(విశాఖపట్టణం జిల్లా నుండి దారిమార్పు చెందింది)
విశాఖపట్నం (విశాఖ , విశాఖపట్టణం, వైజాగ్‌, వాల్తేర్) భారత దేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ లో పెద్ద నగరం, అదే పేరుగల జిల్లా కేంద్రం. బంగాళా ఖాతం ఒడ్డున గల ఈ నగరంలో భారత దేశపు నాలుగో పెద్ద ఓడరేవు, దేశంలోనే అతి పురాతన నౌకా నిర్మాణ కేంద్రం ఉన్నాయి. ఇది మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం. స్వతంత్ర భారత దేశపు మొట్ట మొదటి ఓడ అయిన "జల ఉష" ఇక్కడే తయారయి, అప్పటి ప్రధాన మంత్రి జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ చేతుల మీదుగా జలప్రవేశం చేసింది.
విశాఖ, విశాఖపట్టణం, వైజాగ్‌, వాల్తేర్
పైనుండి క్రిందికి, ఎడమనుండి కుడికి, ఆర్కె బీచ్, నౌరోజీ రహదారి, సింహాచల దేవాలయం, కైలాసగిరిలో శివపార్వతిల విగ్రహాలు, కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి, ఓడరేవు, విశాఖ పారిశ్రామికవాడ, తెన్నేటి ఉద్యానవనం దగ్గర తీర రహదారి
విధిగల నగరం (The City of Destiny), తూర్పుతీర రత్నం (The Jewel of the East Coast)
నిర్దేశాంకాలు: 17°42′15″N 83°17′52″E / 17.70417°N 83.29778°E / 17.70417; 83.29778Coordinates: 17°42′15″N 83°17′52″E / 17.70417°N 83.29778°E / 17.70417; 83.29778
పట్టణంగా గుర్తించింది
నగరంగా గుర్తించింది
మహా విశాఖపట్నం నగర పాలక సంస్థ, విశాఖపట్నం మహానగర ప్రాంత అభివృద్ధి సంస్థ
• మహానగరం
697.96 కి.మీ2 (269.48 చ. మై)
4,983 కి.మీ2 (1,924 చ. మై)
భారతదేశంలో జనాభా ర్యాంకు 11
56,18,000
వాల్తేరోడు, వైజాగీయుడు
వాహనాల నమోదు సూచిక సంఖ్యలు
సుందరమైన సముద్ర తీరం, అహ్లాదకరమైన కొండలతో అలరారే విశాఖపట్నం నగరానికి చుట్టుపక్కల అద్భుతమైన అరకు లోయ సౌందర్యం, మన్యం అడవుల సౌందర్యం, లక్షల సంవత్సరాల క్రితం ఏర్పడిన బొర్రా గుహలు, 11 వ శతాబ్ది నాటి దేవాలయం, ప్రాచీన బౌద్ధ స్థలాలు మొదలైన ఎన్నో ప్రసిద్ధ యాత్రా స్థలాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం రేవు సహజ సిద్ధమైన నౌకాశ్రయం. సముద్రం లోకి చొచ్చుకొని ఉన్న కొండ "డాల్ఫిన్స్‌ నోస్‌" అలల తాకిడిని తగ్గించే పనిచేస్తుంది.
1.1 నగరం పేరు వెనుక చరిత్ర
3.1 నియోజక వర్గాలు
4 జనసంఖ్యా సంబంధితం
4.1 భాష, మతం
5 విద్య, పరిశోధన
5.1 విశ్వ విద్యాలయాలు
5.2 పరిశోధనా సంస్థలు
6 వైద్య సేవలు
7 క్రీడా రంగం
8.1 ఆర్ధిక మండళ్లు
8.2 సంస్థలు
9 భారత నౌకాదళం (ఇండియన్ నేవీ)
10.1 ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశాలు, ప్రార్ధనా స్థలాలు
10.2 సాగర తీరాలు
10.3 సంగ్రహాలయాలు
10.4 జలాశయాలు
10.5 పార్కులు, ఉద్యానవనాలు
10.6 చారిత్రక ప్రదేశాలు
10.7 ఇతర ముఖ్య ప్రదేశాలు
11 పౌరసౌకర్యాలు
12.1 రోడ్డు మార్గం
12.2 మెట్రో రైలు వ్యవస్థ
12.3 రైలు మార్గం
12.4 వాయు మార్గం
12.5 జల మార్గం
13 మార్కెట్లు, బజార్లు
13.1 సంప్రదాయ మార్కెట్లు
13.2 వినోద సౌకర్యాలు
స్థానికంగా వినవచ్చే కథ ఒకటి ఇలా ఉంది.(9-11 శతాబ్దపు) ఒక ఆంధ్ర రాజు, కాశీకి వెళ్తూ ఇక్కడ విశ్రాంతి కొరకు ఆగాడు. ఆ ప్రదేశ సౌందర్యానికి ముగ్ధుడై, తన ఆరాధ్య దైవమైన విశాఖేశ్వరునికి ఇక్కడ ఒక గుడి నిర్మింపజేసాడు. కాని పురాతత్వ శాఖ ప్రకారం మాత్రం ఈ గుడి 11, 12 శతాబ్దాలలో కుళోత్తుంగ చోళునిచే నిర్మించబడినదని తెలుస్తోంది. శంకరయ్య చెట్టి అనే ఒక సముద్ర వ్యాపారి ఒక మండపాన్ని నిర్మించాడు. ప్రస్తుతం ఈ గుడి లేనప్పటికీ, - ఒక 100 ఏళ్ళ కిందట తుపానులో కొట్టుకు పోయి ఉండవచ్చు. ఈ ప్రాంతపు పెద్దవారు తమ తాతలతో ఈ గుడికి వెళ్ళినట్లుగా చెప్పే వృత్తాంతాలు ఉన్నాయి.
ఈ ప్రాంతాన్ని ఎన్నో ప్రముఖ వంశాల వారు పరిపాలించారు. వాటిలో కొన్ని: 7 వ శతాబ్దంలో కళింగులు, 8 వ శతాబ్దంలో చాళుక్యులు, తరువాతి కాలంలో రాజమండ్రి రెడ్డిరాజులు, చోళులు, గోల్కొండకు చెందిన కుతుబ్‌ షాహీలు, మొగలులు, హైదరాబాదు నవాబులు. 1700 సంవత్సరం నాటికి బ్రిటీష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ దక్షిణ భారతదేశంలో నెలకొల్పిన అతికొద్ది వర్తకస్థానాల్లో విశాఖపట్టణం ఒకటిగా ఉండేది.[5]
18 వ శతాబ్దంలో విశాఖపట్నం ఉత్తర సర్కారులలో భాగంగా ఉండేది. కోస్తా ఆంధ్రలోని ప్రాంతమైన ఉత్తర సర్కారులు మొదట ఫ్రెంచి వారి ఆధిపత్యంలో ఉండి, తరువాత బ్రిటిషు అధీనంలోకి వెళ్ళాయి. ఈ నగరం బ్రిటిషు పాలనలో వాల్తేరుగా కూడా పిలువబడింది.[6]
విశాఖపట్నం అన్న నామం విశాఖ అనే పూర్వపదం, పట్నం అనే ఉత్తరపదాల కలయికతో ఏర్పడింది. విశాఖపట్నానికి ఈ పేరు రావడం వెనుక భిన్న కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.
విశాఖపట్నం జిల్లా గజిట్ (pp 2-3) ప్రకారం శివునికుమారుడు "వైశాఖ" (కార్తికేయుడు) పేరు పెట్టినందున "విశాఖ" అనే పూర్వపదం వచ్చినట్లు ఉన్నది.[7] శివుడి కుమారుడు కుమార స్వామికి విశాఖ అనే పేరు కూడా ఉంది. అతని నక్షత్రం కూడా విశాఖే. అతని గుడి ఇక్కడ ఉండేదనీ, అతని పేరిటే ఈ నగరానికి ఆ పేరు వచ్చిందనే వాదన కూడా ఉంది.[8]
వైశాఖేశ్వరుని ఆలయం చుట్టూ నగరం విస్తరించినందువల్లే విశాఖపట్నంగా పేరు వచ్చిందనేది ఒక కథనం. [9] ఈ నగరంలో విశాఖేశ్వరుని ఆలయం ఉన్నందున "విశాఖేశ్వరపురం" అనే పేరు ఉండేదని కాలక్రమంలో, పురానికి రూపాంతరం పట్నం కావున "విశాఖపట్నం" గా మారినట్లు ఒక కథ ప్రచారంలో ఉంది. [10] ఉత్తర పదం "పట్నం" పట్టణానికి రూపాంతరం. దీనికి ఊర్ల పేర్ల నిఘంటువు[11] ప్రకారం పట్టణమంటే వ్యాపారకేంద్రం, నగరం, సముద్రతీరం అనే అర్థాలున్నాయి. ఈ నగరం పూర్వం నుండి సముద్రతీర ప్రాంతం, ఓడరేవు ఉన్నందున ఉత్తర పదం "పట్నం" వచ్చినట్లు తెలియుచున్నది.[12]
ద్రాక్షారామం భీమేశ్వరాలయంలో లభ్యమైన క్రీ.శ. 1068 నాటి శిలాశాసనంలోనే విశాఖపట్నం అనే పేరు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.
11వ శతాబ్దంలో కులోత్తుంగ చోళుడు ఈ ప్రాంతాన్ని జయించాడు. అతను ఈ నగరానికి "కులోత్తుంగపట్నం" అనే పేరు పెట్టాడు. విశాఖపట్నం నుంచి తంజావూరు వరకూ అతని రాజ్యం ఉండేది. కానీ అతని తదనంతరం ఆ పేరు కనుమరుగు అయిపోయింది. ఈ విషయాన్ని చరిత్రకారులందరూ ధృవీకరించారు[13]. 1102లోని శాసనంలో విశాఖపట్నం పూర్వపు పేరు "కులోత్తుంగ చోళ పట్టిణం" లేదా "విశాఖ పట్టిణం" అని ఉన్నది. అంటే కులోత్తుంగ చోళుడు ఈ పట్టణానికి "కుళోత్తుంగపట్నం" గా మార్చినప్పటికీ, అంతకు పూర్వమే "విశాఖ పట్టిణం" అని ఉన్నట్లు తెలియుచున్నది. ఉత్తర పదం "పట్టణం" లేదా "పట్టిణం" అనేది ఓడరేవు పట్టణం అయినందున వచ్చినట్లు తెలియుచున్నది. [7]
1908 నాటి బ్రిటిషు ఇండియా వారి ఇంపీరియల్ గజటీర్ విజాగపటం (VIZAGAPATAM) అంటోంది. ఈ గజెట్ మొదటి కూర్పు 1880 లో వెలువడింది. [14] ఇంగ్లిష్‌లో వైజాగపటం అని రాసినా, తెలుగులో రాసేప్పుడు మాత్రం విశాఖపట్నం అనే రాశారు బ్రిటిష్ వాళ్లు. అప్పటి ప్రభుత్వ ముద్రలు చూస్తే ఆ విషయం స్పష్టమవుతుంది. కానీ ఆ వైజాగపటంలోని మొదటి మూడక్షరాలతో వైజాగ్‌గా ఇప్పుడు బాగా వాడకంలో ఉంది.
విశాఖపట్నం బంగాళా ఖాతం నానుకొని సముద్రపు ఒడ్డున ఉంది. ఈ నగరపు అక్షాంశ రేఖాంశాలు; 17.6883° ఉత్తర అక్షాంశం, 83.2186° తూర్పు రేఖాంశం. ఈ నగరం మైదాన ప్రాంతం, తీరప్రాంతాలతో ఉంది. దీని వైశాల్యం 11,161 కి.మీ2 (4,309 చ. మై.).
విశాఖపట్నం-వాతావరణం
Source #1: IMD ( సగటు గరిష్ట, కనిష్ట వర్షపాతం)[15]
Source #2: IMD (2010 వరకు అత్యధిక, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు)[16]
విశాఖపట్నం ఈ ప్రాంతంలోని మొట్టమొదటి పురపాలక సంఘం. ఇది 1858 లో మున్సిపాలిటీగా ఏర్పాటు చేయబడింది, తరువాత 1979 లో కార్పొరేషన్ గా అభివృద్ధి చేయబడింది.
జాతీయ పట్టణ అభివృద్ధి పధకం ద్వారా విశాఖపట్నాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయం ప్రకారం, విశాఖ పట్నం పురపాలక సంఘాన్ని, 21 నవంబర్ 2005 నాడు మహా నగర పాలక సంస్థ గా మార్చారు.[17].[18]
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభా 20,91,811 గా ఉంది.[19]
2021 జనవరి 21 నాటికి వార్డుల సంఖ్య 81 నుండి 98 కి పెరిగింది[20]
విశాఖ పట్నం నగర అభివృద్ధి కొరకు విశాఖపట్నం మెట్రోపొలిటన్ రీజియన్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ ఏర్పాటుచేయబడింది.
విశాఖపట్నం లోకసభ నియోజకవర్గం పరిధిలోని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు.
పెందుర్తి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం (విశాఖపట్నం 69 నుంచి 72 వార్డులు. పెందుర్తి, సింహాచలం మండలాలు.)
జనసంఖ్యా సంబంధితంసవరించు
1901 40,892 --
2011 20,35,922
భారతదేశ 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం , విశాఖపట్నం జనాభా 1,728,128, వీరిలో పురుషులు 873,599, ఆడవారు 854,529, - లింగ నిష్పత్తి 1000 మగవారికి 978 మంది. జనాభా సాంద్రత 18,480 /చ. కిమీ (47,900 / చదరపు మైళ్ళు). 0–6 సంవత్సరాల వయస్సులో 164,129 మంది పిల్లలు ఉన్నారు, 84,298 మంది బాలురు, 79,831 మంది బాలికలు ఉన్నారు - లింగ నిష్పత్తి 1000 మంది అబ్బాయిలకు 947 మంది బాలికలు. మొత్తం 1,279,137 మంది అక్షరాస్యులతో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 81.79% గా ఉంది, వారిలో 688,678 మంది పురుషులు, 590,459 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు.[21][22] ప్రపంచంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరాల జాబితాలో విశాఖపట్నం 122 వ స్థానంలో ఉంది.[23] మొత్తం మురికివాడ జనాభా జనాభాలో 44.61%. అంటే 770,971 మంది మురికివాడల్లో నివసిస్తున్నారు. [24]
నగర పరిమితుల విస్తరణ తరువాత జనాభా రెండు మిలియన్ల మార్కును దాటి 2,035,922 వద్ద ఉంది. [25]
భాష, మతంసవరించు
విశాఖపట్నంలో మతాలు (2011)
విశాఖపట్నంలో భాషలు (2011)
తెలుగు (92.72%)
ఉర్దూ (2.52%)
హిందీ (2.15%)
ఒరియా (1.00%)
ఇతరులు (1.61%)
తెలుగు స్థానిక ప్రజలు ఎక్కువగా మాట్లాడే భాష , అధికారిక భాష. [26] [27] సాధారణ మాండలికం,ఉత్తరాంధ్రా (ఈశాన్య ఆంధ్ర) మాండలికం వాడుకలోవున్నాయి. ఉత్తరాంధ్ర మాండలికం ప్రధానంగా విజయనగరం, శ్రీకాకుళం జిల్లాలకు చెందిన ప్రజలు మాట్లాడతారు. [28] విశాఖపట్నం యొక్క కాస్మోపాలిటన్ జనాభాలో తమిళులు, [29] [30] మలయాళీలు, [31] [32] సింధీలు, [33] కన్నడిగులు, [34] [35] ఒడియాస్, [36] బెంగాలీలు, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన బిహారీ వలసదారులు ఉన్నారు. [37] [38] నగరం మొదటి కాస్మోపాలిటన్లుగా పరిగణించబడే ఆంగ్లో-ఇండియన్ సముదాయం కూడా ఉంది. [39]
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నగరంలో అత్యధికంగా మాట్లాడే భాష తెలుగు, 92.72% మాట్లాడేవారు, తరువాత ఉర్దూ (2.52%), హిందీ (2.15%), ఒడియా (1.00%), తమిళం (0.33%), మలయాళం (0.32%) ),, బెంగాలీ (0.31%). [40]
పౌరులలో హిందూ మతం ఎక్కువమంది ఆచరిస్తున్నారు, తరువాతి స్థానాలలో ఇస్లాం, క్రైస్తవ మతం ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం పురాతన కాలంలో బౌద్ధమతం ప్రాబల్యంవుండేది అనేదానికి చిహ్నంగా దగ్గర ప్రాంతాల్లోని అనేక బౌద్ధ సంఘరామాలున్నాయి. ఇటీవలి జనాభా లెక్కల ఆధారంగా మొత్తం నగరంలో బౌద్ధమతస్తుల జనాభా సుమారు 0.03% గా ఉంది. [41]
విద్య, పరిశోధనసవరించు
దామోదరం సంజీవయ్య జాతీయ న్యాయ విశ్వ విద్యాలయం
గీతం విశ్వ విద్యాలయం
ఇండియన్ మారిటైం విశ్వ విద్యాలయం
ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మానేజ్మెంట్
ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పెట్రోలియం ఎనర్జీ
పరిశోధనా సంస్థలుసవరించు
కలాం ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ హెల్త్ టెక్నాలజీ
నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ ఓషనోగ్రఫీ
నేవల్ సైన్టిఫిక్ టెక్నాజికల్ లేబొరేటరీ
ఫిషెరీ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా
జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా
వైద్య రంగంలో విశాఖ పట్నం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోనే మెరుగైన సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అనేక మల్టి సూపర్ స్పెషలిటీ హాస్పిటళ్లు ఇక్కడ వైద్య సేవలు అందిస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ రంగం లోని కింగ్ జార్జ్ హాస్పిటల్, విక్టోరియా హాస్పిటల్, విశాఖ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ తో పాటు, టాటా కాన్సర్ ఇన్స్టిట్యూట్, ఇండస్ హాస్పిటల్స్, సెవెన్ హిల్స్ హాస్పిటల్స్, ప్రథమ హాస్పిటల్, ఎల్వీ ప్రసాద్ ఐ ఇన్స్టిట్యూట్, పినాకిల్ హాస్పిటల్, మై క్యూర్, కేర్, అపోలో, ఓమ్ని వంటి హాస్పిటల్స్ ఇక్కడ నెలకొల్పబడ్డాయి.
ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల, గీతం మెడికల్ కాలేజ్, గాయత్రీ విద్య పరిషద్ మెడికల్ కాలేజ్, ఎన్నారై మెడికల్ కాలేజ్ వంటి వైద్య సేవలతో పటు వైద్య విద్యను అందిస్తున్నాయి.
క్రీడా రంగ అభివృద్ధి కొరకు నగరం అనేక మైదానాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. డా.వై.ఎస్.ఆర్.క్రికెట్ స్టేడియంలో అంతర్జాతీయ స్థాయి అన్ని ఫార్మాట్ల క్రికెట్ మ్యాచ్ లు జరుగుతాయి. ఇక్కడ డే అండ్ నైట్ మ్యాచ్ లకు సైతం ఆతిధ్యం ఇచ్చే సౌకర్యం ఉంది. ఇది కాక నగరంలో పోర్ట్ ఇండోర్ స్టేడియం, పోర్ట్ ట్రస్ట్ డైమండ్ జూబ్లీ స్టేడియం, స్వర్ణ భారతి ఇండోర్ స్టేడియం, ఇందిరా ప్రియదర్శిని స్టేడియం, ఉక్కు స్టేడియం, సౌత్ కోస్ట్ రైల్వే స్టేడియం, హిందూస్తాన్ జింక్ లిమిటెడ్ గ్రౌండ్ వంటి క్రీడా ప్రాంగణాలు ఔత్సాహికులు అయిన క్రీడా కారులను తీర్చిదిద్దుతున్నాయి.
ఆర్ధిక మండళ్లుసవరించు
విశాఖపట్నం ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి, దువ్వాడ
ఏపీఐఐసీ బహుళ ఉత్పత్తుల ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి, అచ్చుతాపురం
ఐటి ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (రుషికొండ హిల్-2, రుషికొండ హిల్-3, గంభీరం)
జవహర్ లాల్ నెహ్రూ ఫార్మా సిటీ
బ్రాండిక్స్ ఇండియా అపెరల్ సిటీ
రాంకీ ఫార్మా సిటీ
హెటేరో ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (నక్కపల్లి)
దక్కన్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అండ్ ల్యాండ్ హోల్డింగ్స్ లిమిటెడ్
ఫిన్ టెక్ వ్యాలీ
మెడిటెక్ జోన్
దువ్వాడ v సెజ్
హిందుస్దాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (చమురు శుద్ధి కర్మాగారం)
రాష్ట్రీయ ఇస్పాత్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (విశాఖపట్నం ఉక్కు కర్మాగారం)
హిందుస్థాన్ జింక్ స్మెల్టర్
భారత్ హెవీ ఎలెక్ట్రికల్స్ లిమిటెడ్ (హెవీ వెస్సెల్స్ ప్లాంట్)
హిందుస్థాన్ షిప్ యార్డ్ లిమిటెడ్
నావెల్ డాక్ యార్డ్
కంటైనర్ కార్పొరేషన్ అఫ్ ఇండియా
డ్రెడ్గింగ్ కార్పొరేషన్ అఫ్ ఇండియా
హిందుస్థాన్ పాలిమర్స్
ఇండియన్ స్ట్రాటెజిక్ పెట్రోలియం రిజర్వ్ లిమిటెడ్
ఐటి రంగం
టెక్ మహెంద్ర, హెచ్.ఎస్.బి.సి, సయ్ంట్, కాంసెట్రిక్, ఫ్లుఎంట్ గ్రిడ్, విప్రొ, సంక్య, సైనెక్టిక్ ఇన్ఫోటెక్ ప్రైవేటు లిమిటెడ్, నూనెట్ టెక్నాలజీస్ ఇక్కడ వున్న ప్రముఖ ఐటి సంస్థలు. ఐ.బీ.ఎమ్ వారు విశాఖ నడి ఒడ్డున వున్న రాంనగర్ లో కార్యాలయం ఏర్పాటు చేసారు
వైజాగ్ సమీపంలోని పరవాడ,పైడి భీమవరంలో ఫార్మా కంపెనీలు అభివృద్ధి చెందాయి. మైలన్, ఫైజర్,ఆవ్ర వంటి కంపెనీలున్నాయి.
జిల్లాలో పర్యాటక రంగం అభివృద్ధి చెందింది, పలు పర్యాటక స్థలాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, కయాకింగ్, స్కూబా డైవింగ్, ట్రెక్కింగ్, జెట్ స్కీయింగ్, పారా గ్లైడింగ్, హెలి పర్యాటకం వంటి సాహస క్రీడా సదుపాయాలు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ కలిపి 2017లో కోటి 78 లక్షల మంది పైచిలుకు, 2016లో రెండుకోట్ల 6 లక్షల పైచిలుకు పర్యాటకులు సందర్శించారని ప్రభుత్వ అంచనా.[42] 2016, 2017 సంవత్సరాల్లో అత్యధిక పర్యాటకులు సందర్శించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల్లో విశాఖపట్టణం జిల్లా మూడవ స్థానంలో కొనసాగుతోంది. విదేశీ పర్యాటకులు అత్యధికులు సందర్శించిన జిల్లాల్లో 2016, 2017ల్లో రెండో స్థానం నిలబెట్టుకుంది.
ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశాలు, ప్రార్ధనా స్థలాలుసవరించు
ఇస్కాన్ టెంపుల్,
జగన్నాధ టెంపుల్, ఉక్కునగరం
నూకాలమ్మ గుడి, అనకాపల్లి
రెడ్ చర్చి, భీమునిపట్నం.
నరసింహ స్వామి టెంపుల్, భీమునిపట్నం
దేవీ పురం టెంపుల్
సాగర తీరాలుసవరించు
మంగమారిపేట బీచ్
గంగవరం బీచ్
అప్పికొండ బీచ్
సంగ్రహాలయాలుసవరించు
నేవల్ మ్యూజియం
INS కురుసుర జలాంతర్గామి మ్యూజియం
TU-142 ఎయిర్ క్రాఫ్ట్ మ్యూజియం
తెలుగు మ్యూజియం
ముడసర్లోవ రిజర్వాయిర్
మేఘాద్రి గడ్డ రిజర్వాయిర్
కణితి బేలన్సింగ్ రిజర్వాయిర్
పార్కులు, ఉద్యానవనాలుసవరించు
నందమూరి తారక రామారావు సాగర తీరా ఆరామం (వుడా పార్క్)
డా. వై.ఎస్. రాజశేఖరరెడ్డి సెంట్రల్ పార్క్
తెన్నేటి పార్క్
శివాజి పార్క్
డచ్చి సమాధులు (భీమునిపట్నం)
డచ్ డెవిల్స్ మాన్షన్ (భీముని పట్నం)
గడియార స్తంభం (భీమునిపట్నం)
పావురాల కొండ బౌద్ధ క్షేత్రం (భీమునిపట్నం)
తోట్ల కొండ బౌద్ధ క్షేత్రం (రుషికొండ)
బావి కొండ బౌద్ధ క్షేత్రం (రుషికొండ)
విక్టోరియా టౌన్ హాల్
బొజ్జన కొండ బౌద్ధ కిత్రం (అనకాపల్లి దగ్గర)
ఇతర ముఖ్య ప్రదేశాలుసవరించు
కంబాల కొండ ఎకో పర్యాటకం పార్క్
జాతర శిల్పారామం
డా. రామానాయుడు స్టూడియోస్
గో కార్టింగ్ (హబ్ ఫర్ యూత్)
రాజీవ్ గాంధీ కర్ణాటక సంగీత భాండాగారం
VMRDA బుద్ధవనం
విక్టరీ ఎట్ సి మెమోరియల్
హామిలిటన్ మెమోరియల్ మాసోనిక్ ఆలయం
పౌరసౌకర్యాలుసవరించు
'ఈస్ట్రన్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్'(ఈపీడీసీఎల్) సంస్థ పరిధిలో విశాఖపట్నం జిల్లాలోనే విద్యుత్ వాడకం ఎక్కువగా ఉంటుంది. భారీ పరిశ్రమలు, వాణిజ్య, గృహావసరాలకు అవసరమైన విద్యుత్ సరఫరాను ఈ సంస్థ సరఫరా చేయాలి. ప్రతి ఏడాది రోజువారీ పరిమితి (కోటా) 8 మిలియన్ యూనిట్ల నుంచి పది మిలియన్ యూనిట్ల వరకు ఉండేది. 2011కు ముందు సగటున రోజు వారి వినియోగం 8-10 మిలియన్ యూనిట్లు వుండగా 2011కు 11 మిలియన్ యూనిట్లకు పెరిగింది.
రోడ్డు మార్గంసవరించు
చెన్నై-కోల్‌కతా లను కలుపు 16 వ నంబరు జాతీయ రహదారి, విశాఖపట్నం-రాయపూర్ లను కలుపు 26 వ నంబరు జాతీయ రహదారి విశాఖను దేశం లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తున్నాయి.
విశాఖపట్నం లోని ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రోడ్డు రవాణా సంస్థ చే నిర్వహించబడు ద్వారకా బస్సు స్టేషన్ కాంప్లెక్స్ నుండి ఒడిశా, ఛత్తీస్గఢ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు (చెన్నై), కర్ణాటక (బెంగళూరు) రాష్ట్రాలకు అంతరాష్ట్ర సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. దాదాపుగా రాష్ట్రం లోకి అన్ని ప్రాంతాలకు ఈ బస్సు స్టేషన్ నుండి బస్సు సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. మద్దిలపాలెం,అనకాపల్లి బస్ స్టేషన్ ల నుండి కూడా సర్వీసులు నడుపబడతాయి.
విశాఖపట్నం నగరంలోని నగర బస్సులు ఎ.పి.ఎస్.ఆర్.టి.సి వారి అజమాయిషీలో నడుపుతున్నారు. నగరం లోని దాదాపు అన్ని ప్రాంతాలకు సిటీబస్ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉన్నాయి.విశాఖ నగరంలో సింహాచలం,గాజువాక,ఉక్కునగరం,పాత పోస్టాఫీసు,మద్దిలపాలెం,మధురవాడ,వాల్తేరు, కుర్మన్నపాలెం,అనకాపల్లి వంటి ప్రాంతాలలో సిటీ బస్సు డిపోలు ఉన్నాయి తగరపువలసలో కూడా డిపో ఏర్పాటుకు అవకాశాలు ఉన్నాయి.ఈ డిపోల నుండి సిటీ ఆర్డినరీ,మెట్రో షట్టిల్స్,మెట్రో లగ్జరీ వంటి బస్ లు సేవలు అందిస్తున్నాయి. అంతే కాకుండా నగరం నుండి విజయనగరం,శ్రీకాకుళం డిపో లకు కూడా మెట్రో లగ్జరీ సిటీ బస్ లు సేవలు అందిస్తున్నాయి.అలాగే నగరంలో ట్రాఫిక్ ఇబ్బందులు తగ్గించడానికి శీఘ్రవంతమైన ప్రజా రవాణా కొరకు బి.అర్.టి.ఎస్ వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది.అలాగే నగరంలో ట్రాఫిక్ ఇబ్బందులు తగ్గించడానికి గ్రేటర్ విశాఖ, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నగరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఎన్.ఏ.డీ కూడలి వద్ద ప్లైఓవర్ బ్రిడ్జిను నిర్మిస్తున్నారు.అలాగే హనుమంతవాక కూడలి,గాజువాక కూడళ్ళ వద్ద కూడా ప్లైఓవర్ బ్రిడ్జి నిర్మాణానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేస్తున్నారు. ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే ఎ.పి.ఎస్.ఆర్.టి.సి సిటీ బస్సులు మాత్రమే కాక అగ్రిగేటర్స్ అయినా ఉబెర్, ఓలా సంస్థలు, ఇతర స్థానిక ప్రైవేటు ఆపరేటర్లు నిర్వహించే క్యాబ్ సేవలు, ఆటోలు స్థానిక రవాణా కొరకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వీటితో పాటు మోటారు సైకిళ్ళు, కార్లు అద్దెకు ఇచ్చే సంస్థలు కూడా నగరంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి.
నగరంలో మూడు రైలు మార్గాలలో మెట్రో రైలు వ్యవస్థ ప్రతిపాదించబడింది.
దేశంలో నాల్గవ అత్యధిక ఆదాయం కలిగిన వాల్తేరు డివిజన్ ప్రధాన కేంద్రం విశాఖ పట్నంలో ఏర్పాటు చేయబడింది.
హౌరా - చెన్నై రైలు మార్గంలో విశాఖపట్నం జంక్షన్ ఒక ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్. దేశంలో దాదాపు అనేక ప్రాంతాలకు ఇక్కడి నుండి ప్రయాణ సౌకర్యం అందుబాటులో ఉంది. ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ కాకుండా దువ్వాడ, అనకాపల్లి రైల్వే స్టేషన్ లలో కూడా అనేక ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్లు నిలుస్తాయి. సింహాచలం రైల్వే స్టేషన్ లో కూడా కొన్ని ఎక్ప్ ప్రెస్ రైళ్లు, పాసెంజర్ రైళ్లు నిలుస్తాయి. ఇవి కాకుండా మర్రిపాలెం, పెందుర్తి, తాడి వంటి చిన్న రైల్వే స్టేషన్లు నగరంలో ఉన్నాయి. ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ పై వత్తిడి తగ్గించుటకు కొన్ని రైళ్లు దువ్వాడ సింహాచలం మీదుగా మళ్లించటం జరుగుతోంది.
జోధ్ పూర్, విజయవాడ, హైదరాబాద్, ఢిల్లీ, గుంటూరు, కొల్లం, షిర్డీ, ముంబయి, కోరాపుట్, తిరుపతి, భువనేశ్వర్, గాంధీ ధామ్, కోలకతా, దీఘా, టాటా నగర్, చెన్నై, నరసాపురం, మచిలీపట్టణం, కోర్బా, నాందేడ్, కిరండూల్, పారాదీప్ నగరాలకు ఎక్స్ ప్రెస్ రైళ్లు రాయపూర్, గుణుపూర్, కిరండూల్, కోరాపుట్, శ్రీకాకుళం రోడ్, అరకు, విజయవాడ, బరంపూర్, రాయగడ, కాకినాడ, విజయనగరం, రాజమహేంద్రవరం, పలాస, దుర్గ్ నగరాలకు పాసెంజర్ రైళ్లు విశాఖపట్నం స్టేషన్ నుండి ప్రారంభం అవుతున్నాయి.
కేంద్ర ప్రభుత్వం విశాఖపట్నం ప్రధాన కేంద్రంగా తూర్పు కోస్తా రైల్వే నుండి వాల్తేర్ డివిజన్ ని, దక్షిణ మధ్య రైల్వే లోని విజయవాడ, గుంటూరు, గుంతకల్ డివిజన్ ల కలిపి దక్షిణ కోస్తా రైల్వే ఏర్పాటు చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకుంది. ఇందులో భాగంగా వాల్తేరు డివిజన్ లోని ఒడిశా భాగాలూ నూతనంగా ఏర్పాటు చేయబడు రాయగడ డివిజన్ లో భాగం కానున్నాయి. 150 సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన వాల్తేరు డివిజన్ లోని మిగిలిన భాగాలు విజయవాడ డివిజన్ లో విలీనం చేసేలా సూత్ర ప్రాయంగా నిర్ణయం తీసుకోవడం జరిగింది.
ప్రధాన వ్యాసం: విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం
విశాఖపట్నంలో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఉంది. ఇక్కడి నుంచి ఎయిర్ ఏషియా, ఎయిర్ ఇండియా, అలయన్స్ ఎయిర్, ఇండిగో, స్కూట్ స్పైస్ జెట్,సిల్క్ ఏర్వేస్, శ్రీలంక ఏర్ వేస్ వంటి విమానయాన సంస్థలు కౌలాలంపూర్ దుబాయ్, సింగపూర్,శ్రీలంక వంటి దేశాలకు అంతర్జాతీయ సర్వీస్ లు, దేశీయంగా బెంగళూరు, కోలకతా, ఢిల్లీ, హైదరాబాద్, ముంబాయి, పోర్ట్ బ్లెయిర్, విజయవాడ, చెన్నై, రాజమహేంద్రవరం, వారణాసి నగరాలకు విమాన సౌకర్యం కల్పిస్తున్నాయి. ఇక్కడనుండి కార్గో సేవలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి. అంతే కాకుండా ప్రస్తుతం ప్రయాణికుల సౌకర్యం కొరకు టెర్మినల్ భవనాన్ని విస్తరిస్తున్నారు
ఇది నౌకాదళం అధీనంలో నడిచే విమానాశ్రయం. ఇందులోనే ఐ.ఎన్.ఎస్. డేగ పేరుతో నౌకాదళానికి చెందిన విమానాలు, హెలికాప్టర్లు ప్రయాణిస్తుంటాయి. ఇది పౌరులకు నిషిద్ధ ప్రాంతం.
పెరుగుతున్న అవసరాలకు అనుగుణంగా భోగాపురంలో ఆధునిక గ్రీన్ ఫీల్డ్ ఎయిర్ పోర్ట్ ఏర్పాటుకు సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి.
రుషి కొండలో నగర విహంగ వీక్షణం కొరకు సెలవుదినాలలో, పర్యాటకుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉండే సమయాలలో హెలికాప్టర్ సౌకర్యం ఏర్పాటు చేయబడింది.
జల మార్గంసవరించు
ఇక్కడ సంవత్సరంలో అన్ని రోజులు నౌకలు నిలుపుదల చేయగల సహజ సిద్ద నౌకాశ్రయం కేంద్ర ప్రభుత్వ అధీనంలో లోని విశాఖపట్నం పోర్ట్ ట్రస్ట్ ఏర్పాటు చేసింది. ఇది కాకుండా దేశం లోనే లోతైన పోర్ట్ అయిన గంగవరం పోర్ట్ ద్వారా కూడా ఎగుమతులు దిగుమతులు జరుగుతున్నాయి. స్థానిక జాలర్ల కొరకు రాష్ట్రం లోనే అతి పెద్ద ఫిషింగ్ హార్బర్ ఏర్పాటు చేయబడింది.
ఎగుమతులు,దిగుమతుల కోసం కంటైనర్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా ఆధ్వర్యంలో లాజిస్టిక్ పార్క్ ఏర్పాటు ఏర్పాటు చేయబడింది.
విశాఖ పోర్ట్ నుండి పోర్ట్ బ్లెయిర్ కి క్రూయిజ్ సౌకర్యం ఉంది.
పర్యాటకుల విహారం కొరకు ఫిషింగ్ హార్బర్ నుండి, రుషికొండ బీచ్ నుండి సాగరంలో బోటింగ్ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
మార్కెట్లు, బజార్లుసవరించు
సంప్రదాయ మార్కెట్లుసవరించు
సి ఎం ఆర్ సెంట్రల్ - ఐనాక్స్ మల్టీ ప్లెక్స్ (4 స్క్రీన్ లు)
ఐనాక్స్ - వరుణ్ బీచ్ (6 స్క్రీన్ లు)
చిత్రాలయ - ఐనాక్స్ (3 స్క్రీన్ లు)
విశాఖపట్నం సెంట్రల్ - ముక్తా ఎ2 సినిమాస్ (3 స్క్రీన్ లు)
దూళిపాళ కృష్ణయ్య పలు యక్షగానాలు రాసారు. భజన కీర్తనలు రాసారు పాడారు
పద్మాపురం ఉద్యానవనం ప్రవేశం, అరకు
కాఫీ తోటలు, అరకు
సంతకు ప్రయాణం, అరకు
ఓడరేవులో ఓడ
బొర్ర గుహలు, అరకు
గిరిజనుల ఆయుధాలు, అరకు
ఈస్టర్న్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ - కరెంటు (ఎలెక్ట్రిసిటీ) ఆఫీసు Archived 2020-11-01 at the Wayback Machine
↑ "INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011". Press Information Bureau, Mumbai. National Informatics Centre (NIC). Archived from the original on 30 జూన్ 2015. Retrieved 7 February 2012. Cite has empty unknown parameter: |7= (help)
↑ "Maps, Weather, and Airports for Vishakhapatnam, India". www.fallingrain.com. Archived from the original on 12 July 2017. Retrieved 11 July 2017.
↑ Seta, Fumihiko; Biswas, Arindam; Khare, Ajay; Sen, Joy (2016). Understanding Built Environment: Proceedings of the National Conference on Sustainable Built Environment 2015 (in ఇంగ్లీష్). Springer. p. 98. ISBN 9789811021381. Retrieved 11 July 2017.
↑ "History Of Visakhapatnam - Visakhapatnam History". www.iloveindia.com. Retrieved 2020-07-21.
↑ 7.0 7.1 Srinivasam, K. R.; Srinivasan, K. R. (1949). "VISAKHAPATNAM FROM INSCRIPTIONS". Proceedings of the Indian History Congress. 12: 145–154. ISSN 2249-1937.
↑ "విశాఖపట్నంకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది? వైజాగ్‌గా ఎలా మారింది? చరిత్ర ఏం చెబుతోంది?". BBC News తెలుగు. Retrieved 2020-08-02.
↑ "::. APPSC .:: (ANDHRA PRADESH PUBLIC SERVICE COMMISSION)". www.eenadupratibha.net. Archived from the original on 2020-07-29. Retrieved 2020-08-02.
↑ "History -Visakhapatnam District" (in ఇంగ్లీష్). Government of Andhra Pradesh India. Archived from the original on 2020-08-03. Retrieved 2020-08-02.
↑ కేతు విశ్వనాధ రెడ్డి, "కడప ఊర్ల పేర్ల ద్వితీయ నిఘంటువు" పేజీ 47, నుండి సేకరించిన వివరాలు గల పుస్తకం. ఉగ్రాణం, చంద్రశేఖరరెడ్డి (1989). నెల్లూరుజిల్లా గ్రామనామాలు భాషా సామాజిక పరిశీలన. తిరుపతి: శ్రీవేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం. p. 241. Retrieved 10 March 2015.
↑ Hatangadi, Sohan (21 Feb 2016). "Vizag's hidden history". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). Times of India. Retrieved 2020-08-02.
↑ "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 24, page 324 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". dsal.uchicago.edu. Retrieved 2020-08-02.
↑ "Visakhapatnam". India Meteorological Department. May 2011. Archived from the original on 5 April 2010. Retrieved 26 March 2010.
↑ "IMD – Temperature extremes recorded upto 2010". India Meteorological Department (Pune). Retrieved 2 July 2014.
↑ Jan 5, TNN /; 2020; Ist, 05:32. "Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards | Visakhapatnam News - Times of India". The Times of India (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2021-02-16. CS1 maint: numeric names: authors list (link)
↑ "District Census Handbook – Visakhapatnam" (PDF). Census of India. pp. 26–27, 52. Archived (PDF) from the original on 19 November 2015. Retrieved 21 December 2015.
↑ G, Siva (25 August 2014). "Greater Visakhapatnam Municipal Corporation polls unlikely this year". The Times of India. Archived from the original on 2 September 2014. Retrieved 26 August 2015.
↑ "World's fastest growing urban areas (1)". City Mayors. Archived from the original on 25 November 2010. Retrieved 6 May 2014.
↑ "Visakhapatnam City Census 2011 data". Census 2011. Archived from the original on 25 June 2017. Retrieved 18 March 2017.
↑ "Municipalities, Municipal Corporations & UDAs" (PDF). Directorate of Town and Country Planning. Government of Andhra Pradesh. Archived (PDF) from the original on 8 August 2016. Retrieved 29 January 2016.
↑ Correspondent, Special. "Need to protect Telugu language stressed". The Hindu. Retrieved 18 May 2017.
↑ Correspondent, Special. "Telugu Tirunallu draws to a close". The Hindu. Archived from the original on 21 December 2016. Retrieved 18 May 2017.
↑ "Visakhapatnam language". Maps of India. Archived from the original on 22 July 2015. Retrieved 28 August 2015.
↑ "Celebration time for Tamilians". The Hindu. Retrieved 13 April 2014.
↑ Rani Devalla. "Blend of tradition and creativity". The Hindu. Retrieved 21 October 2015.
↑ Rani Devalla. "Malayalis feel at home in Vizag". The Hindu. Archived from the original on 27 September 2013. Retrieved 18 September 2013.
↑ B.Madhugopal. "Malayalees seek direct daily train to Mangalore". The Hindu. Retrieved 8 December 2015.
↑ Rani Devalla (10 November 2014). "Sindhis make merry". The Hindu. Retrieved 7 May 2016.
↑ Sulogna Mehta. "Kannadigas make a mark by displaying their rich tradition". The Times of India. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 31 March 2013.
↑ Rani Devalla. "Kannadigas in celebration mode". The Times of India. Archived from the original on 27 November 2014. Retrieved 17 November 2014.
↑ "Get set to savour Odia delicacies". The Hindu. 2015-03-31. Retrieved 2017-03-12.
↑ Sulogna Mehta. "Cosmo Vizag celebrates Shivaratri". The Times of India. Archived from the original on 17 January 2018. Retrieved 28 February 2014.
↑ "1500 cultural associations of Vizag". The Hindu. Archived from the original on 6 May 2020. Retrieved 21 July 2012.
↑ "Anglo Indians: Vizag's first cosmopolitans - Times of India". The Times of India. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 18 May 2017.
↑ "Languages in Visakhapatnam - Census 2011".
↑ "Visakhapatnam Religion Census 2011". Census2011.co.in. Archived from the original on 1 November 2016. Retrieved 2017-03-12.
(visaakhapattanam jilla nundi daarimaarpu chendindi)
visaakhapatnam (visakha , visaakhapattanam, vaijogm, valter) bhaarata desamloni aandhrapradeshy loo pedda nagaram, adhe paerugala jilla kendram. bangala khatam odduna gala ee nagaramlo bhaarata deshapu naalugo pedda odarevu, desamlone athi puraatana nauka nirmaana kendram unnaayi. idhi metropaliton praantam. swatantra bhaarata deshapu motta modati ooda ayina "jala usha" ikkade tayaarayi, appati pradhaana mantri jawaharlalle nehroo chetula meedugaa jalapravesam chesindi.
visakha, visaakhapattanam, vaijogm, valter
painundi krindiki, edamanundi kudiki, arke beach, nauroji rahadari, simhaachala devalayam, kailasagirilo sivapaarvatila vigrahaalu, king jarji aasupatri, odarevu, visakha paarisraamikavaada, tenneti udyaanavanam daggara teera rahadari
vidhigala nagaram (The City of Destiny), thoorputiira ratnam (The Jewel of the East Coast)
nirdesaankaalu: 17u42u15uN 83u17u52uE / 17.70417uN 83.29778uE / 17.70417; 83.29778Coordinates: 17u42u15uN 83u17u52uE / 17.70417uN 83.29778uE / 17.70417; 83.29778
pattanamgaa gurtinchindi
nagaramgaa gurtinchindi
mahaa visaakhapatnam nagara paalaka samstha, visaakhapatnam mahanagara praanta abhivruddhi samstha
• mahanagaram
697.96 ki.mee2 (269.48 cha. mai)
4,983 ki.mee2 (1,924 cha. mai)
bhaaratadesamlo janabha ryaanku 11
56,18,000
valterodu, vaijageeyudu
vahanala namodu suuchika sankhyalu
sundaramaina samudra teeram, ahlaadakaramaina kondalatho alarare visaakhapatnam nagaraniki chuttupakkala adbhutamaina araku loya soundaryam, manyam adavula soundaryam, lakshala samvatsaraala kritam erpadina borra guhalu, 11 va satabdi naati devalayam, praacheena bouddha sthalaalu modalaina enno prasiddha yatra sthalaalu unnaayi. visaakhapatnam revu sahaja siddhamaina naukaasrayam. samudram loki chochukoni unna konda "dalfinse nose" alala taakidini tagginche panichestundi.
1.1 nagaram paeru venuka charitra
3.1 niyojaka vargaalu
4 janasankhya sambandhitam
4.1 bhasha, matham
5 vidya, parisodhana
5.1 vishwa vidyaalayaalu
5.2 parisodhanaa samsthalu
6 vaidya sevalu
7 creeda rangam
8.1 aardhika mandallu
8.2 samsthalu
9 bhaarata naukaadalam (indian nevi)
10.1 aadhyaatmika pradesaalu, praardhanaa sthalaalu
10.2 saagara tiiraalu
10.3 sangrahaalayaalu
10.4 jalaasayaalu
10.5 paarkulu, udyaanavanaalu
10.6 chaaritraka pradesaalu
10.7 itara mukhya pradesaalu
11 pourasoukaryaalu
12.1 roddu maargam
12.2 metro railu vyavastha
12.3 railu maargam
12.4 vaayu maargam
12.5 jala maargam
13 marketlu, bajaarlu
13.1 sampradaaya marketlu
13.2 vinoda soukaryaalu
sthaanikamgaa vinavache katha okati ilaa undi.(9-11 sataabdapu) oka aandhra raju, kaasheeki veltuu ikkada vishraanti koraku aagaadu. aa pradesha soundaryaaniki mugdhudai, tana aaraadhya daivamaina visaakheshwaruniki ikkada oka gudi nirmimpajesaadu. kaani puraatatva saakha prakaaram maatram ee gudi 11, 12 sataabdaalalo kulottunga choluniche nirminchabadinadani telustondi. sankarayya chetti ane oka samudra vyaapaari oka mandapaanni nirminchaadu. prastutam ee gudi laenappatikii, - oka 100 ella kindata tupaanulo kottuku poyi undavacchu. ee praantapu peddavaaru tama taatalatoe ee gudiki vellinatlugaa cheppe vruttaantaalu unnaayi.
ee praantaanni enno pramukha vamsaala vaaru paripaalinchaaru. vaatilo konni: 7 va sataabdamlo kalingulu, 8 va sataabdamlo chaalukyulu, taruvaati kaalamlo rajamandri reddirajulu, cholulu, golkondaku chendina kutube shahilu, mogalulu, haidaraabaadu navaabulu. 1700 samvatsaram naatiki british eestindia company dakshina bhaaratadesamlo nelakolpina atikoddi vartakasthaanaallo visaakhapattanam okatigaa undedi.[5]
18 va sataabdamlo visaakhapatnam uttara sarkaarulalo bhagamga undedi. kosta aandhraloni praantamaina uttara sarkaarulu modata frenchi vaari aadhipatyamlo undi, taruvaata britishu adheenamloki vellaayi. ee nagaram britishu paalanalo vaalterugaa kuudaa piluvabadindi.[6]
visaakhapatnam anna naamam visakha ane puurvapadam, patnam ane uttarapadaala kalayikatho erpadindi. visaakhapatnaaniki ee paeru ravadam venuka bhinna kathanaalu prachaaramlo unnaayi.
visaakhapatnam jilla gajit (pp 2-3) prakaaram sivunikumaarudu "vaisakha" (kaartikeyudu) paeru pettinanduna "visakha" ane puurvapadam vachinatlu unnadi.[7] shivudi kumarudu kumara swaamiki visakha ane paeru kuudaa undi. athani nakshatram kuudaa visakhe. athani gudi ikkada undedanee, athani perite ee nagaraniki aa paeru vachindane vaadana kuudaa undi.[8]
vaisaakheshwaruni aalayam chuttu nagaram vistarinchinanduvalle visaakhapatnamgaa paeru vachindanedi oka kathanam. [9] ee nagaramlo visaakheshwaruni aalayam unnanduna "visakheshwarapuram" ane paeru undedani kaalakramamlo, puraaniki roopaantaram patnam kaavuna "visaakhapatnam" gaa maarinatlu oka katha prachaaramlo undi. [10] uttara padam "patnam" pattanaaniki roopaantaram. deeniki oorla paerla nighantuvu[11] prakaaram pattanamante vyaparakendram, nagaram, samudratiiram ane ardhaalunnaayi. ee nagaram puurvam nundi samudratira praantam, odarevu unnanduna uttara padam "patnam" vachinatlu teliyuchunnadi.[12]
draakshaaraamam bheemeshwaraalayamlo labhyamaina cree.sha. 1068 naati silaasaasanamloonae visaakhapatnam ane paeru unnatlu telustondi.
11va sataabdamlo kulottunga choludu ee praantaanni jayinchaadu. atanu ee nagaraniki "kulottungapatnam" ane paeru pettaadu. visaakhapatnam nunchi tanjavuru varakuu athani rajyam undedi. cony athani tadanantaram aa paeru kanumarugu ayipoyindi. ee vishayaanni charitrakaarulandaruu dhruveekarinchaaru[13]. 1102loni saasanamlo visaakhapatnam puurvapu paeru "kulottunga chola pattinam" leda "visakha pattinam" ani unnadi. ante kulottunga choludu ee pattanaaniki "kulottungapatnam" gaa maarchinappatikii, antaku poorvame "visakha pattinam" ani unnatlu teliyuchunnadi. uttara padam "pattanam" leda "pattinam" anedi odarevu pattanam ayinanduna vachinatlu teliyuchunnadi. [7]
1908 naati britishu india vaari imperial gajatir vijaagapatam (VIZAGAPATAM) antondi. ee gajet modati kuurpu 1880 loo veluvadindi. [14] inglishelo vaijagapatam ani rasina, telugulo raseppudu maatram visaakhapatnam ane raasaaru british vaallu. appati prabhutva mudralu chuste aa vishayam spashtamavutundi. cony aa vaijaagapatamloni modati moodaksharaalatho vaijagna ippudu baga vaadakamlo undi.
visaakhapatnam bangala khatam naanukoni samudrapu odduna undi. ee nagarapu akshaamsa rekhaamsaalu; 17.6883u uttara akshaamsam, 83.2186u thoorpu rekhaamsam. ee nagaram maidaana praantam, tiirapraantaalatoe undi. deeni vaisalyam 11,161 ki.mee2 (4,309 cha. mai.).
visaakhapatnam-vaataavaranam
Source #1: IMD ( sagatu garishta, kanishta varshapaatam)[15]
Source #2: IMD (2010 varaku atyadhika, atyalpa ushnogratalu)[16]
visaakhapatnam ee praantamlooni mottamodati purapaalaka sangham. idhi 1858 loo munsipalityga erpaatu cheyabadindi, taruvaata 1979 loo carporation gaa abhivruddhi cheyabadindi.
jaateeya pattana abhivruddhi padhakam dwara visaakhapatnaanni abhivruddhi cheyalani kendra prabhutvam nirnayam prakaaram, visakha patnam purapaalaka sanghaanni, 21 navambar 2005 naadu mahaa nagara paalaka samstha gaa maarchaaru.[17].[18]
2011 janabha lekkala prakaaram janabha 20,91,811 gaa undi.[19]
2021 janavari 21 naatiki vaardula sankhya 81 nundi 98 ki perigindi[20]
visakha patnam nagara abhivruddhi koraku visaakhapatnam metropolitan regian devalapment atharity erpatucheyabadindi.
visaakhapatnam lokasabha niyojakavargam paridhilooni assembley niyojakavargaalu.
pendurti assembley niyojakavargam (visaakhapatnam 69 nunchi 72 vaardulu. pendurti, simhaachalam mandalaalu.)
janasankhya sambandhitamsavarinchu
1901 40,892 --
2011 20,35,922
bharatadesa 2011 janabha lekkala prakaaram , visaakhapatnam janabha 1,728,128, veerilo purushulu 873,599, aadavaaru 854,529, - linga nishpatti 1000 magavaariki 978 mandi. janabha saandrata 18,480 /cha. kimi (47,900 / chadarapu maillu). 0–6 samvatsaraala vayassulo 164,129 mandi pillalu unnaaru, 84,298 mandi baluru, 79,831 mandi baalikalu unnaaru - linga nishpatti 1000 mandi abbaayilaku 947 mandi baalikalu. mottam 1,279,137 mandi aksharaasyulatho sagatu aksharaasyata retu 81.79u gaa undi, vaarilo 688,678 mandi purushulu, 590,459 mandi streelu unnaaru.[21][22] prapanchamlo vegamgaa abhivruddhi chendutunna nagaraala jaabitaalo visaakhapatnam 122 va sthaanamlo undi.[23] mottam murikiwada janabha janabhalo 44.61u. ante 770,971 mandi murikivaadallo nivasistunnaaru. [24]
nagara parimitula vistarana taruvaata janabha rendu millianla maarkunu daati 2,035,922 vadda undi. [25]
bhasha, matamsavarinchu
visaakhapatnamlo mataalu (2011)
visaakhapatnamlo bhashalu (2011)
telugu (92.72u)
urduu (2.52u)
hindi (2.15u)
oria (1.00u)
itarulu (1.61u)
telugu sthaanika prajalu ekkuvagaa matlade bhasha , adhikaarika bhasha. [26] [27] saadhaarana mandalikam,uttarandhra (eesaanya aandhra) mandalikam vaadukalovunnaayi. uttarandhra mandalikam pradhaanamgaa vijayanagaram, srikaakulam jillalaku chendina prajalu maatlaadataaru. [28] visaakhapatnam yokka casmopaliton janabhalo tamilulu, [29] [30] malayaaliilu, [31] [32] sindheelu, [33] kannadigulu, [34] [35] odias, [36] bengaaleelu, bhaaratadesamlooni itara praantaala nundi vachina bihari valasadaarulu unnaaru. [37] [38] nagaram modati kasmopalitanluga pariganinchabade aanglo-indian samudayam kuudaa undi. [39]
2011 janabha lekkala prakaaram, nagaramlo atyadhikamgaa matlade bhasha telugu, 92.72u matladevaru, taruvaata urduu (2.52u), hindi (2.15u), odia (1.00u), tamilam (0.33u), malayalam (0.32u) ),, bengali (0.31u). [40]
pourulalo hindu matham ekkuvamandi aacharistunnaaru, taruvaati sthaanaalalo islam, kraistava matham unnaayi. ee praantam puraatana kaalamlo bouddhamatam praabalyamvundedi anedaaniki chihnamgaa daggara praantaallooni aneka bouddha sangharaamaalunnaayi. iteevali janabha lekkala aadhaaramgaa mottam nagaramlo bouddhamatastula janabha sumaru 0.03u gaa undi. [41]
vidya, parisodhanasavarinchu
damodaram sanjeevayya jaateeya nyaaya vishwa vidyaalayam
geetam vishwa vidyaalayam
indian maaritaim vishwa vidyaalayam
indian institute afh management
indian institute af petrolium energy
parisodhanaa samsthalusavarinchu
kalaam institute afh helth technology
neshanal institute afh oshanography
neval cintific technazical laboratory
fisheri sarve af india
geological sarve af india
vaidya rangamlo visakha patnam aandhra pradesh rashtram lone merugaina sevalu andubaatulo unnaayi. aneka malti super speciality haaspitallu ikkada vaidya sevalu andistunnaayi. prabhutva rangam loni king jarj haspital, victoria haspital, visakha institute afh medical sinesses thoo paatu, tata consor institute, indus haspitals, seven hills haspitals, prathama haspital, elvy prasad ai institute, pinacle haspital, mai cure, ker, apolo, omni vanti haspitals ikkada nelakolpabaddaayi.
aandhra vaidya kalasala, geetam medical calage, gayatri vidya parishad medical calage, ennarai medical calage vanti vaidya sevalatho patu vaidya vidyanu andistunnaayi.
creeda ranga abhivruddhi koraku nagaram aneka maidaanaalu erpaatu cheyabaddayi. daa.vai.es.ar.cricket stadiumlo antarjaatiiya sthaayi anni formatla cricket match lu jarugutaayi. ikkada dee and nait match laku saitam aatidhyam iche soukaryam undi. idhi kaaka nagaramlo port indor stadium, port trust dimand jubley stadium, swarna bhaarati indor stadium, indira priyadarsini stadium, ukku stadium, south cost railve stadium, hindustan jink limited ground vanti creeda praamganaalu autsaahikulu ayina creeda kaarulanu teerchididdutunnaaya.
aardhika mandallusavarinchu
visaakhapatnam pratyeka aardhika mandali, duvwada
apici bahula utpattula pratyeka aardhika mandali, achutapuram
aiti pratyeka aardhika mandali (rushikonda hill-2, rushikonda hill-3, gambheeram)
jawahar lal nehroo farma city
brandics india aperal city
raankii farma city
hetero infrastracture (nakkapalli)
dakkan infrastracture and land holdings limited
fin tec vyali
meditec jon
duvwada v sej
hindusdan petrolium carporation limited (chamuru suddhi karmagaram)
rashtriiya ispat nigam limited (visaakhapatnam ukku karmagaram)
hindusthan jink smelter
bharat hevi electricals limited (hevi wessels plant)
hindusthan ship yard limited
navel dack yard
continer carporation afh india
dreadging carporation afh india
hindusthan polymers
indian strategic petrolium rizerv limited
aiti rangam
tec mahendra, hehch.es.bi.si, saynt, comsetric, fluent grid, vipro, sankya, cinectic infotec praivetu limited, noonet technologys ikkada vunna pramukha aiti samsthalu. ai.bee.em vaaru visakha nadi odduna vunna ramnagar loo kaaryaalayam erpaatu chesaru
wizag sameepamloni paravada,paidi bheemavaramlo farma companylu abhivruddhi chendaayi. mailan, fiser,aavra vanti kampeneelunnaayi.
jillaalo paryaataka rangam abhivruddhi chendindi, palu paryaataka sthalaalu, punhyakshetraalu, kayaking, scooba diving, trecking, jett skeeying, para gliding, heli paryaatakam vanti saahasa creeda sadupaayaalu paryaatakulanu aakarshistunnaayi. jillaalooni paryaataka pradesaalannii kalipi 2017loo koti 78 lakshala mandi paichiluku, 2016loo rendukotla 6 lakshala paichiluku paryaatakulu sandarsinchaarani prabhutva anchana.[42] 2016, 2017 samvatsaraallo atyadhika paryaatakulu sandarsinchina andhrapradesh jillaallo visaakhapattanam jilla moodava sthaanamlo konasagutondi. videshee paryaatakulu atyadhikulu sandarsinchina jillaallo 2016, 2017llo rendo sthaanam nilabettukundi.
aadhyaatmika pradesaalu, praardhanaa sthalaalusavarinchu
iscan tempul,
jagannadha tempul, ukkunagaram
nookaalamma gudi, anakapalli
red charchi, bheemunipatnam.
narasimha swami tempul, bheemunipatnam
devi puram tempul
saagara teeraalusavarinchu
mangamaripeta beach
gangavaram beach
appikonda beach
sangrahaalayaalusavarinchu
neval musium
INS kurusura jalaantargaami musium
TU-142 air craft musium
telugu musium
mudasarlova reservoir
meghadri gadda reservoir
kaniti balensing reservoir
paarkulu, udyaanavanaalusavarinchu
nandamuri taaraka ramarao saagara tiiraa aaraamam (vuda park)
daa. vai.es. rajasekharareddy central park
tenneti park
shivaji park
dachi samaadhulu (bheemunipatnam)
duth devils manshan (bheemuni patnam)
gadiyara stambham (bheemunipatnam)
paavuraala konda bouddha kshetram (bheemunipatnam)
thotla konda bouddha kshetram (rushikonda)
baavi konda bouddha kshetram (rushikonda)
victoria toun hal
bojjana konda bouddha kitram (anakapalli daggara)
itara mukhya pradesaalusavarinchu
kambala konda eko paryaatakam park
jaatara silparamam
daa. ramanayudu studios
goo carting (hab far yooth)
rajiv gaandhi karnaataka sangeeta bhandagaram
VMRDA buddavanam
viktari ett si memorial
hamiliton memorial masonic aalayam
pourasoukaryaalusavarinchu
'eestran paver distribution company limited'(epdcl) samstha paridhilo visaakhapatnam jillaalone vidyut vaadakam ekkuvagaa untundi. bhari parisramalu, vaanijya, gruhaavasaraalaku avasaramaina vidyut sarafaraanu ee samstha sarafara cheyali. prati edaadi rojuwari parimiti (kota) 8 millian unitla nunchi padi millian unitla varaku undedi. 2011ku mundu sagatuna roju vaari viniyogam 8-10 millian unitlu vundagaa 2011ku 11 millian unitlaku perigindi.
roddu maargamsavarinchu
chennai-kolnata lanu kalupu 16 va nambaru jaateeya rahadari, visaakhapatnam-rayapur lanu kalupu 26 va nambaru jaateeya rahadari visaakhanu desham loni migilina praantaalatoe anusandhaanistunnaayi.
visaakhapatnam loni aandhra pradesh roddu rawana samstha chee nirvahinchabadu dwaraka bassu station complexes nundi odisa, chhattisgad, telamgaana, tamilanadu (chennai), karnaataka (bengaluru) rashtralaku antarashtra sarveesulu andubaatulo unnaayi. daadaapugaa rashtram loki anni praantaalaku ee bassu station nundi bassu soukaryaalu unnaayi. maddilapalem,anakapalli bus station la nundi kuudaa sarveesulu nadupabadataayi.
visaakhapatnam nagaramloni nagara bassulu e.pi.es.ar.ti.si vaari ajamaayisheelo naduputunnaru. nagaram loni daadaapu anni praantaalaku citibus soukaryam andubaatulo unnaayi.visakha nagaramlo simhaachalam,gajuwaka,ukkunagaram,paata postaphysu,maddilapalem,madhuravada,valteru, kurmannapalem,anakapalli vanti praantaalalo city bassu depolu unnaayi tagarapuvalasalo kuudaa dipo erpaatuku avakaasaalu unnaayi.ee dipola nundi city ardinari,metro shattils,metro lagjari vanti bus lu sevalu andistunnaayi. anthe kakunda nagaram nundi vijayanagaram,srikaakulam dipo laku kuudaa metro lagjari city bus lu sevalu andistunnaayi.alaage nagaramlo trafic ibbandulu tagginchadaaniki sheeghravantamaina praja rawana koraku bi.ar.ti.es vyavastha erpaatu cheyabadindi.alaage nagaramlo trafic ibbandulu tagginchadaaniki grater visakha, rashtra prabhutvam nagaramlo atyanta mukhyamaina en.e.d koodali vadda pliover bridginu nirmistunnaaru.alaage hanumantavaaka koodali,gajuwaka koodalla vadda kuudaa pliover bridgi nirmaanaaniki pranaalikalu siddham chestunnaru. prabhutva aadhvaryamlo nadiche e.pi.es.ar.ti.si city bassulu matrame kaaka agrigators aina uber, olaa samsthalu, itara sthaanika praivetu aaparetarlu nirvahinche cab sevalu, aatolu sthaanika rawana koraku andubaatulo unnaayi. veetitho paatu motaru saikillu, kaarlu addeku iche samsthalu kuudaa nagaramlo andubaatulo unnaayi.
nagaramlo moodu railu maargaalalo metro railu vyavastha pratipaadinchabadindi.
desamlo nalgava atyadhika aadaayam kaligina valteru division pradhaana kendram visakha patnamlo erpaatu cheyabadindi.
houra - chennai railu maargamlo visaakhapatnam junkshan oka pradhaana railve station. desamlo daadaapu aneka praantaalaku ikkadi nundi prayaana soukaryam andubaatulo undi. pradhaana railve station kakunda duvwada, anakapalli railve station lalo kuudaa aneka ex press raillu nilustaayi. simhaachalam railve station loo kuudaa konni ecp press raillu, passenzer raillu nilustaayi. ivi kakunda marripalem, pendurti, taadi vanti chinna railve stationlu nagaramlo unnaayi. pradhaana railve station pai vattidi tagginchutaku konni raillu duvwada simhaachalam meedugaa mallinchatam jarugutondi.
jodh pur, vijayavada, hyderabad, dhilli, gunturu, kollam, shirdy, mumbai, koraput, tirupati, bhuvaneshwar, gaandhi dham, kolakata, deeghaa, tata nagar, chennai, narasapuram, machilipattanam, corba, nanded, kirandul, paradip nagaraalaku ex press raillu rayapur, gunupur, kirandul, koraput, srikaakulam rod, araku, vijayavada, barampur, rayagada, kakinada, vijayanagaram, rajamahendravaram, palasa, durg nagaraalaku passenzer raillu visaakhapatnam station nundi praarambham avutunnaayi.
kendra prabhutvam visaakhapatnam pradhaana kendramgaa thoorpu kosta railve nundi valter division ni, dakshina madhya railve loni vijayavada, gunturu, guntakal division la kalipi dakshina kosta railve erpaatu chestu nirnayam teesukundi. indulo bhagamga valteru division loni odisa bhaagaaluu noothanamgaa erpaatu cheyabadu rayagada division loo bhagam kaanunnaayi. 150 samvatsaraala charitra kaligina valteru division loni migilina bhaagaalu vijayavada division loo vileenam chesela suutra praayamgaa nirnayam teesukovadam jarigindi.
pradhaana vyaasam: visaakhapatnam antarjaatiiya vimaanaasrayam
visaakhapatnamlo antarjaatiiya vimaanaasrayam undi. ikkadi nunchi air eshia, air india, alayans air, indigo, scoot spises jett,silk arves, srilanka er vese vanti vimaanayaana samsthalu kaulalampur dubay, singapur,srilanka vanti deshaalaku antarjaatiiya survies lu, desheeyamgaa bengaluru, kolakata, dhilli, hyderabad, mumbai, port bleyir, vijayavada, chennai, rajamahendravaram, vaaranaasi nagaraalaku vimana soukaryam kalpistunnayi. ikkadanundi cargo sevalu kuudaa andubaatulo unnaayi. anthe kakunda prastutam prayaanikula soukaryam koraku terminal bhavanaanni vistaristunnaaru
idhi naukaadalam adheenamlo nadiche vimaanaasrayam. indulone ai.en.es. dega paerutho naukaadalaaniki chendina vimaanaalu, helicapterlu prayaanistuntaayi. idhi pourulaku nishiddha praantam.
perugutunna avasaraalaku anugunamgaa bhogapuramlo aadhunika green feald air port erpaatuku sannaahaalu jarugutunnaayi.
rushi kondalo nagara vihanga veekshanam koraku selavudinaalalo, paryaatakula raddi ekkuvagaa unde samayaalalo helicapter soukaryam erpaatu cheyabadindi.
jala maargamsavarinchu
ikkada samvatsaramlo anni rojulu naukalu nilupudala cheyagala sahaja sidda naukaasrayam kendra prabhutva adheenamlo loni visaakhapatnam port trust erpaatu chesindi. idhi kakunda desham lone lotaina port ayina gangavaram port dwara kuudaa egumatulu digumatulu jarugutunnaayi. sthaanika jalarla koraku rashtram lone athi pedda fishing harber erpaatu cheyabadindi.
egumatulu,digumatula kosam continer carporation af india aadhvaryamlo lajistic park erpaatu erpaatu cheyabadindi.
visakha port nundi port bleyir ki cruise soukaryam undi.
paryaatakula viharam koraku fishing harber nundi, rushikonda beach nundi saagaramlo boting soukaryaalu unnaayi.
marketlu, bajaarlusavarinchu
sampradaaya maarketlusavarinchu
si em ar central - inax multy plex (4 screen lu)
inax - varun beach (6 screen lu)
chitralaya - inax (3 screen lu)
visaakhapatnam central - mukta e2 cinemas (3 screen lu)
doolipaala krishnayya palu yakshagaanaalu rasaru. bhajana keertanalu rasaru paadaaru
padmapuram udyaanavanam pravesam, araku
coffy thotalu, araku
santaku prayaanam, araku
odarevulo ooda
borra guhalu, araku
girijanula aayudhaalu, araku
eestarn paver distribution company limited aandhra pradesh - karentu (electricity) aafiisu Archived 2020-11-01 at the Wayback Machine
u "INDIA STATS : Million plus cities in India as per Census 2011". Press Information Bureau, Mumbai. National Informatics Centre (NIC). Archived from the original on 30 joon 2015. Retrieved 7 February 2012. Cite has empty unknown parameter: |7= (help)
u "Maps, Weather, and Airports for Vishakhapatnam, India". www.fallingrain.com. Archived from the original on 12 July 2017. Retrieved 11 July 2017.
u Seta, Fumihiko; Biswas, Arindam; Khare, Ajay; Sen, Joy (2016). Understanding Built Environment: Proceedings of the National Conference on Sustainable Built Environment 2015 (in ingleesh). Springer. p. 98. ISBN 9789811021381. Retrieved 11 July 2017.
u "History Of Visakhapatnam - Visakhapatnam History". www.iloveindia.com. Retrieved 2020-07-21.
u 7.0 7.1 Srinivasam, K. R.; Srinivasan, K. R. (1949). "VISAKHAPATNAM FROM INSCRIPTIONS". Proceedings of the Indian History Congress. 12: 145–154. ISSN 2249-1937.
u "visaakhapatnanku aa paeru ela vachindi? vaijagna ela maarindi? charitra yem chebutondi?". BBC News telugu. Retrieved 2020-08-02.
u "::. APPSC .:: (ANDHRA PRADESH PUBLIC SERVICE COMMISSION)". www.eenadupratibha.net. Archived from the original on 2020-07-29. Retrieved 2020-08-02.
u "History -Visakhapatnam District" (in ingleesh). Government of Andhra Pradesh India. Archived from the original on 2020-08-03. Retrieved 2020-08-02.
u ketu vishwanaadha reddi, "kadapa oorla paerla dviteeya nighantuvu" pagy 47, nundi sekarinchina vivaraalu gala pustakam. ugraanam, chandrasekharareddy (1989). nellurujilla gramanamalu bhasha saamaajika pariseelana. tirupati: srivenkateshwara vishwavidyaalayam. p. 241. Retrieved 10 March 2015.
u Hatangadi, Sohan (21 Feb 2016). "Vizag's hidden history". The Times of India (in ingleesh). Times of India. Retrieved 2020-08-02.
u "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 24, page 324 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". dsal.uchicago.edu. Retrieved 2020-08-02.
u "Visakhapatnam". India Meteorological Department. May 2011. Archived from the original on 5 April 2010. Retrieved 26 March 2010.
u "IMD – Temperature extremes recorded upto 2010". India Meteorological Department (Pune). Retrieved 2 July 2014.
u Jan 5, TNN /; 2020; Ist, 05:32. "Now, GVMC area to be reorganised into 98 wards | Visakhapatnam News - Times of India". The Times of India (in ingleesh). Retrieved 2021-02-16. CS1 maint: numeric names: authors list (link)
u "District Census Handbook – Visakhapatnam" (PDF). Census of India. pp. 26–27, 52. Archived (PDF) from the original on 19 November 2015. Retrieved 21 December 2015.
u G, Siva (25 August 2014). "Greater Visakhapatnam Municipal Corporation polls unlikely this year". The Times of India. Archived from the original on 2 September 2014. Retrieved 26 August 2015.
u "World's fastest growing urban areas (1)". City Mayors. Archived from the original on 25 November 2010. Retrieved 6 May 2014.
u "Visakhapatnam City Census 2011 data". Census 2011. Archived from the original on 25 June 2017. Retrieved 18 March 2017.
u "Municipalities, Municipal Corporations & UDAs" (PDF). Directorate of Town and Country Planning. Government of Andhra Pradesh. Archived (PDF) from the original on 8 August 2016. Retrieved 29 January 2016.
u Correspondent, Special. "Need to protect Telugu language stressed". The Hindu. Retrieved 18 May 2017.
u Correspondent, Special. "Telugu Tirunallu draws to a close". The Hindu. Archived from the original on 21 December 2016. Retrieved 18 May 2017.
u "Visakhapatnam language". Maps of India. Archived from the original on 22 July 2015. Retrieved 28 August 2015.
u "Celebration time for Tamilians". The Hindu. Retrieved 13 April 2014.
u Rani Devalla. "Blend of tradition and creativity". The Hindu. Retrieved 21 October 2015.
u Rani Devalla. "Malayalis feel at home in Vizag". The Hindu. Archived from the original on 27 September 2013. Retrieved 18 September 2013.
u B.Madhugopal. "Malayalees seek direct daily train to Mangalore". The Hindu. Retrieved 8 December 2015.
u Rani Devalla (10 November 2014). "Sindhis make merry". The Hindu. Retrieved 7 May 2016.
u Sulogna Mehta. "Kannadigas make a mark by displaying their rich tradition". The Times of India. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 31 March 2013.
u Rani Devalla. "Kannadigas in celebration mode". The Times of India. Archived from the original on 27 November 2014. Retrieved 17 November 2014.
u "Get set to savour Odia delicacies". The Hindu. 2015-03-31. Retrieved 2017-03-12.
u Sulogna Mehta. "Cosmo Vizag celebrates Shivaratri". The Times of India. Archived from the original on 17 January 2018. Retrieved 28 February 2014.
u "1500 cultural associations of Vizag". The Hindu. Archived from the original on 6 May 2020. Retrieved 21 July 2012.
u "Anglo Indians: Vizag's first cosmopolitans - Times of India". The Times of India. Archived from the original on 29 May 2018. Retrieved 18 May 2017.
u "Languages in Visakhapatnam - Census 2011".
u "Visakhapatnam Religion Census 2011". Census2011.co.in. Archived from the original on 1 November 2016. Retrieved 2017-03-12.