ప్రళయ కావేరీ కధలు | మోదుగు పూలు
ప్రళయ కావేరీ కధలు
28 సోమవారం అక్టో 2013
ప్రళయ కావేరీ కధలు, స.వెం. రామేశు
ఈ కధలు పదేళ్ళ క్రితం నా ఆదివారపు ఉదయాలను సమ్మోహపరిచేవి. ఆ కధన సుగంధాలను రోజంతా ఆస్వాదించి, సోమవారం కాలేజ్ లో హరిత, నేను మళ్ళీ నెమరేసుకొనే వాళ్ళం. ఆ నాలుగు నెలలు ఈ కధలు మమ్మల్ని నవ్వించి, ఏడిపించి, కోపించి, స్నేహించి, బోధించి, గాలించి, గాయపరచి, నయం చేసి, చిరునవ్వుతో మాయమయ్యాయి. పదేళ్ళ తరువాత ఆ కధలు ఈ మధ్య నన్ను వేటాడటం మొదలుపెట్టాయి. దానికి కారణం నాకు పక్షుల మీద పెరిగిన ఆశక్తి ఒక్కటే కాదు. ఆ కధల సమ్మోహనత్వాన్ని మరింత కావలించుకోగలిగిన మనః పరిణితి పెరగటం కూడా అనుకొంటాను. ఇటీవల మళ్ళీ ప్రాచుర్యం లోకి వచ్చిన శ్రీ రమణ 'మిధునం' కధ కూడ ఈ పుస్తకాన్ని నాకు గుర్తు చేసింది. ఈ కధలను రాసిన కాలమాన, భౌగోళిక, చారిత్రక నేపధ్యంలో ఉన్న భిన్నత్వం, ఆయన కధావస్తువుగా ఎన్నుకొన్నసామాజికవర్గం, అన్నిటికి మించి ఆయన కధాస్థలాన్ని, కధలలోని పాత్రలను ప్రేమించి రాసిన వైనం నాకు పలు సార్లు గుర్తుకు వచ్చి మళ్ళీ ఈ కధలను చదవాలనే కోరిక పెరిగింది. ప్రళయ కావేరి ప్రాంతానికే (ఇప్పటి పులికాట్) పరిమితమైన ప్రత్యేక మాండలికం, పక్క జిల్లావాసిగా నేను అర్ధం చేసుకోగలటం కూడా నన్నీ కధలలో మమేకం చేయగలిగింది .
ఈ పుస్తకం నాకు దొరికి, పుస్తక పరిచయం రాయాలని అనుకొన్నప్పుడు; పరిచయం కాదు ఈ కధలు మీద ఒక పరిశోధనే జరగొచ్చని అనిపించింది. నిజానికి ఈ పుస్తకం ఒక నడిచిన చరిత్ర. ఒక పర్యావరణ శాస్త్రం. పరిణామ క్రమాన్ని, సామాజిక శాస్త్రం తో కలబోసి మనకు అందించిన విజ్ఞానం. ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంత మాండలికానికి చెందిన సొగసు చదువరులకు గిలిగింతలు పెడుతుంది. 'ఉత్తరపొద్దు' ప్రచురణ కాగానే మొదటి స్పందన దాశరధి రంగాచార్య నుండి వచ్చిందట. "ఉత్తరపొద్దు తెలుగు పున్నమి వెన్నెల్లో దిశాంబరంగా సాగిపోతున్న బతుకు చక్కదనం, కలుపు మొక్క లేని తెలుగు పంట" అని స్పదించారు. కలుపు మొక్కలేదు అనటం లో ఆయన అర్ధం ఒక్క ఇంగ్లీష్ ముక్క కూడ ఈ కధల్లో వాడక పోవటం కూడా అనుకొంటాను. అంతరించిపోతున్న చాలా తెలుగు పదాలని ఈయన ఈ కధలలో నిక్షిప్తం చేసారు. ఇక సామెతలు, ఉపమానాలు, నుడికారాలు పుష్కలంగా; తెలుగు సాహిత్యాభిమానులకు మనసు నిండుగా ఉన్నాయి. అక్బర్ గారు, చిదంబరం గార్ల స్కెచ్ లు మనలను కధలలోకి నేరుగా లింక్ చేస్తాయి. ఆ మాండలికంలో మనకు అర్ధం కాని పదాలకు ఫుట్ నోట్స్ లో అర్ధాలు ఇచ్చారు.
ప్రళయ కావేరి దీవుల్లో నడిచే ఈ కధలన్నీ ఒక బాలుడి భాష్యంతో నడుస్తాయి. ఈ దీవుల్లో ఒకటైన 'జల్లల దొరువు'లో ఉంటున్న తాతా, అవ్వల దగ్గరికి సెలవల్లో గడిపి, అక్కడి సామాజిక, సాంస్కృతిక, ఆర్ధిక జీవనాన్నిరచయిత ఆకళింపు చేసుకొని పెద్దయ్యాక తన భాషాపరిజ్ఞానంతోను, సామాజిక సృహ తోనూ రాసిన కధలివి. శంకరంమంచి 'అమరావతి కధలు', వంశి 'పసలపూడి కధలు' ఖదీర్ బాబు 'దర్గమిట్ట కధలు', నామిని 'పచ్చ నీకు సాక్షిగా'.. ఇవన్నీ ఒక ప్రాంతానికీ, రచయతకి ఉన్న అనుబంధానికి చెప్పిన అందమైన భాష్యాలే. కాని ప్రళయ కావేరి కధల్లో అనుబంధంతో పాటు ఆ ప్రాంత భౌసర్గిక స్వరూపం, ఆహారపు అలవాట్లు, వారి సాంస్కృతిక జీవనానందాలు ,వాళ్ళ పంటలు, పిల్లల ఆటపాటలు, స్రీల జానపదాలు, పొడుపు కధలు….వీటన్నిటి వర్ణన ఉంటుంది. ఇదంతా ఎంత హృద్యంగానంటే గుండె మార్పిడి జరిగినట్లు; రచయిత అనుభవం, అనుభూతి సంపూర్తిగా పాఠకుడికి బదిలీ అవుతుంది.
రచయత జీవితాన్ని అన్ని ముఖాల్లోంచి దర్శిస్తాడు . ప్రళయ కావేరి కధల రచయిత స.వెం.రమేశ్ అందులో పూర్తిగా సఫలీకృతం అయినట్లు నాకు అనిపించింది. ఈయన తెలుగు భాష సంస్కృతుల పరిరక్షణ కోసం పూర్తి కాలం పని చేస్తున్న కార్యకర్త. చదివిన చదువు మానవ సమాజ పరిణామ క్రమం, తెలుగులలో రెండు ఎమ్మేలు.
రచయితకు తన తాతే భోధకుడు, తాత్వికుడు. వాళ్ళిద్దరి మధ్య ఉన్న అనుభంధాన్ని పదాడంబరంతో కాకుండా సహజమైన సహవాసం, సాన్నిహిత్యంతో మనకు అర్ధం చేయిస్తాడు రచయిత. "అమ్మంటే కన్నతల్లి మటుకే కాదురా. అమ్మంటే అమ్మబాస కూడా. అమ్మంటే అమ్మనేల కూడ." అని నేర్పిన తాత రుణం ఈ కధలు రాసి తీర్చుకొన్నాడు రచయత.
ఈ కధలలో ప్రధాన పాత్రలను పక్కన బెడితే, కొద్ది సేపున్నా నన్ను అత్యంత ప్రభావితం చేసిన పాత్ర గేణమ్మ. (కత్తిరి గాలి) వెంకన్న తాత అక్క కాశెమ్మవ్వ కూతురు. "గేణమ్మవ్వ మంచిది" అని తనలోని బాలుడి చేత చెప్పించి, గేణమ్మ ఎంత పని చేసేదో రచయత తన ఎదిగిన మెదడుతో చెబుతాడు. "ఇల్లంతా బూజులు గొట్టి చిమ్మింది. పాలవెల్లి దించి శుద్దం చేసింది. పరంటింట్లో, సుట్టింట్లో యాడన్న గుంటలు పడుంటే బంకమట్టి పూసి సదరం చేసింది. పేడేసి యిసిరంగా అలికింది. పరంటింటికి సున్నం గొట్టి యెర్రమట్టి వోరు తీసింది. బొట్టల క్రింద కలుకుల్లో పొగపెట్టి యెలికల్ని తరిమింది. మునగ చెట్టుకు పట్టిన కమ్మిటి పురుగుల్ని యెదురు కర్రకు మసేలిక సుట్టి గబ్బుసమురుతో ముంచి మంట కాల్చి చంపింది. మల్లి గుబురుకి పాది చేసి, ఆకు దూసి నీళ్ళు పోసింది. " ఇలా రెండు పేరాలు రాసి చివర్లో "ఇరవై కాళ్ళు, ఇరవై చేతుల్తో వొంటి మనిషి వొకటే మాపన కత్తిరి యెండల్ని లెక్కబెట్టకుండా పన్లన్నీ చేసింది గేణత్త" అంటూ ముగిస్తాడు. ఈమెలో మనకు మానవపరిణామక్రమంలో నాగరికత అభివృద్ధికి అహర్నిశలు శ్రమించిన ఆదిమకాలంనాటి స్త్రీ మూర్తి ఆవిష్కరిస్తుంది. ఒక్క గేణమ్మే కాదు, మండుటెండలో దాహంతో అల్లాడుతున్న బాలుడికి తన చనుబాలుతో బతికించిన వసంతక్కలో కాని, దిగులుతిప్పలో కూరుకుపోయిన బాలుడ్ని రక్షించటానికి తన ఎనిమిది గజాల కోకను ఇప్పేసి బిత్తలిగా నిలబడిన సుబ్బమ్మవ్వలో కాని; భుజానికి బిడ్డలను కట్టుకొని వేటాడి కడుపులు నింపిన మాతృసామ్య మహిళలే కనబడతారు కాని, అనుక్షణం స్త్రీత్వం ఆపాదించి రొమాంటైజ్ చేయబడిన నేటి సాహిత్యంలోని దౌర్భాగ్య స్త్రీ పాత్రలు కనబడవు.
ఈ కధా కాలం ఎనభైవ దశకం అనుకొంటాను. అప్పటికీ ప్రళయకావేరి దీవుల్లో భాగాతాలు, నాటకాలు, వాటిని చూడటానికి పక్క దీవుల నుండి చుట్టాలు బండ్లెక్కి రావాటాలు ఇవన్నీ ఉండేవి. పల్లెల్లో సాంస్కృతిక కాలుష్యం గురించి రచయత తన ఆవేదనను కధలో జొప్పించాడు. "మా కడగళ్ళు దేనికి అడగతావులే సోమి! పేటలో సినిమా ఆటంట, పెద్ద కొట్టాం కట్టి , దాంట్లో దినానికి రొండాట్లు ఆడతా వుండారు. పేట చుట్టు పక్కల వూళ్ళల్లో యిప్పుడు భోగాతాలు సూసే వాళ్ళే లేరు. నెమిలాటలు లేవు. పామాటలు లేవు. కీలు గుర్రాలు లేవు. మరగాళ్ళు లేవు. యీరదాళ్ళు లేవు, పంబజోళ్ళు లేవు.యానాది చిందుల్లేవు, యీరబద్ర పూనకాలు లేవు." (కాశెవ్వభోగోతం) ఇక్కడ ఒక సమాజంగా బ్రతికిన కులాలు పెద్దీటి గొల్లలు, యానాదులు, తూరుపు రెడ్లు, వెలమలు, బేరిశేట్లు, పట్టపు కాపులు, దేశూరి రెడ్లు.
ప్రళయ కావేరి వాసుల ప్రధాన పంట తమదలు (రాగులు). (ఏడాదికి రెండు వానలు పడితే పండే తమదలను వదిలేసి దండిగా నీరు కావాల్సిన వరిపంటను పండించటం గురించి రచయత బాధ పడ్డాడు.) చిక్కని మజ్జిగ కలిపిన అంబలి చిన్నతపీలుడు తాగటం, నెల్లి చెట్టు కింద కూసోని దోసిట్లో వేసిన సద్ది కూడు కిచ్చరగాయ(నారింజ కాయ) ఊరగాయతో తినటం,,,నా ఊహ తెలిసాక మా అమ్మమ్మ చెబుతుంటే యిలాంటివి విన్నాను. ఇక అవ్వ "యాడ్నించి తెస్తాదోగానీ, అటిక మావుడాకు, నాసరజంగాకు, పొప్పాకు, యెన్నముద్దాకు, చెంచులాకు, బచ్చలాకు, కోడి జుట్టాకు, ముళ్ళ తోటాకు, చామాకు, బొక్కినాకు, దొగ్గిలాకు, కాశాకు, తుమ్మాకు, మునగాకు, అవిశాకు,….యిట్టా ఎన్నో రకాల ఆకులు తెచ్చి కూరలు చేస్తుంటాదవ్వ. ఆ పొద్దు కూడ చెంచలాకు కూర చేసుండాది." ప్రళయ కావేరి దీవుల్లో ఫల సంపద పాలపండ్లు, కలిగి పండ్లు, బీర పండ్లు, బిక్కిపండ్లు, నిమ్మటాయలు, ఊటి పండ్లు, గొంజి పండ్లు, బలిజ పండ్లు, ఎలిక చెవులు, పిల్లొట్టాలు, చిట్టీతకాయలు, అత్తిపొండ్లు, నుంజలు (ముంజలు). ఈ ఆహారాలతో పెరిగిన మన రచయత అంత ఆరోగ్యమైన రచనలను మనకందించాడు.
రచయితకి ప్రాచుర్యం అవార్డుల ద్వారా రాదు. ఆయన సృష్టించిన పాత్రలలో పాఠకులు ఎంత మమేకం అయ్యారో అనే దాని మీదే వస్తుంది . ఆ రకంగా ఈ రచయత ధన్యత చెందినట్లే. ఒక పాఠకుడు కధలోని పాత్రలు నిష్క్రమించటం మీద కోపం ప్రకటిస్తూ ఉత్తరం రాసారు. ఎప్పుడైనా 'జల్లల దొరువు ' వెళితే ఆ పాత్రలు తమను ఆహ్వనించాలట. ఒక పాఠకుడు "నేను తప్పిపోయిన లోలాకులగాడ్ని" అంటూ ఉత్తరం రాసారు. ఒక పాఠకురాలు "నేను గుండుపద్నను రా" అంటూ. అంతగా పాఠకులు ఈ కధలలో ఇన్వాల్వు అయ్యారు. పాఠకులందరూ కోరుకొన్నట్లుగా స.వెం.రమేశ్ గారు నుంచి ఇంకా ఎంతో మంచి సాహిత్యాన్ని నేనూ కోరుకొంటున్నాను.
pralaya kaaveri kadhalu | modugu poolu
pralaya kaaveri kadhalu
28 somavaram acto 2013
pralaya kaaveri kadhalu, sa.vem. rameshu
ee kadhalu padella kritam naa aadivaarapu udayaalanu sammohaparichevi. aa kadhana sugandhaalanu rojanta aasvaadinchi, somavaram calage loo harita, nenu mallee nemaresukone vaallam. aa naalugu nelalu ee kadhalu mammalni navvinchi, edipinchi, kopinchi, snehinchi, bodhinchi, gaalinchi, gaayaparachi, nayam chesi, chirunavvutho mayamayyayayi. padella taruvaata aa kadhalu ee madhya nannu vetaadatam modalupettaayi. daaniki kaaranam naaku pakshula meeda perigina aasakti okkate kaadu. aa kadhala sammohanatvaanni marinta kaavalinchukogaligina manah pariniti peragatam kuudaa anukontaanu. iteevala mallee praachuryam loki vachina shree ramana 'midhunam' kadha kuuda ee pustakaanni naaku gurtu chesindi. ee kadhalanu raasina kaalamaana, bhougolika, chaaritraka nepadhyamlo unna bhinnatvam, aayana kadhaavastuvugaa ennukonnasamajikavakavara, annitiki minchi aayana kadhaasthalaanni, kadhalalooni paatralanu preminchi raasina vainam naaku palu saarlu gurtuku vachi mallee ee kadhalanu chadavalane korika perigindi. pralaya kaveri praantaanike (ippati pulicat) parimitamaina pratyeka mandalikam, pakka jillavasiga nenu ardham chesukogalatam kuudaa nannee kadhalalo mamekam cheyagaligindi .
ee pustakam naaku doriki, pustaka parichayam rayalani anukonnappudu; parichayam kaadu ee kadhalu meeda oka parisodhane jaragochani anipinchindi. nijaaniki ee pustakam oka nadichina charitra. oka paryaavarana saastram. parinaama kramaanni, saamaajika saastram thoo kalabosi manaku andinchina vignaanam. mukhyamgaa ee praanta maandalikaaniki chendina sogasu chaduvarulaku giligintalu pedutundi. 'uttarapoddu' prachurana kagane modati spandana daasaradhi rangacharya nundi vachindata. "uttarapoddu telugu punnami vennello disaambaramgaa saagipotunna batuku chakkadanam, kalupu mokka laeni telugu panta" ani spadinchaaru. kalupu mokkaledu anatam loo aayana ardham okka ingleesh mukka kuuda ee kadhallo vaadaka povatam kuudaa anukontaanu. antarinchipotunna chala telugu padaalani eeyana ee kadhalalo nikshiptam chesaru. ika saametalu, upamaanaalu, nudikaaraalu pushkalamgaa; telugu saahityaabhimaanulaku manasu nindugaa unnaayi. akbar gaaru, chidambaram gaarla sketch lu manalanu kadhalaloki nerugaa link chestayi. aa maandalikamlo manaku ardham kaani padaalaku fut nots loo ardhaalu icharu.
pralaya kaveri deevullo nadiche ee kadhalannee oka baludi bhaashyamto nadustaayi. ee deevullo okataina 'jallala doruvu'loo untunna taataa, avvala daggariki selavallo gadipi, akkadi saamaajika, saamskrutika, aardhika jeevanaannirachayita aakalimpu chesukoni peddayyaaka tana bhaashaaparignaanamtoonu, saamaajika sruha thonuu raasina kadhalivi. sankarammanchi 'amaravati kadhalu', vamsi 'pasalapudi kadhalu' khadir baabu 'dargamitta kadhalu', naamini 'pacha neeku saakshigaa'.. ivannee oka praantaanikii, rachayataki unna anubandhaaniki cheppina andamaina bhashyale. kaani pralaya kaveri kadhallo anubandhamtho paatu aa praanta bhousargika swaroopam, aahaarapu alavaatlu, vaari saamskrutika jeevanaanandaalu ,vaalla pantalu, pillala aatapaatalu, sreela jaanapadaalu, podupu kadhalu.veetanniti varnana untundi. idantaa entha hrudyamgaanante gunde marpidy jariginatlu; rachayita anubhavam, anubhooti sampuurtigaa paatakudiki badili avutundi.
rachayata jeevitaanni anni mukhaallonchi darsistaadu . pralaya kaveri kadhala rachayita sa.vem.ramesh andulo puurtigaa safaleekrutam ayinatlu naaku anipinchindi. eeyana telugu bhasha samskrutula parirakshana kosam puurti kaalam pani chestunna kaaryakarta. chadivina chaduvu manava samaja parinaama kramam, telugulalo rendu emmelu.
rachayitaku tana taathe bhodhakudu, taatvikudu. valliddari madhya unna anubhandhaanni padaadambaramtho kakunda sahajamaina sahavasam, saannihityamtho manaku ardham cheyistaadu rachayita. "ammante kannatalli matuke kadura. ammante ammabasa kuudaa. ammante ammanela kuuda." ani nerpina taata runam ee kadhalu rasi teerchukonnaadu rachayata.
ee kadhalalo pradhaana paatralanu pakkana bedithe, koddi sepunna nannu atyanta prabhaavitam chesina paatra genamma. (kattiri gaali) venkanna taata akka kasemmavva koothuru. "genammavva manchidi" ani tanaloni baludi chetha cheppinchi, genamma entha pani chesedo rachayata tana edigina medadutho chebutaadu. "illanta boojulu gotti chimmindi. palavelli dinchi suddam chesindi. parantintlo, suttintlo yaadanna guntalu padunte bankamatti puusi sadaram chesindi. pedesi yisiramgaa alikindi. parantintiki sunnam gotti yerramatti voru teesindi. bottala krinda kalukullo pogapetti yelikalni tarimindi. munaga chettuku pattina kammiti purugulni yeduru karraku maselika sutti gabbusamurutho munchi manta kaalchi champindi. malli guburuki paadi chesi, aaku doosi neellu posindi. " ilaa rendu paeraalu rasi chivarlo "iravai kaallu, iravai chetulto vonti manishi vokate mapana kattiri yendalni lekkabettakunda panlannee chesindi genatta" antuu mugistaadu. eemelo manaku maanavaparinaamakramamlo naagarikata abhivruddhiki aharnisalu shraminchina aadimakaalamnaati stree muurti aavishkaristundi. okka genamme kaadu, mandutendalo daahamto allaadutunna baludiki tana chanubalutho batikinchina vasantakkalo kaani, digulutippalo kuurukupooyina baaludni rakshinchataaniki tana enimidi gajala kokanu ippesi bittaligaa nilabadina subbammavvalo kaani; bhujaniki biddalanu kattukoni vetadi kadupulu nimpina matrusamya mahilale kanabadataru kaani, anukshanam streetvam aapaadinchi romantise cheyabadina neti saahityamlooni dourbhagya stree paatralu kanabadavu.
ee kadha kaalam enabhaiva dasakam anukontaanu. appatikee pralayakaaveri deevullo bhaagaataalu, naatakaalu, vaatini chudataniki pakka deevula nundi chuttaalu bandlekki raavaataalu ivannee undevi. pallello saamskrutika kaalushyam gurinchi rachayata tana aavedananu kadhalo joppinchaadu. "maa kadagallu deniki adagatavule somi! petalo sinima aatanta, pedda kottam katti , daantlo dinaaniki rondaatlu aadataa vundaaru. peta chuttu pakkala voollallo yippudu bhogaataalu suse vaalle leru. nemilaatalu levu. paamaatalu levu. keelu gurraalu levu. maragaallu levu. yeeradaallu levu, pambajollu levu.yanadi chindullevu, yeerabadra poonakaalu levu." (kasevvabhogotham) ikkada oka samajamga bratikina kulaalu peddeeti gollalu, yaanaadulu, thoorupu redlu, velamalu, berisetlu, pattapu kaapulu, deshuri redlu.
pralaya kaveri vaasula pradhaana panta tamadalu (raagulu). (edaadiki rendu vaanalu padithe pande tamadalanu vadilesi dandigaa neeru kaavaalsina varipantanu pandinchatam gurinchi rachayata baadha paddaadu.) chikkani majjiga kalipina ambali chinnatapeeludu taagatam, nelli chettu kinda kusoni dositlo vesina saddi kuudu kichcharagaaya(narinja kaaya) ooragaayatho tinatam,,,naa ooha telisaka maa ammamma chebutunte yilantivi vinnaanu. ika avva "yaadninchi testaadogaanii, atika maavudaaku, naasarajamgaaku, poppaaku, yennamuddaaku, chenchulaaku, bachalaaku, kodi juttaaku, mulla thotaaku, chaamaaku, bokkinaku, doggilaaku, kaasaaku, tummaku, munagaaku, avisaaku,u.yitta enno rakala aakulu tecchi kuuralu chestuntadavva. aa poddu kuuda chenchalaaku kuura chesundadi." pralaya kaveri deevullo phala sampada palapandlu, kaligi pandlu, beera pandlu, bikkipandlu, nimmataayalu, ooti pandlu, gonji pandlu, balija pandlu, elika chevulu, pillottaalu, chittiitakaayalu, attipondlu, nunjalu (munjalu ). ee aahaaraalato perigina mana rachayata anta aarogyamaina rachanalanu manakandinchaadu.
rachayitaki praachuryam avaardula dwara raadu. aayana srushtinchina paatralalo paatakulu entha mamekam ayyaro ane daani meede vastundi . aa rakamgaa ee rachayata dhanyata chendinatle. oka paatakudu kadhaloni paatralu nishkraminchatam meeda kopam prakatistuu uttaram rasaru. eppudaina 'jallala doruvu ' velithe aa paatralu tamanu aahvaninchaalata. oka paatakudu "nenu tappipoyina lolakulagadni" antuu uttaram rasaru. oka paatakuraalu "nenu gundupadnanu raa" antuu. antagaa paatakulu ee kadhalalo invaalvu ayyaru. paatakulandaruu korukonnatluga sa.vem.ramesh gaaru nunchi inka entho manchi saahityaanni nenuu korukontunnanu.