అవినీతి ఎక్కడ బయటపడినా, ఎవరిమీద ఆరోపణలు వచ్చినా ప్రభుత్వం తీవ్రంగా స్పందించాలి. ఎందుకంటే గత మూడు-నాలుగేళ్లుగా ‘అవినీతి’పైనే రాజకీయం నడుస్తోంది. అయితే ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు ఒకనీతి, ప్రభుత్వంలో మరోనీతి. ఈ రెండు నాల్కల ధోరణిని ప్రజలు సహిస్తారనుకుంటే భ్రమ. ఢిల్లీ అండ్ జిల్లా క్రికెట్ క్లబ్ (డిడిసిఎ)కు సంబంధించి అవినీతి ఆరోపణలకు గురైన తాజా వ్యక్తి ఆర్థిక మంత్రి అరుణ్‌జైట్లీ. బుకాయిస్తేనో, పదులకోట్లకు పరువు నష్టం కేసులు దాఖలు చేస్తేనో నీతికి అవి నిరూపణ కాబోవు. అవినీతిపై పోరాటమే ఎజండాగా వున్న ఆమ్ ఆద్మీపార్టీ (ఆప్), దాని ఢిల్లీ ప్రభుత్వ ముఖ్యమంత్రి అరవింద్ కేజ్రీవాల్ ముందుగా జైట్లీపై బాంబు విసిరారు. తన ముఖ్యకార్యదర్శి రాజేంద్ర కుమార్ గతంలో వేరే డిపార్టుమెంటులో అవినీతికి పాల్పడిన కేసు దర్యాప్తు పేరుతో సిబిఐ ముఖ్యమంత్రి ఛాంబర్‌ను సోదాచేయటం జైట్లీకి సంబంధించిన డిడిసిఎ ఫైళ్లకోసమేనన్న కేజ్రీవాల్ ఆరోపణ తేనెతుట్టెను కదిలించింది. అది రోజులు గడిచేకొలదీ మరింత మురికిని చేకూర్చుకుంటున్నది. జైట్లీ ఓ పదేళ్లపాటు డిడిసిఎ గౌరవాధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. ఆయన దాని పరిపాలనా వ్యవహారాల్లో ఎన్నడూ జోక్యం చేసుకోలేదని ఆయన సమర్థకులు చెప్పే మాటలు నమ్మశక్యం కావు. ఫిరోజ్‌షా కోట్లా మైదానాన్ని క్రికెట్ స్టేడియంగా, అదీ ఎక్కువగా బయటనుంచి వనరుల సమీకరణతో రూపొందించిన సాటిలేని మేటి మన జైట్లీ అని వాదన అంతకుముందు వినిపించారు. ఇంతలో ఢిల్లీకి చెందిన మాజీ టెస్ట్ క్రికెటర్ కీర్తి అజాద్, జైట్లీ అధ్యక్షునిగా ఉన్నకాలంలో జరిగిన ఆర్థిక అక్రమాలపై దర్యాప్తు జరిపించాలని డిమాండ్ చేశాడు. ఈయన బీహార్‌నుంచి (దర్భాంగా) బిజెపిలోక్‌సభ సభ్యుడు కూడా. అవినీతిని సహించకపోవటం బిజెపి ఎజండా అయినందున డిడిసిఎలో అవినీతిపై మాత్రమే తాను దర్యాప్తు కోరుతున్నానన్నారు. అయితే దీన్ని ఆర్థికమంత్రిపై బురదచల్లటంగా భావించిన బిజెపి అధ్యక్షుడు అమిత్‌షా (ప్రధానమంత్రి అంగీకారంతోనే అయి ఉంటుంది) అజాద్‌ను పార్టీనుండి సస్పెండ్ చేశారు. దీంతో అవినీతిపై బిజెపి అసలు ముఖం బయటపడిందన్న ఆజాద్, తాను ఏ తప్పు చేయలేదని, అందువల్ల తనపై చర్య విషయంలో ప్రధానమంత్రి జోక్యం చేసుకోవాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. ఈయనపై జైట్లే వేసిన పరువు నష్టం కేసు నోటీసుకు సుబ్రహ్మణ్యస్వామి జవాబు తయారు చేస్తుండటం మరింత ఆసక్తిదాయకం. ఇదిలావుండగా, బీహార్ ఎన్నికల్లో ప్రచారానికి దూరంగా ఉంచబడిన పట్నా ఎంపి, ప్రముఖ సినీనటుడు శతృఘ్నసిన్హా వ్యాఖ్య మరింత ఆసక్తిదాయకం. జైట్లీ అద్వానీని ఆదర్శంగా తీసుకోవాలి. హవాలా కేసులో ఆరోపణలు రాగానే అద్వానీ రాజీనామా చేశారు. దర్యాప్తు ఆ ఆరోపణలు బూటకంగా తేల్చటంతో నిజాయితీపరుడిగా ఆయన ప్రతిష్ట పెరిగింది అలాగే జైట్లీ రాజీనామా చేసి తన నిర్దోషిత్వాన్ని నిరూపించుకోవాలని చాలా ‘వివేకవంతమైన’ సలహా ఇచ్చారు. ఇదిలావుండగా జైట్లీ మరో వివాదంలో చిక్కుకున్నారు. మాజీ పోలీసు అధికారి కె.పి.ఎస్.గిల్ ముఖ్యమంత్రి కేజ్రీవాల్‌కు రాసిన లేఖలో జైట్లీ ‘ప్రయోజనాల రాజీ’ని ప్రస్తావించి, జాతీయ హాకీ అకాడమీ లీగల్ కమిటీలోకి జైట్లీ కుమార్తె నియామకంలో ఆయన పాత్రపై దర్యాప్తు చేయాలని కోరారు. గిల్ నిషేధించబడిన ఇండియన్ హాకీ ఫెడరేషన్ అధ్యక్షుడు కూడా. జైట్లీ హాకీ ప్లేయర్ కాకపోయినా, ఇండియన్ హాకీ లీగ్‌కు సలహాదారుగా ఉండగా, అదే సంస్థ లీగల్ ప్యానల్‌లోకి కుమార్తెను ఎలా నియమింపచేస్తారు. ఇందులో భారీగా డబ్బులు చేయి మారి ఉంటాయని అనుమానం వ్యక్తం చేశారు.
“అర్థసత్యాలు, అందమైన అబద్ధాలు” ఆడటంలో జైట్లీ ప్రవీణుడని నిందిస్తూ ఆప్ ఆయనకు ఐదు ప్రశ్నలు సంధించింది. (1) 21వ శతాబ్దం కంపెనీ యజమాని ఎవరు? జైట్లీతో లోకేశ్‌శర్మ సంబంధం ఏమిటి? 2) హామీ ఇండియాకు ఒఎన్‌జిసి రూ.5కోట్లు ఎందుకు చెల్లించింది? ఆ ప్రభుత్వరంగ సంస్థను ఒత్తిడి చేసిందెవరు? (3) ఫిరోజ్‌షా కోట్లా క్రికెట్ గ్రౌండ్‌లో “చట్టవిరుద్ధంగా” కార్పొరేట్ బాక్స్‌లు ఎందుకు ఏర్పాటు చేశారు? (4) రూ.114 కోట్లకు స్టేడియం నిర్మాణంలో అవకతవకలకు ఎవరు బాధ్యత వహిస్తారు? రూ.57కోట్లు ప్రభుత్వరంగ ఇపిఐఎల్‌కు చెల్లించగా, మిగతా సొమ్ము ఎవరికి వెళ్లింది? (5) మిగతా 9 కంపెనీలకు కాంట్రాక్టులు ఇచ్చిందెవరు?
ఇదిలావుండగా, ఆర్థిక అక్రమాలకు డిడిసిఎ అంతర్గత నివేదిక పేర్కొన్న మూడు కంపెనీల అడ్రస్ ఒకటేనని కార్పొరేట్ మంత్రిత్వశాఖ రికార్డులు తెలుపుతున్నాయి.
కాబట్టి ప్రజాజీవితంలో ఉన్న వ్యక్తిపై ఆరోపణలకు ఆగ్రహం, లీగల్ నోటీసులు జవాబు కాదు. జైట్లీ కడిగిన ముత్యంలా బయటపడి నిజాయితీని నిరూపించుకోవాలంటే రాజీనామా చేసి దర్యాప్తును ఎదుర్కోవటం ఉత్తమమార్గం. ఇదిలావుండగా, భారత మాజీ సొలిసిటర్ జనరల్ గోపాల సుబ్రహ్మణ్యంతో ఆప్ ప్రభుత్వం డిడిసిఎ వ్యవహారాలపై దర్యాప్తు సంఘాన్ని నియమించింది.
2016-17 ఆఖరి త్రైమాసికంలో స్థూల జాతీయోత్పత్తి (జి.డి.పి.) రేటు 7 శాతం ఉందని ఏడాది సగటు స్థూల జాతీయోత్పత్తి రేటు. 7.1 శాతం ఉందని కేంద్ర గణాంక కార్యాలయం (సి.ఎస్.ఓ.) 2017 ఫిబ్రవరిలో వెల్లడించింది. ఆ సందర్భంగా పెద్ద నోట్ల రద్దును విమర్శించిన వారిని ‘హార్వర్డ్ నుంచి వచ్చిన వారు‘ అని ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఎద్దేవా చేశారు. పెద్ద నోట్ల రద్దువల్ల జి.డి.పి. రెండు శాతం తగ్గే అవకాశం ఉందని మాజీ ప్రధానమంత్రి, ప్రసిద్ధ ఆర్థికశాస్త వేత్త మన్మోహన్ సింఘ్ పార్లమెంటులో చేసిన వ్యాఖ్యాలను, పెద్ద నోట్ల రద్దు నిర్ణయం వల్ల అసంఘటిత రంగం మీద ప్రతికూల ప్రభావం పడుతుందని నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత, ఆర్థిక శాస్త్ర నిపుణుడు అమర్త్య సేన్ చేసిన విమర్శను అనేక బహిరంగ సభలలో మోదీ ఎగతాళి చేశారు. ‘వారి అసత్యాల బండారం బయటపడింది‘ అని మోదీ అప్పుడు దుయ్యబట్టారు. పెద్ద నోట్ల రద్దు ప్రభావం మూడవ త్రైమాసిక ఫలితాల మీద ఎంత ఉందో ఇంకా తెలియలేదు అని ప్రభుత్వ గణాంక నిపుణులు చెప్పినా మోదీ ఈ విమర్శలు ఎక్కుపెట్టారు. 2016-17 ఆర్థిక సంవత్సరంలోని మూడవ, నాల్గవ త్రైమాసికాలలో ఆర్థికాభివృద్ధి తగ్గిందని మే 31వ తేదీన సి.ఎస్.ఓ. తెలియజేసింది. ఈ వాస్తవాలు పెద్ద నోట్ల రద్దు వల్ల ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రతికూల ప్రభావం ఉందని రుజువు చేయడమే కాక మోదీ ‘అసత్యాలను‘ కూడా బయట పెట్టాయి.
2015-16 మూడవ త్రైమాసికంలో 6.7 శాతం ఉన్న వృద్ధి రేటుతో పోలిస్తే 2016-17 మూడవ త్రైమాసిక కాలంలో వృద్ధి రేటు 0.6 శాతం దిగజారింది. నాల్గవ త్రైమాసికంలో అయితే 8.7 శాతం ఉన్న వృద్ధి రేటు ఏకంగా 3.1 శాతం తగ్గి 5.6 శాతానికే పరిమితం అయింది. ఆర్థిక వ్యవస్థ 5.3 శాతం రేటుతో ఉన్న 2013-14 తో పోలిస్తే నాల్గవ త్రైమాసికంలో ఈ తగ్గుదల చాలా ఆందోళనకరమైందే. నిజానికి ఈ 5.3 శాతం వృద్ధి రేటు అన్నది సవరించిన అంచనా కాదు. 2013-14 లో పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి, ఠోకు ధరల సూచీని దృష్టిలో ఉంచుకుని చూస్తే వృద్ధి రేటు కచ్చితంగా ఎక్కువే ఉంటుంది. ఎందుకంటే కొత్త పద్ధతిలో వృద్ధి రేటును అంచనా వేయడం ఆరేళ్ల కింద 2011-12 లో మొదలైంది. ఆర్థిక సంవత్సరాలను బట్టి స్థూల విలువ చేర్చిన వృద్ధి రేటు గమనించినా 6.6 శాతం వృద్ధి రేటు 1.3 శాతం తగ్గింది. 2012-13 తర్వాత ఇంత తక్కువ వృద్ధి రేటు ఎన్నడూ నమోదు కాలేదు. తాజా సంవత్సరానికి జి.డి.పి. వృద్ధి రేటు 7.1 శాతం ఉంది. ఇది ఎక్కువ ఉండడానికి కారణం ప్రత్యక్ష పన్నుల వసూళ్లలో 12.8 శాతం పెరుగుదల నమోదైంది. పాత జాతీయాదాయ సూత్రం ప్రకారం లెక్క కడితే ఇంత వృద్ధి రేటు ఉండదు.
సి.ఎస్.ఓ. విడుదల చేసిన గణాంకాలను బట్టి సమకూరిన స్థూల నికర పెట్టుబడి ప్రకారం నికర పెట్టుబడులు తగ్గాయి. 2016-17లో సమకూరిన స్థూల నికర పెట్టుబడి జి.డి.పి. శాతంతో పోలిస్తే అంతకు ముందు సంవత్సరం 30.9 శాతం ఉన్నది 29.5 శాతానికి పడిపోయింది. నాల్గవ త్రైమాసికంలో సమకూరిన స్థూల నికర పెట్టుబడి అంతకు ముందు సంవత్సరంలో 28.5 శాతం ఉంటే అది 25.5 శాతానికి తగ్గింది. సమకూరిన స్థూల నికర పెట్టుబడి తగ్గడం అంటే ఉత్పత్తి, ఉపాధి, మధ్యకాలికంగా ఆదాయాలు తగ్గడమే.
వ్యవసాయం, ప్రజా పరిపాలనలో తప్ప అన్ని పారిశ్రామిక విభాగాలలో నాల్గవ త్రైమాసికంలో వృద్ధి రేటు గణనీయంగా తగ్గింది. ఈ రెండు రంగాలను మినహాయిస్తే మిగతా ఆరు రంగాలలో సగటు వృద్ధి రేటు 3.8 శాతం మాత్రమే నమోదైంది. 2015-16 లో అదే త్రైమాసికంలో ఈ వృద్ధి రేటు 10.7 శాతం ఉండేది. ఏ యేటికి ఆయేడు తగ్గుదలను లెక్క వేస్తే దాదాపు 7 శాతం తగ్గింది. నికరంగా చెప్పాలంటే స్థూల జాతీయోత్పత్తి రూ. 1, 35,600 కోట్ల మేర తగ్గింది. ఈ తగ్గుదల నిర్మాణ రంగంలో తీవ్రంగా ఉంది. ఈ రంగంలో వృద్ధి రేటు 3.7 శాతం తగ్గింది. ఇది 2015-16 నాల్గవ త్రైమాసికంలో 6 శాతం ఉండేది. ఈ రంగంలోనే అవ్యవస్థీకృతం రంగ కార్మికులు ఎక్కువగా పని చేస్తారు. వస్తూత్పత్తి, వాణిజ్యం, హోటళ్లు, రవాణా, ఆర్థిక, స్థిరాస్తి, వృత్తిపరమైన సేవలు మొదలైన రంగాలలో కూడా వృద్ధి రేటు మందగించింది. ఈ సకల రంగాలలోనూ అవ్యవస్థీకృత కార్మికులు ఎక్కువే. ఈ రంగాలు వారికి ఎక్కువ ఉపాధి అవకాశాలు కల్పిస్తాయి.
గత రెండు త్రైమాసికాల నుంచి వృద్ధి రేటు తగ్గడం పెద్ద నోట్ల రద్దు వల్ల తాత్కాలిక ప్రభావం కావచ్చునని మధ్యకాలికంగా ఈ ప్రభావం ఉండదని వాదించవచ్చు. భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ చాలా వరకు లాంఛనప్రాయమైంది కానందువల్ల సి.ఎస్.ఓ. అనుసరించే అంచనాల ప్రక్రియ, జి.డి.పి. వృద్ధి రేటును కొలవడానికి అనుసరించే పద్ధతిలో తేడాలు ఉండవచ్చు. అవ్యవస్థీకృత రంగంలో సమకూరిన స్థూల నికర పెట్టుబడిలో అవ్యవస్థీకృత రంగంలో వస్తూత్పత్తి, సేవా రంగాల పాత్ర అంచనా వేయడానికి 2011-12లో కార్మికుల పాత్ర చేర్చారు. సమకూరిన స్థూల నికర పెట్టుబడిని అంచనా వేయడానికి కొన్ని సూచికలను చేర్చారు. కార్మికుల పాత్ర ను అంచనా వేయాలంటే దాని మోతాదు ఎంతో తేలాలి.
ఒక్కో కార్మికుడు చేర్చిన విలువ ఎంతో లెక్క కట్టాలి. ఈ సమాచారం ఆధారంగా తీసుకునే సంవత్సరానికి మాత్రమే అందుబాటులో ఉంటుంది. ఆ తర్వాతి సంవత్సరాల సమాచారం తెలుసుకునే అవకాశమే లేదు. అందువల్ల పెద్ద నోట్ల రద్దు ప్రభావం అవ్యవస్థీకృత రంగంలో ఉద్యోగాలపై ఎంత ఉందో, లేదా ఆ రంగాలలో కార్మికుల, సంస్థల ఆదాయం ఎంతో, స్థూల ఆర్థిక స్థాయిలో టోకు ధరల సూచిలో స్థూల సూచికలు తెలిస్తేనే సమకూరిన స్థూల నికర పెట్టుబడి ఎంతో అంచనా వేయొచ్చు. అయితే క్షేత్ర స్థాయిలో అవ్యవస్థీకృత రంగం కుదేలైనట్టు, ఉపాధి అవకాశాలు, ఆదాయాలు తగ్గినట్టు సాక్ష్యాధారాలు ఉన్నాయి. స్వయం ఉపాధి కల్పించుకున్న వారి, చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమల ఆదాయాలు కూడా తగ్గాయి.
2011-12 అంచనాల ప్రకారం 48 కోట్ల 40 లక్షల కార్మికులు ఉన్నారనుకుంటే అందులో వ్యవస్థీకృత రంగంలో ఉన్న వారు కేవలం మూడు కోట్ల మందే. అంటే 93 శాతం అవ్యవస్థీకృత తంగంలోనె పని చేస్తున్నారు. ఆ రకంగా తగ్గిన వినియోగం, అవ్యవస్థీకృత రంగంలో పని చేసే వారి, పరిశ్రమల పొదుపు మొత్తాలు తగ్గడం వల్ల కచ్చితంగా మధ్యకాలిక పరిణామాలు ఉంటాయి. పెద్ద నోట్ల రద్దు వల్ల భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు విపరీతమైన నష్టం కలిగింది. ఆ రంగాల మీద ఆధారపడ్డ వారి మీద కూడా ఈ ప్రభావం ఉంది. అభివృద్ధికి సంబంధించిన మోదీ ప్రభుత్వ లెక్కలు, నినాదాలు బూటకమని తేలుతోంది.
avineeti ekkada bayatapadina, evarimeeda aaropanalu vachina prabhutvam teevramgaa spandinchaali. endukante gatha moodu-naalugellugaa ceavineetipaine rajakeeyam nadustondi. ayithe pratipakshamlo unnappudu okaneeti, prabhutvamlo maroneeti. ee rendu naalkala dhoranini prajalu sahistaaranukunte bhrama. dhilli and jilla cricket club (ddca)ku sambandhinchi avineeti aaropanalaku guraina taja vyakti aardhika mantri arunnaitli. bukayisteno, padulakotlaku paruvu nashtam kesulu daakhalu chesteno neetiki avi niruupana kabovu. avineetipai poratame ejandaagaa vunna aam aadmiparty (ap), daani dhilli prabhutva mukhyamantri aravind kejrival mundugaa jaitlipai baambu visiraaru. tana mukhyakaaryadarshi rajendra kumar gatamlo vere departumentulo avineetiki paalpadina kesu daryaaptu paerutho cbi mukhyamantri chaambarnu sodacheyatam jaitleeki sambandhinchina ddca phaillakosamenanna kejrival aaropana thenethuttenu kadilinchindi. adhi rojulu gadichekoladii marinta murikini chekurchukuntunnadi. jaitley oo padellapaatu ddca gouravaadhyakshudigaa panichesaaru. aayana daani paripalana vyavahaaraallo ennaduu jokyam chesukoledani aayana samarthakulu cheppe maatalu nammasakyam kaavu. firogesha kotla maidaanaanni cricket stadiyamgaa, adhee ekkuvagaa bayatanunchi vanarula sameekaranatho roopondinchina saatileni meti mana jaitley ani vaadana antakumundu vinipinchaaru. intalo dhilleeki chendina maji test cricketer keerti azad, jaitley adhyakshunigaa unnakaalamlo jarigina aardhika akramaalapai daryaaptu jaripinchaalani demand cheshaadu. eeyana beehaarnunchi (darbhaamgaa) bijepilokesabha sabhyudu kuudaa. avineetini sahinchakapovatam bijepi ejanda ayinanduna ddclo avineetipai matrame taanu daryaaptu korutunnanannaru. ayithe deenni aardhikamantripai buradachallatamgaa bhaavinchina bijepi adhyakshudu amitmasha (pradhaanamantri angeekaaramtoone ayi untundi) ajaadnu paartiinundi suspend chesaru. deentho avineetipai bijepi asalu mukham bayatapadindanna ajad, taanu e tappu cheyaledani, anduvalla tanapai charya vishayamlo pradhaanamantri jokyam chesukovalani vignapti chesaru. eeyanapai jaitley vesina paruvu nashtam kesu notisuku subrahmanyaswamy jawabu tayaaru chestundatam marinta aasaktidaayakam. idilaavundagaa, beehar ennikallo prachaaraaniki dooramgaa unchabadina patna empi, pramukha sineenatudu shatrughnasinha vyaakhya marinta aasaktidaayakam. jaitley advaaneeni aadarsamgaa teesukovali. hawala kesulo aaropanalu ragane adwani rajinama chesaru. daryaaptu aa aaropanalu bootakamgaa telchatamtho nijaayitiiparudigaa aayana pratishta perigindi alaage jaitley rajinama chesi tana nirdoshitvaanni niroopinchukovaalani chala kavivekavantamainae salaha icharu. idilaavundagaa jaitley maro vivaadamlo chikkukunnaru. maji polisu adhikari ke.pi.es.gill mukhyamantri kejrivaleku raasina lekhalo jaitley peprayojanaala raajeeni prastaavinchi, jaateeya haaki akadami leagal kamiteeloki jaitley kumarte niyaamakamlo aayana paatrapai daryaaptu cheyalani koraru. gill nishedhinchabadina indian haaki federation adhyakshudu kuudaa. jaitley haaki player kakapoyina, indian haaki leegnuku salahaadaarugaa undagaa, adhe samstha leagal pyaanalneki kumaartenu ela niyamimpachestaaru. indulo bhariga dabbulu cheyi maari untaayani anumanam vyaktam chesaru.
eaarthasatyaalu, andamaina abaddhalue aadatamlo jaitley praveenudani nindistuu ap aayanaku aidu prasnalu sandhinchindi. (1) 21va sataabdam company yajamani evaru? jaitleetho lokesharashma sambandham emiti? 2) haami indiaku onsici roo.5kotlu enduku chellinchindi? aa prabhutvaranga samsthanu ottidi chesindevaru? (3) firogesha kotla cricket groundelo kuchatviruddhamgaani carporate baxelu enduku erpaatu chesaru? (4) roo.114 kotlaku stadium nirmaanamlo avakatavakalaku evaru baadhyata vahistaaru? roo.57kotlu prabhutvaranga epileenku chellinchagaa, migata sommu evariki vellindi? (5) migata 9 companylaku contractulu ichindevaru?
idilaavundagaa, aardhika akramaalaku ddca antargata nivedika perkonna moodu companyla adrus okatenani carporate mantritvasaakha rikaardulu teluputunnaayi.
kabatti prajaajeevitamlo unna vyaktipai aaropanalaku aagraham, leagal notisulu jawabu kaadu. jaitley kadigina mutyamla bayatapadi nijaayitiini niroopinchukovalante rajinama chesi daryaaptunu edurkovatam uttamamaargam. idilaavundagaa, bhaarata maji soliciter janaral gopala subrahmanyamto ap prabhutvam ddca vyavahaaraalapai daryaaptu sanghaanni niyaminchindi.
2016-17 akhari traimaasikamlo sthoola jaatiiyotpatti (ji.di.pi.) retu 7 saatam undani edaadi sagatu sthoola jaatiiyotpatti retu. 7.1 saatam undani kendra gananka kaaryaalayam (si.es.oo.) 2017 fibravarilo velladinchindi. aa sandarbhamgaa pedda notla raddunu vimarsinchina vaarini eharverd nunchi vachina vaari ani pradhaanamantri narendra modii eddeva chesaru. pedda notla radduvalla ji.di.pi. rendu saatam tagge avakaasam undani maji pradhaanamantri, prasiddha aardhikasaasta vetta manmohan singh paarlamentulo chesina vyaakhyaalanu, pedda notla raddu nirnayam valla asanghatita rangam meeda pratikuula prabhaavam padutundani nobel bahumati graheeta, aardhika saastra nipunudu amartya saen chesina vimarsanu aneka bahiranga sabhalalo modii egataali chesaru. evaari asatyaala bandaram bayatapadindisae ani modii appudu duyyabattaaru. pedda notla raddu prabhaavam moodava traimaasika phalitaala meeda entha undo inka teliyaledu ani prabhutva gananka nipunulu cheppina modii ee vimarsalu ekkupettaaru. 2016-17 aardhika samvatsaramloni moodava, nalgava traimaasikaalalo aardhikaabhivruddhi taggindani mee 31va tedeena si.es.oo. teliyajesindi. ee vaastavaalu pedda notla raddu valla aardhika vyavasthapai pratikuula prabhaavam undani rujuvu cheyadame kaaka modii ceastyalanu kuudaa bayata pettai.
2015-16 moodava traimaasikamlo 6.7 saatam unna vruddhi retutho poliste 2016-17 moodava traimaasika kaalamlo vruddhi retu 0.6 saatam digajaarindi. nalgava traimaasikamlo ayithe 8.7 saatam unna vruddhi retu ekamgaa 3.1 saatam taggi 5.6 saataanike parimitam ayindi. aardhika vyavastha 5.3 saatam retutho unna 2013-14 thoo poliste nalgava traimaasikamlo ee taggudala chala aandolanakaramainde. nijaaniki ee 5.3 saatam vruddhi retu annadi savarinchina anchana kaadu. 2013-14 loo paarisraamika utpatti, thoku dharala suucheeni drushtilo unchukuni chuste vruddhi retu kachitamgaa ekkuve untundi. endukante kotta paddhatilo vruddhi retunu anchana veyadam aarella kinda 2011-12 loo modalaindi. aardhika samvatsaraalanu batti sthoola viluva cherchina vruddhi retu gamaninchinaa 6.6 saatam vruddhi retu 1.3 saatam taggindi. 2012-13 tarvaata inta takkuva vruddhi retu ennaduu namodu kaaledu. taja samvatsaraaniki ji.di.pi. vruddhi retu 7.1 saatam undi. idhi ekkuva undadaaniki kaaranam pratyaksha pannula vasoollalo 12.8 saatam perugudala namodaindi. paata jatiyadaya suutram prakaaram lekka kadithe inta vruddhi retu undadu.
si.es.oo. vidudala chesina ganaankaalanu batti samakuurina sthoola nikara pettubadi prakaaram nikara pettubadulu taggaayi. 2016-17loo samakuurina sthoola nikara pettubadi ji.di.pi. saatamto poliste antaku mundu samvatsaram 30.9 saatam unnadi 29.5 saataaniki padipoyindi. nalgava traimaasikamlo samakuurina sthoola nikara pettubadi antaku mundu samvatsaramlo 28.5 saatam unte adhi 25.5 saataaniki taggindi. samakuurina sthoola nikara pettubadi taggadam ante utpatti, upaadhi, madhyakaalikamgaa aadaayaalu taggadame.
vyavasaayam, praja paripaalanalo tappa anni paarisraamika vibhaagaalalo nalgava traimaasikamlo vruddhi retu gananeeyamgaa taggindi. ee rendu rangaalanu minahaayisthe migata aaru rangaalalo sagatu vruddhi retu 3.8 saatam matrame namodaindi. 2015-16 loo adhe traimaasikamlo ee vruddhi retu 10.7 saatam undedi. e yetiki aayedu taggudalanu lekka veste daadaapu 7 saatam taggindi. nikaramgaa cheppalante sthoola jaatiiyotpatti roo. 1, 35,600 kotla mera taggindi. ee taggudala nirmaana rangamlo teevramgaa undi. ee rangamlo vruddhi retu 3.7 saatam taggindi. idhi 2015-16 nalgava traimaasikamlo 6 saatam undedi. ee rangamlone avyavastheekrutam ranga kaarmikulu ekkuvagaa pani chestaaru. vastuutpatti, vaanijyam, hotallu, rawana, aardhika, sthiraasti, vruttiparamaina sevalu modalaina rangaalalo kuudaa vruddhi retu mandaginchindi. ee sakala rangaalaloonuu avyavastheekruta kaarmikulu ekkuve. ee rangaalu vaariki ekkuva upaadhi avakaasaalu kalpistaayi.
gatha rendu traimaasikaala nunchi vruddhi retu taggadam pedda notla raddu valla taatkaalika prabhaavam kaavachunani madhyakaalikamgaa ee prabhaavam undadani vaadinchavachchu. bhaarata aardhika vyavastha chala varaku laanchanapraayamaindi kaananduvalla si.es.oo. anusarinche anchanaala prakriya, ji.di.pi. vruddhi retunu kolavadaaniki anusarinche paddhatilo tedaalu undavacchu. avyavastheekruta rangamlo samakuurina sthoola nikara pettubadilo avyavastheekruta rangamlo vastuutpatti, seva rangaala paatra anchana veyadaaniki 2011-12loo kaarmikula paatra cherchaaru. samakuurina sthoola nikara pettubadini anchana veyadaaniki konni suuchikalanu cherchaaru. kaarmikula paatra nu anchana veyalante daani motaadu entho telaali.
okko kaarmikudu cherchina viluva entho lekka kattali. ee samacharam aadhaaramgaa teesukune samvatsaraaniki matrame andubaatulo untundi. aa tarvaati samvatsaraala samacharam telusukune avakasame ledu. anduvalla pedda notla raddu prabhaavam avyavastheekruta rangamlo udyogaalapai entha undo, leda aa rangaalalo kaarmikula, samsthala aadaayam entho, sthoola aardhika sthaayilo toku dharala suuchiloo sthoola suuchikalu telistene samakuurina sthoola nikara pettubadi entho anchana veyochu. ayithe kshetra sthaayilo avyavastheekruta rangam kudelainattu, upaadhi avakaasaalu, aadaayaalu tagginattu saakshyaadhaaraalu unnaayi. swayam upaadhi kalpinchukunna vaari, chinna, madhya taraha parisramala aadaayaalu kuudaa taggaayi.
2011-12 anchanaala prakaaram 48 kotla 40 lakshala kaarmikulu unnaranukunte andulo vyavastheekruta rangamlo unna vaaru kevalam moodu kotla mande. ante 93 saatam avyavastheekruta tangamlone pani chestunnaru. aa rakamgaa taggina viniyogam, avyavastheekruta rangamlo pani chese vaari, parisramala podupu mottaalu taggadam valla kachitamgaa madhyakaalika parinaamaalu untaayi. pedda notla raddu valla bhaarata aardhika vyavasthaku vipareetamaina nashtam kaligindi. aa rangaala meeda aadhaarapadda vaari meeda kuudaa ee prabhaavam undi. abhivruddhiki sambandhinchina modii prabhutva lekkalu, ninaadaalu bootakamani telutondi.