రైతుకు జీవనాధారం… వ్యవసాయం! | News Time
Home EDITORIAL రైతుకు జీవనాధారం… వ్యవసాయం!
రైతుకు జీవనాధారం… వ్యవసాయం!
ఒక నిర్ధిష్టమైన పద్ధతిలో మొక్కలను, జంతువులను పెంచి, పోషించి తద్వారా ఆహారాన్ని, మేత, నార, ఇంధనాన్ని ఉత్పత్తి చేయటాన్ని వ్యవసాయం లేదా కృషి అంటారు. వ్యవసాయ చరిత్ర మానవ చరిత్రలో అతి పెద్ద అంశం. ప్రపంచవ్యాప్త సామాజిక ఆర్ధిక ప్రగతిలో వ్యవసాయభివృద్ధి ఒక కీలకాంశం.
వేటాడటం ద్వారా ఆహార సముపార్జన చేసుకొనే స్థితిలో ఉన్న సంస్కృతులలో కనిపించని సంపద సమకూర్చుకోవటం, సైనిక కలాపాలవంటి ప్రత్యేకతలు వ్యవసాయం అభివృద్ధి చెందటంతోనే ప్రారంభమయ్యాయి. సమాజంలోని కొందరు రైతులు తమ కుటుంబ ఆహార అవసరాలకు మించి పండిచటం ప్రారంభించడంతో తెగ, జాతి, రాజ్యంలోని మిగిలిన వ్యక్తులకు ఇతర వ్యాపకాలను పోషించే వెసలుబాటునిచ్చింది. ఈ వ్యవసాయం చేయుటకు రైతులు వివిధ విధానాలను ప్రాంతాలవారీగా అనుసరిస్తారు. గతంలో అనగా సుమారు యాభై సంవత్సరాల క్రితం రాయల సీమ ప్రాంత పల్లె ప్రజలు అనగా రైతులు వారి వ్వవసాయ నీటి అవసరాలకు కాలువలు, చెరువులు, బావులు, కసిం కాలువలు, బోరు బావులు, కుంటలు, వాగులు, వంకలు, వంటి జల వనరులపై ఆధార పడేవారు.
రైతులు కొన్ని ప్రాంతాలలో నీటి వసతి కొరకు చెరువులు, బావులు పైనే ఆధార పడి వుండే వారు. వర్షాకాలంలో చెరువులు నిండితే ఆరు నెలల వరకు నీళ్లు వుండేవి. చిన్న చిన్న వంకలు వాగులు వున్నాయి. ఆ రోజుల్లో వాటిల్లో సన్నగానైనా ఎల్లప్పుడు నీరు పారు తుండేవి. దాంతో భూగర్బ జలం పుష్కలంగా వుండి బావుల్లో నీళ్లు పైకే వుండేవి. ఆ వంకల్లో సాగె నీటిని నిలగట్టి చిన్న కాలువ ద్వార పంటలకు మల్లించే వారు. లేదా ఏతం గూడ వంటి సాధనాల ద్వారా నీటిని పొలాలకు మళ్లించి పంటలు వండించె వారు. బావుల నుండి కపిలి అనే సాధనం ద్వారా ఎద్దులతో నీటిని పైకి తోడి పంట పొలాలకు పెట్టే వారు. ఆ తర్వాత బావులకు కరెంటు మోటార్లు వచ్చాయి. దాంతో రైతుల పని కొంత సులువైంది. బావులు సాధారణంగా గుండ్రంగా గాని, నలు చదరంగా గాని వుంటాయి.
చుట్టు రాతి కట్టడం వుండి లోనికి దిగడానికి రాతి బండలతో చేసిన మెట్లుంటాయి. వీటి లోతు సుమారు ఐదు లేక ఆరు మట్లు వుంటుంది. ఒక మట్టు అంటే ఐదు అడుగులు. మహా లోతైన బావి అంటే ఏడు మట్లు బావి. ఆరోజుల్లో ఈ బావుల్లో నీళ్లు పైకే వుండేవి, అనగా పది అడుగుల లోతులో వుండేవి. పిల్లలందరు ఎండా కాలం బావుల్లో ఈత కొట్టే వారు. కొత్తవారు ఈత నేర్చు కునే వారు. ఈ బావుల్లో నుండి కపిలి / మోటతో నీళ్లను బయటకు తోడి పంటలు పండించె వారు. ప్రస్తుతం ఇటు వంటి బావులు వర్షం లేక అడుగంటి పోయాయి. వర్షాబావంతో మామూలు బావుల్లో నీరు అడుగంటి పోగా విధిలేక రైతు లందరు బోరింగు బావులు త్రవ్వించారు. అవి వంద లాది అడుగుల లోతులో నుండి మోటార్ల సాయంతో నీటిని తోడు గలవు. భూగర్బ జలాన్ని ఈ బోరు బావులు వందలాది అడుగుల లోతునుండి తోడేస్తున్నందున లోతు తక్కువ గల దిగుడు బావులన్ని ఎండి పోయాయి. ఆ ఎండి పోయిన బావుల్లోనె బోరులు వేసి యంత్రాలతో నీటిని పైకి లాగు తున్నారు. ప్రస్తుతం అందారూ ఈ బోరు బావులపైనే ఆధార పడి కొంత వరకు పంటలు పండించు కుంటున్నారు. ఒకప్పుడు ఈ దిగుడు బావులన్ని కపిలి బావులే.
గతంలో ఈ బావులనుండి కపిలి/మోటతో నీళ్లను తోడి పంటలకు పండించేవారు. ఆ బావులకు కపిలి వుండేదనడానికి నిదర్శనంగా ఆ బావులకు ఉన్న కపిలి దొరువులను ప్రక్కనున్న చిత్రంలో చూడ వచ్చు. అప్పట్లో మహా అయితే ముప్పై నలమై అడుగుల లోతు నుండి కపిలితో నీరు తోడే వారు. ఆ బావులు అడుగంటగ ఆ దిగుడు బావులలోనె వందలాది అడుగుల లోతున బోరులు వేసి నీటిని తోడె వారు. కొంత కాలం తర్వాత ఆబోరు బావులలో కూడ నీరు అతి తక్కువగా వస్తున్నందున, అంత సన్నగా వచ్చే నీరు పొలానికి పెట్టితే ఒక బారెడు దూరంకూడ పారవు. అందు చేత ఆ బోరుబావిలో నుండి సన్నగా వచ్చే నీటి దారను ఒడిసి పట్టి ఆ దిగుడు బావిలోనె నిల్వ చేసి సుమారు అయిదారు అడుగులు లోతు నీరు వచ్చాక ఆనీటిని మరిక మోటారుతో బయటకు తోడి కొంత కాలం పంటలు పండించారు.
భూగర్బంలోని నీరు బోరు ద్వార పైకి అనగా దిగుడుబావి అడుకుకి వస్తుంది. అక్కడ కొంత మేర నిల్వ చేసుకొని మరొక మోటారుతో ఆ నీటిని పైకి తోడె వారు. ప్రక్కనున్న చిత్రంలో ఈ తతంగ మంతా చిత్రంగా చూడండి. ప్రస్తుతం అలాంటివి కొన్ని పని చేయడం లేదు. ఈ ప్రాంతంలో ఈ తరం వారికి బావుల్లో ఈత కొట్టడం, చెరువుల్లో గేలాలతో, కొడం తో చేపలు పట్టడం, వంకల్లో, వాగుల్లొ చేపలు పట్టడం మొదలగు ఆటలన్ని పూర్తిగా అందు బాటులో లేవు. అవన్నీ కనుమరుగయ్యాయి. చిన్న చిన్న కసింకాలువలు చెరువు కట్ట క్రింద ప్రారంబమై సుమారు ఒక మైలు పొడవునా వుంటాయి. అటు ఇటు పొలాల్లో ని మురుగు నీరు ఈ కాలవలోకి ప్రవహిస్తుంది. అందు చేత అంద్లో నీళ్లు పారు తుంటుంది. చెరువులో నీరు అయిపోయినా ఈ కసింకాలవలో నీరు ఉంటుంది. ఆ నీటిని ఏతం, గూడ, ద్వార పైకి తోడి పొలాలకు పారిస్తుంటారు రైతులు.
ఇదొక నీటి వనరు. కాని ప్రస్తుతం సంవత్సరాల తరబడి చెరువులు నిండక పోవడంతో ఈ కసిం కాలువలు కూడ ఎండి పోయాయి. ఇంకొన్ని కసింకాలువలు అరుదుగా వుంటాయి. అవి ఏ కొండ వాలులోనో ప్రారంబమై కొన్ని మైళ్ల పర్వంతం వుంటాయి. ఇందులోని నీరు కూడ పంటలకు వాడుకుంటారు. ఈ కసింకాలావల్లో నీరు ప్రవహించదు కాని నీరు నిల్వ వుంటుంది. ఎంత తోడినా తిరిగి వూరు తుంది. అంచేత దానికిరుపక్కాలా బావుల్లో నీరు సంవృద్దిగా వుంటుది. ఈ కరువు కాలంలో అవి కూడ ఎండి పోయాయి. పశువుల మేతకు కూడ ఈ కసిం కాలవలు చాల ఉపయోగ పడేవి. ఎలాగంటే ఇందులో నీరు ఎల్లప్పుడ్లు వున్నందున అందులో జమ్ము, గడ్డి ఏపుగా పెరిగి వుండేది.
దాని గట్టు మీద కూడ గరిక బాగ వుండేది. ఆవులు గట్టున మేస్తె బర్రెలు నీళ్లలో దిగి జమ్ము, తుంగ వంటి గడ్డిని బాగా మేసేవి. చిన్న చిన్న చేపలు, పీతలు మొదలగు వాటిని పట్టే వారికి కూడ ఇవి ఉపయోగ పడేవి. ఇలాంటి కసింకాలువలు ఎండి పోయాయి. ఆవులు, ఎద్దులు, పందులు, గేదెలు, గొర్రెలు, మేకలు, కోళ్లు ప్రతి రైతు పశువులను పెంచడం అవసరం. వాటి వల్ల అదనపు ఆదాయమే గాకుండా వాటి వలన పొలాలకు ఎరువు కూడ లబ్యమౌతుంది. పైగా ఎద్దులు పొలంపనులకు అత్యవసరం. ఎద్దుల ను రైతు తన బిడ్డల్లాగ చూసు కుంటాడు. వాటికి సరైన మేత పెట్టి, స్నానం చేయించి, రక రకాల ఆబరణాలతో అలంక రించి ఆనందిస్తాడు. ఈ పశువుల కొరకే ఒక ముఖ్యమైన పండగ కూడ వున్నది.
దీన్ని బట్టి రైతుకు పశువుల పట్ల తనకున్న అబిమానం తెలుస్తుంది. ఎద్దులకు వేసె అలంకరణ, ఆబరణాలు మూతికి మూజంబరం అని నార దారాలతో గాని వెంట్రుకల దారల తో గాని చేసి అలంకరిస్తారు. ఆ దారాల మధ్యలో గవ్వలు అమర్చుతారు. ఎద్దుల మూతికి ఇవి ఎంతో అందంగా వుంటుంది. ఎద్దుల కొమ్ములను పదునైన కత్తితో నునుపుగా చెక్కి వాటికి రంగులు వేసి, కొమ్ముల చివరన ఇత్తడి, స్టీలు కుప్పెలు వేస్తారు. ఎద్దుల మెడలకు వెడల్పాటి తోలు బెల్టు కట్టి దానికి అక్కడక్కడా గజ్జెలు, మువ్వలు కట్టి, చివరన గంట వేలాడ గడ్తారు. ఎద్దులు నడుస్తుంటె ఆ గజ్జెల, మువ్వల చప్పుడు విన సొంపుగా వుంటుంది. ఆ గజ్జెల, గంటల శబ్దాన్ని బట్టి తమ ఎద్దులు ఎక్కడున్నాయో రైతులు గుర్తు పట్ట గలరు. ఎద్దుల అలంకరణకు కావలసిన సామగ్రి ఆరోజుల్లో సంతల్లో అమ్మేవారు.
ఇప్పుడు ఎద్దులు లేవు, వాటికి అలంకరించె ఆభరణాలు లేవు. పశువుల పండగ సందర్భంగా ఇటువంటి అలంకరణ మారుస్తుంటారు. సంక్రాంతి వరుస పండగల్లో పశువుల పండుగ మూడోది. ఆ రోజున ఇంటి కొక్కరు చొప్పన పల్లె వాసులు తెల్లవారక ముందే ఒక కత్తి, సంచి తీసుకొని పక్కనె వున్న అడవికి బయలు దేరుతారు. అనేక రకాల వన మూలికలు, ఆకులు, కాయలు, చెట్టు బెరడు, గడ్డలు, పువ్వులు, వేర్లు, మొదలగు నవి తీసుకొని వస్తారు. కొన్ని తప్పనిసరిగా వుండవలసిన మూలికలు కొన్ని వున్నాయి అవి తీసుకొని మిగతా ఎన్ని రకాల మూలికలు ఎన్ని వీలైతె అన్ని తీసుకొని వస్తారు. ఇంటికి వచ్చి, వాటినన్నింటిని కత్తితో చిన్న చిన్న ముక్కలుగా కత్తరించి ఆ తర్వాత రోట్లో వేసి బాగ దంచి పొడి లాగ చేస్తారు. చివరిలో అందులో ఎక్కువ మోతాదులో వుప్పు వేసి ఇంకా బాగ దంచు తారు.
దాన్ని "ఉప్పుచెక్క" అంటారు. ఇది పశువులకు సర్వ రోగ నివారిణి. పశువులను/ ఎద్దులను దగ్గర్లోని చెరువుకు గాని, బావి వద్దకు గాని తీసుకెళ్లి స్నానం చేయించి ఇంటికి తీసుకొచ్చి ఉప్పు చెక్కను తినిపిస్తారు. పశువులు ఉప్పు చెక్కను ఇష్టంగా తినవు. కాని బలవంతంగా తినిపిస్తారు కొన్ని సన్న జీవాలు అనగా గొర్రెలు, మేకలు ఉప్పు చెక్కను ఇష్టంగా తింటాయి. అనేక రకాల వనమూలికల తో తయారైన ఈ ఉప్పుచెక్క అత్యంత మధురమైన వాసన వస్తుంది. ఈ వుప్పు చెక్క తయారికి కావలసిన కొన్ని వనమూలికలు: మద్ది చెక్క (బెరడు) నేరేడు చెక్క, మామిడి చెక్క, కరక్కాయ, నల్లేరు, అడవి గుమ్మడి, అడవి ఉల్లి, మన్నేరు గడ్డ, ఎలక్కాయ, ఉసిరి కాయ, చలువ వేర్లు, అలా ఈ జాబితా చాల పెద్దది.
అన్నీ తేవాలని లేదు గాని వీలైనన్ని ఎక్కవ సేకరించాలు. అందులో కొన్ని తప్పని సరైనవి కొన్ని వుంటాయి. ఈ ఆచారం ఎక్కువగా చిత్తూరు జిల్లాలోను ఆ పరిసర ప్రాంతాలైన తమిళనాడు లోను ఎక్కువ. ఆ రోజుల్లొ వున్నవన్ని దేశీయ ఆవులే/ గేదెలె. రెండు మూడు లీటర్ల పాలిస్తే అదే పెద్ద గొప్ప. పెద్ద ఇళ్లలొ అలాంటి ఆవులు ఒక మంద వుండేవి. మిగతా వారి వద్ద ఒకటి రెండు ఆవులు/ గేదెలు వుండేవి. ఆరోజుల్లో పాలు ఎవ్వరు అమ్మేవారు కాదు. అంతా ఇంటి కొరకె. పాలు లేని వారికి వీరు మజ్జిగ ఇచ్చేవారు. ఈ ఆవులకు ప్రత్యేకించి మేత ఏమి వేసే వారు కాది. బయటకు తీసుకెళ్లి పొలాలలో, మైదానాలలొ మేపించి సాయంత్రానికి ఇంటికి తీసుకొచ్చేవారు. వాటికి అదే మేత. పాలిచ్చే ఆవులకు/గేదెలకు మాత్రం రాత్రులందు కొంత మేత వేసె వారు. వరి పొలాల్లోని గట్టుల మీద, చెరకు తోటల్లోను దొరికే పచ్చి మేత వేసె వారు. పాలనుండి నెయ్యి తీసి తాము వాడుకోగా మిగాతాది అమ్ముకునె వారు.
ఇదొక అధనపు ఆదాయం. మేకలు, గొర్రెలు మాత్రం మందలు, మందలుగా వుండేవి. వీటిని పాలు పిండడం చాల తక్కువ. దేశ వాలీ రకాలైన ఆవులు, ఎద్దులు ఇప్పుడు లేవు. ఎక్కడో అరుదుగా ఎద్దులు, ఎద్దులు బండి, మడక కనబడతాయి. ఈ పనులన్ని ట్రాక్టర్లు చేస్తున్నాయి. కాని ఇప్పుడు ఇంచు మించు ప్రతి ఇంట్లోను ఒక పాడి ఆవు వున్నది. అది ఖచ్చితంగా జర్సీ ఆవు లేదా మంచి జాతి ఆవు వున్నది. వీటికి ప్రతి రోజు మంచి ఆహారం పెట్టాలి, ప్రతి రోజు స్నానం చేయించాలి చాల జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలు. వాటి పరిసరాలు శుబ్రంగా వుంఛాలి. ఇవి పూటకు ఐదారు లీటర్ల పాలిస్తాయి. ఇలా రెండు పూటలా ఇస్తాయి. ప్రస్తుతం రైతుల చేతుల్లో నాలుగు డబ్బులు ఆడుతున్నాయంటే ఈ ఆవుల చలువే. దానికి తగ్గట్టు చిన్న పల్లేల్లో కూడ పాల డిపోలు వెలిశాయి. రెండు పూటలా వారు పాలు కొంటారు.
వాటిని శీతలీకరించి పట్నాలకు పంపుతున్నారు. వర్షాబావంతో గుక్క తిప్పుకో లేక తిక మక పడుతున్న రైతుకు ఈ జర్సీ ఆవులు, పాల డిపోలు కొండంత అండ. ప్రస్తుతం పట్నాలలో సంవృద్దిగా చిక్కని పాలు కావలిసినన్ని దొరుకు తున్నాయంటే అదంటా పల్లె టూరి రైతుల చలువే. గతంలో పట్న వాసులు పాలకు ఎంత కట కట పడ్డారొ అందరికి తెలిసిన విషయమె. పసి పిల్లలకు అరుదుగా దొరికే నీళ్ల పాలు కూడ దొరక చాల అవస్తలు పడ్డారు. దానికి నివారణగా అప్పట్లో పాల పొడి డబ్బాలు కూడ దిగుమతి అయ్యాయి. ప్రభుత్యంకూడ పాల వెల్లువ పథకానికి తగినంత చేయూత నందిస్తున్నది. దాన్ని అంది పుచ్చుకున్న పల్లెటూరి రైతు కొంతలో కొంత సుఖంగా జీవనం సాగించుకుంటూ పోతున్న పరువును కొంతలో కొంతైనా నిలబెట్టు కుంటున్నాడు. గొర్రెలు, మేకలు. చాల మంది రైతులకు గొర్రెలు, మేకలు మందలు వుండేవి.
వాటిని తమ ఇంటి ముందున్న దొడ్లల్లో వుంచేవారు. వాటికి ప్రత్యేకమైన ఆహారం పెట్టే వారు కాదు. రతి రోజు వాటిని దగ్గరున్న అడవికి తీసుకెళ్లి మేపుకొని వచ్చేవారు. పొట్టేళ్లను మాత్రామె మాంసానికి అమ్మేవారు, కొనేవారు. గొర్రెలను మాంసానికి అమ్మే వారు కాదు.గొర్రెలు ఇతరుల కంటికి ఒకే లాగ కనిపిస్తాయి. వాటి కాపరికి మాత్రం కొన్ని గొర్రెలను గుర్తు పట్టగలడు. కాని వాటి పిల్లలు తమ తల్లులను ఖచ్చితంగా గుర్తు పట్ట గలవు. దీనికి రుజువేమంటే సాయంకాలం వెళ గొర్రెల మంద ఇంటి కొచ్చే వేళ తల్లి గొర్రెలు తమ పిల్లల కొరకు ఊరి బయటనుండే పిల్లలను పిలుస్తూ అంత వరకు మందలో ఒకటిగా వస్తున్న గొర్రెలు ఊరు దగ్గర పడగానె మందను వదిలి తమ పిల్లలను పిలుస్తూ ముందుకు పరుగెడుతాయి తమ పిల్లల కొరకు.
అప్పటికే గిడుగు నుండి బయటకు వచ్చిన పిల్లలు తమ తల్లుల గొంతు విని పిల్లలు కూడా అరుస్తూ అనగా తమ తల్లులను పిలుస్తూ బయటకు పరుగెడతాయి. అలా పరుగెత్తిన పిల్లలు ఊరి బయట గాని, వీదిలో గాని, అవి ఇంకా దొడ్లోకి రాక ముందే తమ తల్లులను గుర్తించి వాటిని పట్టుకొని పాలు తాగుతాయి. ఇలా అవి తమ తల్లులను ఖచ్చితంగా గుర్తు పడతాయి. ఒక వేళ పిల్లలు తెలియక తమ తల్లి గాక ఇంకొక గొర్రె వద్దకు పాలు తాగ డానికి వెళ్లితె ఆ తల్లి గొర్రె తప్పించు కుంటుంది. ఆ పిల్ల తన తప్పు ను గ్రహించి తన తల్లి గొర్రె వద్దకు వెళ్లీ పాలు తాగు తుంది. ఈ తతంగ మంతా చూడ డానికి చాల అత్మీయంగా వుంటుంది. మేకలు ఆవులు కూడ ఇంతే. ఇది ప్రకృతి నియమం. మానవుల్లోను ఈ ప్రకృతి నియమం తప్పదు. నిద్ర పోతున్న పిల్లకు వేరొక తల్లి పాలివ్వడానికి ప్రయత్నిస్తే ఆ పశికందు సరిగా స్పందించదు.
ఇంకా ఏ మాత్రం ఎదగని ఆ పిల్ల పాలిస్తున్నది తన తల్లి కాదని ఎలా గుర్తించ గలదు. అదీ ముఖం చూడ కుండానే? దీనికి కారణం ఏమిటి? శాస్త్ర వేత్తలు కారణాలెన్నైనా చెప్పొచ్చు. అసలు కారణం ఒకటే…. అది ప్రకృతి నియమం. దానికి కారణాలు. అడవికి మేతకొరకు తోలు కెళ్లిన గొర్రెల/ మేకలకు రేసు కుక్కల భయం ఒకటి వెంటాడు తుంటుంది. ఇవి అడవి జంతువులు. కాపరుల కళ్ల ముందే వారు చూస్తుండగానె మందల మీద పడి బతికుండ గానె అతి వేగంగా గొర్రెను గాని మేకను గాని పట్టి తినేస్తాయి. ఆ తర్వాత తాపీగా వెళ్లి పోతాయి. ఇవి మనుషులకు ఏ హాని చేయవు. మనుషులు కూడ వీటికి ఎలాంటి హాని చేయరు. ఇవి దేవతా కుక్కలని అంటారు. ఇవి గుంపులు, గుంపులు గా తిరుగు తుంటాయి.
ఇవి స్థిరంగా ఒక చోట వుండవు. అప్పుడప్పుడు వస్తుంటాయి పొట్టేలు, ఆవు. బాన, బండి (కపిలి బండి) కదురుగోలు, ఇరుసు, ఎద్దుల బండి, కాడి మాను, మడక, లేదా నాగలి, గొర్రు, పార , తొలిక, కర్రు, గునపము, గొడ్డలి, కొడవలి, కత్తి, పిక్కాసు, మాను, పల్లంకి, మోకు, పగ్గం, తొండం తాడు, పలుపు, జాటి, ముల్లు గర్ర, పలుపులు, చిలుకు దోటి, కొంకి, గోరు గిల్లు, గీస కత్తి, చిక్కం, మచ్చు గత్తి, గొర, దోకుడు పార, మొదలగునవి వ్యవసాయమ్లో ఉపయోగించు పరికరాలు… వీటిల్లో ఇనుప వాటిని కంసాలి చేస్తాడు. కర్రతో చేసె వాటిని వడ్రంగి చేస్తాడు. నార, దారాలతో చేసే వటికి అనగా పగ్గం, తొండంతాడు, మోకు, మూజంబరం వంటి వాటిని రైతులు స్వంతంగా చేసుకుంటారు.
వీటిలో కొన్ని వాడుకలో లేక కనుమరుగైనవి. కపిలి, ఏతం, గూడ మొదలైన నీటి పారుదల ప్రక్రియలు పూర్తిగా వాడుకలో లేనందున దానికి సంబందించిన పరికరాలు ఎక్కడా కనబడవు. వ్యవసాయ పరికరాలలో మొదటిగా చెప్పుకోదగినది: అరక/మడక/ నాగలి ఇది కొయ్యతో చేసినది. ఇందులోని బాగాలు: మేడి, నొగ, కాడిమాను, కర్రు. ఈ కర్రు లేదా కారు మాత్రం ఇనుము తో చేసినది. ఎద్దులతో భూమిని దున్నడానికి ఉపయోగిస్తారు. రెండు ఎద్దులు, ఒక మనిషి అవసరం. నిదానంగా పని జరుగుతుంది. ప్రస్తుతం భూమిని దున్నడానికి టిల్లర్లు, లేదా ట్రాక్టర్లు వంటి యంత్రాలు వచ్చాయి.
వీటితో అతి తొందరగా దున్నడం పూర్తవుతుంది. రైతుకు శ్రమ తగ్గింది. భూమిని దున్నిన తర్వాత దాన్ని చదును చేయ డానికి, గట్లు వేయ డానికి, పాదులు కట్టడానికి, మెట్ట భూముల్లో విత్తనాలు చల్లడానికి, వుండే పరికరాల స్థానంలో ప్రస్తుతం ఈ ట్రాక్టర్లే అన్ని పనులు చేస్థున్నాయి. ఈ మధ్యన వరి కోత యంత్రాలు, నూర్పిడి యంత్రాలు కూడ వచ్చాయి. రైతుకు చాల కష్టం తగ్గింది కాని పంటలు పండించడానికి సరిపడ నీళ్లే లేవు. కత్తి, కొడవలి, గొడ్డలి. కొడవలి: వరి కోతకు, ఇతర సన్నని పంటలను కోయ డానికి ఉపయోగిస్తారు. అలాగే పశువుకు గడ్డి కోయడానికి ఉవయోగిస్తారు. ఇది చిన్న కత్తి లాగె వుండి వంపు వైపు సన్నని రంపపు వళ్లు లాంటి పళ్లు కలిగి వుంటుంది. దీనికి పదును వుండదు. తేలికగా వుంటుంది. కత్తి: కత్తులు చాల రకాలు. చిన్న కత్తి చిన్న పనులకు, అనగా చిన్న కొమ్మలు కొట్ట డానికి, చెరుకు కొట్టడానికి, వాడుతారు. పెద్ద కత్తి: దీన్ని పెద్ద కొమ్మలు కొట్ట డానికి ఉపయోగిస్తారు.
వేట కత్తి: దీన్ని వేటను నరక డానికి, లావు పాటి కొమ్మలను నరక డానికుపయోగిస్తారు. వీటికి పదునెక్కువ. కొంకి: ఇది కత్తికన్న ఎక్కువ వంపు కలిగి వుండి, దానికి పిడి బదులు అక్కడ ఒక రంధ్రం వుంటుంది. అందులో పొడవాతి వెదురు కర్రను దూర్చి వుంటుంది. దీన్ని గొర్రెల కాపరులు, మేకల కాపరులు వెంట తీసుకెళ్లి చెట్ల పైనున్న కొమ్మలను కోసి వారి జీవాలకు మేత వేస్తారు. దీనికి పదునెక్కువ. గొడ్డలి: చిన్నగొడ్డలి.. పెద్ద గొడ్డలి రెండు రకాలు. చిన్న దాన్ని చిన్న పనులకు, పెద్ద దాన్ని పెద్ద పెద్ద మానులను నరకడాని కుపయోగిస్తారు. గొడ్డళ్లకు పదును ఎక్కువగా వుండదు. తొలిక: మెట్ట పైర్లలో కలుపు తీతకు, వేరుశనగ కాయలు త్రవ్వడానికి, వాడు తారు. చిలుకు దోటి: సన్నని పొడవాతి వెదురు కర్రకు కొసన ఒక కొక్కెము తగిలించి వుంటుంది: దీంతొ ఎత్తైన చెట్ట్ల కొమ్మల్లో వుండే చింత కాయలు, ములక్కాయలు ఇతర కాయలను కోయ డానికి ఉపయోగిస్తారు. చిక్కం దోటి: చిలుకు దోటి లాంటిదే.
కాని దీనికి చివరన ఒకచిన్న చక్రం లాంటిది వుండి దానికి చిన్న వల వుంటుంది. దీన్ని చెట్లపై నున్న మామిడి కాయలను కోయ డానికి వాడతారు. మామిడి కాయలను చిలుకు దోటితో కోస్తే అవి కింద పడి దెబ్బలు తగిలి పాడవుతాయి. ఈ చిక్కంతో కోస్తే కాయలు ఆ చిక్కంలో (వలలో) తగులుకొని కింద పడవు. మెల్లిగా క్రిందికి దించి కాయలను తీసు కుంటారు. పార: మట్టిని తట్టల కెత్త డానికి, అడుసులో అండ చెక్కడానికి, గట్టులు వేయడానికి, పొలాలకు, చెరుకు తోట వంటి తోటలకు నీరు కట్టడానికి పార చాల అవసరం. గడ్డ పార/గునపం: మట్టిని త్రవ్వడానికి, పొలాల్లో రాళ్లను పెకలించ డానికి దీని వుపయోగం చాల వున్నది. కపిలి, గూడ, ఏతం, ఎద్దుల బండి వీటికి కావలసిన పరికరాలు అవి పని చేసె విధానం ప్రత్యేకంగా ఆయా వర్గాలలో వివరించ బడ్డాయి. మంచె జొన్న, సజ్జ చేలలో మధ్యలో కర్రలతో ఎత్తైన వేదిక వేసి దానిపైకెక్కి కంకులపై వాలె పక్షులు, పిట్టలను తోలదానికి ఏర్పాటు చేసుకున్న సుమారు అయిదారు అడుగుల ఎత్తైన కర్రల వేదిక. వడిసెల: అరచేతి వెడల్పు తో అదే పరిణామంలో దారాలతో అల్లిన వల. ఆ వల రెండు చివరలన రెండు పొడవాటి దారాలు వుంటాయి.
మధ్యలో ఒక రాయిని పెట్టి రెండు దారాల కొసలను చేర్చి కుడి చేత్తో పట్టుకొని తలపి గిర గిరా వేగంగా తిప్పి ఒక దారం కొసను వదిలేస్తే అందులోని రాయి అతి వేగంగా చాల దూరం వెళ్ళి పడుతుంది.పొలాల్లో పక్షులను తోల డానికి దీన్ని వాడతారు. కాని దీన్ని గురి చూసి కొట్ట డానికి లేదు. పూర్వం వడిసెలను యుద్దాలలో కూడా వాడినట్లు ఆధారాలున్నాయి. ఆరోజుల్లో వరి పంట పండించాలంటే… పొలాన్ని మూడు సార్లు మడకతో దున్ని, చువరి దుక్కిలో పశువుల ఎరువును వేసి చదును చేస్తారు. ఒకపెద్ద చెక్క పలకను ఎద్దులకు కట్టి అడుసులో ఒక సారి తిప్పితే పొలం అంతా చదునుగా అవుతుంది. ఆ తర్వాతి పొలం అంతా ఆకు పరచి ఆ ఆకును కాళ్లతో బురద లోనికి తొక్కుతారు. ఆకు అనగా, కానుగ, వేప, గంగ రావి, జిల్లేడు మొదలగు ఆకు తెచ్చి అడుసు లో వేసి తొక్కుకాతారు. పొలాల గట్టు మీద ఈ ఆకు చెట్లు లేనివారు అడవికి వెళ్లి కనిపించిన ఆకు కొమ్మలను కొట్టి మోపులుగా కట్టి తెచ్చి పొలంలో పరచి తొక్కుతారు.
ఇది పంటకు చాల సారవంత మైన సేంద్రియ ఎరువు. తర్వాత అదివరకే నారు పోసి వుంచుకున్న వరి నారును పీకి కట్టలు కట్టలుగా కట్టి పొలంలో వరుసలుగా వేస్తారు. ఆడ కూలీలు వచ్చి నాట్లు వేస్తారు. ఈ కూలీలు నాట్లు వేస్తూ పాటలు పాడతారు. ఈ పాటలు ఒకరు ఒక నుడుగు పాడితె మిగతా వారు కోరస్‌ గా పాడు తారు. ఆ దృశ్యం చూడ ముచ్చటగా, ఆ పాటలు విన సొంపుగా ఎంతో ఆహ్లాద కరంగా వుంటుంది. మధ్యాహ్న సమయానికి పొలం యజమాని ఇంటి నుండి కూలీలకు అన్నం సంగటి వస్తుంది. అప్పుడు కూలీలు బయటికి వచ్చి తమ బురద కాళ్లను కడుక్కొని చెట్టు కింద కూర్చొని చేతిలో సంగటి ముద్దను వేయించుకొని తింటారు. కొందరు చిన్న పిల్ల లున్న తల్లులు రెండు ముద్దల సంగటిని కొంగులో వేసుకుని మూట గట్టుకొని తాము తెచ్చుకున్న గిన్నెలో కూర పోయించు కొని ఇంటి కెళ్లి తమ పిల్లలకు అన్నం పెట్టి, చంటి పిల్లలుంటే వారికి పాలిచ్చి తిరిగి పనిలోకి వస్తారు. పొద్దు పోయిందాక వారు పని చేస్తారు.
వరి నాటిన నాలుగు వారాలకు కలుపు తీయాలి. ఇది కూడ బురదలో పనే. ఆడవారి పనే. తెల్ల వారి సద్దులు తాగి పనిలోకి దిగితే మధ్యాహ్నం ఒంటిగంటకు సంగటి తిని అరగంట అలసట తీసుకుని మల్లీ పనిలోకి దిగుతారు. కలుపు తీత లో కూడ వీరు పాటలు పాడుతారు. వరి నాట్లు, కలుపు తీయడం ఈ రెండు పనులలోనె ఈ పాటల కార్యక్రమం వుంటుంది. మిగతా ఏ పనిలోను ఈ కోరస్‌ పాటలుండవు. ఈపాటలు వారికి పనిలోని అలసటను మరిపించి మనసుకు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. వెలి దుక్కి (నీళ్లు పెట్టి అరిన తర్వాత దున్నే దుక్కిని వెలిదుక్కి అంటారు. నీల్లతో కలిపి దున్నే దుక్కిని అడుసు దుక్కి అంటారు.) వెలి దుక్కి రెండు మూడు సార్లు దున్ని చివరి సాలులో పశువుల ఎరువు వేసి దున్ని సాళ్లు, కాలువలు కట్టి మడవలు ఏర్పాటు చేసి కొని ( మడవలు అంటే నాలుగు సాళ్లను ఒకటిగా నీటి పారుదల సౌకర్యం కొరకు చేసేవి) నాలుగు రోజులు ఆరనిచ్చి ముందుగానె సిద్దంచేసుకున్న చెరకు ముక్కల సుమారు ఒక అడుగు పొడవున్న వాటిని సాళ్లలో వరుసగా పేర్చి మధ్య మధ్యలో వున్న కాలువల ద్వారా నీటిని మడవలకు పారించి అక్కడున్ను చెరుకు ముక్కలను సాళ్లలో బూమిలో తక్కువ లోతులో పాతి పెడ్తారు.
ఆపొలానికి వారానికి అవసరాన్ని బట్టి తడి ఇస్తారు. ఒకటి రెండు నెలలకు చెరుకు మొలకెత్తి ఒక ఆడుగు ఎత్తు వరకు పెరుగుతుంది. అప్పుడు నాగలి/మడకలతో "సాలు" తోలు తారు. అనగా మడకలతో సాలు గట్టున దున్నగా గట్టుగా వున్నది సాలుగా, సాలుగా వున్నది గట్టుగా మారి చెరుకు మొలకలు వున్న సాలు జానెడెత్తు పూడి అది గట్టుగా మారుతుంది. ఇప్పుడు చెరకు మొక్కలు గట్టు మధ్యలో వుంటాయి. అప్పుడు తిరిగి మడవలు ఏర్పాటు చేసి నీళ్లు పారిస్తారు. చెరకు మూడు నాలుగడుగులు పెరిగాక ఆ మొక్కలను నాలుగైదింటిని ఒకటిగా చేర్చి వాటి ఆకులతోనే ఒకటిగా చుట్టు తారు. ఈ ఏర్పాటు చెరుకు గడలు నిటారుగా పెరగడానికి. ఆ తర్వాత రెండు మూడు నెలలకు మరలా మరో చుట్టకం వేస్తారు. ఇప్పుడు రెండు సాళ్లలోని గడలను పైన ఒకటిగా చేర్చి వాటి ఆకులతోనే చుడ్తారు. చెరకు పెరిగే పొడవును బట్టి మరో చుట్టకం వేస్తారు. అవసరం అయితే చెరకు గడలు పడి పోకుండా కర్రలతో వూతం కూడ ఏర్పాటు చేస్తారు. అవసరం వుంటే జడ చుట్టకం వేస్తారు. అనగా రెండు మూడు సాళ్లలోని గడలను ఒకటిగా చేర్చి సాలు పొడవునా చెరకు ఆకులతోనే జడలాగ … దారం లాగ అల్లి పడిపోకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు.
చెరకు పంట సాధారణంగ పది నెలల పంట. ఆ రోజుల్లో విస్తారంగా చెరకు తోటలు వుండేవి. అందు చే గుంట నక్కల బెడద ఎక్కువ. అవి చెరకులను కొరికి రసాన్ని పీల్చేవి. దాని వల్ల రైతు కు నష్టం. దాని నివారణకు కుండ పులి అనే ఒక సాదనాన్ని రైతు తయారు చేశాడు. అది ఎలాగంటే… మామూలు గా వుండే ఒక రేకు డబ్బాను తీసుకొని దానికి ఒక వైపున పూర్తిగా మూతను తీసేసి రెండో వైపున వున్న మూతకు మధ్య లో ఒక చిన్నని రంధ్రం చేసి ఆ రంధ్రంలో ఒక జనుము పోసను కట్టి దాన్ని తడి చేసి డబ్బాలోపలి వైపున రెండు చేతులతో జమ్మును వేళ్లను జారుడుగా సాగ దీస్తే అది బయంకరమైన శబ్దం చేస్తుంది. ఆ శబ్దానికి గుంట నక్కలు పారి పోతాయి. ఇప్పిడిప్పుడు ఆరు నెలల చెరకు వంగడం ప్రచారంలో వున్నది. దీని ప్రత్యేకత ఏమంటే పంట కాలం తక్కువ, రసంలో తీపి శాతం ఎక్కువ, పొడవు తక్కువ కనుక గాలికి పడిపోదు. పైగా చెరకు గడ గట్టిగా వుంటుంది కనుక గుంట నక్కలు కొరకలేవు.
పక్యానికొచ్చిన చెరకును చక్కెర మిల్లులకు పంపు తారు. కాని ఎక్కువగా రైతులు స్వంతంగా బెల్లం తయారికి మొగ్గు చూపు తారు. ఎందుకంటే?…. చక్కెర మిల్లుల నుండి చెరకు కొట్టడానికి అనుమతి పొందడానికి కొంత సమయం పడుతుంది. ఆ తర్వాత కొట్టిన చెరకును మిల్లుకు తీసుకెళ్ళడానికి మరి కొంత సమయం పడుతుంది. ఇంత లోపల కొట్టిన చెరకు గాలికి ఆరి పోయి బరువు తగ్గి పోయి రైతుకు నష్టం. చెరకు కొంత ఆరితే చెక్కెర శాతం పెరుగు తుంది దానివలన మిల్లుకు అది లాభం. అందుకే వారు ఆలస్యం చేస్తారు. మొదట సారి చెరకు నాటి అది పక్యానికి వచ్చింతర్వాత ఆ చెరకును కొట్టి బెల్లంచేసింతర్వాత ఆపొలంలో చెరకు ఆకు మిగిలి వుంటుంది. దాన్ని నిప్పు పెట్టి కాల్చేస్తారు. ఆ తర్వాత దానికి నీరు పార గట్టితే చెరకు మొదళ్లలోనుండి పిలకు వచ్చి మరల చెరకు తోట పెరుగుతుంది. ఈ విదంగా రెండు మూడు సార్లు చేయ వచ్చు. దీనిని మర్దాలు తోట, కాసి తోట, లేదా మొక్క తోట అంటారు. ఇందులో కూడ మొదటి తోటలో లాగానె అంతర కృషి చేసి ఎరువులు వేయాల్సి వుంటుది.
ఈ పంట కొంత తొందరగా కోతకు వస్తుంది. ఖర్చు, శ్రమ కొంత తక్కువ. రైతు తన అవసరాలకు పోగా నాలుగు డబ్బులు కళ్లజూసె మరో ప్రధాన పంట వేరు శెనగ. ఇది మెట్ట పంట. కేవలం వర్షాదార పంట. తొలకరి వర్షాలు పడగానె చేలల్లో దుక్కి దున్ని సిద్దం చేసు కుంటారు. ఒకరోజు సాలుకు సాలుకు ఒక జానెడు దూరం వుండేటట్లు మడకలతో దున్నుతూ సాలు వెంబడి వేరు శనగ విత్తనాలు వేస్తారు. ఇలా ఐదారు సాల్లకు ఒక సాలు కందులు, జొన్నలు, అనప గింజలు, పెసలు, అనుములు, అలసందలు వంటి అపరాలు వేస్తారు. విత్తనాలు మొలకెత్తిన సుమారు ఒక నెల తర్వాత కలుపు తీయాలి.
అవసరాన్ని బట్టి మధ్య మధ్యలో తొలిక లతొ కలుపు మొక్కలను తొలిగిస్తారు. ఎద్దులతో నడిచే గుంటక అనే సాధనంతో కూడా కలుపు తీస్తారు. ఊడలు దిగే సమయాన చెట్టు చుట్టు మెల్లిగా త్రవ్వితే వూడలు బాగ దిగి కాయలు బాగ కాస్తాయి. ప్రకృతి కరుణించి సకాలం లో వర్షాలు పడితే …. రైతు ఇంటి కి కావలసిన అన్ని అపరాలు, ఇంటికి చేరుతాయి. ఇంటి ఖర్చుకు పోగా మిగిలిన వేరుశెనగ కాయలు అమ్ము కుంటె రైతు నాలుగు రూకలు ఆనందంతో కళ్ల జూస్తాడు. ఇదంతా గతం. ఇప్పుడు అకాల వర్షాలతో ఈ మెట్ట పంటలు వేసిన రైతులు భూమి దున్నిన కూలి, వేసిన విత్తనాల ఖర్చు కూడ నష్ట పోయే పరిస్థితి దాపురించింది. ఇవి మెట్ట పంటలు. వర్షాదార పంటలు. వీటి మధ్య మధ్య సాలుల్లో ఇతర అపరాల, పప్పు దినుసుల పంటలు కూడ వేస్తారు. జొన్న సజ్జ పంటలకు పంట దశలో పక్షులు, పిట్టల బెడద ఎక్కువ.
వాటి నివారణ కొరకు చేలు మధ్యలో కర్రలతో ఎత్తైన వేదిక నిర్మించి దానిపైకెక్కి వడిసెల లో రాళ్లు పెట్టి కొట్టి పక్షులను కాకులను తరుముతారు. ఆ వేధికనే మంచె అంటారు. ఇవి కూడ ఆహార పంటలే. కాని మెట్ట పంటలు. అచ్చంగా వీటినే పండించ కుండా వేరుశనగ పంటలో అంతర్‌ పంటగా వేసే వారు. తగు మాత్రం పండించు కునే వారు. ఇంటి అవసరాల కొరకు, వైవిధ్య ఆహారం కొరకు. కాని ఆ కొర్రల, ఆరెకల అన్నం వట్టిది తిన్న చాల రుచిగా వుంటుంది. పైగా ఈ పంట చాల సులబంగా ఎలాంటి తెగుళ్ల బారిన పడకుండా, ఎరువులు ఏమి లేకున్న వర్షాదార పంటగా పండు తుంది. కాని ఏ కారణం చేతనో ఆపంట పూర్తిగా కనుమరుగై చాల కాలమే అయినది. కానీ పట్టణాలలి కొన్ని చోట్ల చెక్కెర వ్యాది గ్రస్తులకు…. రాగులు, కొర్రలు,ఆరెకలు, ఎర్ర జొన్నలు అమ్మబడును అనే బోర్డులున్నాయి.
వీటినె కొన్ని ప్రాంతాలలో తైదులు అంటారు. ఇవి ఆవాలంత చిన్నవి. వీటిని మెట్ట పంట గా గాని, లేద నీటి పారుదల కింద గాని పండిస్తారు. ఇది తక్కువ కాలపు పంట. వీటిని రైతులు ప్రతి యొక్కరు పండించేవారు. రాగులను రాగల్రాయి లో వేసి విసిరి. పిండి చేసి ఆ పిండిని అన్నం వండే టప్పుడు అందులో వేసి కెలికి దాన్ని ముద్దలు ముద్దలు గాచేసి తిటారు. వాటినే రాగి ముద్దలు అంటారు. రాగులు చాల బలవర్దకమైన ఆహారం. చాల రుచి కరమైనది కూడ. అందుకే ఈ రోజుల్లో కూడ పట్టణాలలోని పెద్ద పెద్ద హోటళ్లలో రాగి సంగటి ని ప్రత్యేక మైన ఆహార పదార్థంగా వడ్డిస్తుంటారు. రాగి పిండితో జావ కూడ తయారు చేస్తారు.ఇది చాల భలవర్థకమైన పదార్థం. ఆరోగ్యానికి కూడ చాల మంచిది. ఆ రోజుల్లో రైతు నిత్యం డబ్బు మొఖం జూసె పంట ఆకు తోట. ఇది తమలపాకుల తోట. ఇ
వి విస్థారమైన తోటలు కాదు. ఏ కొద్ది మంది రైతులే చాల కొద్ది విస్థీర్ణంలో వేసె వారు. అయినా ఆదాయం బాగానె వుండేది. అయితే ఆకు తోట పెంపకం అత్యంత నిష్టతో, అంటు , ముట్టు తగల కుండా పెంచాలి. ఎవరు పడితె వారు ఆ తోటలోనికి పోకూడదు. యజమాని రైతే లేదా వారి కుటుంబ సబ్యులు మాత్రమె లోనికెళ్లెవారు. వారాని కొక సారి గోరు గిల్లు (బొటన వేలుకు తగిలించుకునే ఇనుపగోరు)తో ఆకులను గిల్లి వారపు సంతలో అమ్మే వారు. వాటికి ధర బాగానె వుండేది. మారు బేర గాళ్లు తోట దగ్గరకే వచ్చి ఆకులను కొనుగోలు చేసె వారు. ఈ ఆకు తోటకు చుట్టు దట్టమైన దడి ఆరడుగుల ఎత్తు వుండి దానికి మూడడుగుల చదరంలో ఒక చట్రం వుండి దానికి ఒక తలుపు వుండేది. దానికి తాళం వేసుకునే వాడు రైతు.
ఈ తమలపాకులకు ఇప్పుడు కూడ మంచి ధర వున్నా ఏ కారణం చేతనో ఆ పంట దాదాపుగా కనుమరుగై పోతున్నది. పండ్ల తోటలలో ముఖ్యంగా చెప్పుకోదగినవి మామిడి తోటలు ఇవి చాల విస్తారంగా వుంటాయి. ఈ మధ్యన రైతులు ఈ మామిడి తోటలపై ఎక్కువ మక్కువ చూపు తున్నారు. కారణ మేమంటే వరి వంటి నీటి పంటలకు నీరెక్కువ కావాలి. వర్షాభావంతో నీటి లభ్యత చాల తక్కువ. అందు చేత చాల మంది రైగులు తమపొలాలలో వరి, చెరకు వంటి పంటలను మానేసి మామిడి తోటల వైపు మొగ్గు చూపు తున్నారు. ఈ మామిడి తోటలకు నీటి అవసరం తక్కువ. మామిడి చెట్లు నాటిన తరువాతి సుమారు మూడు సంవత్సరాల వరకు కొంత శ్రద్ద వహించి అంతర కృషి చేయాలి.
ఆ తర్వాత వాటంతట అవే పెరుగుతాయి. నీటి లభ్యతను బట్టి నీరు పారిస్తారు. లేకుంటే లేదు. ఈ తోటలలో మొదటి మూడు సంవత్సరాల వరకు ఇతర పంటలను, అనగా వేరుశనద, చెరకు మొదలైన పంటలను కూడ పండిస్తారు. ఈ పంటలకు పారించే నీరె మామిడి చెట్లకు కూడ సరిపోతుంది. ప్రత్యేకించి మామిడి చెట్లకు నీరు పెట్ట నవసరం లేదు. మూడు సంవత్సరాల తర్వాత మామిడి తోటలు కాతకు వస్తాయి. ఆ తర్వాత చాల సంవత్సరాల వరకు తోటలు పెరుగుతూనె వుంటాయి., కాత కాస్తూనె వుంటాయి. దీనిలో శ్రమ చాల తక్కువ. మామిడి పూత, పిందె సమయాలలో మాత్రము జాగ్రత్త వహించి అవసరాన్ని బట్టి మందులు చల్లాలి. ఇప్పుడు ఈ మామిడి తోటలు విస్తారంగా పెరిగి పోతున్నందున ఒక్కోసారు పంట దిగుబడి ఎక్కువై ధర పడి పోయి రైతులకు నిరాశ మిగులు తున్నది.
కొన్నిసార్లు ప్రకృతి వైపరీత్యాల కారణంగా పంట దిగుబడి తగ్గి పోతున్నది. ఆ కారణంగా కూడ రైతులు నష్ట పోతున్నారు. మామిడి కాత బాగ కాసి రైతు ఆనంద పడుతున్న సమయాన మే నెలలో విపరీతమైన గాలి వడగండ్ల వానలు వచ్చి పక్వానికి రాని ఆ మామిడి కాయలన్ని నేల రాలి పోతాయి. ఆ సందర్బాలలో రైతుల ఆవేదన వర్ణనాతీతం: ఇలాంటి ప్రకృతి పరమైన ఇబ్బందులే కాక మానవ కల్పిత ఇబ్బందుల వలన కూడ మామిడి రైతులు కొన్ని సార్లు నష్ట పోతున్నారు. ఈ చుట్టు పక్కల మామిడి గుజ్జు తీసే పరిశ్రమలు అనేకం వున్నాయి. అవి సరిగా రైతుల నుండి కాయలను కొనుగోలు చేస్తే రైతుకు మంచి గిట్టు బాటు అవుతుంది. కాని ఒక్కోసారు ఈ పరిశ్రమల యజమానులంత ఏకమై (సిండికేట్‌) కూడ బలుక్కొని రైతు పండించిన మామిడికి మిల్లుల యజమానులు ధర నిర్ణయిస్తారు.
రైతు ఈ మామిడిని నిల్వ చేసు కోలేడు. మిల్లులు వారు చెప్పిన ధరల ప్రకారం తప్పని సరిగా వారికి అమ్మాల్సిందే. ఈ విధంగా రైతులు మోస పోతున్నారు. కలుపు మొక్కలు పలు విదాలు. ప్రధాన పంటలో మొలిచే రైతుకు అవసరంలేని గడ్డి మొక్కలే కలుపు మొక్కలు. ఈ మొక్కలు రైతులు ప్రధాన పంటకు వేసిన ఎరువులు ఇతర పోషకాలను గ్రహించి ప్రధాన పంట్టకు నష్టం కలిగిస్తాయి. వాటిని కూలీలు చాకచఖ్యంగా సులబంగా గుర్తిస్తారు. పీకేస్తారు. కాని ఒక రకమైన కలుపు మొక్క వుంటుంది. దాని పేరు "ఊదర" .ఇది ఎలా వరి మొక్కల మధ్యలో చేరుతుందో గాని ఇది చాల మోస కారి మొక్క. ఈ "ఊదర" మొక్క పూర్తిగా వరి మొక్క లాగే వుంటుంది. వరి మొక్కల మధ్య చేరి అక్కడున్న బలాన్ని అతి తొందర గా పీల్చు కుంటాయి. సకాలంలో వాటి నిపీకేయక పోతె వరి పంట పండదు.
అంతా ఊదర పంటే. అవి ఎంత మోసకారివైన ఈ కూలీల కళ్లు గప్పలేవు. చూడ డానికి ఒకే విధంగ వున్న అవి అతి వేగంగా ఏపుగా పెరిగు తాయి. వరి మొక్కలన్ని ఒక విధంగా వున్నా వరి మొక్కలాగే వున్న ఈ ఊదర మొక్కలు కొంత బలంగా ఏపుగా వుంటాయి. ఆ తేడాను బట్టి గుర్తించి వాటిని పీకి అక్కడె ఆ బురదలోనె పూడ్చేస్తారు. ఒకటొ అరో మిగిలిపోతే అవి వెన్ను వచ్చినప్పుడు మాత్రమె గుర్తించ గలము. అప్పుడు రైతులు ఆ వెన్ను లన్ని పక్యానికి రాక ముందే పీకి పారేస్తారు. ఈ కలుపు మొక్క కేవళం వరి పొలాల్లో మాత్రమే పెరుగు తుంది. మరే ఇతర పంటలలోను ఇది పెరగదు.
ఇతర పంటల్లో పెరిగితే దీని ప్రత్యేకతను గుర్తించి పీకేస్తారేమో నని దానికి ముందె తెలుసు నేమో? రెండు సార్లు కలుపు తీసిన తర్వాత రెండు నెలలకు వరి పొట్ట కర్ర కొస్తుంది., ఆ తర్వాత ఆ పొట్ట పగిలి వెన్ను బయటకు వచ్చి పాలు పోసుకుంటుంది. ఆ సమయాన "గువ్వలు" దాడి రైతుకు కంటి మీద కునుకు లేకుండా చేస్తాయి. వాటిని గిజిగాడు అంటారు. ఇవి ఊర పిచ్చుకల కన్న చిన్నగా వుండి వేల సంఖ్య లో వుంటాయి. పొలాల చుట్టు పక్కల చెట్ల మీద అందమైన గూళ్లు కట్టుకొని గుంపులు గుంపులుగా నివసిస్తుంటాయి. వీటి గూళ్లు చాల అందంగా ఒకటి రెండంతస్తులను కూడ కట్టు కుంటాయి.
అవి తమ ఇళ్లల్లో అనగా గూళ్లల్లో దీపాలు కూడ పెట్టు కుంటాయి. ఈత, చెరకు వంటి ఆకులనుండి పొడవాటి ఈనెలను తీసి చెట్టు చిటారు కొమ్మన, ముఖ్యంగా బావుల్లోకి వాలి వున్న చెట్ల కొమ్మలకు అందమైన గూళ్లు అల్లి అందులో నివసిస్తుంటాయి. చీకటి పడేముందు పొలాల్లో మిణుగురు పురుగులు వెలుగులు చిమ్ముతు ఎగురుతుంటాయి. వాటిని పట్టి తీసుకెళ్ళి వాటిని చంపకుండా తమ గూటిలో పైబాగాన వుంచిన బంక మట్టికి గుచ్చి ఆ వెలుగులో అవి కాపురం చేసుకుంటాయి. రెండు మూడు పురుగులు చాలు ఆ గూటిలో వెలుగు నింపడానికి. ఆ మిణుగురులు చని పోతె వెలుగు రాదు. ప్రతి రాత్రి కొత్త మిణుగురులని తెచ్చి దీపాలు పెట్టు కుంటాయి. వేలెడంత లేని ఈ పిట్టకు ఇంత తెలివి ఎలా వచ్చిందో అని ఆచ్యర్య పోవలసినదే. వాటి గూడు నిర్మాణ శైలి కూడ అంత అందంగా వుంటుంది.
ఈ పిట్టలు వరికంకులు పొట్ట పగిలే దశలో వందలాదిగా గుంపులు గుంపులుగా వరికంకుల మీవాలి ఆ లేత గింజలను తమ ముక్కులతో వత్తి అందులో వచ్చే తెల్లని పాలను తాగుతాయి. పంట పండాక ఇటువంటి గింజలు అన్నీ తాలు గింజలే. అందు చేత ఆ సమయంలో గువ్వలను తోల డానికి రైతు పొలం దగ్గర కాపలా వుండవలసినదే. కంకుల్లో గింజ ముదిరాక ఈ గువ్వలు రావు. గింజలు ముదిరాక ఎలుకలు బాద మరొకటి వుంది. ఎలుకలు గట్టుల్లో బొరియలు చేసుకొని రాత్రి వేళల్లో వరి కంకులను కొరికి తమ బొరియల్లో దాచు కుంటాయి. ఈ విధంగా కూడ రైతుకు పంట నష్టం. ఎలుకలను చంపడానికి ఈ రోజుల్లో ప్రభుత్యం ఉచ్చులను, విషపు బిళ్లలను సరపరా చేస్తున్నది. ఇంకా కొన్ని నివారణ మార్గాలను ప్రచారం చేస్తున్నది.
కాని ఆ రోజుల్లో "ఇర్ల వాళ్లు" ఎలుకలను పట్టడాని పలుగు, పార, చిన్న గునపం తీసుకొని పొలాల వెంబడి సతీ సమేతంగా తిరుగుతూ ఎలుక బొరియ కనబడితె అందులోకి ఊదర తో పొగ పెట్టి త్రవ్వి ఎలికలను పట్టి, అవి ఆ బొరియల్లో దాచి పెట్టిన వరి కంకులను చేజిక్కించుకునే వారు. ("ఊదర " అనగా సన్న మూతి గల ఒక మట్టి కుండలో ఆకులలములు, చెత్త వేసి దానికి మంట పెట్టి దాని మూతిని ఎలుక బొరయకు బోర్లించి కుండకు వెనక నున్న సన్నని రంధ్రంద్వార నోటితో గాలిని ఊదుతారు. అప్పుడు కుండలోనుండి దట్టమైన పొగ వచ్చి ఎలుక బొరియలంతా వ్వాపిస్తుంది. ఎక్కడైనా పొగ బయటకు వస్తే దాన్ని మూసేస్తారు. అలా కొంత సేపు పొగ పెట్టగా లోపల వున్న ఎలుకలు పొగతో ఉక్కిరి బిక్కిరి అయి ఎక్కడైనా బయటకు వచ్చే ప్రయత్నం చేస్తాయి. అలా వచ్చిన ఎలుకలన్నింటిని వెంటనే పట్టేస్తారు.
ఆ తర్వాత నిదానంగా బొరియలను త్రవ్వి లోపలవున్న వరి కంకులను తీసు కుంటారు, ఇర్ల వాళ్లు ఎప్పుడూ ఆడవారు గాని మగ వారు గాని ఒంటరిగా తిరుగరు. సతీ సమేతంగానే తిరుగుతారు. అది వారి ఆచారం. అవకాశం లేనప్పుడు బార్య తమ్ముడిని గాని అన్నను గాని వెంట వేటకు తీసు కెళతారు గాని, తన తమ్మున్ని లేక అన్నను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోను వెంట తీసుకెళ్లరు.) ఆ రోజుకి వారి కుటుంబానికి కావలసిన తిండి గింజలు, కూరలోకి ఎలుకల మాంసం దొరుకు తుంది. ఇప్పటికి వీ ఎలుకలను మెట్ట పైర్లలో , ఇతరత్రా పడుతున్నారు. ఈ ఇర్ల వాళ్లు ఒక జాతి ప్రజలు. వారి వృత్తి కేవళం తేనె తీయడం, ఎలుకలను పట్టడం, చిన్న చిన్న అడవి జంతువులను, పిట్టలను వేటాడ్డం.
వీరు పల్లెలకు దూరంగా అడవులకు దగ్గరగా నివసిస్తుంటారు. వరికంకులు గింజ కట్టి ముదిరి పైరు ఎర్ర బారితే ఇక ఆ పొలానికి నీరు కట్టడం మానేస్తాడు రైతు. ఇక పదిరోజుల్లో కోతకు సిద్దం అవుతుంది. కూలీలలు పిలిచి, తన కుటుంబ సబ్యులతో కలిసి కొడవళ్లు తీసుకొని వరికోతకు ఉపక్రమిస్తాడు రైతు. పొలం అంతా కోసి వాదులు (కుప్పలు) వేసి నాలుగు రోజులు ఎండనిచ్చి వాటిని మోపులు కట్టి ఐదారు మోపులను పొలంలోనె వదిలి మిగతా అన్నీంటిని కళ్ళం లోనికి చేర్చి కూలీలను పెట్టి తనూ ఒక చెయ్యీ వేసి వాది కొట్టి (నూర్చి) గింజలను వేరు చేస్తారు.
పొలంలో వదిలిన ఈ ఐదారు మోపుల వృత్తి పరి వారికి మేర కొరకు వదిలేస్తారు. చాకలి, మంగలి, కుమ్మరి, వడ్రంగి, నీరుగట్టోడు, మొదలగు వారు తలా ఒక మోపు వాలిళ్లకు తీసుకెళ్ళి దాచుకొని, అలా అందరి దగ్గరనుండి మోపులు తెచ్చి ఒక రోజున వాటిని నూర్చి వడ్లను వేరు చేసుకుని ఉపయోగించు కుంటారు. రైతు తన కల్లంలొ వున్న ఆ గింజలనుండి తాలు, తప్పలను వేరు చేయడానికి తూర్పార పట్టు తారు. ఆ వడ్లను బస్తాలకు నింపి తన ఎడ్ల బండి మీద ఇల్లు చేరుస్తారు.
raituku jeevanaadhaaram vyavasaayam! | News Time
Home EDITORIAL raituku jeevanaadhaaram vyavasaayam!
raituku jeevanaadhaaram vyavasaayam!
oka nirdhishtamaina paddhatilo mokkalanu, jantuvulanu penchi, pooshinchi tadwara aahaaraanni, metha, naara, indhanaanni utpatti cheyataanni vyavasaayam leda krushi antaaru. vyavasaaya charitra manava charitralo athi pedda amsam. prapanchavyaapta saamaajika aardhika pragatilo vyavasaayabhivruddhi oka keelakaamsam.
vetaadatam dwara aahaara samuparjana chesukone sthitilo unna samskrutulalo kanipinchani sampada samakurchukovatam, sainika kalapalavanti pratyekatalu vyavasaayam abhivruddhi chendatamtone praarambhamayyaayi. samaajamlooni kondaru raitulu tama kutumba aahaara avasaraalaku minchi pandichatam praarambhinchadamto tega, jaati, raajyamlooni migilina vyaktulaku itara vyaapakaalanu poshinche vesalubaatunichindi. ee vyavasaayam cheyutaku raitulu vividha vidhaanaalanu praantaalavaariigaa anusaristaaru. gatamlo anagaa sumaru yabhai samvatsaraala kritam rayala seema praanta palle prajalu anagaa raitulu vaari vvavasaaya neeti avasaraalaku kaaluvalu, cheruvulu, baavulu, kasim kaaluvalu, boru baavulu, kuntalu, vaagulu, vankalu, vanti jala vanarulapai aadhaara padevaaru.
raitulu konni praantaalalo neeti vasati koraku cheruvulu, baavulu paine aadhaara padi vunde vaaru. varshaakaalamlo cheruvulu nindithe aaru nelala varaku neellu vundevi. chinna chinna vankalu vaagulu vunnayi. aa rojullo vaatillo sannagaanainaa ellappudu neeru paaru tundevi. daamto bhugarba jalam pushkalamgaa vundi baavullo neellu paike vundevi. aa vankallo saage neetini nilagatti chinna kaaluva dwara pantalaku mallinche vaaru. leda etham gooda vanti saadhanaala dwara neetini polaalaku mallinchi pantalu vandinche vaaru. baavula nundi kapili ane saadhanam dwara eddulato neetini paiki thodi panta polaalaku pette vaaru. aa tarvaata baavulaku karentu motarlu vachayi. daamto raitula pani kontha suluvaindi. baavulu saadhaaranamgaa gundramgaa gaani, nalu chadaramgaa gaani vuntaayi.
chuttu raati kattadam vundi loniki digadaaniki raati bandalatho chesina metluntaayi. veeti lothu sumaru aidu leka aaru matlu vuntundi. oka mattu ante aidu adugulu. mahaa lotaina baavi ante edu matlu baavi. aarojullo ee baavullo neellu paike vundevi, anagaa padi adugula lothulo vundevi. pillalandaru enda kaalam baavullo eetha kotte vaaru. kottavaaru eetha nerchu kune vaaru. ee baavullo nundi kapili / motatho neellanu bayataku thodi pantalu pandinche vaaru. prastutam itu vanti baavulu varsham leka aduganti poyayi. varshaabaavamto maamuulu baavullo neeru aduganti poga vidhileka raitu landaru boringu baavulu travvinchaaru. avi vanda laadi adugula lothulo nundi motarla saayamtho neetini thodu galavu. bhugarba jalaanni ee boru baavulu vandalaadi adugula lotunundi todestunnanduna lothu takkuva gala digudu bavulanni endi poyayi. aa endi poyina bavullone borulu vesi yantraalato neetini paiki laagu tunnaru. prastutam andaaruu ee boru bavulapaine aadhaara padi kontha varaku pantalu pandinchu kuntunnaru. okappudu ee digudu bavulanni kapili bavule.
gatamlo ee bavulanundi kapili/motatho neellanu thodi pantalaku pandinchevaaru. aa baavulaku kapili vundedanadaaniki nidarsanamgaa aa baavulaku unna kapili doruvulanu prakkanunna chitramlo chuda vachhu. appatlo mahaa ayithe muppai nalamai adugula lothu nundi kapilitho neeru thode vaaru. aa baavulu adugantaga aa digudu bavulalone vandalaadi adugula lothuna borulu vesi neetini thode vaaru. kontha kaalam tarvaata aaboru baavulalo kuuda neeru athi takkuvagaa vastunnanduna, anta sannagaa vache neeru polaaniki pettithe oka baaredu doorankuda paaravu. andu chetha aa borubavilo nundi sannagaa vache neeti daaranu odisi patti aa digudu bavilone nilva chesi sumaru ayidaru adugulu lothu neeru vachaka aaneetini marika motarutho bayataku thodi kontha kaalam pantalu pandinchaaru.
bhoogarbamloni neeru boru dwara paiki anagaa digudubavi adukuki vastundi. akkada kontha mera nilva chesukoni maroka motarutho aa neetini paiki thode vaaru. prakkanunna chitramlo ee tatanga mantaa chitramgaa chudandi. prastutam alantivi konni pani cheyadam ledu. ee praantamlo ee taram vaariki baavullo eetha kottadam, cheruvullo gelalatho, kodam thoo chepalu pattadam, vankallo, vaagullo chepalu pattadam modalagu aatalanni puurtigaa andu baatulo levu. avannee kanumarugayyaayi. chinna chinna kasinkaaluvalu cheruvu katta krinda praarambamai sumaru oka mailu podavuna vuntaayi. atu itu polaallo ni murugu neeru ee kaalavaloki pravahistundi. andu chetha andlo neellu paaru tuntundi. cheruvulo neeru aipoina ee kasinkaalavalo neeru untundi. aa neetini etham, gooda, dwara paiki thodi polaalaku paaristuntaaru raitulu.
idoka neeti vanaru. kaani prastutam samvatsaraala tarabadi cheruvulu nindaka povadamtho ee kasim kaaluvalu kuuda endi poyayi. inkonni kasinkaaluvalu arudugaa vuntaayi. avi e konda valulono praarambamai konni mailla parvantam vuntaayi. indulooni neeru kuuda pantalaku vaadukuntaaru. ee kasinkalavallo neeru pravahinchadu kaani neeru nilva vuntundi. entha thodina tirigi vuuru tundi. anchetha danikirupakkala baavullo neeru samvruddigaa vuntudi. ee karuvu kaalamlo avi kuuda endi poyayi. pasuvula metaku kuuda ee kasim kaalavalu chaala upayoga padevi. elagante indulo neeru ellappudlu vunnanduna andulo jammu, gaddi epuga perigi vundedi.
daani gattu meeda kuuda garika baaga vundedi. aavulu gattuna meste barrelu neellalo digi jammu, tunga vanti gaddini baga mesevi. chinna chinna chepalu, peetalu modalagu vaatini patte  vaariki kuuda ivi upayoga padevi. ilanti kasinkaaluvalu endi poyayi. aavulu, eddulu, pandulu, gedelu, gorrelu, mekalu, kollu prati raitu pasuvulanu penchadam avasaram. vaati valla adanapu aadaayame gakunda vaati valana polaalaku eruvu kuuda labyamoutundi. paiga eddulu polampanulaku atyavasaram. eddula nu raitu tana biddallaga chusu kuntaadu. vaatiki saraina metha petti, snaanam cheyinchi, raka rakala aabaranaalato alanka rinchi aanandistaadu. ee pasuvula korake oka mukhyamaina pandaga kuuda vunnadi.
deenni batti raituku pasuvula patla tanakunna abimanam telustundi. eddulaku vese alankarana, aabaranaalu moothiki moojambaram ani naara daaraalatoe gaani ventrukala daarala thoo gaani chesi alankaristaaru. aa daaraala madhyalo gavvalu amarchutaaru. eddula moothiki ivi entho andamgaa vuntundi. eddula kommulanu padunaina kattito nunupugaa chekki vaatiki rangulu vesi, kommula chivarana ittadi, steelu kuppelu vestaaru. eddula medalaku vedalpati tholu beltu katti daaniki akkadakkada gajjelu, muvvalu katti, chivarana ganta velada gadtaaru. eddulu nadustunte aa gajjela, muvvala chappudu vina sompugaa vuntundi. aa gajjela, gantala sabdaanni batti tama eddulu ekkadunnayo raitulu gurtu patta galaru. eddula alankaranaku kaavalasina samagri aarojullo santallo ammevaaru.
ippudu eddulu levu, vaatiki alankarinche aabharanaalu levu. pasuvula pandaga sandarbhamgaa ituvanti alankarana maarustuntaaru. sankraanti varusa pandagallo pasuvula panduga moododi. aa rojuna inti kokkaru choppana palle vaasulu tellavaaraka munde oka katti, sanchi teesukoni pakkane vunna adaviki bayalu derutaru. aneka rakala vana moolikalu, aakulu, kaayalu, chettu beradu, gaddalu, puvvulu, vaerlu, modalagu navi teesukoni vastaaru. konni tappanisarigaa vundavalasina moolikalu konni vunnayi avi teesukoni migata enni rakala moolikalu enni veelaite anni teesukoni vastaaru. intiki vachi, vaatinannintini kattito chinna chinna mukkalugaa kattarinchi aa tarvaata rotlo vesi baaga danchi podi laaga chestaaru. chivarilo andulo ekkuva motaadulo vuppu vesi inka baaga danchu taaru.
daanni "uppuchekka" antaaru. idhi pasuvulaku sarva roga nivaarini. pasuvulanu/ eddulanu daggarloni cheruvuku gaani, baavi vaddaku gaani teesukelli snaanam cheyinchi intiki teesukochi uppu chekkanu tinipistaaru. pasuvulu uppu chekkanu ishtamgaa tinavu. kaani balavantamgaa tinipistaaru konni sanna jeevaalu anagaa gorrelu, mekalu uppu chekkanu ishtamgaa tintaayi. aneka rakala vanamuulikala thoo tayaaraina ee uppuchekka atyanta madhuramaina vasana vastundi. ee vuppu chekka tayaariki kaavalasina konni vanamoolikalu: maddi chekka (beradu) neredu chekka, mamidi chekka, karakkaya, nalleru, adavi gummadi, adavi ulli, manneru gadda, elakkaya, usiri kaaya, chaluva vaerlu, alaa ee jabita chaala peddadi.
annee tevalani ledu gaani veelainanni ekkava sekarinchaalu. andulo konni tappani sarainavi konni vuntaayi. ee aachaaram ekkuvagaa chitturu jillaaloonu aa parisara praantaalaina tamilanadu lonu ekkuva. aa rojullo vunnavanni desheeya aavule/ gedele. rendu moodu leaterla paliste adhe pedda goppa. pedda illalo alanti aavulu oka manda vundevi. migata vaari vadda okati rendu aavulu/ gedelu vundevi. aarojullo paalu evvaru ammevaaru kaadu. antaa inti korake. paalu laeni vaariki veeru majjiga ichevaaru. ee aavulaku pratyekinchi metha emi vese vaaru kaadi. bayataku teesukelli polaalalo, maidaanaalalo mepinchi saayantraaniki intiki teesukochevaaru. vaatiki adhe metha. paliche aavulaku/gedelaku maatram raatrulandu kontha metha vese vaaru. vari polaalloni gattula meeda, cheraku thotallonu dorike pachi metha vese vaaru. palanundi neyyi teesi taamu vaadukogaa migatadi ammukune vaaru.
idoka adhanapu aadaayam. mekalu, gorrelu maatram mandalu, mandalugaa vundevi. veetini paalu pindadam chaala takkuva. desha vali rakaalaina aavulu, eddulu ippudu levu. ekkado arudugaa eddulu, eddulu bandi, madaka kanabadataayi. ee panulanni tractorlu chestunnayi. kaani ippudu inchu minchu prati intloonu oka paadi aavu vunnadi. adhi khachitamgaa jarsi aavu leda manchi jaati aavu vunnadi. veetiki prati roju manchi aahaaram pettali, prati roju snaanam cheyinchaali chaala jaagrattagaa chusukovalu. vaati parisaraalu subramgaa vunchaali. ivi pootaku aidaaru leaterla paalistaayi. ilaa rendu pootalaa istaayi. prastutam raitula chetullo naalugu dabbulu aadutunnayante ee aavula chaluve. daaniki taggattu chinna pallello kuuda paala depolu velisai. rendu pootalaa vaaru paalu kontaaru.
vaatini sheetaleekarinchi patnaalaku pamputunnaaru. varshaabaavamto gukka tippuko leka tika maka padutunna raituku ee jarsi aavulu, paala depolu kondanta anda. prastutam patnaalalo samvruddigaa chikkani paalu kaavalisinanni doruku tunnayante adanta palle turi raitula chaluve. gatamlo patna vaasulu paalaku entha kata kata paddaro andariki telisina vishayame. pasi pillalaku arudugaa dorike neella paalu kuuda doraka chaala avastalu paddaaru. daaniki nivaaranagaa appatlo paala podi dabbalu kuuda digumati ayyai. prabhutyankuda paala velluva pathakaaniki taginanta cheyuta nandistunnadi. daanni andi puchukunna palleturi raitu kontalo kontha sukhamgaa jeevanam saaginchukuntuu potunna paruvunu kontalo kontainaa nilabettu kuntunnadu. gorrelu, mekalu. chaala mandi raitulaku gorrelu, mekalu mandalu vundevi.
vaatini tama inti mundunna dodlallo vunchevaaru. vaatiki pratyekamaina aahaaram pette vaaru kaadu. rathi roju vaatini daggarunna adaviki teesukelli mepukoni vachevaaru. pottellanu matrame maamsaaniki ammevaaru, konevaaru. gorrelanu maamsaaniki amme vaaru kaadu.gorrelu itarula kantiki oke laaga kanipistaayi. vaati kapariki maatram konni gorrelanu gurtu pattagaladu. kaani vaati pillalu tama tallulanu khachitamgaa gurtu patta galavu. deeniki rujuvemante saayankaalam vela gorrela manda inti koche vaela talli gorrelu tama pillala koraku oori bayatanunde pillalanu pilustuu anta varaku mandalo okatigaa vastunna gorrelu ooru daggara padagane mandanu vadili tama pillalanu pilustuu munduku parugedutaayi tama pillala koraku.
appatike gidugu nundi bayataku vachina pillalu tama tallula gontu vini pillalu kuudaa arustuu anagaa tama tallulanu pilustuu bayataku parugedataayi. alaa parugettina pillalu oori bayata gaani, veedilo gaani, avi inka dodloki raaka munde tama tallulanu gurtinchi vaatini pattukoni paalu taagutaayi. ilaa avi tama tallulanu khachitamgaa gurtu padataayi. oka vaela pillalu teliyaka tama talli gaaka inkoka gorre vaddaku paalu taaga daaniki vellite aa talli gorre tappinchu kuntundi. aa pilla tana tappu nu grahinchi tana talli gorre vaddaku vellii paalu taagu tundi. ee tatanga mantaa chuda daaniki chaala atmeeyamgaa vuntundi. mekalu aavulu kuuda inthe. idhi prakruti niyamam. maanavullonu ee prakruti niyamam tappadu. nidra potunna pillaku veroka talli paalivvadaaniki prayatniste aa pasikandu sarigaa spandinchadu.
inka e maatram edagani aa pilla paalistunnadi tana talli kaadani ela gurtincha galadu. adhee mukham chuda kundane? deeniki kaaranam emiti? saastra vettalu kaaranaalennainaa cheppochu. asalu kaaranam okate. adhi prakruti niyamam. daaniki kaaranaalu. adaviki metakoraku tholu kellina gorrela/ mekalaku resu kukkala bhayam okati ventaadu tuntundi. ivi adavi jantuvulu. kaaparula kalla munde vaaru chustundagaane mandala meeda padi batikunda gaane athi vegamgaa gorrenu gaani mekanu gaani patti tinestaayi. aa tarvaata taapeegaa velli potayi. ivi manushulaku e haani cheyavu. manushulu kuuda veetiki elanti haani cheyaru. ivi devata kukkalani antaaru. ivi gumpulu, gumpulu gaa tirugu tuntaayi.
ivi sthiramgaa oka chota vundavu. appudappudu vastuntaayi pottelu, aavu. baana, bandi (kapili bandi) kadurugolu, irusu, eddula bandi, kaadi maanu, madaka, leda nagali, gorru, paara , tolika, karru, gunapamu, goddali, kodavali, katti, pikkasu, maanu, pallanki, moku, paggam, tondam taadu, palupu, jaati, mullu garra, palupulu, chiluku doti, konki, goru gillu, geesa katti, chikkam, machu gatti, gora, dokudu paara, modalagunavi vyavasaayamlo upayoginchu parikaralue veetillo inupa vaatini kamsali chestaadu. karratho chese vaatini vadrangi chestaadu. naara, daaraalatoe chese vatiki anagaa paggam, tondantaadu, moku, moojambaram vanti vaatini raitulu swantamgaa chesukuntaru.
veetilo konni vaadukalo leka kanumarugainavi. kapili, etham, gooda modalaina neeti paarudala prakriyalu puurtigaa vaadukalo lenanduna daaniki sambandinchina parikaraalu ekkada kanabadavu. vyavasaaya parikaraalalo modatigaa cheppukodaginadi: araka/madaka/ nagali idhi koyyatho chesinadi. indulooni baagaalu: medi, noga, kaadimaanu, karru. ee karru leda kaaru maatram inumu thoo chesinadi. eddulato bhoomini dunnadaaniki upayogistaaru. rendu eddulu, oka manishi avasaram. nidaanamgaa pani jarugutundi. prastutam bhoomini dunnadaaniki tillarlu, leda tractorlu vanti yantraalu vachayi.
veetitho athi tondaragaa dunnadam puurtavutumdi. raituku shrama taggindi. bhoomini dunnina tarvaata daanni chadunu cheya daaniki, gatlu veya daaniki, paadulu kattadaaniki, metta bhoomullo vittanaalu challadaaniki, vunde parikaraala sthaanamlo prastutam ee tractorley anni panulu chesthunnayi. ee madhyana vari kotha yantraalu, noorpidi yantraalu kuuda vachayi. raituku chaala kashtam taggindi kaani pantalu pandinchadaaniki saripada neelle levu. katti, kodavali, goddali. kodavali: vari kotaku, itara sannani pantalanu koya daaniki upayogistaaru. alaage pasuvuku gaddi koyadaniki uvayogistaaru. idhi chinna katti lage vundi vampu vaipu sannani rampapu vallu lanti pallu kaligi vuntundi. deeniki padunu vundadu. telikagaa vuntundi. katti: kattulu chaala rakalu. chinna katti chinna panulaku, anagaa chinna kommalu kotta daaniki, cheruku kottadaaniki, vaadutaaru. pedda katti: deenni pedda kommalu kotta daaniki upayogistaaru.
veta katti: deenni vetanu naraka daaniki, laavu paati kommalanu naraka daanikupayogistaaru. veetiki padunekkuva. konki: idhi kattikanna ekkuva vampu kaligi vundi, daaniki pidi badulu akkada oka randhram vuntundi. andulo podavaati veduru karranu doorchi vuntundi. deenni gorrela kaaparulu, mekala kaaparulu venta teesukelli chetla painunna kommalanu kosi vaari jeevaalaku metha vestaaru. deeniki padunekkuva. goddali: chinnagoddali.. pedda goddali rendu rakalu. chinna daanni chinna panulaku, pedda daanni pedda pedda maanulanu narakadaani kupayogistaaru. goddallaku padunu ekkuvagaa vundadu. tolika: metta pairlalo kalupu teetaku, verusanaga kaayalu travvadaaniki, vaadu taaru. chiluku doti: sannani podavaati veduru karraku kosana oka kokkemu tagilinchi vuntundi: deento ettaina chettla kommallo vunde chinta kaayalu, mulakkaayalu itara kaayalanu koya daaniki upayogistaaru. chikkam doti: chiluku doti lantide.
kaani deeniki chivarana okachinna chakram lantidi vundi daaniki chinna vala vuntundi. deenni chetlapai nunna mamidi kaayalanu koya daaniki vaadataaru. mamidi kaayalanu chiluku dotito koste avi kinda padi debbalu tagili paadavutaayi. ee chikkamtho koste kaayalu aa chikkamlo (valalo) tagulukoni kinda padavu. melliga krindiki dinchi kaayalanu teesu kuntaaru. paara: mattini tattala ketta daaniki, adusulo anda chekkadaaniki, gattulu veyadaaniki, polaalaku, cheruku thota vanti thotalaku neeru kattadaaniki paara chaala avasaram. gadda paara/gunapam: mattini travvadaaniki, polaallo raallanu pekalincha daaniki deeni vupayogam chaala vunnadi. kapili, gooda, etham, eddula bandi veetiki kaavalasina parikaraalu avi pani chese vidhaanam pratyekamgaa aayaa vargaalalo vivarincha baddai. manche jonna, sajja chelalo madhyalo karralatho ettaina vedika vesi daanipaikekki kankulapai vale pakshulu, pittalanu tholadaaniki erpaatu chesukunna sumaru ayidaru adugula ettaina karrala vedika. vadisela: aracheti vedalpu thoo adhe parinaamamlo daaraalatoe allina vala. aa vala rendu chivaralana rendu podavati daaraalu vuntaayi.
madhyalo oka raayini petti rendu daaraala kosalanu cherchi kudi chetto pattukoni talapi gira gira vegamgaa tippi oka daaram kosanu vadileste andulooni raayi athi vegamgaa chaala dooram velli padutundi.polaallo pakshulanu thola daaniki deenni vaadataaru. kaani deenni guri chusi kotta daaniki ledu. puurvam vadiselanu yuddaalalo kuudaa vaadinatlu aadhaaraalunnaayi. aarojullo vari panta pandinchaalantee polaanni moodu saarlu madakatho dunni, chuvari dukkilo pasuvula eruvunu vesi chadunu chestaaru. okapedda chekka palakanu eddulaku katti adusulo oka saari tippite polam antaa chadunugaa avutundi. aa tarvaati polam antaa aaku parachi aa aakunu kaallatho burada loniki tokkutaaru. aaku anagaa, kaanuga, vepa, ganga ravi, jilledu modalagu aaku tecchi adusu loo vesi tokkukaataaru. polaala gattu meeda ee aaku chetlu lenivaaru adaviki velli kanipinchina aaku kommalanu kotti mopulugaa katti tecchi polamlo parachi tokkutaaru.
idhi pantaku chaala saaravanta maina sendriya eruvu. tarvaata adivarake naaru posi vunchukunna vari naarunu peeki kattalu kattalugaa katti polamlo varusalugaa vestaaru. aada kooleelu vachi naatlu vestaaru. ee kooleelu naatlu vestu paatalu paadataaru. ee paatalu okaru oka nudugu paadite migata vaaru korasm gaa paadu taaru. aa drushyam chuda muchhatagaa, aa paatalu vina sompugaa entho aahlaada karamgaa vuntundi. madhyahna samayaniki polam yajamani inti nundi kooleelaku annam sangati vastundi. appudu kooleelu bayatiki vachi tama burada kaallanu kadukkoni chettu kinda kuurchoni chetilo sangati muddanu veyinchukoni tintaaru. kondaru chinna pilla lunna tallulu rendu muddala sangatini kongulo vesukuni moota gattukoni taamu tecchukunna ginnelo kuura poyinchu koni inti kelli tama pillalaku annam petti, chanti pillalunte vaariki paalicchi tirigi paniloki vastaaru. poddu poyindaaka vaaru pani chestaaru.
vari naatina naalugu vaaraalaku kalupu teeyaali. idhi kuuda buradalo pane. aadavaari pane. tella vaari saddulu taagi paniloki digite madhyaahnam ontigantaku sangati tini araganta alasata teesukuni malli paniloki digutaaru. kalupu theetha loo kuuda veeru paatalu paadutaaru. vari naatlu, kalupu teeyadam ee rendu panulalone ee paatala kaaryakramam vuntundi. migata e paniloonu ee korasm paatalundavu. eepaatalu vaariki panilooni alasatanu maripinchi manasuku aanandaanni istaayi. veli dukki (neellu petti arina tarvaata dunne dukkini velidukki antaaru. neellatho kalipi dunne dukkini adusu dukki antaaru.) veli dukki rendu moodu saarlu dunni chivari saalulo pasuvula eruvu vesi dunni saallu, kaaluvalu katti madavalu erpaatu chesi koni ( madavalu ante naalugu saallanu okatigaa neeti paarudala soukaryam koraku chesevi) naalugu rojulu aaranicchi mundugaane siddanchesukunna cheraku mukkala sumaru oka adugu podavunna vaatini saallalo varusagaa perchi madhya madhyalo vunna kaaluvala dwara neetini madavalaku paarinchi akkadunnu cheruku mukkalanu saallalo boomilo takkuva lothulo paati pedtaaru.
aapolaaniki vaaraaniki avasaraanni batti tadi istaaru. okati rendu nelalaku cheruku molaketti oka aadugu ettu varaku perugutundi. appudu nagali/madakalatho "saalu" tholu taaru. anagaa madakalatho saalu gattuna dunnagaa gattugaa vunnadi saalugaa, saalugaa vunnadi gattugaa maari cheruku molakalu vunna saalu jaanedettu poodi adhi gattugaa maarutundi. ippudu cheraku mokkalu gattu madhyalo vuntaayi. appudu tirigi madavalu erpaatu chesi neellu paaristaaru. cheraku moodu naalugadugulu perigaaka aa mokkalanu naalugaidintini okatigaa cherchi vaati aakulathone okatigaa chuttu taaru. ee erpaatu cheruku gadalu nitaarugaa peragadaaniki. aa tarvaata rendu moodu nelalaku marala maro chuttakam vestaaru. ippudu rendu saallalooni gadalanu paina okatigaa cherchi vaati aakulathone chudtaaru. cheraku perige podavunu batti maro chuttakam vestaaru. avasaram ayithe cheraku gadalu padi pokunda karralatho vootham kuuda erpaatu chestaaru. avasaram vunte jada chuttakam vestaaru. anagaa rendu moodu saallalooni gadalanu okatigaa cherchi saalu podavuna cheraku aakulathone jadalaaga u daaram laaga alli padipokunda jaagrattalu teesukuntaaru.
cheraku panta saadhaaranamga padi nelala panta. aa rojullo vistaaramgaa cheraku thotalu vundevi. andu chee gunta nakkala bedada ekkuva. avi cherakulanu koriki rasaanni peelchevi. daani valla raitu ku nashtam. daani nivaaranaku kunda puli ane oka saadanaanni raitu tayaaru cheshaadu. adhi elaganti maamuulu gaa vunde oka reku dabbanu teesukoni daaniki oka vaipuna puurtigaa moothanu teesesi rendo vaipuna vunna moothaku madhya loo oka chinnani randhram chesi aa randhramlo oka janumu posanu katti daanni tadi chesi dabbalopali vaipuna rendu chetulatho jammunu vaellanu jaarudugaa saaga deeste adhi bayankaramaina sabdam chestundi. aa sabdaaniki gunta nakkalu paari potayi. ippidippudu aaru nelala cheraku vangadam prachaaramlo vunnadi. deeni pratyekata emante panta kaalam takkuva, rasamlo teepi saatam ekkuva, podavu takkuva kanuka gaaliki padipodu. paiga cheraku gada gattigaa vuntundi kanuka gunta nakkalu korakalevu.
pakyaanikochina cherakunu chakkera millulaku pampu taaru. kaani ekkuvagaa raitulu swantamgaa bellam tayaariki moggu chuupu taaru. endukante?u. chakkera millula nundi cheraku kottadaaniki anumati pondadaaniki kontha samayam padutundi. aa tarvaata kottina cherakunu milluku teesukelladaaniki mari kontha samayam padutundi. inta lopala kottina cheraku gaaliki aari poyi baruvu taggi poyi raituku nashtam. cheraku kontha aarithe chekkera saatam perugu tundi daanivalana milluku adhi laabham. anduke vaaru aalasyam chestaaru. modata saari cheraku naati adhi pakyaniki vachintarvaata aa cherakunu kotti bellanchesintarvata aapolamlo cheraku aaku migili vuntundi. daanni nippu petti kaalchestaaru. aa tarvaata daaniki neeru paara gattithe cheraku modallaloonundi pilaku vachi marala cheraku thota perugutundi. ee vidamgaa rendu moodu saarlu cheya vachhu. deenini mardaalu thota, kaasi thota, leda mokka thota antaaru. indulo kuuda modati thotalo lagane antara krushi chesi eruvulu veyalsi vuntudi.
ee panta kontha tondaragaa kotaku vastundi. kharchu, shrama kontha takkuva. raitu tana avasaraalaku poga naalugu dabbulu kallajuse maro pradhaana panta vaeru shenaga. idhi metta panta. kevalam varshaadaara panta. tolakari varshaalu padagane chelallo dukki dunni siddam chesu kuntaaru. okaroju saaluku saaluku oka jaanedu dooram vundetatlu madakalatho dunnutuu saalu vembadi vaeru sanaga vittanaalu vestaaru. ilaa aidaaru saallaku oka saalu kandulu, jonnalu, anapa ginjalu, pesalu, anumulu, alasandalu vanti aparalu vestaaru. vittanaalu molakettina sumaru oka nela tarvaata kalupu teeyaali.
avasaraanni batti madhya madhyalo tolika latho kalupu mokkalanu toligistaaru. eddulato nadiche guntaka ane saadhanamtho kuudaa kalupu teestaaru. oodalu dige samayana chettu chuttu melliga travvithe voodalu baaga digi kaayalu baaga kastai. prakruti karuninchi sakalam loo varshaalu padithe u. raitu inti ki kaavalasina anni aparalu, intiki cherutaayi. inti kharchuku poga migilina vaerusenaga kaayalu ammu kunte raitu naalugu rookalu aanandamtho kalla juustaadu. idantaa gatam. ippudu akaala varshaalato ee metta pantalu vesina raitulu bhoomi dunnina kuuli, vesina vittanaala kharchu kuuda nashta poye paristhiti daapurinchindi. ivi metta pantalu. varshaadaara pantalu. veeti madhya madhya saalullo itara aparala, pappu dinusula pantalu kuuda vestaaru. jonna sajja pantalaku panta dasalo pakshulu, pittala bedada ekkuva.
vaati nivaarana koraku chelu madhyalo karralatho ettaina vedika nirminchi daanipaikekki vadisela loo raallu petti kotti pakshulanu kaakulanu tarumutaaru. aa vedhikane manche antaaru. ivi kuuda aahaara pantale. kaani metta pantalu. achangaa veetine pandincha kunda verusanaga pantalo antarm pantagaa vese vaaru. tagu maatram pandinchu kune vaaru. inti avasaraala koraku, vaividhya aahaaram koraku. kaani aa korrala, aarekala annam vattidi tinna chaala ruchigaa vuntundi. paiga ee panta chaala sulabangaa elanti tegulla baarina padakunda, eruvulu emi lekunna varshaadaara pantagaa pandu tundi. kaani e kaaranam chetano aapanta puurtigaa kanumarugai chaala kaalame ayinadi. cony pattanaalali konni chotla chekkera vyaadi grastulakue. raagulu, korralu,aarekalu, erra jonnalu ammabadunu ane bordulunnayi.
veetine konni praantaalalo taidulu antaaru. ivi aavaalanta chinnavi. veetini metta panta gaa gaani, ledha neeti paarudala kinda gaani pandistaaru. idhi takkuva kaalapu panta. veetini raitulu prati yokkaru pandinchevaaru. raagulanu ragalrai loo vesi visiri. pindi chesi aa pindini annam vande tappudu andulo vesi keliki daanni muddalu muddalu gachesi titaaru. vaatine raagi muddalu antaaru. raagulu chaala balavardakamaina aahaaram. chaala ruchi karamainadi kuuda. anduke ee rojullo kuuda pattanaalaloni pedda pedda hotallalo raagi sangati ni pratyeka maina aahaara padaarthamgaa vaddistuntaaru. raagi pinditho jaava kuuda tayaaru chestaaru.idhi chaala bhalavarthakamaina padaartham. aarogyaaniki kuuda chaala manchidi. aa rojullo raitu nityam dabbu mokham juse panta aaku thota. idhi tamalapaakula thota. i
vi visthaaramaina thotalu kaadu. e koddi mandi raitule chaala koddi vistheernamlo vese vaaru. aina aadaayam bagane vundedi. ayithe aaku thota pempakam atyanta nishtatho, antu , muttu tagala kunda penchaali. evaru padite vaaru aa thotaloniki pokudadu. yajamani raithe leda vaari kutumba sabyulu matrame lonikellevaaru. vaaraani koka saari goru gillu (botana veluku tagilinchukune inupagoru)thoo aakulanu gilli vaarapu santalo amme vaaru. vaatiki dhara bagane vundedi. maaru bera gaallu thota daggarake vachi aakulanu konugolu chese vaaru. ee aaku thotaku chuttu dattamaina dadi aaradugula ettu vundi daaniki moodadugula chadaramlo oka chatram vundi daaniki oka talupu vundedi. daaniki taalam vesukune vaadu raitu.
ee tamalapaakulaku ippudu kuuda manchi dhara vunna e kaaranam chetano aa panta daadaapugaa kanumarugai potunnadi. pandla thotalalo mukhyamgaa cheppukodaginavi mamidi thotalu ivi chaala vistaaramgaa vuntaayi. ee madhyana raitulu ee mamidi thotalapai ekkuva makkuva chuupu tunnaru. kaarana memante vari vanti neeti pantalaku neerekkuva kavali. varshaabhaavamto neeti labhyata chaala takkuva. andu chetha chaala mandi raigulu tamapolaalalo vari, cheraku vanti pantalanu manesi mamidi thotala vaipu moggu chuupu tunnaru. ee mamidi thotalaku neeti avasaram takkuva. mamidi chetlu naatina taruvaati sumaru moodu samvatsaraala varaku kontha shradda vahinchi antara krushi cheyali.
aa tarvaata vaatantata ave perugutaayi. neeti labhyatanu batti neeru paaristaaru. lekunte ledu. ee thotalalo modati moodu samvatsaraala varaku itara pantalanu, anagaa verusanada, cheraku modalaina pantalanu kuuda pandistaaru. ee pantalaku paarinche neere mamidi chetlaku kuuda saripotundi. pratyekinchi mamidi chetlaku neeru petta navasaram ledu. moodu samvatsaraala tarvaata mamidi thotalu kaataku vastaayi. aa tarvaata chaala samvatsaraala varaku thotalu perugutuune vuntaayi., kaata kaastuune vuntaayi. deenilo shrama chaala takkuva. mamidi pootha, pinde samayaalalo maatramu jaagratta vahinchi avasaraanni batti mandulu challali. ippudu ee mamidi thotalu vistaaramgaa perigi potunnanduna okkosaru panta digubadi ekkuvai dhara padi poyi raitulaku niraasa migulu tunnadi.
konnisaarlu prakruti vaipareetyaala kaaranamgaa panta digubadi taggi potunnadi. aa kaaranamgaa kuuda raitulu nashta potunnaru. mamidi kaata baaga kaasi raitu aananda padutunna samayana mee nelalo vipareetamaina gaali vadagandla vaanalu vachi pakvaniki raani aa mamidi kaayalanni neela raali potayi. aa sandarbaalalo raitula aavedana varnanaatiitam: ilanti prakruti paramaina ibbandule kaaka manava kalpita ibbandula valana kuuda mamidi raitulu konni saarlu nashta potunnaru. ee chuttu pakkala mamidi gujju teese parisramalu anekam vunnayi. avi sarigaa raitula nundi kaayalanu konugolu cheste raituku manchi gittu baatu avutundi. kaani okkosaru ee parisramala yajamaanulanta ekamai (sindikete) kuuda balukkoni raitu pandinchina mamidiki millula yajamaanulu dhara nirnayistaaru.
raitu ee maamidini nilva chesu koledu. millulu vaaru cheppina dharala prakaaram tappani sarigaa vaariki ammalsinde. ee vidhamgaa raitulu mosa potunnaru. kalupu mokkalu palu vidaalu. pradhaana pantalo moliche raituku avasaramleni gaddi mokkale kalupu mokkalu. ee mokkalu raitulu pradhaana pantaku vesina eruvulu itara pooshakaalanu grahinchi pradhaana panttaku nashtam kaligistaayi. vaatini kooleelu chaakachakhyamgaa sulabangaa gurtistaaru. peekestaaru. kaani oka rakamaina kalupu mokka vuntundi. daani paeru "oodara" .idhi ela vari mokkala madhyalo cherutundo gaani idhi chaala mosa kaari mokka. ee "oodara" mokka puurtigaa vari mokka lage vuntundi. vari mokkala madhya cheri akkadunna balaanni athi tondara gaa peelchu kuntayi. sakaalamlo vaati nipeekeyaka pothe vari panta pandadu.
antaa oodara pante. avi entha mosakaarivaina ee kooleela kallu gappalevu. chuda daaniki oke vidhanga vunna avi athi vegamgaa epuga perigu taayi. vari mokkalanni oka vidhamgaa vunna vari mokkalaage vunna ee oodara mokkalu kontha balangaa epuga vuntaayi. aa tedaanu batti gurtinchi vaatini peeki akkade aa buradalone puudcheestaaru. okato aro migilipothe avi vennu vachinappudu matrame gurtincha galamu. appudu raitulu aa vennu lanni pakyaniki raaka munde peeki paarestaaru. ee kalupu mokka kevalam vari polaallo matrame perugu tundi. mare itara pantalaloonu idhi peragadu.
itara pantallo perigithe deeni pratyekatanu gurtinchi peekestaremo nani daaniki munde telusu nemo? rendu saarlu kalupu teesina tarvaata rendu nelalaku vari potta karra kostundi., aa tarvaata aa potta pagili vennu bayataku vachi paalu posukuntundi. aa samayana "guvvalu" daadi raituku kanti meeda kunuku lekunda chestayi. vaatini gijigadu antaaru. ivi oora picchukala kanna chinnagaa vundi vela sankhya loo vuntaayi. polaala chuttu pakkala chetla meeda andamaina goollu kattukoni gumpulu gumpulugaa nivasistuntaayi. veeti goollu chaala andamgaa okati rendantastulanu kuuda kattu kuntayi.
avi tama illallo anagaa goollallo deepaalu kuuda pettu kuntayi. eetha, cheraku vanti aakulanundi podavati eenelanu teesi chettu chitaaru kommana, mukhyamgaa bavulloki vaali vunna chetla kommalaku andamaina goollu alli andulo nivasistuntaayi. cheekati pademundu polaallo minuguru purugulu velugulu chimmutu egurutuntaayi. vaatini patti teesukelli vaatini champakunda tama gootilo paibagana vunchina banka mattiki guchi aa velugulo avi kapuram chesukuntayi. rendu moodu purugulu chaalu aa gootilo velugu nimpadaaniki. aa minugurulu chani pothe velugu raadu. prati raatri kotta minugurulani tecchi deepaalu pettu kuntayi. veledanta laeni ee pittaku inta telivi ela vachindo ani aachyarya povalasinade. vaati goodu nirmaana saili kuuda anta andamgaa vuntundi.
ee pittalu varikankulu potta pagile dasalo vandalaadigaa gumpulu gumpulugaa varikankula meevali aa letha ginjalanu tama mukkulatho vatti andulo vache tellani paalanu taagutaayi. panta pandaaka ituvanti ginjalu annee taalu ginjale. andu chetha aa samayamlo guvvalanu thola daaniki raitu polam daggara kapala vundavalasinade. kankullo ginja mudiraka ee guvvalu raavu. ginjalu mudiraka elukalu baada marokati vundi. elukalu gattullo boriyalu chesukoni raatri velallo vari kankulanu koriki tama boriyallo daachu kuntayi. ee vidhamgaa kuuda raituku panta nashtam. elukalanu champadaaniki ee rojullo prabhutyam uchulanu, vishapu billalanu sarapara chestunnadi. inka konni nivaarana maargaalanu prachaaram chestunnadi.
kaani aa rojullo "irla vaallu" elukalanu pattadaani palugu, paara, chinna gunapam teesukoni polaala vembadi sathee sametamgaa tirugutuu eluka boriya kanabadite anduloki oodara thoo poga petti travvi elikalanu patti, avi aa boriyallo daachi pettina vari kankulanu chejikkinchukune vaaru. ("oodara " anagaa sanna moothi gala oka matti kundalo aakulalamulu, chetta vesi daaniki manta petti daani moothini eluka borayaku borlinchi kundaku venaka nunna sannani randhrandwara notitho gaalini oodutaaru. appudu kundaloonundi dattamaina poga vachi eluka boriyalanta vvaapistundi. ekkadaina poga bayataku vaste daanni moosestaaru. alaa kontha sepu poga pettagaa lopala vunna elukalu pogatho ukkiri bikkiri ayi ekkadaina bayataku vache prayatnam chestayi. alaa vachina elukalannintini ventane pattestaaru.
aa tarvaata nidaanamgaa boriyalanu travvi lopalavunna vari kankulanu teesu kuntaaru, irla vaallu eppuduu aadavaaru gaani maga vaaru gaani ontarigaa tirugaru. sathee sametamgaane tirugutaaru. adhi vaari aachaaram. avakaasam lenappudu barya tammudini gaani annanu gaani venta vetaku teesu kelataaru gaani, tana tammunni leka annanu etty paristhitullonu venta teesukellaru.) aa rojuki vaari kutumbaaniki kaavalasina tindi ginjalu, kuuraloki elukala maamsam doruku tundi. ippatiki v elukalanu metta pairlalo , itaratra padutunnaru. ee irla vaallu oka jaati prajalu. vaari vrutti kevalam tene teeyadam, elukalanu pattadam, chinna chinna adavi jantuvulanu, pittalanu vetaddam.
veeru pallelaku dooramgaa adavulaku daggaragaa nivasistuntaaru. varikankulu ginja katti mudiri pairu erra baarithe ika aa polaaniki neeru kattadam maanestaadu raitu. ika padirojullo kotaku siddam avutundi. kooleelalu pilichi, tana kutumba sabyulatho kalisi kodavallu teesukoni varikotaku upakramistaadu raitu. polam antaa kosi vaadulu (kuppalu) vesi naalugu rojulu endanicchi vaatini mopulu katti aidaaru mopulanu polamlone vadili migata anneentini kallam loniki cherchi kooleelanu petti tanuu oka cheyyee vesi vaadi kotti (noorchi) ginjalanu vaeru chestaaru.
polamlo vadilina ee aidaaru mopula vrutti pari vaariki mera koraku vadilestaaru. chaakali, mangali, kummari, vadrangi, neerugattodu, modalagu vaaru talaa oka mopu vaalillaku teesukelli daachukoni, alaa andari daggaranundi mopulu tecchi oka rojuna vaatini noorchi vadlanu vaeru chesukuni upayoginchu kuntaaru. raitu tana kallamlo vunna aa ginjalanundi taalu, tappalanu vaeru cheyadaaniki thoorpaara pattu taaru. aa vadlanu bastalaku nimpi tana edla bandi meeda illu cherustaaru.