ఆరు దశాబ్దాల బహుముఖ ప్రయాణీకురాలు | సోపతి | www.NavaTelangana.com
ఆరు దశాబ్దాల బహుముఖ ప్రయాణీకురాలు
సినిమా ఆవిర్భావం నుండి స్టూడియోల ఆజమాయిషీ, పెట్టుబడి అధికారం పురుషుల/ హీరోల ఆధిపత్యం చెలామణి అవుతూ వస్తున్నది. నాటి నుండి నేటి దాకా పరిస్థితిలో పెద్ద మార్పేమీ లేదు. అందుకే సినిమా ప్రధానంగా మేల్‌ సెంట్రిక్‌ ఇండిస్టీ. అలాంటి వాతావరణంలో భానుమతి ఆరు దశాబ్దాల క్రితమే ఆత్మ విశ్వాసంతో నిలదొక్కుకొని హీరోలకు సమంగా తన ఉనికిని చాటుకుంది. అంతేకాకుండా తెరమీద బయటా కూడా తన ముద్రను కొనసాగిస్తూ వ్యక్తిత్వాన్ని చాటుకున్న నటిగా పేరుతెచ్చుకొంది. నటన, రచన, గానం, సంగీతం, నిర్మాణం, స్టూడియో అజమాయిషీ ఇట్లా బహుముఖీన ప్రతిభకు తోడు చెరగని ఆత్మవిశ్వాసం ఆమెకు చివరంటా తోడున్నాయి. రచయిత్రిగా 'అత్తగారి కథలు' తో ఆమె సాహితీ రంగంలో కూడా తన ముద్రను చాటుకున్నారు. తన డామినేటింగ్‌ స్క్రీన్‌ ప్రెజెన్స్‌తో మహిళా వ్యక్తిత్వాన్ని నిలిపారు. భానుమతికున్నది సహజంగా కళాకారులకుండే ధిక్కార స్వరమే. ఆ స్వర ప్రదర్శనలో ఆమె ఎవరినీ లెక్కపెట్టినట్టు కనిపించదు. సహ నటులేవరయినా సరే తాను తక్కువ అన్న భావం ఆమెలో కనిపించదు. ఒక్కోసారి తానే తన పాత్రలకు అతీతంగా నటనను ప్రదర్శించిన సందర్భాలు కూడా కనిపిస్తాయి.
మొదట్లో సినిమాల పట్ల, నటన పట్ల అంతగా ఆసక్తిలేని భానుమతి 1939లో మొట్ట మొదటిసారిగా సి.పుల్లయ్య దర్శకత్వంలో రూపొందిన 'వరవిక్రయం'లో నటించింది. కాళ్ళకూరి నారాయణరావు రచించిన నవల ఆధారంగా నిర్మించిన వరవిక్రయం, వరకట్న సమస్య మీద నిర్మించబడింది. అయిష్టంగానే సినిమాల్లోకి వచ్చిన ఆమె క్రమంగా నిలదొక్కుకొని ఒక స్థిరమయిన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు. తెలుగులో అప్పుడప్పుడే నేపథ్య సంగీతం ఆరంభమయింది. భానుమతి తన పాటల్ని తానే పాడుకొనేవారు.
నటిగా వరవిక్రయం తర్వాత 'మాలతీ మాధవం, ధర్మపత్ని, కృష్ణ ప్రేమ, భక్తిమాల' లాంటి సినిమాల్లో నటించారు. ఇక 1945లో బి.ఎన్‌.రెడ్డి దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'స్వర్గసీమ' ఆమె నట జీవితానికి మైలురాయిగా మిగిలింది. 'స్వర్గసీమ'లో భానుమతి పాడిన 'ఓ.. పావురమా..' అద్భుతంగా ప్రేక్షకుల్ని ఆకట్టుకుంది. ఆ పాట నేటికీ శ్రోతలను అలరిస్తునేవుంది. దాంతో అప్రతిహతిమయిన ఆమె ప్రస్థానం ఆరంభమయింది. 1946లో ఎల్‌.వి.ప్రసాద్‌ తీసిన 'గృహప్రవేశం' కూడా ఆమె స్థానం పదిలం కావడానికి ఎంతో దోహదం చేసింది. తర్వాత 'రత్నమాల, రాజముక్తి' తదితర సినిమాలు వచ్చాయి. నిజానికి కృష్ణప్రేమ తర్వాత హెచ్‌.వి.బాబు వద్ద సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేస్తున్న రామకృష్ణను ఆమె ప్రేమించి పెళ్ళాడారు. పెళ్లి తర్వాత కొంతకాలం సినిమాలకు దూరంగా వున్న భానుమతిని బి.ఎన్‌.రెడ్డి, వై.వి.రావు తదితరులు ఒప్పించి తిరిగి సినిమాల్లో నటించేలా చేసారు. తమిళ టాకీస్‌ వాళ్ళు తమ మురుగన్‌ సినిమాకోసం అప్పట్లోనే భానుమతికి 25 వేల పారితోషకం ఇచ్చారు. ఆ సొమ్ముతో ఆమె భరణి స్టూడియో నిర్మించారు. భరణి సంస్థ నుంచే భానుమతీ, రామకృష్ణలు 'రత్నమాల, లైలా మజ్ను, విప్రనారాయణ, బాటసారి, వివాహ బంధం' తదితర విజయవంతమయిన సినిమాలు తీశారు. ఇక ఆమె నటజీవితంలో మరొక అద్భుతమయిన సినిమా బి.ఎన్‌.రెడ్డి తీసిన 'మల్లేశ్వరి'. అమాయక అమ్మాయి పాత్రలో ఆమె నటన అజరామరం. నేటికీ 'మల్లీశ్వరి' ఒక కల్ట్‌ సినిమా. అందులో ''మనసున మల్లెల మాలలూగెనే.., పిలచినా బిగువటరా.., ఏడ దాగున్నాడో బావ..'' లాంటి పాటలు తెలుగు సినీ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా మిగిలిపోయాయి. భానుమతి గానమాధుర్యం ఎప్పటికీ ప్రేమికుల గుండెల్లో ప్రతిధ్వనిస్తూనే వుంటుంది. ఇక తర్వాత 'ఆలీబాబా 40 దొంగలు, తోడూ నీడా, సారంగధర' లాంటి అనేక సినిమాల్లో భానుమతి సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వంతో నటించి ఒక ఒరవడికి దారి తీసారు.
సంగీత దర్శకురాలిగా భానుమతి 'చక్రపాణి, అంతా మన మంచికే, చింతామణి' లాంటి సినిమాలకు పని చేసి గొప్ప సంగీతాన్ని అందించారు. గాయనిగా వందాలాది పాటలు పాడిన భానుమతి మల్లీశ్వరితో సహా విప్రనారాయణ లో పాడిన ''ఎందుకోయి తోట మాలి..'' అద్భుతమయిన పాట.
భానుమతి 1953లో 'చండీరాణి' సినిమాకు మొదటిసారి దర్శకత్వ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. తర్వాత 20 సినిమాలకు పైగా దర్శకత్వం వహించారామె. దర్శకురాలిగా తన వ్యక్తిత్వానికీ, స్వభావానికి తగిన సినిమాల్ని తీసారు. పాత్రల్ని పోషించారు. తాను దర్శకత్వం వహించిన సినిమాల్లో 'అంతా మన మంచికే' తన కిష్టమయిన సినిమా అని ఆమె ఒక చోట చెప్పుకున్నారు. అందులో స్త్రీలను చులకనగా చూసే వారికి, మోసగాళ్ళకు గుణపాఠం చెప్పే పాత్రలో ఆమె నటించారు. ఆమె బాల నటులతో 'భక్త ధ్రువ మార్కండేయ' సినిమాను ప్రయోగాత్మకంగా తీసి విజయం సాధించారు.
భానుమతి 1925 సెప్టెంబర్‌ 7 న ఒంగోలు ప్రాంతానికి చెందిన దొడ్డవరం లో జన్మించారు. ఆమె తల్లిదండ్రులు సరస్వతమ్మ, బొమ్మరాజు వెంకట సుబ్బయ్య. సంగీత కుటుంబం కావడంతో ఆమెకు చిన్నప్పటినుండే సంగీత శిక్షణ లభించింది. హెచ్‌.ఎం.వి వారికోసం రికార్డ్‌ చేయాడానికి మద్రాస్‌ వెళ్ళిన భానుమతికి సినిమా రంగం ఆహ్వానం పలికి, ఆమెను నటిగా నిలబెట్టింది.
తెలుగుతో పాటు భానుమతి తమిళంలో కూడా అనేక సినిమాల్లో నటించారు. 'మదురై వీరన్‌, నాదోది మన్నన్‌, అన్నై, మంగళ, అంబికాపతి' లాంటి తమిళ సినిమాల్లో ఆమె నటించారు. 'నిషాన్‌, మంగళా, నాయి రోష్ని' లాంటి హిందీ సినిమాల్లో కూడా నటించారామె.
ఆమెను తమిళనాడు ప్రభుత్వం మద్రాస్‌లోని ప్రభుత్వ సంగీత కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్‌గా నియమించింది. 'పల్నాటి యుద్ధం, అన్నై, అంతస్తులు' సినిమాలకు రాష్ట్రపతి అవార్డులు అందుకున్నారు. పద్మశ్రీ(1966), పద్మభూషణ్‌(2001), ఎన్టీఆర్‌ జాతీయ పురస్కారం, రఘుపతి వెంకయ్య అవార్డు, పలు నంది ఫిలింఫేర్‌ అవార్డులు ఆమె ఖాతాలో వున్నాయి. దాదాపు ఆరు దశాబ్దాలు సాగిన ఆమె సినీ ప్రస్థానం విజయవంతంగా సాగింది.
'వరవిక్రయం' సినిమా తర్వాత భానుమతికి బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం కవి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ లాంటి కవుల పరిచయం కలిగింది. వారి ప్రభావం తో ఆమె రచనలు చేయడం ఆరంభించారు. తనలో సహజంగా వున్న వ్యంగ్యాన్ని జోడించి గొప్ప కథలు రాశారామె. మొదట తన రైలు ప్రయాణ అనుభవాన్ని రంగరించి 'మరచెంబు' కథ రాశారు. అలా మొదలయిన ఆమె సాహితీ ప్రస్థానం అత్తగారి కథలు' తదితర రచనలతో విలక్షణంగా సాగింది. సాహిత్య అకాడమి అవార్డును అందుకున్నారమె. ఆమె రాసిన 'నాలో నేను' పుస్తకానికి ప్రభుత్వ ఉత్తమ గ్రంథం అవార్డు వచ్చింది.
భానుమతి తన ఎనభై ఏళ్ల వయసులో 2005 లో మరణించారు. సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వంకల మహిళా పాత్రల్ని పోషించడంతో పాటు బహుముఖ ప్రతిభాశాలిగా నిలిచిపోయారు.
aaru dasaabdaala bahumukha prayaaneekuraalu | sopati | www.NavaTelangana.com
aaru dasaabdaala bahumukha prayaaneekuraalu
sinima aavirbhaavam nundi studiola aajamaayishi, pettubadi adhikaaram purushula/ heerola aadhipatyam chelaamani avutuu vastunnadi. naati nundi neti daka paristhitilo pedda marpemy ledu. anduke sinima pradhaanamgaa mele centricke indisty. alanti vaataavaranamlo bhanumati aaru dasaabdaala kritame aatma vishwaasamtho niladokkukoni heerolaku samangaa tana unikini chaatukundi. antekakunda terameeda bayata kuudaa tana mudranu konasaagistuu vyaktitvaanni chaatukunna natigaa perutechukondi. natana, rachana, gaanam, sangeetam, nirmaanam, studio ajamaayishi itla bahumukheena pratibhaku thodu cheragani aatmaviswasam aameku chivaranta thodunnayi. rachayitrigaa 'attagaari kathalu' thoo aame saahitii rangamlo kuudaa tana mudranu chaatukunnaaru. tana daminatingi screen prejensentho mahila vyaktitvaanni nilipaaru. bhaanumatikunnadi sahajamgaa kalakarulakunde dhikkara swarame. aa swara pradarsanalo aame evarinee lekkapettinattu kanipinchadu. saha natulevarayina sare taanu takkuva anna bhavam aamelo kanipinchadu. okkosari taane tana paatralaku ateetamgaa natananu pradarsinchina sandarbhaalu kuudaa kanipistaayi.
modatlo cinimala patla, natana patla antagaa aasaktileni bhanumati 1939loo motta modatisaarigaa si.pullayya darsakatvamlo roopondina 'varavikrayam'loo natinchindi. kallakuri narayanarao rachinchina navala aadhaaramgaa nirminchina varavikrayam, varakatna samasya meeda nirminchabadindi. ayishtamgaane cinemalloki vachina aame kramangaa niladokkukoni oka sthiramayina sthaanaanni sampaadinchukunnaaru. telugulo appudappude nepathya sangeetam aarambhamayindi. bhanumati tana paatalni taane paadukonevaaru.
natigaa varavikrayam tarvaata 'maalatii maadhavam, dharmapatni, krishna prema, bhaktimala' lanti cinemallo natinchaaru. ika 1945loo bi.en.reddi darsakatvamlo vachina 'swargaseema' aame nata jeevitaaniki mailuraiga migilindi. 'swargaseema'loo bhanumati paadina 'oo.. pavurama..' adbhutamgaa prekshakulni aakattukundi. aa paata netiki shrotalanu alaristunevundi. daamto apratihatimayina aame prasthaanam aarambhamayindi. 1946loo eli.vi.prasadhe teesina 'gruhapravesam' kuudaa aame sthaanam padilam kaavadaaniki entho dohadam chesindi. tarvaata 'ratnamaala, rajamukti' taditara cinimaalu vachayi. nijaaniki krishnaprema tarvaata hehne.vi.baabu vadda sahaya darsakudigaa panichestunna ramakrishnanu aame preminchi pellaadaaru. pelli tarvaata kontakaalam sinimaalaku dooramgaa vunna bhaanumatini bi.en.reddi, vai.vi.raavu taditarulu oppinchi tirigi cinemallo natinchela chesaru. tamila tackies vaallu tama murugan cinemacosam appatlone bhaanumatiki 25 vela paaritoshakam icharu. aa sommutho aame bharani studio nirminchaaru. bharani samstha nunche bhaanumatii, ramakrishnalu 'ratnamaala, laila majnu, vipranarayana, batasari, vivaha bandham' taditara vijayavantamayina cinimaalu teesaaru. ika aame natajeevitamlo maroka adbhutamayina sinima bi.en.reddi teesina 'malleshwari'. amayaka ammai paatralo aame natana ajaramaram. netiki 'mallishwari' oka kalty sinima. andulo ''manasuna mallela maalaluugene.., pilachina biguvatara.., eda dagunnado baava..'' lanti paatalu telugu cinee charitralo chirasthaayigaa migilipoyayi. bhanumati gaanamaadhuryam eppatiki premikula gundello pratidhvanistuune vuntundi. ika tarvaata 'alibaba 40 dongalu, thoduu needa, saarangadhara' lanti aneka cinemallo bhanumati sampuurna vyaktitvamto natinchi oka oravadiki daari teesaaru.
sangeeta darsakuraaligaa bhanumati 'chakrapani, antaa mana manchike, chintamani' lanti sinimaalaku pani chesi goppa sangeetaanni andinchaaru. gaayanigaa vandaalaadi paatalu paadina bhanumati malleeshwaritho sahaa vipranarayana loo paadina ''endukoyi thota maali..'' adbhutamayina paata.
bhanumati 1953loo 'chandiiraani' sinimaaku modatisaari darsakatva baadhyatalu nirvahinchaaru. tarvaata 20 sinimaalaku paiga darsakatvam vahincharame. darsakuraaligaa tana vyaktitvaanikii, swabhaavaaniki tagina sinimaalni teesaaru. paatralni pooshinchaaru. taanu darsakatvam vahinchina cinemallo 'antaa mana manchike' tana kishtamayina sinima ani aame oka chota cheppukunnaru. andulo streelanu chulakanaga chuse vaariki, mosagallaku gunapaatam cheppe paatralo aame natinchaaru. aame baala natulatho 'bhakta dhruva markandeya' sinimaanu prayogaatmakamgaa teesi vijayam saadhinchaaru.
bhanumati 1925 septembersi 7 na ongolu praantaaniki chendina doddavaram loo janminchaaru. aame tallidandrulu saraswatamma, bommaraju venkata subbaiah. sangeeta kutumbam kaavadamtho aameku chinnappatinunde sangeeta sikshana labhinchindi. hehne.em.vi vaarikosam recorde cheyaadaaniki madrasse vellina bhaanumatiki sinima rangam aahvaanam paliki, aamenu natigaa nilabettindi.
telugutho paatu bhanumati tamilamlo kuudaa aneka cinemallo natinchaaru. 'madurai veeren, nadodi mannanne, annai, mangala, ambikaapati' lanti tamila cinemallo aame natinchaaru. 'nishan, mangalaa, naayi roshni' lanti hindi cinemallo kuudaa natincharame.
aamenu tamilanadu prabhutvam madrasseloni prabhutva sangeeta kalaasaalaku prinsipalliga niyaminchindi. 'palnati yuddham, annai, antastulu' sinimaalaku rashtrapati avaardulu andukunnaru. padmashree(1966), padmabhushanham(2001), ntre jaateeya puraskaaram, raghupati venkayya avaardu, palu nandi filimphare avaardulu aame khaataalo vunnayi. daadaapu aaru dasaabdaalu saagina aame cinee prasthaanam vijayavantamgaa saagindi.
'varavikrayam' sinima tarvaata bhaanumatiki balijepalli lakshmikantam kavi, vishwanaatha satyanarayana lanti kavula parichayam kaligindi. vaari prabhaavam thoo aame rachanalu cheyadam aarambhinchaaru. tanalo sahajamgaa vunna vyangyaanni jodinchi goppa kathalu rasarame. modata tana railu prayaana anubhavaanni rangarinchi 'marachembu' katha raasaaru. alaa modalayina aame saahitii prasthaanam attagaari kathalu' taditara rachanalatho vilakshanamgaa saagindi. saahitya akadami avaardunu andukunnarame. aame raasina 'naalo nenu' pustakaaniki prabhutva uttama grandham avaardu vachindi.
bhanumati tana enabhai ella vayasulo 2005 loo maraninchaaru. sampuurna vyaktitvankala mahila paatralni pooshinchadamtho paatu bahumukha pratibhaasaaligaa nilichipoyaaru.