అక్కడ గోదారి తల్లి వయ్యారాలు పోతుంది. పెద్ద కాల్వలు.. పిల్ల కాల్వల వెంట వడి వడిగా పరవళ్లు తొక్కుతుంది. కాన్వాసుపై ఆకుపచ్చ రంగును బకెట్లతో గుమ్మరించారా అన్నట్లు కనుచూపు మేరలో అక్కడ ఎక్కడ చూసినా పచ్చదనం. అడుగు పెట్టిన వెంటనే పచ్చని వరి చేలు పలకరిస్తాయి. రా రమ్మంటూ.. స్వాగతం చెబుతున్నాయా అన్నట్లు పాలు పోసిన వరి వెన్నులు ఊయలలూగుతాయి. వాటిపై నుంచి వచ్చే పైరగాలి దేవుడిచ్చిన వరంలా మనసుకు ఉత్తేజాన్ని నింపుతుంది. అందుకే అది అన్నపూర్ణ అయింది. ధాన్యాగారమైంది. గోదావరి డెల్టా ఒకప్పటి ఘనత ఇది. కానీ, ఇప్పుడక్కడి పరిస్థితి తారుమారైంది. నీరు సమృద్ధిగా ఉంది. కానీ సాగు లేదు. పంట పండించేందుకు ముందుండే అన్నదాత అలక పూనాడు. ఖరీఫ్‌ను కాదనుకుని పొలాలను బీడుగా ఉంచేందుకే సిద్ధపడ్డాడు. ఇందుకు కారణం నీటి కొరత కాదు. చేనుకు చేవ లేకకాదు. రైతు దగ్గర రొక్కం లేక కాదు. ప్రభుత్వ నిష్కృియాపరత్వం అన్నదాతకు శాపమైంది. అందుకే రైతన్న సమ్మె చేస్తున్నాడు. చరిత్రలో ఎన్నడూ లేనట్లు పంట విరామం ప్రకటించి ప్రభుత్వంపై నిరసన జెండా ఎగరేశాడు. తూర్పు గోదావరి జిల్లా కోనసీమలో ప్రారంభమైన ఈ ఉద్యమం.. ఇప్పుడు రాష్ట్రంలోని పలు జిల్లాలకూ విస్తరిస్తోంది. ఫలితంగా వెయ్యి కోట్ల రూపాయలకుపైగా ఆదాయ వనరులు నష్టపోయే అవకాశం కనిపిస్తోంది.
కోనసీమలోని 13 మండలాల రైతులు ప్రారంభించిన పంట విరామ ఉద్యమం తీవ్ర రూపం దాలుస్తోంది. ఫలితంగా, అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలోని అమలాపురం, ముమ్మిడివరం, గన్నవరం, రాజోలు నియోజకవర్గాల పరిధిలో సుమారు లక్ష ఎకరాల్లో తొలకరి పంట (ఖరీఫ్) నిలిచిపోయింది. డివిజన్ పరిధిలో లక్షా 26 వేల ఎకరాల్లో సాగు కావాల్సి ఉండగా పది శాతం భూముల్లో మాత్రమే సన్న, చిన్నకార రైతులు సేద్యానికి సమాయత్తమయ్యే పరిస్థితులున్నాయి.
దీంతో..ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా రూ.500 కోట్లకు పైబడి ఆదాయ వనరులకు గండి పడనుంది. ఉదాహరణకు వ్యవసాయ పనుల్లో ఎకరాకు 60 పని దినాల వంతున కూలీ రేట్లను నిర్ణయిస్తే 60 లక్షల మంది కి రూ.150 కోట్ల మేర నష్టం వాటిల్లుతుందని ఏపీ వ్యవసాయ కార్మిక సంఘం అధ్యక్షుడు పి.మురళీకృష్ణ వెల్లడించారు. వరి సాగు చేసి ధాన్యం పండించే వరకు ఎకరాకు సగటున రూ.18 వేలు నుంచి రూ.20 వేలు పెట్టుబడి అవుతుంది. లక్ష ఎకరాల్లో సాగు నిలిచిపోవడంతో రూ.200 కోట్ల మేర పెట్టుబడులు స్తంభించిపోతాయి. ఇక, వ్యవసాయ యాంత్రిక పరికరాలు, ధాన్యం వ్యాపారులు, రైస్ మిల్లులు, బియ్యం వ్యాపారం నుంచి అనేక రకాల లావాదేవీల ద్వారా వందల కోట్ల రూపాయల మేర నష్టం జరిగే పరిస్థితులున్నాయి.
ఒక్క తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోనే ప్రభుత్వానికి ట్యాక్స్‌ల రూపంలో రూ.పది కోట్ల వరకు గండి పడనుంది. ఇక సొసైటీలు, సహకార, వివిధ రకాల జాతీయ బ్యాంకుల ద్వారా రైతులు తీసుకున్న రుణాలను తిరిగి చెల్లించలేని పరిస్థితులతో ఆర్థిక సంక్షోభం తీవ్రమవుతుంది. ఇక, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోనూ ఇదే పరిస్థితి. జిల్లాలోని ఐదు మండలాల్లో రైతులు క్రాప్ హాలీడే పాటిస్తున్నారు. నరసాపురం మండలం లిఖితపూడి, రుస్తుంబాద, సరిపల్లి గ్రామాల్లో 4500 ఎకరాల్లో.. భీమవరం మండలం ఇందుర్రు, బేతపూడి, కరుకువాడల్లో 2500 ఎకరాల్లో, వీరవాసరం మండలం మత్స్యపురి, బొబ్బనపల్లి, మెంటేపూడిల్లో 2100 ఎకరాల్లో, పాలకోడేరు మండలం కోరుకొల్లు, మైపా గ్రామాల్లో 1200 ఎకరాల్లో క్రాప్ హాలీడే అమల్లో ఉంది.
భూమి యజమానులు, కౌలు రైతులకు మధ్య సున్నితమైన వివాదాల కారణంగా మిగిలిన ప్రాంతాల్లోనూ ఖరీఫ్‌కు అడ్డంకులు ఎదురయ్యాయి. ప్రకాశం జిల్లా రైతన్న కూడా పంట విరామం బాటలోనే పయనిస్తున్నాడు. జిల్లాలో పండే ధాన్యంలో సింహ భాగం కొమ్మమూరు ఆయకట్టు పరిధిలో పండుతోంది. ఇక్కడ అధికారికంగా 70 వేల ఎకరాలు, అనధికారికంగా మరో 20 వేల ఎకరాలు మొత్తం సుమారు లక్ష ఎకరాల్లో మాగాణి సాగవుతోంది. కారంచేడు, కుంకలమర్రు, స్వర్ణ, కొమర్నేనివారిపాలెం, తిమ్మ సముద్రం తదితర గ్రామాల్లో మూడేళ్లుగా పండిన పంటలో సుమారు ఏడు లక్షల ధాన్యం బస్తాల నిల్వలు పేరుకుపోయాయి.
మళ్లీ సాగు చేసే ధైర్యం లేక 5000 ఎకరాల్లో పంట విరామాన్ని రైతన్నలు ప్రకటించారు. మిగిలిన ఆయకట్టులోని రైతులు కూడా అదే బాటలో పయనించేంచేందుకు సన్నద్ధమవుతున్నారు. ఆయకట్టు పరిధిలో ఏటా సరాసరిన ఎకరాకు 30 బస్తాలు పండినా 30 లక్షల బస్తాల దిగుబడి వస్తుంది. గిట్టుబాటు, మద్దతు ధరల విషయాన్ని ఎప్పుడో మర్చిపోయారు. ప్రస్తుతం ఉన్న ధరకు విక్రయించినా పెట్టుబడి కూడా రాని పరిస్థితి. దీనికి వడ్డీల భారం అదనం. కౌలుదారుల పరిస్థితి మరీ దారుణం. దీంతో, ఈ ఏడాది కౌలు తీసుకునే వారు కరువయ్యారు. పొలాలనూ బీళ్లుగా ఉంచాల్సిన పరిస్థితి. ఫలితంగా కూలీలు కొన్ని లక్షల పనిదినాలను నష్టపోతున్నారు.
వలసలకు సిద్ధపడుతున్నారు. ఇక, ఖమ్మం జిల్లాలోని బోనకల్ మండలం రాయన్నపేటలో దాదాపు వెయ్యి ఎకరాల్లో రైతులు పంట విరామం ప్రకటించారు. గత సీజన్‌లో పండించిన 5000 క్వింటాళ్ల వరి ధాన్యాన్ని కొనే దిక్కు లేకపోవడంతో విసిగి వేసారిన రైతన్న సమ్మెకు సిద్ధపడ్డాడు. రైతులు తమ నిర్ణయాన్ని వెనక్కి తీసుకోవాలని మంత్రి రాంరెడ్డి వెంకటరెడ్డి, డిప్యూటీ స్పీకర్ మల్లు భట్టి విక్రమార్క, జిల్లా కలెక్టర్ సిద్ధార్థ జైన్‌లు సూచించారు. సాగుకు కావాల్సిన సదుపాయాలు కల్పిస్తామని చెప్పారు. ఇక, వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాలోనూ రైతులు పంట విరామం ప్రకటించారు. ఖరీఫ్‌లో 2180 ఎకరాల్లో సాగును నిలిపేశారు.
చెన్నూరు మండలం చిన్నమాచుపల్లె, ముళ్లపల్లె గ్రామాల్లో 1500 ఎకరాలు, దువ్వూరు మండలం సంజీవరెడ్డిపల్లె, వాసుదేవపురంలో 300 ఎకరాలు, రాజుపాలెం, ప్రొద్దుటూరు మండలాల్లో కొర్రపాడు, నక్కలదిన్నె, గోపవరం మండలాల్లో 380 ఎకరాల్లో వరి సాగు విరామం ప్రకటించారు. దీంతో, జిల్లాలో 69,760 బస్తాల (76 కేజీల) ధాన్యం దిగుబడి తగ్గనుంది. ఎకరా వరి సాగుకు విత్తనాలు, పురుగు మందులు తదితరాలకు రూ.10 వేల నుంచి రూ.12 వేలు, వరి నాట్లు, రెండుసార్లు కలుపు, వరి కోతలకు 56 మంది కూలీలకు రూ.6 వేలు ఖర్చవుతుంది.
పంట దిగుబడి బాగా వస్తే నాలుగు పుట్లు (32 బస్తాలు 76 కేజీలవి) వస్తాయి. మద్దతు ధర ఉంటే రైతు రూ.13 వేల నుంచి 20 వేలలోపు ఆదాయం వస్తుంది. గిట్టుబాటు ధర లేకపోవడంతో రైతన్నకు నష్టాలే దిగుబడిగా మారాయి. జిల్లాలో పంట విరామం కారణంగా కూలీలకు రూ.1,30,80,000 నష్టం రాబోతోంది. కర్నూలు జిల్లాలో వర్షాభావ పరిస్థితుల కారణంగా రైతులు పంటలు వేయలేకపోతున్నారు. కాగా గోస్పాడు మండలం శ్రీనివాసపురం గ్రామ రైతులు 1600 ఎకరాల్లో వరి సాగు చేసేది లేదని ఇప్పటికే ప్రకటించారు. ప్రత్యామ్నాయ పంటల కోసం దాదాపు 16 వేల క్వింటాళ్ల విత్తనాలు కావాలంటూ వ్యవసాయశాఖ కమిషనర్‌కు జిల్లా వ్యవసాయ శాఖ ప్రతిపాదనలు పంపించింది.
akkada godari talli vayyaaraalu potundi. pedda kaalvalu.. pilla kaalvala venta vadi vadigaa paravallu tokkutundi. kaanvaasupai aakupaccha rangunu baketlatho gummarinchara annatlu kanuchuupu meralo akkada ekkada chusina pachadanam. adugu pettina ventane pachani vari chelu palakaristaayi. raa rammantu.. swaagatam chebutunnaya annatlu paalu posina vari vennulu ooyalaluugutaayi. vaatipai nunchi vache pairagaali devudichina varamla manasuku uttejaanni nimputundi. anduke adhi annapurna ayindi. dhaanyaagaaramaindi. godavari delta okappati ghanata idhi. cony, ippudakkadi paristhiti taarumaaraindi. neeru samruddhigaa undi. cony saagu ledu. panta pandinchenduku mundunde annadaata alaka poonaadu. kharifnu kaadanukuni polaalanu beedugaa unchenduke siddapaddaadu. induku kaaranam neeti korata kaadu. chenuku cheva lekakaadu. raitu daggara rokkam leka kaadu. prabhutva nishkruyaaparatvam annadaataku saapamaindi. anduke raitanna samme chestunnadu. charitralo ennaduu lenatlu panta viraamam prakatinchi prabhutvampai nirasana jenda egaresadu. thoorpu godavari jilla konaseemalo praarambhamaina ee udyamam.. ippudu rashtramloni palu jillaalakuu vistaristondi. phalitamgaa veyyi kotla roopaayalakupaigaa aadaaya vanarulu nashtapoye avakaasam kanipistondi.
konaseemaloni 13 mandalaala raitulu praarambhinchina panta virama udyamam teevra roopam daalustondi. phalitamgaa, amalapuram revenue division paridhilooni amalapuram, mummidivaram, gannavaram, rajolu niyojakavargaala paridhilo sumaru laksha ekaraallo tolakari panta (kharif) nilichipoyindi. division paridhilo laksha 26 vela ekaraallo saagu kavalsi undagaa padi saatam bhoomullo matrame sanna, chinnakara raitulu sedyaaniki samaayattamayye paristhitulunnaayi.
deentho..pratyakshamgaa, parokshamgaa roo.500 kotlaku paibadi aadaaya vanarulaku gandi padanundi. udaaharanaku vyavasaaya panullo ekaraaku 60 pani dinaala vantuna kooli retlanu nirnayiste 60 lakshala mandi ki roo.150 kotla mera nashtam vaatillutundani apy vyavasaaya kaarmika sangham adhyakshudu pi.muralikrishna velladinchaaru. vari saagu chesi dhaanyam pandinche varaku ekaraaku sagatuna roo.18 velu nunchi roo.20 velu pettubadi avutundi. laksha ekaraallo saagu nilichipovadamto roo.200 kotla mera pettubadulu stambhinchipotaayi. ika, vyavasaaya yaantrika parikaraalu, dhaanyam vyaapaarulu, rais millulu, biyyam vyaparam nunchi aneka rakala lavadevila dwara vandala kotla roopaayala mera nashtam jarige paristhitulunnaayi.
okka thoorpu godavari jillaalone prabhutvaaniki taxela roopamlo roo.padi kotla varaku gandi padanundi. ika societylu, sahakara, vividha rakala jaateeya byaankula dwara raitulu teesukunna runaalanu tirigi chellinchaleni paristhitulatho aardhika sankshobham teevramavutundi. ika, paschima godavari jillaaloonuu ide paristhiti. jillaalooni aidu mandalaallo raitulu crap halide paatistunnaaru. narasapuram mandalam likhitapudi, rustumbaada, saripalli graamaallo 4500 ekaraallo.. bheemavaram mandalam indurru, bethapudi, karukuvaadallo 2500 ekaraallo, veeravaasaram mandalam matsyapuri, bobbanapalli , mentepudillo 2100 ekaraallo, palakoderu mandalam korukollu, maipa graamaallo 1200 ekaraallo crap halide amallo undi.
bhoomi yajamaanulu, kaulu raitulaku madhya sunnitamaina vivaadaala kaaranamgaa migilina praantaalloonuu kharifeku addankulu edurayyaayi. prakaasam jilla raitanna kuudaa panta viraamam batalone payanistunnadu. jillaalo pande dhaanyamlo simha bhagam kommamuru aayakattu paridhilo pandutondi. ikkada adhikaarikamgaa 70 vela ekaraalu, anadhikaarikamgaa maro 20 vela ekaraalu mottam sumaru laksha ekaraallo maagaani saagavutondi. kaaranchedu, kunkalamarru, swarna, komarnenivaripalem, timma samudram taditara graamaallo moodellugaa pandina pantalo sumaru edu lakshala dhaanyam bastala nilvalu perukupoyayi.
malli saagu chese dhairyam leka 5000 ekaraallo panta viraamaanni raitannalu prakatinchaaru. migilina aayakattuloni raitulu kuudaa adhe baatalo payaninchenchenduku sannaddhamavutunnaaru. aayakattu paridhilo eta saraasarina ekaraaku 30 bastaalu pandina 30 lakshala bastala digubadi vastundi. gittubaatu, maddatu dharala vishayaanni eppudo marchipoyaru. prastutam unna dharaku vikrayinchinaa pettubadi kuudaa raani paristhiti. deeniki vaddiila bharam adanam. kauludaarula paristhiti mari daarunam. deentho, ee edaadi kaulu teesukune vaaru karuvayyaru. polaalanuu beellugaa unchaalsina paristhiti. phalitamgaa kooleelu konni lakshala panidinaalanu nashtapotunnaru.
valasalaku siddhapadutunnaaru. ika, khammam jillaalooni bonakal mandalam rayannapetalo daadaapu veyyi ekaraallo raitulu panta viraamam prakatinchaaru. gatha seejanlo pandinchina 5000 kvintaalla vari dhaanyaanni kone dikku lekapovadamto visigi vesaarina raitanna sammeku siddapaddaadu. raitulu tama nirnayaanni venakki teesukovaalani mantri ramreddy venkatareddy, deputy speaker mallu bhatti vikramarka, jilla kalektar siddhaartha jainlu suuchimchaaru. saaguku kaavaalsina sadupaayaalu kalpistaamani cheppaaru. ika, visr kadapa jillaaloonuu raitulu panta viraamam prakatinchaaru. khariflo 2180 ekaraallo saagunu nilipesaaru.
chennuru mandalam chinnamachupalle, mullapalle graamaallo 1500 ekaraalu, duvvuru mandalam sanjeevareddipalle, vasudevapuramlo 300 ekaraalu, rajupalem, prodduturu mandalaallo korrapadu, nakkaladinne, gopavaram mandalaallo 380 ekaraallo vari saagu viraamam prakatinchaaru. deentho, jillaalo 69,760 bastala (76 kejeela) dhaanyam digubadi tagganundi. ekara vari saaguku vittanaalu, purugu mandulu taditaraalaku roo.10 vela nunchi roo.12 velu, vari naatlu, rendusaarlu kalupu, vari kotalaku 56 mandi kooleelaku roo.6 velu kharchavutundi.
panta digubadi baga vaste naalugu putlu (32 bastaalu 76 kejilavi) vastaayi. maddatu dhara unte raitu roo.13 vela nunchi 20 velalopu aadaayam vastundi. gittubaatu dhara lekapovadamto raitannaku nashtale digubadigaa marai. jillaalo panta viraamam kaaranamgaa kooleelaku roo.1,30,80,000 nashtam rabotondi. karnoolu jillaalo varshabhava paristhitula kaaranamgaa raitulu pantalu veyalekapotunnaru. kaga gospadu mandalam srinivasapuram grama raitulu 1600 ekaraallo vari saagu chesedi ledani ippatike prakatinchaaru. pratyaamnaaya pantala kosam daadaapu 16 vela kvintaalla vittanaalu kaavaalantuu vyavasaayasaakha kamishanarmeku jilla vyavasaaya saakha pratipaadanalu pampinchindi.