తొలి తెలుగు రామాయణ కర్త అయిన గోన బుద్దారెడ్డి కుమార్తె కుప్పాంబిక మల్యాల గుండనాథుని భార్య. ఈమె తొలి తెలుగు కవయిత్రిగా గుర్తింపు పొందినది.[1] తన భర్త మల్యాల గుండనాథుడు మరణించిన తర్వాత బూదపురం (నేటి భూత్పూరు)లో సా.శ.1276లో ఒక శాసనం వేయించింది.[2] ఈమె రచనలు కాని, వాటిపేర్లు కాని లభ్యం కాలేవు. అయిననూ అయ్యలరాజు తన సంకలన గ్రంథంలో కుప్పాంబిక పద్యాలను ఉదహరించాడు.
వంశ వివరాలుసవరించు
గోన బుద్ధారెడ్డి కూతురు కుప్పాంబిక. కుప్పాంబిక చరిత్ర కేవల కల్పనా కథ కాదు. శాసనస్తమయిన ఆధారాలు ఉన్న అస్తిత్వం ఆమెది. బుద్ధారెడ్డి రంగనాథ రామాయణంలో అత్యధిక భాగం ద్విపదగా రాసిన మహాకవి. అతని కొడుకులిద్దరూ కూడా (జంట) కవులే. కాచ భూపతి, విట్ఠల రాజు ద్విపదలోనే ఉత్తర రామాయణం రాశారని ఆ కావ్యంలోనే ఉంది. వాళ్ల సోదరి కుప్పాంబిక. ఈమె మల్యాల గుండన మంత్రి భార్యామణి. భూస్వామ్య భావజాలం ప్రభావంలో పుట్టిపెరిగిన పదజాలం ప్రకారం కుప్పాంబిక వీరపుత్రి - వీరపత్ని కూడా. అయితే 1270 దశకంలో గుండయ్య చనిపోయిన తర్వాత, కుప్పాంబికే పాలన పగ్గాలు చేపట్టిందంటారు. అప్పటికామెకి 35-40 సంవత్సరాల వయసుంటుందేమో. అంచేత ఆమెని వీర వనిత అనడం సబబు.
రచనా శైలిసవరించు
‘నవజాతాంబకు డేయు సాయకములన్ వర్జింపగా రాదు, నూ
తన బాల్యాధిక వనంబ మదికిన్ ధైర్యంబు రానీయ ద
త్యనురక్తిన్ మిముబోంట్లకున్ దెలువ నాహా! సిగ్గుమైకోదు, పా
వన వంశంబు స్వతంత్రమీయదు, చెలీ! వాంఛల్ తుదల్ముట్టునే’
ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే ‘యవనవ్వనం’ ఎవరినీ క్షమించదు. ‘వాంఛల్ తుదల్ముట్ట’డం కూడా సహజమే. సిగ్గు కూడా ఎవరికీ తప్పని ఓ సహజావస్థ. వీటన్నిటికీ తోడు, ‘పావన వంశంబు’లో పుట్టిన వాళ్లకి - ముఖ్యంగా ఆడపడుచులకి - అదనంగా సంప్రాప్తించే దుర్గతి మరొకటి ఉంది; అదే పారతంత్య్రం
మూలాలుసవరించు
↑ నమస్తే తెలంగాణ, బతకుమ్మ (ఆదివారం సంచిక) (19 April 2020). "తొలి తెలుగు తెలంగాణ కవయిత్రి కుప్పాంబిక". ntnews. నగేష్‌ బీరెడ్డి. Archived from the original on 19 ఏప్రిల్ 2020. Retrieved 19 April 2020.
toli telugu ramayana karta ayina gona buddareddy kumarte kuppambika malyala gundanathuni bharya. eeme toli telugu kavayitrigaa gurtimpu pondinadi.[1] tana bharta malyala gundanathudu maraninchina tarvaata boodapuram (neti bhootpuru)loo saa.sha.1276loo oka saasanam veyinchindi.[2] eeme rachanalu kaani, vaatiperlu kaani labhyam kaalevu. ayinanuu ayyalaraju tana sankalana grandhamlo kuppambika padyaalanu udaharinchaadu.
vamsa vivaraalusavarinchu
gona buddareddy koothuru kuppambika. kuppambika charitra kevala kalpana katha kaadu. saasanastamayina aadhaaraalu unna astitvam aamedi. buddareddy ranganatha ramayanamlo atyadhika bhagam dvipadagaa raasina mahakavi. athani kodukuliddaruu kuudaa (janta) kavule. kaacha bhuupati, vittala raju dvipadalone uttara ramayanam raasaarani aa kaavyamloonae undi. vaalla sodari kuppambika. eeme malyala gundana mantri bhaaryaamani. bhuswamya bhaavajaalam prabhaavamlo puttiperigina padajaalam prakaaram kuppambika veeraputri - veerapatni kuudaa. ayithe 1270 dasakamlo gundayya chanipoyina tarvaata, kuppambike paalana paggaalu chepattindantaru. appatikaameki 35-40 samvatsaraala vayasuntundemo. anchetha aameni veera vanita anadam sababu.
rachana sailisavarinchu
yinavajaataambaku deyu sayakamulan varjimpagaa raadu, noo
tana balyadhika vanamba madikin dhairyambu raniiya da
tyanuraktin mimubontlakun deluva naha! siggumaikodu, paa
vana vamsambu swatantrameeyadu, cheli! vanchal tudalmuttunee
ukkiribikkiri chese yevanavvanam evarinee kshaminchadu. evanchal tudalmuttaram kuudaa sahajame. siggu kuudaa evariki tappani oo sahajaavastha. veetannitikii thodu, yepavana vamsambaelo puttina vaallaki - mukhyamgaa aadapaduchulaki - adanamgaa sampraaptinche durgati marokati undi; adhe paaratantyram
moolaalusavarinchu
u namaste telamgaana, batakumma (aadivaaram sanchika) (19 April 2020). "toli telugu telamgaana kavayitri kuppambika". ntnews. nageshe beereddy. Archived from the original on 19 epril 2020. Retrieved 19 April 2020.