కొన్నిసార్లు బైబిల్ లో కొంతమంది వ్యక్తుల పేర్లు మనకు ఒకచోట ఒకరకంగానూ మరోచోట మరో రకంగానూ కనిపిస్తూ ఉంటాయి. ఇటువంటి వాటి గురించి ఆలోచించినప్పుడు మనకు ఠక్కున గుర్తొచ్చే కొన్ని పేర్లు ఏంటంటే, అబ్రాము - అబ్రాహాము (ఆదికాండము 17:5), శారయి - శారా (ఆదికాండము 17:15). దేవుడే స్వయంగా వీరిద్దరి పేర్లను మార్చాడు. అలాగే నూను కుమారుడైన హోషేయ పేరును మోషే యెహోషువ గా మార్చాడు (సంఖ్యాకాండం 13:16). ఏశావును ఎదోము అని కూడా అంటారు (ఆదికాండము 25:30; 36:1,8,19; ద్వితీయోపదేశకాండం 23:8). యాకోబు పేరును దేవుడు ఇశ్రాయేలుగా మార్చాడు (ఆదికాండము 32:28; 35:10). వీరికి రెండేసి పేర్లు ఎందుకున్నాయి దానికి కారణాలు ఏంటి అనే విషయాలను బైబిల్ లో ప్రత్యేకంగా వివరించడం జరిగింది. అందువల్ల వీరి విషయంలో మనకు ఎలాంటి సమస్యాలేదు, ఎలాంటి గందరగోళమూ లేదు. అయితే కొంతమంది విషయంలో ఎలాంటి వివరణా ఇవ్వకుండా వారికి ఉన్న వేరు వేరు పేర్లను బైబిల్ లో వేరు వేరు సందర్భాల్లో ప్రస్తావించడం జరిగింది. బైబిల్ రచయితల రచనాశైలి గురించి సరైన అవగాహన లేని వాళ్ళు, ఇటువంటి వాక్యభాగాలను చూసినప్పుడు బైబిల్ లో వైరుధ్యాలు ఉన్నాయి అని అపార్థం చేసుకుంటూ ఉంటారు. ఏశావు భార్యల పేర్లు కూడా ఈ కోవకే చెందుతాయి.
"ఏశావు నలువది సంవత్సరములవాడైనప్పుడు హిత్తీయుడైన బేయేరీ కుమార్తెయగు యహూదీతును హిత్తీయుడైన ఏలోను కుమార్తెయగు బాశెమతును పెండ్లిచేసికొనెను. వీరు ఇస్సాకునకును రిబ్కాకును మనోవేదన కలుగజేసిరి" అని ఆదికాండము 26వ అధ్యాయం 34-35 వచనాలలో ఉంటుంది. ఆ తరువాత ఆదికాండము 28వ అధ్యాయం 8-9 వచనాల ప్రకారం, "కనాను కుమార్తెలు తన తండ్రియైన ఇస్సాకునకు ఇష్టురాండ్రు కారని ఏశావునకు తెలిసినప్పుడు ఏశావు ఇష్మాయేలు నొద్దకు వెళ్లి, తనకున్న భార్యలుగాక అబ్రాహాము కుమారుడైన ఇష్మాయేలు కుమార్తెయు నెబాయోతు సహోదరియునైన మహలతును కూడ పెండ్లి చేసికొనెను." అని ఉంటుంది. అయితే ఆదికాండము 36వ అధ్యాయం 2-3 వచనాలలో ఏశావు వంశావళి గురించి చెబుతూ, "ఏశావు కనాను కుమార్తెలలో హిత్తీయుడైన ఏలోను కుమార్తెయగు ఆదాను, హివ్వీయుడైన సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామాను, ఇష్మాయేలు కుమార్తెయు నెబాయోతు సహోదరియునైన బాశెమతును పెండ్లియాడెను." అని ఉంటుంది. ఈ వాక్యభాగాల ప్రకారం ఏశావునకు మొత్తం ముగ్గురు భార్యలు. అయితే మొదట చూసిన రెండు వాక్యభాగాల ప్రకారం అతని మొదటి భార్య పేరు బేయేరీ కుమార్తెయగు యహూదీతు. రెండవ భార్య పేరు ఏలోను కుమార్తెయగు బాశెమతు. మూడవ భార్య పేరు ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు మహలతు. కానీ ఆదికాండము 36వ అధ్యాయం ప్రకారం ఒక భార్య పేరు అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా. మరొక భార్య పేరు ఏలోను కుమార్తెయగు ఆదా. ఇక మూడవ భార్య పేరు ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు బాశెమతు. మొదటి రెండు వాక్యభాగాలతో మూడవ వాక్యభాగాన్ని పోల్చిచూసినప్పుడు ఒకరు కాదు ఇద్దరు కాదు, మొత్తం ముగ్గురి పేర్లూ కూడా తేడాగానే ఉన్నాయి. ఎందుకు? కొంతమంది అనుకుంటున్నట్లుగా నిజంగానే ఇది contradiction? లేకపోతే వేరే ఏమైనా కారణాలు ఉన్నాయా? దీని గురించి ఈ వ్యాసంలో మనం వివరంగా మాట్లాడుకుందాం.
ముందుగా అసలు ఈ విషయం గురించి యూదుల సంప్రదాయ వ్యాఖ్యానాలు ఏమి చెబుతున్నాయో ఒకసారి తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేద్దాం. యూదా వ్యాఖ్యాతలు కొంతమంది ఈ సమస్యకు పరిష్కారం కనుగొనే ప్రయత్నం చేశారు. కానీ వారు ప్రతిపాదించిన ప్రతిపాదనల్లో కొన్ని లోపాలు ఉన్నాయి. కాబట్టి ముందుగా వాటి గురించి మాట్లాడుకుని, ఆ తరువాత ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి మనకు బైబిల్ లోనే ఏమైనా ఆధారాలు దొరుకుతాయేమో పరిశీలించే ప్రయత్నం చూద్దాం.
ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి యూదా వ్యాఖ్యాతలు ప్రతిపాదించిన కొన్ని ప్రతిపాదనలు ఏంటంటే,
ఏశావు తన భార్యల పేర్లను మార్చాడు.
ఏశావు భార్యలకు ఏకకాలంలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ పేర్లు ఉండేవి.
ఏశావునకు ముగ్గురు కంటే ఎక్కువమంది భార్యలు ఉన్నారు.
ఈ మూడు కారణాల్లో ఎదో ఒక కారణం లేదా ఒకటి కంటే ఎక్కువ కారణాలను బట్టి బైబిల్ లోని వేరు వేరు వాక్యభాగాల్లో ఏశావు భార్యల గురించి వేరు వేరు పేర్లను ప్రస్తావించడం జరిగింది అనేది వారి ఉద్దేశ్యం. అంటే వారి ఆలోచనా దృక్పథం ప్రకారం, ప్రతీ చిన్న విషయాన్ని కూడా మనకు తెలియచేయాలి అనే ఉద్దేశంతో బైబిల్ గ్రంథం వ్రాయబడలేదు. అక్కడున్న సందర్భాన్ని బట్టి ప్రధానమైన అంశాలను, అందులోనుండి మనం నేర్చుకోవాల్సిన విషయాలు ఏవైతే ఉంటాయో వాటిమీద ఎక్కువ focus ఉంటుంది. అంతేకానీ ఏశావు, తరువాత ఎవరిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు? అతను తన భార్యల పేర్లను ఎప్పుడు ఎందుకు మార్చాడు? ఇలాంటి secondary events ఏవైతే ఉంటాయో వాటికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత అనేది ఇవ్వబడలేదు. అంతేకాకుండా ఈ గ్రంథాలు ప్రాథమికంగా ఎవరికైతే వ్రాయబడ్డాయో వారికి ప్రాచీన హెబ్రీయుల సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు వారి ఆచార వ్యవహారాల గురించి ఒక అవగాహన అనేది ఉంటుంది. ఒక పురుషుడు తన జీవితకాలంలో ఒకరికంటే ఎక్కువమంది స్త్రీలను వివాహం చేసుకోవడం గురించి కానీ, వివాహం అయిన తరువాత భార్య పేరును మార్చడం గురించి కానీ, జీవితంలో జరిగిన కొన్ని ప్రత్యేకమైన సంఘటనలు లేదా ఏవైనా కారణాల వలన మనుష్యులు వేరొక పేరుతో పిలవబడటం గురించి కానీ... ఇలాంటి వాటి గురించి ప్రాచీన హెబ్రీయులకు ఒక అవగాహన అనేది ఉంటుంది. కాబట్టి కొన్ని కొన్ని విషయాల గురించి ప్రత్యేకంగా వివరించకపోయినప్పటికీ అది వారికి పెద్దగా ఆశ్చర్యం కలిగించదు. తెర వెనుక ఏమి జరుగుతుంది అనేది వారు అర్థం చేసుకోగలరు.
సరే, ముందుగా అసలు యూదా వ్యాఖ్యాతలు ఏమి చెప్పారు అనే దాని గురించి కొంచెం వివరంగా చూద్దాం. క్రీస్తు శకం 11వ శతాబ్దంలో జీవించిన ప్రఖ్యాత యూదా రబ్బీ - రబ్బీ ష్లోమో ఇస్సాక్ (ఇతనిని సాధారణంగా అందరూ రషీ అని కూడా అంటారు). ఇతను Tanakh (అంటే హీబ్రూ బైబిల్) కి వ్యాఖ్యానం రాశాడు, Babylonian Talmud కి వ్యాఖ్యానం రాశాడు, ఇంకా అనేక ఇతర రచనలు కూడా చేశాడు. ఏశావు భార్యల పేర్ల విషయంలో రషీ గారు తన వ్యాఖ్యానంలో ఏమి రాశారంటే - హిత్తీయుడైన ఏలోను కుమార్తెయగు బాశెమతు అసలు పేరు ఆదా. ఈమె విగ్రహారాధీకురాలు. ఈమె విగ్రహాలకు ధూపదీప నైవేద్యంగా సువాసనలు వెదజల్లే సుగంధ పరిమళ ద్రవ్యాలను అర్పిస్తూ ఉండేది. సుగంధ ద్రవ్యాలను హీబ్రూ భాషలో "బెసమీమ్" అని అంటారు. అందువల్ల ఏశావు ఈమెకు బాశెమతు అనే పేరు పెట్టాడు అని రషీ గారు అంటారు. అలాగే హిత్తీయుడైన బేయేరీ కుమార్తెయగు యహూదీతు అసలు పేరు హివ్వీయుడైన సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా. ఈమె కూడా విగ్రహారాధీకురాలే. అయితే ఈమె తన విగ్రహారాధనను విడిచిపెట్టింది అని ఏశావు తన తల్లిదండ్రులను మభ్యపెట్టడం కోసం ఆమెకు యహూదీతు అనే పేరు పెట్టాడు అని రషీ గారు అంటారు (Rashi on Genesis 36:2). యహూదీతు అనే పదానికి 'నేను యెహోవాను స్తుతిస్తాను' అనే అర్థం వస్తుంది. యహూదీతు అనే పదం యూదా అనే పదానికి feminine form. అలాగే ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు మహలతు అసలు పేరు బాశెమతు. హీబ్రూ భాషలో "మహాల్" అని అంటే క్షమాపణ. ఈ వివాహంతో తన తప్పులన్నీ కూడా క్షమించబడాలి అనే ఉద్దేశంతో ఏశావు ఆమెకు మహలతు అనే పేరు పెట్టాడు అని రషీ గారు రాశారు (Rashi on Genesis 36:3). మీరు మూలభాషలోకి కానీ లేదా English translation లో అయినా చూసినట్లయితే ఆదికాండము 36:2 లో ఏశావు "తన భార్యలను" కనాను కుమార్తెలలో నుండి తీసుకున్నాడు అని ఉంటుంది. కానీ ఆదికాండము 26:34 లో ఏశావు యహూదీతును బాశెమతును పెళ్లి చేసుకున్నాడు అని ఉంటుంది. ఈ రెండిటి మధ్య ఉన్న చిన్న తేడాను గమనించండి. సాధారణంగా ఉపయోగించే పదప్రయోగం 'Esau took as wives' అని అనడానికి బదులు ఆదికాండము 36వ అధ్యాయంలో 'Esau took his wives - తన భార్యలను' అనే పదాన్ని ఉపయోగించారు కాబట్టి ఇక్కడ ప్రస్తావించబడిన ఏశావు భార్యలు - వీళ్ళు కొత్తవాళ్ళేమీ కాదు కానీ వీళ్ళ గురించి అంతకుముందే బైబిల్ లో చెప్పబడింది అనేది రషీ గారి అభిప్రాయం. అందువల్ల ఆదికాండము 36వ అధ్యాయంలో ఉన్న ఆదా అహోలీబామాలు అలాగే 26వ అధ్యాయంలో ఉన్న బాశెమతు యహూదీతులు వీరు వేరు వేరు వ్యక్తులు కాదు కానీ వీరు ఒక్కరే, కాకపొతే ఏశావు వీరి పేర్లను మార్చాడు అని రషీ గారు అంటారు.
అయితే రషీ గారు ప్రతిపాదించిందాంట్లో కొన్ని లోపాలు ఉన్నాయి. ఆదా మరియు అహోలీబామాల పేర్లను ఏశావు మార్చడం వెనుక ఉన్న కారణాల్లో కొంత contradiction అనేది కనిపిస్తూ ఉంది. విగ్రహాలకు సుగంధ పరిమళ ద్రవ్యాలను అర్పించేది కాబట్టి ఆదా పేరును ఏశావు బాశెమతుగా మార్చాడు; అంటే ఆమె విగ్రహారాధీకురాలు అనే విషయాన్ని నొక్కి చెప్పినట్లుగా ఉంది. కానీ దీనికి విరుద్ధంగా అహోలీబామా యొక్క విగ్రహారాధనను కప్పిపుచ్చడానికి ఆమె పేరును యహూదీతుగా మార్చాడు. ఇది అంత సహేతుకంగా అనిపించడం లేదు. అయితే ఇక్కడ ఉన్న ఒక possibility ఏంటంటే, బహుశా ఆదాను పెళ్లి చేసుకున్న తరువాత కొంత కాలానికి ఏశావు అహోలీబామాను పెళ్లి చేసుకుని ఉండి ఉండవచ్చు. ఆదాను పెళ్లి చేసుకున్నప్పుడు ఏశావునకు విగ్రహారాధన పట్ల సానుకూలమైన దృక్పథం ఉన్నప్పటికీ, ఆ తరువాత తన భార్యలు చేస్తున్న విగ్రహారాధన అనేది తన తల్లిదండ్రులకు మనోవేదన కలుగజేస్తున్న కారణంగా విగ్రహారాధన పట్ల తనకున్న అభిప్రాయాన్ని ఏశావు మార్చుకుని ఉండి ఉండవచ్చు. అందువల్ల అహోలీబామాకు ఏశావు యహూదీతు అనే పేరు పెట్టాడు అని మనం అనుకోవడానికి అవకాశం ఉంది. అయితే విగ్రహారాధన పట్ల తనకున్న అభిప్రాయాన్ని మార్చుకున్న తరువాత తన రెండవ భార్యకు యహూదీతు అనే పేరు పెట్టినట్లుగానే ఏశావు తన మొదటి భార్య పేరును కూడా మరోసారి మార్చొచ్చు కదా? అలా ఎందుకు చేయలేదు అనే ప్రశ్న మాత్రం అలానే ఉంటుంది. అంతేకాకుండా ఆదికాండము 26వ అధ్యాయంలో ఉన్న వాక్యభాగాన్ని ఉన్నది ఉన్నట్లుగా తీసుకుంటే ఏశావు ముందు యహూదీతును ఆ తరువాత బాశెమతును పెళ్లి చేసుకున్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. మరి ఆదికాండము 36వ అధ్యాయంలో ముందుగా ఆదా పేరును ఆ తరువాత అహోలీబామా పేరును ప్రస్తావించారు కదా అనే సందేహం మీకు రావొచ్చు. అయితే ఇక్కడ మనం గుర్తుంచుకోవలసిన విషయం ఏంటంటే ఆదికాండము 36వ అధ్యాయంలో ఉన్నది ఏశావు వంశావళి. సాధారణంగా వంశావళుల గురించి చెప్పేటప్పుడు ఎవరిని ముందుగా వివాహం చేసుకున్నాడు అనేదానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉండదు. ఎవరికి ముందుగా సంతానం కలిగింది, అలాగే తన సంతానంలో ఎవరికి అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది అనే విషయాల ఆధారంగా వంశావళులలో పేర్లను నమోదు చేయడం అనేది జరుగుతుంది. కాబట్టి ఆదికాండము 36వ అధ్యాయంలో ఉన్న క్రమం ఏదైతే ఉందో it might not be according to the priority of their marraiges but rather according to the number of their offspring, in descending order.
మరొక విషయం ఏంటంటే రషీ గారి అభిప్రాయం ప్రకారం మార్చిన కొత్త పేర్లన్నీ కూడా బైబిల్ లో ముందుగా ప్రస్తావించబడ్డాయి. అసలు పేర్లను తరువాత వేరొక వాక్యభాగంలో ప్రస్తావించారు. అంటే తన వివాహ సమయంలో ఇష్మాయేలు కూతురికి మహలతు అనే పేరు పెట్టినట్లుగానే బహుశా ఆదా మరియు అహోలీబామాలకు కూడా వారి వివాహ సమయంలోనే పేర్లను మార్చారు అని అనుకోవచ్చు. అందువల్లే ఏశావు వారిని వివాహము చేసుకున్నాడు అని బైబిల్ లో మొట్టమొదటిసారిగా చెప్పిన సందర్భంలోనే వారి మారు పేర్లు లేదా వివాహ సమయంలో వారికి పెట్టబడిన పేర్లను ప్రస్తావించారు అని కూడా అనుకోవచ్చు. కానీ బైబిల్ లోని వాక్యభాగాలను అలాగే రషీ గారి వ్యాఖ్యానం ఈ రెండిటినీ కలిపి కొంచెం జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే ఆదా మరియు అహోలీబామాలను ఏశావు పెళ్లి చేసుకున్న తరువాత కొంత కాలానికి వారి విగ్రహారాధన కారణంగా ఇస్సాకు రిబ్కాలకు మనోవేదన కలగడం వలన ఏశావు వారి పేర్లను మార్చాడు అని రషీ గారు చెబుతున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఇక్కడ మనం గమనించవలసిన మరొక విషయం ఏంటంటే, రషీ గారు అలాగే ఇతర యూదా వ్యాఖ్యాతలు చెప్పినట్లుగా తమ కోడళ్ల విగ్రహారాధన కారణంగానే ఇస్సాకు రిబ్కాలకు మనోవేదన కలిగింది అని బైబిల్ లో ఎక్కడా కూడా లేదు. Ofcourse, వాళ్ళు చెప్పింది నిజమే అయ్యుండొచ్చు, నేనేమి కాదనట్లేదు. కానీ ఇస్సాకు రిబ్కాల మనోవేదనకు కారణం నిజంగానే వారి కోడళ్ల విగ్రహారాధనేనా లేక ఇంకేదైనా కారణం ఉందా అనేది మనకు ఖచ్చితంగా తెలీదు.
సుమారు క్రీస్తు శకం 12వ శతాబ్దంలో జీవించిన మరొక ప్రఖ్యాత యూదా రబ్బీ - Avraham Ben Meir Ibn Ezra - ఈయన్ని అందరూ Ibn Ezra అని కూడా అంటారు. ఈయన తన వ్యాఖ్యానంలో రషీ గారితో కొంతవరకు ఏకీభవిస్తారు కానీ కొన్ని విషయాల్లో విభేదించారు కూడా. ఏలోను కుమార్తెయగు ఆదా మరియు ఏలోను కుమార్తెయగు బాశెమతు వీరిద్దరూ కూడా ఒక్కరే, ఆమెకు రెండు పేర్లు ఉన్నాయి అనే విషయంలో Ibn Ezra గారు రషీ గారితో ఏకీభవించారు (Ibn Ezra on Genesis 26:34). అలాగే ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు బాశెమతు మరియు ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు మహలతు వీరిద్దరూ కూడా ఒక్కరే, ఆమెకు కూడా రెండు పేర్లు ఉన్నాయి అనే విషయంలో Ibn Ezra గారు రషీ గారితో ఏకీభవించారు (Ibn Ezra on Genesis 28:9). లేఖనాలలో ఇలాంటివి కొన్ని వందల ఉదాహరణలు ఉన్నాయి కాబట్టి దీని గురించి పెద్దగా ఆశ్చర్యపడాల్సిన పని లేదు అని కూడా అంటారాయన. అయితే హివ్వీయుడైన సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా మరియు హిత్తీయుడైన బేయేరీ కుమార్తెయగు యహూదీతు - వీరిద్దరూ ఒక్కరు కాదు కానీ వీరు వేరు వేరు స్త్రీలు అనేది Ibn Ezra గారి అభిప్రాయం. ఆయన ఏమంటారంటే యహూదీతుకి సంతానం లేరు (Ibn Ezra on Genesis 26:34). అందువల్ల ఆదికాండము 36వ అధ్యాయంలోని ఏశావు వంశావళిలో ఆమెకు చోటు దక్కలేదు. ఎందుకంటే వంశావళి అనేది ప్రాథమికంగా ఏశావు యొక్క సంతానం గురించి చెప్పడానికి వ్రాయబడింది. ఈ వంశావళిలో యహూదీతుకు బదులు మనకు కనబడే అహోలీబామా ఏశావు యొక్క నాలుగవ భార్య అని Ibn Ezra గారు అంటారు.
అయితే యహూదీతుకు ఏమయ్యింది? ఏశావు అహోలీబామాను ఎప్పుడు పెళ్లి చేసుకున్నాడు? మహలతును పెళ్లి చేసుకోవడానికి ముందా లేక ఆ తరువాతా? ఇలాంటి విషయాల గురించి Ibn Ezra గారు ఏమీ మాట్లాడలేదు. అయితే ఇతనికి సమకాలీనుడైన Rashbam అనే మరొక ప్రఖ్యాత యూదా రబ్బీ ఈ ఖాళీలను పూరించే ప్రయత్నం చేశాడు. ఇతని పూర్తి పేరు ఏంటంటే Rabbi Shmuel Ben Meir. అందరూ ఇతన్ని Rashbam అని అంటారు. ఇతను రషీ గారికి మనవడు కూడా. Ibn Ezra గారు చెప్పినదానితో ఏకీభవిస్తూ Rashbam గారు ఇంకా ఏమన్నారంటే - ఏశావు మహలతును పెళ్లి చేసుకున్న తరువాత యహూదీతు సంతానం లేకుండా మరణించింది. ఆ తరువాత ఏశావు కనాను దేశాన్ని వదిలి శేయీరు ప్రాంతానికి వెళ్లినప్పుడు అక్కడ అహోలీబామాను పెళ్లి చేసుకున్నాడు (Rashbam on Genesis 36:2).
రషీ గారు చెప్పినదానితో Ibn Ezra గారు విభేదించడానికి గల ముఖ్యకారణం ఏంటంటే, ఏశావు కేవలం తన భార్య అయిన అహోలీబామా పేరును మాత్రమే కాకుండా ఆమె తండ్రి అయిన అనా పేరును కూడా ఎలా మార్చాడు? ఈ విషయాన్ని రషీ గారు వివరించలేకపోయారు. అంతేకాకుండా రషీ గారు చెప్పినదాని ప్రకారం ఇస్సాకు రిబ్కాలకు మనోవేదన కలిగించినటువంటి, వారికి ఆమోదయోగ్యం కానటువంటి ఏలోను కుమార్తె, ఆమె చేసే విగ్రహారాధనను ఎత్తిచూపే విధంగా బాశెమతు అనే పేరును ఏశావు ఆమెకు పెట్టినప్పుడు, అదే పేరును కలిగినటువంటి ఇష్మాయేలు కూతురిని ఎలా పెళ్లి చేసుకున్నాడు? ఇది అంత సహేతుకంగా అనిపించడం లేదు అనేది Ibn Ezra గారి అభిప్రాయం. అందుకే ఆయన ఈ పేర్లు మార్చడం అనే అంశం జోలికి పోకుండా వారికి రెండేసి పేర్లు ఉన్నాయి అని అన్నారు. అయితే Ibn Ezra గారు చెప్పినదానితో ఉన్న సమస్య పోకపోగా ఇంకా కొత్త ప్రశ్నలు అనేవి ముందుకు వచ్చాయి. ఏలోను కుమార్తెయగు బాశెమతుకు అలాగే ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు మహలతుకు రెండేసి పేర్లు ఉన్నప్పుడు మరి యహూదీతుకు అలాగే వాళ్ళ నాన్నకు రెండేసి పేర్లు ఎందుకు ఉండకూడదు? అలా ఉండే అవకాశం కూడా ఉంది కదా. అలాంటప్పుడు అహోలీబామా మరియు యహూదీతులు ఇద్దరూ ఒక్కరు కాదు వీరు వేరు వేరు స్త్రీలు అని ఎలా చెప్పగలం?
అందుకే ఈ గందరగోళాన్నంతా తీసివేయడం కోసం Ramban అనే మరొక ప్రఖ్యాత యూదా రబ్బీ ఒక పరిష్కారాన్ని సూచించారు. ఇతని అసలు పేరు ఏంటంటే Rabbi Mōšeh ben-Nāḥmān. ఇతన్ని Nachmanides అని కూడా అంటారు లేదా Ramban అని కూడా అంటారు. ఇతను క్రీస్తు శకం 13వ శతాబ్దంలో జీవించిన ప్రఖ్యాత యూదా పండితుడు, రబ్బీ, తత్వవేత్త, వైద్యుడు, మరియు బైబిల్ వ్యాఖ్యాత కూడా. ఈయన ఏమంటారంటే బేయేరీ కుమార్తెయగు యహూదీతు అలాగే ఏలోను కుమార్తెయగు బాశెమతు - వీరిద్దరూ కూడా సంతానం లేకుండానే మరణించారు. బహుశా ఇస్సాకు రిబ్కాలకు మనోవేదన కలుగజేసిన కారణంగా దేవుడు వీరిని శిక్షించాడేమో అని అంటారాయన. ఆ తరువాత ఏశావు, బాశెమతు చెల్లెలు అయిన ఏలోను కుమార్తెయగు ఆదాను అలాగే సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా అనే మరొక స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆ తరువాత కొంత కాలానికి ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు మహలతును కూడా పెళ్లి చేసుకున్నాడు. అయితే హీబ్రూ భాషలో మహలతు అనే పేరుకి కొంత ప్రతికూలమైన అర్థం ఉన్న కారణంగా ఏశావు ఆమెకు బాశెమతు అనే పేరు పెట్టాడు. ఎందుకంటే, మనం ఇంతకుముందు కూడా చెప్పుకున్నాం... "బెసమీమ్" అని అంటే సుగంధ పరిమళ ద్రవ్యాలు. సుగంధ పరిమళం అనేది మనసుకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తుంది. ఇష్మాయేలు కుమార్తెను పెళ్లి చేసుకోవడం ద్వారా తన తల్లిదండ్రులైన ఇస్సాకు రిబ్కాలకు సంతోషం కలుగుతుంది అని, వారి మనస్సుకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తుంది కాబట్టి ఏశావు ఆమెకు ఆ పేరు పెట్టాడు (Ramban on Genesis 36:3). Ramban గారు చెప్పినదాని ప్రకారం మహలతు ఏశావునకు ఐదవ భార్య.
మీరు జాగ్రత్తగా గమనిస్తే ఈ యూదా రబ్బీల యొక్క వ్యాఖ్యానాలు అన్నీ కూడా ఉహాజనితమైనవే. వీళ్ళు చెప్పేవన్నీ కూడా జరిగే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ వీటికి సంబంధించి మనకు బైబిల్ లో ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు. రషీ గారు చెప్పినదాని ప్రకారం ఏశావునకు ముగ్గురు భార్యలే. కాకపొతే ఏశావు వారి ముగ్గురి పేర్లూ మార్చాడు. కానీ అహోలీబామా తండ్రి పేరు ఎందుకు మారింది అనే విషయాన్ని వివరించలేదు. Ibn Ezra గారు మరియు Rasbam గారు చెప్పినదాని ప్రకారం ఏశావునకు నలుగురు భార్యలు. వారిలో ఇద్దరికి రెండేసి పేర్లున్నాయి. అంతేకాకుండా వీరు చెప్పినదాని ప్రకారం ఏశావు మహలతును పెళ్లి చేసుకున్న తరువాత మరో కనాను స్త్రీని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. ఇది అంత సహేతుకంగా లేదు ఎందుకంటే అప్పటికే అంతకుముందు ఇద్దరు కనాను స్త్రీలను పెళ్లి చేసుకున్నందుకు పశ్చాత్తాపపడి ఇష్మాయేలు కుమార్తె అయిన మహలతును పెళ్లి చేసుకున్న ఏశావు ఆ తరువాత మళ్ళీ మరో కనాను స్త్రీని పెళ్లిచేసుకున్నాడు అని అంటే అది అంత నమ్మశక్యంగా లేదు. ఇక Ramban గారు చెప్పినది అయితే మరీ విడ్డూరంగా ఉంది. ఈయన చెప్పినదాని ప్రకారం ఏశావునకు మొత్తం ఐదుగురు భార్యలు. వారిలో ఒక్క మహలతుకు మాత్రమే రెండు పేర్లు ఉన్నాయి. తాను మొదట పెళ్లి చేసుకున్న ఇద్దరు కనాను స్త్రీల కారణంగా ఇస్సాకు రిబ్కాలకు మనోవేదన కలిగినప్పటికీ, వాళ్ళు చనిపోయిన తరువాత ఏశావు మళ్ళీ మరో ఇద్దరు కనాను స్త్రీలను, అందులోనూ ఒక ఆమె అయితే చనిపోయిన భార్య యొక్క చెల్లెలు, ఇలా మరో ఇద్దరు కనాను స్త్రీలను పెళ్లి చేసుకుని ఏశావు తన తల్లిదండ్రులను మరింత మనో వేదనకు గురిచేశాడు అని అనుకోవలసి ఉంటుంది. అంతేకాకుండా ఆ తరువాత కొంత కాలానికి పశ్చాత్తాపపడి, తన తల్లిదండ్రులను సంతోషపెట్టడం కోసం ఇష్మాయేలు కుమార్తెయగు మహలతును పెళ్లి చేసుకున్న ఏశావు, పోయి పోయి మళ్ళీ తన తల్లిదండ్రులకు మనోవేదన కలుగజేసినటువంటి తన చనిపోయిన భార్య బాశెమతు పేరును మహలతుకు పెట్టాడు. ఇలా చేస్తే ఇస్సాకు రిబ్కాలకు సంతోషం కలుగుతుందా? కలగదు కదా! కాబట్టి ఇది కూడా అంత నమ్మశక్యంగా లేదు.
మరి ఈ సమస్యను పరిష్కరించేదెలా? బైబిల్ లో ఉన్న కొన్ని ఆధారాలను అలాగే "biblical narrative" లో ఉన్న కొన్ని "major themes" ని మనం జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకుంటే గనక ఈ సమస్యకు పరిష్కారాన్ని కనుగొనచ్చు. ఆదికాండము 26, 27, 28 అధ్యాయాల్లో ఉన్న "chronological sequence of events" ని కొంచెం జాగ్రత్తగా గమనించండి. ముందుగా ఏశావు యహూదీతును అలాగే బాశెమతును పెళ్లి చేసుకున్నాడు. వీళ్ళిద్దరూ కూడా ఇస్సాకునకు రిబ్కాకు మనోవేదన కలుగజేశారు అని ఆదికాండము 26వ అధ్యాయం చివర్లో ఉంటుంది.ఆ తరువాతి అధ్యాయంలో ఏశావునకు బదులు యాకోబు హెచ్చింపబడటాన్ని, ఏశావునకు ఏశావు సంతానానికి రావాల్సిన ఆశీర్వాదం యాకోబుకు యాకోబు సంతానానికి దక్కడాన్ని మనం చూస్తాం. "జనములు నీకు దాసులగుదురు జనములు నీకు సాగిలపడుదురు నీ బంధుజనులకు నీవు ఏలికవై యుండుము నీ తల్లి పుత్రులు నీకు సాగిలపడుదురు (ఆదికాండము 27:29)" అని ఇస్సాకు యాకోబును దీవించాడు. దానితో ఏశావు యాకోబు మీద పగబట్టి అతనిని చంపాలనుకుంటాడు. అందువల్ల యాకోబును కాపాడటం కోసం రిబ్కా అతనిని తన సోదరుడైన లాబాను దగ్గరకు పంపించాలనుకుంటుంది. ఈ సందర్భంలో రిబ్కా ఇస్సాకుతో ఏమంటుందో ఒకసారి కొంచెం జాగ్రత్తగా గమనించండి. "హేతు కుమార్తెలవలన నా ప్రాణము విసికినది. ఈ దేశస్థురాండ్రయిన హేతు కుమార్తెలలో వీరివంటి ఒకదానిని యాకోబు పెండ్లి చేసి కొనినయెడల నా బ్రదుకువలన నాకేమి ప్రయోజనము (ఆదికాండము 27:46) అని అంటుంది. అప్పుడు ఇస్సాకు యాకోబును పిలిపించి - నీవు కనాను కుమార్తెలలో ఎవరినీ కూడా వివాహము చేసుకొకూడదు. నీ తల్లికి తండ్రియైన బెతూయేలు ఇంటికి వెళ్లి అక్కడ నీ తల్లి సహోదరుడగు లాబాను కుమార్తెలలో ఒకదానిని వివాహము చేసికొనుమని అతనికి ఆజ్ఞాపించి, సర్వశక్తిగల దేవుడు నిన్ను ఆశీర్వదించి నీవు అనేక జనములగునట్లు నీకు సంతానాభివృద్ధి కలుగజేసి నిన్ను విస్తరింపజేసి నీవు పరవాసివైన దేశమును, అనగా దేవుడు అబ్రాహామునకిచ్చిన దేశమును, నీవు స్వాస్థ్యముగా చేసికొనునట్లు ఆయన నీకు, అనగా నీకును నీతో కూడ నీ సంతానమునకును అబ్రాహామునకు అనుగ్రహించిన ఆశీర్వాదమును దయచేయునుగాక అని యాకోబును దీవించి అక్కడి నుండి పంపేస్తాడు. ఇస్సాకు యాకోబును దీవించి, పద్దనరాములో పెండ్లిచేసికొని వచ్చుటకై అతనిని అక్కడికి పంపెననియు, అతన్ని దీవించినప్పుడు నీవు కనాను దేశపు కుమార్తెలలో ఎవరిని కూడా పెళ్లి చేసికొనవద్దని అతనికి ఆజ్ఞాపించెననియు, ఇదిగాక కనాను కుమార్తెలు తన తండ్రియైన ఇస్సాకునకు ఇష్టురాండ్రు కారని ఏశావునకు తెలిసినప్పుడు, ఏశావు ఇష్మాయేలు నొద్దకు వెళ్లి, తనకున్న భార్యలుగాక అబ్రాహాము కుమారుడైన ఇష్మాయేలు కుమార్తెయు నెబాయోతు సహోదరియునైన మహలతును కూడ పెళ్లి చేసుకున్నాడు (ఆదికాండము 28:1-9). దీన్ని బట్టి మనకు స్పష్టంగా అర్ధమవుతున్న ఒక విషయం ఏంటంటే తాను ముందుగా వివాహం చేసుకున్న ఇద్దరు కనాను స్త్రీలు కూడా తన తల్లిదండ్రులకు ఇష్టం లేదు కాబట్టి, వారిని సంతోషపెట్టడం కోసం ఏశావు ఇష్మాయేలు కూతుర్ని కూడా పెళ్లి చేసుకున్నాడు. అయితే ఇక్కడ ఒక చిక్కొచ్చి పడింది. అదేంటంటే ఇష్మాయేలు కూతుర్ని ఏశావు వివాహం చేసుకోవడం తన తల్లిదండ్రులకు ఇష్టమే అయినప్పటికీ, తాను ముందుగా వివాహం చేసుకున్నటువంటి ఇద్దరు కనాను స్త్రీలలో ఒకరైన బాశెమతు అలాగే ఇష్మాయేలు కూతురు - వీళ్లిద్దరి పేర్లు కూడా ఒక్కటే. అందువల్ల ఏశావు ఇష్మాయేలు కూతురికి మహలతు అనే పేరు పెట్టాడు.
ఈ మహలతు అనే పేరు חלה (halah - హలాహ్) అనే క్రియా పదం నుండి వచ్చింది. 'హలాహ్' అని అంటే "to make the face of someone sweet or pleasant" - ఎవరినైనా సంతోషపెట్టడం లేదా వారికి ఆహ్లాదకరమైన పని చేయడం. బాశెమతు అనే పేరు "బెసమీమ్" అనే పదం నుండి వచ్చిందనీ, మనసుకు ఆహ్లాదకరమైన సుగంధ పరిమళ ద్రవ్యం అనే అర్థం వస్తుంది అని మనం ఇంతకుముందు చెప్పుకున్నాం. కాబట్టి కొంచెం అదే అర్థం వచ్చేలాగా ఏశావు ఆమెకు మహలతు అని సరైన పేరే పెట్టాడు. అంతేకాకుండా "మహాల్" అనే మూల పదం నుండి తీసుకున్నట్లయితే రషీ గారు చెప్పినట్లుగా 'తాను క్షమించబడాలి' అనే అర్థం వచ్చేలాగా కూడా ఏశావు ఆమెకు ఆ పేరు పెట్టాడు అని మనం అనుకోవచ్చు.
కనాను స్త్రీలను వివాహం చేసుకోవడం ద్వారా తన తల్లిదండ్రుల ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తించిన ఏశావు, తన తప్పును తెలుసుకుని పశ్చాత్తాపపడి నూతన జీవితాన్ని ప్రారంభించాలి అనే ఉద్దేశంతోనూ అలాగే తన తల్లిదండ్రులు తనను క్షమించాలి అని కోరుకుంటూ, ఇష్మాయేలు కూతుర్ని వివాహం చేసుకున్నాడు. తన మనస్సులో ఉన్న ఈ భావనను వ్యక్తపరచడం కోసం తన మూడవ భార్య పేరును మహలతుగా మార్చాడు. అయితే ఏశావు అక్కడితో ఆగిపోలేదు. ఎందుకంటే తన తల్లిదండ్రులకు ఇష్టంలేని కోడళ్లలో అప్పటికే బాశెమతు అనే పేరుతో ఒక కోడలు ఉంది. మళ్ళీ అదే పేరు కలిగిన మరో స్త్రీని వివాహం చేసుకున్నాడు కాబట్టి దీనిని అవకాశంగా తీసుకుని తన మూడవ భార్య పేరును మార్చాడు కానీ నిజంగా అతనిలో మార్పేమీ రాలేదు అని ఎవరూ అనుకోకుండా ఉండటం కోసం మిగిలిన ఇద్దరు భార్యల పేర్లు కూడా మార్చాడు. యహూదీతు మరియు బాశెమతు పేర్లను 'అహోలీబామా' మరియు 'ఆదా'గా మార్చడం ద్వారా తాను నిజంగానే మారాననీ, ఏదో మిమ్మల్ని మోసం చేయడానికో లేకపొతే మిమ్మల్ని మభ్యపెట్టడానికో కాదు కానీ నిజంగానే చిత్తశుద్ధితో మార్పు చెందాను అనే సంకేతాలను ఏశావు తన తల్లిదండ్రులకు పంపించినట్లయింది.
అదెలా అంటే, "ఓహేల్" (אֹהֶל) అనే పదానికి tabernacle (గుడారము) అనే అర్థం వస్తుంది. "బామాహ్" (במה) అనే పదానికి 'a place of worship (ఆరాధనా స్థలము)' అనే అర్థం వస్తుంది. కాబట్టి అహోలీబామా అనే పేరుకి "my tent is a place of worship (నా గుడారము ఒక ఆరాధనా స్థలము)" అనే అర్థం వస్తుంది. "ఆదాహ్" (עָדָה) అనే పదానికి "దాటిపోవడము, సాగిపోవడము లేదా ముందుకు వెళ్ళడము" అనే అర్థం వస్తుంది. అయితే ఇక్కడ ఈ పేరుకి ఉన్న అర్థం కంటే కూడా దాని వెనుక ఉన్న చరిత్ర చాలా ప్రాముఖ్యమైనది. మీరు ఆదికాండము 4:19-20 వచనాలు చూసినట్లయితే "లెమెకు ఇద్దరు స్త్రీలను పెళ్లి చేసుకున్నాడు; వారిలో ఒకరి పేరు ఆదా. ఆదా యాబాలును కనెను. అతడు పశువులు గలవాడై గుడారములలో నివసించువారికి మూలపురుషుడు" అని ఉంటుంది. అంటే గుడారములలో నివసించువారికి మూలపురుషుడైన యాబాలును కన్నతల్లి ఆదా పేరును ఏశావు తన భార్యకు పెట్టాడు. ఇక్కడ మనకు గుడారము లేదా "tabernacle" అనే ఒక "theme" అనేది చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఏశావు తన భార్యలకు ఈ "tabernacle" అనే theme కి సంబంధించిన పేర్లు పెట్టడానికీ, అలాగే ఇస్సాకు రిబ్కాలు ఏశావు నిజంగానే మారాడు అని అనుకోవడానికి ఏంటి సంబంధం? మీరు జాగ్రత్తగా గమనించినట్లయితే ఏశావునకు రావాల్సిన ఆశీర్వాదాలను పొందుకున్న ఏశావు తమ్ముడైన యాకోబును గురించి చెబుతూ "సాధువై గుడారములలో నివసించుచుండెను" అని బైబిల్ లో ఉంటుంది. "ఏశావు వేటాడుటయందు నేర్పరియై అరణ్యవాసిగా నుండెను; యాకోబు సాధువై గుడారములలో నివసించుచుండెను" అని ఆదికాండము 25:27 వచనంలో వ్రాయబడింది. ఇది కేవలం వారి నివాసస్థలం గురించి మాత్రమే చెప్పే వాక్యం కాదు. దీని వెనుక చాలా విశాలమైన అర్థం ఉంది. ఇక్కడ వాళ్ళ వ్యక్తిత్వం గురించి వారిద్దరి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం గురించి చెప్పడానికే ఈ వాక్యం వ్రాయబడింది. అయితే ఇప్పుడు ఏశావు తన భార్యలకు ఈ "tabernacle" అనే theme కి సంబంధించిన పేర్లు పెట్టడం ద్వారా, తాను మారాననీ, ఇకమీదట అరణ్యవాసిగానూ వేటగాడిగానూ ఉండబోననీ, తన తమ్ముడి వలే తాను కూడా సాధువై గుడారములలో నివసిస్తాను అని ఏశావు తన తల్లిదండ్రులకు చెప్పకనే చెప్పాడు.
యహూదీతు మరియు బాశెమతు అనేవి ఏశావు భార్యల అసలు పేర్లు అని అనడానికి మనకు బైబిల్ లోనే మరికొన్ని ఆధారాలు కూడా ఉన్నాయి. మీరు ఆదికాండము 26వ అధ్యాయం మొదటి నుండీ కూడా చూసినట్లయితే అక్కడ ఇస్సాకు సంపాదనలో చాలా బిజీగా ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తుంది. మొదట ఇస్సాకు గెరారులోనున్న ఫిలిష్తీయుల రాజైన అబీమెలెకు దగ్గరకు వెళ్లి అతనితో ఒప్పందం చేసుకుంటాడు (ఆదికాండము 26:1). ఆ దేశములో విత్తనము వేసి ఆ సంవత్సరము నూరంతలు ఫలము పొందాడు. అతడు మిక్కిలి గొప్పవాడగువరకు క్రమ క్రమముగా అభివృద్ధి పొందుచు వచ్చెను. అతనికి గొఱ్ఱెల ఆస్తియు గొడ్ల ఆస్తియు దాసులు గొప్ప సమూహము ఉన్నాయి. దానితో ఫిలిష్తీయులకి ఇస్సాకు మీద అసూయ కలిగి అతన్ని అక్కడ నుండి ఎలాగోలా పంపించేస్తారు (ఆదికాండము 26:12-14). ఇస్సాకు అక్కడనుండి వెళ్లి గెరారు లోయలో గుడారము వేసికొని అక్కడ నివసించసాగాడు. తన తండ్రియైన అబ్రాహాము దినములలో త్రవ్విన నీళ్ల బావులను ఇస్సాకు తిరిగి త్రవ్విస్తాడు (ఆదికాండము 26:17-18). ఇస్సాకు దాసులు ఆ లోయలో త్రవ్వగా జెలలుగల నీళ్లబావి ఒకటి దొరుకుతుంది, కానీ గెరారు కాపరులు ఆ బావి విషయంలో గొడవపడితే దాన్ని వదిలేసి ఇంకో బావి త్రవ్వుతారు. అక్కడ కూడా గొడవ జరిగితే దాన్ని కూడా వదిలేసి మళ్ళీ ఇంకో బావి త్రవ్వుతారు (ఆదికాండము 26:19-22). ఆ తరువాత ఇస్సాకు అక్కడ నుండి బెయేర్షెబాకు వెళ్ళాడు (ఆదికాండము 26:23). బెయేర్షెబాలో రెండు విషయాలు జరిగాయి. ఒకటేంటంటే అక్కడ కూడా వీళ్ళు బావి త్రవ్వడం మొదలుపెట్టారు. రెండో విషయం ఏంటంటే ఈలోగా అబీమెలెకు ఇంకొంతమందితో కలిసివచ్చి ఇస్సాకుతో ఒక శాంతి ఒప్పందం చేసుకుంటాడు (ఆదికాండము 26:25-26; 28-29). అతడు వారికి విందుచేయగా వారు అన్నపానములు పుచ్చు కొనిరి. తెల్లవారినప్పుడు వారు లేచి ఒకనితో ఒకడు ప్రమాణము చేసికొనిరి (ఆదికాండము 26:30-31). ఆ దినమందే ఇస్సాకు దాసులు వచ్చి తాము త్రవ్విన బావినిగూర్చి అతనికి తెలియచేసి మాకు నీళ్లు కనబడినవని చెప్పిరి గనుక దానికి షేబ అను పేరు పెట్టెను. కాబట్టి నేటి వరకు ఆ ఊరి పేరు బెయేర్షెబా (ఆదికాండము 26:32-33). వీళ్ళు అక్కడ త్రవ్విన ఆ బావి కారణంగానే ఆ ఊరికి బెయేర్షెబా అనే పేరు వచ్చింది. 'బెయేర్' అని అంటే బావి. ఆ బావి పేరు 'షేబ'. ఆ తరువాతి వచనంలోనే, "ఏశావు నలువది సంవత్సరములవాడైనప్పుడు హిత్తీయుడైన బేయేరీ కుమార్తెయగు యహూదీతును హిత్తీయుడైన ఏలోను కుమార్తెయగు బాశెమతును పెండ్లిచేసికొనెను. వీరు ఇస్సాకునకును రిబ్కాకును మనోవేదన కలుగజేసిరి" అని ఉంటుంది (ఆదికాండము 26:34-35). బెయేర్షెబాలో జరిగిన రెండు సంఘటనలకు ఏశావు వివాహం చేసుకున్న ఇద్దరు భార్యలకు ఏమైనా సంబంధం ఉందా? ఖచ్చితంగా ఉంది. బావిని హీబ్రూలో 'బెయేర్ (בְּאֵר) ' అని అంటారు. బేయేరీ (בְּאֵרִי) కుమార్తెయగు యహూదీతును అంటే బావులు త్రవ్వించేవాడి కూతురు అయిన యహూదీతును ఏశావు పెళ్లి చేసుకున్నాడు. అలాగే బెయేర్షెబాలో ఇస్సాకు మరియు అబీమెలెకు మధ్య ఒక శాంతి ఒప్పందం కుదిరింది. వారు ఒకరితో ఒకరు ఒక ప్రమాణము చేసుకున్నారు. "ప్రమాణాన్ని" హీబ్రూలో 'అలాహ్ (אָלָה) ' అని అంటారు. ఏలోను (אֵילֹן) కుమార్తెయగు బాశెమతును అంటే ఒప్పందాలు కుదిర్చేవాడి (treaty-maker) కూతురు అయిన బాశెమతును ఏశావు పెళ్లి చేసుకున్నాడు.
సంపాదనలో పడి ఇస్సాకు తన పనులలో తలమునకలై ఉండటానికీ, ఏశావు తన తల్లిదండ్రులకు ఇష్టం లేని వివాహం చేసుకోవడానికీ మధ్య ఉన్న సంబంధం చదివిన వాళ్లకు స్పష్టంగా అర్థం అవ్వాలి అనే ఉద్దేశంతో కావాలనే ఇక్కడ ఈ రకమైన పదప్రయోగాన్ని వాడటం జరిగింది. ఇస్సాకు ఎవరితో అయితే కలిసి పనిచేస్తున్నాడో వారి కుమార్తెలనే ఏశావు వివాహం చేసుకున్నాడు. ఇస్సాకునకు సరైన భార్యను చూసి వివాహం జరిపించే విషయంలో తన తండ్రి అయిన అబ్రాహాము తన బాధ్యతను సక్రమంగానే నిర్వర్తించాడు. కానీ ఇస్సాకు మాత్రం తన కుమారుడైన ఏశావు వివాహ విషయంలో నిర్లక్ష్యం వహించాడు. పొలం పనులతో తీరిక లేకుండా ఉన్న ఇస్సాకు, తన కుటుంబ వ్యవహారాలకు తగినంత సమయాన్ని కేటాయించలేకపోయాడు. ఏశావు విషయంలో ఇలా నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నందుకు ఇస్సాకు తగిన మూల్యాన్ని చెల్లించాడు. ఏశావు తనకు నచ్చిన స్త్రీలను వివాహం చేసుకోవడం ద్వారా తన తల్లిదండ్రుల మనోభావాలను దెబ్బతీశాడు. ఈ విధంగా చేసినందుకు ఏశావు కూడా తగిన మూల్యాన్నే చెల్లించుకున్నాడు. తనకు రావాల్సిన ఆశీర్వాదాలు తన తమ్ముడైన యాకోబుకు దక్కాయి. ఏశావు భార్యలు ఇస్సాకు రిబ్కాలకు మనోవేదన కలుగజేశారు కాబట్టి, వారి సంతానం ఇస్సాకు యొక్క దీవెనల ప్రతిఫలాన్ని పొందలేకపోయారు.
ఇప్పుడు మనం చేసిన ఈ విశ్లేషణ ద్వారా యహూదీతు లేదా అహోలీబామా యొక్క తండ్రి పేరు ఒకచోట బేయేరీ అని మరోచోట అనా అని ఎందుకు వ్రాయబడింది అనే విషయాన్ని మనం చక్కగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. అంతేకాకుండా ఈ అనా అనే వ్యక్తే బేయేరీ అని మనం అనడానికి మరొక ఆధారం కూడా ఉంది. "హోరీయుడైన శేయీరు కుమారులు, లోతాను శోబాలు సిబ్యోను అనా" అని ఆదికాండము 36:20 వచనంలో ఉంటుంది. "సిబ్యోను కుమారులు అయ్యా అనా" అని 24వ వచనంలో ఉంటుంది. అంటే సిబ్యోనుకు అనా అనే పేరు కలిగిన ఒక సోదరుడు ఉన్నాడు అలాగే అదే పేరు కలిగిన ఒక కుమారుడు కూడా ఉన్నాడు. వీళ్ళిద్దరూ వేరు వేరు వ్యక్తులు. ఆ విషయాన్ని highlight చేయడం కోసమే "అనా తన తండ్రియైన సిబ్యోను గాడిదలను మేపుచుండి అరణ్యములో ఉష్ణధారలు కనుగొనిన వాడు" అని 24వ వచనంలో చెప్పబడింది. అంటే సిబ్యోను కుమారుడైన అనా చేసే పని ఏంటంటే భూమి లోపల నీటి లభ్యత ఎక్కడ ఉందో కనుగొని అక్కడ బావిని త్రవ్వించడం. దీన్ని బట్టి కూడా ఈ అనా అనే వ్యక్తే బేయేరీ అని మనం ఖచ్చితంగా చెప్పొచ్చు. సరే మరి ఆదికాండము 26వ అధ్యాయంలో హిత్తీయుడైన బేయేరీ అని ఉంది, కానీ ఆదికాండము 36వ అధ్యాయం ప్రకారం అనా తండ్రి సిబ్యోను ఒక హివ్వీయుడు, అలాగే సిబ్యోను తండ్రి శేయీరు ఒక హోరీయుడు. మరి అలాంటప్పుడు ఈ బావులు త్రవ్వించేవాడు అయిన అనా - హిత్తీయుడా లేక హివ్వీయుడా లేక హోరీయుడా? దీన్ని ఎలా వివరిస్తాం? అది పెద్ద కష్టమేమీ కాదు. మనం చేయాల్సిందల్లా ఈ పదాలను ఏ అర్థంలో వాడారు అనే విషయాన్ని తెలుసుకోవడమే. హిత్తీయుడు అనే పదం కనానీయుడు అనే పదానికి పర్యాయపదం. అందుకే యెహోషువ గ్రంథం మొదటి అధ్యాయం నాలుగవ వచనంలో కనాను దేశం గురించి మాట్లాడుతూ హిత్తీయుల దేశము అని వ్రాయబడింది. ఇక హివ్వీయుడు అని అంటే గ్రామాల్లో గుడారాలు వేసుకుని జీవించేవాడు. అలాగే హోరీయుడు అని అంటే గుహల్లో జీవించేవాడు అని అర్థం. శేయీరు పర్వతప్రాంతాల్లో గుహల్లో జీవించేవాడు కాబట్టి అతన్ని హోరీయుడు అని అన్నారు. అలాగే సిబ్యోను మైదాన ప్రాంతాల్లో గుడారాల్లో జీవించేవాడు కాబట్టి అతన్ని హివ్వీయుడు అని అన్నారు. అంతేకాని ఇవి వారి జాతుల పేర్లు కాదు. ఇక చివరిగా మిగిలిపోయిన ఒక అంశం ఏంటంటే ఆదికాండము 36:2 వచనంలో "హివ్వీయుడైన సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా" అని ఉంటుంది. కానీ 24వ వచనం ప్రకారం ఈ అనా అనే వ్యక్తి సిబ్యోను కుమారుడు, కుమార్తె కాదు. ఇతను ఒక పురుషుడు, స్త్రీ కాదు. మరి రెండవ వచనంలో అలా ఎందుకు ఉంది? దీన్ని మూడు రకాలుగా వివరించొచ్చు. మొదటిది Septuagint... Septuagint లో ఏమని ఉంటుందంటే - Olibema daughter of Ana the son of Sebegon అని ఉంటుంది. అంటే సిబ్యోను కుమారుడైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా. Masoretic Text కంటే Septuagint ఇంకా పాతది కాబట్టి బహుశా Masoretic Text లో copy error ఏమైనా ఉందేమో అని మనం అనుకోవచ్చు. లేదు Masoretic text లో ఉన్నదే సరైనది అని అనుకుంటే గనక " אָהֳלִיבָמָה בַּת עֲנָה בַּת צִבְעוֹן (అహోలీవామాహ్ బత్ అనాహ్ బత్ త్సివ్'ఓన్)" అనే హీబ్రూ వాక్యాన్ని Oholibamah the daughter of Anah and granddaughter of Zibeon అని కూడా తర్జుమా చేయొచ్చు. ఎందుకంటే హీబ్రూ లో మనవరాలిని కోడలిని కూడా కూతురు అనే అంటారు. కాబట్టి ఇక్కడ "సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా" అని కాకుండా "సిబ్యోను కుమార్తెయు అనా కుమార్తెయు అయిన అహోలీబామా" లేదా "సిబ్యోను మనవరాలు, అనా కుమార్తెయు అయిన అహోలీబామా" అని కూడా తర్జుమా చేయొచ్చు. కొన్ని తర్జుమాలో అలానే తర్జుమా చేశారు కూడా. లేదు అలా తర్జుమా చేయకూడదు, "సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా" అని మాత్రమే తర్జుమా చేయాలి అని అనుకుంటే గనక, దీనికి రషీ గారు ఒక చక్కటి వివరణ ఇచ్చారు. ఆయన ఏమంటారంటే - హిత్తీయుడైన ఏలోను కుమార్తెయగు ఆదా అని అన్నప్పుడు, అదేవిధంగా అనా కుమార్తెయగు అహోలీబామా అని వ్రాసి ఉంటే సరిపోయేది కదా. మధ్యలో సిబ్యోను ప్రస్తావన ఎందుకు తెచ్చారు? ఎందుకంటే, సిబ్యోను కుమార్తెయైన అనా అని అంటే వాస్తవానికి ఇక్కడ అనా యొక్క భార్య, సిబ్యోను కోడలు. ఇక్కడ whole point ఏంటంటే ఏశావు వివాహం చేసుకున్న అహోలీబామా అనే స్త్రీ ఒక అక్రమ సంతానం. సిబ్యోను తన కోడలితో అక్రమ సంబంధం పెట్టుకుని అహోలీబామాను కన్నాడు అనే విషయాన్ని convey చేయడం కోసం ఇక్కడ ఆ విధంగా వ్రాశారు అని రషీ గారు తన వ్యాఖ్యానంలో రాశారు (Rashi on Genesis 36:2).
ఈ విధంగా మనం భాషాపరంగానూ, cultural point of view లోనూ, అక్కడున్న context ని అలాగే major theme - వీటన్నిటినీ పరిగణనలోకి తీసుకుని విశ్లేషిస్తే మనకు అన్ని విషయాలూ చక్కగా అర్థం అవుతాయి ఎలాంటి contradictions కూడా ఉండవు.
konnisaarlu baibil loo kontamandi vyaktula paerlu manaku okachota okarakamgaanuu marochota maro rakamgaanuu kanipistuu untaayi. ituvanti vaati gurinchi aalochinchinappudu manaku takkuna gurtoche konni paerlu entante, abramu - abraahaamu (aadikaandamu 17:5), saarayi - shaaraa (aadikaandamu 17:15). devude swayamgaa veeriddari paerlanu maarchaadu. alaage noonu kumaarudaina hosheya paerunu moshe yehoshuva gaa maarchaadu (sankhyaakaandam 13:16). esaavunu edomu ani kuudaa antaaru (aadikaandamu 25:30; 36:1,8,19; dwiteeyopadesakandam 23:8). yakobu paerunu devudu ishraayelugaa maarchaadu (aadikaandamu 32:28; 35:10). veeriki rendesi paerlu endukunnaayi daaniki kaaranaalu enti ane vishayaalanu baibil loo pratyekamgaa vivarinchadam jarigindi. anduvalla veeri vishayamlo manaku elanti samasyaaledu, elanti gandaragolamuu ledu. ayithe kontamandi vishayamlo elanti vivaranaa ivvakunda vaariki unna vaeru vaeru paerlanu baibil loo vaeru vaeru sandarbhaallo prastaavinchadam jarigindi. baibil rachayitala rachanaasaili gurinchi saraina avagaahana laeni vaallu, ituvanti vaakyabhaagaalanu chusinappudu baibil loo vairudhyaalu unnaayi ani apaartham chesukuntu untaaru. esaavu bhaaryala paerlu kuudaa ee kovake chendutaayi.
"esaavu naluvadi samvatsaramulavadainappu hittiyudaina beyari kumaarteyagu yahuudeetunu hittiyudaina elonu kumaarteyagu baasematunu pendlichesikonenu. veeru issaakunakunu ribkaakunu manovedana kalugajesiri" ani aadikaandamu 26va adhyayam 34-35 vachanaalalo untundi. aa taruvaata aadikaandamu 28va adhyayam 8-9 vachanaala prakaaram, "kanaanu kumaartelu tana tandriyaina issaakunaku ishturandru kaarani esaavunaku telisinappudu esaavu ishmaayelu noddaku velli, tanakunna bhaaryalugaaka abraahaamu kumaarudaina ishmaayelu kumarteyu nebayothu sahodariyunaina mahalatunu kuuda pendli chesikonenu." ani untundi. ayithe aadikaandamu 36va adhyayam 2-3 vachanaalalo esaavu vamsavali gurinchi chebutuu, "esaavu kanaanu kumaartelalo hittiyudaina elonu kumaarteyagu aadaanu, hivveeyudaina sibyonu kumaarteyaina ana kumaarteyagu aholibamanu, ishmaayelu kumarteyu nebayothu sahodariyunaina baasematunu pendliadenu." ani untundi. ee vaakyabhaagaala prakaaram esaavunaku mottam mugguru bhaaryalu. ayithe modata chusina rendu vaakyabhaagaala prakaaram athani modati bharya paeru beyari kumaarteyagu yahuudeetu. rendava bharya paeru elonu kumaarteyagu baasematu. moodava bharya paeru ishmaayelu kumaarteyagu mahalatu. cony aadikaandamu 36va adhyayam prakaaram oka bharya paeru ana kumaarteyagu aholibama. maroka bharya paeru elonu kumaarteyagu aadaa. ika moodava bharya paeru ishmaayelu kumaarteyagu baasematu. modati rendu vaakyabhaagaalato moodava vaakyabhaagaanni polchichusinappudu okaru kaadu iddaru kaadu, mottam mugguri paerluu kuudaa tedaagaane unnaayi. enduku? kontamandi anukuntunnatlugaa nijamgaane idhi contradiction? lekapothe vere emaina kaaranaalu unnaya? deeni gurinchi ee vyaasamlo manam vivaramgaa matladukundam.
mundugaa asalu ee vishayam gurinchi yoodula sampradaaya vyaakhyaanaalu emi chebutunnayo okasari telusukune prayatnam cheddam. yoodaa vyaakhyaatalu kontamandi ee samasyaku parishkaaram kanugone prayatnam chesaru. cony vaaru pratipaadinchina pratipaadanallo konni lopalu unnaayi. kabatti mundugaa vaati gurinchi matladukuni, aa taruvaata ee samasyanu parishkarinchadaaniki manaku baibil lone emaina aadhaaraalu dorukutayemo pariseelinche prayatnam chuddam.
ee samasyanu parishkarinchadaaniki yoodaa vyaakhyaatalu pratipaadinchina konni pratipaadanalu entante,
esaavu tana bhaaryala paerlanu maarchaadu.
esaavu bhaaryalaku ekakaalamlo okati kante ekkuva paerlu undevi.
esaavunaku mugguru kante ekkuvamandi bhaaryalu unnaaru.
ee moodu kaaranaallo edo oka kaaranam leda okati kante ekkuva kaaranaalanu batti baibil loni vaeru vaeru vaakyabhaagaallo esaavu bhaaryala gurinchi vaeru vaeru paerlanu prastaavinchadam jarigindi anedi vaari uddesyam. ante vaari alochana drukpatham prakaaram, pratee chinna vishayaanni kuudaa manaku teliyacheyaali ane uddesamto baibil grandham vraayabadaledu. akkadunna sandarbhaanni batti pradhaanamaina amsaalanu, anduloonundi manam nerchukovalsina vishayaalu evaithe untayo vaatimeeda ekkuva focus untundi. antekani esaavu, taruvaata evarini pelli chesukunnadu? atanu tana bhaaryala paerlanu eppudu enduku maarchaadu? ilanti secondary events evaithe untayo vaatiki ekkuva praadhaanyata anedi ivvabadaledu. antekakunda ee grandhaalu praathamikamgaa evarikaithe vrayabaddayo vaariki praacheena hebriyula samskrutii sampradaayaalu vaari aachaara vyavahaaraala gurinchi oka avagaahana anedi untundi. oka purushudu tana jeevitakaalamlo okarikante ekkuvamandi streelanu vivaham chesukovadam gurinchi cony, vivaham ayina taruvaata bharya paerunu marchadam gurinchi cony, jeevitamlo jarigina konni pratyekamaina sanghatanalu leda evaina kaaranaala valana manushyulu veroka paerutho pilavabadatam gurinchi cony... ilanti vaati gurinchi praacheena hebreeyulaku oka avagaahana anedi untundi. kabatti konni konni vishayaala gurinchi pratyekamgaa vivarinchakapoyinappatika adhi vaariki peddagaa aascharyam kaliginchadu. tera venuka emi jarugutundi anedi vaaru artham chesukogalaru.
sare, mundugaa asalu yoodaa vyaakhyaatalu emi cheppaaru ane daani gurinchi konchem vivaramgaa chuddam. kreestu sakam 11va sataabdamlo jeevinchina prakhyaata yoodaa rabbi - rabbi shlomo issac (itanini saadhaaranamgaa andaruu rashee ani kuudaa antaaru). itanu Tanakh (ante heebroo baibil) ki vyaakhyaanam raasaadu, Babylonian Talmud ki vyaakhyaanam raasaadu, inka aneka itara rachanalu kuudaa cheshaadu. esaavu bhaaryala paerla vishayamlo rashee gaaru tana vyaakhyaanamlo emi rasarante - hittiyudaina elonu kumaarteyagu baasematu asalu paeru aadaa. eeme vigrahaaraadheekuraalu. eeme vigrahaalaku dhupadeepa naivedyamgaa suvaasanalu vedajalle sugandha parimala dravyaalanu arpistuu undedi. sugandha dravyaalanu heebroo bhashalo "besameem" ani antaaru. anduvalla esaavu eemeku baasematu ane paeru pettaadu ani rashee gaaru antaaru. alaage hittiyudaina beyari kumaarteyagu yahuudeetu asalu paeru hivveeyudaina sibyonu kumaarteyaina ana kumaarteyagu aholibama. eeme kuudaa vigrahaaraadheekuraale. ayithe eeme tana vigrahaaraadhananu vidichipettindi ani esaavu tana tallidandrulanu mabhyapettadam kosam aameku yahuudeetu ane paeru pettaadu ani rashee gaaru antaaru (Rashi on Genesis 36:2). yahuudeetu ane padaaniki 'nenu yehovanu stutistaanu' ane artham vastundi. yahuudeetu ane padam yoodaa ane padaaniki feminine form. alaage ishmaayelu kumaarteyagu mahalatu asalu paeru baasematu. heebroo bhashalo "mahal" ani ante kshamaapana. ee vivaahamto tana tappulannee kuudaa kshaminchabadaali ane uddesamto esaavu aameku mahalatu ane paeru pettaadu ani rashee gaaru raasaaru (Rashi on Genesis 36:3). meeru moolabhaashaloki cony leda English translation loo aina chusinatlayithe aadikaandamu 36:2 loo esaavu "tana bhaaryalanu" kanaanu kumaartelalo nundi teesukunnadu ani untundi. cony aadikaandamu 26:34 loo esaavu yahuudeetunu baasematunu pelli chesukunnadu ani untundi. ee renditi madhya unna chinna tedaanu gamaninchandi. saadhaaranamgaa upayoginche padaprayogam 'Esau took as wives' ani anadaaniki badulu aadikaandamu 36va adhyaayamlo 'Esau took his wives - tana bhaaryalanu' ane padaanni upayoginchaaru kabatti ikkada prastaavinchabadina esaavu bhaaryalu - veellu kottavallemi kaadu cony veella gurinchi antakumunde baibil loo cheppabadindi anedi rashee gaari abhiprayam. anduvalla aadikaandamu 36va adhyaayamlo unna aadaa aholibamalu alaage 26va adhyaayamlo unna baasematu yahuudeetulu veeru vaeru vaeru vyaktulu kaadu cony veeru okkare, kakapothe esaavu veeri paerlanu maarchaadu ani rashee gaaru antaaru.
ayithe rashee gaaru pratipaadinchindaantla konni lopalu unnaayi. aadaa mariyu aholibamala paerlanu esaavu marchadam venuka unna kaaranaallo kontha contradiction anedi kanipistuu undi. vigrahaalaku sugandha parimala dravyaalanu arpinchedi kabatti aadaa paerunu esaavu baasematugaa maarchaadu; ante aame vigrahaaraadheekuraalu ane vishayaanni nokki cheppinatlugaa undi. cony deeniki viruddhamgaa aholibama yokka vigrahaaraadhananu kappipuchadaniki aame paerunu yahuudeetugaa maarchaadu. idhi anta sahetukamgaa anipinchadam ledu. ayithe ikkada unna oka possibility entante, bahusa aadaanu pelli chesukunna taruvaata kontha kaalaaniki esaavu aholibamanu pelli chesukuni undi undavacchu. aadaanu pelli chesukunnappudu esaavunaku vigrahaaraadhana patla saanukuulamaina drukpatham unnappatikii, aa taruvaata tana bhaaryalu chestunna vigrahaaraadhana anedi tana tallidandrulaku manovedana kalugajestunna kaaranamgaa vigrahaaraadhana patla tanakunna abhipraayaanni esaavu maarchukuni undi undavacchu. anduvalla aholibamaku esaavu yahuudeetu ane paeru pettaadu ani manam anukovadaaniki avakaasam undi. ayithe vigrahaaraadhana patla tanakunna abhipraayaanni maarchukunna taruvaata tana rendava bhaaryaku yahuudeetu ane paeru pettinatlugaane esaavu tana modati bharya paerunu kuudaa marosari maarchochu kada? alaa enduku cheyaledu ane prasna maatram alaane untundi. antekakunda aadikaandamu 26va adhyaayamlo unna vaakyabhaagaanni unnadi unnatlugaa teesukunte esaavu mundu yahuudeetunu aa taruvaata baasematunu pelli chesukunnatluga kanipistundi. mari aadikaandamu 36va adhyaayamlo mundugaa aadaa paerunu aa taruvaata aholibama paerunu prastaavinchaaru kada ane sandeham meeku ravochu. ayithe ikkada manam gurtunchukovalasina vishayam entante aadikaandamu 36va adhyaayamlo unnadi esaavu vamsavali. saadhaaranamgaa vamsaavalula gurinchi cheppetappudu evarini mundugaa vivaham chesukunnadu anedaaniki ekkuva praadhaanyata undadu. evariki mundugaa santaanam kaligindi, alaage tana santaanamlo evariki adhika praadhaanyata ivvabadindi ane vishayaala aadhaaramgaa vamsaavalulalo paerlanu namodu cheyadam anedi jarugutundi. kabatti aadikaandamu 36va adhyaayamlo unna kramam edaithe undo it might not be according to the priority of their marraiges but rather according to the number of their offspring, in descending order.
maroka vishayam entante rashee gaari abhiprayam prakaaram maarchina kotta paerlannee kuudaa baibil loo mundugaa prastaavinchabaddaayi. asalu paerlanu taruvaata veroka vaakyabhaagamlo prastaavinchaaru. ante tana vivaha samayamlo ishmaayelu koothuriki mahalatu ane paeru pettinatlugaane bahusa aadaa mariyu aholibamalaku kuudaa vaari vivaha samayamlone paerlanu maarchaaru ani anukovachhu. anduvalle esaavu vaarini vivaahamu chesukunnadu ani baibil loo mottamodatisaarigaa cheppina sandarbhamlone vaari maaru paerlu leda vivaha samayamlo vaariki pettabadina paerlanu prastaavinchaaru ani kuudaa anukovachhu. cony baibil loni vaakyabhaagaalanu alaage rashee gaari vyaakhyaanam ee renditinii kalipi konchem jaagrattagaa pariseeliste aadaa mariyu aholibamalanu esaavu pelli chesukunna taruvaata kontha kaalaaniki vaari vigrahaaraadhana kaaranamgaa issaaku ribkaalaku manovedana kalagadam valana esaavu vaari paerlanu maarchaadu ani rashee gaaru chebutunnatlugaa anipistundi. ikkada manam gamaninchavalasina maroka vishayam entante, rashee gaaru alaage itara yoodaa vyaakhyaatalu cheppinatlugaa tama kodalla vigrahaaraadhana kaaranamgaane issaaku ribkaalaku manovedana kaligindi ani baibil loo ekkada kuudaa ledu. Ofcourse, vaallu cheppindi nijame ayyundochu, nenemi kaadanatledu. cony issaaku ribkala manovedanaku kaaranam nijamgaane vaari kodalla vigraharadhanena leka inkedainaa kaaranam undaa anedi manaku khachitamgaa teleedu.
sumaru kreestu sakam 12va sataabdamlo jeevinchina maroka prakhyaata yoodaa rabbi - Avraham Ben Meir Ibn Ezra - eeyanni andaruu Ibn Ezra ani kuudaa antaaru. eeyana tana vyaakhyaanamlo rashee gaaritho kontavaraku ekibhavistaru cony konni vishayaallo vibhedinchaaru kuudaa. elonu kumaarteyagu aadaa mariyu elonu kumaarteyagu baasematu veeriddaruu kuudaa okkare, aameku rendu paerlu unnaayi ane vishayamlo Ibn Ezra gaaru rashee gaaritho ekibhavinchaaru (Ibn Ezra on Genesis 26:34). alaage ishmaayelu kumaarteyagu baasematu mariyu ishmaayelu kumaarteyagu mahalatu veeriddaruu kuudaa okkare, aameku kuudaa rendu paerlu unnaayi ane vishayamlo Ibn Ezra gaaru rashee gaaritho ekibhavinchaaru (Ibn Ezra on Genesis 28:9). lekhanaalalo ilantivi konni vandala udaaharanalu unnaayi kabatti deeni gurinchi peddagaa aascharyapadaalsina pani ledu ani kuudaa antarayana. ayithe hivveeyudaina sibyonu kumaarteyaina ana kumaarteyagu aholibama mariyu hittiyudaina beyari kumaarteyagu yahuudeetu - veeriddaruu okkaru kaadu cony veeru vaeru vaeru streelu anedi Ibn Ezra gaari abhiprayam. aayana emantarante yahuudeetuki santaanam leru (Ibn Ezra on Genesis 26:34). anduvalla aadikaandamu 36va adhyaayamlooni esaavu vamsaavalilo aameku chotu dakkaledu. endukante vamsavali anedi praathamikamgaa esaavu yokka santaanam gurinchi cheppadaaniki vraayabadindi. ee vamsaavalilo yahuudeetuku badulu manaku kanabade aholibama esaavu yokka nalugava bharya ani Ibn Ezra gaaru antaaru.
ayithe yahuudeetuku emayyindi? esaavu aholibamanu eppudu pelli chesukunnadu? mahalatunu pelli chesukovadaniki munda leka aa taruvaataa? ilanti vishayaala gurinchi Ibn Ezra gaaru emi matladaledu. ayithe itaniki samakaaleenudaina Rashbam ane maroka prakhyaata yoodaa rabbi ee khaaliilanu poorinche prayatnam cheshaadu. itani puurti paeru entante Rabbi Shmuel Ben Meir. andaruu itanni Rashbam ani antaaru. itanu rashee gaariki manavadu kuudaa. Ibn Ezra gaaru cheppinadaanito ekibhavistu Rashbam gaaru inka emannarante - esaavu mahalatunu pelli chesukunna taruvaata yahuudeetu santaanam lekunda maraninchindi. aa taruvaata esaavu kanaanu deshaanni vadili sheyeeru praantaaniki vellinappudu akkada aholibamanu pelli chesukunnadu (Rashbam on Genesis 36:2).
rashee gaaru cheppinadaanito Ibn Ezra gaaru vibhedinchadaaniki gala mukhyakaaranam entante, esaavu kevalam tana bharya ayina aholibama paerunu matrame kakunda aame tandri ayina ana paerunu kuudaa ela maarchaadu? ee vishayaanni rashee gaaru vivarinchalekapoyaru. antekakunda rashee gaaru cheppinadaani prakaaram issaaku ribkaalaku manovedana kaliginchinatuvanti, vaariki aamodayogyam kaanatuvanti elonu kumarte, aame chese vigrahaaraadhananu ettichupe vidhamgaa baasematu ane paerunu esaavu aameku pettinappudu, adhe paerunu kaliginatuvanti ishmaayelu koothurini ela pelli chesukunnadu? idhi anta sahetukamgaa anipinchadam ledu anedi Ibn Ezra gaari abhiprayam. anduke aayana ee paerlu marchadam ane amsam joliki pokunda vaariki rendesi paerlu unnaayi ani annaru. ayithe Ibn Ezra gaaru cheppinadaanito unna samasya pokapoga inka kotta prasnalu anevi munduku vachayi. elonu kumaarteyagu baasematuku alaage ishmaayelu kumaarteyagu mahalatuku rendesi paerlu unnappudu mari yahuudeetuku alaage vaalla naannaku rendesi paerlu enduku undakudadu? alaa unde avakaasam kuudaa undi kada. alantappudu aholibama mariyu yahuudeetulu iddaruu okkaru kaadu veeru vaeru vaeru streelu ani ela cheppagalam?
anduke ee gandaragolaannantaa teesiveyadam kosam Ramban ane maroka prakhyaata yoodaa rabbi oka parishkaaraanni suuchimchaaru. itani asalu paeru entante Rabbi Myueh ben-Nyumun. itanni Nachmanides ani kuudaa antaaru leda Ramban ani kuudaa antaaru. itanu kreestu sakam 13va sataabdamlo jeevinchina prakhyaata yoodaa panditudu, rabbi, tatvavetta, vaidyudu, mariyu baibil vyaakhyaata kuudaa. eeyana emantarante beyari kumaarteyagu yahuudeetu alaage elonu kumaarteyagu baasematu - veeriddaruu kuudaa santaanam lekundane maraninchaaru. bahusa issaaku ribkaalaku manovedana kalugajesina kaaranamgaa devudu veerini shikshinchaademo ani antarayana. aa taruvaata esaavu, baasematu chellelu ayina elonu kumaarteyagu aadaanu alaage sibyonu kumaarteyaina ana kumaarteyagu aholibama ane maroka streeni vivaham chesukunnadu. aa taruvaata kontha kaalaaniki ishmaayelu kumaarteyagu mahalatunu kuudaa pelli chesukunnadu. ayithe heebroo bhashalo mahalatu ane peruki kontha pratikuulamaina artham unna kaaranamgaa esaavu aameku baasematu ane paeru pettaadu. endukante, manam intakumundu kuudaa cheppukunnam... "besameem" ani ante sugandha parimala dravyaalu. sugandha parimalam anedi manasuku aahlaadaanni kaligistundi. ishmaayelu kumaartenu pelli chesukovadam dwara tana tallidandrulaina issaaku ribkaalaku santosham kalugutundi ani, vaari manassuku aahlaadaanni kaligistundi kabatti esaavu aameku aa paeru pettaadu (Ramban on Genesis 36:3). Ramban gaaru cheppinadaani prakaaram mahalatu esaavunaku aidava bharya.
meeru jaagrattagaa gamaniste ee yoodaa rabbila yokka vyaakhyaanaalu annee kuudaa uhaajanitamainave. veellu cheppevanni kuudaa jarige avakaasam unnappatikii veetiki sambandhinchi manaku baibil loo elanti aadhaaraalu levu. rashee gaaru cheppinadaani prakaaram esaavunaku mugguru bharyale. kakapothe esaavu vaari mugguri paerluu maarchaadu. cony aholibama tandri paeru enduku maarindi ane vishayaanni vivarinchaledu. Ibn Ezra gaaru mariyu Rasbam gaaru cheppinadaani prakaaram esaavunaku naluguru bhaaryalu. vaarilo iddariki rendesi paerlunnaayi. antekakunda veeru cheppinadaani prakaaram esaavu mahalatunu pelli chesukunna taruvaata maro kanaanu streeni pelli chesukunnadu. idhi anta sahetukamgaa ledu endukante appatike antakumundu iddaru kanaanu streelanu pelli chesukunnanduku paschaattaapapadi ishmaayelu kumarte ayina mahalatunu pelli chesukunna esaavu aa taruvaata mallee maro kanaanu streeni pellichesukunnadu ani ante adhi anta nammasakyamgaa ledu. ika Ramban gaaru cheppinadi ayithe mari vidduuramgaa undi. eeyana cheppinadaani prakaaram esaavunaku mottam aiduguru bhaaryalu. vaarilo okka mahalatuku matrame rendu paerlu unnaayi. taanu modata pelli chesukunna iddaru kanaanu streela kaaranamgaa issaaku ribkaalaku manovedana kaliginappatiki, vaallu chanipoyina taruvaata esaavu mallee maro iddaru kanaanu streelanu, anduloonuu oka aame ayithe chanipoyina bharya yokka chellelu, ilaa maro iddaru kanaanu streelanu pelli chesukuni esaavu tana tallidandrulanu marinta mano vedanaku gurichesadu ani anukovalasi untundi. antekakunda aa taruvaata kontha kaalaaniki paschaattaapapadi, tana tallidandrulanu santoshapettadam kosam ishmaayelu kumaarteyagu mahalatunu pelli chesukunna esaavu, poyi poyi mallee tana tallidandrulaku manovedana kalugajesinatuvanti tana chanipoyina bharya baasematu paerunu mahalatuku pettaadu. ilaa cheste issaaku ribkaalaku santosham kalugutunda? kalagadu kada! kabatti idhi kuudaa anta nammasakyamgaa ledu.
mari ee samasyanu parishkarinchedela? baibil loo unna konni aadhaaraalanu alaage "biblical narrative" loo unna konni "major themes" ni manam jaagrattagaa artham chesukunte ganaka ee samasyaku parishkaaraanni kanugonachhu. aadikaandamu 26, 27, 28 adhyaayaallo unna "chronological sequence of events" ni konchem jaagrattagaa gamaninchandi. mundugaa esaavu yahuudeetunu alaage baasematunu pelli chesukunnadu. veelliddaruu kuudaa issaakunaku ribkaku manovedana kalugajesaru ani aadikaandamu 26va adhyayam chivarlo untundi.aa taruvaati adhyaayamlo esaavunaku badulu yakobu hechimpabadataanni, esaavunaku esaavu santaanaaniki ravalsina aasiirvaadam yakobuku yakobu santaanaaniki dakkadaanni manam chustam. "janamulu neeku dasulaguduru janamulu neeku saagilapaduduru nee bandhujanulaku neevu elikavai yundumu nee talli putrulu neeku saagilapaduduru (aadikaandamu 27:29)" ani issaaku yakobunu deevinchaadu. daanitho esaavu yakobu meeda pagabatti atanini champalanukuntadu. anduvalla yakobunu kapadatam kosam ribca atanini tana sodarudaina labanu daggaraku pampinchaalanukuntundi. ee sandarbhamlo ribca issakuto emantundo okasari konchem jaagrattagaa gamaninchandi. "hetu kumaartelavalana naa praanamu visikinadi. ee desasthuraandrayina hetu kumaartelalo veerivanti okadaanini yakobu pendli chesi koninayedala naa bradukuvalana nakemi prayojanamu (aadikaandamu 27:46) ani antundi. appudu issaaku yakobunu pilipinchi - neevu kanaanu kumaartelalo evarinee kuudaa vivaahamu chesukokudadu. nee talliki tandriyaina bethooyelu intiki velli akkada nee talli sahodarudagu labanu kumaartelalo okadaanini vivaahamu chesikonumani ataniki aagnaapinchi, sarvasaktigala devudu ninnu aasiirvadimchi neevu aneka janamulagunatlu neeku santaanaabhivruddhi kalugajesi ninnu vistarimpajesi neevu paravaasivaina desamunu, anagaa devudu abraahaamunakichina desamunu, neevu swaasthyamugaa chesikonunatlu aayana neeku, anagaa neekunu neetho kuuda nee santaanamunakunu abraahaamunaku anugrahinchina aasiirvaadamunu dayacheyunugaaka ani yakobunu deevinchi akkadi nundi pampestaadu. issaaku yakobunu deevinchi, paddanaramulo pendlichesikoni vachutakai atanini akkadiki pampenaniyu, atanni deevinchinappudu neevu kanaanu deshapu kumaartelalo evarini kuudaa pelli chesikonavaddani ataniki aagnaapinchenaniyu, idigaaka kanaanu kumaartelu tana tandriyaina issaakunaku ishturandru kaarani esaavunaku telisinappudu, esaavu ishmaayelu noddaku velli, tanakunna bhaaryalugaaka abraahaamu kumaarudaina ishmaayelu kumarteyu nebayothu sahodariyunaina mahalatunu kuuda pelli chesukunnadu (aadikaandamu 28:1-9). deenni batti manaku spashtamgaa ardhamavutunna oka vishayam entante taanu mundugaa vivaham chesukunna iddaru kanaanu streelu kuudaa tana tallidandrulaku ishtam ledu kabatti, vaarini santoshapettadam kosam esaavu ishmaayelu koothurni kuudaa pelli chesukunnadu. ayithe ikkada oka chikkochi padindi. adentante ishmaayelu koothurni esaavu vivaham chesukovadam tana tallidandrulaku ishtame ayinappatiki, taanu mundugaa vivaham chesukunnatuvanti iddaru kanaanu streelalo okaraina baasematu alaage ishmaayelu koothuru - veelliddari paerlu kuudaa okkate. anduvalla esaavu ishmaayelu koothuriki mahalatu ane paeru pettaadu.
ee mahalatu ane paeru aye (halah - halah) ane cria padam nundi vachindi. 'halah' ani ante "to make the face of someone sweet or pleasant" - evarinainaa santoshapettadam leda vaariki aahlaadakaramaina pani cheyadam. baasematu ane paeru "besameem" ane padam nundi vachindanii, manasuku aahlaadakaramaina sugandha parimala dravyam ane artham vastundi ani manam intakumundu cheppukunnam. kabatti konchem adhe artham vachelaagaa esaavu aameku mahalatu ani saraina pere pettaadu. antekakunda "mahal" ane muula padam nundi teesukunnatlayite rashee gaaru cheppinatlugaa 'taanu kshaminchabadaali' ane artham vachelaagaa kuudaa esaavu aameku aa paeru pettaadu ani manam anukovachhu.
kanaanu streelanu vivaham chesukovadam dwara tana tallidandrula ishtaniki vyatirekamgaa pravartinchina esaavu, tana tappunu telusukuni paschaattaapapadi noothana jeevitaanni praarambhinchaali ane uddesamtoonuu alaage tana tallidandrulu tananu kshaminchaali ani korukuntu, ishmaayelu koothurni vivaham chesukunnadu. tana manassulo unna ee bhavananu vyaktaparachadam kosam tana moodava bharya paerunu mahalatugaa maarchaadu. ayithe esaavu akkaditho aagipoledu. endukante tana tallidandrulaku ishtamleni kodallalo appatike baasematu ane paerutho oka kodalu undi. mallee adhe paeru kaligina maro streeni vivaham chesukunnadu kabatti deenini avakaasamgaa teesukuni tana moodava bharya paerunu maarchaadu cony nijamgaa athanilo marpemy raledu ani evaruu anukokunda undatam kosam migilina iddaru bhaaryala paerlu kuudaa maarchaadu. yahuudeetu mariyu baasematu paerlanu 'aholibama' mariyu 'aadaa'gaa marchadam dwara taanu nijamgaane maaraananii, edho mimmalni mosam cheyadaniko lekapothe mimmalni mabhyapettadaaniko kaadu cony nijamgaane chittasuddhito maarpu chendaanu ane sanketaalanu esaavu tana tallidandrulaku pampinchinatlayindi.
adela ante, "ohel" (mae) ane padaaniki tabernacle (gudaramu) ane artham vastundi. "bamah" (aye) ane padaaniki 'a place of worship (aaraadhanaa sthalamu)' ane artham vastundi. kabatti aholibama ane peruki "my tent is a place of worship (naa gudaramu oka aaraadhanaa sthalamu)" ane artham vastundi. "adah" (mae) ane padaaniki "daatipovadamu, sagipovadamu leda munduku velladamu" ane artham vastundi. ayithe ikkada ee peruki unna artham kante kuudaa daani venuka unna charitra chala praamukhyamainadi. meeru aadikaandamu 4:19-20 vachanaalu chusinatlayithe "lemeku iddaru streelanu pelli chesukunnadu; vaarilo okari paeru aadaa. aadaa yaabaalunu kanenu. atadu pasuvulu galavadai gudaramulalo nivasinchuvaariki moolapurushudu" ani untundi. ante gudaramulalo nivasinchuvaariki moolapurushudaina yaabaalunu kannatalli aadaa paerunu esaavu tana bhaaryaku pettaadu. ikkada manaku gudaramu leda "tabernacle" ane oka "theme" anedi chala spashtamgaa kanipistundi. esaavu tana bhaaryalaku ee "tabernacle" ane theme ki sambandhinchina paerlu pettadaanikii, alaage issaaku ribkalu esaavu nijamgaane maaraadu ani anukovadaaniki enti sambandham? meeru jaagrattagaa gamaninchinatlayite esaavunaku ravalsina aasiirvaadaalanu pondukunna esaavu tammudaina yakobunu gurinchi chebutuu "saadhuvai gudaramulalo nivasinchuchundenu" ani baibil loo untundi. "esaavu vetaadutayandu nerpariyai aranyavaasigaa nundenu; yakobu saadhuvai gudaramulalo nivasinchuchundenu" ani aadikaandamu 25:27 vachanamlo vraayabadindi. idhi kevalam vaari nivaasasthalam gurinchi matrame cheppe vaakyam kaadu. deeni venuka chala visaalamaina artham undi. ikkada vaalla vyaktitvam gurinchi vaariddari madhya unna vyatyaasam gurinchi cheppadaanike ee vaakyam vraayabadindi. ayithe ippudu esaavu tana bhaaryalaku ee "tabernacle" ane theme ki sambandhinchina paerlu pettadam dwara, taanu maaraananii, ikameedata aranyavaasigaanuu vetagaadigaanuu undabonani, tana tammudi vale taanu kuudaa saadhuvai gudaramulalo nivasistaanu ani esaavu tana tallidandrulaku cheppakane cheppaadu.
yahuudeetu mariyu baasematu anevi esaavu bhaaryala asalu paerlu ani anadaaniki manaku baibil lone marikonni aadhaaraalu kuudaa unnaayi. meeru aadikaandamu 26va adhyayam modati nundi kuudaa chusinatlayithe akkada issaaku sampaadanalo chala bijiga unnatlugaa kanipistundi. modata issaaku gerarulonunna philishtiiyula rajaina abimeleku daggaraku velli athanitho oppandam chesukuntadu (aadikaandamu 26:1). aa deshamulo vittanamu vesi aa samvatsaramu noorantalu phalamu pondaadu. atadu mikkili goppavaadaguvaraku krama kramamugaa abhivruddhi ponduchu vachenu. ataniki goyrela aastiyu godla aastiyu daasulu goppa samuuhamu unnaayi. daanitho philishtiiyulaki issaaku meeda asuya kaligi atanni akkada nundi elagola pampinchestaaru (aadikaandamu 26:12-14). issaaku akkadanundi velli geraru loyalo gudaramu vesikoni akkada nivasinchasaagaadu. tana tandriyaina abraahaamu dinamulalo travvina neella baavulanu issaaku tirigi travvistaadu (aadikaandamu 26:17-18). issaaku daasulu aa loyalo travvagaa jelalugala neellabavi okati dorukutundi, cony geraru kaaparulu aa baavi vishayamlo godavapadithe daanni vadilesi inko baavi travvutaaru. akkada kuudaa godava jarigithe daanni kuudaa vadilesi mallee inko baavi travvutaaru (aadikaandamu 26:19-22). aa taruvaata issaaku akkada nundi beyershebaaku vellaadu (aadikaandamu 26:23). beyershebalo rendu vishayaalu jarigai. okatentante akkada kuudaa veellu baavi travvadam modalupettaaru. rendo vishayam entante eelogaa abimeleku inkontamandito kalisivacchi issakuto oka saanti oppandam chesukuntadu (aadikaandamu 26:25-26; 28-29). atadu vaariki vinducheyagaa vaaru annapaanamulu puchu koniri. tellavaarinappudu vaaru lechi okanitho okadu pramaanamu chesikoniri (aadikaandamu 26:30-31). aa dinamande issaaku daasulu vachi taamu travvina bavinigurchi ataniki teliyachesi maaku neellu kanabadinavani cheppiri ganuka daaniki sheba anu paeru pettenu. kabatti neti varaku aa oori paeru beyersheba (aadikaandamu 26:32-33). veellu akkada travvina aa baavi kaaranamgaane aa ooriki beyersheba ane paeru vachindi. 'beyer' ani ante baavi. aa baavi paeru 'sheba'. aa taruvaati vachanamlone, "esaavu naluvadi samvatsaramulavadainappu hittiyudaina beyari kumaarteyagu yahuudeetunu hittiyudaina elonu kumaarteyagu baasematunu pendlichesikonenu. veeru issaakunakunu ribkaakunu manovedana kalugajesiri" ani untundi (aadikaandamu 26:34-35). beyershebalo jarigina rendu sanghatanalaku esaavu vivaham chesukunna iddaru bhaaryalaku emaina sambandham undaa? khachitamgaa undi. bavini heebroolo 'beyer (maeame) ' ani antaaru. beyari (meanee) kumaarteyagu yahuudeetunu ante baavulu travvinchevaadi koothuru ayina yahuudeetunu esaavu pelli chesukunnadu. alaage beyershebalo issaaku mariyu abimeleku madhya oka saanti oppandam kudirindi. vaaru okaritho okaru oka pramaanamu chesukunnaru. "pramaanaanni" heebroolo 'alah (mae) ' ani antaaru. elonu (maeame) kumaarteyagu baasematunu ante oppandaalu kudirchevadi (treaty-maker) koothuru ayina baasematunu esaavu pelli chesukunnadu.
sampaadanalo padi issaaku tana panulalo talamunakalai undataanikii, esaavu tana tallidandrulaku ishtam laeni vivaham chesukovadaniki madhya unna sambandham chadivina vaallaku spashtamgaa artham avvali ane uddesamto kavalane ikkada ee rakamaina padaprayogaanni vaadatam jarigindi. issaaku evaritho ayithe kalisi panichestunnado vaari kumartelane esaavu vivaham chesukunnadu. issaakunaku saraina bhaaryanu chusi vivaham jaripinche vishayamlo tana tandri ayina abraahaamu tana baadhyatanu sakramangaane nirvartinchaadu. cony issaaku maatram tana kumaarudaina esaavu vivaha vishayamlo nirlakshyam vahinchaadu. polam panulatho teerika lekunda unna issaaku, tana kutumba vyavahaaraalaku taginanta samayanni ketayinchalekapoyadu. esaavu vishayamlo ilaa nirlakshyamgaa unnanduku issaaku tagina moolyaanni chellinchaadu. esaavu tanaku nachina streelanu vivaham chesukovadam dwara tana tallidandrula manobhaavaalanu debbatisadu. ee vidhamgaa chesinanduku esaavu kuudaa tagina moolyaanne chellinchukunnadu. tanaku ravalsina aasiirvaadaalu tana tammudaina yakobuku dakkayi. esaavu bhaaryalu issaaku ribkaalaku manovedana kalugajesaru kabatti, vaari santaanam issaaku yokka deevenala pratiphalaanni pondalekapoyaru.
ippudu manam chesina ee vislaeshana dwara yahuudeetu leda aholibama yokka tandri paeru okachota beyari ani marochota ana ani enduku vraayabadindi ane vishayaanni manam chakkaga artham chesukovachhu. antekakunda ee ana ane vyakte beyari ani manam anadaaniki maroka aadhaaram kuudaa undi. "horeeyudaina sheyeeru kumaarulu, lotanu shobalu sibyonu ana" ani aadikaandamu 36:20 vachanamlo untundi. "sibyonu kumaarulu ayya ana" ani 24va vachanamlo untundi. ante sibyonuku ana ane paeru kaligina oka sodarudu unnaadu alaage adhe paeru kaligina oka kumarudu kuudaa unnaadu. veelliddaruu vaeru vaeru vyaktulu. aa vishayaanni highlight cheyadam kosame "ana tana tandriyaina sibyonu gaadidalanu mepuchundi aranyamulo ushnadhaaralu kanugonina vaadu" ani 24va vachanamlo cheppabadindi. ante sibyonu kumaarudaina ana chese pani entante bhoomi lopala neeti labhyata ekkada undo kanugoni akkada bavini travvinchadam. deenni batti kuudaa ee ana ane vyakte beyari ani manam khachitamgaa cheppochu. sare mari aadikaandamu 26va adhyaayamlo hittiyudaina beyari ani undi, cony aadikaandamu 36va adhyayam prakaaram ana tandri sibyonu oka hivveeyudu, alaage sibyonu tandri sheyeeru oka horeeyudu. mari alantappudu ee baavulu travvinchevaadu ayina ana - hittiyuda leka hivviyuda leka horiyuda? deenni ela vivaristaam? adhi pedda kashtamemi kaadu. manam cheyalsindalla ee padaalanu e ardhamlo vaadaaru ane vishayaanni telusukovadame. hittiyudu ane padam kananeeyudu ane padaaniki paryaayapadam. anduke yehoshuva grandham modati adhyayam nalugava vachanamlo kanaanu desham gurinchi maatlaadutuu hittiyula deshamu ani vraayabadindi. ika hivveeyudu ani ante graamaallo gudaaraalu vesukuni jeevinchevaadu. alaage horeeyudu ani ante guhallo jeevinchevaadu ani artham. sheyeeru parvatapraantaallo guhallo jeevinchevaadu kabatti atanni horeeyudu ani annaru. alaage sibyonu maidaana praantaallo gudarallo jeevinchevaadu kabatti atanni hivveeyudu ani annaru. antekaani ivi vaari jaatula paerlu kaadu. ika chivarigaa migilipoyina oka amsam entante aadikaandamu 36:2 vachanamlo "hivveeyudaina sibyonu kumaarteyaina ana kumaarteyagu aholibama" ani untundi. cony 24va vachanam prakaaram ee ana ane vyakti sibyonu kumarudu, kumarte kaadu. itanu oka purushudu, stree kaadu. mari rendava vachanamlo alaa enduku undi? deenni moodu rakaluga vivarinchochu. modatidi Septuagint... Septuagint loo emani untundante - Olibema daughter of Ana the son of Sebegon ani untundi. ante sibyonu kumaarudaina ana kumaarteyagu aholibama. Masoretic Text kante Septuagint inka paatadi kabatti bahusa Masoretic Text loo copy error emaina undemo ani manam anukovachhu. ledu Masoretic text loo unnade sarainadi ani anukunte ganaka " meaneearee mae mae mae meanee (aholiwamah bath anah bath tsiv'on)" ane heebroo vaakyaanni Oholibamah the daughter of Anah and granddaughter of Zibeon ani kuudaa tarjuma cheyochu. endukante heebroo loo manavaraalini kodalini kuudaa koothuru ane antaaru. kabatti ikkada "sibyonu kumaarteyaina ana kumaarteyagu aholibama" ani kakunda "sibyonu kumarteyu ana kumarteyu ayina aholibama" leda "sibyonu manavaraalu, ana kumarteyu ayina aholibama" ani kuudaa tarjuma cheyochu. konni tarjumaalo alaane tarjuma chesaru kuudaa. ledu alaa tarjuma cheyakudadu, "sibyonu kumaarteyaina ana kumaarteyagu aholibama" ani matrame tarjuma cheyali ani anukunte ganaka, deeniki rashee gaaru oka chakkati vivarana icharu. aayana emantarante - hittiyudaina elonu kumaarteyagu aadaa ani annappudu, adevidhamgaa ana kumaarteyagu aholibama ani vraasi unte saripoyedi kada. madhyalo sibyonu prastaavana enduku tecchaaru? endukante, sibyonu kumaarteyaina ana ani ante vaastavaaniki ikkada ana yokka bharya, sibyonu kodalu. ikkada whole point entante esaavu vivaham chesukunna aholibama ane stree oka akrama santaanam. sibyonu tana kodalitho akrama sambandham pettukuni aholibamanu kannadu ane vishayaanni convey cheyadam kosam ikkada aa vidhamgaa vraasaaru ani rashee gaaru tana vyaakhyaanamlo raasaaru (Rashi on Genesis 36:2).
ee vidhamgaa manam bhaashaaparamgaanuu, cultural point of view lonoo, akkadunna context ni alaage major theme - veetannitinii parigananaloki teesukuni visleshiste manaku anni vishayaaluu chakkaga artham avtayi elanti contradictions kuudaa undavu.