రెండవ షా ఆలం - వికీపీడియా
అలి గౌహర్ (జూన్ 19, 1728 - నవంబర్ 19, 1806) చారిత్రక నామం " రెండవ షా ఆలం " 18వ ముఘల్ చక్రవర్తి. ఆయన ఆలంఘీర్ కుమారుడు. రెండవ షా ఆలం పతనావస్థలో ఉన్న మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి చక్రవర్తి అయ్యాడు. ఆయన పాలన కాలంలోనే మొఘల్ చక్రవర్తి అధికారం పతనావస్థకు చేరుకుంది.[1][2] సుల్తాన్ షా ఆలం ఎమీర్ (ఆఫ్ఘనీస్థాన్), అహమ్మద్‌షా అబ్దలి నుండి పలుమార్లు దండయాత్రలను ఎదుర్కొన్నాడు. అది చివరకు మరాఠీలతో మూడవ పానిపట్టు యుద్ధం జరగడానికి దారితీసింది. 1760లో మరాఠీల నాయకత్వంలో అబ్దల్ సైన్యాలు సదాశివరావు భావ్ ఆధ్వర్యంలో ఢిల్లీ మీద దాడి చేసి మూడవ షాజహాన్‌ను సింహాసనం నుండి తొలగించాయి. తరువాత మరాఠీల ఆధ్వర్యంలో ఇమాద్- ఉల్- ముల్క్, రెండవ ఆలం నామమాత్రపు చక్రవర్తిగా నియమించబడ్డారు.[3][4] రెండవ షా ఆలం అసలైన వారసత్వం కలిగిన చక్రవర్తిగా భావించబడినప్పటికీ 1772 వరకు మరాఠీ సైన్యాధిపతి మహదాజీ సిండే రక్షణలో ఉన్న ఢిల్లీకి రావడానికి అవకాశం లభించలేదు. రెండవ షా ఆలం బక్సర్ యుద్ధంలో ఆగ్కేయులను ఎదిరిస్తూ యుద్ధం చేసాడు. రెండవ షా ఆలం " దివాన్ కవిత్వం " పేరిట కవుత్వరచన చేసాడు. ఆయన " అఫ్తాబ్ " కలం పేరుతో రచనలు చేసాడు. ఆయన కవిత్వాన్ని మిర్జా ఫకీర్ మకిన్ సరక్షించి సంకలనం చేసి బధ్రపరిచాడు.[5]
(1728-06-25)1728 జూన్ 25
1806 నవంబరు 19(1806-11-19) (వయస్సు 78)
1 ఢిల్లి నుండి తప్పించుకొనుట
2 తూర్పు భూభాగ కలహాలు
2.1 విజయం
2.2 బక్సర్ యుద్ధం
2.3 దివానీ హక్కులు
2.4 ఢిల్లీని వదలుట
3 Return to Delhi
3.1 Reformation of the Mughal Army
4 Jat invasions
5 Sikh raids
6 క్షీణదశ
7 Arrival of British troops
11 అదనపు సమాచారం
ఢిల్లి నుండి తప్పించుకొనుటసవరించు
రాకుమారుడు అలి గౌహర్ (రెండవ షా ఆలం) రెండవ అలంఘీర్ రాజ్యాంగ వారసుడు. అలంఘీర్‌ను మూడవ విజియర్ ఘాజీ ఉద్- ద్దీన్- ఖాన్ ఫెరోజ్ జంగ్ (ఇమాద్- ఉల్- ముల్క్), మరాఠీ పేష్వా (సదాశివరావు భౌ సోదరుడు) ముఘల్ చక్రవర్తిగా సింహానాన్ని అధిష్ఠింపజేసారు.[6] తరువాత వారు చక్రవర్తి మీద ఆధిపత్యం చూపించి తరువాత రెండవ ఆలంఘీర్‌ను వధించి ఆయన కుమారుడు రాకుమారుడు గౌర్‌ను చక్రవర్తిగా నియమించారు. రాకుమారుడు అలి గౌర్ 1759లో ధైర్యంగా ఢిల్లీ నుండి తప్పించుకుని తూర్పు భూభాగానికి చేరాడు.అక్కడ ఆయన బెంగాల్, బీహార్, ఒరిస్సాలలో తనశక్తిని కూడదీసుకోవచ్చని విశ్వసించాడు.
నజీబ్- ఉద్- దుల్లా పెద్ద సైన్యాన్ని కూడదీసుకుని ఢిల్లీకి వెలుపల విడిది చేసి దురాక్రమణ చేసిన మూడవ ఘజీ- ఉద్- దీన్ ఫెరోజ్ జంగ్ (ఇమాద్ -ఉల్- ముల్కి) ని రాజధానిని వదిలివెళ్ళమని వత్తిడి చేసి మూడవషాజహాన్‌ను పదవి నుండి తొలగించారు. నవాబ్- ఉద్- దుల్లా ముస్లిం ప్రముఖులతో కలిసి మరాఠీలను ఓడించడానికి ప్రణాళిక వేసారు. మరాఠీలను ఓడించడానికి నవాబ్- ఉద్- దుల్లా శక్తివంతుడైన అహమ్మద్ షా దుర్రానీతో చేతులు కలిపాడు. అహమ్మద్ షా దుర్రానీ ప్రణాళికా బద్దంగా మరాఠీలను ఓడించి అలి గౌర్‌ను (రెండవ షా ఆలం)ను సింహానాధిష్ఠుని చేసాడు. [7]
తూర్పు భూభాగ కలహాలుసవరించు
1760లో బెంగాల్, బీహార్, ఒరిస్సాలో కొంత భాగం, మొఘల్ యువరాజు అలి గౌహర్ మొఘల్ సైన్యం 30,000 తో మీర్ జఫర్, మూడవ ఘజి ఉద్- దిన్- ఖాన్ ఫెరోజ్ జంగ్ (ఇమాద్ - ఉల్- ముల్కి) లను త్రోసి వారిని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తూ 1759 నాటికి అవధ్, పాట్నా వైపు సాగారు. అయినప్పటికీ ఈ కలహంలో మధ్యలో ఈస్టిండియా కంపెనీ జోక్యం చేసుకుంది. అయినప్పటికీ మొఘల్ సైన్యం తూర్పు సుభాహ్‌లను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తీవ్రత చూపింది. రాకుమారుడు అలీ గౌహర్ ముహమ్మద్ కులీ ఖాన్, కాదిం హుసైన్, కాంగర్ ఖాన్, హిదయత్ అలి, మీర్ అఫ్జల్, ఘులాం హుసైన్ తబతబలిలతో ముందుకు సాగాడు. మొఘల్ సైన్యాలకు బలం కలిగిస్తూ షుజా-ఉద్-దౌలా, నజీబ్ - ఉద్- దౌలా, అహ్మద్ షా బంగష్ సైన్యాలు చేరాయి. వారికి మరింత బలం కలిగిస్తూ జీన్ లా డీ లౌరిస్టన్, 200 మంది ఫ్రెంచ్ వారు కలిసి బ్రిటిష్ సైన్యాలతో యుద్ధం చేసారు. ఈ యుద్ధం ఏడు సంవత్సరాల యుద్ధంగా వర్ణించబడింది.[8]
రాకుమారుడు అలీ గౌహర్ విజయవంతంగా పాట్నా వైపు ముందుకు కదిలాడు. తరువాత 40,000 సైన్యాలతో పాట్నాను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.తరువాత రాకుమారుడు అలీ గౌహర్‌ రామనారాయణను ప్రాణాలతో పట్టుకోవడం కాని లేక చంపడం కానీ చేయమని ఆదేశాలు జారీ చేసాడు. మీర్ జాఫర్ రౌద్రంగా పోరాడి మరణం అచులను తాకి రామనారాయణుని విడిపించడానికి తన కుమారుడు మిర్ సాదిక్ అలీ ఖాన్‌ను యుద్ధానికి పంపాడు. మీర్ జాఫర్ కూడా రాబర్ట్ క్లైవ్ సహాయం కోరాడు. మేజర్ జాన్ కైలౌడ్ దానిని నివారించి 1761 రాకుమారుడు ఆలి గౌర్‌తో చేతులు కలిపాడు. తరువాత వారు సమైక్యంగా పాట్నా యుద్ధం, సిర్పూర్ యుద్ధం, బీర్పూర్ యుద్ధం, సివాన్ యుద్ధం చేసారు.
రెండవ షా ఆలం తరువాత జరిగిన రాజీప్రయత్నాల తరువాత బెంగాల్ కొత్త నవాబు మీర్ కాసింను (మీర్ సాదిక్ అలీ ఖాన్ మరణం తరువాత బెంగాల్ నవాబుగా నియమించబడ్డాడు) కలిసి సంప్రదించాడు. తరువాత మీర్ కాసిం బెంగాల్, బీహార్, ఒరిస్సా సుబేదార్‌గా నియమించబడ్డాడు. అందుకు ప్రతిఫలంగా 2.4 మిలియన్ల వార్షిక కప్పం చెల్లించడానికి అంగీకరించాడు. రెండవ ఆలం తరువాత అలహాబాదుకు వెళ్ళాడు. 1761 -1764 వరకు అలహాబాదు అవధ్ నవాబ్ " షుజా- ఉద్ - దౌలా " సంరక్షణలో ఉంది. అదేసమయం మీర్ కాస్ం, బ్రిటిష్ మద్య సంబంధాలు క్షీణించాయి. ఫలితంగా బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీకి కలిగించిన పలు విశేషాధికాలను రద్దు చేసాడు. అలాగే మీర్ కాసిం మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి బద్ధశత్రువైన రాం నారాయణను కూడా అధికారం నుండి తొలగించాడు. తరువాత ఆయన మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి మరింత బలం కలిగించడానికి పాట్నాలో ఫిరంగి తయారీ కంపెనీ ఆరంభించాడు.
అభివృద్ధి పనులకు ఆగ్రహించిన ఈస్టిండియా కంపెనీ ఆయనను పదివీచ్యుతుని చేయాలని నిశ్చయించుంది. మీర్ కాసిం బెంగాల్, బీహార్, ఒరిస్సా సుబేదార్ పదవి నుండి తొలగించబడ్డాడు. మీర్ కాసిం అవధ్ నవాబుకు " సుజా - ఉద్- దౌలా "కు ప్రోత్సాహం అందించగా బ్రిటిష్ ప్ప్రభుత్వం రెండవ షా ఆలానికి ప్రోత్సాహం అందించింది. .
బక్సర్ యుద్ధంసవరించు
బక్సర్ యుద్ధం 1764 అక్టోబరు 22న జరిగింది. యుద్ధంలో బ్రిటిష్ సైన్యాలకు హెక్టర్ మున్రో నాయకత్వం వహించగా, సమైక్య సైన్యాలకు మీర్ కాసిం (బెంగాల్ నవాబు షుజా-ఉద్ దౌలా), అవధ్ నవాబు, మొఘల్ చక్రవర్తి రెండవ షా ఆలం నాయకత్వం వహించారు..[9] ఈ యుద్ధం బక్సర్ వద్ద జరిగింది. బక్సర్ అప్పుడు గంగాతీరంలో బెంగాల్ భూభాగంలో ఉంది. బక్సర్ యుద్ధంలో ఈస్టిండియా కంపెనీ విజయం సాధించింది.
దివానీ హక్కులుసవరించు
బక్సర్ యుద్ధం తరువాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంచేత ఓడించబడిన రెండవ షా ఆలం చక్రవర్తి 1765లో అలహాబాదు వద్ద జరిగిన ఒప్పందం మీద సంతకంచేసి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ రక్షణ కోరాడు. బదులుగా రెండవ షా ఆలం బెంగాల్, బీహార్, ఒరిస్సా భూభాగాలతో కలసిన దివానీ హక్కును (పన్ను వసూలు చేసుకునే అధికారం) బ్రిటిష్ వారికి ఇచ్చాడు. బదులుగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 2.6 మిలియన్ల వార్షిక కప్పం చెల్లించింది. ఒప్పందం బ్రిటిష్ వారికి 20వేల ప్రజల నుండి పన్ను వసూలు చేసే హక్కును ఇచ్చింది. డెప్యూటీ నవాబు ముహమ్మద్ రేజా ఖాన్ పన్ను వసూలు చేసే బాధ్యత వహించాడు.
ఢిల్లీని వదలుటసవరించు
రెండవ షా ఆలం ఢిల్లీలో లేని సమయంలో ఆయన కుమారుడు యువరాజు మిర్జా జవాన్ బక్త్, నజీబ్ - ఉల్- దౌలాలు తరువాత 12 సంవత్సరాలు ఢిల్లీ రాజప్రతినిధిగా బాధ్యత వహించాడు.
Return to Delhiసవరించు
చక్రవర్తి అలహాబాదు కోటలో 6 సంవత్సరాల కాలం నివసించాడు. 1774లో వారన్ హేస్టింగ్స్ మొదటి బెంగాల్ గవర్నరుగా నియమించబడిన తరువాత 2.6మిలియన్ల కప్పం చెల్లించడం ఆపివేవేసి అలహాబాదు, కర (ఉత్తరప్రదేశ్) జిల్లాలను అవధ్ నవాబుకు స్వాధీనం చేసాడు. 1793లో ఈస్టిండియా కంపెనీ బెంగాల్‌ను విలీనం చేసుకుంది. రెండవ షా ఆలానికి ఈస్టిండియా కంపెనీ మరాఠీలను విశ్వసించవద్దని సలహా ఇచ్చింది.
1771 లో మరాఠీలు మహాద్జీ సింధియా ఉత్తర భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చి ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రెండవ షా ఆలం 1771 మే మాసంలో అలహాబాదును విడిచి 1772లో యురోపియన్ శైలిలో శిక్షణ పొందిన సైన్యంతో యుద్ధానికి సన్నద్ధమై ఢిక్లీకి చేరుకున్నాడు. మొఘల్ సైన్యాలకు మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ అధ్యక్షత వహించాడు. వారు మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి పూర్వవైభవం తీసుకురావాలని కోరుకున్నారు. మరాఠీలతో వారు రోహిల్ ఖండ్‌ భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాత జబితా ఖాన్‌ను ఓడించి పాథర్ కోటను నిధినిక్షాపాలతో స్వాధీనం చేసుకున్నారు. సుంహాసనం స్వాధీనం చేదుకున్న తతువాత రెండవ షా ఆలం మిర్జా నజీఫ్ ఖాన్ మీద ఆధారపడడం మొదలైంది. 1773 లో పూనాలో నారాయణరావు పేష్వా హత్యచేయబడిన తరువాత మరాఠీ సైన్యాలు ఉత్తరభరతాన్ని వదిలి పెట్టారు.
1787లో బిజయ సింగ్ (జోధ్పూర్ రాజు) రెండవ షా ఆలానికి మర్యాదపూర్వకంగా బంగారు తాళంతో అజ్మీర్ కోటను కానుకగా ఇచ్చాడు. [10] బిజయ సింగ్ మరొయు ప్రతాప్ సింగ్ ఆదేశంతో బంగారు తాళపుచెవిని అందించానని దూత తెలియజేసాడు. రెండవ షా ఆలం తిరిగి మొఘల్ సామ్రాజ్యపు వైభవం పునఃస్థాపించాడు.
Reformation of the Mughal Armyసవరించు
రెండవ షా ఆలం ముందుగా మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో ముఘల్ సైన్యాలను బలోపేతం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. కొత్త సైన్యంలో తుపాకులు, తలవారులను విజయవంతంగా ప్రయోగించగలిగిన కాల్బలం,[11] ఉంది. వారు ప్రయాణానికి ఏనుగులను ఉపయోగించేవారు. ఫిరంగులు, ఆశ్వికదళాలు తక్కువగా ఉన్నాయి.మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ బెంగాల్ నవాబు మీర్ కాసిం సహకారంతో ఫైర్లాక్ తుపాకులను సైన్యంలో పరిచయం చేసాడు.[11]
Jat invasionsసవరించు
18వ శతాబ్దంలో మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్షీణదశకు చేరుకుంటున్న సమయంలో భరత్పూర్ రాజాస్థానికి చెందున హిందూ జాట్లు మొఘల్ సంరాజ్యం మీద అనేకమార్లు దాడి చేసారు. ప్రత్యేకంగా ఢిల్లీ మీద దాడిచేసి మొఘల్ రాజ్యానికి చెందిన పలు ప్రాంతాలను హస్థగతం చేసుకున్నారు.[12] ఆగ్రా మీద జాట్లు చేసిన దాడిలో వారు నగరాన్ని దోచుకున్నారు. తాజ్ మహల్ ముఖద్వారంలో ఉన్న రెండు వెండి ద్వారాలు కూడా దీపిడీ చేయబడ్డాయి. 1764లో వెండి ద్వారాలు సూరజ్ మాల్‌లో కరిగించబడ్డాయి.[13] సూరజ్ మాల్ కుమారుడు జవహర్ సింగ్ ఉత్తరభారతంలో జాట్ శక్తిని మరింతగా విస్తరిస్తూ డోయాబ్, బల్లబ్ఘర్, ఆగ్రా లను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.[14]
Sikh raidsసవరించు
Farzana Zeb un-Nissa protected the Mughal Emperor Shah Alam II from an eminent Sikh invasion in 1783 and later led the expedition that rescued the Mughal Emperor Shah Alam II from the eunuch Ghulam Qadir.
సిక్కులతో తరచూ కలహాలు ఎదురౌతూ ఉండేవి. 1764లో సిక్కులు క్రమంగా బలంపుంజుకున్నారు. వారు సిర్హండ్ నుండి మొఘల్ సైన్యాలను వెళ్ళగొట్టారు. జియాన్ ఖాన్ సిర్హండి నాయకత్వంలో సిక్కులు ఢిల్లి ప్రాంతాలమీద దాడిచేసి దాదాపు ప్రతిసంవత్సరం దోచుకున్నారు. వారు ఢిల్లీని 11 సంవత్సరాలలో మూడు మార్లు (1772,1778, 1783) లూటీ చేసారు. సిక్కులకు రెండవ షా ఆలం వజీర్ల గురించిన సమాచారం అందుతూ ఉండేదని భావించారు. వారు మరికొంత ముందుకు సాగి తూర్పు పంజాబు, రొహిల్లా, మేవార్, జాట్ భూములను కూడా దోచుకున్నారు. రెండవ షా ఆలం పాలనలో సిక్కులు మొఘల్ సామ్రాజ్యంతో యుద్ధం చేయలేదు కాని మరాఠీలు, రాజపుత్రులు, రోహిల్లాలతో పలుమార్లు యుద్ధం చేసారు.
1772లో రెండవ షా ఆలం ఢిల్లీ చేరక ముందు మరాఠీలు ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ మొఘల్ ఆర్థికస్థితిని, రాజ్యాంగ నిర్వహణను క్రమపద్ధతికి తీసుకువచ్చాడు. అలాగే సైన్యంలో సంస్కరణలు చేపట్టాడు. 1777 లో మిర్జా ఖాన్‌ జబితా ఖాన్‌ను ఓడించి సిక్కుల దాడులకు అడ్డుకట్ట వేసాడు.
1778 లో సిక్కులు ఢిల్లో మీద దాడి చేసినప్పుడు రెండవ షా ఆలం వారిని ఓడించడానికి 20,000 సైన్యాలతో ప్రధాన సైనికాధికారి మజద్ - ఉద్ - దౌలాకు ఆదేశం జారీ చేసాడు. ఈ చర్యలో ముజాఫర్ ఘర్ తరువాత ఘనౌర్ వద్ద మొఘల్ సైన్యాలు ఓటమికి గురైయ్యాయి. తరువాత రెండవ షా ఆలం మీర్ నజాఫ్ ఖాన్‌ను నియమించాడు. మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ మరజ్నాం తరువాత మొఘల్ సామ్రాజ్యం బలహీన స్థితికి చేరుకుంది.
1779లో మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ తన సైన్యాలను జాగ్రత్తగా నడిపి జబితా ఖాన్ భూభాగంలో ప్రవేశించి ఒకే యుద్ధంలో 5,000 మంది సిక్కు తిరుగుబాటుదారులను వధించారు. మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ జీవించి ఉన్న కాలంలో సిక్కులు ఢిల్లీలో తిరిగి ప్రవేశించలేదు.
1783 లో బేగం సంరు (ఫర్జా జెబ్ ఉన్ - నిసా డిల్లీని 30,000 మంది సిక్కు తిరుగుబాటు దారుల (బఘేల్ సింగ్, జస్సా సింగ్ రాంగర్హియా, జస్సా సింగ్ అహ్లూవాలియా) దాడి నుండి రక్షించింది.
ముజాఫర్‌ఘర్ అపజయం తరువాత ఘనౌర్, మజీద్-ఉద్-దౌలాను ఖైదు చేయమని రెండవ షా ఆలం ఆదేశాలు జారీచేసాడు. తరువాత ఆయన మిర్జా నజాఫ్‌ ఖాన్‌ను తిరిగి పిలిపించాడు. తరువాత ప్రధాన వజీర్ తప్పుగా అంచనా వేసాడని, చక్రవర్తి శత్రువులకు సహకరించాడని ఖైదుచేయబడ్డాడు. దేశద్రోహిగా గుర్తించి ఖైదుచేసి అతడు అపహరించిన 2 మిలియన్ల దాములను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. మొఘల్ చక్రవర్తి రెండవ షా ఆలం ఈ విషయంలో పొరపాటున తీర్పు ఇచ్చాడని విశ్వసించినందున తరువాత ఆయన పతనం ఆరంభం అయింది. మిర్జా నజాఫ్ ఖాన్ మొఘల్ సైన్యాలలో బలోపేతంచేసి మొఘల్ సామ్రాజ్యం మరొకసారి పూర్వస్థితికి రావడానికి కృషిచేసాడు. 1779 లో కొత్తగా సంస్కరించబడిన మొఘల్ సామ్రాజ్యసైన్యం జబితా ఖాన్‌ను ఓడించడం ఆయన సిక్కు కూటమిని ఓడించింది. సిక్కు కూటమి వారి నాయకుడిని, 5,000 మంది తిరుగుబాటు దారులను కోల్పోయింది. మిర్జా నజాత్ ఖాన్ జీవించి ఉన్నతవరకు సిక్కు తిరుగుబాటుదారులు ఢిల్లీ మీద దాడి చేయలేదు. దురదృష్టకరంగా రెండవ షా ఆలం తప్పుగా తీర్పు ఇచ్చి సౌనికాధికారిని చంపించడం వెలుగులోకి వచ్చింది. పలు సందర్భాలలో ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించిన మరక్షిశిక్షకు గురైన ప్రధాన వజీర్ మేనల్లుడు ప్రధాన వజీరుగా నియమించబడలేదు. బదులుగా చక్రవర్తి విశ్వసించ తగని శక్తి సామర్ధ్యాలు లేని ఇతరవ్యక్తులను వజీరుగా నియమించాడు. వారు తరచుగా వారిలో వారు కలహించుకున్నారు. లచం తీసుకుని రాజ్యాంగ ద్రోహిగా గుర్తించబడిన ప్రధాన వజీరును తిరిగి పదవిలో నియమించాడు. అతడు తరువాత సిక్కులతో చేతులు కలిపి మొఘల్ సైన్యాలను 20,000 నుండి 5,000 వరకు తగ్గించి రెండవ షా ఆలం పతనానికి కారణం అయ్యాడు.[15]
నవాబు మజీద్- ఉద్- దౌలా మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి శత్రువుగా మారాడు. నజీబ్ ఖాన్ మనుమడు గులాం ఖాదిర్ సిక్కుల కూటమితో కలిసి మజీద్- ఉద్- దౌలాను మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి ప్రధాన వజీరుగా నియమించమని రెండవ షా ఆలం మీద వత్తిడి చేసాడు. గులాం ఖాదిర్ మొఘల్ రాజభవలాలో సంపదదోచుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. రాజ్భవనాలలో దాచబడిన సంపద 250 మిలియన్లు ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు. గులాం ఖాదిర్ చర్యలకు ఆగ్రహించిన రెండవ షా ఆలం 1978 ఆగస్టు 10న అతడి కళ్ళు పొడిపించి అంధుడిని చేసాడు. .[15] గులాం ఖాదిర్ ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి మొఘల్ రాజకుటుంబం మీద దాడి చేసాడు. మహదాజీ సిండే కలగజేసుకుని గులాం ఖాదిర్‌ను చంపి చక్రవర్తిని రక్షించాడు.[16] మొఘల్ చక్రవర్తి మహాద్జీ సింధియాను ఒకిల్- ఉల్- ముత్లాగ్ (రాజప్రతినిధి), అమీర్- ఉల్- అమరాగా గౌరవించాడు. చివరికి చక్రవర్తి రెండవ షా ఆలం మహాద్జీ సింధియా ముందు నామమాత్ర చక్రవర్తిగా మిగిలాడు.
Arrival of British troopsసవరించు
1858 photograph
Recent photograph of the tombs of Shah Alam II and Akbar Shah II
ఐరోపా‌లో ఫ్రెంచి ఆధిక్యత భారతదేశంలో కూడా కొనసాగగలదని బ్రిటిష్ భావించింది. వారు రెండవ షా ఆలాన్ని తమ స్వాధీనంలో తీసుకురావడానికి నిర్ణయించారు. లేకుంటే ఫ్రెంఛి సైనికదళం మరాఠీలను పడగొట్టి వారి ఆధీనంలో ఉన్న మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంటారని భావించారు.
రెండవ షా ఆలం హైదర్ ఆలీతో సత్సబంధాలు పెట్టుకున్నాడు. తరువాత ఆయన కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్ తో కూడా సత్సంబంధం కొనసాగింది. టిప్పు సుల్తాన్ మీద ఆగ్లేయులు సాగించిన " ఆంగ్లో మైసూర్ యుద్ధాలు " ఆంగ్లేయుల సామ్రాజ్యవాదాన్ని ౠజువుగా నిలిచాయి.
1803లో ఢిల్లీ యుద్ధం తరువాత సెప్టెంబరు 14న బ్రిటిష్ సైన్యాలు ఢిల్లీలో ప్రవేశించాయి. తరువాత రెండవ షా ఆలం ఆగ్లేయుల స్వాధీనం అయ్యాడు. తరువాత మొఘల్ చక్రవర్తి సైన్యం మీద ఆధిక్యత కోల్పోయాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి కేవలం అలంకార ప్రాయుడుగా మాత్రమే మిగిలాడు. సుబేదార్లు, నవాబులు ఇంకా మొఘల్ ప్రభుత్వాన్ని గౌరవిస్తూనే ఉన్నారు. వారు చక్రవర్తి పేరుతో నాణ్యాలను ముద్రిస్తూ చక్రవర్తి పేరుతో కుత్బా (శుక్రవార ఉత్సవం) నిర్వహించారు. 1804లో యశ్వంతరావు హోల్కర్ నాయకత్వంలో మరాఠీలు ఢిల్లీని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మీద సాగించిన దాడి అపజయం పాలైంది.
రెండవ షా ఆలం సహజ మరణం పొందాడు. 13వ శతాబ్ధానికి చెందిన సూఫీ సన్యాసి " కుతుబుద్దీన్ భక్తియార్ కాకి " సమాధి సమీపంలో రెండవ షా ఆలం చక్రవర్తి భౌతిక కాయం సమాధి చేయబడింది.
మిర్జావ్నజాఫ్ ఖాన్
షుజా- ఉద్- దౌలా
హైదర్ అలి
ముహమ్మద్ అలి ఖాన్ వాలాజా
↑ Delhi, Past and Present, p. 4, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
↑ History of Islam, p. 512, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
↑ Advanced Study in the History of Modern India 1707–1813, p. 140, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
↑ S. M. Ikram (1964). "XIX. A Century of Political Decline: 1707–1803". In Ainslie T. Embree (ed.). Muslim Civilization in India. New York: Columbia University Press. Retrieved 5 November 2011.
↑ Dictionary of Indo-Persian Literature, p. 40, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
↑ Mughal Empire in India: A Systematic Study Including Source Material, Volume 3, p. 767, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
↑ S.R. Sharma (1 January 1999). Mughal empire in India: a systematic study including source material. Atlantic Publishers & Dist. pp. 769–. ISBN 978-81-7156-819-2. Retrieved 30 March 2012.
↑ A Dictionary of Modern Indian History (1707–1947), Parshotam Mehra, ISBN 0-19-561552-2, 1985 ed., Oxford University Press
↑ The Fall of the Moghul Empire of Hindustan, p. 6, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
↑ 11.0 11.1 Kaushik Roy. War, Culture, Society in Early Modern South Asia, 1740–1849. Taylor & Francis. pp. 29–. ISBN 978-1-136-79087-4. Retrieved 30 March 2012. ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Roy" అనే పేరును విభిన్న కంటెంటుతో అనేక సార్లు నిర్వచించారు
↑ "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 13 May 2015. Retrieved 10 April 2015.
↑ The Province of Agra: Its History and Administration, p. 9, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
↑ 15.0 15.1 Misbah Islam (30 June 2008). Decline of Muslim States and Societies. Xlibris Corporation. pp. 392–. ISBN 978-1-4363-1012-3. Retrieved 30 March 2012.
↑ Marathas and the Marathas Country: The Marathas, p. 159, గూగుల్ బుక్స్ వద్ద
Shah Alam Namah: text vol.41 (Persian). Digital Library of India. Archived from the original on 8 April 2015. Retrieved 14 January 2020. {{cite book}}: Cite has empty unknown parameter: |coauthors= (help)
rendava shaa aalam - vikipedia
ali gaahar (joon 19, 1728 - navambar 19, 1806) chaaritraka naamam " rendava shaa aalam " 18va mughal chakravarti. aayana alanghir kumarudu. rendava shaa aalam patanaavasthalo unna moghal saamraajyaaniki chakravarti ayyadu. aayana paalana kaalamlone moghal chakravarti adhikaaram patanaavasthaku cherukundi.[1][2] sultan shaa aalam emir (afghanisthan), ahammadkiha abdali nundi palumaarlu dandayaatralanu edurkonnadu. adhi chivaraku maraatiilatoe moodava paanipattu yuddham jaragadaaniki daariteesindi. 1760loo maraateela naayakatvamlo abdal sainyalu sadaasivaraavu bhav aadhvaryamlo dhilli meeda daadi chesi moodava shaajaannu simhaasanam nundi tolaginchaayi. taruvaata maraateela aadhvaryamlo imad- ul- mulk, rendava aalam naamamaatrapu chakravartigaa niyaminchabaddaaru.[3][4] rendava shaa aalam asalaina vaarasatvam kaligina chakravartigaa bhaavinchabadinappatiki 1772 varaku maraatii sainyaadhipati mahadaji sinde rakshanalo unna dhilleeki raavadaaniki avakaasam labhinchaledu. rendava shaa aalam baksar yuddhamlo aagkeyulanu ediristuu yuddham chesadu. rendava shaa aalam " divan kavitvam " paerita kavutvarachana chesadu. aayana " aftab " kalam paerutho rachanalu chesadu. aayana kavitvaanni mirja fakir makin sarakshinchi sankalanam chesi badhraparichaadu.[5]
(1728-06-25)1728 joon 25
1806 navambaru 19(1806-11-19) (vayassu 78)
1 dhilli nundi tappinchukonuta
2 thoorpu bhuubhaaga kalahalu
2.1 vijayam
2.2 baksar yuddham
2.3 divani hakkulu
2.4 dhilleeni vadaluta
3 Return to Delhi
3.1 Reformation of the Mughal Army
4 Jat invasions
5 Sikh raids
6 ksheenadasa
7 Arrival of British troops
11 adanapu samacharam
dhilli nundi tappinchukonutasavarincha
rakumarudu ali gaahar (rendava shaa aalam) rendava alanghir raajyaamga vaarasudu. alangheernu moodava vijier ghaji udh- ddeen- khan feroz jang (imad- ul- mulk), maraatii peshwa (sadaasivaraavu bhau sodarudu) mughal chakravartigaa simhaanaanni adhishtimpajesaaru.[6] taruvaata vaaru chakravarti meeda aadhipatyam chuupinchi taruvaata rendava aalangheernu vadhinchi aayana kumarudu rakumarudu gournu chakravartigaa niyaminchaaru. rakumarudu ali gaur 1759loo dhairyamgaa dhilli nundi tappinchukuni thoorpu bhuubhaagaaniki cheraadu.akkada aayana bengal, beehar, orissalalo tanasaktini kuudadeesukoevachchani vishwasinchaadu.
najeeb- udh- dulla pedda sainyaanni kuudadeesukuni dhilleeki velupala vididi chesi durakramana chesina moodava ghaji- udh- deen feroz jang (imad -ul- mulki) ni raajadhaanini vadilivellamani vattidi chesi muudavashaahaannae padavi nundi tolaginchaaru. nawab- udh- dulla muslim pramukhulatho kalisi maraateelanu oodinchadaaniki pranaalika vesaaru. maraateelanu oodinchadaaniki nawab- udh- dulla saktivantudaina ahammad shaa durraaneeto chetulu kalipadu. ahammad shaa durrani pranalika baddamgaa maraateelanu odinchi ali gournu (rendava shaa aalam)nu simhaanaadhistuni chesadu. [7]
thoorpu bhuubhaaga kalahaalusavarinchu
1760loo bengal, beehar, orissalo kontha bhagam, moghal yuvaraju ali gaahar moghal sainyam 30,000 thoo meer jaffer, moodava ghaji udh- din- khan feroz jang (imad - ul- mulki) lanu throsi vaarini pattukovadaaniki prayatnistuu 1759 naatiki avadh, patna vaipu saagaaru. ayinappatiki ee kalahamlo madhyalo eestindia company jokyam chesukundi. ayinappatiki moghal sainyam thoorpu subhaahlanu tirigi swaadheenam chesukovadaniki teevrata chuupindi. rakumarudu aly gaahar muhammad kuli khan, kaadim husain, kangar khan, hidayat ali, meer afjal, ghulam husain tabatabalilato munduku saagaadu. moghal sainyaalaku balam kaligistuu shuja-udh-daulaa, najeeb - udh- daulaa, ahmad shaa bangash sainyalu cherayi. vaariki marinta balam kaligistuu jeen laa d louriston, 200 mandi french vaaru kalisi british sainyaalato yuddham chesaru. ee yuddham edu samvatsaraala yuddhamgaa varninchabadindi.[8]
rakumarudu aly gaahar vijayavantamgaa patna vaipu munduku kadilaadu. taruvaata 40,000 sainyaalato paatnaanu swaadheenam chesukunnadu.taruvaata rakumarudu aly gauhare ramanarayananu praanaalatoe pattukovadam kaani leka champadam cony cheyamani aadesaalu jaarii chesadu. meer jaffer roudramgaa poradi maranam achulanu taaki ramanarayanuni vidipinchadaaniki tana kumarudu mir sadik aly khanynu yuddhaaniki pampaadu. meer jaffer kuudaa rabert clive sahayam koradu. mager jan kailaud daanini nivaarinchi 1761 rakumarudu aali gournetho chetulu kalipadu. taruvaata vaaru samaikyamgaa patna yuddham, sirpur yuddham, beerpur yuddham, sivan yuddham chesaru.
rendava shaa aalam taruvaata jarigina raajeeprayatnaala taruvaata bengal kotta nawabu meer kaasimnu (meer sadik aly khan maranam taruvaata bengal nawabuga niyaminchabaddaadu) kalisi sampradinchaadu. taruvaata meer kasim bengal, beehar, orissa subedarega niyaminchabaddaadu. anduku pratiphalamgaa 2.4 millianla vaarshika kappam chellinchadaaniki angeekarinchaadu. rendava aalam taruvaata alahaabaaduku vellaadu. 1761 -1764 varaku alahabadu avadh nawab " shuja- udh - daulaa " samrakshanalo undi. adesamayam meer kassm, british madya sambandhaalu ksheeninchaayi. phalitamgaa british eestindia kampeneeki kaliginchina palu visheshaadhikaalanu raddu chesadu. alaage meer kasim moghal saamraajyaaniki baddhashatruvaina raam narayananu kuudaa adhikaaram nundi tolaginchaadu. taruvaata aayana moghal saamraajyaaniki marinta balam kaliginchadaaniki paatnaalo firangi tayaarii company aarambhinchaadu.
abhivruddhi panulaku aagrahinchina eestindia company aayananu padiveechyutuni cheyalani nischayinchundi. meer kasim bengal, beehar, orissa subedar padavi nundi tolaginchabaddaadu. meer kasim avadh navaabuku " suja - udh- daulaa "ku prothsaaham andinchagaa british pprabhutvam rendava shaa aalaaniki prothsaaham andinchindi. .
baksar yuddhamsavarinchu
baksar yuddham 1764 aktobaru 22na jarigindi. yuddhamlo british sainyaalaku hecter munro naayakatvam vahinchagaa, samaikya sainyaalaku meer kasim (bengal nawabu shuja-udh daulaa), avadh nawabu, moghal chakravarti rendava shaa aalam naayakatvam vahinchaaru..[9] ee yuddham baksar vadda jarigindi. baksar appudu gangaatiiramlo bengal bhuubhaagamloo undi. baksar yuddhamlo eestindia company vijayam saadhinchindi.
divani hakkulusavarinchu
baksar yuddham taruvaata british prabhutvancheta odinchabadina rendava shaa aalam chakravarti 1765loo alahabadu vadda jarigina oppandam meeda santakanchesi british prabhutva rakshana koradu. badulugaa rendava shaa aalam bengal, beehar, orissa bhuubhaagaalatoe kalasina divani hakkunu (pannu vasulu chesukune adhikaaram) british vaariki ichadu. badulugaa british prabhutvam 2.6 millianla vaarshika kappam chellinchindi. oppandam british vaariki 20vela prajala nundi pannu vasulu chese hakkunu ichindi. deputy nawabu muhammad reja khan pannu vasulu chese baadhyata vahinchaadu.
dhilleeni vadalutasavarinchu
rendava shaa aalam dhilleelo laeni samayamlo aayana kumarudu yuvaraju mirja jawan bakt, najeeb - ul- daulaalu taruvaata 12 samvatsaraalu dhilli raajapratinidhigaa baadhyata vahinchaadu.
Return to Delhisavarinchu
chakravarti alahabadu kotalo 6 samvatsaraala kaalam nivasinchaadu. 1774loo varan hastings modati bengal gavarnarugaa niyaminchabadina taruvaata 2.6millianla kappam chellinchadam aapivevesi alahabadu, kara (uttarapradesh) jillaalanu avadh navaabuku swaadheenam chesadu. 1793loo eestindia company bengallenu vileenam chesukundi. rendava shaa aalaaniki eestindia company maraateelanu viswasinchavaddani salaha ichindi.
1771 loo maraateelu mahadji sindhia uttara bhaaratadesaaniki tirigi vachi dhilleeni swaadheenam chesukunnaru. rendava shaa aalam 1771 mee maasamlo alahaabaadunu vidichi 1772loo europian saililo sikshana pondina sainyamtho yuddhaaniki sannaddhamai dhikleeki cherukunnadu. moghal sainyaalaku mirja nazaf khan adhyakshata vahinchaadu. vaaru moghal saamraajyaaniki poorvavaibhavam teesukuraavaalani korukunnaru. maraatiilatoe vaaru rohil khandy bhuubhaagaanni swaadheenam chesukunnaru. taruvaata jabita khanynu odinchi pather kotanu nidhinikshaapaalato swaadheenam chesukunnaru. sumhasanam swaadheenam chedukunna tatuvaata rendava shaa aalam mirja najif khan meeda aadhaarapadadam modalaindi. 1773 loo poonaalo narayanarao peshwa hatyacheyabadina taruvaata maraatii sainyalu uttarabharataanni vadili pettaaru.
1787loo bijaya sing (jodhpur raju) rendava shaa aalaaniki maryaadapuurvakamgaa bangaaru taalamto ajmir kotanu kaanukagaa ichadu. [10] bijaya sing maroyu pratap sing aadesamto bangaaru taalapuchevini andinchaanani dhootha teliyajesadu. rendava shaa aalam tirigi moghal saamraajyapu vaibhavam punahsthaapinchaadu.
Reformation of the Mughal Armysavarinchu
rendava shaa aalam mundugaa mirja nazaf khan aadhvaryamlo mughal sainyaalanu balopetam cheyadaaniki prayatninchaadu. kotta sainyamlo tupaakulu, talavaarulanu vijayavantamgaa prayoginchagaligina kaalbalam,[11] undi. vaaru prayaanaaniki enugulanu upayoginchevaaru. firangulu, aasvikadalaalu takkuvagaa unnaayi.mirja nazaf khan bengal nawabu meer kasim sahakaaramtho firelack tupaakulanu sainyamlo parichayam chesadu.[11]
Jat invasionssavarinchu
18va sataabdamlo moghal saamraajyam ksheenadasaku cherukuntunna samayamlo bharatpur rajasthaniki chenduna hindu jaatlu moghal samrajyam meeda anekamaarlu daadi chesaru. pratyekamgaa dhilli meeda daadichesi moghal raajyaaniki chendina palu praantaalanu hasthagatam chesukunnaru.[12] agra meeda jaatlu chesina daadilo vaaru nagaraanni dochukunnaru. taj mahal mukhadwaaramlo unna rendu vendi dwaaraalu kuudaa deepidii cheyabaddayi. 1764loo vendi dwaaraalu suraj malemlo kariginchabaddaayi.[13] suraj mall kumarudu jawahar sing uttarabhaaratamlo jat saktini marintagaa vistaristuu doyab, ballabghar, agra lanu swaadheenam chesukunnadu.[14]
Sikh raidssavarinchu
Farzana Zeb un-Nissa protected the Mughal Emperor Shah Alam II from an eminent Sikh invasion in 1783 and later led the expedition that rescued the Mughal Emperor Shah Alam II from the eunuch Ghulam Qadir.
sikkulatho tarachuu kalahalu edurauthoo undevi. 1764loo sikkulu kramangaa balampunjukunnaru. vaaru sirhand nundi moghal sainyaalanu vellagottaaru. jian khan sirhandi naayakatvamlo sikkulu dhilli praantaalameeda daadichesi daadaapu pratisamvatsaram dochukunnaru. vaaru dhilleeni 11 samvatsaraalalo moodu maarlu (1772,1778, 1783) looty chesaru. sikkulaku rendava shaa aalam vajeerla gurinchina samacharam andutuu undedani bhaavinchaaru. vaaru marikonta munduku saagi thoorpu panjabu, rohilla, mevar, jat bhoomulanu kuudaa dochukunnaru. rendava shaa aalam paalanalo sikkulu moghal saamraajyamtho yuddham cheyaledu kaani maraateelu, raajaputrulu, rohillaalatho palumaarlu yuddham chesaru.
1772loo rendava shaa aalam dhilli cheraka mundu maraateelu dhilleeni swaadheenam chesukunnaru. mirja nazaf khan moghal aardhikasthitini, raajyaamga nirvahananu kramapaddhatiki teesukuvacchaadu. alaage sainyamlo samskaranalu chepattadu. 1777 loo mirja khany jabita khanynu odinchi sikkula daadulaku addukatta vesaadu.
1778 loo sikkulu dhillo meeda daadi chesinappudu rendava shaa aalam vaarini oodinchadaaniki 20,000 sainyaalato pradhaana sainikaadhikaari majad - udh - daulaaku aadesam jaarii chesadu. ee charyalo mujafar ghar taruvaata ghanaur vadda moghal sainyalu otamiki guraiyyayi. taruvaata rendava shaa aalam meer nazaf khanynu niyaminchaadu. mirja nazaf khan marajnam taruvaata moghal saamraajyam balaheena sthitiki cherukundi.
1779loo mirja nazaf khan tana sainyaalanu jaagrattagaa nadipi jabita khan bhuubhaagamloo pravesinchi oke yuddhamlo 5,000 mandi sikku tirugubaatudaarulanu vadhinchaaru. mirja nazaf khan jeevinchi unna kaalamlo sikkulu dhilleelo tirigi pravesinchaledu.
1783 loo begam samru (farja jeb un - nisa dilleeni 30,000 mandi sikku tirugubaatu daarula (baghel sing, jassa sing rangarhia, jassa sing ahluvalia) daadi nundi rakshinchindi.
mujafarghar apajayam taruvaata ghanaur, majeed-udh-daulaanu khaidu cheyamani rendava shaa aalam aadesaalu jarichesadu. taruvaata aayana mirja najaf khanynu tirigi pilipinchaadu. taruvaata pradhaana vajir tappugaa anchana vesadani, chakravarti satruvulaku sahakarinchaadani khaiducheyabaddadu. deshadrohigaa gurtinchi khaiduchesi atadu apaharinchina 2 millianla daamulanu swaadheenam chesukunnaru. moghal chakravarti rendava shaa aalam ee vishayamlo porapaatuna teerpu ichadani viswasinchinanduna taruvaata aayana patanam aarambham ayindi. mirja nazaf khan moghal sainyaalalo balopetanchesi moghal saamraajyam marokasari poorvasthitiki raavadaaniki krushichesadu. 1779 loo kottagaa samskarinchabadina moghal saamraajyasainyam jabita khanynu odinchadam aayana sikku kootamini odinchindi. sikku kootami vaari nayakudini, 5,000 mandi tirugubaatu daarulanu kolpoyindi. mirja najat khan jeevinchi unnatavaraku sikku tirugubaatudaarulu dhilli meeda daadi cheyaledu. duradrushtakaramgaa rendava shaa aalam tappugaa teerpu ichi sounikaadhikaarini champinchadam veluguloki vachindi. palu sandarbhaalalo dhairyasahasalu pradarsinchina marakshishikshaku guraina pradhaana vajir menalludu pradhaana vajiirugaa niyaminchabadaledu. badulugaa chakravarti vishwasincha tagani sakti saamardhyaalu laeni itaravyaktulanu vajiirugaa niyaminchaadu. vaaru tarachugaa vaarilo vaaru kalahinchukunnaru. lacham teesukuni raajyaamga drohigaa gurtinchabadina pradhaana vajeerunu tirigi padavilo niyaminchaadu. atadu taruvaata sikkulatho chetulu kalipi moghal sainyaalanu 20,000 nundi 5,000 varaku tagginchi rendava shaa aalam patanaaniki kaaranam ayyadu.[15]
nawabu majeed- udh- daulaa moghal saamraajyaaniki satruvugaa maaraadu. najeeb khan manumadu gulam khadir sikkula kootamitho kalisi majeed- udh- daulaanu moghal saamraajyaaniki pradhaana vajiirugaa niyaminchamani rendava shaa aalam meeda vattidi chesadu. gulam khadir moghal rajabhavalalo sampadadochukovadaaniki prayatninchaadu. rajbhavanalalo daachabadina sampada 250 miliyanlu undavacchani bhaavistunnaaru. gulam khadir charyalaku aagrahinchina rendava shaa aalam 1978 aagastu 10na atadi kallu podipinchi andhudini chesadu. .[15] gulam khadir prateekaaram teerchukoovadaaniki moghal rajakutumbam meeda daadi chesadu. mahadaji sinde kalagajesukuni gulam khaadirnu champi chakravartini rakshinchaadu.[16] moghal chakravarti mahadji sindhiyaanu okil- ul- mutlag (rajapratinidhi), amir- ul- amaraga gouravinchaadu. chivariki chakravarti rendava shaa aalam mahadji sindhia mundu namamatra chakravartigaa migiladu.
Arrival of British troopssavarinchu
1858 photograph
Recent photograph of the tombs of Shah Alam II and Akbar Shah II
iropelo frenchi aadhikyata bhaaratadesamlo kuudaa konasaagagaladani british bhaavinchindi. vaaru rendava shaa aalaanni tama swaadheenamlo teesukuraavadaaniki nirnayinchaaru. lekunte frenchi sainikadalam maraateelanu padagotti vaari aadheenamlo unna moghal saamraajyaanni swaadheenam chesukuntarani bhaavinchaaru.
rendava shaa aalam haider aaleetho satsabandhaalu pettukunnadu. taruvaata aayana kumarudu tippu sultan thoo kuudaa satsambandham konasagindi. tippu sultan meeda aagleyulu saaginchina " aanglo mysur yuddhaalu " aangleyula saamraajyavaadaanni desugua nilichaayi.
1803loo dhilli yuddham taruvaata septembaru 14na british sainyalu dhilleelo pravesinchaayi. taruvaata rendava shaa aalam aagleyula swaadheenam ayyadu. taruvaata moghal chakravarti sainyam meeda aadhikyata kolpoyadu. moghal chakravarti kevalam alankara praayudugaa matrame migiladu. subedaarlu, navaabulu inka moghal prabhutvaanni gowravistune unnaaru. vaaru chakravarti paerutho naanyaalanu mudristuu chakravarti paerutho kutba (sukravaara utsavam) nirvahinchaaru. 1804loo yashwantarao holker naayakatvamlo maraateelu dhilleeni swaadheenam chesukovadaniki british prabhutvam meeda saaginchina daadi apajayam paalaindi.
rendava shaa aalam sahaja maranam pondaadu. 13va sataabdhaaniki chendina suffi sanyasi " kutubuddin bhaktiyar kaaki " samadhi sameepamlo rendava shaa aalam chakravarti bhautika kaayam samadhi cheyabadindi.
mirzavnazaph khan
shuja- udh- daulaa
haider ali
muhammad ali khan valaja
u Delhi, Past and Present, p. 4, googul books vadda
u History of Islam, p. 512, googul books vadda
u Advanced Study in the History of Modern India 1707–1813, p. 140, googul books vadda
u S. M. Ikram (1964). "XIX. A Century of Political Decline: 1707–1803". In Ainslie T. Embree (ed.). Muslim Civilization in India. New York: Columbia University Press. Retrieved 5 November 2011.
u Dictionary of Indo-Persian Literature, p. 40, googul books vadda
u Mughal Empire in India: A Systematic Study Including Source Material, Volume 3, p. 767, googul books vadda
u S.R. Sharma (1 January 1999). Mughal empire in India: a systematic study including source material. Atlantic Publishers & Dist. pp. 769–. ISBN 978-81-7156-819-2. Retrieved 30 March 2012.
u A Dictionary of Modern Indian History (1707–1947), Parshotam Mehra, ISBN 0-19-561552-2, 1985 ed., Oxford University Press
u The Fall of the Moghul Empire of Hindustan, p. 6, googul books vadda
u 11.0 11.1 Kaushik Roy. War, Culture, Society in Early Modern South Asia, 1740–1849. Taylor & Francis. pp. 29–. ISBN 978-1-136-79087-4. Retrieved 30 March 2012. ullekhana lopam: chellani <ref> tyagu; "Roy" ane paerunu vibhinna kantentutho aneka saarlu nirvachinchaaru
u "arcaive nakalu". Archived from the original on 13 May 2015. Retrieved 10 April 2015.
u The Province of Agra: Its History and Administration, p. 9, googul books vadda
u 15.0 15.1 Misbah Islam (30 June 2008). Decline of Muslim States and Societies. Xlibris Corporation. pp. 392–. ISBN 978-1-4363-1012-3. Retrieved 30 March 2012.
u Marathas and the Marathas Country: The Marathas, p. 159, googul books vadda
Shah Alam Namah: text vol.41 (Persian). Digital Library of India. Archived from the original on 8 April 2015. Retrieved 14 January 2020. {{cite book}}: Cite has empty unknown parameter: |coauthors= (help)