09:39, 12 మార్చి 2019 నాటి కూర్పు
202 bytes added , 1 సంవత్సరం క్రితం
→‎కాన్పూరు: భాషా సవరణలు
09:24, 12 మార్చి 2019 నాటి కూర్పు (సవరించు)
09:39, 12 మార్చి 2019 నాటి కూర్పు (సవరించు) (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి)
(→‎కాన్పూరు: భాషా సవరణలు)
జూన్‌లో జనరల్ వీలర్ కిందనేతృత్వంలో ఉన్న సిపాయిలు తిరుగుబాటు చేసి, యూరపియన్లు ఉంటున్న ప్రాంతాన్ని ముట్టడించారు. ఒక సైనికుడిగా వీలర్‌ను అందరూ గౌరవించేవారు. అతడొక హిందూ స్త్రీని పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. తనకున్న ప్రతిష్ఠపైన, నానాసాహెబ్‌తోనానా సాహిబ్‌తో తనకున్న మంచి సంబంధాల పైనా ఆధారపడి, ముట్టడిని ఎదుర్కోవడంలోఎదుర్కోవడంలోను, ఆహారాన్ని నిల్వ చేసుకోవడంలోచేసుకోవడంలోనూ అతడు కొంత అలసత్వం వహించాడు. మూడు వారాల ముట్టడి తరువాత వాళ్ల వద్ద మూడే రోజులకు సరిపడా ఆహారం మిగిలి ఉంది.
జూన్ 25 న యూరపియన్లను భద్రంగా అలహాబాదు వెళ్ళనిస్తానని నానా సాహెబ్సాహిబ్ ప్రతిపాదించాడు. బ్రిటిషు వాళ్ళు అందుకు అంగీకరించారు. నానా 26 రాత్రి వెళ్ళమని చెప్పగాఅనానా వాళ్ళుచెప్పగా 27 పగలు వెళ్తామని, తమవెంట పిస్తోళ్ళు ఉంచుకుంటామనీ వాళ్ళు షరతు విధించారు. 27 ఉదయాన్నే యూరపియన్లు తమ నివాసాలు వదలి గంగానదిలో నానా సాహెబ్ సిద్ధం చేసి ఉంచిన పడవల వద్దకు బృందంగా బయలుదేరారు.<ref>''The story of Cawnpore: The Indian Mutiny 1857'', Capt. [[Mowbray Thomson]], Brighton, Tom Donovan, 1859, pp. 148–159.</ref> కంపెనీకి విధేయులుగా ఉన్న అనేక మంది సిపాయిలను - వారి విధేయత కారణంగా గాని, వాళ్ళు "క్రైస్తవులుగా మారిపోయారని" గానీ - తిరుగుబాటుదార్లు చంపేసారు. బృందానికి కొద్దిగా వెనకగా నడుస్తున్న కొందరు గాయపడ్డ బ్రిటిషు అధికారులను కూడా చంపేసారు. దాదాపు యూరపియన్లంతాయూరపియన్లందరూ రేవు వద్దకు చేరుకునేటప్పటికి నదికి రెండు ఒడ్డుల పైనా సిపాయిలు మోహరించి ఉన్నారు.<ref>Essential Histories, the Indian Mutiny 1857–58, Gregory Fremont-Barnes, Osprey 2007, p. 49.</ref> కాల్పులు మొదలయ్యాయి. నావికులు పడవలను వదిలిపెట్టి పారిపోయారు.<ref name="autogenerated2">S&T magazine No. 121 (September 1998), p. 56.</ref> కొన్ని పడవలను చెక్క బొగ్గులతో తగలబెట్టారు.<ref name="hibbert191">{{Harvnb|Hibbert|1980|p=191}}</ref> యూరపియన్లు పడవలెక్కి నదిలోకి వెళ్ళాలనిపారిపోవాలని ప్రయత్నించారు గానీ మూడు పడవలు మాత్రమే వెళ్ళగలిగాయి. డజను మంది గాయపడీనగాయపడిన మగవారితో ఉన్న ఒక పడవ కొంత దూరం పోగలిగినప్పటికీ తిరుగుబాటుదార్లు దాన్ని పట్టుకుని తిరిగి వెనక్కు తెచ్చారు. చివరిలో తిరుగుబాటుదార్లు నీళ్ళ లోకి దూకి, చావకుండా నదిలో ఎవరైనా మిగిలి ఉంటే వాళ్ళను కూడా చంపేసారు.<ref name="hibbert191" /> కాల్పులు ఆగాక, బ్రతికి ఉన్న వాళ్ళను చుట్టుముట్టి, వారిలో మగవాళ్ళను చంపేసారు.<ref name="hibbert191" /> ఈ నరమేధం ముగిసేటప్పటికి, దాదాపుగా మగవాళ్ళందరూ చనిపోయారు. మిగిలిన స్త్రీలు, పిల్లలను బందీలుగా పట్టుకున్నారు. ఆ తర్వాత వాళ్లను కూడా బీబీఘర్ నరమేధంలో చంపేసారు.<ref name="autogenerated4">''A History of the Indian Mutiny'' by G. W. Forrest, London, William Blackwood, 1904.</ref> నలుగు మగవాళ్ళు మాత్రమే - ఇద్దరు ప్రైవేట్ సైనికులు, ఒక లెఫ్టెనంటులెఫ్టినెంటు, కెప్టెన్ మౌబ్రే థామ్సన్ - తప్పించుకోగలిగారు. మౌబ్రే థామ్సన్ ''ది స్టోరీ ఆఫ్ కాన్‌పోర్'' (లండన్, 1859) అనే పుస్తకంలో ఆనాటి సంఘటనకు ప్రత్యక్ష సాక్షిగా తన అనుభవాలను రాసాడు.
తరువాత జరిగిన విచారణలో, యూరపియన్లను చంపాలనే పథకమేమీ లేదని చెబుతూ [[తాంతియా తోపే]] ఇలా చెప్పాడు: యూరపియన్లు పడవల్లో ఎక్కేసారు. పడవలను పోనిమ్మని సూచిస్తూ తాంతియా తోపే కుడి చెయ్యెత్తాడు. సరిగ్గా అప్పుడు అక్కడున్న గుంపు లోంచి ఎవరో ఈల వేసాడువేసారు. దాంతో అలజడి రేగింది. పడవ సరంగులు పడవల్లోంచి దూకేసారు. తిరుగుబాటుదార్లు విచ్చలవిడిగా కాల్పులు మొదలుపెట్టారు. దగ్గర్లోనే ఉన్న సవాదా కోఠిలో ఉన్న నానా సాహెబ్‌కు ఈ సంగతి తెలిసి కాల్పులను ఆపేందుకు వెంటనే వచ్చాడు.<ref>''Kaye's and Malleson's History of the Indian Mutiny''. Longman's, London, 1896. ''Footnote, p. 257''.</ref> బ్రిటిషు చరిత్రకారులు కొందరు కూడా అదిదీన్ని ఒక అనుకోని హఠాత్ సంఘటనగా భావించారు; ఎవరో మొదటి కాల్పు మొదలుపెట్టారుకాల్చాడు, ఆందోళన చెందిన బ్రిటిషర్లు ఎదురుకాల్పులు మొదలుపెట్టారు, ఇక ఆ తరువాత జరిగిన నరమేధాన్ని ఎవరూ ఆపలేక పోయారు.<ref>Edwardes, ''Battles of the Indian Mutiny'', p. 56.</ref>
బందీలను ముందు సవాదా కోఠికి తీసుకువెళ్ళారు. ఆ తరువాత స్థానిక మేజిస్ట్రేటు గుమాస్తా వద్దకు (బీబీఘర్) తీసుకువెళ్ళారు.<ref>{{Harvnb|David|2003|p=250}}</ref> అక్కడ ఫతేగఢ్ నుంచి వచ్చిన కాందిశీకులు కూడా ఉన్నారు. మొత్తం ఐదుగురు మగవారు, 206 గురు స్త్రీలు, పిల్లలూ బీబీఘర్‌లో రెండు వారాల పాటు బందీలుగా ఉన్నారు. ఒక వారంలో 25 మంది విరేచనాలు, కలరా కారణంగా చనిపోగా శవాలను బయటికి తెచ్చారుచనిపోయారు.<ref name="autogenerated2" /> ఇదిలా ఉండగా, అలహాబాదు నుండి కంపెనీ దళాలు కాన్పూరుకు బయల్దేరాయి. నానాసాహెబ్ కాన్పూరును కాపాడుకోలేడని జూలై 15 నాటికి స్పష్టమైంది. బందీలను చంపెయ్యాలని నానా సాహెబ్, ఇతర నయాకులూనాయకులూ నిర్ణయించారు. సిపాయీలు ఈ పని చేసేందుకు నిరాకరించగా, ఇద్దరు ముస్లిము కసాయిలు, ఇద్దరు హిందూ రైతులు, నానా అంగరక్షకుడొకరూ కలిసి బీబీఘర్ లోకి వెళ్ళారు. కత్తులు, గొడ్డళ్ళతో వాళ్ళు యూరపియన్లను చంపేసారు.<ref>{{Harvnb|Harris|2001|p=92}}</ref> ఆ హత్యాకాండ తరువాత అక్కడి గోడలు రక్తంతో తడిసిన చేతుల మరకలతో నిండిపోయాయి. నేలపై మనుషుల మాంసఖండాలు చెల్లచెదురుగా పడ్డాయి.<ref>{{Harvnb|Harris|2001|p=95}}</ref> చనిపోయిన వాళ్లను, చనిపోతున్న వాళ్లనూ దగ్గర్లోని బావిలో పడవేసారు. 15 మీటర్ల లోతున్న బావి, పైనుండి 1.8 మీటర్ల వరకూ నిండిపోయింది <ref>Essential Histories, the Indian Mutiny 1857–58, Gregory Fremont-Barnes, Osprey 2007, p. 53.</ref> మిగిలిన శవాలను గంగానదిలోకి విసిరేసారు.<ref>S&T magazine No. 121 (September 1998), p. 58.</ref>
ఈ క్రూర హంతక చర్యకు చరిత్రకారులు అనేక కారణాలను చెప్పారు. బందీలు ఎవరూ లేరని తెలిస్తే కాన్పూరు వస్తున్న బ్రిటిషు సైన్యం తిరిగి వెళ్ళిపోతుందని భావించి ఇలా ఆదేశించి ఉండవచ్చు. బ్రిటిషు వాళ్ళు కాన్పూరును తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాక, వాళ్లకు సమాచారమేమీ తెలియకుండా ఉండేందుకు చేసి ఉండవచ్చు. నానా సాహెబ్‌కుసాహిబ్‌కు బ్రిటిషు వారితో ఉన్న సత్సంబంధాలను దెబ్బతీసే కుట్రతో కొందరు ఈ పని చేసి ఉండవచ్చు.<ref name="autogenerated3">John Harris, The Indian mutiny, Wordsworth military library 2001, p. 92.</ref> గంగా నది వద్ద జరిగిన కాల్పుల్లో తాము పాల్గొన్నామని బందీలు గుర్తు పడతారేమోననే భయంతో కొందరు ఇలా చేసి ఉండవచ్చు.<ref name="autogenerated4" /><gallery mode="packed">
ఈ మారణకాండమారణకాండతో సిపాయిల పట్ల బ్రిటిషు వారి వ్యతిరేక ధోరణి మరింత బలపడింది. ఈ సంఘటన గురించి విన్న బ్రిటిషు ప్రజలు హతాశులయ్యారు. సాంరాజ్యసామ్రాజ్య వ్యతిరేక, భారత అనుకూల వర్గాలు తమకున్న మద్దతును పూరిగా కోల్పోయాయి. మిగిలిన తిరుగుటుతిరుగుబాటు కాలమంతా బ్రిటిషు వారికి కాన్పూరుకాన్పూరే రణనినాదమైంది. తిరుగుబాటు అంతాన నానా సాహెబ్సాహిబ్ అదృశ్యమయ్యాడు. ఏమయ్యాడో తెలియదు.
నీల్ సెప్టెంబరు 26 న లక్నో జరిగిన యుద్ధంలో మరణించాడు. ఆనాటి కొందరు బ్రిటిషర్లు నీల్‌ను గొప్పగా కీర్తించారు.<ref>Units of the Army of the Madras Presidency wore blue rather than black shakoes or forage caps.</ref> బ్రిటిషర్లు కాన్పూరును స్వాధీనం చేసుకున్నాక, వళ్ళువాళ్ళు తమ సిపాయి బందీలను బీబీఘర్‌కు తీసుకువెళ్ళి అక్కడి గోడలపైన, నేలపైనా ఉన్న రక్తపు మరకలను వాళ్ళ చేత నాకించారు.<ref>{{Citation|title=The Victorians at War, 1815–1914: An Encyclopaedia of British Military|first=Harold E.|last=Raugh|year=2004|publisher=[[ABC-CLIO]]|location=[[Santa Barbara, California|Santa Barbara]]|isbn=978-1-57607-925-6|oclc=54778450|page=89}}</ref> కొంత మందిని ఉరితీసారు. మరి కొందరిని శతఘ్నులలో పెట్టి పేల్చివేసారు. ఆ సిపాయీలు మారణకాండలో పాల్గొనలేదుగదా అని కొందరు అన్నప్పటికీ, దాన్ని వీళ్ళు ఆపలేదనిఆపలేదు కొందరుకదా అని అన్నారుజవాబిచ్చారు. కెప్టెన్ థాంప్సన్ ఈ సంగతిని ధ్రువీకరించాడు.
09:39, 12 marchi 2019 naati kuurpu
202 bytes added , 1 samvatsaram kritam
enkanpuru: bhasha savaranalu
09:24, 12 marchi 2019 naati kuurpu (savarinchu)
09:39, 12 marchi 2019 naati kuurpu (savarinchu) (diddubaatu radducheyyi)
(enkanpuru: bhasha savaranalu)
joonlo janaral veelar kindanetrutvamlo unna sipaayilu tirugubaatu chesi, eurapiyanlu untunna praantaanni muttadinchaaru. oka sainikudigaa veelarnu andaruu gouravinchevaaru. atadoka hindu streeni pelli chesukunnadu. tanakunna pratishtapaina, nanasaheabitoonaanaa saahibeto tanakunna manchi sambandhaala paina aadhaarapadi, muttadini edurkovadamloeedurko, aahaaraanni nilva chesukovadamlochesukovada atadu kontha alasatvam vahinchaadu. moodu vaaraala muttadi taruvaata vaalla vadda moode rojulaku saripada aahaaram migili undi.
joon 25 na urapiyanlanu bhadramgaa alahabadu vellanistaanani nana sahebsahib pratipaadinchaadu. britishu vaallu anduku angeekarinchaaru. nana 26 raatri vellamani cheppagaanana vaallucheppagaa 27 pagalu veltaamani, tamaventa pistollu unchukuntaamanii vaallu sharatu vidhinchaaru. 27 udayaanne eurapiyanlu tama nivaasaalu vadali gangaanadilo nana saheb siddham chesi unchina padavala vaddaku brundamgaa bayaluderaaru.<ref>''The story of Cawnpore: The Indian Mutiny 1857'', Capt. [[Mowbray Thomson]], Brighton, Tom Donovan, 1859, pp. 148–159.</ref> kampeneeki vidheyulugaa unna aneka mandi sipaayilanu - vaari vidheyata kaaranamgaa gaani, vaallu "kraistavulugaa maaripoyaarani" gaanee - tirugubaatudaarlu champesaru. brundaaniki koddigaa venakagaa nadustunna kondaru gayapadda britishu adhikaarulanu kuudaa champesaru. daadaapu urapiyiyanlantaayuurapaee revu vaddaku cherukunetappatiki nadiki rendu oddula paina sipaayilu moharinchi unnaaru.<ref>Essential Histories, the Indian Mutiny 1857–58, Gregory Fremont-Barnes, Osprey 2007, p. 49.</ref> kaalpulu modalayyayi. naavikulu padavalanu vadilipetti paaripoyaaru.<ref name="autogenerated2">S&T magazine No. 121 (September 1998), p. 56.</ref> konni padavalanu chekka boggulatho tagalabettaaru.<ref name="hibbert191">{{Harvnb|Hibbert|1980|p=191}}</ref> eurapiyanlu padavalekki nadiloki vellaalanipaaripovaalana prayatninchaaru gaanee moodu padavalu matrame vellagaligaayi. dazanu mandi gaayapadeenagaayapadina magavaarito unna oka padava kontha dooram pogaliginappatiki tirugubaatudaarlu daanni pattukuni tirigi venakku tecchaaru. chivarilo tirugubaatudaarlu neella loki dooki, chavakunda nadilo evaraina migili unte vaallanu kuudaa champesaru.<ref name="hibbert191" /> kaalpulu aagaaka, bratiki unna vaallanu chuttumutti, vaarilo magavaallanu champesaru.<ref name="hibbert191" /> ee naramedham mugisetappatiki, daadaapugaa magavallandaru chanipoyaru. migilina streelu, pillalanu bandeelugaa pattukunnaru. aa tarvaata vaallanu kuudaa beebeeghar naramedhamlo champesaru.<ref name="autogenerated4">''A History of the Indian Mutiny'' by G. W. Forrest, London, William Blackwood, 1904.</ref> nalugu magavaallu matrame - iddaru private sainikulu, oka leftenntulephtinem, kepten moubrey thamson - tappinchukogaligaaru. moubrey thamson ''dhi story af conmor'' (landan, 1859) ane pustakamlo aanaati sanghatanaku pratyaksha saakshigaa tana anubhavaalanu rasadu.
taruvaata jarigina vichaaranalo, urapiyanlanu champalane pathakamemee ledani chebutuu [[tantia thope]] ilaa cheppaadu: eurapiyanlu padavallo ekkesaaru. padavalanu ponimmani suuchistuu tantia thope kudi cheyyettaadu. sarigga appudu akkadunna gumpu lonchi evaro eela vesaaduvesaaru. daamto alajadi regindi. padava sarangulu padavallonchi dookesaaru. tirugubaatudaarlu vichchalavidigaa kaalpulu modalupettaaru. daggarlone unna sawada kothilo unna nana saahebeku ee sangati telisi kaalpulanu aapenduku ventane vachaadu.<ref>''Kaye's and Malleson's History of the Indian Mutiny''. Longman's, London, 1896. ''Footnote, p. 257''.</ref> britishu charitrakaarulu kondaru kuudaa adideenni oka anukoni hatat sanghatanagaa bhaavinchaaru; evaro modati kaalpu modalupettarukalcha, aandolana chendina britisharlu edurukaalpulu modalupettaaru, ika aa taruvaata jarigina naramedhaanni evaruu aapaleka poyaru.<ref>Edwardes, ''Battles of the Indian Mutiny'', p. 56.</ref>
bandeelanu mundu sawada kotiki teesukuvellaaru. aa taruvaata sthaanika magistretu gumasta vaddaku (beebeeghar) teesukuvellaaru.<ref>{{Harvnb|David|2003|p=250}}</ref> akkada fategad nunchi vachina kaandiseekulu kuudaa unnaaru. mottam aiduguru magavaaru, 206 guru streelu, pillaluu beebeegharelo rendu vaaraala paatu bandeelugaa unnaaru. oka vaaramlo 25 mandi virechanaalu, kalara kaaranamgaa chanipoga savaalanu bayatiki techaruchanipoyaru.<ref name="autogenerated2" /> idila undagaa, alahabadu nundi company dalaalu kaanpuuruku bayalderaayi. nanasaheb kaanpuurunu kapadukoledani juulai 15 naatiki spashtamaindi. bandeelanu champeyyaalani nana saheb, itara nayaakuluunaayakuluu nirnayinchaaru. sipaayeelu ee pani chesenduku niraakarinchagaa, iddaru muslimu kasaayilu, iddaru hindu raitulu, nana angarakshakudokaru kalisi beebeeghar loki vellaaru. kattulu, goddallatho vaallu urapiyanlanu champesaru.<ref>{{Harvnb|Harris|2001|p=92}}</ref> aa hatyakanda taruvaata akkadi godalu raktamtho tadisina chetula marakalatho nindipoyaayi. neelapai manushula mamsakhandalu chellachedurugaa paddai.<ref>{{Harvnb|Harris|2001|p=95}}</ref> chanipoyina vaallanu, chanipotunna vaallanuu daggarloni baavilo padavesaru. 15 meaterla lotunna baavi, painundi 1.8 meaterla varakuu nindipoyindi <ref>Essential Histories, the Indian Mutiny 1857–58, Gregory Fremont-Barnes, Osprey 2007, p. 53.</ref> migilina savaalanu gangaanadiloki visiresaaru.<ref>S&T magazine No. 121 (September 1998), p. 58.</ref>
ee krura hantaka charyaku charitrakaarulu aneka kaaranaalanu cheppaaru. bandeelu evaruu lerani teliste kaanpuru vastunna britishu sainyam tirigi vellipotundani bhavinchi ilaa aadesinchi undavacchu. britishu vaallu kaanpuurunu tirigi swaadheenam chesukunnaka, vaallaku samacharamemi teliyakunda undenduku chesi undavacchu. nana saahebekusaahibna britishu vaaritho unna satsambandhaalanu debbatise kutratho kondaru ee pani chesi undavacchu.<ref name="autogenerated3">John Harris, The Indian mutiny, Wordsworth military library 2001, p. 92.</ref> gangaa nadi vadda jarigina kaalpullo taamu palgonnamani bandeelu gurtu padataremonane bhayamto kondaru ilaa chesi undavacchu.<ref name="autogenerated4" /><gallery mode="packed">
ee maaranakaandamaaranakaanthe sipaayila patla britishu vaari vyatireka dhorani marinta balapadindi. ee sanghatana gurinchi vinna britishu prajalu hatasulayyaru. saamraajyaasaamrajya vyatireka, bhaarata anukuula vargaalu tamakunna maddatunu puurigaa kolpoyayi. migilina tirugututirugubaatu kalamanta britishu vaariki kaanpuurukaanpooree rananinaadamaindi. tirugubaatu antaana nana sahebsahib adrushyamayyaadu. emayyado teliyadu.
neel septembaru 26 na lakno jarigina yuddhamlo maraninchaadu. aanaati kondaru britisharlu neelnu goppagaa keertinchaaru.<ref>Units of the Army of the Madras Presidency wore blue rather than black shakoes or forage caps.</ref> britisharlu kaanpuurunu swaadheenam chesukunnaka, valluvaallu tama sipai bandeelanu beebeeghareku teesukuvelli akkadi godalapaina, neelapainaa unna raktapu marakalanu vaalla chetha naakinchaaru.<ref>{{Citation|title=The Victorians at War, 1815–1914: An Encyclopaedia of British Military|first=Harold E.|last=Raugh|year=2004|publisher=[[ABC-CLIO]]|location=[[Santa Barbara, California|Santa Barbara]]|isbn=978-1-57607-925-6|oclc=54778450|page=89}}</ref> kontha mandini uriteesaaru. mari kondarini sataghnulalo petti pelchivesaaru. aa sipaayeelu maaranakaandalo palgonaledugada ani kondaru annappatikii, daanni veellu aapaledaniaapaledu kondarukada ani annaarujavaabichaaru. kepten thampson ee sangatini dhruveekarinchaadu.