వంట - వికీపీడియా
Preparing food for consumption with the use of heatమూస:SHORTDESC:Preparing food for consumption with the use of heat
వంట లేదా కుకరీ అంటే సాంకేతికత, శాస్త్రం, చేతినైపుణ్యంతో వేడిని ఉపయోగించి ఆహారాన్ని సిద్ధం చేసే కళ. వంటచేసే పద్ధతులు, పదార్థాల చేరిక ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా మారుతుంటాయి. వంట తయారీలో ఆహారాన్ని నిప్పు మీద వేయడం, విద్యుత్ పొయ్యిలను ఉపయోగించడం, వివిధ రకాల ఓవెన్లలో కాల్చడం వంటి ప్రత్యేకమైన పర్యావరణ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంప్రదాయాల పోకడలు ప్రతిబింబిస్తాయి.
వంట రకాలు కూడా వంటచేసేవారి నైపుణ్యం స్థాయిలు, శిక్షణమీద, ఆధారపడి ఉంటాయి. స్వంత నివాసాలలో, రెస్టారెంట్లు, ఇతర ఆహార సంస్థలలో వృత్తిపరమైన వంటమనుషులు, పాకశాస్త్రనిపుణుల చేత చేయబడుతుంది. రసాయన ప్రతిచర్యల ద్వారా వేడిచేయకుండానే వంట సంభవిస్తుంది. ఉదాహరణకు సెవిచే అనే దక్షిణ అమెరికా సంప్రదాయ వంటకంలో చేపలను నిమ్మరసం లేదా నారింజ రసంలో ఉండే ఆమ్లాలతో వండుతారు.
వేడి లేదా అగ్నితో ఆహారాన్ని సిద్ధం చేయడం మానవులకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన చర్య. ఇది సుమారు 2 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభమై ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. అయితే ఇప్పటి వరకు దీనికి అవసరమైన 1 మిలియన్ సంవత్సరాల కంటే మునుపటి పురావస్తు ఆధారాలు లభించలేదు.[1]
వివిధ ప్రాంతాలలో నాగరికతల మధ్య వ్యవసాయం, వాణిజ్యం, వాణిజ్యం, రవాణా విస్తరణ పాకశాస్త్రనిపుణులకు అనేక కొత్త పదార్ధాలను అందించింది. నీటిని నిలువచేసుకోవడం, మరిగించడం కోసం కుండల ఆవిష్కరణ, విస్తరించిన వంట పద్ధతులు వంటి కొత్త ఆవిష్కరణలు, సాంకేతికతలు అభివృద్ధిచెందాయి. కొంతమంది ఆధునిక పాకశాస్త్రనిపుణులు వడ్డించిన వంటకం రుచిని మరింత పెంచడానికి ఆహార తయారీకి అధునాతన శాస్త్రీయ పద్ధతులను జతచేస్తున్నారు.[2]
ఆహారం తయారు చేసే ప్రక్రియను వంట చేయడం అంటారు. వంట తయారీకి ముఖ్యంగా వేడిని ఉపయోగిస్తారు. అందువలన ఆహారానికి సంబంధించిన పదార్ధాలను వేడిచేయడం ద్వారా అనగా వండడం ద్వారా తినడానికి తయారు చేసుకున్న అహార పదార్ధాలను వంటకాలు అని అంటారు. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వంట తయారీకి కావలసిన పదార్ధాలు, తయారు చేసే పద్ధతులు ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటాయి. వంట పద్ధతులలో పర్యావరణ, ఆర్థిక, సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలు ప్రతిబింబిస్తాయి. వంటమనుషులు అవసరానికి అనుగుణంగా మారుతూ విస్తృతంగా వారికి వారే శిక్షణ పొందుతూ వంట తయారీలో నైపుణ్యాన్ని సాధిస్తుంటారు
2 వంటదినుసులు
2.1 పిండిపదార్ధాలు
2.2 కొవ్వులు
2.3 మాంసకృత్తులు
2.4 నీరు
2.5 విటమిన్లు-ఖనిజాలు
3 మళ్లీమళ్లీ వేడిచేయడం వల్ల ఆహారానికి జరిగే నష్టము
4 నూనెలను వేడి చేయకూడదు
5 మాంస కృత్తులు అధికంగా వుండే ఆహార పదార్థాలను మాటిమాటికి వేడి చేయవద్దు
6 గ్రుడ్డును మరలా వేడి చేయకూడదు
7 రెండోసారి వేడి చేస్తే పోషకాలు తగ్గుతాయి
ఫైలోజెనెటిక్ విశ్లేషణ పూర్వీక మానవులు 1.8 మిలియన్ల - 2.3 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం వంటను కనుగొన్నారని సూచిస్తుంది.[3] దక్షిణాఫ్రికాలోని వండర్వర్కు గుహ నుండి కాలిపోయిన ఎముక శకలాలు, మొక్కల బూడిద వంటి ఆధారాల పునఃవిశ్లేషణ 1 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభ మానవులు అగ్నిని నియంత్రించడానికి సూచనగా అందించబడ్డాయి.[4] హోమో ఎరెక్టస్ 5,00,000 సంవత్సరాల క్రితం వారి ఆహారాన్ని వండుకొన్నట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి.[5] హోమో ఎరెక్టస్ అగ్నిని నియంత్రించి ఉపయోగించడం 4,00,000 సంవత్సరాల క్రితం ప్రారంభం అయిందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.[6][7]3,00,000 సంవత్సరాల క్రితంనాటి పురావస్తు ఆధారాలు,[8] ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యాలలో పురాతన పొయ్యిలు, ఎర్త్ ఓవెన్లు, కాలిన జంతువుల ఎముకలు, చెకుముకి రూపంలో కనుగొనబడ్డాయి. 2,50,000 సంవత్సరాల క్రితం పొయ్యిలు మొదట కనిపించినప్పుడు విస్తృతంగా వంటలు ప్రారంభమయ్యాయని మానవ శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు.[9]
ఇటీవల లభించిన ఆరంభకాల పొయ్యిలకు కనీసం 7,90,000 సంవత్సరాల వయస్సు ఉన్నట్లు నిర్ధారించబడ్డాయి.[10]
చరిత్రాత్మక ఓవెన్ బేకింగ్; చిత్రలేఖనం జీన్-ఫ్రాంకోయిస్ మిల్లెట్, 1854
పారిశ్రామిక విప్లవం సామూహిక ఉత్పత్తి, సామూహిక మార్కెటింగు ప్రామాణీకరణ చేయబడిన ఆహారవిధానాన్ని తీసుకువచ్చింది. కర్మాగారాలు ప్రాసెస్ చేయబడి సంరక్షించబడి, కేనులలో నిలువచేయబడి, తినడానికి తయారుగా ఉన్న వివిధరకాల రకాలైన ఆహారాన్ని ప్యాక్ చేసి అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చాయి. ప్రాసెస్ చేసిన తృణధాన్యాలు అమెరికన్ అల్పాహారాలుగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.[12] 1920 లలో శీతలీకరణ పద్ధతులు, ఫలహారశాలలు, ఫాస్ట్ ఫుడ్ రెస్టారెంట్లు ఉద్భవించాయి. 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రభుత్వాలు ఆహార పిరమిడు రూపంలో పోషకాహార మార్గదర్శకాలను జారీ చేశాయి.[13]
వంటదినుసులు[మార్చు]
పిండిపదార్ధాలు[మార్చు]
కార్బోహైడ్రేట్లలో సాధారణ చక్కెర, సుక్రోజ్ (టేబుల్ షుగర్), డైసాకరైడ్, గ్లూకోజ్ (సుక్రోజ్ ఎంజైమాటిక్ విభజన ద్వారా తయారవుతుంది), ఫ్రక్టోజ్ (పండు నుండి), ధాన్యపు పిండి, బియ్యం, కంద, బంగాళాదుంప వంటి దుంపల నుండి పిండి పదార్ధాలు లభిస్తాయి.[14]
వేడిచేసినప్పుడు కొవ్వు లేదా నీటితో పిండి పదార్ధం నుండి వెలువడే ఎమల్షన్ వండిన వంటకం గట్టిపడటానికి సహకరిస్తుంది. ఐరోపా వంటలో వంటకాలు సాస్‌లను తయారు చేయడానికి ద్రవాలను చిక్కగా చేయడానికి రౌక్స్ అని పిలువబడే వెన్న, పిండి మిశ్రమాన్ని ఉపయోగిస్తారు.[15] ఆసియా వంటలో బియ్యం లేదా మొక్కజొన్న పిండి, నీటి మిశ్రమం నుండి ఇదే విధమైన ప్రభావాన్ని పొందవచ్చు. వంట సమయంలో ఈ పద్ధతులు సరళమైన ముసిలాజినస్ సాచరైడ్లను సృష్టించడానికి పిండి పదార్ధాల లక్షణాల మీద ఆధారపడతాయి. ఇది సాస్‌లు గట్టిపడటానికి కారణమవుతుంది. అదనపు వేడికి ఈ గట్టిపడటం విచ్ఛిన్నమవుతుంది.
వంటలో తరచుగా నీరు, నీటి ఆధారిత ద్రవాలు ఉపయోగించబడుతుంటాయి. వండిన పదార్థాలను ఊరబెట్టడానికి వీటిని జోడించవచ్చు (ఇది సాధారణంగా నీరు, స్టాక్ లేదా వైన్ తో జరుగుతుంది). ప్రత్యామ్నాయంగా ఆహారాలు నీటిని విడుదల చేస్తాయి. వంటకాలకు రుచిని జోడించే పద్ధతిలో ఇతర వంటకాలలో వాడటానికి ద్రవాన్ని ఉపయోగిస్తారు. వంట చేయడానికి ద్రవాలు చాలా ముఖ్యమైనవిగా ఉంటాయి. ఆవిరిలో ఉడకబెట్టడం, నీటిలో ఉడకబెట్టడానికి బ్రేజింగు, బ్లాంచింగు వంటి ద్రవపదార్థాన్ని ఆహారంతో ఏమోదులో కలుపుతారు అనే దాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. బహిరంగ కంటైనర్లలో ద్రవాన్ని వేడి చేయడం వల్ల వేగంగా ఆవిరి వస్తుంది. ఇది పదార్ధాలకు రుచిని కలిగించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ఇది స్టీవింగ్, సాస్ తయారీ రెండింటిలోనూ కీలకమైన అంశంగా ఉంటుంది.
విటమిన్లు-ఖనిజాలు[మార్చు]
సాధారణ జీవక్రియకు అవసరమైన విటమిన్లు, ఖనిజాలు శరీరం తనను తాను తయారు చేసుకోలేదు కనుక వాటిని శరీరానికి బాహ్యవనరుల నుండి సేకరించి అందించాలి. తాజా పండ్లు, కూరగాయలు (విటమిన్ సి), క్యారెట్లు, కాలేయం (విటమిన్ ఎ), ధాన్యపు అటుకులు, రొట్టె, కాలేయం (బి విటమిన్లు), ఫిష్ లివర్ ఆయిల్ (విటమిన్ డి), తాజా ఆకుపచ్చ కూరగాయలు (విటమిన్ కె) వంటి అనేక వనరుల నుండి విటమిన్లు లభిస్తాయి. ఇనుము, కాల్షియం, మెగ్నీషియం, సోడియం క్లోరైడ్, సల్ఫర్‌తో వంటి ఖనిజాలు కూడా చిన్న పరిమాణంలో శరీరానికి అవసరం ఔతాయి. పండ్లు, కూరగాయలలోని సూక్ష్మపోషకాలు, ఖనిజాలు, విటమిన్లు వంట ద్వారా చాలా తక్కువ పరిమాణంలో ఉండే రాగి, జింక్, సెలీనియం నాశనం చేయబడతాయి లేదా తొలగించబడతాయి. [16] వంట సమయంలో ప్రధానంగా విటమిన్ సి ఆక్సీకరణకు గురవుతుంది. ఎక్కువసమయం వండటం ద్వారా పూర్తిగా నాశనం కావచ్చు.[17] వంటచేసే సమయంలో విటమిన్, ఖనిజ నష్టాన్ని తగ్గించడానికి [18] కూరగాయలను బ్లాంచ్ చేయడం లేదా ఆవిరి చేయడం అనేది ఒక మంచి మార్గంగా భావిస్తున్నారు.
మళ్లీమళ్లీ వేడిచేయడం వల్ల ఆహారానికి జరిగే నష్టము[మార్చు]
వండిన వాటినే రెండోసారి వేడి చేయడం చాలా ఇళ్లల్లో తప్పనిసరవుతోంది. వేపుళ్లకి వాడగా మిగిలిన నూనెను ఇతర పదార్థాల తయారీలో ఉపయోగించడం.. కూరలని, మాంసాహారాన్ని మళ్లీమళ్లీ వేడి చేయడం.. వంటివన్నీ ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతాయని గుర్తించాలి. మళ్లీమళ్లీ వేడి చేయడము వల్ల గుండెకు చేటు. పండుగలప్పుడు, ఇంట్లో కార్యక్రమాలున్నప్పుడు పిండి వంటలు తప్పనిసరి. ఇందుకోసం పెద్ద కడాయి నిండా నూనె వేసి రకరకాల పదార్థాల్ని వేయిస్తాం. మిగిలిన నూనెను మళ్లీ వాడుతుంటాం. ఒకసారి నూనెని స్మోక్‌ పాయింట్‌ వరకు వేడిచేస్తే దానిలో రసాయన చర్య జరిగి స్వభావం మారుతుంది. మళ్లీ దానినే వేడిచేస్తే అందులో విషపదార్థాలు తయారవుతాయి. ఆ నూనెతో చేసిన పదార్థాల్ని తినడం వల్ల గుండెజబ్బులు, నరాల సంబంధ వ్యాధులు దాడిచేస్తాయి. ముఖ్యంగా రోడ్డువారన అమ్మే పదార్థాలు, రెస్టారంట్‌ ఆహారం పట్ల జాగ్రత్త అవసరం. స్వీట్లు, బజ్జీల వంటివి తినేటప్పుడు మరింత అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
నూనెలను వేడి చేయకూడదు[మార్చు]
ఇంట్లో వాడే సోయా, వెజిటబుల్‌ నూనెల్ని మళ్లీమళ్లీ వేడి చేయకూడదు. నెయ్యి, డాల్డా, కొబ్బరినూనె, వేరు సెనగనూనె వంటివి (కొంతవరకు) వేడిచేసినా వాటి స్వభావం పెద్దగా మారదు. కానీ అవీ హానికరమే! అందుకని కావాల్సినంతే వాడాలి. చిన్న కడాయిలో వంటకాలు చేస్తే నూనె తక్కువ పడుతుంది. మిగలదు. అన్నాన్ని వేడి చేస్తున్నారా? వండిన అన్నం వండినట్టే ఉంది. పారేయలేం. పైగా బియ్యం బోలెడు ఖరీదంటూ తిరిగి అన్నాన్ని వేడిచేసే వారిని చూస్తుంటాం. అది తప్పేం కాకపోయినా.. అన్నాన్ని సరిగ్గా భద్రపరచకున్నా.. ఆ తరువాత సక్రమంగా వేడిచేయకపోయినా ఆరోగ్యానికి ప్రమాదమే. అన్నాన్ని కొన్ని గంటల పాటు బయటే ఉంచి.. ఆ తరువాత ఫ్రిజ్‌లో పెట్టి తినాలనుకున్నప్పుడు అరకొరగా వేడిచేయడం సరికాదు. బియ్యంలో కొన్నిసార్లు బ్యాక్టీరియా ఆవాసం ఉంటాయి. దాంతో అన్నాన్ని సరిగా వేడిచేయనప్పుడు వృద్ధిచెందుతాయి. అందుకే పూర్తిగా వేడిచేయాలి. అన్నంపై కాసిని నీళ్లు చల్లి కుక్కర్‌లో ఉంచి ఒక కూత రాగానే దించేయాలి. దాంతో బ్యాక్టీరియా వృద్ధి చెందదు. అలాగే వేడివేడిగా ఉన్నప్పుడే తినేయాలి. చల్లారాక తిందామనుకుంటే పోషకాలు అందవు. అనారోగ్యం కూడా.
మాంస కృత్తులు అధికంగా వుండే ఆహార పదార్థాలను మాటిమాటికి వేడి చేయవద్దు[మార్చు]
పదేపదే వేడిచేస్తే... పోషకాలు అధికంగా ఉండే ఏ పదార్థాలయినా త్వరగా పాడవుతాయి. ముఖ్యంగా మాంసకృత్తులు అధికంగా ఉండే చికెన్‌, చేప, పాలు, పాల ఉత్పత్తులు, పచ్చి బఠాణీ, గుడ్డు.. వంటివాటి విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండాలి. చికెన్‌లో సాల్మొనెల్లా బ్యాక్టీరియా త్వరగా వృద్ధి చెందుతుంది. వండిన తర్వాత రెండు గంటలకన్నా ఎక్కువ సేపు ఆ కూరను బయట ఉంచకూడదు. త్వరగా చల్లార్చి ఫ్రిజ్‌లో పెట్టేయాలి. పాలు, పాల ఉత్పత్తులనూ చల్లార్చాకే ఫ్రిజ్‌లో ఉంచాలి. మాంసాన్ని తిరిగి వేడిచేసి తినాలనుకుంటే.. హడావుడిగా కాకుండా బాయిలింగ్‌ పాయింట్‌ కంటే ఎక్కువగా వేడి చెయ్యాలి. ముఖ్యంగా చికెన్‌ ముక్కలు మధ్యభాగంలోనూ వేడెక్కాలి. అయినా పదేపదే వేడి చేసి తినడం ఆరోగ్యానికి మేలు చేయదు. చిన్న రెస్టారంట్లలో చికెన్‌ను మళ్లీ మళ్లీ వేడిచేస్తారు. ఫలితంగా పోషకాలు అందవు సరికదా త్వరగా జీర్ణం కాదు. వేపుళ్లలో నూనె కూడా ఎక్కువే కాబట్టి ఆరోగ్యపరంగా చేటు.
గ్రుడ్డును మరలా వేడి చేయకూడదు[మార్చు]
ఒకసారి వండిన గుడ్డు రబ్బరులా సాగుతుంటే రెండోసారి వేడిచేయకూడదు. అలాగే పదార్థాలని వేడిచేసేటప్పుడు పరిశుభ్రత తప్పనిసరి. అంటే అప్పుడే పచ్చిమాంసాన్ని పట్టుకొని వెంటనే మరో కూర వండుతుంటే బ్యాక్టీరియా దానికి వ్యాపిస్తుంది. కాబట్టి చేతుల్ని శుభ్రం చేసుకోవాలి. * బఠాణీలు వండుతున్నప్పుడు ఎండువి ఎంచుకుంటే తిరిగి వేడిచేసుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది. పచ్చివయితే త్వరగా పాడవుతాయి. వేడితో కరిగే పోషకాలు.. పాలను వేడిచేస్తేనే వాటి నాణ్యత తెలుస్తుంది. పాలల్లో సమస్య ఉంటే.. వేడిచేసినప్పుడు విరిగిపోతాయి. అందుకే ప్రతిసారీ వేడి చేసుకొని తాగాలి. కాకపోతే వేడి చేసినప్పుడల్లా పాలల్లోని వాటర్‌ సాల్యుబుల్‌ విటమిన్లతో పాటు కొన్ని పోషకాలు తగ్గుతూ ఉంటాయి. అవసరానికి తగినంతయితే.. మేలు * తాజా కాయగూరలని వండినప్పుడు సహజంగానే కొన్ని పోషకాలు తగ్గుతాయి. ఇక,
రెండోసారి వేడి చేస్తే పోషకాలు తగ్గుతాయి[మార్చు]
రెండోసారి వేడిచేస్తే మరికొంత నష్టం. అందుకే అవసరం మేరకే వండుకోవడం మేలు. * చికెన్‌ బిర్యానీ త్వరగా పాడవుతుంది. కాబట్టి మళ్లీ వేడిచేయకూడదు. చైనీస్‌ ఫ్రైడ్‌రైస్‌ తయారీలో అన్నాన్ని సగమే వండి వేయిస్తారు. దీన్నీ రెండోసారి వేడిచేయాలనుకోకూడదు. మీట్‌శాండ్‌విచ్‌, చికెన్‌ కట్‌లెట్లలో బ్యాక్టీరియా వేగంగా పెరుగుతుందని తెలుసుకోవాలి. * మైక్రోవేవ్‌లో ఒకనిమిషం వేడి చేసి వెంటనే తియ్యకూడదు. ఒకసారి తీసి కలిపి మళ్లీ అందులో పెట్టాలి. * మాంసం రంగు చూసి కాకుండా.. ఉడికిందని నిర్థారించుకున్నాకే దింపాలి. --పోషకాహార నిపుణులు డాక్టర్‌ లతాశశి.
↑ Rupp, Rebecca (2 September 2015). "A Brief History of Cooking With Fire". National Geographic. Archived from the original on 25 March 2019. Retrieved 29 May 2019.
↑ W. Wayt Gibbs; Nathan Myhrvold (2011). "A New Spin on Cooking". Scientific American. 304 (3): 23. Bibcode:2011SciAm.304c..23G. doi:10.1038/scientificamerican0311-23a. PMID 21438483.
↑ Organ, Chris (22 August 2011). "Phylogenetic rate shifts in feeding time during the evolution of Homo". PNAS. 108 (35): 14555–14559. Bibcode:2011PNAS..10814555O. doi:10.1073/pnas.1107806108. PMC 3167533. PMID 21873223.
↑ Luke, Kim. "Evidence That Human Ancestors Used Fire One Million Years Ago". Retrieved 27 October 2013. An international team led by the University of Toronto and Hebrew University has identified the earliest known evidence of the use of fire by human ancestors. Microscopic traces of wood ash, alongside animal bones and stone tools, were found in a layer dated to one million years ago
↑ Staff (12 August 2016). "What Does It Mean To Be Human? - Hearths & Shelters". Smithsonian Institution. Retrieved 12 August 2016.
↑ Nunn, Nathan; Qian, Nancy (2010). "The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas". Journal of Economic Perspectives. 24 (2): 163–188. CiteSeerX 10.1.1.232.9242. doi:10.1257/jep.24.2.163. JSTOR 25703506.
↑ "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 16 November 2013. Retrieved 8 July 2020. {{cite web}}: More than one of |accessdate= and |access-date= specified (help); More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)CS1 maint: archived copy as title (link)
↑ "Carbohydrates: MedlinePlus Medical Encyclopedia". medlineplus.gov (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 February 2019.
↑ "What is...roux?". MICHELIN Guide (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 February 2019.
↑ Loss of nutrients when vegetables are cooked Archived 9 సెప్టెంబరు 2009 at the Wayback Machine
↑ "Cooking vegetables 'improves benefits'". BBC News. 2 June 1999. Retrieved 30 April 2010.
↑ Hotz, Christine; Gibson, Rosalind S. (2007). "Traditional food-processing and preparation practices to enhance the bioavailability of micronutrients in plant-based diets". The Journal of Nutrition. 137 (4): 1097–1100. doi:10.1093/jn/137.4.1097. PMID 17374686.
vanta - vikipedia
Preparing food for consumption with the use of heatmuusa:SHORTDESC:Preparing food for consumption with the use of heat
vanta leda kukari ante saanketikata, saastram, chetinaipunhyamtho vaedini upayoginchi aahaaraanni siddham chese kala. vantachese paddhatulu, padaarthaala cherika prapanchavyaaptamgaa vistrutamgaa maarutuntaayi. vanta tayaareelo aahaaraanni nippu meeda veyadam, vidyut poyyilanu upayoginchadam, vividha rakala ovenlalo kalchadam vanti pratyekamaina paryaavarana, aardhika, saamskrutika sampradaayaala pokadalu pratibimbistaayi.
vanta rakalu kuudaa vantachesevaari naipunyam sthaayilu, sikshanameeda, aadhaarapadi untaayi. swanta nivaasaalalo, restarentlu, itara aahaara samsthalalo vruttiparamaina vantamanushulu, paakasaastranipunula chetha cheyabadutundi. rasayana praticharyala dwara vedicheyakundaane vanta sambhavistundi. udaaharanaku seviche ane dakshina america sampradaaya vantakamlo chepalanu nimmarasam leda narinja rasamlo unde aamlaalato vandutaaru.
vedi leda agnitho aahaaraanni siddham cheyadam maanavulaku matrame pratyekamaina charya. idhi sumaru 2 millian samvatsaraala kritam praarambhamai undavacchani bhaavistunnaaru. ayithe ippati varaku deeniki avasaramaina 1 millian samvatsaraala kante munupati puraavastu aadhaaraalu labhinchaledu.[1]
vividha praantaalalo naagarikatala madhya vyavasaayam, vaanijyam, vaanijyam, rawana vistarana paakasaastranipunulaku aneka kotta padaardhaalanu andinchindi. neetini niluvachesukovadam, mariginchadam kosam kundala aavishkarana, vistarinchina vanta paddhatulu vanti kotta aavishkaranalu, saanketikatalu abhivruddhichendaaayi. kontamandi aadhunika paakasaastranipunulu vaddinchina vantakam ruchini marinta penchadaaniki aahaara tayaareeki adhunaatana saastriiya paddhatulanu jatachestunnaru.[2]
aahaaram tayaaru chese prakriyanu vanta cheyadam antaaru. vanta tayaareeki mukhyamgaa vaedini upayogistaaru. anduvalana aahaaraaniki sambandhinchina padaardhaalanu vedicheyadam dwara anagaa vandadam dwara tinadaaniki tayaaru chesukunna ahara padaardhaalanu vantakaalu ani antaaru. prapancha vyaaptamgaa vanta tayaareeki kaavalasina padaardhaalu, tayaaru chese paddhatulu praantaanni batti maarutuu untaayi. vanta paddhatulalo paryaavarana, aardhika, saamskrutika sampradaayaalu pratibimbistaayi. vantamanushulu avasaraaniki anugunamgaa maarutuu vistrutamgaa vaariki vaare sikshana pondutuu vanta tayaareelo naipunyaanni saadhistuntaaru
2 vantadinusulu
2.1 pindipadaardhaalu
2.2 kovvulu
2.3 maamsakruttulu
2.4 neeru
2.5 vitaminlu-khanijalu
3 mallimalli vedicheyadam valla aahaaraaniki jarige nashtamu
4 noonelanu vedi cheyakudadu
5 maamsa kruttulu adhikamgaa vunde aahaara padaarthaalanu maatimaatiki vedi cheyavaddu
6 gruddunu marala vedi cheyakudadu
7 rendosari vedi cheste pooshakaalu taggutaayi
phylogenetic vislaeshana puurveeka maanavulu 1.8 millianla - 2.3 millian samvatsaraala kritam vantanu kanugonnarani suuchistumdi.[3] dakshinaafrikaaloni vandarvarku guha nundi kaalipoyina emuka sakalaalu, mokkala boodida vanti aadhaaraala punahvisleshana 1 millian samvatsaraala kritam praarambha maanavulu agnini niyantrinchadaaniki suuchanagaa andinchabaddaayi.[4] homo erectus 5,00,000 samvatsaraala kritam vaari aahaaraanni vandukonnatlu aadhaaraalu unnaayi.[5] homo erectus agnini niyantrinchi upayoginchadam 4,00,000 samvatsaraala kritam praarambham ayindani parisodhakulu bhaavistunnaaru.[6][7]3,00,000 samvatsaraala kritamnati puraavastu aadhaaraalu,[8] iropa, madhyapraachyaalalo puraatana poyyilu, erth ovenlu, kaalina jantuvula emukalu, chekumuki roopamlo kanugonabaddayi. 2,50,000 samvatsaraala kritam poyyilu modata kanipinchinappudu vistrutamgaa vantalu praarambhamayyaayani manava saastravettalu bhaavistunnaaru.[9]
iteevala labhinchina aarambhakaala poyyilaku kaneesam 7,90,000 samvatsaraala vayassu unnatlu nirdhaarinchabaddaayi.[10]
charitraatmaka oven baking; chitralekhanam jeen-francois millet, 1854
paarisraamika viplavam saamuuhika utpatti, saamuuhika maarketingu praamaaneekarana cheyabadina aahaaravidhaanaanni teesukuvachindi. karmagaralu prosses cheyabadi samrakshinchabadi, kenulalo niluvacheyabadi, tinadaaniki tayaarugaa unna vividharakaala rakaalaina aahaaraanni pyak chesi andubaatuloki teesukuvacchaayi. prosses chesina trunadhaanyaalu american alpaahaaraalugaa praachuryam pondaayi.[12] 1920 lalo sheetaleekarana paddhatulu, phalahaarasaalalu, fast fud restarentlu udbhavinchaayi. 20 va sataabdam praarambhamlo prabhutvaalu aahaara piramidu roopamlo poshakahara maargadarsakaalanu jaarii chesaayi.[13]
vantadinusulu[maarchu]
pindipadaardhaalu[maarchu]
carbohydratello saadhaarana chakkera, sukroj (table shugar), disacarid, glucos (sukroj engimatic vibhajana dwara tayaaravutundi), fructoz (pandu nundi), dhaanyapu pindi, biyyam, kanda, bangaalaadumpa vanti dumpala nundi pindi padaardhaalu labhistaayi.[14]
vedichesinappudu kovvu leda neetitho pindi padaardham nundi veluvade emalsion vandina vantakam gattipadataaniki sahakaristundi. iropa vantalo vantakaalu saaselanu tayaaru cheyadaaniki dravaalanu chikkagaa cheyadaaniki rouks ani piluvabade venna, pindi mishramaanni upayogistaaru.[15] asia vantalo biyyam leda mokkajonna pindi, neeti mishramam nundi ide vidhamaina prabhaavaanni pondavacchu. vanta samayamlo ee paddhatulu saralamaina musilajinus saacharaidlanu srushtinchadaaniki pindi padaardhaala lakshanaala meeda aadhaarapadataayi. idhi saaslu gattipadataaniki kaaranamavutundi. adanapu vediki ee gattipadatam vichchinnamavutundi.
vantalo tarachugaa neeru, neeti aadhaarita dravaalu upayoginchabadutuntaayi. vandina padaarthaalanu oorabettadaaniki veetini jodinchavachhu (idhi saadhaaranamgaa neeru, stack leda vine thoo jarugutundi). pratyaamnaayamgaa aahaaraalu neetini vidudala chestayi. vantakaalaku ruchini jodinche paddhatilo itara vantakaalalo vaadataaniki dravaanni upayogistaaru. vanta cheyadaaniki dravaalu chala mukhyamainavigaa untaayi. aavirilo udakabettadam, neetilo udakabettadaaniki bragingu, blanchingu vanti dravapadaarthaanni aahaaramtho emodulo kaluputaaru ane daani meeda aadhaarapadi untundi. bahiranga continerlalo dravaanni vedi cheyadam valla vegamgaa aaviri vastundi. idhi padaardhaalaku ruchini kaliginchadaaniki upayogapadutundi. idhi steaving, sas tayaarii rendintiloonuu keelakamaina amsamgaa untundi.
vitaminlu-khanijalu[maarchu]
saadhaarana jeevakriyaku avasaramaina vitaminlu, khanijalu sareeram tananu taanu tayaaru chesukoledu kanuka vaatini sariiraaniki baahyavanarula nundi sekarinchi andinchaali. taja pandlu, kuuragaayalu (vitamin si), carretlu, kaaleyam (vitamin e), dhaanyapu atukulu, rotte, kaaleyam (bi vitaminlu), fish liver aayil (vitamin di), taja aakupaccha kuuragaayalu (vitamin ke) vanti aneka vanarula nundi vitaminlu labhistaayi. inumu, kalshiyam, megnicium, sodium cloride, salpharetho vanti khanijalu kuudaa chinna parimaanamlo sariiraaniki avasaram autaayi. pandlu, kuuragaayalalooni suukshmaposhakaalu, khanijalu, vitaminlu vanta dwara chala takkuva parimaanamlo unde raagi, jink, seleenium naasanam cheyabadataayi leda tolaginchabadataayi. [16] vanta samayamlo pradhaanamgaa vitamin si aakseekaranaku guravutundi. ekkuvasamayam vandatam dwara puurtigaa naasanam kaavachhu.[17] vantachese samayamlo vitamin, khanija nashtaanni tagginchadaaniki [18] kuuragaayalanu blanch cheyadam leda aaviri cheyadam anedi oka manchi maargamgaa bhaavistunnaaru.
mallimalli vedicheyadam valla aahaaraaniki jarige nashtamu[maarchu]
vandina vaatine rendosari vedi cheyadam chala illallo tappanisaravutondi. vepullaki vaadagaa migilina noonenu itara padaarthaala tayaareelo upayoginchadam.. kuuralani, mamsaharanni mallimalli vedi cheyadam.. vantivannii aarogyampai prabhaavam chuuputaayani gurtinchaali. mallimalli vedi cheyadamu valla gundeku chetu. pandugalappudu, intlo kaaryakramaalunnappu pindi vantalu tappanisari. indukosam pedda kadayi ninda noone vesi rakarakaala padaarthaalni veyistam. migilina noonenu malli vaadutuntaam. okasari nooneni smoke paayinti varaku vedichesthe daanilo rasayana charya jarigi swabhaavam maarutundi. malli daanine vedichesthe andulo vishapadaarthaalu tayaaravutaayi. aa noonetho chesina padaarthaalni tinadam valla gundejabbulu, naraala sambandha vyaadhulu daadichestaayi. mukhyamgaa rodduvaarana amme padaarthaalu, restaranti aahaaram patla jaagratta avasaram. sweetlu, bajjeela vantivi tinetappudu marinta apramattamgaa undaali.
noonelanu vedi cheyakudadu[maarchu]
intlo vade soya, vejitable noonelni mallimalli vedi cheyakudadu. neyyi, dalda, kobbarinune, vaeru senaganuune vantivi (kontavaraku) vedichesina vaati swabhaavam peddagaa maaradu. cony avy hanikarame! andukani kavalsinante vaadaali. chinna kadaayilo vantakaalu cheste noone takkuva padutundi. migaladu. annaanni vedi chestunnara? vandina annam vandinatte undi. paareyalem. paiga biyyam boledu kharidantu tirigi annaanni vedichese vaarini chustuntam. adhi tappem kakapoyina.. annaanni sarigga bhadraparachakunna.. aa taruvaata sakramamgaa vedicheyakapoyina aarogyaaniki pramaadame. annaanni konni gantala paatu bayate unchi.. aa taruvaata frizelo petti tinaalanukunnappudu arakoragaa vedicheyadam sarikaadu. biyyamlo konnisaarlu bacteria aavaasam untaayi. daamto annaanni sarigaa vedicheyanappudu vruddhichendutaayi. anduke puurtigaa vedicheyali. annampai kaasini neellu challi kukkarle unchi oka kootha ragane dincheyali. daamto bacteria vruddhi chendadu. alaage vedivedigaa unnappude tineyali. challaraka tindamanukunte pooshakaalu andavu. anarogyam kuudaa.
maamsa kruttulu adhikamgaa vunde aahaara padaarthaalanu maatimaatiki vedi cheyavaddu[maarchu]
padepade vedichesthe... pooshakaalu adhikamgaa unde e padaarthaalayinaa twaragaa paadavutaayi. mukhyamgaa maamsakruttulu adhikamgaa unde chiken, chepa, paalu, paala utpattulu, pachi bathaanii, guddu.. vantivaati vishayamlo jaagrattagaa undaali. chikenlo salmonella bacteria twaragaa vruddhi chendutundi. vandina tarvaata rendu gantalakanna ekkuva sepu aa kuuranu bayata unchakudadu. twaragaa challarchi frizelo petteyaali. paalu, paala utpattulanuu challarchake frizelo unchaali. maamsaanni tirigi vedichesi tinalanukunte.. hadavudiga kakunda bailingi paayinti kante ekkuvagaa vedi cheyyali. mukhyamgaa chiken mukkalu madhyabhaagamloonuu vedekkaali. aina padepade vedi chesi tinadam aarogyaaniki melu cheyadu. chinna restarantlalo chikennu malli malli vedichestaaru. phalitamgaa pooshakaalu andavu sarikada twaragaa jeernam kaadu. vepullalo noone kuudaa ekkuve kabatti aarogyaparamgaa chetu.
gruddunu marala vedi cheyakudadu[maarchu]
okasari vandina guddu rabbarula saagutunte rendosari vedicheyakudadu. alaage padaarthaalani vedichesetappudu parisubhrata tappanisari. ante appude pachimaamsaanni pattukoni ventane maro kuura vandutunte bacteria daaniki vyaapistundi. kabatti chetulni subhram chesukovali. * bathaaneelu vandutunnappudu enduvi enchukunte tirigi vedichesukovadaniki avakaasam untundi. pachchivayithe twaragaa paadavutaayi. vaeditho karige pooshakaalu.. paalanu vedichesthene vaati naanhyata telustundi. paalallo samasya unte.. vedichesinappudu virigipotayi. anduke pratisaarii vedi chesukoni taagaali. kakapothe vedi chesinappudalla paalallooni vatare salyubule vitaminlatho paatu konni pooshakaalu taggutuu untaayi. avasaraaniki taginantayite.. melu * taja kaayaguuralani vandinappudu sahajamgaane konni pooshakaalu taggutaayi. ika,
rendosari vedi cheste pooshakaalu taggutaayi[maarchu]
rendosari vedichesthe marikonta nashtam. anduke avasaram merake vandukovadam melu. * chiken biryani twaragaa paadavutundi. kabatti malli vedicheyakudadu. chaineesse frideriesse tayaareelo annaanni sagame vandi veyistaaru. deennee rendosari vedicheyalanukokudadu. meethysandevich, chiken katletlalo bacteria vegamgaa perugutundani telusukovali. * microvaywelo okanimisham vedi chesi ventane tiyyakudadu. okasari teesi kalipi malli andulo pettali. * maamsam rangu chusi kakunda.. udikindani nirthaarinchukunnaake dimpali. --poshakahara nipunulu dactor latasasa.
u Rupp, Rebecca (2 September 2015). "A Brief History of Cooking With Fire". National Geographic. Archived from the original on 25 March 2019. Retrieved 29 May 2019.
u W. Wayt Gibbs; Nathan Myhrvold (2011). "A New Spin on Cooking". Scientific American. 304 (3): 23. Bibcode:2011SciAm.304c..23G. doi:10.1038/scientificamerican0311-23a. PMID 21438483.
u Organ, Chris (22 August 2011). "Phylogenetic rate shifts in feeding time during the evolution of Homo". PNAS. 108 (35): 14555–14559. Bibcode:2011PNAS..10814555O. doi:10.1073/pnas.1107806108. PMC 3167533. PMID 21873223.
u Luke, Kim. "Evidence That Human Ancestors Used Fire One Million Years Ago". Retrieved 27 October 2013. An international team led by the University of Toronto and Hebrew University has identified the earliest known evidence of the use of fire by human ancestors. Microscopic traces of wood ash, alongside animal bones and stone tools, were found in a layer dated to one million years ago
u Staff (12 August 2016). "What Does It Mean To Be Human? - Hearths & Shelters". Smithsonian Institution. Retrieved 12 August 2016.
u Nunn, Nathan; Qian, Nancy (2010). "The Columbian Exchange: A History of Disease, Food, and Ideas". Journal of Economic Perspectives. 24 (2): 163–188. CiteSeerX 10.1.1.232.9242. doi:10.1257/jep.24.2.163. JSTOR 25703506.
u "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 16 November 2013. Retrieved 8 July 2020. {{cite web}}: More than one of |accessdate= and |access-date= specified (help); More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (help); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (help)CS1 maint: archived copy as title (link)
u "Carbohydrates: MedlinePlus Medical Encyclopedia". medlineplus.gov (in ingleesh). Retrieved 4 February 2019.
u "What is...roux?". MICHELIN Guide (in ingleesh). Retrieved 4 February 2019.
u Loss of nutrients when vegetables are cooked Archived 9 septembaru 2009 at the Wayback Machine
u "Cooking vegetables 'improves benefits'". BBC News. 2 June 1999. Retrieved 30 April 2010.
u Hotz, Christine; Gibson, Rosalind S. (2007). "Traditional food-processing and preparation practices to enhance the bioavailability of micronutrients in plant-based diets". The Journal of Nutrition. 137 (4): 1097–1100. doi:10.1093/jn/137.4.1097. PMID 17374686.