అప్పు‌డు ఇప్పు‌డు బ‌డుగులే.. | SOPATHI SUNDAY SPECIAL | www.NavaTelangana.com
అప్పు‌డు ఇప్పు‌డు బ‌డుగులే..
Sat 24 Dec 17:46:40.211348 2016
ఇప్పుడు నోట్లరద్దు (డిమానిటైజేషన్‌) ఇక్కట్లతో జనం అల్లాడిపోతున్నారు. ఇబ్బందులు తాత్కాలికమే.. రానున్నది స్వర్ణయుగం అని చెబుతున్నారు దీనికి కారకులు. జనాన్ని ఇబ్బందుల పాలు చేస్తున్న పెద్ద నోట్ల రద్దుకి రెండు ప్రధాన కారణాలు అంటున్నారు. అందులో ఒకటి నల్లధనాన్ని అరికట్టడం కాగా రెండోది చలామణిలో ఉన్న నకిలీ నోట్లకు అడ్డుకట్టవేయడం. ఇంచుమించు ఇవే కారణాలతో ప్రపంచంలో అనేక సార్లు అమలులో ఉన్న కరెన్సీని రద్దు చేస ి కొత్త ద్రవ్యాన్ని ప్రవేశపెట్టిన ఉదాహరణలు చాలా ఉన్నాయి. ఇట్లా జరిగిన ప్రతిసారి అరాచకం రాజ్యమేలింది. సామాన్య జనం అల్లాడిపోయారు. సామ్రాజ్యాలు, దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థలు కుప్పకూలిపోయాయి. ఎందరో పాలకులు హత్యలకు గురయ్యారు.చరిత్ర నుంచి పాఠాలు నేర్చుకోకపోతే జరిగే అనర్థాలు ఊహాతీతంగా ఉంటాయి. నకిలీ కరెన్సీ, డిమానిటైజేషన్‌కు సంబంధించిన ఎన్నో ఆసక్తి దాయకమైన సంగతుల సమాహారం ఈ వారం కవర్‌ స్టోరీ.
ప్రపంచంలో లోపరహితమైన వ్యవస్థ ఏ ఒక్కటీ లేదు. మానవ సమాజ అవసరాల కోసం ఏర్పాటు చేసుకున్న ద్రవ్య వ్యవస్థ కూడా అందుకు మినహాయింపు కాదు. మొదట్లో వస్తుమార్పిడి విధానంలో ప్రజలు తమకు కావలసిన వస్తువులను కొనుక్కోవడం జరిగేది. అయితే అచ్చంగా వర్తకంపైనే ఆధారపడే వ్యాపారులకు ఈ విధానం ఇబ్బందిగా ఉండేది. అందుకే భారత దేశంలో వర్తకులు సంఘాలు (నిగమాలు)గా ఏర్పడి తమ తమ సంఘం గుర్తులతో నాణేలను ముద్రించుకుని ఇతర వర్తక సంఘాలతో వ్యాపారం చేయడం ప్రారంభించారు. వీరి నాణేలను చిహ్న ముద్ర నాణేలు ( విద్దాంక నాణేలు) అంటారు. వీటినే పంచ్‌ మార్క్‌డు కాయిన్స్‌ అని చరిత్రకారులు పిలుస్తున్నారు. ఎక్కువ పరిమాణంలో వెండి, కొద్ది పరిమాణంలో రాగి నాణేలు ఉండేవి. మొదట్లో ఈ నాణేలు వర్తక సంఘాల మధ్యే చలామణిలో ఉండేవి. కానీ మౌర్యుల కాలం వచ్చేటప్పటికి పాలకులు నాణేల ముద్రణ, చలామణి కి సంబంధించిన వ్యవహారాలను హస్తగతం చేసుకున్నారు. అంటే వర్తక వ్యాపారాలు ప్రభుత్వ పర్యవేక్షణలోకి వచ్చాయన్నమాట. వర్తకులపై అనుమతి సుంకం, అమ్మకం సుంకం, రహదారి సుంకం, సంత సుంకం విధించి ప్రభుత్వం ఆదాయాన్ని పొందసాగింది. ఈ విధంగా భారత దేశంలో నాణేలు చలామణిలోకి వచ్చినతరువాత అవి పాలకుల సార్వభౌమాధికారానికి చిహ్నాలుగా కూడా తయారయ్యాయి. ఏ రాజు అధికారంలోకి వస్తే ఆ రాజు తన పేర కొన్ని నాణేలను విడుదల చేయించేవాడు. అట్లాగని పాత నాణేలను రద్దు చేసేవాడు కాదు. పాత కొత్త నాణేలు ఆర్థిక వ్యవస్థలో భాగం అయ్యాయి. విలువైన లోహాలతో చేసిన నాణేలు కావడంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా వీటికి మారకపు విలువ ఉండేది. భారతీయ బంగారు, వెండి నాణేలు ఇతర దేశ భూభాగాల్లోను, ఇతర దేశాల (రాజ్యాల) నాణేలు మన భూభాగంలోను బయల్పడిన సంఘటనలు ఈ విషయాన్ని నిరూపిస్తున్నాయి.
మొదటి డిమానిటైజేషన్‌ చేపట్టినవాడు గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి
భారతీయ చరిత్రలో మొదటి సారిగా డిమానిటైజేషన్‌ చేపట్టినవాడు శాతవాహన చక్రవర్తి . అయితే ఇది పూర్తిగా రాజకీయ కారణాలతో చేపట్టిన చర్యగా కనిపిస్తుంది. క్రీస్తుశకం మొదటి శతాబ్దం ప్రాంతంలో అంటే రెండు వేల ఏండ్ల క్రితం మధ్య ఆసియా (ఇరాన్‌) వాసులైన శకులు భారతదేశంలోకి ప్రవేశించి పశ్చిమ క్షాత్రప వంశాన్ని స్థాపించారు. ఈ వంశానికే చెందిన నహపాణుని కాలంలో శాతవాహనులు చాలా భూభాగాలను అతడికి కోల్పోయారు. నహపాణుని శాసనాలు, నాణేలు అనేకం నాసిక్‌ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో బయల్పడ్డాయి. ఇవన్నీ నహపాణుని అధికారం ఈ ప్రాంతంపై ఉన్నట్లు నిరూపించే ఆధారాలే. అయితే శాతవాహన రాజుల్లో గొప్పవాడయిన గౌతమీపుత్ర శాతకర్ణి నహపాణుని ఓడించి తమ పూర్వీకులు కోల్పోయిన భూభాగాలను జయించాడు. అట్లా జయించినందుకు గుర్తుగా నహపాణుడు జారీ చేసిన నాణేలపై తన ముద్రలు తిరిగి అచ్చొత్తించాడు. ఈ సంగతిని తెలిపే ఆధారాలూ లభించాయి. 'జోగల్‌తంబి' అనే చోట పెద్ద ప్రాచీనకాలపు నిధి బయటపడింది. ఆ నిధిలో కనిపించిన వేలాది గౌతమీ పుత్ర శాతకర్ణి నాణేలు ఇలా పునర్ముద్రించినవే. నహపాణుడు తాను అధికారంలో ఉన్నప్పుడు విడుదల చేసిన వెండి నాణేలపై నహపాణుని ముఖంతో పాటు, అతడి పేరు కూడా కనిపిస్తుంది. అయితే తమ పూర్వీకులు కోల్పోయిన రాజ్యాన్ని తిరిగి జయించిన గుర్తుగా శాతకర్ణి.. నహపాణుని నాణేలను తీసుకుని వాటిని నాశనం చేయకుండా తన నాణేలపై ఉండే గుర్తులను ప్రతిముద్రించి తిరిగి చలామణిలో ఉంచాడు. ఆ విధంగా గౌతమీ పుత్ర శాతకర్ణి భారత దేశ చరిత్రలో మొదటిసారి డిమోనిటైజేషన్‌కు పాల్పడిన పాలకునిగా చరిత్ర సృష్టించాడు. అయితే ఈ చర్యవల్ల ప్రజలు ఎటువంటి ఇబ్బందులు పడ్డారనే సమాచారం మాత్రం అందుబాటులో లేదు.
నగదు వ్యవస్థకు ఎంత చరిత్ర ఉందో నకిలీ కరెన్సీకీ అంతే ప్రాచీనత ఉంది. అందుకే నకిలీ ద్రవ్యానికీ రెండు వేల ఏండ్లకు పైబడే చరిత్ర ఉందని చెప్పవచ్చు. పేపర్‌ నోట్లను ముద్రించక (13వ శతాబ్దం) ముందు బంగారం, వెండిలో.. విలువ తకువ్కవగా ఉండే రాగి వంటి బేస్‌ మెటల్స్‌ని కలిపి దొంగ నాణేలను ముద్రించేవారు. క్రీస్తుపూర్వం 6వ శతాబ్దంలో గ్రీకు నగరం లిడియాలో మొదటగా నాణేలను ముద్రించినట్లు చెబుతారు. ఈ నాణేలు కూడా ఫోర్జరీకి గురయ్యాయి. కొన్ని నాణేలు రాగివంటి తక్కువ విలువ గల లోహాలతో ఫోర్జరీ చేసి వాటిపై వెండి, బంగారం వంటి విలువైన లోహాల పూత పూసేవారు. దీంతో ఇవి చూడటానికి రాజులు విడుదల చేసిన నాణేలుగానే ఉండేవి. రోమ్‌ చక్రవర్తి డొమిటియన్‌ జారీ చేసిన వెండి నాణేలను అనుకరిస్తూ రాగి నాణేలను తయారుచేసి వాటిపై వెండి కోటింగ్‌ ఇచ్చిన నాణేలు అక్కడక్కడా వెలుగు చూశాయి. అట్లాగే ఫోర్జరీకి గురైన బైజాంటైన్‌ చక్రవర్తి సొలిడస్‌ బంగారు నాణేలు (6వ శతాబ్దం) కూడా ఇందుకు ఉదాహరణగా నిలుస్తాయి. ఇదంతా ప్రాచీన కాలంలో జరిగిన నకిలీ ద్రవ్య చలామణి వ్యవహారం.
నకిలీ నాణేల తయారీ వృత్తిగా..
రవి అస్తమించని బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యంలోను దొంగ ద్రవ్యం చలామణిలో ఉండేది. ఆంగ్లేయుల పాలనలో మన భూభాగంపై నకిలీ నాణేల తయారీ పెద్ద ఎత్తున సాగిందని, ఈ నకిలీ నాణేలను తయారుచేయడమే వృత్తిగా 'చప్పర్‌బండ్‌' అనే కులంవారు జీవించారని కొన్ని ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. 1904లో బోంబే ప్రెసిడెన్సీ పోలీస్‌ డిపార్టమెంట్‌ రూపొందించిన రిపోర్టులోను, పాపారావు నాయుడు రాసిన ''క్రిమినల్‌ ట్రైబ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా''(1907) వంటి పుస్తకాల్లోను చొప్పర్‌బండ్‌వారికి సంబంధించిన ఆసక్తికరమైన అంశాలు కనిపిస్తాయి. 'చప' అంటే ముద్ర (స్టాంప్‌) అని అర్థం ఉందంటారు. నిజానికి చప్పర్‌బండ్‌లు తమని తాము 'భడూలు'గా పిలుచుకుంటారు. కాని భారత భూభాగంలోని థగ్గులు, ఇతర మోసగాళ్లలో వీరికి 'ఖూల్సుర్యా'లు (నకిలీ నాణేలవారు) అనే గుర్తింపే ఉంది.
చప్పర్‌బండ్‌వారు గ్రామాల్లో వ్యవసాయం, పశుపోషణ వంటి పనులు చేస్తారు. స్త్రీలు చాపలు అల్లుతారు. ఈ చాపలను మగవారు ఊళ్లవెంట తిరిగి అమ్ముతారు. నిజానికి వీరి అసలు బిజినెస్‌ నకిలీ నాణేలను ముద్రించి జనంలో చలామణి చెయ్యడమే నని రికార్డులు చెబుతున్నాయి. వీరు మదార్‌ ఫకీర్ల మాదిరిగా గ్రామాల వెంట తిరుగుతూ ఈ పని చేస్తారు. వీరు నకిలీ కరెన్సీని తయారుచేసే పద్ధతి ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. రూపాయి, లేక నాణెం తయారు చేసేందుకు ఉపయోగించే మౌల్డ్‌ (అచ్చు) ప్రతిసారి మార్చవలసి ఉంటుంది. ఎన్ని నా ణేలు తయారు చేస్తే అన్ని అచ్చులను కొత్తగా మార్చాలన్నమాట. మెత్తటి మట్టితో అచ్చులు చేసి వాటిలో ఏ లోహపు నాణేలనయితే తయారు చేయాలనుకుంటారో ఆ లోహపు ద్రవాన్ని పోస్తారు. ఇది చాలా శ్రమ, ఓర్పు, నేర్పుతో కూడిన వ్యవహారం. కేవలం లోహపు నాణేలనే కాదు వీరు పేపర్‌ కరెన్సీని కూడా తయారుచేసేవారు. రెండు గాజు పలకల మధ్య.. తెల్లకాగితాల మధ్య ఉంచిన ఒక నిజమైన కరెన్సీ నోటును ఉంచి.. పాత గుడ్డలు, దారాలతో గాజుపలకలను గట్టిగా చుడతారు. దాన్ని మంటపై పొగబారేలా చేస్తారు. నిర్దిష్ట సమయం తరువాత గాజు పలకల మధ్య ఉన్న నోటు తెల్ల కాగితంపై ముద్రించబడేవని పాపారావు పేర్కొన్నారు. దొంగ నోట్లను, నకిలీ నాణేలను మార్చడం కోసం చేసే మోసాలు అన్నీ ఇన్నీ కావని తెలుస్తుంది. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో కూడా వీరి గురించిన అనేక కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. నిజానికి ఇది ఏదో బ్రిటిష్‌ కాలంలో మాత్రమే ఉన్న వ్యవహారం కాదు. మొగల్‌ పాలకుల కాలం నుంచి వీరు దొంగ కరెన్న్సీ చెలామణి చేస్తున్నట్లు చరిత్ర చెబుతోంది.
మొగలాయీల కాలంలో దక్షిణ భారత దేశంపైకి అనేక దండయాత్రలు జరిగాయి. 1687-88 కాలంలో కర్నాటక ప్రాంతంపైకి మొగల్‌ దండయాత్ర సాగినప్పుడు దారిలో సైన్యం విడిదికి అవసరమైన గుడిసెలు, గుడారాలు నిర్మించడానికి కొంతమందిని నియమించారు. వీరే చప్పర్‌బండ్‌లు. చప్పర్‌బండ్‌ అంటే గుడిసె వేసేవాడు అనే అర్థముందనీ పరిశోధకులు అంటున్నారు. మొగల్‌ సైన్యాలతోపాటు ఈ చప్పర్‌బండ్‌లు ఔరంగాబాద్‌, అహమ్మద్‌నగర్‌, శ్రీరంగపట్నం వరకు వచ్చారు. 1714లో బీజాపూర్‌ పీష్వాల ఆధీనంలోకి వెళ్లేవరకు వీరు మొగల్‌ సైన్యాలతో ప్రయాణించారు. ఆ తరువాత కొంతమంది చప్పర్‌బండ్‌లు పీష్వాల కిందకి వచ్చి గుడిసెలు నిర్మించే ఉద్యోగం చేస్తూ ఆ ప్రాంతంలోనే బ్రిటీష్‌వారి కాలం (1818) వరకు ఉన్నారు. క్రమంగా వారి పనికి డిమాండ్‌ తగ్గిపోతూ ఉండటంతో తిరిగి ఉత్తర దేశానికి కొందరు వెళ్లిపోయారు. కొందరు నిజాం కిందకు వచ్చిన భూభాగంలో ఉండిపోయారు. తళ్ళికోట దగ్గర వీరి నివాసాలు ఏర్పడ్డాయి. 1904లో రాయిపూర్‌ పోలీస్‌ సూపరింటెండెంట్‌ ఎదుట పట్టుబడిన నకిలీ కరెన్సీ తయారీదారైన ఓ చప్పర్‌బండ్‌ తాము మొగల్‌ల కాలంలో బీజపూర్‌ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డామని, అప్పుడే తమ పూర్వీకులు బతుకుదెరువు కోసం ఈ పనిని ఎంచుకున్నారని చెప్పినట్లు రికార్డులు చెబుతున్నాయి.
తుగ్లక్‌ చేసిన నిర్వాకం
నిజానికి మొగలాయీల కాలానికి ముందు నుండే భారత దేశంలో నకిలీ కరెన్సీ ముద్రణకు తెరలేచింది. మహమ్మద్‌ బిన్‌ తుగ్లక్‌ (1324-51)పాలనాకాలంలో నకిలీ నాణేల ముద్రణకు అంతే లేకుండా పోయింది. తుగ్లక్‌ కాలంలో కరువుకాటకాలు, తిరుగుబాట్లు సంభవించడంతో ఆర్థిక వ్యవస్థ అతలాకుతలమయింది. ఆర్థిక వ్యవస్థకు అవసరమయిన నాణేల ముద్రణకు తగినంత బంగారాన్ని, వెండిని సరఫరాచేయలేకపోయాడు తుగ్లక్‌. అందుకే అధిక పరిమాణంలో అందుబాటులో ఉండే రాగి, బ్రాస్‌తో నాణేలను ముద్రించి చలామణిలోకి వదిలాడు. నిర్ణయించిన పరిమాణంలో బంగారం, వెండి ప్రభుత్వానికి చెల్లించి ఈ కొత్తనాణేలు ప్రజలు పొందే ఏర్పాటు చేశాడు. మొదట్లో ప్రభుత్వానికి తగినమొత్తంలో బంగారం, వెండి రూపంలో ఆదాయం లభించినా... కొద్ది రోజుల్లోనే వ్యవస్థ కుప్పకూలడం ప్రారంభించింది. ఎవరికి వారు నకిలీ రాగి నాణేలను ముద్రించి మార్కెట్లో గుట్టలు గుట్టలు పోసి చలామణిలోకి తీసుకురావడం ప్రారంభించారు. పెద్ద ఎత్తున రాగి లోహం అందుబాటులో ఉండటం, సుల్తాన్‌ విడుదల చేసిన నాణేలు ఎటువంటి రాజముద్ర లేకుండా చాలా సాదా సీదా డిజైన్‌ ( ఏవో ఒకటి అరా శాసన లేఖన)లు కలిగి ఉండటం వల్ల నకిలీ నాణేల తయారీ సులభమయింది. సామ్రాజ్యంలోని ప్రతి ఇల్లు రాగి నాణేలను ముద్రించే ఒక టంకశాల అయిపోయింది. ఫలితంగా అసలు కన్నా నకిలీ నాణేలే ఎక్కువయిపోయాయి. దీంతో ఈ నాణేల విలువ పూర్తిగా పడిపోయింది. దవ్యోల్భణం విపరీతంగా పెరిగిపోయింది. తన కొత్త ద్రవ్య విధానం బెడిసికొట్టిందని అర్థం చేసుకున్న తుగ్లక్‌ వెంటనే రాగి నాణేలను చలామణి నుంచి ఉపసంహరించాడు. ప్రభుత్వం తిరస్కరించిన నకిలీ నాణేలు సుల్తాన్‌ కోట బయట పెద్ద పెద్ద గుట్టలుగా కొన్ని ఏళ్లపాటు పడిఉన్నాయి. ప్రజలు పెరిగిన ధరలతో ఇక్కట్లపాలయ్యారు. ఈ అరాచక పరిస్థితుల కారణంగానే తుగ్లక్‌ మరణం నాటికి సామ్రాజ్యం క్షీణించి ఢిల్లీ చుట్టుపక్కల ప్రాంతానికే పరిమితమైన చిన్న రాజ్యంగా మారిపోయింది. తుగ్లక్‌ హత్యకు గురికావడం ఈ సందర్భంగా గమనించవలసిన సంగతి.
పర్షియాలో దొమ్మీలు
పర్షియా రాజు గేఖటు విలాసపురుషుడు. డబ్బును మంచినీళ్ల ప్రాయంగా ఖర్చుచేసి ఖజానా ఖాళీచేశాడు. ఇదే సమయంలో రాజ్యంలోని పశువులు అంటువ్యాధితో అసంఖ్యాకంగా మరణించాయి. ఈ విషమ పరిస్థితుల్లో 1294లో తన మంత్రి సలహాపై పేపర్‌ కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టాలని నిర్ణయించాడు. అంతకు కొద్ది రోజుల ముందే చైనీయులు పేపర్‌ నోట్లను ముద్రించడంతో.. అదే విధంగా తామూ ముద్రించాలని సంకల్పించాడు. చైనా నోట్లను తెప్పించి కొద్ది మార్పులతో బ్యాంకు నోటులను ముద్రించి జనంపైకి వదిలాడు. రాజ్యంలో ఉన్న ప్రజలందరూ కేవలం కాగితం నోట్లనే వాడాలని ఆదేశించాడు. ఈ ఆదేశాలను సాధారణ ప్రజలు, వ్యాపారులు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. బజారు దొమ్మీలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఆర్థిక వ్యవస్థ స్తంభించిపోయింది. రాజ్యం అల్లకల్లోలమైపోతున్న తరుణంలో తన కొత్త కరెన్సీ నోట్లను రద్దుచేసి పాత నాణేల వాడకాన్ని పునరుద్ధరించాడు. ఈ తరుణంలోనే గేఖటు హత్యకు గురయ్యాడు. పేపర్‌ మనీని వ్యతిరేకిస్తూ అతడిపై తిరగబడిన సొంత బంధువే హత్యచేశాడని చరిత్రకారులు అంటున్నారు.
ఎప్పటి నుంచో అమలులో ఉన్న కరెన్నీ నోట్లతో ప్రజలకు ఎంతో అనుబంధం ఉంటుంది. అదే సమయంలో ఆ డబ్బు ప్రజల్లో విస్తృతంగా చొచ్చుకుపోయి ఉంటుంది. అటువంటి డబ్బును రద్దుచేస్తే ప్రజల్లో మానసికమైన భయాందోళనలు రేకెత్తుతాయి. ఆ డబ్బును ఉపసంహరించి కొత్తడబ్బును ప్రతిష్టించడం చాలా శ్రమతో కూడుకున్న పని. అంతేకాదు దానికి ఎంతో సమయంకూడా పడుతుంది. వర్థమానదేశాల్లో సరైన బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థకు అంతగా అలవాటుపడని ప్రజలకు డిమానిటైజేషన్‌ ఒక ఉపద్రవం అవుతుంది. ఇందుకు ప్రపంచంలో అనేక ఉదాహరణలు మనకు కనిపిస్తాయి. వలసపాలకులైన బ్రిటీష్‌వాళ్లు సైతం ఎప్పుడో మధ్యయుగాల్లో షేర్షా ప్రవేశపెట్టిన రూపియా (రూపాయి)ని రద్దు చేయకుండా మెల్లగా దాని రూపాన్ని మారుస్తూ వచ్చారు. అందుకు కారణం డిమానిటైజేషన్‌ వల్ల కలిగే ఇబ్బందులు వారికి బాగా తెలిసిఉండటమే. ఇప్పటికీ భారత దేశంతో పాటు అనేక ఇతర దేశాల్లో రూపాయి ప్రాథమిక కరెన్సీ కావడం చూస్తే... అది వందల ఏళ్లుగా ఎంత విస్తృతమైన భూభాగంలోని ప్రజల జీవితాలతో పెనవేసుకుని ఉందో అర్థమవుతుంది. కేవలం నల్లధనం, నకిలీ కరెన్సీ నివారణ నివారణ పేరుతో కోట్లాదిమందిని ఇక్కట్లపాలు చేసే నిర్ణయాలు తీసుకుంటే ప్రజలు సహించరు. తిరుగుబాటు చేస్తారు. ఇది చరిత్ర చెబుతున్న సత్యం!
మనీ లాండరింగ్‌, లంచగొండితనాన్ని నిర్మూలించడానికి ఘనా ప్రభుత్వం 1982లో '50 సెడీ' నోట్లను రద్దుచేసింది. ఈ చర్య ఆ దేశం మొత్తాన్ని కుదిపేసింది. ప్రజలు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. దేశమంతా అశాంతిగా మారిపోవడంతో ప్రభుత్వం డిమానిటైజేషన్‌ నిర్ణయాన్ని ఉపసంహరించుకుంది.
ఘనా అనుభవం నుంచి గుణపాఠాన్ని నేర్చుకోకుండా నైజీరియా మిలిటరీ ప్రభుత్వం 1984లో కొత్త రంగుల్లో కరెన్సీని ప్రవేశపెట్టింది. పాతనోట్లు చెల్లవని చెప్పింది. నల్లధనాన్ని భూస్థాపితం చేయడానికి ఇదే మార్గమని ఆ ప్రభుత్వం బలంగా నమ్మింది. కానీ ప్రజల పరిస్థితి దారుణంగా దిగజారింది. ధరలు పెరిగిపోయాయి. ఆ మరుసటి ఏడాది జరిగిన తిరుగుబాటులో నోట్లరద్దు నిర్ఱయం తీసుకున్న ముహమ్మదు బుహారికి వ్యతిరేకంగా తిరగుబాటు వచ్చింది. అతడు అధికారాన్ని కోల్పోయాడు.
1987లో మయన్మార్‌ సైనిక ప్రభుత్వం నల్ల ధనాన్ని రూపుమాపేందుకు 80 శాతం కరెన్సీని రద్దు చేసి కొత్తనోట్లను ప్రవేశపెట్టింది. జనం వ్యతిరేకించి వీధుల్లోకి వచ్చారు. ప్రభుత్వం తుపాకులతో వారిపైబడింది. ఎంతోమంది ప్రజలు చనిపోయారు.
1991లో మిఖాయిల్‌ గోర్బచేవ్‌ ఆధ్వర్యంలోని సోవియట్‌ యూనియన్‌ 50, 100 రూబుల్‌ నోట్లను రద్దుచేసింది. ఆశించిన ఫలితం లేకపోగా మారిన పరిస్థితుల వల్ల ఎనిమిది నెలల్లోనే గోర్బచేవ్‌ అధికారాన్ని కోల్పోయాడు.
ఉత్తరకొరియా కూడా 2010లో నోట్లరద్దుబాట పట్టింది. ఫలితంగా కోట్లాదిమంది ప్రజలు ఆకలితో అలమటించారు. ఇటీవలే వెనిజూలాలో చేపట్టిన నోట్ల రద్దు వ్యవహారం ప్రజల్ని ఆకలిమంటలపాలు చేసింది. ప్రభుత్వం ఆలస్యంగా నైనా తన నిర్ణయాన్ని ఉపసంహరించుకుంది. అయినా ఆకలి సెగలు ఇంకా ఆరిపోలేదు.
నాదిర్షా ఆంక్షలు
1735లో నాదిర్షా తన ద్రవ్యాన్ని మూల్యహీనీకరణ చేశాడు. అంటే తన రాజ్యంలో ఉన్న డబ్బు విలువను తనే తగ్గించాడన్నమాట! రెండు పైసల నాణెం విలువను ఒక పైసా నాణెంగా మార్చాడు. అట్లాగే వడ్డీవ్యాపారుల షాపుల్లో యాభరు మహమూదీలు (వెండినాణేలు) కన్నా ఎక్కువ ఉండకూడదని ఆంక్షలు విధించాడు. కానీ తాను ఆశించిన ఫలితాలను ఈ సంస్కరణలు ఇవ్వలేకపోయాయి. దీంతో తన ఉత్తర్వులను వెనక్కి తీసుకున్నాడు నాదిర్షా. అయితే అప్పటికే జరగవలసిన నష్టం జరిగిపోయింది. నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు సైతం విపరీతంగా పెరిగిపోవడంతో ప్రజలు కుంగిపోయారు. నాదిర్షా శక్తివంతుడైన పాలకుడైనప్పటికీ ఆమ్‌ జుంటా అతడి ఆర్థిక విధానాల కారణంగా వ్యతిరేకిస్తూ వచ్చింది. ఫలితంగా అతడి రాజ్యంలో పెద్ద ఎత్తున తిరుగుబాట్లు తలెత్తాయి. వాటిని అతి క్రూరంగా అణచివేసే ప్రయత్నంలో ఉండగానే 1747లో హత్యకు గురయ్యాడు నాదిర్షా.
appudu ippudu bandugule.. | SOPATHI SUNDAY SPECIAL | www.NavaTelangana.com
appudu ippudu bandugule..
Sat 24 Dec 17:46:40.211348 2016
ippudu notlaraddu (demanitisation) ikkatlatho janam allaadipotunnaaru. ibbandulu taatkaalikame.. raanunnadi swarnayugam ani chebutunnaru deeniki kaarakulu. janaanni ibbandula paalu chestunna pedda notla radduki rendu pradhaana kaaranaalu antunnaru. andulo okati nalladhanaanni arikattadam kaga rendodi chalaamanilo unna nakili notlaku addukattaveyadam. inchuminchu ive kaaranaalatoe prapanchamlo aneka saarlu amalulo unna karenseeni raddu chesa i kotta dravyaanni pravesapettina udaaharanalu chala unnaayi. itla jarigina pratisaari arachakam rajyamelindi. saamaanya janam alladipoyaru. saamraajyaalu, deshaala aardhika vyavasthalu kuppakuulipooyaayi. endaro paalakulu hatyalaku gurayyaru.charitra nunchi paataalu nerchukokapothe jarige anarthaalu oohaatiitamgaa untaayi. nakili corrensy, demanitizationki sambandhinchina enno aasakti daayakamaina sangatula samaharam ee vaaram kavarn story.
prapanchamlo loparahitamaina vyavastha e okkati ledu. manava samaja avasaraala kosam erpaatu chesukunna dravya vyavastha kuudaa anduku minahaayimpu kaadu. modatlo vastumaarpidi vidhaanamlo prajalu tamaku kaavalasina vastuvulanu konukkovadam jarigedi. ayithe achangaa vartakampaine aadhaarapade vyaapaarulaku ee vidhaanam ibbandigaa undedi. anduke bhaarata desamlo vartakulu sanghaalu (nigamaalu)gaa erpadi tama tama sangham gurtulatho naanelanu mudrinchukuni itara vartaka sanghaalato vyaparam cheyadam praarambhinchaaru. veeri naanelanu chihna mudra naanelu ( viddaanka naanelu) antaaru. veetine panch markyd coinse ani charitrakaarulu pilustunnaru. ekkuva parimaanamlo vendi, koddi parimaanamlo raagi naanelu undevi. modatlo ee naanelu vartaka sanghaala madhye chalaamanilo undevi. cony mouryula kaalam vachetappatiki paalakulu naanela mudrana, chalamani ki sambandhinchina vyavahaaraalanu hastagatam chesukunnaru. ante vartaka vyaapaaraalu prabhutva paryavekshanhaloki vachayannamata. vartakulapai anumati sunkam, ammakam sunkam, rahadari sunkam, santa sunkam vidhinchi prabhutvam aadaayaanni pondasaagindi. ee vidhamgaa bhaarata desamlo naanelu chalaamaniloki vachinataruvaata avi paalakula saarvabhoumaadhikaaraaniki chihnaluga kuudaa tayaarayyaayi. e raju adhikaaramloki vaste aa raju tana paera konni naanelanu vidudala cheyinchevaadu. atlaagani paata naanelanu raddu chesevadu kaadu. paata kotta naanelu aardhika vyavasthalo bhagam ayyai. viluvaina lohalatho chesina naanelu kaavadamtho prapanchavyaaptamgaa veetiki maarakapu viluva undedi. bhaarateeya bangaaru, vendi naanelu itara desha bhuubhaagaalloonu, itara deshaala (rajyala) naanelu mana bhuubhaagamloonu bayalpadina sanghatanalu ee vishayaanni niruupistunnaayi.
modati demanitisation chepattinavadu goutameeputra saatakarni
bhaarateeya charitralo modati saarigaa demanitisation chepattinavadu saatavaahana chakravarti . ayithe idhi puurtigaa rajakeeya kaaranaalatoe chepattina charyaga kanipistundi. kreestusakam modati sataabdam praantamlo ante rendu vela endla kritam madhya asia (iranni) vaasulaina sakulu bhaaratadesamloki pravesinchi paschima kshaatrapa vamsaanni sthaapinchaaru. ee vamsaanike chendina nahapaanuni kaalamlo saatavaahanulu chala bhuubhaagaalanu atadiki kolpoyaru. nahapaanuni saasanaalu, naanelu anekam nassik chuttupakkala praantaallo bayalpaddaayi. ivannee nahapaanuni adhikaaram ee praantampai unnatlu niroopinche aadhaaraale. ayithe saatavaahana raajullo goppavaadayina goutameeputra saatakarni nahapaanuni odinchi tama poorveekulu kolpoina bhuubhaagaalanu jayinchaadu. atla jayinchinanduku gurtugaa nahapanudu jaarii chesina naanelapai tana mudralu tirigi achottinchaadu. ee sangatini telipe aadhaaraaluu labhinchayi. 'jogalnikambi' ane chota pedda praacheenakaalapu nidhi bayatapadindi. aa nidhilo kanipinchina velaadi gautamee putra saatakarni naanelu ilaa punarmudrinchinave. nahapanudu taanu adhikaaramlo unnappudu vidudala chesina vendi naanelapai nahapaanuni mukhamtho paatu, atadi paeru kuudaa kanipistundi. ayithe tama poorveekulu kolpoina rajyanni tirigi jayinchina gurtugaa saatakarni.. nahapaanuni naanelanu teesukuni vaatini naasanam cheyakunda tana naanelapai unde gurtulanu pratimudrinchi tirigi chalaamanilo unchaadu. aa vidhamgaa gautamee putra saatakarni bhaarata desha charitralo modatisaari demonitisationki paalpadina palakuniga charitra srushtinchaadu. ayithe ee charyavalla prajalu etuvanti ibbandulu paddarane samacharam maatram andubaatulo ledu.
nagadu vyavasthaku entha charitra undo nakili correnseekee anthe praacheenata undi. anduke nakili dravyaanikii rendu vela endlaku paibade charitra undani cheppavachhu. papery notlanu mudrinchaka (13va sataabdam) mundu bangaram, vendilo.. viluva takuvkavagaa unde raagi vanti bese metalseni kalipi donga naanelanu mudrinchevaaru. kristupurvam 6va sataabdamlo greeku nagaram lidialo modatagaa naanelanu mudrinchinatlu chebutaaru. ee naanelu kuudaa forgeriki gurayyai. konni naanelu ragivanti takkuva viluva gala lohalatho forgery chesi vaatipai vendi, bangaram vanti viluvaina lohala pootha puuseevaaru. deentho ivi chudataniki rajulu vidudala chesina naanelugaane undevi. rome chakravarti domitianni jaarii chesina vendi naanelanu anukaristuu raagi naanelanu tayaaruchesi vaatipai vendi kotinge ichina naanelu akkadakkada velugu chushayi. atlage forgeriki guraina bizantine chakravarti solidasse bangaaru naanelu (6va sataabdam) kuudaa induku udaaharanagaa nilustaayi. idantaa praacheena kaalamlo jarigina nakili dravya chalamani vyavahaaram.
nakili naanela tayaarii vruttigaa..
ravi astaminchani british saamraajyamloonu donga dravyam chalaamanilo undedi. aangleyula paalanalo mana bhuubhaagampai nakili naanela tayaarii pedda ettuna saagindani, ee nakili naanelanu tayarucheyadame vruttigaa 'chapparmbandi' ane kulamvaaru jeevinchaarani konni aadhaaraalu chebutunnaayi. 1904loo bombe presidency polise departamente roopondinchina reportulonu, paparao nayudu raasina ''criminalli tribesse aff india''(1907) vanti pustakaallonu chopparybandrivaariki sambandhinchina aasaktikaramaina amsaalu kanipistaayi. 'chapa' ante mudra (stampe) ani artham undantaaru. nijaaniki chapparybandelu tamani taamu 'bhadoolu'gaa piluchukuntaaru. kaani bhaarata bhuubhaagamlooni thaggulu, itara mosagallalo veeriki 'khulsurya'lu (nakili naanelavaaru) ane gurtimpe undi.
chapparybandrao graamaallo vyavasaayam, pasuposhana vanti panulu chestaaru. streelu chaapalu allutaaru. ee chaapalanu magavaaru oollaventa tirigi ammutaaru. nijaaniki veeri asalu bijinesse nakili naanelanu mudrinchi janamlo chalamani cheyyadame nani rikaardulu chebutunnaayi. veeru madare fakirla maadirigaa gramala venta tirugutuu ee pani chestaaru. veeru nakili karenseeni tayaruchese paddhati aasaktikaramgaa untundi. roopaayi, leka naanem tayaaru chesenduku upayoginche moulde (achu) pratisaari marchavalasi untundi. enni naa neelu tayaaru cheste anni achulanu kottagaa marchalannamata. mettati mattitho achulu chesi vaatilo e lohapu naanelanayithe tayaaru cheyalanukuntaro aa lohapu dravaanni postaaru. idhi chala shrama, orpu, nerputho kuudina vyavahaaram. kevalam lohapu naanelane kaadu veeru papery karenseeni kuudaa tayaaruchesevaaru. rendu gaaju palakala madhya.. tellakaagitaala madhya unchina oka nijamaina corrensy notunu unchi.. paata guddalu, daaraalatoe gaajupalakalanu gattigaa chudataru. daanni mantapai pogabarela chestaaru. nirdishta samayam taruvaata gaaju palakala madhya unna notu tella kaagitampai mudrinchabadevani paparao perkonnaru. donga notlanu, nakili naanelanu marchadam kosam chese mosalu annee innee kaavani telustundi. madrasu presidencylo kuudaa veeri gurinchina aneka kathalu prachaaramlo unnaayi. nijaaniki idhi edho british kaalamlo matrame unna vyavahaaram kaadu. mogalni paalakula kaalam nunchi veeru donga corrensey chelaamani chestunnatlu charitra chebutondi.
mogalaayeela kaalamlo dakshina bhaarata desampaiki aneka dandayaatralu jarigai. 1687-88 kaalamlo karnataka praantampaiki mogalni dandayaatra saaginappudu daarilo sainyam vididiki avasaramaina gudiselu, gudaaraalu nirminchadaaniki kontamandini niyaminchaaru. veere chapparybandelu. chapparmbandi ante gudise vesevadu ane ardhamundanii parisodhakulu antunnaru. mogalni sainyaalatopaatu ee chapparybandelu aurangabad, ahammadnigarsa, srirangapatnam varaku vachaaru. 1714loo beejapuri peeshwaala aadheenamloki vellevaraku veeru mogalni sainyaalato prayaaninchaaru. aa taruvaata kontamandi chapparybandelu peeshwaala kindaki vachi gudiselu nirminche udyogam chestu aa praantamlone britishevaari kaalam (1818) varaku unnaaru. kramangaa vaari paniki demande taggipotu undatamtho tirigi uttara deshaniki kondaru vellipoyaaru. kondaru nijam kindaku vachina bhuubhaagamloo undipoyaaru. tallikota daggara veeri nivaasaalu erpaddai. 1904loo raipuri polise superintendente eduta pattubadina nakili corrensy tayaareedaaraina oo chapparmbandi taamu mogalni kaalamlo beejapure praantamlo sthirapaddaamani, appude tama poorveekulu batukuderuvu kosam ee panini enchukunnaarani cheppinatlu rikaardulu chebutunnaayi.
tuglakke chesina nirvaakam
nijaaniki mogalaayeela kaalaaniki mundu nunde bhaarata desamlo nakili corrensy mudranaku teralechindi. mahammadki bin tuglakke (1324-51)paalanaakaalamlo nakili naanela mudranaku anthe lekunda poyindi. tuglakke kaalamlo karuvukaatakaalu, tirugubaatlu sambhavinchadamtho aardhika vyavastha atalaakutalamayindi. aardhika vyavasthaku avasaramayina naanela mudranaku taginanta bangaaraanni, vendini sarafaracheyalekapoyadu tuglakke. anduke adhika parimaanamlo andubaatulo unde raagi, brassetho naanelanu mudrinchi chalaamaniloki vadilaadu. nirnayinchina parimaanamlo bangaram, vendi prabhutvaaniki chellinchi ee kottananelu prajalu ponde erpaatu cheshaadu. modatlo prabhutvaaniki taginamottamlo bangaram, vendi roopamlo aadaayam labhinchinaa... koddi rojullone vyavastha kuppakuladam praarambhinchindi. evariki vaaru nakili raagi naanelanu mudrinchi marketlo guttalu guttalu posi chalaamaniloki teesukuraavadam praarambhinchaaru. pedda ettuna raagi loham andubaatulo undatam, sultann vidudala chesina naanelu etuvanti rajamudra lekunda chala saadaa seeda desine ( evo okati ara saasana lekhana)lu kaligi undatam valla nakili naanela tayaarii sulabhamayindi. saamraajyamlooni prati illu raagi naanelanu mudrinche oka tankasaala ayipoyindi. phalitamgaa asalu kanna nakili naanele ekkuvayipoyayi. deentho ee naanela viluva puurtigaa padipoyindi. davyolbhanam vipareetamgaa perigipoyindi. tana kotta dravya vidhaanam bedisikottindani artham chesukunna tuglakke ventane raagi naanelanu chalamani nunchi upasamharinchaadu. prabhutvam tiraskarinchina nakili naanelu sultann kota bayata pedda pedda guttalugaa konni ellapatu padiunnaayi. prajalu perigina dharalatho ikkatlapalayyaru. ee arachaka paristhitula kaaranamgaane tuglakke maranam naatiki saamraajyam ksheeninchi dhilli chuttupakkala praantaanike parimitamaina chinna rajyamga maaripoyindi. tuglakke hatyaku gurikavadam ee sandarbhamgaa gamaninchavalasina sangati.
parshiyaalo dommeelu
parshia raju gekhatu vilaasapurushudu. dabbunu manchineella praayamgaa kharchuchesi khajana khalichesadu. ide samayamlo raajyamlooni pasuvulu antuvyaadhitho asankhyaakamgaa maraninchaayi. ee vishama paristhitullo 1294loo tana mantri salahapai papery karenseeni pravesapettaalani nirnayinchaadu. antaku koddi rojula munde chaineeyulu papery notlanu mudrinchadamtho.. adhe vidhamgaa taamuu mudrinchaalani sankalpinchaadu. chaina notlanu teppinchi koddi maarpulatho byaanku notulanu mudrinchi janampaiki vadilaadu. raajyamlo unna prajalandaruu kevalam kaagitam notlane vaadaalani aadesinchaadu. ee aadesaalanu saadhaarana prajalu, vyaapaarulu teevramgaa vyatirekinchaaru. bajaru dommeelu praarambhamayyaayi. aardhika vyavastha stambhinchipoyindi. rajyam allakallolamaipotunna tarunamlo tana kotta corrensy notlanu radduchesi paata naanela vaadakaanni punaruddharinchaadu. ee tarunamlone gekhatu hatyaku gurayyadu. papery maneeni vyatirekistuu atadipai tiragabadina sonta bandhuve hatyachesadani charitrakaarulu antunnaru.
eppati nuncho amalulo unna karenni notlatho prajalaku entho anubandham untundi. adhe samayamlo aa dabbu prajallo vistrutamgaa chochukupoyi untundi. atuvanti dabbunu radducheste prajallo maanasikamaina bhayandolanalu rekettutaayi. aa dabbunu upasamharinchi kottadabbunu pratishtinchadam chala shramatho koodukunna pani. antekaadu daaniki entho samayankuda padutundi. vardhamaanadesaallo saraina bankingle vyavasthaku antagaa alavaatupadani prajalaku demanitisation oka upadravam avutundi. induku prapanchamlo aneka udaaharanalu manaku kanipistaayi. valasapaalakulaina britishevaallu saitam eppudo madhyayugaallo shersha pravesapettina roopia (roopaayi)ni raddu cheyakunda mellagaa daani roopaanni maarustuu vachaaru. anduku kaaranam demanitisation valla kalige ibbandulu vaariki baga telisiundatame. ippatikee bhaarata deshamtho paatu aneka itara deshaallo roopaayi praathamika corrensy kaavadam chuste... adhi vandala ellugaa entha vistrutamaina bhuubhaagamlooni prajala jeevitaalato penavesukuni undo ardhamavutundi. kevalam nalladhanam, nakili corrensy nivaarana nivaarana paerutho kotlaadimandini ikkatlapaalu chese nirnayaalu teesukunte prajalu sahincharu. tirugubaatu chestaaru. idhi charitra chebutunna satyam!
manee landeringa, lanchagonditanaanni nirmuulinchadaaniki ghana prabhutvam 1982loo '50 sedy' notlanu radduchesindi. ee charya aa desham mottaanni kudipesindi. prajalu teevramgaa vyatirekinchaaru. deshamanta asaantigaa maaripovadamto prabhutvam demanitisation nirnayaanni upasamharinchukundi.
ghana anubhavam nunchi gunapaataanni nerchukokunda naijiria military prabhutvam 1984loo kotta rangullo karenseeni pravesapettindi. paatanotlu chellavani cheppindi. nalladhanaanni bhusthapitam cheyadaaniki ide maargamani aa prabhutvam balangaa nammindi. cony prajala paristhiti daarunamgaa digajaarindi. dharalu perigipoyayi. aa marusati edaadi jarigina tirugubaatulo notlaraddu nireyam teesukunna muhammadu buhariki vyatirekamgaa tiragubaatu vachindi. atadu adhikaaraanni kolpoyadu.
1987loo mayanmare sainika prabhutvam nalla dhanaanni roopumaapenduku 80 saatam karenseeni raddu chesi kottanotlanu pravesapettindi. janam vyatirekinchi veedhulloki vachaaru. prabhutvam tupaakulatoe vaaripaibadindi. entomandi prajalu chanipoyaru.
1991loo mikhaile gorbachev aadhvaryamloni soviyate uniani 50, 100 roobule notlanu radduchesindi. aasinchina phalitam lekapoga maarina paristhitula valla enimidi nelallone gorbachev adhikaaraanni kolpoyadu.
uttarakoriya kuudaa 2010loo notlaraddubata pattindi. phalitamgaa kotladimandi prajalu aakalitho alamatinchaaru. itivale venijuulaalo chepattina notla raddu vyavahaaram prajalni aakalimantalapaalu chesindi. prabhutvam aalasyamgaa naina tana nirnayaanni upasamharinchukundi. aina aakali segalu inka aaripoledu.
nadirsha aankshalu
1735loo nadirsha tana dravyaanni moolyaheeneekarana cheshaadu. ante tana raajyamlo unna dabbu viluvanu tane tagginchaadannamaata! rendu paisala naanem viluvanu oka paisa naanemgaa maarchaadu. atlage vaddiivyaapaarula shaapullo yabharu mahamuudeelu (vendinaanelu) kanna ekkuva undakudadani aankshalu vidhinchaadu. cony taanu aasinchina phalitaalanu ee samskaranalu ivvalekapoyayi. deentho tana uttarvulanu venakki teesukunnadu nadirsha. ayithe appatike jaragavalasina nashtam jarigipoyindi. nityavasara vastuvula dharalu saitam vipareetamgaa perigipovadamto prajalu kungipoyaru. nadirsha saktivantudaina paalakudainappatikii aami junta atadi aardhika vidhaanaala kaaranamgaa vyatirekistuu vachindi. phalitamgaa atadi raajyamlo pedda ettuna tirugubaatlu talettaayi. vaatini athi kruramgaa anachivese prayatnamlo undagaane 1747loo hatyaku gurayyadu nadirsha.