భూమధ్య రేఖకు 23° 26′ 22″ ఉత్తరాన ఉన్న అక్షాంశ రేఖను కర్కట రేఖ అంటారు. ఈ కర్కాటక రేఖ భూమి చుట్టూ వున్న వ్యాసం దాదాపు 36,788 కి.మీ. పొడవు వుంటుంది. ఈ రేఖ 16 దేశాల మీద వ్యాపించి ఉంది. ఆయా దేశాల వాతావరణాన్ని బట్టి మార్పులు జరుగుతుంటాయి. మన దేశంలో ఈ రేఖ రాజస్థాన్‌, గుజరాత్‌, మధ్యప్రదేశ్‌, ఛత్తీస్‌గఢ్‌, జార్ఖండ్‌, పశ్చిమబెంగాల్‌, త్రిపుర, మిజోరంల మీదుగా పయనిస్తున్నది[1].
చైత్రమాసంలో లేదా మేష మాసంలో భూమధ్యరేఖ మీద ఉన్న సూర్యుడు ఆషాఢ మాసం నాటికి కర్కట రేఖ మీద ప్రవేశిస్తాడు. అప్పటినుంచి ‘దక్షిణం’గా సూర్యుడు జరగడం దక్షిణాయనం[2].
bhoomadhya rekhaku 23u 26u 22u uttaraana unna akshaamsa rekhanu karkata rekha antaaru. ee karkaataka rekha bhoomi chuttu vunna vyaasam daadaapu 36,788 ki.mee. podavu vuntundi. ee rekha 16 deshaala meeda vyaapinchi undi. aayaa deshaala vaataavaranaanni batti maarpulu jarugutuntaayi. mana desamlo ee rekha rajasthanni, gujarathe, madhyapradeshm, chhattisnadhy, jarkhandi, paschimabengalo, tripura, mijoramla meedugaa payanistunnadi[1].
chaitramasamlo leda mesha maasamlo bhoomadhyarekha meeda unna suuryudu aashaada masam naatiki karkata rekha meeda pravesistaadu. appatinunchi kedkshinamugaa suuryudu jaragadam dakshinaayanam[2].