పెందుర్తి, న్యూస్‌టుడే ఎక్కడ పడితే అక్కడ చెత్తా చెదారం… వీధుల్లో బహిరంగ మలవిసర్జన… అశాస్త్రీయంగా చెత్తను తగలబెట్టడం… గోతిలో పాతిపెట్టడం… చెల్లాచెదురుగా ఎగురుతున్న చిత్తుకాగితాలు, పాలిథిన్‌ సంచులు… కుళ్లిన దశలో ఉన్న జంతువుల, పక్షుల కళేబరాలు… గ్రామ శివారుల్లో చెత్తను పారవేసే ప్రాంతం వైపు వెళ్లాలంటేనే తీవ్ర దుర్వాసనతో అసహ్యించుకునే పరిస్థితి… ఈ దుస్థితికి చరమగీతం పాడి డంపింగు యార్డులను సుందరంగా తీర్చిదిద్దడమే కాకుండా పనికిరాని చెత్త నుంచి సంపదను సృష్టించి గ్రామాభివృద్ధికి తోడ్పడేలా చేయాలన్న లక్ష్యంతో… స్వచ్ఛ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కార్యక్రమంలో భాగంగా జిల్లాలో మండలానికి ఒక్కటి చొప్పున 39గ్రామాల్లో చెత్త నుంచి సంపద తయారీ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఈ మేరకు ఇటీవల పెందుర్తి మండలంలోని గుర్రమ్మపాలెం గ్రామంలో ఈ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు. కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ స్థాయీ సంఘం సభ్యులు ఈ కేంద్రాన్ని సందర్శించి సంతృప్తి వ్యక్తం చేసింది.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పంచాయతీరాజ్‌ శాఖ ఆధ్వర్యంలో చేపట్టిన చెత్తతో సంపద తయారీ కేంద్రాల నిర్వహణలో భాగంగా ప్రతి గ్రామంలో 250 కుటుంబాలకు ఒక స్వచ్ఛ రాయబారిని నియమిస్తారు. వారు గ్రామంలో ప్రతి ఇంటికి వెళ్లి తడి, పొడి చెత్తను వేర్వేరుగా సేకరిస్తారు. దాన్ని సేంద్రియ ఎరువుల తయారీ కేంద్రానికి తరలిస్తారు. అక్కడ పొడి చెత్తను వేరు చేసి నిల్వ ఉంచుతారు. కుళ్లిపోయేందుకు అనువైన తడి చెత్తను ప్రత్యేకమైన బెడ్‌పై వేసి దిమిసెతో తొక్కుతారు. ఈ వ్యర్థాలను తొట్టెల్లో ఉన్న పేడ, వానపాముల మిశ్రమంలో వేస్తారు. ఆపై తడిపిన గోనె సంచులను కప్పివేస్తారు. మిశ్రమంలో వానపాములు పెరిగి సహజ సిద్ధమైన సేంద్రియ ఎరువు తయారవుతుంది. ఈ ఎరువులను వ్యవసాయానికి వినియోగించుకోవచ్చు. ఈ ఎరువును కిలో రూ. 8 నుంచి రూ. 10 చొప్పున విక్రయించాలని అధికారులు నిర్ణయించారు. పొడి చెత్త అంటే… కాగితాలు, గాజు, ప్లాస్టిక్‌ వంటి వ్యర్థాలను అమ్మకం చేస్తారు.
హరిత రాయబారులు సేకరించిన చెత్తను ఆధునిక పద్ధతుల్లో పునర్వినియోగించేందుకు అనువుగా యార్డులను రూపొందించారు. గుర్రమ్మపాలెంలో సుమారు 4 సెంట్ల స్థలంలో సేంద్రియ ఎరువుల తయారీ కేంద్రాన్ని నిర్మించారు. గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం, గ్రామ పంచాయతీ 14వ ఆర్థిక సంఘం నిధుల నుంచి రూ. 4.50 లక్షలు ఇందుకోసం ఖర్చు చేశారు. ఇందులో భాగంగా ఈ ప్రాంతంలో షెడ్డు నిర్మాణంతో పాటు ఎరువుల తయారీ, పొడి చెత్త సేకరణకు సిమెంటు తొట్టెలు నిర్మించారు. స్టోర్‌ గది, విద్యుత్తు, నీటి సరఫరా ఏర్పాట్లు చేశారు. గాజు, ప్లాస్టిక్‌ వస్తువులను శిథిలం చేసేందుకు ఒక యంత్రం, వస్త్ర సంబంధిత వ్యర్థాలను నిర్వీర్యం చేసే యంత్రం, చెత్త సేకరణకు నాలుగు రిక్షాలు, చేతికి గ్లౌజులు, తలకు హెల్మెట్‌, ఇతర పరికరాలను సమకూర్చారు. చెత్త నిర్వహణ కేంద్రంతో పాటు దగ్గరలోనే పశుపక్ష్యాదుల కళేబరాల సంస్కారాలకు, భవన నిర్మాణ వ్యర్థాల వంటివి నిర్వహించేందుకు ప్రత్యేక స్థలాలను గుర్తించారు. కేంద్రం చుట్టూ ప్రహారీ నిర్మించారు. పరిసరాల్లో మొక్కలు నాటి హరిత శోభను తీసుకొచ్చారు. దుర్వాసనకు దూరంగా ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించారు.
గ్రామంలోని జనాభా ఆధారంగా సేంద్రియ ఎరువుల తయారీ కేంద్రం ఎంత విస్తీర్ణంలో నిర్మించాలన్నది ఆధారపడి ఉంటుంది. గుర్రమ్మపాలెం గ్రామాన్ని తీసుకుంటే… ఇక్కడ 12 వార్డుల పరిధిలో 3727 మంది జనాభా ఉండగా, 1087 నివాసాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతానికి 5వ వార్డులో ఈ తడి, పొడి చెత్తసేకరణ ప్రయోగాత్మకంగా చేస్తున్నారు. ప్రతి ఇంటి నుంచి 300 గ్రాముల నుంచి 500 గ్రాముల వరకు తడిచెత్త ఉత్పత్తి అవుతుందని అంచనా. ఈ లెక్కన రోజుకు 300 నుంచి 400 కేజీల వరకు తడిచెత్త ఉత్పత్తి అవుతుంది. ప్రతి హరిత రాయబారి 10కేజీల సేంద్రియ ఎరువును తయారు చేయాలనేది లక్ష్యం. ఇందుకు గాను హరిత రాయబారికి గ్రామ పంచాయతీ, ఎన్‌ఆర్‌ఈజీఎస్‌ సంయుక్తంగా రూ. 6వేలు వేతనంగా ఇస్తారు. ప్రతి హరిత రాయబారి 10కిలోల సేంద్రియ ఎరువుకు అవసరమైన తడిచెత్తను సేకరించాల్సి ఉంటుంది.
పంచాయతీ వార్డు సభ్యులకు ప్రస్తుతం బాధ్యతలు తక్కువే. ఈ నేపథ్యంలో వారిని కీలకంగా చేస్తూ ప్రతి వార్డు సభ్యుడికి ఒక అంగన్‌వాడీ కార్యకర్త లేదా ఆరోగ్య కార్యకర్తను తోడ్పాటుగా ఇచ్చి స్వచ్ఛతపై ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించే బాధ్యత అప్పగించారు. ఈ వార్డు కమిటీ ఆయా వార్డుల్లో చెత్తను వేర్వేరుగా ఎలా సేకరించాలనే విషయంపై గ్రామస్థులకు అవగాహన కల్పిస్తారు.
గుర్రమ్మపాలెం గ్రామస్థులంతా స్ఫూర్తిదాయకంగా ముందుకు వచ్చి ఈ యజ్ఞంలో పాలుపంచుకుంటున్నారు. చెత్తను చెత్తలా కాకుండా సంపదలా చూడాలని ప్రతి ఒక్కరికి అవగాహన కల్పిస్తున్నాం. గ్రామంలో పరిశుభ్రత పాటించాలని ప్రచారం చేస్తున్నాం. ఈ విషయంలో ప్రజలు సహకరిస్తున్నారు. త్వరలోనే గ్రామంలోని అన్ని వార్డుల్లో ఈ పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టి జిల్లాకే ఆదర్శంగా నిలుస్తాం.
pendurti, neusetude ekkada padithe akkada chetta chedaaram veedhullo bahiranga malavisarjanakae asaastreeyamgaa chettanu tagalabettadam gotilo paatipettadam chellaachedurugaa egurutunna chittukaagitaalu, palithine sanchule kullina dasalo unna jantuvula, pakshula kalebaralue grama shivaarullo chettanu paravese praantam veepu vellalantene teevra durvasanato asahyinchukune paristhitie ee dusthitiki charamageetam paadi dampingu yaardulanu sundaramgaa teerchididdadame kakunda panikiraani chetta nunchi sampadanu srushtinchi graamaabhivruddhiki todpadela cheyalanna lakshyamtham swachcha aandhrapradeshy kaaryakramamlo bhagamga jillaalo mandalaaniki okkati choppuna 39graamaallo chetta nunchi sampada tayaarii kendraalanu erpaatu cheyalani rashtra prabhutvam nirnayinchindi. ee meraku iteevala pendurti mandalamlooni gurrammapalem graamamlo ee kendraanni praarambhinchaaru. kendra graameenaabhivruddhi saakha sthaayee sangham sabhyulu ee kendraanni sandarsinchi santrupti vyaktam chesindi.
aandhrapradeshy panchayatiraji saakha aadhvaryamlo chepattina chettato sampada tayaarii kendrala nirvahanalo bhagamga prati graamamlo 250 kutumbaalaku oka swachcha raayabaarini niyamistaaru. vaaru graamamlo prati intiki velli tadi, podi chettanu ververugaa sekaristaaru. daanni sendriya eruvula tayaarii kendraaniki taralistaaru. akkada podi chettanu vaeru chesi nilva unchutaaru. kullipoyenduku anuvena tadi chettanu pratyekamaina bedmipai vesi dimisetho tokkutaaru. ee vyardhaalanu tottello unna peda, vaanapaamula mishramamlo vestaaru. aapai tadipina gone sanchulanu kappivestaaru. mishramamlo vaanapaamulu perigi sahaja siddhamaina sendriya eruvu tayaaravutundi. ee eruvulanu vyavasaayaaniki viniyoginchukovachhu. ee eruvunu kilo roo. 8 nunchi roo. 10 choppuna vikrayinchaalani adhikaarulu nirnayinchaaru. podi chetta anti kaagitaalu, gaaju, plasticke vanti vyardhaalanu ammakam chestaaru.
harita raayabaarulu sekarinchina chettanu aadhunika paddhatullo punarviniyoginchendu anuvugaa yaardulanu roopondinchaaru. gurrammapalemlo sumaru 4 sentla sthalamlo sendriya eruvula tayaarii kendraanni nirminchaaru. graameena upaadhi haami pathakam, grama panchaayatii 14va aardhika sangham nidhula nunchi roo. 4.50 lakshalu indukosam kharchu chesaru. indulo bhagamga ee praantamlo sheddu nirmaanamtho paatu eruvula tayaarii, podi chetta sekaranaku simentu tottelu nirminchaaru. store gadi, vidyuttu, neeti sarafara erpaatlu chesaru. gaaju, plasticke vastuvulanu sithilam chesenduku oka yantram, vastra sambandhita vyardhaalanu nirveeryam chese yantram, chetta sekaranaku naalugu rikshaalu, chetiki gloujulu, talaku helmetse, itara parikaraalanu samakuurchaaru. chetta nirvahana kendramtho paatu daggaralone pasupakshyaadula kalebarala samskaaraalaku, bhavana nirmaana vyardhaala vantivi nirvahinchenduku pratyeka sthalaalanu gurtinchaaru. kendram chuttu prahari nirminchaaru. parisaraallo mokkalu naati harita shobhanu teesukochaaru. durvaasanaku dooramgaa aahlaadakaramaina vaataavaranaanni srushtinchaaru.
graamamlooni janabha aadhaaramgaa sendriya eruvula tayaarii kendram entha vistiirnamlo nirminchaalannadi aadhaarapadi untundi. gurrammapalem graamaanni teesukunte ikkada 12 vaardula paridhilo 3727 mandi janabha undagaa, 1087 nivaasaalu unnaayi. prastutaaniki 5va vaardulo ee tadi, podi chettasekarana prayogaatmakamgaa chestunnaru. prati inti nunchi 300 graamula nunchi 500 graamula varaku tadichetta utpatti avutundani anchana. ee lekkana rojuku 300 nunchi 400 kejeela varaku tadichetta utpatti avutundi. prati harita rayabari 10kejeela sendriya eruvunu tayaaru cheyalanedi lakshyam. induku gaanu harita rayabariki grama panchaayatii, nreargysisi samyuktamgaa roo. 6velu vetanamgaa istaaru. prati harita rayabari 10kilola sendriya eruvuku avasaramaina tadichettanu sekarinchalsi untundi.
panchaayatii vaardu sabhyulaku prastutam baadhyatalu takkuve. ee nepathyamlo vaarini keelakamgaa chestu prati vaardu sabhyudiki oka anganmadi kaaryakarta leda aarogya kaaryakartanu todpaatugaa ichi swachchatapai prajallo avagaahana kalpinche baadhyata appaginchaaru. ee vaardu commity aayaa vaardullo chettanu ververugaa ela sekarinchaalane vishayampai graamasthulaku avagaahana kalpistaaru.
gurrammapalem graamasthulantaa sphuurtidaayakamgaa munduku vachi ee yagnamlo paalupanchukuntunnaaru. chettanu chettalaa kakunda sampadala chuudaalani prati okkariki avagaahana kalpistunnam. graamamlo parisubhrata paatinchaalani prachaaram chestunnam. ee vishayamlo prajalu sahakaristunnaru. twaralone graamamlooni anni vaardullo ee paddhatini pravesapetti jillake aadarsamgaa nilustam.