తృతీయ స్కంధం : భూమిక : ప్రవేశిక : పోతన తెలుగు భాగవతము
భూమిక : తృతీయ స్కంధం
సురుచిరము, సువిశాలము, సుజ్ఞేయము నైన భాగవత భక్తి సామ్రాజ్ఞానికి మకుటంలేని మహారాజు మన బమ్మెర పోతరాజు. అందుకే కోడూరి వేంకటాచలపతి "భూరి సత్కళా ద్విజరాజుఁ బోతరాజు" అని; కరుణశ్రీ
ఖ్యాతి గడించుకొన్న కవులందరు లేరె! అదేమి చిత్రమో
పోతన యన్నచో కరిగిపోవు నెడంద, జొహారు సేతకై
నాతని పేరులో గలదొ! ఆయన గంటములోన నున్నదో!
అని ఉంటారు. మరి కల్లూరి వెంకటనారాయణ రావు "పోతన కవీంద్రా! రససుధాపూర్ణ చంద్రా!" అని సంభోదించారు.
వ్యాసభట్టారకుల సంస్కృత మూలరచనను బమ్మెరవారు తెనిగించిన తీరు, తెన్ను, తెగువ అంత ఎన్నదగినవి. సత్యమా కాదా అన్నది పక్కనపెట్టి వారి జీవితంలో జరిగినది అని జనబాహుళ్యంలో ప్రచారం పొందిన ఘట్టం స్మరిద్దాం. ఒక తొలకరివేళ మన పోతరాజు గారు పొలంలో ఉన్నారు. కొడుకు జోడెద్దుల నాగలి కట్టి దున్నుతున్నాడు. ఇంతలో కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు పల్లకీ యెక్కి దర్పంగా వస్తున్నాడు. దూరంనుంచి తండ్రీకొడుకులను చూసాడు. ఎంత చెప్పినా భాగవతాన్ని రాజుకి అంకిత మివ్వటం లేదనే గుర్రుతో, ఒక పక్క పల్లకీబొంగు మోస్తున్న బోయీలను తప్పుకోమన్నాడు. అయినా పల్లకీ చక్కగానే వెళ్తోంది. అది చూసిన కొడుకు తండ్రి వంక చూసాడు. తండ్రి కన్నెత్తి వెలపలెద్దు వదిలెయ్యి అన్నాడు. నాగలి నడకకేం నట్లు పడలేదు. పౌరుషంతో శ్రీనాథుడు ఈ పక్క బోయిలను కూడ తప్పుకోమన్నాడు. పల్లకీ గాల్లో వెళ్తోంది. కొడుకు మళ్ళా తండ్రిని చూసాడు. తండ్రి తలాడించాడు. కొడుకు లోపలెద్దు కూడ వదిలేసాడు. అయినా నాగలి నవకంగా నమ్మకంగా దుక్కి దున్నేస్తోంది. అంతే కవిసార్వభౌములు పల్లకీ దిగివచ్చి పోతరాజు పాదాలమీద పడ్డాడు. కౌగలించుకొని కుశల మడిగాడు కర్షకకవి. అమ్మో మా కరుణశ్రీ "కర్షకకవి అనేస్తున్నావు నాకే కవికర్షకుడా? కర్షకకవా? అని అనుమానం తీరలే" దని కోప్పడతారేమో.
కలం హలం రెంటి వాడి గల ఈ కవికర్షకునికి భక్తైనా రక్తైనా నల్లేరుపైబండి నడకే.
ఈ సౌకుమార్య మీ వయ
న్నీ సౌభాగ్య విశేషము
నే సతులకుఁ గలదు? చూడ నిదిచిత్రమగున్
.అని వెంపర్లాడారట సంధ్యాసుందరిని చూసిన అసురులు. ఎంత చక్కటి శృంగారం.
బరికించియుఁ గాన డయ్యె; బరిమితి లేమిన్
చరితముఁ గనుఁ గొందు; రెట్లు చతురాస్యాదుల్.
విష్ణుమాయ అంత చిక్కటిదట. మరి యుద్దవుని భక్తి పారవశ్యం వర్ణన
ఇలా చెప్పుకుంటే పోతే పోతన పద్యాలకు అంతే ఉండదు. అందులోనూ 1055 పద్యగద్యలతో తెలుగు భాగవతములోనే మూడవ పెద్దది ఈ తృతీయ స్కంధము. ప్రసిద్ధమైన "శ్రీనాథనాథా. . ." దండకమూ ఈ స్కంధములోనిదే. తెలుగుభాగవతం గల రెంటిలోనూ రెండవ దయిన శ్రీమానినీమానచోరా. . . దండకం (10.1-1236-దం.) దశమ స్కంధములో ఉంది.
పద్యగద్యలు = 288 +తేసీతో 138; మొత్తం = 1193
తృతీయ స్కంధం
మొత్తం = 1193
వచనం. = 246
కంద పద్యం. = 339
సీస పద్యం. = 138
తేటగీతి సీసంతో. = 138
మత్తేభం. = 69
చంపకమాల. = 116
ఉత్పలమాల. = 53
ఆటవెలది. = 4
తేటగీతి. = 82
శార్దూలం. = 1
మత్తకోకిల. = 1
తరలం. = 3
దండకం. = 1
ఇలాంటి అమృత గుళికలెన్నో ఉన్న తృతీయస్కంధంలో యాదవాదుల నిర్యాణం, మహదాదుల సంభావాది, సూక్ష్మ మహా కాలాలు. చతుర్యుగ పరిమాణాదులు, వరాహావతారం, కపిలావతారం, భక్తియోగం, సాంఖ్యయోగం లాంటి అద్భుతాలు వివరించబడ్డాయి. సృష్టి, స్థితి, లయలలో స్థితికిదర్పణం అంటారు ఈ స్కంధాన్ని.
ఈ కృషికి ఉపయోగపడిన వివిధ పుస్తకముల రచయితలకు, ప్రచురణకర్తలకు, సహకరించిన ప్రోత్సాహించిన మిత్రులు, ఇతర వ్యక్తులు, అంతర్జాల సంస్థలకు. మా తెలుగుభాగవతం అంతర్జాల జాలగూడు ఆదులను నిర్మించుట నిర్వహించుట, ప్రతి పద్యగద్యకు గాత్ర ప్రదానం మున్నగు పనులకు తమ అమూల్యమైన సమయాన్ని కేటాయించిన వారికి, అంతులేని సహకారం అందించిన కుటుంబ సభ్యులు అందరికి పేరుపేరునా కృతఙ్ఞతలు.
truteeya skandham : bhoomika : pravesika : potana telugu bhagavatamu
bhoomika : truteeya skandham
suruchiramu, suvisaalamu, sugneyamu naina bhagavata bhakti saamraagnaaniki makutamleni maharaju mana bammera potaraju. anduke koduri venkataachalapati "bhuri satkalaa dwijaraju botaraju" ani; karunashree
khyati gadinchukonna kavulandaru lere! ademi chitramo
potana yannacho karigipovu nedanda, joharu setakai
naatani paerulo galado! aayana gantamulona nunnado!
ani untaaru. mari kalluri venkatanarayana raavu "potana kavindra! rasasudhapurna chandra!" ani sambhodinchaaru.
vyaasabhattaarakula samskruta moolarachananu bammeravaaru teniginchina teeru, tennu, teguva anta ennadaginavi. satyama kaadaa annadi pakkanapetti vaari jeevitamlo jariginadi ani janabaahulyamlo prachaaram pondina ghattam smariddam. oka tolakarivela mana potaraju gaaru polamlo unnaaru. koduku jodeddula nagali katti dunnutunnadu. intalo kavisaarvabhoumudu srinathudu pallakee yekki darpamgaa vastunnadu. dooramnunchi tandreekodukulanu chusadu. entha cheppina bhaagavataanni rajuki ankita mivvatam ledane gurrutho, oka pakka pallakeebongu mostunna boyeelanu tappukomannadu. aina pallakee chakkagaane veltondi. adhi chusina koduku tandri vanka chusadu. tandri kannetti velapaleddu vadileyyi annadu. nagali nadakakem natlu padaledu. pourushamtho srinathudu ee pakka boilanu kuuda tappukomannadu. pallakee gaallo veltondi. koduku mallaa tandrini chusadu. tandri talaadinchaadu. koduku lopaleddu kuuda vadilesadu. aina nagali navakamgaa nammakamgaa dukki dunnestondi. anthe kavisaarvabhoumulu pallakee digivacchi potaraju paadaalameeda paddaadu. kaugalinchukoni kusala madigaadu karshakakavi. ammo maa karunashree "karshakakavi anestunnavu naake kavikarshakuda? karshakakava? ani anumanam teerale" dani koppadataremo.
kalam halam renti vaadi gala ee kavikarshakuniki bhaktaina raktaina nallerupaibandi nadake.
ee soukumarya mee vaya
nnee soubhagya visheshamu
nee satulaku galadu? chuda nidichitramagun
.ani vemparladarata sandhyaasundarini chusina asurulu. entha chakkati shrungaaram.
barikinchiyu gaana dayye; barimiti lamin
charitamu ganu gondu; retlu chaturasyadul.
vishnumaaya anta chikkatidata. mari yuddavuni bhakti paaravasyam varnana
ilaa cheppukunte pothe potana padyaalaku anthe undadu. anduloonuu 1055 padyagadyalato telugu bhagavatamulone moodava peddadi ee truteeya skandhamu. prasiddhamaina "srinathanatha. . ." dandakamuu ee skandhamulonide. telugubhaagavatam gala rentiloonuu rendava dayina srimaninimanachonaara. . . dandakam (10.1-1236-dam.) dasama skandhamulo undi.
padyagadyalu = 288 +teseetho 138; mottam = 1193
truteeya skandham
mottam = 1193
vachanam. = 246
kanda padyam. = 339
seesa padyam. = 138
thetageeti seesamtho. = 138
mattebham. = 69
champakamala. = 116
utpalamaala. = 53
aataveladi. = 4
thetageeti. = 82
saarduulam. = 1
mattakokila. = 1
taralam. = 3
dandakam. = 1
ilanti amruta gulikalenno unna truteeyaskandhamlo yaadavaadula niryaanam, mahadaadula sambhavadi, suukshma mahaa kaalaalu. chaturyuga parimaanaadulu, varahavataram, kapilaavataaram, bhaktiyogam, saankhyayogam lanti adbhutaalu vivarinchabaddaayi. srushti, sthiti, layalalo sthitikidarpanam antaaru ee skandhaanni.
ee krushiki upayogapadina vividha pustakamula rachayitalaku, prachuranakartalaku, sahakarinchina prothsaahinchina mitrulu, itara vyaktulu, antarjaala samsthalaku. maa telugubhaagavatam antarjaala jalagudu aadulanu nirminchuta nirvahinchuta, prati padyagadyaku gatra pradaanam munnagu panulaku tama amoolyamaina samayanni ketayinchina vaariki, antuleni sahakaaram andinchina kutumba sabhyulu andariki peruperuna kruthantalu.