సలేశ్వరం - tewiki
సలేశ్వరం (Saleshwaram) ఇది శ్రీశైలం లొని ఒక యత్రా స్థలము.ఇది ప్రకృతి రమణీయతతో అలరారుతున్న అందమైన ప్రదేశం, చారిత్రిక ప్రాముఖ్యత గల ప్రదేశం, ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. ఇది శ్రీశైలం అడవులలొని ఒక ఆదిమవాసి యత్రస్థలమ. ఇక్కడ ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ఇక్కడ జాతర జరుగుతుంది. ఈ జాతర ఉగాది వెళ్ళిన తరువాత తోలి పౌర్ణమికి మొదలగుతుంది. శ్రీశైలానికి 40 కిలొమిటర్ల దూరంలో వుంటుంది. అడవిలో నుండి 25 కిలొమిటర్ల ప్రయాణం వుంటుంది. ఇందులో 20 కిలొమిటర్ల వాహన ప్రయాణం సాధ్యపడుతుంది అక్కడి నుండి 5 కిలొమిటర్ల కాలినడక తప్పదు.. ఇక్కడ ఈశ్వరుడు లింగ రూపంలో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ శంకరుడు లోయలో వున్న గుహలో దర్శనమిస్తాడు. ఇక్కడ సంవత్సరంలో 4 రోజులు మాత్రమే ఈ అడవిలోనికి అనుమతి వుంటుంది. ఇక్కడ జలపాతానికి సందర్శకులు అందరూ ముగ్ధులు అవుతారు.
సలేశ్వరం జాతర సంవత్సరాని కొక సారి చైత్ర పౌర్ణ్మికి రెండు రోజులు ముందు, రెండు రోజులు వెనుక మొత్తం ఐదు రోజులు జరుగుతుంది. ఈ జాతర ఎండాకాలంలో అడవిలో జరుతున్నది గాన కొంతమంది దాతలు ఉచిత భోజన వసతి కలిగిస్తున్నారు. భక్తులు వచ్చేటప్పుడు "వత్తన్నం వత్తన్నం లింగమయ్యో" అంటు వస్తారు. వెళ్లేటప్పుడు "పోతున్నం పోతున్నం లింగమయ్యొ" అని అరుస్తూ నడుస్తుంటారు.
నాగార్జున కొండలో బయట పడిన ఇక్ష్యాకుల నాటి అనగా క్రీ.శ. 260 నాటి శాసనాలలో మూస:చుళధమ్మగిరి గురించిన ప్రస్తావన ఉంది. ఆ గిరిపై అనాడు [[ శ్రీ లంక నుండి వచ్చిన బౌద్ద బిక్షవులు కొరకు అరామాలు, విహారాలు కట్టించారట. ఆ చుళ దమ్మగిరి ఈ సలేశ్వరమే నని నమ్మకం. కారణం అక్కడ ఇక్ష్యాకుల కాలపు కట్టడాలు ఉన్నాయి. లింగమయ్య గుడి గోడల ఇటుకల పరిమాణం 16"/10"/3" గా ఉన్నాయి. అలాంటి ఇటుకల వాడకం ఇక్ష్వాకుల కాలంలోనే ఉండేది. . "సుళ" తెలుగులో "సుల" అవుతుంది కాబట్టి బౌద్ద క్షేత్రం శైవ క్షేత్ర్తంగా మార్పు చెందాక సులేస్వరంగా ......చివరగా సులేశ్వరంగా మారి వుంటుంది. ఇక్ష్యాకుల నిర్మాణాలకు అధనంగా విష్ణు కుండినుల క్రీ.శ.. 360 ---370 కాలపు నిర్మాణాలు కూడా ఉన్నాయి. వీరి ఇటుకల పరిమాణసం 10'"/ 10"/3" . దిగువ గుహలోని గర్బగుడి ముఖ ద్వారం పైన విష్ణు కుండినుల చిహ్నమగు పూలకుండి శిలాఫలకం ఉంది. ద్వారా బందంపై గడప మధ్యన గంగమ్మ విగ్రహం ఉంది. ద్వారం ముందర కుడి పక్కన సుమారు రెండున్నర అడుగుల ఎత్తున నల్లసరపు మీసాల వీరభద్రుని విగ్రహం నాలుగు చేతులలలో నాలుగు ఆయుధాలు ఉన్నాయి. కుడి చేతిలో గొడ్డలి, కత్తి, ఒక ఎడమ చేతిలో ఢమరుకం ఎడమ చేయి కిందికి వాలి ఒక ఆయుధాన్ని పట్టుకుని ఉంది. బీరభద్రుని కింద కుడి వైపున పబ్బతి పట్టు కున్న కిరీటం లేని వినాయాకుని ప్రతిమ ఉండగా ఎడమ వైపున స్త్రీమూర్తి ఉంది. ద్వారానికి ఎడమ వైపున విడిగా రెండు గంగమ్మ విగ్రహాలున్నాయి. ఇవే పాతవిగా కనబడుతున్నాయి. ఈ విగ్రహాల ముందు ఒకనాటి స్థిర నివాసాన్ని సూచించే విసురు రాయి ఉంది. గుడికి ఎడమ వై పున గల అరాతి గోడకి బ్రంహీ లిపిలో ఒక శాసనం చెక్కబడి ఉంది. కుడివైపున గల గోడమీద ఒక ప్రాచీన తెలుగు శాసనం కూడా ఉంది. ఈ రెండూ విష్ణు కుండినుల శాసనాలుగా తోస్తున్నాయి. వీటిని చరిత్ర కారులు చదివి వివరిస్తే విక్ష్ణుకుండినుల జన్మస్థానాన్ని కచ్చితంగా నిర్ణయించ వచ్చు. స్థల మహాత్యం అనే ఒక ప్రాచీన తెలుగు క్షేత్ర మహాత్యం కావ్యాలలో సలేశ్వరాన్ని రుద్ర కుండంగా, దీనికి ఈశాన్యాన గల మల్లెల తీర్థం అనే జలపాతాన్ని విష్ణు కుండంగా, పశ్చిమాన గల లొద్ది అనగా గుండాన్ని బ్రంహ కుండంగా పేరొన్నారు. పిష్ణు కుండిన రాజులు ఈ ప్రాంతం నుంచి ఎదిగినారు కనుకనే ఈ ప్రాంతపు పేరు పెట్టుకొన్నారు. ఈ విషయాన్ని ప్రముఖ చరిత్ర కారుడు బ్.ఎన్ శాస్త్రి నిరూపించారు. క్రీ.శ. పదమూడవ శతాబ్దాంత కాలం నాటి మల్లికార్హ్జున పండితారాద్య చరిత్రలో శ్రీపర్వత క్షేత్ర మహాత్యంలో కూడా ఈ సలేశ్వర విశేషాలను పాల్కురి సోమనాధుడు విశేషంగా వర్ణించాడు. 17 వ శతాబ్దాంతంలో మహారాష్ట్రకు చెందిన చత్రపతి శివాజి కూడా ఇక్కడ అశ్రయం పొందినట్లు స్థానిక చరిత్ర వలన తెలుస్తున్నది.
సలేశ్వరం లోయ సుమారు రెండు కిలో మీటర్ల పొడవుండి మనకు అమెరికా లోని గ్రాండ్ క్యానన్ను గుర్తు చేస్తుంది. గ్రాండ్ కానన్ అందాలను చాలమంది మెకన్నాస్ గోల్డ్ సినిమాలో చూసి వుంటారు. సలేశ్వరం లోని తూర్పు గుట్ట పొడువునా స్పష్టమైన దారులు ఉన్నాయి. అవి జంతువులు నీటి కోశం వెళ్లే మార్గాలని స్థానిక గిరిజనులు చెప్తారు. పడమటి గుట్టలో ఎన్నో గుహలున్నాయి. అవన్నీ కాలానుగుణంగా ఒకప్పుడు ఆది మానవులకు, ఆ తరువాత అబౌద్ద బిక్షవులకు, ఆపైన మునులకు, ఋషులకు స్థావరాలుగా వుండేవని అక్కడి ఆధారాలను బట్టి తెలుస్తుంది. ప్రకృతి ప్రేమికులకు, పర్యాటకులకు, చరిత్ర పరిశోధకులకు చాల బాగా నచ్చే ప్రదేశం ఇది.[1]
saleshwaram - tewiki
saleshwaram (Saleshwaram) idhi srisailam loni oka yatra sthalamu.idhi prakruti ramaneeyathatho alaraarutunna andamaina pradesam, chaaritrika praamukhyata gala pradesam, aadhyaatmika pradesam. idhi srisailam adavulaloni oka aadimavasi yatrasthalama. ikkada prati rendu samvatsaraalaku okasari ikkada jaatara jarugutundi. ee jaatara ugaadi vellina taruvaata tholi pournamiki modalagutundi. srisailaaniki 40 kilomitarla dooramlo vuntundi. adavilo nundi 25 kilomitarla prayaanam vuntundi. indulo 20 kilomitarla vaahana prayaanam saadhyapadutundi akkadi nundi 5 kilomitarla kaalinadaka tappadu.. ikkada eshwarudu linga roopamlo darsanamistaadu. ikkada sankarudu loyalo vunna guhalo darsanamistaadu. ikkada samvatsaramlo 4 rojulu matrame ee adavilooniki anumati vuntundi. ikkada jalapaataaniki sandarsakulu andaruu mugdhulu avutaaru.
saleshwaram jaatara samvatsaraani koka saari chaitra pournmiki rendu rojulu mundu, rendu rojulu venuka mottam aidu rojulu jarugutundi. ee jaatara endaakaalamlo adavilo jarutunnadi gaana kontamandi daatalu uchita bhojana vasati kaligistunnaru. bhaktulu vachetappudu "vattannam vattannam lingamayyo" antu vastaaru. velletappudu "potunnam potunnam lingamayyo" ani arustuu nadustuntaaru.
nagarjuna kondalo bayata padina ikshyaakula naati anagaa cree.sha. 260 naati saasanaalalo muusa:chuladhammagiri gurinchina prastaavana undi. aa giripai anaadu [[ shree lanka nundi vachina boudda bikshavulu koraku araamaalu, vihaaraalu kattinchaarata. aa chula dammagiri ee saleshwarame nani nammakam. kaaranam akkada ikshyaakula kaalapu kattadaalu unnaayi. lingamayya gudi godala itukala parimaanam 16"/10"/3" gaa unnaayi. alanti itukala vaadakam ikshwaakula kaalamlone undedi. . "sula" telugulo "sula" avutundi kabatti boudda kshetram saiva kshetrtamgaa maarpu chendaka suleswaramgaa ......chivaragaa suleshwaramgaa maari vuntundi. ikshyaakula nirmaanaalaku adhanamgaa vishnu kundinula cree.sha.. 360 ---370 kaalapu nirmaanaalu kuudaa unnaayi. veeri itukala parimaanasam 10'"/ 10"/3" . diguva guhaloni garbagudi mukha dwaram paina vishnu kundinula chihnamagu poolakundi silaaphalakam undi. dwara bandampai gadapa madhyana gangamma vigraham undi. dwaram mundara kudi pakkana sumaru rendunnara adugula ettuna nallasarapu meesaala veerabhadruni vigraham naalugu chetulalalo naalugu aayudhaalu unnaayi. kudi chetilo goddali, katti, oka edama chetilo dhamarukam edama cheyi kindiki vaali oka aayudhaanni pattukuni undi. beerabhadruni kinda kudi vaipuna pabbati pattu kunna kireetam laeni vinaayaakuni pratima undagaa edama vaipuna strimurthy undi. dwaaraaniki edama vaipuna vidigaa rendu gangamma vigrahaalunnaayi. ive paatavigaa kanabadutunnaayi. ee vigrahaala mundu okanati sthira nivaasaanni suchinche visuru raayi undi. gudiki edama vai puna gala araati godaki bramhi lipilo oka saasanam chekkabadi undi. kudivaipuna gala godameeda oka praacheena telugu saasanam kuudaa undi. ee rendoo vishnu kundinula saasanaalugaa tostunnayi. veetini charitra kaarulu chadivi vivariste vikshnukundinula janmasthaanaanni kachitamgaa nirnayincha vachhu. sthala mahatyam ane oka praacheena telugu kshetra mahatyam kaavyaalalo saleshwaraanni rudra kundamgaa, deeniki eesaanyaana gala mallela teertham ane jalapaataanni vishnu kundamgaa, paschimaana gala loddi anagaa gundaanni bramha kundamgaa paeronnaaru. pishnu kundina rajulu ee praantam nunchi ediginaaru kanukane ee praantapu paeru pettukonnaru. ee vishayaanni pramukha charitra kaarudu bean.en saastri niruupinchaaru. cree.sha. padamudava sataabdaanta kaalam naati mallikaarhjuna panditaaraadya charitralo sriparvata kshetra mahaatyamlo kuudaa ee saleshwara visaeshaalanu palkuri somanadhudu visaeshamgaa varninchaadu. 17 va sataabdaantamlo maharashtraku chendina chatrapati shivaji kuudaa ikkada ashrayam pondinatlu sthaanika charitra valana telustunnadi.
saleshwaram loya sumaru rendu kilo meaterla podavundi manaku america loni grand kyaanannu gurtu chestundi. grand kanan andaalanu chalamandi meconnas gold cinemalo chusi vuntaaru. saleshwaram loni thoorpu gutta poduvuna spashtamaina daarulu unnaayi. avi jantuvulu neeti kosham velle maargaalani sthaanika girijanulu cheptaaru. padamati guttalo enno guhalunnayi. avannee kaalaanugunamgaa okappudu aadi maanavulaku, aa taruvaata aboudda bikshavulaku, aapaina munulaku, rushulaku sthaavaraalugaa vundevani akkadi aadhaaraalanu batti telustundi. prakruti premikulaku, paryaatakulaku, charitra parisodhakulaku chaala baga nache pradesam idhi.[1]