బహుజన చైతన్యం, భా వజాల వ్యాప్తి, ఉద్య మ కార్యాచరణ మూలంగా అంబేద్కర్‌, జ్యోతిబాఫూలే గురి ంచి ప్రపంచమంతట, దేశవ్యా ప్తంగా ప్రచారంలోకి వస్తున్నది. ఆ వరుసలో వారి సరసన ని లబడాల్సిన మరో వ్యక్తి గురించి అందరికీ తెలియదు. దేశ జనా భాలో సగానిక పైగా ఉన్న బీసీ లకు ఎంతోమేలు చేసిన మహానీ యుడైన ఆయనే బిందేశ్వరి ప్రసాద్‌ మండల్‌ (బీపీ మండల్‌). కేంద్రంలో విద్యా, ఉద్యోగాల్లో బీసీలకు 27 శాతం రిజర్వేషన్‌ కల్పించాలని వీరి నేతృత్వంలోని మం డల్‌ కమిషన్‌ ప్రతిపాదించింది. దాన్ని దశాబ్దం తర్వాత గానీ అమలులోకి తెచ్చింది. మండల్‌ కమిషన్‌ నివేదిక లేకుండా జాతీయ బీసీ కమిషన్‌లు గానీ, రాష్ట్రంలో బీసీ కమిషన్లు గానీ లేవు. సామాజిక, రాజకీయ పరి ణామాల్లో ఒక ప్రత్యేక అధ్యాయం. బీసీలు ఉన్నంత కాలం ఈ దేశంలో మండల్‌ పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. మంచి వక్త, విశ్లేషకులు, అధికార పక్షంలోను, ప్రతిపక్ష పాత్రను పోషించేవాడు. నొప్పించక ఒప్పించేవాడు బీపీ మండల్‌.
బీపీ మండల్‌ 25 ఆగస్టు 1928లో బీహార్‌లో గొర్రెల కాపరుల కుటుంబంలో జన్మించారు. తన 23వ యేటా జిల్లా కౌన్సిల్‌కి ఎన్నికయ్యారు. 1945- 51 మధ్యకాలంలో జ్యూడీషియల్‌ మేజిస్ట్రేట్‌గా జీతం తీసుకోకుండా పని చేశారు. బీపీ మండల్‌ రాజకీయ జీవితం భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌తో మొదలైంది. 1952లో మొదటి సారి బీహార్‌ అసెంబ్లీకి శాసనసభ్యు నిగా ఎన్నికయ్యారు. అధికార పార్టీలో ఉంటూనే బలహీనవర్గాల స్థితిగతులపై మాట్లాడేవారు. బలహీ నులపై దాడులను ఖండించేవాడు. నిరసన తెలిపేవా డు. 1965లో తన నియోజకవర్గంలో దళిత, మైనార్టీ లపై పోలీసులు చేస్తున్న అత్యాచారాలపై మాట్లాడా లని మండల్‌ భావించారు. కానీ అధికారపక్షంలో ఉండి ఈ అంశంపై మాట్లాడకూడదని ముఖ్యమంత్రి ఆదేశించినా తన మనస్సాక్షిని చంపుకోలేక ప్రతిపక్ష పాత్ర నిర్వహించడానికి సిద్ధమై అధికార పార్టీని ఎండగట్టాడు. ఆ తర్వాత సంయుక్త సోషలిస్టు పార్టీ (ఎస్‌ఎస్‌పీ)లో చేరాడు. విలువలు నమ్మిన వ్యక్తిగా ఆ యనకు పేరుంది. డాక్టర్‌ రామ్‌ మనోహార్‌లోహి యా, జయప్రకాష్‌ నారాయణ్‌ల స్ఫూర్తితో పని చేశారు.
1967లో జరిగిన ఎన్నికలలో సోషలిస్టు పార్టీ నుండి పోటీ చేశారు. 7 సీట్లు ఉన్న ఆ పార్టీకి 69 సీట్లు లభించాయి. కేవలం ఆయన కృషి, ప్రచారం వ ల్ల ఆ విధంగా బీహార్‌లో మొట్టమొదటి కాంగ్రేసేతర ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. బీహార్‌ ఆరోగ్య శాఖ మంత్రిగా పనిచేశారు. పార్టీలో, ప్రభుత్వంలో విభేదాలు రావడం తో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ మద్దతుతో 1968 ఫిబ్రవరి 1న మండల్‌ బీహార్‌ రాష్ట్ర రెండవ ముఖ్యమంత్రిగా పని చేశారు. కాంగ్రెస్‌ పార్టీ సీనియర్‌ నేతల అవినీతిపై అ య్యర్‌ కమిషన్‌ వేశారు. ఆ కమిషన్‌ నివేదికను బహి రంగ పర్చవద్దంటూ నాటి ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ స్వ యంగా వత్తిడి తెచ్చినా నివేదికను బయటపెట్టారు. దీంతో కేవలం 30 రోజులకే ముఖ్యమంత్రి పదవికి రా జీనామా చేసి ప్రజాపక్షం వహించారు. ప్రజల ప్రోత్సా హంతో 1967లో సోషిత్‌ దళ్‌ (అణగారిన ప్రజల పార్టీ)ని స్థాపించారు. 1967 నుండి 70 వరకు లోక్‌ సభ సభ్యునిగా 1972లో శాసనసభ్యకు తిరిగి ఎన్నిక య్యారు. పరిపాలనలో కులతత్వాన్ని, నిర్ణయాల్లో కుల ప్రస్థావనలపై దునుమాడారు. కింది ఉద్యోగి నుండి వైస్‌ చాన్సలర్‌ దాకా ఒకే కులం వారిని నింపాలని చేసే ప్రయత్నా లను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. 1974 లో శాసనసభ సభ్య త్వానికి రాజీనామా చేసి జయప్ర కాష్‌ నారాయణ సారథ్యంలో నడుస్తున్న అవినీతి వ్యతి రేక ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నా రు. 1977లో జనతా పార్టీ తరఫున లోక్‌సభకు ఎన్నికై 1979 వరకు సోషలిస్టు రాజకీయ చింతనాపరుడిగా పని చేశారు. 1978 డిసెంబర్‌లో ప్రధానమంత్రి మొరార్జీదేశారు బీపీ మండల్‌ చైర్మన్‌గా, బీసీలకు రిజర్వేషన్ల కోసం ఐదుగురు సభ్యులతో కమిషన్‌ వేశారు. మండల్‌ కమిషన్‌ నివేదికను 1980 డిసెంబర్‌ 31న రాష్ట్రపతికి సమర్పించారు. ఈ నివేది క కోసం అనేక కష్టాలకోర్చి పల్లెపల్లె తిరిగి బడుగుల బతుకు లు పరిశీలించి సమా చారం సేకరించి కేవలం 10 నెలల్లో ఈ నివేదికను తయారు చేయడం విశేషం. విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రొఫెసర్లు, విషయ నిపుణుల నుండి సామాన్యుల వరకు అత్యంత సమగ్రమైన నివేదికగా కొనియాడారు.
సమాజంలో సగానికిపైగా ఉన్న బీసీల గురించి వారి ప్రాతినిధ్య అభివృద్ధి, విద్య, ఉద్యోగ అవకాశాల గురించి మండల్‌ కమిషన్‌ రిపోర్టు భారతదేశ రాజకీయాల్లోనే ఒక కొత్త మలుపు. ఎస్సీ, ఎస్టీలకు చట్ట సభల్లో, ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు కల్పించినట్టుగా ఓబీసీలకు 27 శాతం రిజర్వేషన్లు కల్పించాలని సిఫారసు చేశారు. దీనిని వ్యతిరేకిస్తూ కోర్టులలో కేసులు నడిచాయి. 13సంవత్సరాలు అనేక ఉద్యమాలు, సుదీర్ఘ చర్చల అనంతరం 1993 నుంచి కేంద్రంలో, రాష్ట్రాల్లో శాశ్వత ప్రాతిపదికపై బీసీ కమిషన్లు ఏర్పడుతూ 27 శాతం రిజర్వేషన్లు అమలులోకి వచ్చాయి. నివేదిక సమర్పించిన 15 నెలలకే అంటే 1982 ఏప్రిల్‌ 13న బీపీ మండల్‌ కన్నుమూశారు. వారు చనిపోయిన 12 సంవత్సరాల తర్వాత అనేక పోరాటాలు, ఉద్యమాల ఫలితంగా కేవలం విద్యాసంస్థల్లో అమలు చేశారు. అది కూడా సీట్లను అదనంగా పెంచి అమలు చేశారు. ఇది కూడా ప్రయివేటు పాఠశాలల్లో అమలు చేయలేదు. పాలకుల విధాన లోపాలు వెనుకబడిన వారికి శాపాలుగా మారాయి. నేటికీ రాజకీయ రంగంలో, చట్టసభల్లో రిజర్వేషన్లు అమలు జరగడం లేదు. బీపీ మండల్‌ చేసిన కృషి చరిత్రాత్మకమైనది. ఈ సంవత్సరం శత జయంతి సందర్భంగా బహుజనులంతా బహుజన హక్కుల కోసం బీసీల సబ్‌ప్లాన్‌ కోసం పోరాడటం తక్షణ అవసరం.
bahujana chaitanyam, bhaama vajaala vyaapti, udya ma kaaryaacharana moolamgaa ambedkarke, jyotibaphule guri nchi prapanchamantata, deshavya ptamgaa prachaaramloki vastunnadi. aa varusalo vaari sarasana ni labadalsina maro vyakti gurinchi andarikee teliyadu. desha jana bhaalo sagaanika paiga unna bc laku enthomelu chesina mahani yudaina aayane bindeshwari prasadhe mandalli (bp mandalli). kendramlo vidya, udyogaallo beeseelaku 27 saatam reservation kalpinchaalani veeri netrutvamloni mam dulla kamishan pratipaadinchindi. daanni dasabdam tarvaata gaanee amaluloki tecchindi. mandalli kamishan nivedika lekunda jaateeya bc kamishanlu gaanee, rashtramlo bc kamishanlu gaanee levu. saamaajika, rajakeeya pari naamaallo oka pratyeka adhyayam. beeseelu unnanta kaalam ee desamlo mandalli paeru chirasthaayigaa nilichipotundi. manchi vakta, vislaeshakulu, adhikara pakshamloonu, pratipaksha paatranu poshinchevaadu. noppinchaka oppinchevaadu bp mandalli.
bp mandalli 25 aagastu 1928loo beeharelo gorrela kaaparula kutumbamlo janminchaaru. tana 23va yeta jilla kounsilleki ennikayyaaru. 1945- 51 madhyakaalamlo judicialiyse majistretig jeetam teesukokunda pani chesaru. bp mandalli rajakeeya jeevitam bhaarata jaateeya congressetho modalaindi. 1952loo modati saari beehare assembleeki saasanasabhyu niga ennikayyaaru. adhikara paartiiloo untoone balaheenavargaala sthithigathulapai matladevaru. balahy nulapai daadulanu khandinchevaadu. nirasana telipeva du. 1965loo tana niyojakavargamlo dalita, minarty lapai poliisulu chestunna atyaachaaraalapai matlada lani mandalli bhaavinchaaru. cony adhikaarapakshamlo undi ee amsampai matladakudadani mukhyamantri aadesinchinaa tana manassakshini champukoleka pratipaksha paatra nirvahinchadaaniki siddhamai adhikara paartiini endagattaadu. aa tarvaata samyukta soshalistu party (smseepy)loo cheraadu. viluvalu nammina vyaktigaa aa yanaku perundi. dactor rami manoharelohi yaa, jayaprakashm narayanila sphuurtithoo pani chesaru.
1967loo jarigina ennikalalo soshalistu party nundi poty chesaru. 7 seetlu unna aa paarteeki 69 seetlu labhinchayi. kevalam aayana krushi, prachaaram va lla aa vidhamgaa beeharelo mottamodati kangresetara prabhutvam erpadindi. beehare aarogya saakha mantrigaa panichesaaru. paartiiloo, prabhutvamlo vibhedaalu ravadam thoo congresse party maddatuto 1968 fibravari 1na mandalli beehare rashtra rendava mukhyamantrigaa pani chesaru. congresse party seeniery nethala avineetipai a yyari kamishan vaesaaru. aa kamishan nivedikanu bahi ranga parchavaddantuu naati pradhaani indiraagaandhii swa yangaa vattidi tecchina nivedikanu bayatapettaru. deentho kevalam 30 rojulake mukhyamantri padaviki raa jeenama chesi prajaapaksham vahinchaaru. prajala prothsa hanto 1967loo soshithe dalm (anagaarina prajala party)ni sthaapinchaaru. 1967 nundi 70 varaku loke sabha sabhyunigaa 1972loo saasanasabhyaku tirigi ennika yyaaru. paripaalanalo kulatatvaanni, nirnayaallo kula prasthaavanalapai dunumaadaaru. kindi udyogi nundi vaise chansalare daka oke kulam vaarini nimpaalani chese prayatnaa lanu teevramgaa vyatirekinchaaru. 1974 loo saasanasabha sabhya twaaniki rajinama chesi jayapra kashi narayana saarathyamlo nadustunna avineeti vyati reka udyamamlo churugga palgonna ru. 1977loo janata party tarafuna lokesabhaku ennikai 1979 varaku soshalistu rajakeeya chintanaparudiga pani chesaru. 1978 decemberelo pradhaanamantri morarjeedesaru bp mandalli chairmannga, beeseelaku reservationla kosam aiduguru sabhyulatho kamishan vaesaaru. mandalli kamishan nivedikanu 1980 dissember 31na raashtrapatiki samarpinchaaru. ee nivedi ka kosam aneka kashtalakorchi pallepalle tirigi badugula batuku lu pariseelinchi sama chaaram sekarinchi kevalam 10 nelallo ee nivedikanu tayaaru cheyadam visesham. vishwavidyaalayaalu, professorlu, vishaya nipunula nundi saamaanyula varaku atyanta samagramaina nivedikagaa koniyaadaaru.
samaajamlo sagaanikipaigaa unna beeseela gurinchi vaari praatinidhya abhivruddhi, vidya, udyoga avakaasaala gurinchi mandalli kamishan reportu bharatadesa rajakeeyaallone oka kotta malupu. essy, esteelaku chatta sabhallo, udyogaallo reservationlu kalpinchinattugaa obiseelaku 27 saatam reservationlu kalpinchaalani sifaarasu chesaru. deenini vyatirekistuu kortulalo kesulu nadichayi. 13samvatsaraalu aneka udyamaalu, sudeergha charchala anantaram 1993 nunchi kendramlo, rashtrallo saashwata praatipadikapai bc kamishanlu erpadutuu 27 saatam reservationlu amaluloki vachayi. nivedika samarpinchina 15 nelalake ante 1982 eprille 13na bp mandalli kannumuusaaru. vaaru chanipoyina 12 samvatsaraala tarvaata aneka poraataalu, udyamaala phalitamgaa kevalam vidyaasamsthallo amalu chesaru. adhi kuudaa seetlanu adanamgaa penchi amalu chesaru. idhi kuudaa prayivetu paatasaalallo amalu cheyaledu. paalakula vidhaana lopalu venukabadina vaariki saapaalugaa marai. netiki rajakeeya rangamlo, chattasabhallo reservationlu amalu jaragadam ledu. bp mandalli chesina krushi charitraatmakamainadi. ee samvatsaram sata jayanti sandarbhamgaa bahujanulanta bahujana hakkula kosam beeseela submlansi kosam poradatam takshana avasaram.