హరిత విప్లవం - సమీక్ష
నూతన శాస్త్ర సాంకేతిక పద్ధతులను వినియోగానికి 1960వ దశకం తరువాత భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంలో సాధించిన గణనీయ ప్రగతి హరిత విప్లవంగా పేర్కొంటారు. 1950 తర్వాత భారతదేశంలో ఆహారధాన్యాల తీవ్ర సంక్షోభం ఏర్పడింది. వ్యవసాయ రంగంలో మనం సాధించిన ఉత్పత్తి మన అవసరాలకు అనుగుణంగా లేదు. భారీ ఎత్తున విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకోవాల్సిన పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. ఇందుకోసం ఎక్కువ మొత్తంలో విదేశీ మారక ద్రవ్యం వెచ్చించాల్సి వచ్చింది. అమెరికా, కెనడా, అర్జెంటీనా వంటి దేశాల నుంచి దిగుమతులు చేసుకున్నాం. అలీన దేశాల కూటమికి నాయకత్వం వహిస్తూ నాటో దేశాల నుంచి ఆహార ధాన్యాలు దిగుమతి చేసుకోవడం వల్ల దేశ విదేశాంగ విధానానికి ఇబ్బందికర పరిస్థితులు ఏర్పడ్డాయి. కనీస జీవనావసరాల కోసం విదేశాలపై ఆధారపడి, విధానపర నిర్ణయాలలో అంతర్జాతీయంగా ఆయా దేశాలను విమర్శించడం దేశాన్ని ఇబ్బందికర పరిస్థితుల్లోకి నెట్టివేసినట్లయ్యింది.
ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి స్వయం సమృద్ధి కోసం 1950లాగే విధానపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. మొదటిగా సాగుభూమి విస్తీర్ణం పెంచాలని నిర్ణయించారు. అయితే దీనికి పరిమితులున్నాయి. కనుక పెరుగుతున్న ఆహార అవసరాల కోసం, స్థానిక ఉత్పత్తి కోసం ఇంటెన్సివ్‌ అగ్రికల్చరల్‌ ఏరియా ప్రోగ్రాంను ప్రారంభించారు. ఎంపిక చేసిన జిల్లాల్లో మొదటిగా ప్రారంభించి, క్రమంగా ఇతర జిల్లాలకు విస్తరించారు. ఇదే క్రమంగా హరిత విప్లవానికి దారితీసింది.
1. దేశవాళీ, సాంప్రదాయ విత్తనాల స్థానంలో అధిక దిగుబడి ఇచ్చే మేలు రకపు అధిక దిగుబడి ఇచ్చే వంగడాలు ప్రవేశపెట్టారు. జీవసాంకేతిక విధానంలో అభివృద్ధి చేయబడిన మేలురకపు వంగడాలను ఇందుకు ఎన్నుకున్నారు. గోధుమలో కల్యాణ్‌, సోనాలిక వంటి రకాలు, వరలో ఐఆర్‌ సిరీస్‌ వంగడాలను ఇందుకు వినియోగించారు. ఇందులో ప్రధానంగా ఐఆర్‌-8 అత్యధిక ఫలితాలను ఇచ్చింది.
2. అల్ప ఫలన కాలపు పంటలను ప్రవేశపెట్టారు. ఇందువల్ల ఏటా ఒక పంట మాత్రమే పండించే భూముల్లో రెండు లేదా మూడు పంటలు పండే అవకాశం కలిగింది. ఐఆర్‌-3, పద్మ, జయ వంటి వంగడాల వల్ల నాలుగు నెలలకే దిగుబడి చేతికి రావడం సాధ్యం అయ్యింది.
3. సాంప్రదాయక ఎరువులకు బదులుగా కృత్రిమంగా తయారుచేసిన రసాయనిక ఎరువులు ప్రవేశపెట్టారు. నైట్రోజన్‌, ఫాస్పరస్‌, పొటాషియం ఎరువులు ప్రవేశపెట్టారు. పంటలు పెరిగే క్రమంలో ఆధునిక సస్యరక్షణ చర్యలు చేపట్టారు. రసాయనిక పురుగుమందులు, కీటక నాశనులనగా ఆధునిక సస్యరక్షణ చర్యల్లో భాగంగా చేపట్టారు.
4. వ్యవసాయ కాలం వృథా కాకుండా శ్రామిక శక్తితో పాటు ఆధునిక యంత్ర పరికరాలను వ్యవసాయ రంగంలో ప్రవేశపెట్టారు. ట్రాక్టర్లు, హార్వెస్టర్‌లు, పంపుసెట్లు మొదలైన ఆధునిక యంత్ర పరికరాలు ప్రవేశపెట్టారు.
5. ఆధునిక వ్యవసాయ వ్యూహం అనుసరించడానికి అధిక పెట్టుబడి అవసరం గనుక సంస్థాగత వ్యవసాయిక పరపతిని విస్తరించారు. సహకార బ్యాంకులు, వాణిజ్య బ్యాంకులు, భూ అభివృద్ధి బ్యాంకులు స్వల్పకాలిక, దీర్ఘకాలిక పరపతిని అందించడంలో కీలకమైన పాత్ర పోషించాయి. గ్రామీణ రైతులకు ఋణ సౌకర్యాలను అందించారు.
6. మార్కెట్‌ యార్డులు, గిడ్డంగుల నిర్మాణం చేపట్టారు. వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల అమ్మకానికి, నిల్వకు వసతులు విస్తృతం చేశారు.
7. 1964 నుంచి దేశవ్యాప్తంగా ఆహార ధాన్యాలకు మద్దతు ధరలు ప్రకటించారు. దీనివల్ల కొత్త రకాల పంటలు, వంగడాలు వినియోగించినపుడు రైతుకు నమ్మకం, ప్రోత్సాహం, విశ్వాసం కలిగించడం కోసం ఈ చర్యలు చేపట్టారు. ఆహారధాన్యాల ధరల విధానంలో సలహాలు ఇవ్వడం కోసం వ్యవసాయ ధరల కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఆహారధాన్యాల కొనుగోలు కోసం 1965లో భారత ఆహార సంస్థ (ఎఫ్‌సిఐ)ను నెలకొల్పారు.
హరిత విప్లవం వల్ల పొందిన ప్రయోజనాలు
1. పంటల దిగుబడులు గణనీయంగా పెరిగాయి. ప్రధానంగా గోధుమ, వరి ఉత్పత్తులపై దీనిప్రభావం ఎక్కువగా ఉంది. 1980-85 నాటికి ఆహారధాన్యం విషయంలో స్వయం సమృద్ధి సాధించారు. ఆహారధాన్యాల దిగుమతులు నిలిపివేయ బడ్డాయి.
2. హరిత విప్లవ ప్రభావం పంటల తీరులో మార్పు ఏర్పడింది. మొత్తం మీద తృణధాన్యాల ప్రాధాన్యత పెరిగి, పప్పుధాన్యాల ప్రాధాన్యత తగ్గుతూ వచ్చింది.
3. కాలువలు, గొట్టపు బావుల ద్వారా సేద్యపునీటి వసతులు విస్తరించబడ్డాయి. భారీ నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు వాటి ఆయకట్టు కింద కాలువలు నిర్మించబడ్డాయి.
4. పంటల తీవ్రత పెరిగింది. వ్యవసాయ రంగ సామర్థ్యం పెంచబడింది.
5. సాంప్రదాయక పద్ధతులకు బదులు ఆధునిక సాంకేతిక పద్ధతుల వల్ల వ్యవసాయరంగంలో భూమి ఉత్పాదకత పెరిగింది. దీనివల్ల రైతుల ఆదాయం పెరిగింది.
6. ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి మెరుగుదల వల్ల మిగులు నిల్వలు ఏర్పాటు చేసుకుని, ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ ద్వారా చౌక ధరలలో ఆహారధాన్యాల పంపిణీ జరిగింది. దీనివల్ల పేదరికం తగ్గడానికి హరిత విప్లవం కొంత మేరకు దోహదం చేసింది.
7. వ్యవసాయ రంగం ఆధునికీకరణ వల్ల ఎరువులు, క్రిమిసంహారక మందులు, యంత్రాలు, పనిముట్ల వాడకం పెరిగినందు వల్ల వాటిని ఉత్పత్తి చేసే వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్పాదకత, ఉత్పత్తి పెరిగాయి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు వినియోగించే పరిశ్రమలు వృద్ధి చెందాయి. వ్యవసాయం, పరిశ్రమల మధ్య సంబంధాలు బలపడ్డాయి.
8. వ్యవసాయరంగంలో పరిశోధనా సంస్థలు, వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, సేద్యపు నీటి ప్రాజెక్టులు స్థాపించారు.
1. హరిత విప్లవం అన్ని ప్రాంతాలకూ కాకుండా కొన్ని ప్రాంతాలకే పరిమితం అయ్యింది. పంజాబ్‌, హర్యానాలలో సట్లేజ్‌, యమునా ప్రాంతం, కృష్ణా, గోదావరి డెల్టా ప్రాంతం, పశ్చిమ ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని గంగా, యమునా ప్రాంతం, మలబార్‌ తీర ప్రాంతాలలో హరిత విప్లవం విజయవంతమైంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని రాయలసీమ, తెలంగాణ వంటి ప్రాంతాలలో హరిత విప్లవ ప్రభావం కనిపించదు.
2. వ్యవసాయ రంగంలోని అన్ని పంటలకూ విస్తరించలేదు. గోధుమ, వరి తప్ప మిగిలిన తృణధాన్యాలలో హరిత విప్లవం ప్రభావం కనబడదు. వాణిజ్య పంటలలో బంగాళాదుంప అత్యధిక ప్రయోజనం పొందింది.
3. హరిత విప్లవానికి అధిక స్థాయిలో పెట్టుబడులు అవసరమయ్యాయి. భారతదేశ వ్యవసాయ దారులలో సన్నకారు, ఉపాంత రైతులు 70-80 శాతం వరకూ ఉన్నారు. వారికి ఉత్పదకాలపై అధిక పెట్టుబడి పెట్టే ఆర్థిక స్థోమత లేదు. భారీ పెట్టుబడి పెట్టగల ధనిక రైతులకే ఈ విధానం ప్రయోజనకారిగా మారింది. ఈ విధానం వ్యవసాయ రంగంలో పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని ప్రోత్సహించింది. పెట్టుబడులు పెట్టలేక చిన్న, సన్నకారు రైతులు తమ భూములను పెద్ద రైతులకు అమ్ముకున్నారు. అంటే ఈ విధానం భూమి బదలాయింపుకు దారితీసింది. ఒకవైపు భూ సంస్కరణలు అమలు చేస్తుండగా, మరోవైపు ధనిక రైతుల వద్ద భూ కేంద్రీకరణ ఏర్పడింది. పరస్పర వైరుధ్యం గల ఈ పరిణామం రాజ్యాంగం వాంఛించిన సామాజిక న్యాయానికి విరుద్ధంగా ఉంది.
4. సేద్యపు వసతులు ఉన్నచోట పెట్టుబడులు కుమ్మరించడం వల్ల ఖండాంతర భాగాలు, సేద్యపు వసతులు లేని ప్రాంతాలలో పెట్టుబడులు తగ్గడం వల్ల దిగుబడులు తగ్గి వ్యవసాయ రంగం దిగజారింది. ప్రధానంగా మెట్ట ప్రాంత వ్యవసాయం దెబ్బతింది.
5. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆదాయ పంపిణీ మీద హరిత విప్లవం ప్రతికూల ప్రభావం ఏర్పరచింది. హరిత విప్లవ ప్రయోజనాలు అన్ని వర్గాల రైతులు పంచుకున్నప్పటికీ పెద్ద రైతులు, చిన్న రైతులు మధ్య భూస్వాములు, సొంత భూమిలేని కూలీలు, కౌలుదారుల మధ్య సాంకేతిక మార్పులు, ఆదాయ వ్యత్యాసాలను పెంచాయి.
6. ప్రాంతీయ అసమానతలు మరింతగా విస్తరించాయి. ఆర్థికంగా వెనుకబాటుతనం, నిరుద్యోగం వల్ల ఆయా ప్రాంతాల్లో వేర్పాటు వాదం, తీవ్రవాదం పెరగడానికి హరిత విప్లవం దారితీసింది.
7. హరిత విప్లవంలో భాగంగా వరి, గోధుమలో రెండు మూడు రకాల వంగడాలు వినియోగించడం వల్ల జన్యు వైవిధ్యం తగ్గిపోయింది. సాంప్రదాయికంగా వినియోగించే రెండొందల రకాల వంగడాల స్థానంలో కేవలం 4, 5 రకాల సాగు వల్ల జన్యు వైవిధ్యం లోపించి పంటలకు చీడ, పీడలను తట్టుకునే సామర్థ్యం తగ్గిపోయింది. దీర్ఘకాలంలో పంటల దిగుబడి తగ్గి, వ్యవసాయ వ్యవస్థల సామర్థ్యం తగ్గింది.
8. హరిత విప్లవంలో చిరు ధాన్యాలకు ప్రాధాన్యం లేకపోవడం వల్ల వరి, గోధుమ వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల అధిక వినియోగం వల్ల పోషకాహార సమస్యలు ఏర్పడ్డాయి. అధిక పోషకాలు, పీచు పదార్థాలు గల చిరుధాన్యాల స్థానంలో వరి, గోధుమ ధాన్యాల వినియోగం పెరగడం వల్ల మధుమేహం, రక్తపోటు వంటి సమస్యలు పెచ్చరిల్లాయి.
9. విచక్షణా రహితంగా కీటకనాశినులు, రసాయన ఎరువులు, క్రిమి సంహారక మందుల వినియోగం వల్ల ఆహార గొలుసులో విషపదార్థాలు చోటుచేసుకున్నాయి. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు విషతుల్యంగా మారాయి. దీర్ఘకాలంలో సామాజిక ఆరోగ్యానికి హానికరంగా తయారయ్యాయి. క్యాన్సర్‌ వంటి వ్యాధులు ప్రబలడానికి కారణమయ్యాయి.
10. విచక్షణా రహితంగా సేద్యపు నీటి వాడకం వల్ల సంవత్సరంలో ఎక్కవ కాలం వ్యవసాయ క్షేత్రంలో నీరు నిలువ ఉండటం వల్ల లవణీయత పెరిగింది. ఫలితంగా దీర్ఘకాలంలో దిగుబడులు తగ్గడానికి కారణమయ్యింది.
మొత్తం మీద హరిత విప్లవం మిశ్రమ ఫలితాలు అందించినా దేశంలో ఆహారధాన్యాల స్వయం సమృద్ధి సాధించడంలో తోడ్పడింది. వనరులు తక్కువగా ఉండి.. తక్కువ పెట్టుబడి సామర్థ్యం వల్ల అతి తక్కువ సమయంలో అత్యధిక ఫలితాలు ఇచ్చే సారవంతమైన నేలలు, సేద్యపునీటి వసతులు, నదీజలాలు పుష్కలంగా లభించే ప్రాంతాలలో కొన్ని పంటలపై కేంద్రీకరించడమైంది. అందువల్ల భూస్వాములు, పెద్ద రైతులు మాత్రమే అధిక ప్రయోజనం పొందారు. మెట్ట ప్రాంతాల సేద్యానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వలేదు.
హరిత విప్లవం దీర్ఘకాలంలో ప్రగతి సాధించలేమని ఆధునిక సాంకేతిక సహాయంతో సాంప్రదాయ వ్యవసాయాన్ని మేళవించడం ద్వారా ప్రగతి దీర్ఘకాలం ఉండేలా నిత్య హరిత విప్లవం దిశగా సాగడానికి నూతన వ్యవసాయ వ్యూహం అమలు చేస్తున్నారు.
1. హరిత విప్లవాన్ని ఇతర ప్రాంతాలకు విస్తరింపజేస్తున్నారు. ప్రధానంగా మెట్ట ప్రాంతాలకు విస్తరిస్తున్నారు.
2. దుర్భిక్షాన్ని తట్టుకునే వంగడాలను అభివృద్ధి చేయడం, స్వల్పకాలంలో పంటనిచ్చే వంగడాలను అభివృద్ధి చేయడం.
3. నీటి అవసరం తక్కువ ఉండే పంటలను ప్రోత్సహించడం, వర్షాకాలంలో వర్షపునీటిని నిలువ చేయడం ద్వారా వాటర్‌షెడ్‌ పథకాలను అభివృద్ధి చేయడం, బిందు సేద్యాన్ని ప్రోత్సహించడం.
4. పశుపోషణ, ఎపికల్చర్‌, సెరీకల్చర్‌ వంటి అనుబంధ వ్యవసాయ రంగాలను ప్రోత్సహించడం.
5. నేలల పోషక విలువలు పెంపొందించడానికి కేవలం రసాయనిక ఎరువులపైనే ఆధారపడకుండా పంటల మార్పిడి వంటి విధానంలో లెగ్యుమినేస్‌ జాతి పంటలను సాగు చేయడం ద్వారా నత్రజనిని భూమిలో స్థిరీకరించే విధంగా చర్యలు తీసుకోవడం.
6. కంపోస్టు ఎరువులు, సేంద్రీయ ఎరువుల వాడకాన్ని ప్రోత్సహించడం.
7. రసాయన ఎరువులు పరిమితంగా వాడుతూ బ్లూగ్రీన్‌ ఆల్గే వంటి జీవ ఎరువుల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడం.
8. సింథటిక్‌ పెరిత్రాయిడ్స్‌ మాత్రమేగాక, వేపకాయ ఆధారిత పురుగుమందులు వంటి సాంప్రదాయక పద్ధతులను పాటించడం.
harita viplavam - sameeksha
noothana saastra saanketika paddhatulanu viniyogaaniki 1960va dasakam taruvaata bharatadesa vyavasaaya rangamlo saadhinchina gananeeya pragati harita viplavamgaa perkontaaru. 1950 tarvaata bhaaratadesamlo aahaaradhaanyaala teevra sankshobham erpadindi. vyavasaaya rangamlo manam saadhinchina utpatti mana avasaraalaku anugunamgaa ledu. bhari ettuna videsala nunchi digumati chesukovalsina paristhitulu erpaddai. indukosam ekkuva mottamlo videshee maaraka dravyam vecchinchaalsi vachindi. america, kenada, argentina vanti deshaala nunchi digumatulu chesukunnam. aleena deshaala kootamiki naayakatvam vahistuu nato deshaala nunchi aahaara dhaanyaalu digumati chesukovadam valla desha videsaanga vidhaanaaniki ibbandikara paristhitulu erpaddai. kaneesa jeevanaavasaraala kosam videsaalapai aadhaarapadi, vidhaanapara nirnayaalalo antarjaatiiyamgaa aayaa deshaalanu vimarsinchadam deshaanni ibbandikara paristhitulloki nettivesinatlayyam.
aahaaradhaanyaala utpatti swayam samruddhi kosam 1950lage vidhaanaparamaina nirnayaalu teesukunnaru. modatigaa saagubhoomi vistiirnam penchaalani nirnayinchaaru. ayithe deeniki parimitulunnaayi. kanuka perugutunna aahaara avasaraala kosam, sthaanika utpatti kosam intensive agrikalcharlayle aria prograamnu praarambhinchaaru. empika chesina jillaallo modatigaa praarambhinchi, kramangaa itara jillalaku vistarinchaaru. ide kramangaa harita viplavaaniki daariteesindi.
1. deshavali, saampradaaya vittanaala sthaanamlo adhika digubadi iche melu rakapu adhika digubadi iche vangadaalu pravesapettaaru. jeevasaanketika vidhaanamlo abhivruddhi cheyabadina melurakapu vangadaalanu induku ennukunnaru. godhumalo kalyan, sonalika vanti rakalu, varalo ire sireesse vangadaalanu induku viniyoginchaaru. indulo pradhaanamgaa ire-8 atyadhika phalitaalanu ichindi.
2. alpa phalana kaalapu pantalanu pravesapettaaru. induvalla eta oka panta matrame pandinche bhoomullo rendu leda moodu pantalu pande avakaasam kaligindi. ire-3, padma, jaya vanti vangadaala valla naalugu nelalake digubadi chetiki ravadam saadhyam ayyindi.
3. saampradaayaka eruvulaku badulugaa krutrimamgaa tayaaruchesina rasaayanika eruvulu pravesapettaaru. nitrogensi, fasparasse, potasium eruvulu pravesapettaaru. pantalu perige kramamlo aadhunika sasyarakshana charyalu chepattaru. rasaayanika purugumandulu, keetaka naasanulanagaa aadhunika sasyarakshana charyallo bhagamga chepattaru.
4. vyavasaaya kaalam vruthaa kakunda shraamika saktito paatu aadhunika yantra parikaraalanu vyavasaaya rangamlo pravesapettaaru. tractorlu, harvestersi, pampusetlu modalaina aadhunika yantra parikaraalu pravesapettaaru.
5. aadhunika vyavasaaya vyuham anusarinchadaaniki adhika pettubadi avasaram ganuka samsthaagata vyavasaayika parapatini vistarinchaaru. sahakara byaankulu, vaanijya byaankulu, bhoo abhivruddhi byaankulu swalpakaalika, deerghakaalika parapatini andinchadamlo keelakamaina paatra pooshinchaayi. graameena raitulaku runha soukaryaalanu andinchaaru.
6. marchete yaardulu, giddangula nirmaanam chepattaru. vyavasaaya utpattula ammakaniki, nilvaku vasatulu vistrutam chesaru.
7. 1964 nunchi desavyaaptamgaa aahaara dhaanyaalaku maddatu dharalu prakatinchaaru. deenivalla kotta rakala pantalu, vangadaalu viniyoginchinapudu raituku nammakam, prothsaaham, vishwaasam kaliginchadam kosam ee charyalu chepattaru. aahaaradhaanyaala dharala vidhaanamlo salahalu ivvadam kosam vyavasaaya dharala kamishanne erpaatu chesaru. aahaaradhaanyaala konugolu kosam 1965loo bhaarata aahaara samstha (efsii)nu nelakolpaaru.
harita viplavam valla pondina prayojanaalu
1. pantala digubadulu gananeeyamgaa perigaayi. pradhaanamgaa godhuma, vari utpattulapai deeniprabhavam ekkuvagaa undi. 1980-85 naatiki aahaaradhaanyam vishayamlo swayam samruddhi saadhinchaaru. aahaaradhaanyaala digumatulu nilipiveya baddai.
2. harita viplava prabhaavam pantala teerulo maarpu erpadindi. mottam meeda trunadhaanyaala praadhaanyata perigi, pappudhaanyaala praadhaanyata taggutuu vachindi.
3. kaaluvalu, gottapu baavula dwara sedyapuneeti vasatulu vistarinchabaddaayi. bhari neeti paarudala praajektulu vaati aayakattu kinda kaaluvalu nirminchabaddaayi.
4. pantala teevrata perigindi. vyavasaaya ranga saamarthyam penchabadindi.
5. saampradaayaka paddhatulaku badulu aadhunika saanketika paddhatula valla vyavasaayarangamlo bhoomi utpaadakata perigindi. deenivalla raitula aadaayam perigindi.
6. aahaaradhaanyaala utpatti merugudala valla migulu nilvalu erpaatu chesukuni, praja pampinee vyavastha dwara chouka dharalalo aahaaradhaanyaala pampinee jarigindi. deenivalla pedarikam taggadaaniki harita viplavam kontha meraku dohadam chesindi.
7. vyavasaaya rangam aadhunikeekarana valla eruvulu, krimisamhaaraka mandulu, yantraalu, panimutla vaadakam periginandu valla vaatini utpatti chese vyavasaaya rangamlo utpaadakata, utpatti perigaayi. vyavasaaya utpattulu viniyoginche parisramalu vruddhi chendaayi. vyavasaayam, parisramala madhya sambandhaalu balapaddai.
8. vyavasaayarangamlo parisodhanaa samsthalu, vyavasaaya vishwavidyaalayam, sedyapu neeti praajektulu sthaapinchaaru.
1. harita viplavam anni praantaalakuu kakunda konni praantaalake parimitam ayyindi. panjab, haryaanaalalo sutleji, yamuna praantam, krishna, godavari delta praantam, paschima uttarapradeshameni gangaa, yamuna praantam, malabare teera praantaalalo harita viplavam vijayavantamaindi. aandhrapradeshameloo rayalaseema, telamgaana vanti praantaalalo harita viplava prabhaavam kanipinchadu.
2. vyavasaaya rangamlooni anni pantalakuu vistarinchaledu. godhuma, vari tappa migilina trunadhaanyaalalo harita viplavam prabhaavam kanabadadu. vaanijya pantalalo bangaalaadumpa atyadhika prayojanam pondindi.
3. harita viplavaaniki adhika sthaayilo pettubadulu avasaramayyaayi. bharatadesa vyavasaaya daarulalo sannakaaru, upaanta raitulu 70-80 saatam varakuu unnaaru. vaariki utpadakaalapai adhika pettubadi pette aardhika sthomatha ledu. bhari pettubadi pettagala dhanika raitulake ee vidhaanam prayojanakaarigaa maarindi. ee vidhaanam vyavasaaya rangamlo pettubadidaarii vidhaanaanni prothsahinchindi. pettubadulu pettaleka chinna, sannakaaru raitulu tama bhoomulanu pedda raitulaku ammukunnaru. ante ee vidhaanam bhoomi badalaayimpuku daariteesindi. okavaipu bhoo samskaranalu amalu chestundagaa, marovaipu dhanika raitula vadda bhoo kendrikarana erpadindi. paraspara vairudhyam gala ee parinaamam raajyaangam vaanchinchina saamaajika nyaayaaniki viruddhamgaa undi.
4. sedyapu vasatulu unnachota pettubadulu kummarinchadam valla khandantara bhaagaalu, sedyapu vasatulu laeni praantaalalo pettubadulu taggadam valla digubadulu taggi vyavasaaya rangam digajaarindi. pradhaanamgaa metta praanta vyavasaayam debbatindi.
5. graameena praantaallo aadaaya pampinee meeda harita viplavam pratikuula prabhaavam erparachindi. harita viplava prayojanaalu anni vargala raitulu panchukunnappatiki pedda raitulu, chinna raitulu madhya bhuswamulu, sonta bhoomileni kooleelu, kauludaarula madhya saanketika maarpulu, aadaaya vyatyaasaalanu penchaayi.
6. praantiiya asamaanatalu marintagaa vistarinchaayi. aardhikamgaa venukabaatutanam, nirudyogam valla aayaa praantaallo verpaatu vaadam, teevravaadam peragadaaniki harita viplavam daariteesindi.
7. harita viplavamlo bhagamga vari, godhumalo rendu moodu rakala vangadaalu viniyoginchadam valla janyu vaividhyam taggipoyindi. saampradaayikamgaa viniyoginche rendondala rakala vangadaala sthaanamlo kevalam 4, 5 rakala saagu valla janyu vaividhyam lopinchi pantalaku cheeda, peedalanu tattukune saamarthyam taggipoyindi. deerghakaalamlo pantala digubadi taggi, vyavasaaya vyavasthala saamarthyam taggindi.
8. harita viplavamlo chiru dhaanyaalaku praadhaanyam lekapovadam valla vari, godhuma vyavasaaya utpattula adhika viniyogam valla poshakahara samasyalu erpaddai. adhika pooshakaalu, peechu padaarthaalu gala chirudhaanyaala sthaanamlo vari, godhuma dhaanyaala viniyogam peragadam valla madhumeham, raktapotu vanti samasyalu peccharillaayi.
9. vichakshanaa rahitamgaa keetakanaasinulu, rasayana eruvulu, krimi samharaka mandula viniyogam valla aahaara golusulo vishapadaarthaalu chotuchesukunnayi. vyavasaaya utpattulu vishatulyamgaa marai. deerghakaalamlo saamaajika aarogyaaniki haanikaramgaa tayaarayyaayi. cancerse vanti vyaadhulu prabaladaaniki kaaranamayyaayi.
10. vichakshanaa rahitamgaa sedyapu neeti vaadakam valla samvatsaramlo ekkava kaalam vyavasaaya kshetramlo neeru niluva undatam valla lavaneeyata perigindi. phalitamgaa deerghakaalamlo digubadulu taggadaaniki kaaranamayyindi.
mottam meeda harita viplavam mishrama phalitaalu andinchinaa desamlo aahaaradhaanyaala swayam samruddhi saadhinchadamlo todpadindi. vanarulu takkuvagaa undi.. takkuva pettubadi saamarthyam valla athi takkuva samayamlo atyadhika phalitaalu iche saaravantamaina neelalu, sedyapuneeti vasatulu, nadeejalaalu pushkalamgaa labhinche praantaalalo konni pantalapai kendreekarinchadamaindi. anduvalla bhuswamulu, pedda raitulu matrame adhika prayojanam pondaaru. metta praantaala sedyaaniki praadhaanyata ivvaledu.
harita viplavam deerghakaalamlo pragati saadhinchalemani aadhunika saanketika sahaayamtho saampradaaya vyavasaayaanni melavinchadam dwara pragati deerghakaalam undela nitya harita viplavam disagaa saagadaaniki noothana vyavasaaya vyuham amalu chestunnaru.
1. harita viplavaanni itara praantaalaku vistarimpajestunna. pradhaanamgaa metta praantaalaku vistaristunnaaru.
2. durbhikshaanni tattukune vangadaalanu abhivruddhi cheyadam, swalpakaalamlo pantanichhe vangadaalanu abhivruddhi cheyadam.
3. neeti avasaram takkuva unde pantalanu prothsahinchadam, varshaakaalamlo varshapuneetini niluva cheyadam dwara vateryshedsi pathakaalanu abhivruddhi cheyadam, bindu sedyaanni prothsahinchadam.
4. pasuposhana, epikalchare, sereekalchare vanti anubandha vyavasaaya rangaalanu prothsahinchadam.
5. neelala poshaka viluvalu pempondinchadaaniki kevalam rasaayanika eruvulapaine aadharapadakunda pantala marpidy vanti vidhaanamlo leguminessi jaati pantalanu saagu cheyadam dwara natrajanini bhoomilo sthireekarinche vidhamgaa charyalu teesukovadam.
6. kampostu eruvulu, sendriiya eruvula vaadakaanni prothsahinchadam.
7. rasayana eruvulu parimitamgaa vaadutuu bluegrine aalge vanti jeeva eruvula viniyogaanni prothsahinchadam.
8. sinthatiky peritraaidsi maatramegaaka, vepakaya aadhaarita purugumandulu vanti saampradaayaka paddhatulanu paatinchadam.