ములుగు జిల్లా, వెంకటాపూర్ మండలంలోని పాలంపేట అనే ఊరి దగ్గర ఉంది.
ఓరుగల్లును పరిపాలించిన కాకతీయ రాజులు నిర్మించిన చారిత్రక దేవాలయం రామప్ప దేవాలయం.రామప్ప దేవాలయం తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధానియైన హైదరాబాదు నగరానికి 220 కి.మీ.దూరంలో, కాకతీయ వంశీకుల రాజధానియైన వరంగల్లు పట్టణానికి సుమారు 70 కి.మీ.దూరంలో ములుగు జిల్లా, వెంకటాపూర్ మండలంలోని పాలంపేట అనే ఊరి దగ్గర ఉంది.దీనినే రామలింగేశ్వర దేవాలయం అని కూడా వ్యవహరించడం జరుగుతుంది. ఇది చాలా ప్రాముఖ్యత గల దేవాలయం. ఈ దేవాలయం విశ్వబ్రాహ్మణ శిల్పుల పనితనానికి మచ్చుతునకగా చెప్పవచ్చు. ఈ దేవాలయం పక్కనే రామప్ప సరస్సు ఉంది. ఆ చెరువు కాకతీయుల కాలం నాటిది. ఇది ఇప్పటికి వేల ఎకరాల పంటకు ఆధారంగా ఉంది.పాలంపేట చారిత్రత్మాక గ్రామం. కాకతీయుల పరిపాలనలో 13-14 శతాబ్ధాల మధ్య వెలుగొందింది.[1] కాకతీయ రాజు గణపతి దేవుడు ఈ దేవాలయంలో వేయించిన శిలాశాసనం ప్రకారం ఈ దేవాలయాన్ని రేచర్ల రుద్రయ్య నిర్మించాడు.[2]
1 హెరిటేజ్ వారసత్వ హోదా
2 కాకతీయుల వైభవానికి చిహ్నం
4 శిల్ప కళా చాతుర్యం
5 ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా రామప్ప
హెరిటేజ్ వారసత్వ హోదాసవరించు
కాకతీయుల కాలంలో క్రీస్తు శకం 1213లో నిర్మించిన రామప్ప దేవాలయానికి ప్రపంచ వారసత్వ హోదా దక్కింది. చైనాలోని పూజౌ లో నిర్వహించిన యునెస్కో హెరిటేజ్ కమిటీ సమావేశాలలో ప్రపంచం వ్యాప్తంగా 21 దేశాల ప్రతినిధులు ఓటింగ్ ప్రక్రియలో పాలుపంచుకొన్నారు. 17 దేశాల వారు రామప్పకు అనుకూలంగా ఓటు వేశారు. రామప్పకు వారసత్వ హోదా ఇచ్చే విషయంపై నిర్ణయం తీసుకున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం 2020 సంవత్సరానికి మన దేశం నుండి రామప్ప దేవాలయాన్ని వారసత్వ కట్టడంగా గుర్తించడం కోసం ప్రతిపాదనలు పంపింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 255 కట్టడాలు యునెస్కో వారసత్వ హోదా గుర్తింపు కోసం పోటీ పడ్డాయి. రామప్ప కట్టడం యునెస్కో జాబితాలో చోటు సంపాదించుకోవడం భారతీయులందరికీ గర్వకారణం. యునెస్కో రామప్పకు వారసత్వ హోదా ఇవ్వడం ద్వారా ఎనిమిది వందల సంవత్సరాల నాటి రామప్ప దేవాలయానికి తగిన గుర్తింపు లభించింది. భవిష్యత్తులో మరిన్ని నిధులు వచ్చి అభివృద్ధి జరిగే అవకాశం ఉంది. తద్వారా రామప్ప పర్యాటక ప్రాంతంగా దేశవ్యాప్త గుర్తింపుకు నోచుకుంటుంది.
ఇసుకపై ఆలయాన్ని నిర్మించడం
నీటితో తేలియాడే ఇటుకలతో గోపురాన్ని నిర్మించడం.
ఆలయ నిర్మాణానికి వాడిన రాతి నేటికీ రంగును కోల్పోకుండా ఉండడం.
కాకతీయుల వైభవానికి చిహ్నంసవరించు
విశిష్టమైన వారసత్వాన్ని కలిగి ఉన్న కాకతీయుల వైభవానికి చిహ్నంగా నిలిచిన రామప్ప దేవాలయం యొక్క చరిత్ర ను ప్రతి ఒక్కరు తెలుసుకోవాలి. రామప్ప దేవాలయము..ఈ దేవాలయాన్ని క్రీస్తు శకం 1213లో గణపతి దేవుని కాలానికి చెందిన రేచర్ల రుద్రుడు కట్టించాడు. మధ్యయుగానికి చెందిన ఈ శివాలయం ఆలయంలో ఉన్న దైవంపేరు మీదుగా కాక దీనిని చెక్కిన ప్రధాన శిల్పి రామప్ప పేరు మీదుగా ఉండటం ఇక్కడి విశేషం. ఈ పేరుకు శివుని పేరు కూడా కలిపి రామలింగేశ్వర ఆలయం అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. ఈ దేవాలయంలో ప్రధాన దైవము రామలింగేశ్వరుడు. విష్ణువు ఆవతారము రాముడు మరియు శివుడు కలిసి ప్రధాన దైవముగా ఉన్న దేవాలయము.
ఈ ఆలయం కాకతీయుల ప్రత్యేక శైలి యైన ఎత్తైన పీఠంపై నక్షత్ర ఆకారాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఈ ఆలయము తూర్పు దిశాభిముఖముగా ఎత్తైన వేదికపై గర్భాలయం, అంతర్భాగమున మూడు వైపుల ప్రవేశ ద్వారము గల మహామండపం కలిగి ఉన్నది. ఇందలి గర్భాలయమున ఎత్తైన పీఠముపై నల్లని నునుపు రాతితో చెక్కబడిన పెద్ద శివలింగము కలదు. ఇందలి మహామండపము మధ్య భాగమున కల కుడ్య స్థంభములు, వాటిపై గల రాతి దూలములు రామాయణ, పురాణ, ఇతిహాస గాధలతో కూడిన నిండైన అతి రమణీయమైన శిల్పములు కలిగి ఉన్నవి. ఈ మహా మండపము వెలుపలి అంచున పై కప్పు క్రింది భాగమున నల్లని నునుపు రాతి పలకములపై వివిధ భంగిమలతో సర్వాంగ సుందరముగా చెక్కబడిన మదనిక, నాగిని శిల్పములు కాకతీయుల శిల్పకళాభిరుచులకు చక్కటి తార్కాణాలు. ఈ దేవాలయ ప్రాంగణలో ఇతర కట్టడములలో నంది మండపము, కామేశ్వర, కాటేశ్వర మొదలగు ఆలయములు చూడదగినవి. దేవాలయము శిల్ప సంపద కాకతీయ రాజుల నాటి శిల్ప శైలి తెలుపుతున్నది. దేవాలయం అత్యంత తేలికైన ఇటుకలతో నిర్మితమైనది. ఈ ఇటుకలు నీటి మీద తేలే అంత తేలికైనవి అని చెబుతారు.ఇక్కడ ఆలయానికి ఎదురుగా ఉన్న నందికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. ఒక కాలు కొంచెం పైకి ఎత్తి పట్టుకొని, చెవులు రిక్కించి యజమాని ఎప్పుడు ఆజ్ఞాపిస్తాడా? అన్నట్లుంటుంది. ముందు నుంచి ఏ దిశనుంచి చూసినా నంది మన వైపే చూస్తున్నట్లుంటుంది. గర్భగుడికి ఎదురుగా ఉన్న మండపంలో ఉన్న స్థంభాల మీద అత్యంత రమణీయమైన శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. మండపం పైకప్పు మీద శిల్ప కళాసౌందర్యము చాలా అద్భుతంగా ఉంటుంది. లోపల రెండు శివుని సన్నిధులు ఉన్నాయి. శివుడి వైపు చూస్తున్న నంది చాలా ఆందముగా చెక్కబడి ఇప్పటికి చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నది.
ప్రధాన ఆలయానికి ఎదురుగా ఉన్న మండపంలోని నంది
కాటేశ్వర ఆలయం
ఓరుగంటికి 40 మైళ్ళ దూరమున "రామప్ప గుడులు" కలవు. వాటిని క్రీ.శ. 1162 లో రుద్రసేనాని అను రెడ్డి సామంతుడు కట్టించెను. ఆ గుళ్ళలోని విగ్రహములు, స్తంభాలపై శిల్పములు, ముఖ్యముగా దేవాలయ మంటపముపై కోణములందు నాలుగుదిశలందు నిలిపిన పెద్ద నల్లరాతి నాట్యకత్తెల విగ్రహాలు అతి సుందరములు. ఆ విగ్రహాలపై సొమ్ముల అలంకరణములు, వాటి త్రిభంగీ నాట్యభంగిమము శిల్పకారులనే మోహింపజేసినట్లున్నది. అందుచేతనే శిల్పులు ఆ సుందరాంగులకు తుష్టిపూర్తిగా ప్రసాధన క్రియలను సమకూర్చి అందు రెంటిని నగ్నత్వంగా తీర్చిదిద్ది ఆనందించినారు. దేవాలయములోని స్తంభాలపై నాట్యభంగిమములు మృదంగాది వాద్యములవారి రేఖలు చిత్రింపబడినవి. ఆ కాలములో జాయసేనానియను నతడు ఒక సంస్కృత నాట్య శాస్త్రమును వ్రాసెను. అది తంజావూరి లిఖిత పుస్తకాలలో నున్నది. కాని, దానిని ముద్రించుట కెవ్వారును పూనుకొనరయిరి. జాయప గ్రంథమునకు ఉదాహరణ వాజ్మయముము లాస్తంభాలపై నాట్యముచేస్తున్న సుందరీమణులే యని యందురు ఆ శాస్త్రాన్ని ఆ విగ్రహాలను వ్యాఖ్యతో ముద్రించిన ఎంత బాగుండునోకదా![3]
ఈ దేవాలయం ఎన్నో యుద్ధాలకు, దాడులకు, ప్రకృతి వైపరీత్యాలకు తట్టుకొని నిలబడింది. దేవాలయ ప్రాంగణంలో చిన్న కట్టడాలను నిర్లక్ష్యంగా వదలి వేయడం వలన అవి కొన్ని ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి.కొంత మంది ఇక్కుడున్న నీళ్ళపై తేలే ఇటుకలను తీసుకొని వెళ్ళిపోవడం ప్రారంభించారు.[4] అప్పటినుంచి భారతీయ పురాతత్వ పర్యవేక్షక శాఖ దీన్ని ఇపుడు తమ ఆధీనంలోకి తీసుకొని పరిరక్షిస్తుంది. ప్రధాన ద్వారం దగ్గర ప్రాకారం కూడా శిథిలమై ఉంది. కాబట్టి ఇప్పుడు పడమర వైపు ఉన్న చిన్న ద్వారం ద్వారానే ప్రవేశం ఉంది.[5] మహాశివరాత్రి ఉత్సవాలు మూడు రోజులపాటు జరుపుతారు.
శిల్ప కళా చాతుర్యంసవరించు
రామప్పగుడి ఆలయ నిర్మాణంలోని చిత్ర కౌశలం, శిల్ప నైపుణ్యం వర్ణించనలవికానిది. ఈ కాకతీయ శిల్పచాతుర్యమంతా, ఇన్నేళ్ళు గడిచినా, ఈ నాటికి చూపరులకు అమితానందాన్ని కలిగిస్తూంది. నాట్య శాస్త్రమంతా మూర్తీ భవించి, స్థంబాలమీదా, కప్పులమీదా, కనబడుతుంది.రామప్ప గుడిలోని విగ్రహాలు, స్థంబాలపై ఉన్న శిల్పాలు ముఖ్యంగా దేవాలయ మంటపంపై కోణాల్లో నాలుగు పక్కలా పెద్ద నల్లారాతి నాట్య కత్తెల విగ్రహాలు అతి సుందరమైనవి. ఆ విగ్రహాల సొమ్ముల అలంకరణాలు, వాటి త్రిభంగీ నాట్య భంగిమలూ శిల్పకారుల్నే సమ్మోహితుల్ని చేస్తున్నాయి. దేవాలయం లోని స్థంబాలపై నాట్య భంగిమలు మృదంగాది వాద్యముల వారి రేఖలు చిత్రించబడి ఉన్నాయి. జాయన సేనాని రచించిన నృత్తరత్నావళిలో ఉదహరించిన నాట్యశిల్పమంతా రామప్ప గుడిలో తొణికిసలాడుతూ ఉంది.
ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా రామప్పసవరించు
ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా రామప్ప దేవాలయం గుర్తింపు దక్కించుకుంది. వారసత్వ కట్టడాల విశిష్టతల పరిశీలన కోసం చైనాలోని ఫ్యూజులో వర్చువల్‌ గా సమావేశమైన వరల్డ్ హెరిటేజ్ కమిటీ (యునెస్కో) ఈ మేరకు నిర్ణయం తీసుకుంది. మన దేశం నుంచి 2020 సంవత్సరానికి రామప్పకు మాత్రమే ఈ ఖ్యాతి దక్కింది. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వారసత్వ గుర్తింపు పొందిన తొలి కట్టడంగా రామప్ప రికార్డు సృష్టించింది. [6][7]
మరో కోణం jhfefvdvhduudygv వైపు నుంచి ఆలయ దృశ్యం
↑ Namasthe Telangana (25 July 2021). "ఇసుక పునాదిపై వెలిసిన అద్భుతం రామప్ప దేవాలయం". Archived from the original on 23 జూలై 2021. Retrieved 26 July 2021.
↑ "పుట:Andrulasangikach025988mbp.pdf/63 పేజీ సోర్సు చూడండి - వికీసోర్స్". te.wikisource.org. Retrieved 2021-07-26.
↑ Namasthe Telangana (25 July 2021). "రామప్ప ఇక ప్రపంచ సంపద". Archived from the original on 26 జూలై 2021. Retrieved 26 July 2021.
↑ Sakshi (25 July 2021). "రామప్పకు విశ్వఖ్యాతి". Archived from the original on 26 జూలై 2021. Retrieved 26 July 2021.
mulugu jilla, venkatapur mandalamlooni palampeta ane oori daggara undi.
orugallunu paripaalinchina kaakateeya rajulu nirminchina chaaritraka devalayam ramappa devalayam.ramappa devalayam telamgaana rashtra raajadhaaniyaina haidaraabaadu nagaraniki 220 ki.mee.dooramlo, kaakateeya vamseekula raajadhaaniyaina varangallu pattanaaniki sumaru 70 ki.mee.dooramlo mulugu jilla, venkatapur mandalamlooni palampeta ane oori daggara undi.deenine ramalingeshwara devalayam ani kuudaa vyavaharinchadam jarugutundi. idhi chala praamukhyata gala devalayam. ee devalayam vishwabraahmana silpula panitanaaniki machutunakagaa cheppavachhu. ee devalayam pakkane ramappa sarassu undi. aa cheruvu kaakateeyula kaalam naatidi. idhi ippatiki vela ekaraala pantaku aadhaaramgaa undi.palampeta chaaritratmaaka graamam. kaakateeyula paripaalanalo 13-14 sataabdhaala madhya velugondindi.[1] kaakateeya raju ganapati devudu ee devalayamlo veyinchina silaasaasanam prakaaram ee devalayanni recharla rudrayya nirminchaadu.[2]
1 heritage vaarasatva hoda
2 kaakateeyula vaibhavaaniki chihnam
4 shilpa kalaa chaaturyam
5 prapancha vaarasatva sampadagaa ramappa
heritage vaarasatva hodasavarinchu
kaakateeyula kaalamlo kreestu sakam 1213loo nirminchina ramappa devalayaniki prapancha vaarasatva hoda dakkindi. chainaaloni poojou loo nirvahinchina unesco heritage commity samavesalalo prapancham vyaaptamgaa 21 deshaala pratinidhulu oting prakriyalo paalupanchukonnaaru. 17 deshaala vaaru ramappaku anukuulamgaa otu vaesaaru. ramappaku vaarasatva hoda iche vishayampai nirnayam teesukunnaru. kendra prabhutvam 2020 samvatsaraaniki mana desham nundi ramappa devalayanni vaarasatva kattadamgaa gurtinchadam kosam pratipaadanalu pampindi. prapanchavyaaptamgaa 255 kattadaalu unesco vaarasatva hoda gurtimpu kosam poty paddai. ramappa kattadam unesco jaabitaalo chotu sampadinchukovadam bhaaratheeyulandarikii garvakaaranam. unesco ramappaku vaarasatva hoda ivvadam dwara enimidi vandala samvatsaraala naati ramappa devalayaniki tagina gurtimpu labhinchindi. bhavishyattulo marinni nidhulu vachi abhivruddhi jarige avakaasam undi. tadwara ramappa paryaataka praantamgaa deshavyaapta gurtimpuku nochukuntundi.
isukapai aalayaanni nirminchadam
neetitho teliyade itukalatho gopuranni nirminchadam.
aalaya nirmaanaaniki vaadina raati netiki rangunu kolpokunda undadam.
kaakateeyula vaibhavaaniki chihnamsavarinchu
vishishtamaina vaarasatvaanni kaligi unna kaakateeyula vaibhavaaniki chihnamgaa nilichina ramappa devalayam yokka charitra nu prati okkaru telusukovali. ramappa devalayamu..ee devalayanni kreestu sakam 1213loo ganapati devuni kaalaaniki chendina recharla rudrudu kattinchaadu. madhyayugaaniki chendina ee sivaalayam aalayamlo unna daivamperu meedugaa kaaka deenini chekkina pradhaana shilpi ramappa paeru meedugaa undatam ikkadi visesham. ee peruku shivuni paeru kuudaa kalipi ramalingeshwara aalayam ani kuudaa vyavaharistaaru. ee devalayamlo pradhaana daivamu ramalingeshwarudu. vishnuvu aavataaramu ramudu mariyu shivudu kalisi pradhaana daivamugaa unna devalayamu.
ee aalayam kaakateeyula pratyeka saili yaina ettaina peethampai nakshatra aakaaraanni poli untundi. ee aalayamu thoorpu disaabhimukhamugaa ettaina vedikapai garbhalayam, antarbhaagamuna moodu vaipula pravesha dwaaramu gala mahamandapam kaligi unnadi. indali garbhaalayamuna ettaina peethamupai nallani nunupu raatitoe chekkabadina pedda sivalingamu kaladu. indali mahamandapamu madhya bhagamuna kala kudya sthambhamulu, vaatipai gala raati doolamulu ramayana, puraana, itihasa gaadhalatho kuudina nindaina athi ramaneeyamaina silpamulu kaligi unnavi. ee mahaa mandapamu velupali anchuna pai kappu krindi bhagamuna nallani nunupu raati palakamulapai vividha bhangimalatho sarvaanga sundaramugaa chekkabadina madanika, naagini silpamulu kaakateeyula silpakalaabhiruchulaku chakkati taarkaanaalu. ee devalaya praamganalo itara kattadamulalo nandi mandapamu, kameshwara, kateshwara modalagu aalayamulu chudadaginavi. devalayamu shilpa sampada kaakateeya rajula naati shilpa saili teluputunnadi. devalayam atyanta telikaina itukalatho nirmitamainadi. ee itukalu neeti meeda tele anta telikainavi ani chebutaaru.ikkada aalayaaniki edurugaa unna nandiki oka pratyekata undi. oka kaalu konchem paiki etti pattukoni, chevulu rikkinchi yajamani eppudu aagnapistada? annatluntundi. mundu nunchi e disanunchi chusina nandi mana vaipe chustunnatluntundi. garbhagudiki edurugaa unna mandapamlo unna sthambhaala meeda atyanta ramaneeyamaina shilpaalu chekkabadi unnaayi. mandapam paikappu meeda shilpa kalasoundaryamu chala adbhutamgaa untundi. lopala rendu shivuni sannidhulu unnaayi. shivudi vaipu chustunna nandi chala aandamugaa chekkabadi ippatiki chekkuchedarakunda unnadi.
pradhaana aalayaaniki edurugaa unna mandapamloni nandi
kateshwara aalayam
orugantiki 40 mailla dooramuna "ramappa gudulu" kalavu. vaatini cree.sha. 1162 loo rudrasenani anu reddi saamantudu kattinchenu. aa gullalooni vigrahamulu, stambhaalapai silpamulu, mukhyamugaa devalaya mantapamupai konamulandu naalugudisalandu nilipina pedda nallaraati naatyakattela vigrahaalu athi sundaramulu. aa vigrahaalapai sommula alankaranamulu, vaati tribhangi naatyabhangimamu silpakaarulane mohimpajesinatlunnada. anduchetane silpulu aa sundaraangulaku tushtipuurtigaa prasaadhana kriyalanu samakurchi andu rentini nagnatvamgaa teerchididdi aanandinchinaaru. devalayamuloni stambhaalapai naatyabhangimamulu mrudamgaadi vaadyamulavaari rekhalu chitrimpabadinavi. aa kaalamulo jayasenaniyanu natadu oka samskruta naatya saastramunu vraasenu. adhi tanjavuri likhita pustakaalalo nunnadi. kaani, daanini mudrinchuta kevvaarunu poonukonarayiri. jaayapa grandhamunaku udaaharana vaajmayamumu lastambhalapai naatyamuchestunna sundareemanule yani yanduru aa saastraanni aa vigrahaalanu vyaakhyatho mudrinchina entha bagundunokada![3]
ee devalayam enno yuddhaalaku, daadulaku, prakruti vaipareetyaalaku tattukoni nilabadindi. devalaya praamganamlo chinna kattadaalanu nirlakshyamgaa vadali veyadam valana avi konni prastutam shidhilaavasthalo unnaayi.kontha mandi ikkudunna neellapai tele itukalanu teesukoni vellipovadam praarambhinchaaru.[4] appatinunchi bhaarateeya puraatatva paryavekshaka saakha deenni ipudu tama aadheenamloki teesukoni parirakshistundi. pradhaana dwaram daggara praakaaram kuudaa shidhilamai undi. kabatti ippudu padamara vaipu unna chinna dwaram dwarane pravesam undi.[5] mahasivaratri utsavaalu moodu rojulapatu jaruputaaru.
shilpa kalaa chaaturyamsavarinchu
ramappagudi aalaya nirmaanamlooni chitra kausalam, shilpa naipunyam varninchanalavikaanidi. ee kaakateeya silpachaaturyamantaa, innellu gadichina, ee naatiki chuuparulaku amitaanandaanni kaligistuundi. naatya saastramantaa muurtii bhavinchi, sthambaalameedaa, kappulameedaa, kanabadutundi.ramappa gudiloni vigrahaalu, sthambaalapai unna shilpaalu mukhyamgaa devalaya mantapampai konaallo naalugu pakkala pedda nallaaraati naatya kattela vigrahaalu athi sundaramainavi. aa vigrahaala sommula alankaranaalu, vaati tribhangi naatya bhangimaluu silpakaarulne sammohitulni chestunnayi. devalayam loni sthambaalapai naatya bhangimalu mrudamgaadi vaadyamula vaari rekhalu chitrinchabadi unnaayi. jaayana senani rachinchina nruttaratnaavalilo udaharinchina naatyasilpamantaa ramappa gudilo tonikisalaadutuu undi.
prapancha vaarasatva sampadagaa ramappasavarinchu
prapancha vaarasatva sampadagaa ramappa devalayam gurtimpu dakkinchukundi. vaarasatva kattadaala vishishtatala pariseelana kosam chainaaloni fuselo varchuvalle gaa samavesamaina werald heritage commity (unesco) ee meraku nirnayam teesukundi. mana desham nunchi 2020 samvatsaraaniki ramappaku matrame ee khyati dakkindi. telugu rashtrallo vaarasatva gurtimpu pondina toli kattadamgaa ramappa rikaardu srushtinchindi. [6][7]
maro konam jhfefvdvhduudygv vaipu nunchi aalaya drushyam
u Namasthe Telangana (25 July 2021). "isuka punaadipai velisina adbhutam ramappa devalayam". Archived from the original on 23 juulai 2021. Retrieved 26 July 2021.
u "puta:Andrulasangikach025988mbp.pdf/63 pagy sorsu chudandi - viccysores". te.wikisource.org. Retrieved 2021-07-26.
u Namasthe Telangana (25 July 2021). "ramappa ika prapancha sampada". Archived from the original on 26 juulai 2021. Retrieved 26 July 2021.
u Sakshi (25 July 2021). "ramappaku vishwakhyaati". Archived from the original on 26 juulai 2021. Retrieved 26 July 2021.