1998... హమ్‌ సాథ్‌ సాథ్‌ హై షూటింగ్‌ సందర్భంగా జోథ్‌పూర్‌ సమీపంలోని అడవికి సహ నటులతో కలిసి సరదాగా బయలుదేరిన సల్మాన్‌కు ఆరోజు బిష్ణోయ్‌ల గురించిగానీ వాళ్ల ఆచారవ్యవహారాల గురించిగానీ కాస్త కూడా తెలిసి ఉండదు. ఉంటే వాళ్లు ఎంతో ప్రేమించే ఆ జింకల్ని వేటాడేందుకు ఎంతమాత్రం సాహసించేవాడు కాదేమో. బిష్ణోయ్‌లది ఓ ప్రత్యేక వైష్ణవ శాఖ. చెట్టు కావచ్చు, పిట్ట కావచ్చు... భూమ్మీద పుట్టిన ప్రతి ప్రాణికీ జీవించే హక్కు ఉందని నమ్మే సమాజం. వందల ఏళ్ల నుంచీ పశ్చిమ థార్‌ ఎడారినే నమ్ముకుని జీవిస్తున్న వీళ్లు రాజస్థాన్‌, పంజాబ్‌, హర్యానా రాష్ట్రాల్లో కనిపిస్తారు. వీళ్లకి ప్రకృతే ప్రధాన దైవం. ప్రాణం పోతున్నా చెట్టును కొట్టరు. జంతువును వేటాడరు. పూర్తి శాకాహారులు. వంట చేసుకోవాలన్నా రాలిన ఎండుపుల్లల్ని ఏరుకుంటారేగానీ చెట్టు రెమ్మను కూడా తెంపరు. ఎడారిలో పచ్చని చెట్లతో కూడిన గ్రామాలుంటే అవి కచ్చితంగా వీళ్లవే అని చెప్పవచ్చు. వేటగాళ్లను తమ పరిసరాల్లోకి కూడా అడుగుపెట్టనివ్వరు. ఎడారి పల్లెల్లో సాదాసీదాగా జీవించే వీళ్లకు పర్యావరణంపట్ల అంతటి నిబద్ధత, అందుకోసం అవిశ్రాంతగా పోరాడే శక్తి ఎలా వచ్చిందంటే...
జై జంభోజీ..!
పదిహేనో శతాబ్దంలో జోధ్‌పూర్‌ సమీప గ్రామానికి చెందిన జంభోజీ అనే వ్యక్తి, సన్యాస జీవితాన్ని స్వీకరించి, స్వామి జంభేశ్వర్‌ మహరాజ్‌గా పేరొందాడు. ప్రకృతిలో మనిషి జోక్యం వల్లే కరవుకాటకాలు వస్తున్నాయనీ పర్యావరణాన్ని రక్షించాలని స్థానికులకు ప్రబోధించాడు. అందుకోసం నాగరీ లిపిలో 29 నియమాలతో కూడిన శబ్దావళిని రచించాడు. వాటిని పాటించే వాళ్లందరినీ బిష్ణోయ్‌లుగా ప్రకటించాడు. అలా ఆవిర్భవించిందే బిష్ణోయ్‌ సమాజం. రాజస్థానీలో బిష్‌ అంటే 20, నోయ్‌ అంటే తొమ్మిది.
'చెట్లను కొట్టకూడదు, జంతువులను చంపకూడదు, పర్యావరణాన్ని రక్షించాలి, పొగ తాగకూడదు, మద్యం ముట్టుకోకూడదు, మాంసం తినకూడదు, అబద్ధం చెప్పకూడదు, దొంగతనం చేయకూడదు, సూర్యోదయానికి ముందే రోజూ స్నానం చేయాలి, విష్ణువుని ఆరాధించాలి...' వంటి ప్రధాన నియమాలతో ప్రకృతినీ తోటి ప్రాణులనీ ప్రేమిస్తూరక్షిస్తూ దైవాన్ని ఆరాధిస్తూ జీవించాలి అన్నదే ఆ శబ్దావళి సారాంశం. అదే బిష్ణోయ్‌ల సిద్ధాంతం.
'మీ చెట్లనూ జంతువులనూ రక్షించుకోండి స్థానికంగా పెరిగే ఖేజడీ(జమ్మి) చెట్లను అస్సలు కొట్టొద్దు' అన్న గురువు మాటను నాటి నుంచి నేటివరకూ వేదవాక్కులా భావిస్తున్నారు బిష్ణోయ్‌లు. వాటి రక్షణ కోసం పోరాటాలూ ఉద్యమాలూ చేయడం బిష్ణోయ్‌లకి కొత్త కాదు. చిప్కో ఉద్యమానికి వీళ్లను ఆద్యులుగా చెప్పొచ్చు. 1730 సెప్టెంబరులో జోధ్‌పూర్‌ మహారాజు అభయ్‌ సింగ్‌, కొత్త భవంతి నిర్మాణం కోసం అవసరమైన కలప కోసం సమీప జల్నాడి గ్రామంలోని ఖేజడీ చెట్లను నరికి తెమ్మని ఆదేశించాడు. అప్పుడు అమృతాదేవి అనే యువతి సారధ్యంలో గ్రామస్థులంతా కలిసి వాళ్లను అడ్డుకునేందుకు ప్రయత్నించారు. వాళ్లు వినకపోయేసరికి 'పడిపోయిన చెట్టు కన్నా మనిషి తల ఎక్కువ కాదు' అంటూ అమృత ఓ చెట్టును హత్తుకోగా, గొడ్డలి వేటు ఆమె మీద పడింది.
ఆనాటి పోరులో ఏకంగా 363 మంది అమృతలానే చెట్లకోసం ప్రాణాలొదిలేశారు. విషయం తెలిసి రాజు స్వయంగా గ్రామానికి వచ్చి క్షమాపణ చెప్పి, ఇంకెప్పుడూ కలపకోసం చెట్లను కొట్టమనీ, బిష్ణోయ్‌లు నివసించే గ్రామాల్లో వేట నిషిద్ధమనీ ప్రకటించాడట. అప్పటినుంచీ బిష్ణోయ్‌లు తమపరిసరాల్లో అడవుల్ని విస్తారంగా పెంచారు. అక్కడ జీవించే జింకలూ కృష్ణజింకలూ దుప్పులకి మనుషులంటే అస్సలు భయం ఉండదు. ఆకలి వేస్తే గ్రామాల్లోకి వెళతాయి. వాటికి గ్రామీణులు తమ చేతులతోనే తినిపిస్తారు. తల్లి మరణించి పాలకోసం అల్లాడే పిల్లజింకలను అక్కున చేర్చుకుని, పిల్ల తల్లులు పాలిచ్చి మరీ పెంచుతారు. పిల్లల్ని అయినా పస్తు పెడతారు కానీ వాటికి తప్పక ఆహారం ఇస్తారు. పసిపిల్లల్లానే వాటినీ లాలిస్తారు. వాటినీ తమ కుటుంబ సభ్యుల్లానే చూసుకుంటారు. ముఖ్యంగా కృష్ణజింకల్ని తమ గురువు అవతారంగా భావిస్తారు.
బహుశా అందుకేనేమో, సల్మాన్‌ విషయంలో 20 ఏళ్లు పోరాడారు. ఇది తప్పా ఒప్పా అన్న తర్కాన్ని వదిలేస్తే అడవిలోని చెట్లూ జంతువులూ తమ బిడ్డలతో సమానమనే బిష్ణోయ్‌... నిజంగానే ఓ ప్రత్యేక సమాజం..!
1998... hamy sathe sathe hai shootingy sandarbhamgaa jothepure sameepamloni adaviki saha natulatho kalisi saradaagaa bayaluderina salmanniku aaroju bishnoyyla gurinchigaanii vaalla aacharavyavahaaraala gurinchigaanii kaasta kuudaa telisi undadu. unte vaallu entho preminche aa jinkalni vetaadenduku entamaatram saahasinchevaadu kademo. bishnoyiladi oo pratyeka vaishnava saakha. chettu kaavachhu, pitta kaavachhu... bhoommeeda puttina prati praanikee jeevinche hakku undani namme samajam. vandala ella nunchi paschima thare edaarine nammukuni jeevistunna veellu rajasthanni, panjab, haryana rashtrallo kanipistaaru. veellaki prakruthe pradhaana daivam. praanam potunna chettunu kottaru. jantuvunu vetaadaru. puurti saakaahaarulu. vanta chesukovalanna raalina endupullalni erukuntaregani chettu remmanu kuudaa temparu. edaarilo pachani chetlatho kuudina gramalunte avi kachitamgaa veellave ani cheppavachhu. vetagaallanu tama parisaraalloki kuudaa adugupettanivvaru. edaari pallello saadaasiidaagaa jeevinche veellaku paryaavaranampatla antati nibaddhata, andukosam avisraantagaa porade sakti ela vachindante...
jai jambhoji..!
padiheno sataabdamlo jodhepure sameepa graamaaniki chendina jambhoji ane vyakti, sanyasa jeevitaanni sweekarinchi, swami jambheshwarka maharajega perondaadu. prakrutilo manishi jokyam valle karavukaatakaalu vastunnaayanii paryaavaranaanni rakshinchaalani sthaanikulaku prabodhinchaadu. andukosam nagari lipilo 29 niyamaalato kuudina sabdaavalini rachinchaadu. vaatini paatinche vaallandarinii bishnoyylugaa prakatinchaadu. alaa aavirbhavinchinde bishnoyy samajam. raajasthaaneelo bishi ante 20, noyy ante tommidi.
'chetlanu kottakudadu, jantuvulanu champakudadu, paryaavaranaanni rakshinchaali, poga taagakuudadu, madyam muttukokudadu, maamsam tinakudadu, abaddham cheppakudadu, dongatanam cheyakudadu, suuryoodayaaniki munde roojoo snaanam cheyali, vishnuvuni aaraadhinchaali...' vanti pradhaana niyamaalato prakrutinee thoti praanulanee premistoorakshistuu daivaanni aaraadhistuu jeevinchaali annade aa sabdavali saaraamsam. adhe bishnoyyla siddhaantam.
'mee chetlanuu jantuvulanuu rakshinchukondi sthaanikamgaa perige khejadi(jammi) chetlanu assalu kottoddu' anna guruvu maatanu naati nunchi netivarakuu vedavakkula bhaavistunnaaru bishnoyylu. vaati rakshana kosam poraataaluu udyamaaluu cheyadam bishnoyyelaki kotta kaadu. chipco udyamaaniki veellanu aadyulugaa cheppochu. 1730 septembarulo jodhepure maharaju abhay singe, kotta bhavanti nirmaanam kosam avasaramaina kalapa kosam sameepa jalnadi graamamlooni khejadi chetlanu nariki temmani aadesinchaadu. appudu amrutadevi ane yuvati saaradhyamlo graamasthulantaa kalisi vaallanu addukunenduku prayatninchaaru. vaallu vinakapoyesariki 'padipoyina chettu kanna manishi tala ekkuva kaadu' antuu amruta oo chettunu hattukogaa, goddali vetu aame meeda padindi.
aanaati porulo ekamgaa 363 mandi amrutalaane chetlakosam praanaalodilesaaru. vishayam telisi raju swayamgaa graamaaniki vachi kshamaapana cheppi, inkeppuduu kalapakosam chetlanu kottamanee, bishnoyylu nivasinche graamaallo veta nishiddhamanee prakatinchaadata. appatinunchii bishnoyylu tamaparisaraallo adavulni vistaaramgaa penchaaru. akkada jeevinche jinkaluu krushnajinkaluu duppulaki manushulante assalu bhayam undadu. aakali veste graamaalloki velataayi. vaatiki graameenulu tama chetulathone tinipistaaru. talli maraninchi palakosam allade pillajinkalanu akkuna cherchukuni, pilla tallulu paalicchi mari penchutaaru. pillalni aina pastu pedataaru cony vaatiki tappaka aahaaram istaaru. pasipillallaane vaatinii laalistaaru. vaatinii tama kutumba sabhyullaane chusukuntaru. mukhyamgaa krishnajinkalni tama guruvu avataaramgaa bhaavistaaru.
bahusa andukenemo, salmanni vishayamlo 20 ellu poraadaaru. idhi tappa oppa anna tarkaanni vadileste adavilooni chetluu jantuvuluu tama biddalatho samanamane bishnoyy... nijamgaane oo pratyeka samajam..!