సున్నితమైన పోహళింపు 'జూకామల్లి' | 'సుధామ'ధురం
ఎంత చేయి తిరిగిన రచయిత్రి (త్రు)లయినా కథలుగా కొన్ని ఇతివృత్తాలను ఎన్నుకోవడానికి వెనుకాడతారు. మరీ ముఖ్యంగా సామాజికమైన ప్రచారాంశాలుగా వుండే వాటి జోలికి పోదలుచుకోరు. అందులో సృజనాత్మకత లేదని కొందరి భావన అయితే ఆ అంశాలకు ప్రచారకులుగా తమపై ముద్రపడుతుందేమోనని కొందరి జంకు. కానీ నిజానికి ప్రతిభామతి అయిన రచయిత (త్రి) ఎలాంటి ఇతివృత్తాన్ని ఎన్నుకున్నా పఠితలో ప్రభావోపేతంగా దానిని కథనం చేయవచ్చు. నిజానికి రచయితగా సమాజహిత చింతనతో అలాంటి అవసర విషయాల పట్ల పఠితను ఆలోచనాత్మకంగా చేసి ఆచరణ శీలిని చేయడం బాధ్యత కూడాను.
మునుపు 'మనసున మనసై' కథా సంపుటితో జ్యేష్ఠ లిటరరీ అవార్డును కూడా అందుకున్న ఉత్తమ కథారచయిత్రి డాక్టర్ కె.బి.లక్ష్మి ఇటీవలే వెలువరించిన ఇరవై ఒక్క కథల సరికొత్త సంపుటి జూకామల్లి. అనుభూతి గాఢత, కవితాత్మకత, రమణీయశైలి గల కె.బి.లక్ష్మి ఈ కథల సంపుటిలోని కొన్ని కథల ద్వారా సమాజం పట్ల బాధ్యతగల రచయిత్రిగా కూడా తనను తాను నిరూపించుకుంటోంది. ఇది ఆహ్వానించదగిన పరిణామం. ఎందుకంటే 'కాంతా సమ్మిత తయోపదేశయుజే' అని కావ్యప్రయోజనాన్ని ప్రాచీనులు నిర్దేశించినట్లు- ఎవరు ఎలా చెబితే నలుగురూ వింటారో, చెప్పిన మంచిని అనుష్ఠిస్తారో అలా చెప్పగల కమనీయ కథనశైలి కె.బి.లక్ష్మిలో పుష్కలంగా వుంది.
'జూకామల్లి' అని సంకలనానికి పేరుండడంలోనే మంచి విజ్ఞత కనబడుతుంది. నిజానికి జూకా అంటే చెవులకు స్ర్తిలు పెట్టుకునే ఒక నగ. మల్లి అంటే సౌరభాలు వెదజల్లే పుష్పం. అలంకారం ఏదయినా అలంకారం కోసం కాక నలుగురికీ పరీమళాలు అందించే ప్రయోజనశీలమైనప్పుడే సార్థకత అని ధ్వనింపచేశారు. జూకామల్లి అంటే నిజానికి ఒక రకం మల్లెపూవే! అది వ్రేలాడే అందమే కాదు పరీమళ పరివ్యాప్తి కూడాను. రచయిత్రియే అన్నట్లు ఊహలు తక్కువ. చాలావరకు జీవితాను భవంలోనుంచి వచ్చిన వాస్తవాలే. అత్యల్పంగా అనిపించే వాటినే విలక్షణంగా, హత్తుకునే రీతి సందేశ సంభరితంగా, అందరికీ పరిచితిలోని సినిమా పాటల మాటల ఔచిత్యప్రయోగ మధురిమలతో, సంసార సరాగాల సంభాషణలతో శృంగార హాస్యాల సున్నితమైన పోహళింపులతో చెప్పడం లక్ష్మీ కథన కళ.
ఈ సంకలనంలోని మొదటి కథ జనని. వీరేశం, సావిత్రిల అపురూప పుత్రిక జనని. వీరేశానికి కూతురంటే ప్రాణం. అతని బావమరిది సదాశివకు చెల్లెలు సావిత్రి అంటే ప్రాణం. సదాశివ కోరిక మీద జనని అయిదో పుట్టినరోజు వేడుకలు అతని ఊళ్లో జరిపించారు వీరేశం దంపతులు. వీరేశం ఆరోగ్యంకోసం మొక్కుకున్న సావిత్రిని జనని తమ దగ్గర వదిలి సిరిపురం గుడికి వెళ్లడానికి ఒప్పించినా తీరా బయలుదేరే వేళకి రోడ్డుదాటిన వారిని చేరుకోడానికి 'నాన్నా నేనూ వస్తా' అంటూ జనని పరుగుతీసి వేగంగా వస్తున్న వాహనం గుద్దుకుని ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళగా మరణిస్తుంది. అసలే అనారోగ్యపు వీరేశం స్పృహ తప్పిపడిపోతాడు.
''మీ ముందు ఒక్కటే పరిష్కారం వుంది. పాప ప్రాణం ఏ క్షణంలోనైనా పోవచ్చు. కొన ఊపిరితో వుంది. అయితే కళ్లు కాలేయం, మూత్రపిండాలు ఇతర రోగులకు ఉపయోగించవచ్చు. ఆలోచించండి. సమయం తక్కువగా ఉంది'' అని పాప పోయేముందు డాక్టర్ చెప్పగా సావిత్రి గుండె రాయి చేసుకుని 'డాక్టర్ చెప్పినట్లు చెయ్యి అన్నయ్యా' అంటుంది. పాప కిడ్నీతో వీరేశం పునర్జన్మనెత్తుతాడు. పాప రెండు కళ్ళు కంటి ఆస్పత్రికి, లివర్ గ్లోబల్ ఆస్పత్రికి పంపుతారు. మరో కిడ్నీతో అదే ఆస్పత్రిలో ఇంకో రోగికి అమరుస్తారు. అలా జనని తన తండ్రినే బ్రతికించుకుని నలుగురికీ మహాప్రాణదాత అయింది. ఈ కథ 'అవయవదానం' అన్న అంశం మీదనే అయినా కథాకథనం పఠితను కదిలిస్తుంది.
సంకలనం పేరిట 'జూకామల్లి' ఓ కవితాత్మక కథనంగా ఉత్తమ పురుషలో సాగుతుంది. నడుము కింది భాగం పోలియోవల్ల చచ్చుబడిపోయినా ఆమెను ప్రేమించి పెళ్లాడిన కృష్ణ సాంగత్యంతో అనురాగవల్లిగా ఎదిగి సాధికారతను సాధించిన ఉద్యోగిని అయిన మహిళ కథ జూకామల్లి. ఆ చెవుల జూకాల తూగులో, ఊగులో సంతోషం పరివ్యాప్తం చేసిన సుతార భావుక కథ ఇది. పల్లెలో దూరాల్ని పట్నం దగ్గరచేసిందనిపించే 'ఊరుమారినా ఉనిక మారునా', సభావేదికల మీద గ్రంథ సమీక్ష చేసే వారి స్థితిని పరిస్థితిని వ్యంగ్యంగా విశదపరిచే 'సమీక్ష', బాల కార్మిక సంక్షేమ స్ఫూర్తి తెలిపే 'చెలిమి', టీవీ ఛానెళ్ళ అర్థం పరమార్థం అందుకోవాల్సిన తీరు తెన్నులను చమత్కారంగానూ, విచక్షణాత్మకంగానూ అందించే 'ఇప్పుడు కాసేపు బ్రేక్!' వంటి కథలు ఎన్నో ఇందులో. వైవిధ్యంతో, విలక్షణతతో చదివించి అలరిస్తాయి. కథలో సంభాషణలు నడపడంలో కె.బి.లక్ష్మిది ఓ ప్రత్యేకత. సరసంగా, సహజంగా, సున్నితంగా విషయాన్ని విశదం చేస్తూ కన్విన్స్ చేయగల రచనా ప్రతిభ తనది. కేవలం కథారచయిత్రి మాత్రమేకాక బాధ్యతగల ఓ జర్నలిస్టు, ఒక సాధికారిక వనిత కూడా కాబట్టే లక్ష్మి కథలు ఉపదేశాన్నీ ఉత్సాహాన్నీ కూడా రంగరించుకుని జీవితం పట్ల ఒక మమకారాన్నీ, మనుషుల పట్ల ప్రేమనీ, మానవీయ విలువల పట్ల ఆచరణాత్మకతనూ ప్రేరేపించేవిగా భాసిస్తూంటాయి.
sunnitamaina pohalimpu 'jukamalli' | 'sudhama'dhuram
entha cheyi tirigina rachayitri (tru)layina kathalugaa konni itivruttaalanu ennukovadaaniki venukaadataaru. mari mukhyamgaa saamaajikamaina prachaaraamsaalugaa vunde vaati joliki podaluchukoru. andulo srujanaatmakata ledani kondari bhavana ayithe aa amsaalaku prachaarakulugaa tamapai mudrapadutundemonani kondari janku. cony nijaaniki pratibhaamati ayina rachayita (tri) elanti itivruttaanni ennukunna pathithalo prabhaavopetamgaa daanini kathanam cheyavachu. nijaaniki rachayitagaa samaajita chintanatho alanti avasara vishayaala patla pathitanu aalochanaatmakamgaa chesi aacharana sheelini cheyadam baadhyata kuudaanu.
munupu 'manasuna manasai' kathaa samputitho jyeshtha literery avaardunu kuudaa andukunna uttama kathaarachayitri dactor ke.bi.lakshmi itivale veluvarinchina iravai okka kathala sarikotta samputi jukamalli. anubhooti gaadata, kavitaatmakata, ramaneeyasaili gala ke.bi.lakshmi ee kathala samputilooni konni kathala dwara samajam patla baadhyatagala rachayitrigaa kuudaa tananu taanu niroopinchukuntondi. idhi aahvaaninchadagina parinaamam. endukante 'kanta sammita tayopadesayuje' ani kaavyaprayojanaanni praacheenulu nirdesinchinatlu- evaru ela chebithe naluguru vintaro, cheppina manchini anushtistaaro alaa cheppagala kamaneeya kathanasaili ke.bi.lakshmilo pushkalamgaa vundi.
'jukamalli' ani sankalanaaniki perundadamlone manchi vignata kanabadutundi. nijaaniki juka ante chevulaku srtilu pettukune oka naga. malli ante sourabhaalu vedajalle pushpam. alankaram edayina alankaram kosam kaaka nalugurikee pareemalaalu andinche prayojanaseelamainappude saarthakata ani dhvanimpachesaaru. jukamalli ante nijaaniki oka rakam mallepuve! adhi vrelade andame kaadu pareemala parivyaapti kuudaanu. rachayitriye annatlu oohalu takkuva. chaalaavaraku jeevitaanu bhavamloonunchi vachina vastavale. atyalpamgaa anipinche vaatine vilakshanamgaa, hattukune reethi sandesha sambharitamgaa, andarikee parichitilooni sinima paatala maatala auchityaprayoga madhurimalatho, samsara saraagaala sambhaashanhalatho shrungaara haasyaala sunnitamaina pohalimpulatho cheppadam lakshmi kathana kala.
ee sankalanamloni modati katha janani. veeresam, saavitrila apurupa putrika janani. veeresaaniki koothurante praanam. athani baavamaridi sadaasivaku chellelu saavitri ante praanam. sadasiva korika meeda janani ayido puttinaroju vedukalu athani oollo jaripinchaaru veeresam dampatulu. veeresam aarogyamkosam mokkukunna saavitrini janani tama daggara vadili siripuram gudiki velladaaniki oppinchinaa tiiraa bayaludere vaelaki roddudaatina vaarini cherukodaniki 'nanna nenuu vasta' antuu janani paruguteesi vegamgaa vastunna vaahanam guddukuni aasupatriki teesukellagaa maranistundi. asale anaarogyapu veeresam spruha tappipadipotadu.
''mee mundu okkate parishkaaram vundi. paapa praanam e kshanamloonainaa povachu. kona oopiritho vundi. ayithe kallu kaaleyam, moothrapindaalu itara rogulaku upayoginchavachhu. aalochinchandi. samayam takkuvagaa undi'' ani paapa poyemundu dactor cheppagaa saavitri gunde raayi chesukuni 'dactor cheppinatlu cheyyi annayya' antundi. paapa kidneetho veeresam punarjanmanettutaadu. paapa rendu kallu kanti aaspatriki, liver global aaspatriki pamputaaru. maro kidneetho adhe aaspatrilo inko rogiki amarustaaru. alaa janani tana tandrine bratikinchukuni nalugurikee mahaapraanadaata ayindi. ee katha 'avayavadaanam' anna amsam meedane aina kathaakathanam pathitanu kadilistundi.
sankalanam paerita 'jukamalli' oo kavitaatmaka kathanamgaa uttama purushalo saagutundi. nadumu kindi bhagam poliovalla chachubadipoyina aamenu preminchi pellaadina krishna saangatyamtho anuragavalliga edigi saadhikaaratanu saadhinchina udyogini ayina mahila katha jukamalli. aa chevula jukala thoogulo, oogulo santosham parivyaaptam chesina sutara bhavuka katha idhi. pallelo dooraalni patnam daggarachesindanipinche 'oorumaarinaa unika maruna', sabhavedikala meeda grantha sameeksha chese vaari sthitini paristhitini vyangyamgaa visadapariche 'sameeksha', baala kaarmika sankshema sphurthy telipe 'chelimi', tv chhaanella artham paramaartham andukovalsina teeru tennulanu chamatkaaramgaanuu, vichakshanhaatmakamgaanuu andinche 'ippudu kasepu breake!' vanti kathalu enno indulo. vaividhyamtho, vilakshanhatatho chadivinchi alaristaayi. kathalo sambhaashanalu nadapadamlo ke.bi.lakshmidi oo pratyekata. sarasamgaa, sahajamgaa, sunnitamgaa vishayaanni visadam chestu convins cheyagala rachana pratibha tanadi. kevalam kathaarachayitri matramekaka baadhyatagala oo jarnalistu, oka saadhikaarika vanita kuudaa kabatte lakshmi kathalu upadesaannii utsaahaannii kuudaa rangarinchukuni jeevitam patla oka mamakaaraannii, manushula patla premany, manaveeya viluvala patla aacharanaatmakatanuu prerepinchevigaa bhaasistuuntaayi.