మన జిల్లాలు : నాటినుంచి నేటిదాకా… | Telangana Magazine
మన జిల్లాలు : నాటినుంచి నేటిదాకా…
పూర్వపు హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలో మూడుసార్లు జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగింది. తెలంగాణా రాష్ట్రం ఈ ప్రాంతంలోనిదే కనుక మార్పు తెలంగాణ రాష్ట్రానికి కూడా వర్తిస్తుంది.
ఒకమార్పునుంచే మార్పును ఆహ్వానిస్తుంది. యీ మార్పులు పరిపాలనా సౌకర్యంకోసం అవసరమవుతాయి. ప్రస్తుత మార్పుతో 10 జిల్లాలతోపాటు
మరో 17 జిల్లాలు అవుతున్నాయి.
ఖమ్మం తరువాత రెండో చిన్న జిల్లా రంగారెడ్డి. పూర్వం ఈ జిల్లాను అత్రాఫ్‌బల్దా జిల్లా అనేవారు. బల్దా అంటే నగరం అత్రాఫ్‌ అంటే చుట్టూ వున్న ప్రాంతం. ఈ జిల్లాలో 876 గ్రామాలుండేవి. 573 గ్రామాలు సర్ఫెఖాస్‌ (నిజాం స్వంత ఆస్తి) భాగం, కాగా జాగీరు గ్రామాలు 303 ఉండేవి. అత్రాఫ్‌ బల్దా జిల్లాలో దివానీ (ప్రభుత్వ) గ్రామాలు లేవు. దివానీ గ్రామాలను పరిసర మెదక్‌ జిల్లాలోని బాగాత్‌ జిల్లాలో కలిపివేశారు.
హైదరాబాద్‌ సంస్థానం భారతదేశంలో విలీనమైపోగానే ఈ జిల్లాలోని సర్ఫెఖాస్‌ గ్రామాలను, జాగీరు గ్రామాలను, దివానీ గ్రామాలను ఒకే చోట కలిపి 1948లో హైదరాబాద్‌ జిల్లాను ఏర్పాటు చేశారు. అప్పుడు ఈ జిల్లాలో హైదరాబాదు తూర్పు, హైదరాబాదు పశ్చిమ, ఇబ్రహీంపట్నం, మేడ్చల్‌, షాబాద్‌, తాలూకాలు ఉండేవి. 1956లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ఫలితంగా మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోని పరిగి, మెదక్‌ జిల్లాలోని వికారాబాద్‌, గుల్బర్గా జిల్లాలోని తాండూరు దీనిలో కలిసిపోయాయి. 1965 ఏప్రిల్‌లో మేడ్చల్‌, హైదరాబాద్‌ తూర్పు, హైదరాబాద్‌ పశ్చిమ తాలూకాలోని నగరాన్ని ఆనుకొని ఉన్న కొన్ని గ్రామాలతో హైదరాబాద్‌ అర్బన్‌ తాలూకా ఏర్పడింది. 1978లో రంగారెడ్డి జిల్లా ఏర్పాటు చేశారు. ఈ జిల్లా కార్యాలయాలన్నీ హైదరాబాద్‌ నగరంలోనే ఉన్నాయి. కొత్తగా జిల్లా కేంద్రం ఏర్పాటవుతుందని ఆశలూరించారు. రాజధాని నగరం తరువాత తెలంగాణ రాష్ట్రంలో రంగారెడ్డి జిల్లా రెండవ అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతమని చెప్పవచ్చు. జిల్లా కేంద్రం లేకపోయినా పారిశ్రామిక కేంద్రాలు, విద్యాసంస్థలు ఇక్కడ ఎక్కువగానే ఉన్నాయి.
ప్రస్తుతం మహబూబ్‌నగరుగా ఉన్న పట్టణ ప్రాంతం 17వ శతాబ్దంలో లోకాయెపల్లి సంస్థానంలోని పాలమూరు పేరుతో ఉండేది. సంస్థాన అధికారులు దీన్ని అభివృద్ధి పరిచి 6వ నిజాం మీర్‌ మహబూబ్‌ అలీఖాన్‌పేర మహబూబ్‌నగర్‌ అని పెట్టుకున్నారు. 1904లో జిల్లా కేంద్రాన్ని నాగర్‌కర్నూలునుంచి మహబూబ్‌నగర్‌కు మార్చారు.
జాగీర్లను విలీనపరిచినప్పుడు అంటే 1950కి ముందు కల్వకుర్తి, పరిగి, నాగర్‌కర్నూలు, మక్తల్‌, అచ్చంపేట అనే 6 తాలూకాలు ఉండేవి. జాగీర్ల విలీనం కారణంగా వనపర్తి, షాద్‌నగర్‌, కొల్లాపూర్‌, ఆత్మకూరు తాలూకాలు దీనిలో కలిసిపోయి పది తాలూకాల జిల్లా అయింది. రాష్ట్రాల పునర్నిర్మాణ సమయంలో మూడవసారి మార్పుతో మరో మూడు తాలూకాలు-రాయచూరు జిల్లానుంచి గద్వాల, ఆలంపూరు తాలూకాలు, గుల్బర్గానుంచి కొడంగల్‌ తాలూకా దీనిలో చేరాయి. పరిగి తాలూకాను హైదరాబాద్‌ జిల్లాలో కలిపారు. దీనితో ఈ జిల్లాలో తాలూకాల సంఖ్య 12 అయింది. హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలోని సగం సంస్థానాలు యీ జిల్లాలో ఉండడంవలన అభివృద్ధిలో ఈ జిల్లా కొంత వెనుకబడి ఉంది.
విప్లవాల పుట్టిల్లుగా ప్రసిద్ధి చెందిన నల్లగొండకు నీలగిరి అని పేరుండేది. రెండు నల్లరాతి కొండల మధ్య ఉండడంవల్ల నల్లగొండ అనే పేరువచ్చి ఉంటుంది. 1901 నాటికి ఈ జిల్లా నల్లగొండ, సూర్యాపేట, దేవరకొండ, భువనగిరి తాలూకాలు, కొన్ని జాగీరు గ్రామాలతో కలిసి ఉండేది. 1905లో వరంగల్లు జిల్లానుండి కోదాడ, చీరాల ఫిర్కాలను ఈ జిల్లాలో కలిపి పోచంచర్ల తాలూకా (ప్రస్తుతం హుజూర్‌నగర్‌)ను ఏర్పాటు చేశారు. 1901-1951 మధ్య అయిదు దశాబ్దాల కాలంలో జిల్లాలో పెద్ద మార్పులు లేవు. ఐతే 1953లో ఖమ్మంజిల్లా కొత్తగా ఏర్పడినప్పుడు ఈ జిల్లాలోని జనగామ తాలూకాను వరంగల్‌జిల్లాలో చేర్చారు. 1959లో ఈ జిల్లా భూభాగంలోనికి చొచ్చుకొని ఉన్న కృష్ణాజిల్లాలోని మునగాల పరగణాను యీ జిల్లాలో కలిపారు. ఆ తర్వాత ఈ జిల్లాలో మార్పులు జరుగలేదు.
పూర్వం ఇందూరుగా పేరున్న జిల్లా నిజామాబాద్‌గా మారింది. ఇంద్రపురి ఇందూరు అయిందంటారు. 1878లో అప్పటి రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి సాలార్‌జంగ్‌ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిపినప్పుడు ఇందూరు ఈ జిల్లా కేంద్రమైంది. 1905లో జిల్లాల పునర్నిర్మాణం జరిగినప్పుడు ఇందూరు జిల్లాను మెదక్‌ సుబాలో చేర్చి నిజామాబాద్‌ పేరు పెట్టారు. 1956లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ సమయంలో నాందేడ్‌జిల్లా దెగ్లూర్‌ తాలూకాలోని బిచ్‌కుంద, జుక్కల్‌ సర్కిల్‌ ఈ జిల్లాలోని బాన్సువాడ తాలూకాలో కలిపివేశారు. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లాలో నిజామాబాద్‌, బోధన్‌, ఆర్మూరు, బాన్సువాడ, ఎల్లారెడ్డి, కామారెడ్డి, మద్నూర్‌ ఏడు తాలూకాలున్నాయి.
1905కి పూర్వం కరీంనగర్‌ జిల్లా కేంద్రం స్థానం ఎల్గందల్‌లోఉండేది. ఎల్గందల్‌ గ్రామం కరీంనగర్‌కు సమీపంలో ఉంది. బమ్మెర పోతన రచించిన భాగవత గ్రంథంలోని నశించిపోయిన కొన్ని భాగాలను పూరించిన వెలిగందల నారయ ఈ ప్రాంతంవాడే. జాగీర్లు రద్దయినప్పుడు మెట్‌పల్లిని ఎనిమిదవ తాలూకాగా చేశారు. ఖమ్మం జిల్లా ఏర్పడినప్పుడు ఈ జిల్లాలోని పర్కాల తాలూకాను వరంగల్‌ జిల్లాకు మార్చారు. మహాదేవపూర్‌ మంథనిగానూ, జమ్మికుంట హుజూరాబాద్‌గా పేర్లు మార్పు చెందాయి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో కరీంనగరు, జగిత్యాల, మెట్‌పల్లి, సిరిసిల్ల, హుజూరాబాద్‌, పెద్దపల్లి, సుల్తానాబాద్‌ అనే ఏడు తాలూకాలున్నాయి.
ఆదిలాబాద్‌ జిల్లా పరిపాలన సౌలభ్యంకోసం ఏర్పడిన జిల్లానేగాని చారిత్రకంగా, భౌగోళికంగా ప్రాముఖ్యమైనది కాదు. 1905లో ఈ జిల్లా సిర్పూరు-తాండూరు పేరుతో బీదర్‌ డివిజన్‌లో భాగంగా ఉండి, కొన్ని జాగీరు గ్రామాలను, కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని చెన్నూరు, లక్సెట్టిపేట తాలూకాలు, నిజామాబాద్‌ జిల్లాలోని నర్సాపురం, నిర్మల్‌ తాలూకాలు, ఆదిలాబాద్‌ తాలూకాను విభజించి కిన్వట్‌ తాలూకాగా ఏర్పాటు చేశారు. 1911-1921 మధ్యకాలంలో ఆసిఫాబాద్‌, ఖానాపూర్‌ల పునర్విభజన జరిగి ఉట్నూరు, బోధ్‌ తాలూకాలు ఏర్పడ్డాయి. 1956లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగినప్పుడు ఈ జిల్లాలో మరాఠీ మాట్లాడే ప్రజలున్న రాజూరా, కిన్వట్‌ లను మహారాష్ట్రకు బదిలీచేసి, నాందేడుజిల్లా ముధోల్‌ను ఆదిలాబాద్‌జిల్లాలో కలిపారు. విస్తీర్ణంలో సిర్పూర్‌ తాలూకా అతి పెద్దది. ఖానాపూరు తాలూకా అతి చిన్నది. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లాలో ఆదిలాబాద్‌, ఆసిఫాబాద్‌, బోధ్‌, చెన్నూరు, ఖానాపూర్‌, లక్సెట్టిపేట, ముథోల్‌, నిర్మల్‌, సిర్పూరు పది తాలూకాలున్నాయి. దేశంలోని గోండు జాతి ఆదిమవాసీలు ఈ జిల్లాలో ఎక్కువమంది ఉన్నారు.
పెద్ద తటాకాలతో, గుళ్ళు, గోపురాలతో, చారిత్రక ప్రాధాన్యంగల శిల్పాలతో, కాకతీయ వైభవాన్ని ఈ జిల్లా గుర్తుకు తెస్తుంది. నాటి హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద జిల్లాగా ఉన్న ఈ జిల్లా 1953లో పరిపాలనా సౌలభ్యంగా విభజించి ఖమ్మంజిల్లాను ఏర్పాటు చేశారు. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లాలో వరంగల్‌, జనగామ, మహబూబాబాద్‌ రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, వరంగల్‌, పర్కాల, జనగామ, మహబూబాబాద్‌, ములుగు, నర్సంపేట (పాకాల) ఆరు తాలూకాలున్నాయి. ములుగు విశాలమైన తాలూకాగానూ, పరకాల చిన్న తాలూకాగానూ ఉన్నాయి. సాంస్కృతిక, విద్యారంగాలలో తెలంగాణరాష్ట్రంలో ఈ జిల్లా రెండవ స్థానంలో ఉంది. మానుకోటను మహబూబాబాద్‌గా మార్చారు.
పరిపాలనా సౌలభ్యంకోసం వరంగల్‌ జిల్లానుంచి 1953లో విడివడి ఖమ్మంజిల్లా కొత్తగా ఏర్పడింది. ఖమ్మం జిల్లా ఐదు తాలూకాలు ఖమ్మం, ఇల్లెందు, మధిర, బూర్గంపాడు, పాల్వంచ (ప్రస్తుతం కొత్తగూడెం) ఉన్నాయి. 1959లో తూర్పు గోదావరిజిల్లాలోని భద్రాచలం, సూగూరు తాలూకాలను ఖమ్మంలో కలిపారు. కొత్తగూడెం, మధిర తాలూకాలోని కొన్ని గ్రామాలతో 1974 ఫిబ్రవరిలో సత్తుపల్లి తాలూకాను ఏర్పాటు చేశారు. ప్రసిద్ధమైన సింగరేణిలో బొగ్గుగనులు ఈ జిల్లాలో ఉండడం వల్ల ఈ జిల్లాకు 'నల్లబంగారం' అని వాడుక వచ్చింది.
ఈ జిల్లా చిన్నదే అయినా చారిత్రకంగా ప్రసిద్ధమైనది. సంగారెడ్డి సమీపంలో కొండాపురం గ్రామంలో ప్రాచీన నాణేలు లభ్యం కావడంతో శాతవాహనుల కాలంనాటి చరిత్రకు ఇది ఊపిరి పోసింది. గోలకొండ సుల్తానుల కాలంలో గుల్షనాబాద్‌గా ఉన్న ఈ జిల్లా పేరు నిజాంకాలంలో మెదక్‌గా మారింది. మెదక్‌ పదం మెతుకు అనే పదానికి నామాంతరం. తెలంగాణ జిల్లాలోకెల్ల యీ ప్రాంతంలో వరి ఎక్కువ పండడంతో దీనికి మెదక్‌ అని పేరు పెట్టి ఉంటారు. ఈ జిల్లాకున్న ప్రాముఖ్యత ఏమిటంటే తెలంగాణాలోని రెండు సుబాలలో ఒకటి వరంగల్‌ పోగా రెండవది మెదక్‌. సంగారెడ్డి ఈ జిల్లాకు కేంద్రస్థానం. 1905కి పూర్వం ఈ జిల్లాలో మెదక్‌, రామాయంపేట, బాగత్‌, కలబ్‌గూరు, ఆందోల్‌, టేక్మల్‌ అనే తాలూకాలుండేవి. ఆ తర్వాత సిద్దిపేటను కొత్త తాలూకాగా ఏర్పరిచారు. 1956లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగినప్పుడు బీదరు జిల్లానుండి నారాయణ్‌ఖేడ్‌, జహీరాబాద్‌ తాలూకాలను కలిపారు. ఈ జిల్లానుంచి వికారాబాద్‌ తాలూకాను విడదీసి హైదరాబాద్‌ జిల్లాలో కలిపారు. ప్రస్తుతం ఈ జిల్లాలో సంగారెడ్డి (కలబ్‌గూరు), ఆందోల్‌, మెదక్‌, సిద్ధిపేట, గజ్వేలు, నర్సాపూర్‌, జహీరాబాద్‌, నారాయణ్‌ఖేడ్‌ తాలూకాలున్నాయి. బాగాత్‌ తాలూకాను రద్దుచేసి రంగారెడ్డిజిల్లాలో కలిపారు.
mana jillaalu : naatinunchi netidakam | Telangana Magazine
mana jillaalu : naatinunchi netidakam
puurvapu hyderabade rashtramlo moodusaarlu jillala punarvyavastheekarana jarigindi. telamgaanaa rashtram ee praantamloonidee kanuka maarpu telamgaana rashtraniki kuudaa vartistundi.
okamarpununche maarpunu aahvaanistundi. yee maarpulu paripalana soukaryamkosam avasaramavutaayi. prastuta maarputho 10 jillalathopatu
maro 17 jillaalu avutunnaayi.
khammam taruvaata rendo chinna jilla rangareddy. puurvam ee jillaanu atraffelda jilla anevaaru. balda ante nagaram atraff ante chuttu vunna praantam. ee jillaalo 876 gramalundevi. 573 graamaalu sarfekhasse (nijam swanta aasti) bhagam, kaga jagiru graamaalu 303 undevi. atraff balda jillaalo divani (prabhutva) graamaalu levu. divani graamaalanu parisara medaky jillaalooni bagate jillaalo kalipivesaaru.
hyderabade samsthaanam bhaaratadesamlo viliinamaipogaane ee jillaalooni sarfekhasse graamaalanu, jagiru graamaalanu, divani graamaalanu oke chota kalipi 1948loo hyderabade jillaanu erpaatu chesaru. appudu ee jillaalo haidaraabaadu thoorpu, haidaraabaadu paschima, ibraheempatnam, medchalle, shabadke, taaluukaalu undevi. 1956loo rashtrala punarvyavastheekarana phalitamgaa mahaboobnagarym jillaalooni parigi, medaky jillaalooni vikarabadi, gulbarga jillaalooni taanduuru deenilo kalisipoyayi. 1965 eprille medchalle, hyderabade thoorpu, hyderabade paschima taaluukaalooni nagaraanni aanukoni unna konni graamaalatoe hyderabade arban taluka erpadindi. 1978loo rangareddy jilla erpaatu chesaru. ee jilla kaaryaalayaalannii hyderabade nagaramlone unnaayi. kottagaa jilla kendram erpaatavutundani aasaluurinchaaru. rajadhani nagaram taruvaata telamgaana rashtramlo rangareddy jilla rendava abhivruddhi chendina praantamani cheppavachhu. jilla kendram lekapoyina paarisraamika kendraalu, vidyaasamsthalu ikkada ekkuvagaane unnaayi.
prastutam mahaboobynagarugaa unna pattana praantam 17va sataabdamlo lokayepalli samsthaanamlooni palamuru paerutho undedi. samsthaana adhikaarulu deenni abhivruddhi parichi 6va nijam meeri mahabooby alikhannipara mahaboobnagarym ani pettukunnaru. 1904loo jilla kendraanni nagarykarnoolununchi mahaboobnagarnaku maarchaaru.
jaageerlanu viliinaparichinappudu ante 1950ki mundu kalvakurti, parigi, nagareekarnoolu, maktalm, achampeta ane 6 taaluukaalu undevi. jagirla vileenam kaaranamgaa vanaparti, shadnigarshe, kollapuri, aatmakuru taaluukaalu deenilo kalisipoyi padi taaluukaala jilla ayindi. rashtrala punarnirmaana samayamlo muudavasaari maarputho maro moodu taaluukaalu-rayachuru jillaanunchi gadwala, alampuru taaluukaalu, gulbargaanunchi kodangale taluka deenilo cherayi. parigi taaluukaanu hyderabade jillaalo kaliparu. deenitho ee jillaalo taaluukaala sankhya 12 ayindi. hyderabade rashtramloni sagam samsthaanaalu yee jillaalo undadamvalana abhivruddhilo ee jilla kontha venukabadi undi.
viplavaala puttillugaa prasiddhi chendina nallagondaku neelagiri ani perundedi. rendu nallaraati kondala madhya undadamvalla nallagonda ane peruvacchi untundi. 1901 naatiki ee jilla nallagonda, suryapeta, devarakonda, bhuvanagiri taaluukaalu, konni jagiru graamaalatoe kalisi undedi. 1905loo varangallu jillanundi kodada, chiiraala fircalanu ee jillaalo kalipi pochancharla taluka (prastutam hujurenagarsha)nu erpaatu chesaru. 1901-1951 madhya ayidu dasaabdaala kaalamlo jillaalo pedda maarpulu levu. aithe 1953loo khammanjilla kottagaa erpadinappudu ee jillaalooni janagama taaluukaanu varanglenillalo cherchaaru. 1959loo ee jilla bhuubhaagamlooniki chochukoni unna krishnaajillaaloni munagaala paraganaanu yee jillaalo kaliparu. aa tarvaata ee jillaalo maarpulu jarugaledu.
puurvam induurugaa paerunna jilla nijamabad maarindi. indrapuri induru ayindantaaru. 1878loo appati rashtra mukhyamantri salarejanga jillala punarvyavastheekarana jaripinappudu induru ee jilla kendramaindi. 1905loo jillala punarnirmaanam jariginappudu induru jillaanu medaky subalo cherchi nijamabadi paeru pettaaru. 1956loo rashtrala punarvyavastheekarana samayamlo nandedelisla deglure taaluukaalooni binakunda, jukkalle sarkille ee jillaalooni bansuwada taaluukaalo kalipivesaaru. prastutam ee jillaalo nijamabadi, bodhan, aarmuru, bansuwada, ellareddy, kamareddy, madnoorke edu taaluukaalunnaayi.
1905ki puurvam kareemnagarm jilla kendram sthaanam elgandaleelooundedi. elgandalle graamam kareemnagarmooku sameepamlo undi. bammera potana rachinchina bhagavata grandhamlooni nasinchipoyina konni bhaagaalanu poorinchina veligandala naraya ee praantamvaade. jaagiirlu raddayinappudu metepallini enimidava talukaga chesaru. khammam jilla erpadinappudu ee jillaalooni parkaala taaluukaanu varangale jillaaku maarchaaru. mahadevapuri manthanigaanuu, jammikunta hujurabad paerlu maarpu chendaayi. prastutam jillaalo kareemnagaru, jagityaala, metepalli, sirisilla, hujurabad, peddapalli, sultanabadsai ane edu taaluukaalunnaayi.
adilabade jilla paripaalana soulabhyamkosam erpadina jillaanegaani chaaritrakamgaa, bhougolikamgaa praamukhyamainadi kaadu. 1905loo ee jilla sirpuru-taanduuru paerutho beedarm divisenlo bhagamga undi, konni jagiru graamaalanu, kareemnagarm jillaalooni chennuru, laksettipeta taaluukaalu, nijamabadi jillaalooni narsapuram, nirmalle taaluukaalu, adilabade taaluukaanu vibhajinchi kinvate talukaga erpaatu chesaru. 1911-1921 madhyakaalamlo asifabade, khanapurila punarvibhajana jarigi utnooru, bodhe taaluukaalu erpaddai. 1956loo rashtrala punarvyavastheekarana jariginappudu ee jillaalo maraatii matlade prajalunna rajura, kinvate lanu maharashtraku badilichesi, nandedujilla mudholnu aadilaabaad kaliparu. vistiirnamlo sirpure taluka athi peddadi. khanapuru taluka athi chinnadi. prastutam ee jillaalo adilabade, asifabade, bodhe, chennuru, khanapuri, laksettipeta, muthole, nirmalle, sirpuru padi taaluukaalunnaayi. desamloni gondu jaati aadimavaaseelu ee jillaalo ekkuvamandi unnaaru.
pedda tataakaalato, gullu, gopuralatho, chaaritraka praadhaanyamgala silpaalatoe, kaakateeya vaibhavaanni ee jilla gurtuku testundi. naati hyderabade rashtramlo atipedda jillaga unna ee jilla 1953loo paripalana soulabhyamgaa vibhajinchi khammanjillanu erpaatu chesaru. prastutam ee jillaalo varangale, janagama, mahabubabad revenue divijanlu, varangale, parkaala, janagama, mahabubabad, mulugu, narsampeta (paakaala) aaru taaluukaalunnaayi. mulugu visaalamaina taaluukaagaanuu, parakaala chinna taaluukaagaanuu unnaayi. saamskrutika, vidyaaramgaalalo telangaanaraashtramlo ee jilla rendava sthaanamlo undi. manukotanu mahabubabad maarchaaru.
paripalana soulabhyamkosam varangale jillaanunchi 1953loo vidivadi khammanjilla kottagaa erpadindi. khammam jilla aidu taaluukaalu khammam, illendu, madhira, boorgampaadu, paalvancha (prastutam kottagudem) unnaayi. 1959loo thoorpu godavarijillaloni bhadrachalam, suuguuru taaluukaalanu khammamlo kaliparu. kottagudem, madhira taaluukaalooni konni graamaalatoe 1974 fibravarilo sattupalli taaluukaanu erpaatu chesaru. prasiddhamaina singarenilo bogguganulu ee jillaalo undadam valla ee jillaaku 'nallabangaram' ani vaaduka vachindi.
ee jilla chinnade aina chaaritrakamgaa prasiddhamainadi. sangareddy sameepamlo kondapuram graamamlo praacheena naanelu labhyam kaavadamtho saatavaahanula kalamnati charitraku idhi oopiri posindi. golakonda sultaanula kaalamlo gulshanabadkae unna ee jilla paeru nijaankaalamlo medakmagaa maarindi. medaky padam metuku ane padaaniki naamaantaram. telamgaana jillalokella yee praantamlo vari ekkuva pandadamtho deeniki medaky ani paeru petti untaaru. ee jillakunna praamukhyata emitante telamgaanaaloni rendu subaalalo okati varangale poga rendavadi medaky. sangareddy ee jillaaku kendrasthaanam. 1905ki puurvam ee jillaalo medaky, ramayampeta, bagathy, kalabiguru, andole, takemalke ane talukalundevi. aa tarvaata siddipetanu kotta talukaga erparichaaru. 1956loo rashtrala punarvyavastheekarana jariginappudu beedaru jillanundi narayanikhedam, jahirabade taaluukaalanu kaliparu. ee jillaanunchi vikarabadi taaluukaanu vidadeesi hyderabade jillaalo kaliparu. prastutam ee jillaalo sangareddy (kalabiguru), andole, medaky, siddhipeta, gajvelu, narsapuri, jahirabade, narayanikhedam taaluukaalunnaayi. bagate taaluukaanu radduchesi rangareddijillalo kaliparu.