengaluru: bhaarathmlo trakkula tayaarii diggaja samstha ashoke lelandi seeeevo-endy (cmd) padavi nunchi vinodhe dasari vaidolaganunnaru. mangalavaaram aayana ee vishayaanni prakatinchaaru.
mumbai: desheeya stacke marketlu mangalavaaram laabhaallo parugulu teesaayi. somavaram nashtaallo kadalaadina suucheelu mangalavaaram udayam kuudaa flatnegane praarambhamayyaayi. tarvaata anukuula pavanaalato la
mumbai: ee-comerse diggajam flipmarte saha vyavasthaapakudu, groop seeeevo binnibansalli (37) anoohyamgaa tana padaviki rajinama chesaru. vidhi nirvahanalo alasatvam, thoti sibbandito
navatelamgaana, vaanijya vibhagam: desha videsala nunchi telangaanaku vache atithulaku merugaina aatidhyapu sevalanu andinchenduku gaanu tama samstha karyakalapala vistarananu konasa gistamani taji jeeveeka
newdhilly: kendramloni mody sarkaaru prabhutva rangamlooni chamuru, sahaja vaayuvu utpatti samstha onseseeni (ayile andi nechurale gyasse carporation) nirveeryam chesela vyavahari
mumbai: suukshma ganankaalapai nelakonna anumaanaala nepathyamlo somavaram bhaarata marketlu bhari nashtaalanu chavi chushayi. marovaipu daalarmtho roopaayi viluva 73ku padipovadam, mudi
newdhilly: andubaatu dharallo vimaayanaanni andistonna aire eshia samstha tana pramoshanalni affriga roo.399 lake vimana tiketlu andistunnattugaa prakatinchindi. somavaram nunchi ee nela