మరుపురాని మేటి మహిళ మాణిక్యాంబ గారు | స్త్రీవాద పత్రిక భూమిక
← రుగ్మతలు మహాత్యాలవుతున్నపుడు
హెచ్‌ఐవి/ఎయిడ్స్‌కి ఎవరూ అతీతులు కారని చెప్పే పద్మక్క ఉదంతం →
మరుపురాని మేటి మహిళ మాణిక్యాంబ గారు
రవి అస్తమించని ఆంగ్ల సామ్రాజ్యాన్ని భారతదేశం నుంచి తరిమి కొట్టటానికి జాతిపిత మహాత్మాగాంధీ నాయకత్వంలో పలురకాల వుద్యమాలు జరిగినవి. ఆ వుద్యమాలలో దేశంలోని విద్యావంతులు, న్యాయవాదులు, వైద్యులు, ఉపాధ్యాయులు, యువకులు, విద్యార్థులు, కార్మిక-కర్షకులు, చదువుకోనివారు కూడా పాల్గొన్నారు. జనాభాలో సగభాగమైన మహిళల భాగస్వామ్యం లేకుండ వుద్యమాలు విజయవంతం కావని బాపూజీ గ్రహించారు. మహిళలు కూడ వుద్యమాలలో పాలుపంచుకోవాలని పిలుపునిచ్చారు. ఆయన పిలుపుకు స్పందించిన మహిళలు సాహసోపేతమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు. అసమాన ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించి ఆనాటి సాంఘిక కట్టుబాట్లను తెగత్రెంచుకొని వుద్యమాలలోకి వురికారు. తమ వంటిమీదవున్న బంగారు ఆభరణాలను విరాళంగా బాపూజీకి అర్పించారు. వివాహబంధానికి అతి పవిత్రంగా భావించే మంగళసూత్రాలను కూడ యిచ్చిన మహిళలున్నారు. కల్లు దుకాణాల వద్ద – విదేశీ వస్త్రాలయాల కాడ పికెటింగులు చేశారు. సత్యాగ్రహాలలో పాల్గొన్నారు. పోలీసుల లాఠీలకు ఎదురు నిలిచారు. జైళ్లకెళ్లారు. అలాంటి మహిళల్లో చెప్పుకోదగిన ఒక మహిళ మాణిక్యాంబ గారు.
1913లో తూర్పుగోదావరి జిల్లాలోని తొండవరం గ్రామంలో సాంప్రదాయ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. పుట్టినిల్లు-మెట్టినిల్లు రెండూ కూడ ఆర్థిక యిబ్బందులు లేని కలవారి కుటుంబాలే మాణిక్యాంబగారివి. ఆంధ్ర కమ్యూనిస్టు పార్టీ నిర్మాతలలో ప్రముఖులైన కంభంపాటి సత్యనారాయణ గారితో మాణిక్యాంబగారి వివాహం జరిగింది. గాంధీజీ పిలుపుకు ప్రభావితులై జాతీయోద్యమంలో అడుగుపెట్టారు సీనియర్‌ సత్యనారాయణ గారు. తనతోపాటు తన జీవిత సహచరిణిని కూడ చైతన్యపరచి జాతీయోద్యమాలలో పాల్గొనేలాగ ప్రోత్సహించారు. జాతీయోద్యమంలో భాగమైన ఖాదీ ప్రచారంలో పాల్గొన్నారు మాణిక్యాంబగారు. రాట్నాల మీద నూలు వడకమని, ఖద్దరు ధరించాలని ప్రజలలో ప్రచారం చేసారు. ఆ సందర్భంలోనే పోలీసులు ఆమెను అరెస్టుచేసి జైలుకు పంపారు. ఈ ప్రచార సందర్భంలో పోలీసులు మాణిక్యాంబగారిని అరెస్టు చేయటానికి గాలింపు మొదలుపెట్టారు. ఆ సంగతి తెలుసుకున్న మాణిక్యాంబగారు వస్త్రధారణ మార్చుకొని వెంట పూజాసామాగ్రిని తీసుకొని యిరువురు మహిళా కార్యకర్తలతో కలసి జట్కాబండిలో ఎక్కి దూరానవున్న దేవాలయానికి వెళ్లి అందులో ప్రవేశించి తప్పించుకున్నారు పోలీసుల కళ్లుగప్పి. జాతీయోద్యమంలో పనిచేస్తూనే కమ్యూనిస్టులుగా మారారు దంపతులిరువురు.
మీరట్‌ కుట్రకేసునుంచి తప్పించుకొని హైదర్‌ఖాన్‌ అనే యువకుడు మద్రాసు మహానగరం చేరాడు. అజ్ఞాత జీవితం గడుపుతూనే కాంగ్రెస్‌లో అతివాద భారాలుగల యువకులను సంఘటితపరచి కమ్యూనిస్టులుగా తయారుచేశాడు. పులుపుల శివయ్యగారు, తుమ్మల వెంకట్రామయ్యగారు, సీనియర్‌ సత్యనారాయణ గారు హైదర్‌ఖాన్‌ ప్రభావానికి లోనై కమ్యూనిస్టులుగా మారారు. వేళ్లమీద లెక్కింపదగిన సంఖ్యలో వున్న యువకులలో ఒకే ఒక్క యువతి హైదర్‌ఖాన్‌ ప్రభావానికి ఆకర్షితురాలై కమ్యూనిస్టు అయిన మేరనగ సీనియర్‌గారు మాణిక్యాంబగారితో కలసి మద్రాస్‌లో కాపురం పెట్టారు. వారు వుంటున్న ప్రదేశంలో మాంసాహార కుటుంబాలవారు కూడ వుండేవారు. చాపల వాసన, మసాళాల వాసన అప్పటివరకు ఎరగని మాణిక్యాంబ గారికి ఆ వాసనల వలన కడుపులో వికారంగాను, దేవినట్టుగాను వుండేది. అయినా తోటివారి అలవాట్లను ఏవగించుకోకుండ అలవాటుపడటానికి ప్రయత్నించేవారు. సీనియర్‌గారు, హైదర్‌ఖాన్‌ ఆమెకు నచ్చచెపుతుండేవారు. పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య గారితో అక్కడ వుంటున్నపుడే మాణిక్యాంబగారికి పరిచయం కలిగింది. కమ్యూనిస్టులు నడిపిన కొత్తపట్నంలోని రాజకీయ పాఠశాలకు మాణిక్యాంబ గారు, మానికొండ సూర్యావతిగారు, చండ్ర సావిత్రిదేవి గారు హాజరయ్యారు. ఆ సందర్భంలో మరల మాణిక్యాంబగారు అరెస్టయ్యారు.
ఆంధ్రలో కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఏర్పడింది. విజయవాడను కేంద్రంగా చేసుకొని పార్టీ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. సీనియర్‌గారి కుటుంబం విజయవాడలో స్థిరపడింది. 1943-48 మధ్యకాలంలో మాణిక్యాంబగారితో కలసి మహిళా సంఘంలో పనిచేసే భాగ్యం కలిగింది. ఆమెతో కలసి భర్త ఆస్తి మీద భార్యకు హక్కు వుండాలని, బహుభార్యాత్వంను నిషేధించాలని, విడాకుల చట్టం చేయాలని మొదలగు కార్యక్రమాలను మహిళల్లోను, ప్రజల్లోను ప్రచారం చేశారు. ప్రచారమే కాకుండ మహిళా సంఘం తరపున 50 వేల మందితో సంతకాలు చేయించి పార్లమెంట్‌కు పంపారు. ఆ రోజుల్లో పిల్లలకు మశూచిలాంటి వ్యాధులు రాకుండా టీకాలు వేయించటానికి మహిళలు భయపడేవారు. వారికి నచ్చజెప్పి పిల్లలకు టీకాలు వేయించే పనిలో తోడ్పడేవారు. కలరా సమయంలో ఇంజక్షన్‌ చేయించుకోవటానికి కూడ ప్రజలు భయపడేవారు. మేము వారికి నచ్చచెప్పి ఇంజక్షన్‌ తీసుకునేలాగ చేసేవాళ్లం. యుద్ధపు రోజుల్లో రేషన్‌ దుకాణాల వద్ద వచ్చినవారిని వరుసగా నిలబెట్టి వారికి కిరోసిన్‌, పంచదార, బియ్యం వగైరాలు సక్రమంగా అందేలాగ చూసేవాళ్లం. ఇవేగాక మాణిక్యాంబగారితో కలసి ప్రజాశక్తి పత్రికలు వీధులలో తిరిగి అమ్మేవాళ్లం. సంవత్సరంలో ఒక వారం పార్టీ సాహిత్య పుస్తకాలు అమ్మేవాళ్లం. ఒకసారి ఒక విద్యావంతుడిని పుస్తకాలు కొనమని అడిగాం. దానికి ఆయన 'ఏముంటుంది? మీ పుస్తకాలలో. ధనవంతులను కొల్లగొట్టి చికాకులు చేయటమేగా' అన్నారు. ఆయనకు మాణిక్యాంబగారు 'మీరు పొరపడుతున్నారు. కలవారిని లేనివారిని చేయటం కాదు. లేనివారిని కూడ కలవారుగా చేయటం, పేదరికాన్ని నిర్మూలించటం పార్టీ ధ్యేయం' సమాధానమిచ్చారు. నాకంటె ఆమె 15 సంవత్సరాలు పెద్ద. ఆమెతో కలసి పనిచేయటం మొదలుపెట్టినపుడు నా వయసు 15 సంవత్సరాలు. పరిపూర్ణ రాజకీయ చైతన్యం కలిగిన మహిళ అని ఆమె సమాధానాలు విన్న నాకు అనిపించేది. నాలో కలిగిన ఈ ఆవగింజంత చైతన్యం ఆమెతో కలసి పనిచేసినందువల్ల, ఆమె సహచర్యం వలన కలిగినదేనని సగర్వంగా చెప్పుకుంటున్నా. పది సంవత్సరాల క్రితం స్వాతంత్ర సమరయోధుల రేడియో ప్రసంగాలలో మాణిక్యాంబగారు పాల్గొన్నారు. నేటి యువతీ-యువకులను గురించి ఆమె అభిప్రాయం అడిగిన ప్రశ్నకు, నేటి యువతీ-యువకులలో అవగాహనారాహిత్యం కనిపిస్తూందని తన అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించారు. నేటి పోలీసుల ప్రవర్తనను గురించి అడిగిన ప్రశ్నకు నేటి పోలీసుల ప్రవర్తన కంటె ఆనాటి బ్రిటీష్‌వాళ్ల పాలనలో వున్న ప్రవర్తన మహిళల యెడల మర్యాదపూర్వకంగా వుండేదని సమాధానమిచ్చారు. బహుశ స్వానుభవం వల్లననుకోవచ్చు.
మాణిక్యాంబ గారికి యిరువురు కుమారులు. పెద్దకొడుకు అమెరికాలో స్థిరపడి 50 ఏండ్ల వయసులో అమెరికాలోనే మరణించాడు. ముదిమిలో పుత్రశోకానికి గురయ్యారు. రెండవ కుమారుడు ఉద్యోగరీత్యా ముంబయిలో వుంటున్నాడు. ఆమె మాత్రం విజయవాడలోని గుణదలలో స్వగృహంలోనే వుండేవారు. ముదిమిలో ఆమెకి తోడుగా ఆమె చెల్లెలి కొడుకు-కోడలు వుండేవారు. రెండు-మూడు సంవత్సరాల క్రితం అతనికి వైజాగు ట్రాన్స్‌ఫర్‌ అయింది. అతనితోపాటు ఆమె కూడ వెళ్లవలసి వచ్చింది. విజయవాడను వదలి వెళ్లాలంటే ఏదో తెలియని దిగులుగా వుందని ఆప్తమిత్రురాలు కొండపల్లి కోటేశ్వరమ్మగారితో అన్నదట. 96 సంవత్సరాల నిండు జీవితాన్ని గడిపారు. ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యమన్న సూత్రం అక్షరాల ఆమెయందు నిజమైంది. రక్తపోటు, చక్కెరవ్యాధి మామూలయిన ఈ రోజుల్లో అవి ఆమె దరిచేరలేదు. చెవులు వినిపిస్తూ వుండగా, కళ్లు కనిపిస్తూ వుండగా, నడచి తన పనులు తాను చేసుకుంటూ వుండగా ఇక చాలని ఈ లోకాన్ని వదలివెళ్లిన మాణిక్యాంబగారు ధన్యురాలు. 11-10-09న ఆమె దివంగతురాలయిందన్న వార్త విశాలాంధ్ర దినపత్రికలో చదివి ఖిన్నురాలనయ్యాను. పునరపి-జననం, పునరపి-మరణం అన్న సూక్తికి ఎవరమూ అతీతులము కాదు కదా! ఆ ఆదర్శ నిరాడంబర నిత్యచైతన్యశీలికి, క్రియాశీల మహిళా కార్యకర్తకు అశ్రునయనాలతో నిండుమనసుతో జోహార్లర్పిస్తున్నా.
marupurani meti mahila manikyamba gaaru | streevaada patrika bhoomika
u rugmatalu mahaatyaalavutunnapudu
heanivi/aidesniki evaruu ateetulu kaarani cheppe padmakka udantam u
marupurani meti mahila manikyamba gaaru
ravi astaminchani  aangla saamraajyaanni bharatadesam nunchi tarimi kottataaniki jaatipita mahatmagandhi naayakatvamlo palurakaala vudyamaalu jariginavi. aa vudyamaalalo desamloni vidyaavantulu, nyaayavaadulu, vaidyulu, upaadhyaayulu, yuvakulu, vidyaarthulu, kaarmika-karshakulu, chaduvukonivaaru kuudaa paalgonnaaru. janabhalo sagabhaagamaina mahilala bhagaswamyam lekunda vudyamaalu vijayavantam kaavani bapuji grahinchaaru. mahilalu kuuda vudyamaalalo paalupanchukovaalani pilupunicchaaru. aayana pilupuku spandinchina mahilalu saahasopetamaina nirnayaalu teesukunnaru. asamana dhairyasahasalu pradarsinchi aanaati saanghika kattubaatlanu tegatrenchukoni vudyamaalaloki vurikaaru. tama vantimeedavunna bangaaru aabharanaalanu viraalamgaa baapuujiki arpinchaaru. vivaahabandhaaniki athi pavitramgaa bhavinche mangalasuutraalanu kuuda yichina mahilalunnaru. kallu dukaanaala vadda – videshee vastraalayaala kaada piketingulu chesaru. satyaagrahaalalo paalgonnaaru. polisula laatiilaku eduru nilichaaru. jaillakellaaru. alanti mahilallo cheppukodagina oka mahila manikyamba gaaru.
1913loo thoorpugodaavari jillaalooni tondavaram graamamlo saampradaaya brahmana kutumbamlo janminchaaru. puttinillu-mettinillu rendoo kuuda aardhika yibbandulu laeni kalavari kutumbale maanikyaambagaarivi. aandhra kamyuunistu party nirmaatalalo pramukhulaina kambhampati satyanarayana gaaritho maanikyaambagaari vivaham jarigindi. gandhiji pilupuku prabhaavitulai jaatiiyodyamamlo adugupettaaru seeniery satyanarayana gaaru. tanatopaatu tana jeevita sahacharinini kuuda chaitanyaparachi jaatiiyodyamaalalo paalgonelaaga prothsahinchaaru. jaatiiyodyamamlo bhagamaina khaadii prachaaramlo paalgonnaaru maanikyaambagaaru. ratnala meeda noolu vadakamani, khaddaru dharinchaalani prajalalo prachaaram chesaru. aa sandarbhamlone poliisulu aamenu arestuchesi jailuku pampaaru. ee prachaara sandarbhamlo poliisulu maanikyaambagaarini arestu cheyataniki gaalimpu modalupettaaru. aa sangati telusukunna maanikyaambagaaru vastradhaarana maarchukoni venta poojaasaamaagrini teesukoni yiruvuru mahila kaaryakartalato kalasi jatkabandilo ekki dooraanavunna devalayaniki velli andulo pravesinchi tappinchukunnaaru polisula kallugappi. jaatiiyodyamamlo panichestune kamyuunistulugaa maaraaru dampatuliruvuru.
meeretm kutrakesununchi tappinchukoni hydereekhanni ane yuvakudu madrasu mahanagaram cheraadu. agnaata jeevitam gaduputune congresselo ativaada bhaaraalugala yuvakulanu sanghatitaparachi kamyuunistulugaa tayaaruchesaadu. pulupula sivayyagaaru, tummala venkatraamayyagaaru, seeniery satyanarayana gaaru hydereekhanni prabhaavaaniki lonai kamyuunistulugaa maaraaru. vellameeda lekkimpadagina sankhyalo vunna yuvakulalo oke okka yuvati hydereekhanni prabhaavaaniki aakarshituraalai kamyuunistu ayina meranaga seeniyargaaru maanikyaambagaarito kalasi madrasselo kapuram pettaaru. vaaru vuntunna pradesamlo mamsahara kutumbaalavaaru kuuda vundevaaru. chaapala vasana, masalala vasana appativaraku eragani manikyamba gaariki aa vaasanala valana kadupulo vikaaramgaanu, devinattugaanu vundedi. aina thotivaari alavaatlanu evaginchukokunda alavaatupadataaniki prayatninchevaaru. seeniyargaaru, hydereekhanni aameku nachacheputundevaaru. puchalapalli sundarayya gaaritho akkada vuntunnapude maanikyaambagaariki parichayam kaligindi. kamyuunistulu nadipina kottapatnamloni rajakeeya paatasaalaku manikyamba gaaru, manikonda suuryaavatigaaru, chandra saavitridevi gaaru haajarayyaaru. aa sandarbhamlo marala maanikyaambagaaru arestayyaaru.
aandhralo kamyuunistu party erpadindi. vijayavaadanu kendramgaa chesukoni party kaaryakalaapaalu praarambhinchindi. seeniyargaari kutumbam vijayavaadalo sthirapadindi. 1943-48 madhyakaalamlo maanikyaambagaarito kalasi mahila sanghamlo panichese bhagyam kaligindi. aametho kalasi bharta aasti meeda bhaaryaku hakku vundaalani, bahubhaaryaatvamnu nishedhinchaalani, vidaakula chattam cheyalani modalagu kaaryakramaalanu mahilallonu, prajallonu prachaaram chesaru. prachaarame kakunda mahila sangham tarapuna 50 vela manditho santakaalu cheyinchi paarlamenteaku pampaaru. aa rojullo pillalaku masuchilanti vyaadhulu rakunda teekaalu veyinchataaniki mahilalu bhayapadevaaru. vaariki nachajeppi pillalaku teekaalu veyinche panilo todpadevaaru. kalara samayamlo injakshan cheyinchukovataniki kuuda prajalu bhayapadevaaru. memu vaariki nachacheppi injakshan teesukunelaaga chesevallam. yuddhapu rojullo reshanni dukaanaala vadda vachinavaarini varusagaa nilabetti vaariki kirosine, panchadaara, biyyam vagairaalu sakramamgaa andelaaga chusevallam. ivegaaka maanikyaambagaarito kalasi prajaasakti patrikalu veedhulalo tirigi ammevallam. samvatsaramlo oka vaaram party saahitya pustakaalu ammevallam. okasari oka vidyaavantudini pustakaalu konamani adigam. daaniki aayana 'emuntundi? mee pustakaalalo. dhanavantulanu kollagotti chikaakulu cheyatamega' annaru. aayanaku maanikyaambagaaru 'meeru porapadutunnaaru. kalavaarini lenivaarini cheyatam kaadu. lenivaarini kuuda kalavaarugaa cheyatam, paedarikaanni nirmoolinchatam party dhyeyam' samaadhaanamichaaru. nakante aame 15 samvatsaraalu pedda. aametho kalasi panicheyatam modalupettinapudu naa vayasu 15 samvatsaraalu. paripurna rajakeeya chaitanyam kaligina mahila ani aame samaadhaanaalu vinna naaku anipinchedi. naalo kaligina ee aavaginjanta chaitanyam aametho kalasi panichesinanduvalla, aame sahacharyam valana kaliginadenani sagarvamgaa cheppukuntunna. padi samvatsaraala kritam swaatantra samarayodhula radio prasangaalalo maanikyaambagaaru paalgonnaaru. neti yuvati-yuvakulanu gurinchi aame abhiprayam adigina prasnaku, neti yuvati-yuvakulalo avagaahanaaraahityam kanipistuundani tana abhipraayaanni velladinchaaru. neti polisula pravartananu gurinchi adigina prasnaku neti polisula pravartana kante aanaati britishevalla paalanalo vunna pravartana mahilala yedala maryaadapuurvakamgaa vundedani samaadhaanamichaaru. bahusha swaanubhavam vallananukovacchu.
manikyamba gaariki yiruvuru kumaarulu. peddakoduku americalo sthirapadi 50 endla vayasulo americalone maraninchaadu. mudimilo puthrashokaaniki gurayyaru. rendava kumarudu udyogareetyaa mumbayilo vuntunnadu. aame maatram vijayavaadaloni gunadalalo swagruhamlone vundevaaru. mudimilo aameki thodugaa aame chelleli koduku-kodalu vundevaaru. rendu-moodu samvatsaraala kritam ataniki vaijaagu transeafersa ayindi. atanithopaatu aame kuuda vellavalasi vachindi. vijayavaadanu vadali vellalante edho teliyani digulugaa vundani aaptamitruraalu kondapalli koteshwarammagaritho annadata. 96 samvatsaraala nindu jeevitaanni gadiparu. aarogyame mahabhagyamanna suutram aksharaala aameyandu nijamaindi. raktapotu, chakkeravyaadhi maamuulayina ee rojullo avi aame daricheraledu. chevulu vinipistuu vundagaa, kallu kanipistuu vundagaa, nadachi tana panulu taanu chesukuntu vundagaa ika chaalani ee lokanni vadalivellina maanikyaambagaaru dhanyuraalu. 11-10-09na aame divangaturaalayindanna vaarta visalandhra dinapatrikalo chadivi khinnuralanayyanu. punarapi-jananam, punarapi-maranam anna suuktiki evaramuu ateetulamu kaadu kada! aa aadarsa niradambara nityachaitanyasheeliki, kriyaaseela mahila kaaryakartaku ashrunayanaalatho nindumanasuto joharlarpistunna.