తెలుగుజాతి గర్వించదగిన సాహితీమూర్తి | నేటి వ్యాసం | www.NavaTelangana.com
అతను గొప్ప కవి, రచయిత, నాటక కర్త, విమర్శకుడు, తెలుగు సాహిత్యంలో ధృవతార. సుమారు ఏడు దశాబ్దాల తన సాహితీ ప్రయాణంలో తనదైన సౌరభాన్ని విరజిమ్ముతూ సాగిన కళామూర్తి. అతడే ఆవంత్స సోమసుందర్‌. తూర్పు గోదావరి జిల్లా అన్నవరం సమీపంలో ఉన్న శంఖవరం అనే గ్రామంలో కాళ్ళూరి సూర్యప్రకాశరావు వెంకాయమ్మ దంపతులకు నవంబరు 18, 1924న జన్మించాడు. తన పినతల్లి ఆవంత్స వెంకాయమ్మకు సంతానం లేకపోవటం వలన చిన్నతనంలోనే సోమసుందర్‌ వారింటికి దత్తతకు వెళ్లాడు. ఆ విధంగా కాళ్ళూరి అనే ఇంటి పేరు ఆవంత్సగా మారింది.
తనను దత్తత తీసుకున్న వారికి సాహిత్యాభిలాష కలిగి ఉండటంవల్ల, చిన్నతనం నుంచే సంస్కృత కావ్యాలు, శతకాలు, అమరకోశం వంటివి అధ్యయనం చేసే అవకాశం ఆయనకు కలిగింది. కానీ సోమసుందర్‌ దత్తత తల్లితండ్రులు ఆయనకు పదేండ్ల వయసుండగానే మరణించారు. అయినప్పటికీ చిన్నారి సోమసుందర్‌ మనసుపై ఆ దంపతులు వేసిన సాహిత్య ముద్ర మాత్రం అలానే నిలిచిపోయింది. ఆయన ప్రాథమిక విద్యాభాసం అంతా పిఠాపురంలోనే జరిగింది. 1943లో పెద్దాపురం ఎమ్‌.ఆర్‌.కళాశాలలో చేరి ఉన్నత విద్యనభ్యసించాడు. సోమసుందర్‌ కూడా అప్పుడు జరిగిన క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొని గోదావరి జిల్లాలోని యువజన సంఘానికి ఉపాధ్యక్షుడైనాడు.
1944లో అభ్యుదయ రచయితల సంఘం (అరసం)లో చేరి 1945లో రాయల్‌ ఇండియన్‌ నేవీ నిర్వహించిన ధర్నాను ప్రోత్సహిస్తూ తన మొట్టమొదటి అభ్యుదయ కవిత ''ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌''ను ప్రకటించాడు. ఈ కవిత విద్యార్థులను విదేశీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమించేలా ఉత్తేజపరచింది. నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా దాశరథి వంటి కవులు సాగిస్తున్న పోరాటానికి ఉత్తేజితుడై సోమసుందర్‌ తెలంగాణ పోరాటానికి మద్దతుగా వజ్రాయుధాన్ని వెలువరించాడు. ఈ వజ్రాయుధం మహౌన్నత తెలంగాణ సాయుధ పోరాటానికి గొప్ప ఉత్తేజాన్నిచ్చింది. సోమసుందర్‌ స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో విద్యార్థి నాయకుడిగా, కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభ్యునిగా పనిచేసాడు. సామ్రాజ్యవాద శక్తులను ఎదుర్కోవాలని పిలుపునిచ్చాడు. 1954 వరకూ కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యక్రమాలలో క్రియాశీలక పాత్ర వహించాడు. తరువాత రాజకీయాలు, సాహిత్య వ్యాసంగం ఒకే కాలంలో నిర్వహించటం వలన, తనకెంతో ఇష్టమైన సాహిత్యానికి తగిన న్యాయం చేయలేకపోతున్నానని తెలుసుకొని, సాహితీసేవలోనే నిమగమయ్యాడు.
సోమసుందర్‌ నాలుగో తరగతి చదువుతున్న రోజుల్లో పద్య ప్రక్రియపై మోజు కలిగి ఛందస్సును క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేసాడు. ఈ ప్రక్రియలో ప్రతీ రోజూ అభ్యాసం కోసం తాను రాసిన వివిధ పద్యాలను మిత్రులకు, ఉపాధ్యాయులకు చూపేవాడు. భావకవిత్వాన్ని చదివిన తరువాత ఆయన తనదైన వచనా శైలిని అలవరచుకొన్నాడు. సోమసుందర్‌ కమ్యూనిస్టు కాబట్టి సహజంగానే ఆ భావజాలం ఆయన సాహిత్యంలో అంతర్లీనంగా జాలువారుతుంది. ఆయన కవిత్వానికి మానవుడే ప్రాతిపదిక, సమాజమే నేపథ్యం..
వజ్రాయుధం నుంచి ఆమ్రపర్ణి వరకూ సుమారు ఏడు దశాబ్దాల పాటు సోమసుందర్‌ చేసిన సాహితీయానంలో సమాజ సంకుల సమరమే అన్ని కోణాల్లోనూ దర్శనమిస్తుంది. ఈ కవి మానవుని విస్మరించి, ఆకాశంలో విహరించిన సందర్భాలు కనపడవు. ఆయన 1969-73 మధ్య కాకినాడకు మకాం మార్చి ''కళా కేళి'' అనే సాహిత్య పత్రికను నడిపాడు. ఇంత సుదీర్ఘకాలంగా మీరు సాహిత్యాన్ని ఎలా సష్టించగలుగుతున్నారని అడిగినప్పుడు చిరునవ్వు నవ్వి ''రాయలేకుండా ఉండలేక'' అన్న వారి మాటలను బట్టి, వారు కవిత్వం రాయటం ఒక పూవు వికసించటం లాగా, చెట్టు వసంతాన్ని ధరించటం లాగా, ప్రకతి సహజమైన పనిగా పెట్టుకున్నారా అనిపిస్తుంది. తన సాహితీయాత్రలో అనేక ఉద్యమాలు, పోరాటాలు, ప్రళయాలు, కరువులు, ఎన్నో కనిపిస్తాయి. జాతి చైతన్యాన్ని కవితా చైతన్యంగా సమర్థవంతంగా తర్జుమా చేసిన అభ్యుదయ కవిగా సోమసుందర్‌ తెలుగు సాహిత్యంలో చిరంజీవి.
సోమసుందర్‌ అభ్యుదయ కవి. తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని కోస్తా ప్రాంతం నుంచి సమర్థించి కవిత్వం వెలువరించిన మహామనిషి. అప్పట్లో ''ఖబడ్దార్‌ హే నిజాం పాదుషా... ఒక వీరుడు మరణిస్తే వేలకొలది ప్రభవింతురు'' అని గర్జించిన సాహసి. ఆయన 1979లో సోవియట్‌ లాండ్‌ నెహ్రూ బహుమతి పొందాడు. రాజాలక్ష్మీ ఫౌండేషను అవార్డు, పొట్టిశ్రీరాములు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి గౌరవ డాక్టరేట్‌ పొందాడు. 2008 సంవత్సరానికిగానూ ఎన్టీఆర్‌ స్మారక జాతీయ పురస్కారం ఈయనను వరించి, వన్నెకెక్కింది. ఇలా ఆయన పొందని అవార్డు లేదు. తన అసమాన ప్రతిభతో అవార్డులకే వన్నెతెచ్చిన సోమసుందర్‌ 2016, ఆగస్టు 12న కాకినాడలో మరణించాడు. సాహిత్యమూ, ప్రజా ఉద్యమాల సంగమంగా సాగిన ఆయన జీవితం నేటి తరానికి స్ఫూర్తిదాయకం.
telugujaati garvinchadagina saahitiimuurti | neti vyaasam | www.NavaTelangana.com
atanu goppa kavi, rachayita, naataka karta, vimarsakudu, telugu saahityamlo dhruvatara. sumaru edu dasaabdaala tana saahitii prayaanamlo tanadaina sourabhaanni virajimmutuu saagina kalamurthy. atade aavantsa somasundarke. thoorpu godavari jilla annavaram sameepamlo unna sankhavaram ane graamamlo kalluri suuryaprakaasaraavu venkayamma dampatulaku navambaru 18, 1924na janminchaadu. tana pinatalli aavantsa venkaayammaku santaanam lekapovatam valana chinnatanamlone somasundarke vaarintiki dattataku vellaadu. aa vidhamgaa kalluri ane inti paeru aavantsagaa maarindi.
tananu dattata teesukunna vaariki saahityaabhilaasha kaligi undatamvalla, chinnatanam nunche samskruta kaavyaalu, satakaalu, amarakosam vantivi adhyayanam chese avakaasam aayanaku kaligindi. cony somasundarke dattata tallitandrulu aayanaku padendla vayasundagaane maraninchaaru. ayinappatiki chinnari somasundarke manasupai aa dampatulu vesina saahitya mudra maatram alaane nilichipoyindi. aayana praathamika vidyaabhaasam antaa pitaapuramlone jarigindi. 1943loo peddapuram emi.aari.kalaasaalalo cheri unnata vidyanabhyasinchaadu. somasundarke kuudaa appudu jarigina quite india udyamamlo churukugaa palgoni godavari jillaalooni yuvajana sanghaaniki upaadhyakshudainaadu.
1944loo abhyudaya rachayitala sangham (arasam)loo cheri 1945loo rayale indian nevi nirvahinchina dharnanu prothsahistuu tana mottamodati abhyudaya kavita ''inkvilleba jindabad''nu prakatinchaadu. ee kavita vidyaarthulanu videshee paalanaku vyatirekamgaa udyaminchela uttejaparachindi. nijam paalanaku vyatirekamgaa daasarathi vanti kavulu saagistunna poraataaniki uttejitudai somasundarke telamgaana poraataaniki maddatugaa vajraayudhaanni veluvarinchaadu. ee vajraayudham mahounnata telamgaana saayudha poraataaniki goppa uttejaannichindi. somasundarke swaatantyra poraatamlo vidyaarthi nayakudiga, kamyuunistu party sabhyunigaa panichesaadu. saamraajyavaada saktulanu edurkovalani pilupunichaadu. 1954 varakuu kamyuunistu party kaaryakramaalalo kriyaaseelaka paatra vahinchaadu. taruvaata rajakeeyaalu, saahitya vyaasangam oke kaalamlo nirvahinchatam valana, tanakentho ishtamaina saahityaaniki tagina nyaayam cheyalekapotunnanani telusukoni, saahitiisevaloonee nimagamayyaadu.
somasundarke naalugo taragati chaduvutunna rojullo padya prakriyapai moju kaligi chhandassunu kshunnamgaa adhyayanam chesadu. ee prakriyalo pratee roojoo abhyasam kosam taanu raasina vividha padyaalanu mitrulaku, upaadhyaayulaku chupevadu. bhaavakavitvaanni chadivina taruvaata aayana tanadaina vachana sailini alavarachukonnadu. somasundarke kamyuunistu kabatti sahajamgaane aa bhaavajaalam aayana saahityamlo antarleenamgaa jaaluvaarutundi. aayana kavitvaaniki manavude praatipadika, samajame nepathyam..
vajraayudham nunchi aamraparni varakuu sumaru edu dasaabdaala paatu somasundarke chesina saahitiiyaanamlo samaja sankula samarame anni konaalloonuu darsanamistundi. ee kavi maanavuni vismarinchi, aakaasamlo viharinchina sandarbhaalu kanapadavu. aayana 1969-73 madhya kaakinaadaku makam marchi ''kalaa keli'' ane saahitya patrikanu nadipaadu. inta sudiirghakaalamgaa meeru saahityaanni ela sashtinchagalugutunnaara adiginappudu chirunavvu navvi ''rayalekunda undaleka'' anna vaari maatalanu batti, vaaru kavitvam rayatam oka poovu vikasinchatam laga, chettu vasantaanni dharinchatam laga, prakati sahajamaina panigaa pettukunnara anipistundi. tana saahitiiyaatralo aneka udyamaalu, poraataalu, pralayaalu, karuvulu, enno kanipistaayi. jaati chaitanyaanni kavita chaitanyamgaa samarthavantamgaa tarjuma chesina abhyudaya kaviga somasundarke telugu saahityamlo chiranjeevi.
somasundarke abhyudaya kavi. telamgaana udyamaanni kosta praantam nunchi samarthinchi kavitvam veluvarinchina mahamanishi. appatlo ''khabaddarke hee nijam padusha... oka veerudu maraniste velakoladi prabhavinturu'' ani garjinchina saahasi. aayana 1979loo soviyate lande nehroo bahumati pondaadu. rajalakshmi foundationu avaardu, pottisriiraamulu vishwavidyaalayam nunchi gaurava doctorate pondaadu. 2008 samvatsaraanikigaanuu ntre smaraka jaateeya puraskaaram eeyananu varinchi, vannekekkindi. ilaa aayana pondani avaardu ledu. tana asamana pratibhatho avaardulake vannetecchina somasundarke 2016, aagastu 12na kaakinaadalo maraninchaadu. saahityamuu, praja udyamaala sangamangaa saagina aayana jeevitam neti taraaniki sphuurtidaayakam.