తెలంగాణ బాహుబలి ఏమాయె? | కవర్ స్టోరీ | www.NavaTelangana.com
తెలంగాణ బాహుబలి ఏమాయె?
వందల కోట్ల రూపాయల ఖర్చుతో తెరకెక్కిస్తున్న 'బాహుబలి' సినిమా జనం ముందుకు రాబోతుంది. సినిమా ప్రమోషనల్‌ ప్రకటనల పుణ్యమా అని బాహుబలి పేరు జనసామాన్యంలోకి దూసుకు వెళ్ళింది. ఇదే సమయంలో ఎవరీ బాహుబలి? అతడి గొప్పదనం ఏమిటి? వంటి ప్రశ్నలు జనంలో రేకెత్తాయి. నిజంగా సినిమాలో ఏం చూపించబోతున్నారో తెలియదు కానీ 'సోపతి' మాత్రం బాహుబలి గురించి విశేషమైన పరిశోధన చేసి జనసామాన్యానికి తెలియని ఎన్నో విశేషాలను పాఠకుల ముందు పెడుతోంది. తెలంగాణకు బాహుబలికి ఉన్న సంబంధాన్ని తెలియజేయటం ఈ కవర్‌ స్టోరీ ముఖ్య ఉద్దేశం. బాహుబలి అవశేషాలను వెతికి పట్టుకుని మన సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని నిలబెట్టాల్సిన బాధ్యతను గుర్తుచేస్తుంది ఈ కథనం.
విష్ణుపురాణం, జైన గ్రంథాలు, ప్రచారంలో ఉన్న కొన్ని కథలను బట్టి బాహుబలి చరిత్రను తెలుసుకోవచ్చు. జైనమతానికి సంబంధించిన మొదటి తీర్థంకరుడుగా పేరుగడించిన రిషభదేవుడు అయోధ్య రాజధానిగా రాజ్యపాలన చేశాడు. ఆయనే ఇక్ష్వాకు వంశాన్ని ప్రారంభించాడని జైన మతస్తులు విశ్వసిస్తున్నారు. సుమంగళి, సునంద అనే ఇద్దరు రాకుమార్తెలను రిషభదేవుడు వివాహమాడాడు. సుమంగళకు 99 మంది కుమారులు, బ్రహ్మి అనే కుమార్తె జన్మించారు. కుమారుల్లో పెద్దవాడి పేరు భరతుడు. సునందకు బాహుబలి అనే కుమారుడు, సుందరి అనే కుమార్తె జన్మించారు. (విష్ణుపురాణం భరతుడు, బాహుబలి ఇద్దరే రిషభదేవుని కుమారులని చెబుతోంది). భరతుడు గొప్ప వీరునిగాను, రాజనీతి కోవిదుడుగానూ తయారయ్యాడు. బాహుబలి చాలా పొడగరి. మంచి దేహదారుఢ్యంతో అత్యంత బలశాలిగా తయారయ్యాడు. అతడి భుజబలం అమోఘమయింది. బ్రహ్మి సాహిత్యంలో ప్రావీణ్యం సంపాదించింది. ఆమె పేరు మీదే అప్పట్లో 'బ్రాహ్మీ' లిపిని రిషభదేవుడు కనిపెట్టాడంటారు. అశోకుని కాలంలో దొరికిన తొలి శాసనాలు అత్యధికం బ్రాహ్మి లిపిలోనే ఉండటం ఈ సందర్భంగా గమనార్హం. సుందరి గణితంలో దిట్టయింది. వృషభదేవుడు చాలా కాలం రాజ్యపాలన చేశాడు. కాలం గడిచే కొద్దీ ఆయనకు ఐహిక జీవితంపై విరక్తి పుట్టుకొచ్చింది. తన రాజ్యాన్ని నూరుగురు కుమారులకు పంచిపెట్టాడు. తరువాత సన్యాస దీక్ష తీసుకుని వస్త్రభూషణాదులను త్యజించి అడవులకు వెళ్ళి తపస్సు ప్రారంభించాడు. అనేక ఏళ్ళ తపస్సు అనంతరం ఆయనకు జ్ఞానోదయం అయింది. దీన్నే 'జినత్వం' పొందడం అంటారు. తాను తెలుసుకున్న సత్యాలను దేశాటన చేస్తూ ప్రజలకు తెలియ చేశాడు రిషభుడు. ప్రజల్లో ఆయనకు మంచి ఆదరణ లభించింది. అనేకమంది రాజులు, వ్యాపారులు, సాధార ప్రజలు రిషభుని మతాన్ని స్వీకరించారు.
తండ్రి రిషభుడు అడవులకు వెళ్ళిన తరువాత భరతుడు ఓ గొప్ప సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాలని కలలు కన్నాడు. తన కలల్ని సాకారం చేసుకోవడం కోసం బలమైన సైన్యాన్ని నిర్మించడంతో పాటు కొత్త కొత్త ఆయుధాలను తయారుచెయ్యడం ప్రారంభించాడు. అతడి సైన్యం 'చక్రరత్న' అనే ఆయుధాన్ని తయారు చేసింది. దీన్ని భరతుడే ప్రయోగిస్తాడు. ఇది గురితప్పదు. సమకాలీన ప్రపంచంలో భరతుని చేతుల్లో ఉన్న ఆయుధాలు మరెవరి దగ్గరాలేవు. అందుకే అతడు పాలిస్తున్న అయోధ్య చుట్టుపక్కల ఉన్న రాజ్యాలన్నీ లొంగిపోయాయి. చివరికి తన 98 మంది సోదరుల రాజ్యాలను కూడా ఆక్రమించుకున్నాడు. తమ్ముళ్ళందరూ తమ రాజ్య భాగాలను అన్నగారికి అప్పగించి తమ తండ్రి ఉంటున్న అడవులకు వెళ్ళి ఆయన శిష్యులుగా మారారు. అయితే భరతుని జైత్ర యాత్రను అడ్డుకుంటూ ఓ వీరుడు ముందుకొచ్చాడు. అతడే బాహుబలి.
అన్నదమ్ముల మధ్య యుద్ధం
భరతుని పేరుమీదే మన దేశానికి భారత దేశం (భరత వర్షం) అనే పేరు వచ్చింది (శకుంతల దుష్యంతుల కుమారుడు భరతుడు కాదని గమనించాలి). వందలు వేలుగా ఉన్న చిన్న చిన్న రాజ్యాలను జయించి ఒక మహాసామ్రాజ్యంగా రూపు దిద్దాడు కాబట్టే ఆయన పేరు మీద ఈ దేశాన్ని భారత దేశం అన్నారని జైనులంటారు. అటువంటి భరతుడు బాహుబలితో తలపడుతున్నాడు. తన సార్వభౌమత్వాన్ని అంగీకరించమని భరతుడు తన సవతి తమ్ముడు బాహుబలికి రాయబారం పంపాడు. కానీ అందుకు బాహుబలి అంగీకరించలేదు. దీంతో యుద్ధం అనివార్యమయింది.
అన్నదమ్ముల సైన్యాలు ఎదురెదురుగా మొహరించాయి. భరత భాహుబలురు ఇరువురూ బలశాలురే. యుద్ధమంటూ జరిగితే రెండువైపుల అపార ప్రాణ నష్టం సంభవించడం ఖాయం. ఈ ప్రాణ నష్టాన్ని నివారించడానికి ఇరు రాజ్యాలకు సంబంధించిన మంత్రులు ఒక అవగాహనకు వచ్చారు. యుద్ధరంగంలో పోరుకు సిద్ధమైన అన్నదమ్ముల దగ్గరకు వచ్చి తమ ఒక ప్రతిపాదన వారి ముందు ఉంచారు. ఇరు సైన్యాలు తలపడితే అపార ప్రాణ నష్టం జరుగుతుందని కాబట్టి, సైన్యాలను యుద్ధంలో దించకుండా అన్నదమ్ములిద్దరే యుద్ధం చెయ్యాలని, ఆ యుద్ధంలో ఎవరు ఓడిపోతే వారి రాజ్యం గెలిచినవారికి ఇచ్చివెయ్యాలనేది మంత్రుల ప్రతిపాదన సారాంశం. ఈ ప్రతిపాదనకు ఇద్దరూ సమ్మతించారు. వీరిద్దరి మధ్య దృష్టి యుద్ధం, జలయుద్ధం, మల్ల యుద్ధం (ద్వంద్వ యుద్ధం) అనే మూడు రకాల యుద్ధాలు జరగాలని మంత్రులు నిర్ణయించారు. అయితే ఎవ్వరూ ఆయుధం ప్రయోగించరాదనే షరతు విధించారు. ముందుగా దృష్టి యుద్ధం ప్రారంభమయింది. ఈ యుద్ధ నియమం ప్రకారం ఒకరి కళ్ళలోకి ఒకరు తీక్షణంగా చూస్తూ ఉండాలి. కళ్ళార్పకూడదు. ఎవరు ముందు కళ్ళు ఆర్పుతారో వారు ఓడిపోయినట్లు లెక్క. బాహుబలి తన అన్న భరతుని కళ్ళలోకి తీక్షణంగా చూస్తున్నాడు. అతడిలో ఏవేవో ఆలోచనలు చెలరేగుతున్నాయి. చిన్నప్పటి నుంచి తాను చూస్తున్న ఈ కళ్ళలోకి క్రోధాగ్నుల్ని ఎలా విరజిమ్మడం... అనుకుంటూ ప్రసన్నవదనంతో అన్నగారి కళ్ళలోకి చూస్తున్నాడు బాహుబలి. భరతుని పరిస్థితీ అలాగే ఉంది. తమ్ముడి ముఖంలో కనిపిస్తున్న ప్రేమ మమకార వాత్సల్యాలకు తనలో ఉన్న కోపాన్ని మరిచిపోయి ప్రశాంత చిత్తుడై కళ్ళు మూసుకున్నాడు. అంతే భరతుడు దృష్టి యుద్ధంలో ఓడిపోయినట్లు మధ్యవర్తులు ప్రకటించారు. కళ్ళుమూసి తెరిచేలోపల ఓటమి పాలవ్వడంతో భరతుడు నివ్వెరపోయాడు. రెండవదైన జలయుద్ధం ప్రారంభమయింది. నదిలో దిగి ఒకరిపై ఒకరు నీటిని చిమ్ముకోవడం ఈ యుద్ధం ప్రత్యేకత. యుద్ధం ప్రారంభమైన కొంతసేపటికి భరతుడు అలిసిపోయాడు. ఈసారి కూడా అమేయ భుజబల సంపన్నుడైన బాహుబలినే విజయం వరించింది.
రెండు యుద్ధాల్లో ఓడిపోయిన భరతుడు మల్ల యుద్ధంలోనైనా గెలవాలని గట్టిగా నిశ్చయించుకున్నాడు. ఆ యుద్ధమూ ప్రారంభమయింది. ముందుగా భరతుడు బాహుబలునిపై పిడిగుద్దులు కురిపించాడు. రెండో గుద్దుకే బాహుబలి కిందపడిపోయాడు. తమ్ముడు కిందపడిపోవడంతో కంగారు పడ్డాడు భరతుడు. తమ్ముడు మరణిస్తున్నాడేమోనని బాధపడ్డాడు. ఇంతలో తెప్పరిల్లి పైకి లేచాడు బాహుబలి. ఇప్పుడు గుద్దే వంతు అతడిదే. అన్నను రెండు చేతుల్తో పైకి లేపి గిరగిరా తిప్పి జాగ్రత్తగా కిందకు దించాడు. గట్టిగా గుద్దటానికి చెయ్యి పైకి లేపాడు. ఈ దెబ్బతో భరతుడు చనిపోవడం ఖాయమని అక్కడ చేరిన వారందరూ హాహాకారాలు చేశారు. భరతుడు కూడా ప్రాణ భయంతో ఒణికిపోయాడు. ఎలాగైనా విజయం సాధించాలనే పట్టుదలతో ఆయుధాన్ని వాడరాదనే నియమాన్ని పక్కనబెట్టి తన చక్రరత్న ఆయుధాన్ని ప్రయోగించడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ అది పనిచెయ్యలేదని జైన గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి. నియమ విరుద్ధంగా ఆయుధాన్ని ప్రయోగించాడనే కోపంతో బాహుబలి అన్నను గుద్దటానికి పిడికిలి ఎత్తాడు. చెయ్యి ఎత్తిన వెంటనే అతడి మనసులో రకరకాల ఆలోచనలు చెలరేగాయి. ''నేనేం చేస్తున్నాను. నా తండ్రి తృణప్రాయంగా భావించి త్యజించిన రాజ్యాధికారం కోసమా తోబుట్టువును చంపబోతున్నాను...తుచ్ఛమైన ఈ రాజ్య భోగభాగ్యాలు వద్దు. తండ్రిగారు, తమ్ముళ్ళ లాగే నేనూ సన్యాసం స్వీకరించి శాశ్వితానందాన్ని విశ్వప్రేమను పొందుతాను''... ఇలా సాగింది బాహుబలి ఆలోచన. అంతే తనను క్షమించమని అన్న భరతుని కోరాడు. తన రాజ్య భాగాన్ని కూడా అన్నగారికి ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించాడు. అప్పటికప్పుడు సన్యాస దీక్ష తీసుకుంటున్నట్లు చెప్పి ఆభరణాలు, దుస్తులను తొలగించుకుని వెంట్రుకలను చేత్తో పీక్కున్నాడు. (జైన మతంలో దీక్ష తీసున్నవారు వెంట్రుకలను పీకడం ద్వారా తొలగించడం ఇప్పటికీ చూడవచ్చు). భరతుడు ఎంత వారిస్తున్నా వినకుండా బాహుబలి దీక్ష తీసుకున్నాడు.
ఘోరమైన తపస్సు చేస్తున్నా బాహుబలికి జ్ఞానోదయం కాలేదు. అలా జ్ఞానోదయం కాకపోవడానికి కారణం అతడిలో ఇంకా మిగిలి ఉన్న గర్వమే. ఈ విషయాన్ని గ్రహించిన రిషభనాథుడు తన కుమార్తెలను బాహుబలి దగ్గరకు పంపించి గర్వాన్ని వదిలితేనే జ్ఞానోదయం అవుతుందని చెప్పమంటాడు. బ్రహ్మి, సుందరి అన్న బాహుబలి దగ్గరకు వెళ్ళి తండ్రి చెప్పిన విషయాన్ని చెబుతారు. దీంతో తప్పు తెలుసుకున్న బాహుబలి ఏక దీక్షతో తపస్సు చేసి జ్ఞానోదయాన్ని పొందుతాడు. ఆ
బాహుబలునికి తెలంగాణకు సంబంధం ఏమిటి?
బాహుబలునితో తెలంగాణకు విడదీయలేని సంబంధం ఉంది. బాహుబలుడు రాజ్యం చేసింది తెలంగాణలోనే. ప్రస్తుతం నిజామాబాద్‌ జిల్లాలో ఉన్న బోధన్‌ను పూర్వం పౌదన్యపురం అనీ, పోదన పురం అనీ పిలిచేవారు. ఇదే బాహుబలుని రాజధాని. ఈ విషయాన్ని చెప్పే కొన్ని ఆధారాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. పోదనపురం గురించి మహాభారతంలో కూడా ఉందంటే అది ఎంత ప్రాచీనమైనదో అర్థం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ జైన, బౌద్ధ, వైదిక మతాలు సమానంగా విలసిల్లాయి. అటువంటి పట్టణాన్ని బాహుబలుడు తన రాజధానిగా చేసుకున్నట్లు జైన గ్రంథాలు, విష్ణుపురాణం చెబుతున్నాయి. బోధన్‌లో అనేక జైన విగ్రహాలు, ఆలయాలు కనిపించడంతో బాహుబలుని రాజధానిగా నిజంగానే ఈ పట్టణం విలసిల్లిందేమో అని కొందరు చరిత్రకారులు అంటున్నారు.
శ్రావణ బెళగోళ- బాహుబలి
భారతదేశంలో అత్యంత పొడవైన విగ్రహాల్లో ఒకటిగా నేటికీ గుర్తింపు పొందిన విగ్రహం కర్నాటకలోని శ్రావణ బెళగోళలో ఉంది. ఈ విగ్రహం గోమఠేశ్వరునిది. సమకాలీన ప్రపంచంలోనే కాక ఇప్పటికీ ఒక అద్భుత శిల్పంగా పరిగణించబడుతున్న విగ్రహం ఇది. దీన్ని చూడటానికి మనదేశంనుంచే కాక ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి జైన భక్తులు వస్తూ ఉంటారు. ప్రతి పన్నెండేళ్ళకు జరిగే 'మహామస్తకాభిషేక' ఉత్సవానికి లక్షలాదిమంది భక్తులు వస్తారు. ఇంతటి ప్రాముఖ్యం గల ఈ విగ్రహానికి స్ఫూర్తినిచ్చిన విగ్రహం బోధన్‌లో ఉండేది. బోధన్‌లో ఉన్న విగ్రహం బాహుబలునిది. ఇది శ్రావణ బెళగోళలో ఉన్న గోమఠేశ్వర విగ్రహం కంటే పొడవుగానూ, భారీగానూ ఉండేది. దీన్ని చూడటానికి దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాల నుంచి భక్తులు వచ్చేవారు. అయితే కాలక్రమంలో ఆ విగ్రహం ఉన్న ప్రాంతం అంతా అడవిగా మారిపోయింది. ఒకసారి కర్నాటక ప్రాంతాన్ని ఏలుతున్న పశ్చిమగాంగ రాజు రాచమల్లుని మంత్రి చాముండరాయడు తమ ఆస్థానాన్ని సందర్శించిన ఓ కవి ద్వారా బోధన్‌లోని బాహుబలి విగ్రహం గురించి తెలుసుకున్నాడు. పౌదన్యపురంలో ఉన్న బాహుబలి విగ్రహం 500 ధనస్సుల పొడవు ఉందని ఆ కవి చెబుతాడు. అంతేకాదు అది మనుషులు చేరడానికి వీలు లేని కీకారణ్యంలో ఉందనీ చెబుతాడు. దీంతో చాముండరాయడు బోధన్‌ వెళ్ళి బాహుబలుని అద్భుతమైన విగ్రహాన్ని దర్శించుకుంటాడు. దాదాపు విగ్రహం అడవుల్లో అదృశ్యమయ్యే స్థితిలో ఉండటంతో ఇదే పరిమాణం, రూపం ఉన్న విగ్రహాన్ని శ్రావణ బెళగోళలో ప్రతిష్టించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తాను అనుకున్న విధంగా బాహుబలుని భారీ ఏకశిలా విగ్రహాన్ని శ్రావణ బెళగోళలో ఉన్న వింధ్యగిరిపై చెక్కించి ప్రతిష్టించాడు. ఆ సమయంలో వేయించిన శాసనం బోధన్‌ బాహుబలి విగ్రహం చుట్టూ భయంకరమైన కుక్కుట సర్పాలు తిరుగాడుతున్నాయని, అక్కడికి వెళ్ళడం కష్టంగా మారిందని, అందువల్ల చాముండరాయడు బోధన్‌లో ఉన్న విగ్రహానికి సమానమైన మరో విగ్రహాన్ని ఇంద్రగిరి కొండపై ప్రతిష్టించడానికి ప్రయత్నించాడని కానీ అంత ఎత్తైన విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించలేకపోయాడని చెబుతోంది. దీన్ని బట్టి బోధన్‌లో ఉన్న విగ్రహం ఎంతపెద్దదో అర్థంచేసుకోవచ్చు. చాముండరాయని గోమఠుడు అని కూడా అంటారు. అందుకే ఆయన ప్రతిష్టించిన బాహుబలుని విగ్రహానికి గోమఠేశ్వర విగ్రహం అని పేరువచ్చిందని అంటారు. మరికొందరు బాహుబలి విగ్రహాన్ని గోమఠేశ్వరునికి అంకితం ఇవ్వడం వల్లే ఆ పేరు వచ్చిందని అంటున్నారు.
ఉత్తరభారతదేశంలో ఎక్కడా గోమఠేశ్వర విగ్రహాలు లేవు. అతడు పూర్తిగా దక్షిణ భారతానికే పరిమితమైన సిద్ధుడు. అది కూడా దిగంబర జైన శాఖకు చెందినవాడు. మొదట్లో కేవలం బోధన్‌ ప్రాంతానికే బాహుబలి (గోమఠేశ్వర) విగ్రహం పరిమితమై ఉందని చెప్పవచ్చు. ఆ తరువాత కర్నాటకలో శ్రావణ బెళ్గోళాతో పాటు మరి కొన్ని చోట్ల గోమఠేశ్వరుని విగ్రహం ప్రతిష్టితమయింది. ఆంధ్రప్రాంతంలో విజయనగరరాజుల కాలంలో అమరాపురంలో గోమఠేశ్వరుని విగ్రహం ప్రతిష్టించేవరకు అక్కడ ఆయన విగ్రహమే కనిపించదు. పిఠాపురంలోని కుక్కుటేశ్వర ఆలయం నిజానికి గోమఠేశ్వరుని ఆలయం అని హిందువులు దాన్ని ఆక్రమించారని చరిత్ర కారులు అభిప్రాయ పడుతున్నారు.
బోధన్‌లో ప్రారంభమైన అతి పెద్ద విగ్రహాల ప్రతిష్టాపన ఆ చుట్టుపక్కల ప్రాంతానికీ విస్తరించింది. బోధన్‌ గోమఠేశ్వరుని స్ఫూర్తితో అనేక జైన తీర్థంకరుల నిలువెత్తు విగ్రహాలను జైన శిల్పులు చెక్కారు. ప్రస్తుతం అవి హైదరాబాదులో ఉన్న తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రధాన మ్యూజియంలో ఉన్నాయి. ఈ పెద్ద విగ్రహాలను నిలిపే సంస్కృతి బోధన్‌ నుంచి క్రమంగా పశ్చిమ భారత దేశంలో ఉన్న ఎల్లోరాకు పాకింది. ఎల్లోరాలోని లైఫ్‌సైజ్‌ విగ్రహాలకు స్ఫూర్తి మన బోధన్‌ బాహుబలి విగ్రహమే అని గోపాల కృష్ణమూర్తి వంటి చరిత్రకారులు అంటున్నారు.
బోధన్‌లో బాహుబలి విగ్రహాన్ని ఎవరు నిలిపారనే సందేహం కలగడమూ సహజమే. దీన్ని బాహుబలి అన్న భరతుడే నిలిపాడని జైనులంటున్నారు. ఉత్తర భారతం నుంచి తమ్ముడి రాజ్యంపై దండెత్తి వచ్చిన భరతుణ్ణి బోధన్‌లో ఎదుర్కొని గెలిచిన బాహుబలుడు రాజ్యపరిత్యాగం చేసిన తరువాత కాయోత్సర్గ భంగిమలో (నిలువు కాళ్ళపై నిలబడి) తపస్సు చేస్తాడు. ఆ సమయంలో బాహుబలి కాళ్ళకు, చేతులకు తీగలు, పాములు చుట్టుకుంటాయి. అతడి చుట్టూ పుట్టలు పెరుగుతాయి. ఈ దృశ్యాన్ని చూసిన అన్న భరతుడు అప్పటి రూపాన్ని ప్రతిబింబించే 525 ధనుస్సుల పొడుగున్న బాహుబలి శిలా విగ్రహాన్ని తయారు చేయించాడని జైన మతస్తుల్లో ప్రచారంలో ఉన్న కథ. భరతుడు ప్రతిష్టించిన ఈ విగ్రహాన్ని కుక్కుటేశ్వరుడని పిలిచేవారు.
తెలుగు సంస్కృతిపై జైనం ప్రభావం
తెలుగువారిపై జైనమతం వదలిన ముద్రలు చాలానే ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు తెలంగాణం అంతా జైన మతం వ్యాపించి ఉండేది. ఇక్కడి రాజులు, రాజోద్యోగులు, ప్రజలు కూడా జైనాభిమానులుగా ఉండేవారు. అందువల్ల జైన మతం దాదాపు తెలుగు ప్రాంతాల్లో అంతరించిపోయినా వందల ఏళ్ళపాటు ఇక్కడి ప్రజల జీవితాలు ఆ మత ఆచార సంప్రదాయాల ప్రకారం గడిచాయి కాబట్టి ఆ మత ఛాయలు ఇంకా తెలుగు వాళ్ళ సంస్కృతిలో కనిపిస్తాయి. హిందువులు పిల్లలకు అక్షరాభ్యాసం చేసే సమయంలో 'సిద్ధం నమ:' అని ఇప్పటికీ పలకలపై రాయడం జైన సంప్రదాయమే.ఎక్కాలు అనే మాటను నేర్పింది వారే. 'నిత్యకళ్యాణం పచ్చతోరణం' అనే తెలుగు సామెతను తీసుకుంటే అది జైనమతంతో తెలుగువారికున్న పరిచయం వల్లే వచ్చిందని చెప్పవచ్చు. జైన తీర్థంకరులకు కళ్యాణోత్సవాలు జరుపుతారు. కళ్యాణం అంటే పెళ్ళి కాదు. పుట్టుక మొదలు కైవళ్యం వరకు ఉన్న అంచలను స్మరించే జయంతులను కళ్యాణాలు అంటారు.. జైనబసదుల్లో (సత్రాలు లేక మఠాలు) రోజూ ఏదో ఒక తీర్థంకరుని కళ్యాణం జరగడాన్నిబట్టి ఈ సామెత పుట్టింది. అలాగే యాపనీయ జైన శాఖవారు వర్జ్యం చూసి కానీ ఏ పనీ ప్రారంభించేవారు కాదు. అదే ఆచారం ఇప్పుడు తెలుగు ప్రజల్లో కనిపిస్తుంది. తెలుగు దేశంలో హిందువుల్లో శాకాహారం తీసుకోవడం ఒక ఆచారంగా భావించేవారు ఉన్నారు. ఇలా శాకాహారాన్ని తీసుకునే ఆచారాన్ని ప్రవేశపెట్టింది మొదట జైనులే. వీరిని చూసే శాకాహారం తీసుకోవడం నియమంగా పెట్టుకున్నారు కొందరు హిందూ కులాలవారు.
గోమఠేశ్వర ప్రతిష్ట జరిగిందెప్పుడు?
శ్రావణ బెళగోళలో గోమఠేశ విగ్రహం పాదాల దగ్గర ఉన్న శాసనాలు ఆ విగ్రహాన్ని, చుట్టు ఉన్న కట్టడాలను ఎవరు నిర్మించారో తెలియచేస్తున్నాయి. ఒక శాసనంలో కల్కియుగం అంటే 600 చైత్రమాసం సూర్యపక్షం ఐదవ రోజు ఆదివారం కుంభలగంలో చాముండరాయడు గోమఠేశుని విగ్రహాన్ని బెళ్గుళ నగరంలో ప్రతిష్టించినట్లు ఉంది. అయితే శాసనంలో పేర్కొన్న తేదీ, సంవత్సర నిర్ణయంలో చరిత్రకారుల మధ్య ఏకాభిప్రాయం లేదు. అందుకే కొందరు 981 సంవత్సరంలో ప్రతిష్టించారంటే మరికొందరు 983లో అంటున్నారు. అందరి అభిప్రాయాలను పరిగణలోకి తీసుకున్నప్పుడు ఈ విగ్రహం క్రీస్తుశకం 980-984 మధ్య ప్రతిష్టించబడిందని చెప్పవచ్చు. మరో శాసనంలో విగ్రహం చుట్టు ఉన్న కట్టడాలను గంగరాజు నిర్మించినట్లు ఉంది.
సారస్వత ఆధారాలున్నాయి
బోధన్‌ (పోదనపురం) రాజధానిగా బాహుబలి రాజ్యపాలన చేశాడని కొన్ని సారస్వత ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. ఆయన కాలంలో జైనమతం ఇప్పటి రూపాన్ని సంతరించుకోలేదు. నిజానికి అప్పట్లో జైన మతం అనే పేరే లేదు. మొదట్లో అంటే సింధునాగరికతా కాలం వరకు బాహుబలి జీవిత కాలంలో ఆయన తండ్రి స్థాపించిన మతాన్ని రిషభధర్మం అని వ్యవహరించారు. వేదకాలంలో వ్రత్యధర్మం అన్నారు. ఉపనిషత్తుల కాలం వచ్చే నాటికి అర్హంత్‌ ధర్మం అనీ, మౌర్యుల కాలంనాటికి నిగ్రంథి అనీ, ఆ తరువాత కాలంలో జైనం అని పిలిచారని అనేక సారస్వత ఆధారాల వల్ల తెలుస్తోంది. బాహుబలి ఒక చారిత్రక పురుషుడని కానీ, లేక పౌరాణిక పురుషుడని కానీ ఇదమిత్థంగా చెప్పటం సాధ్యం కాదు. బోధన్‌లో లభించిన అనేక జైన విగ్రహాల అవశేషాలను బట్టి అది అతి ప్రాచీన జైన క్షేత్రం అని గట్టిగా చెప్పవచ్చు.
- డా||జి.జవహర్‌లాల్‌, ఓఎమ్‌ఎల్‌ డైరెక్టర్‌ (రిటైర్డ్‌)
వేల ఏళ్ళ క్రితమే అది మహానగరం
బోధన్‌ తెలుగువారి అతి ప్రాచీన నగరాల్లో ఒకటి. క్రీస్తు పూర్వం ఆరవ శతాబ్దం నాటికి భారత దేశంలో ఉన్న పదహారు జనపథాల్లో అస్మక ఒకటి. దీని రాజధాని పోతన (బోధన్‌).అంటే రెండువేల ఆరువందల ఏళ్ళ క్రితమే బోధన్‌ ఒక మహానగరంగా ఉందన్నమాట. ఆ కాలం నాటికే అది ప్రసిద్ధ నగరంగా ఉందంటే అంతకు ముందు నుండే అది ఉనికిలో ఉండి ఉండాలి. దాని నిర్మాణానికి, మహానగరంగా అభివృద్ధి చెందటానికి ఎంత దీర్ఘకాలం పట్టిందో ఊహించవచ్చు. అప్పటికి ఎంతో ముందు జీవించాడని భావిస్తున్న బాహుబలికీ అది రాజధానిగా ఉండి ఉండవచ్చు. బోధన్‌ ప్రాంతంలో దొరికిన అనేక జైన విగ్రహాలు అది ఓ జైన కేంద్రంగా విలసిల్లిన వాస్తవాన్ని చెబుతున్నాయి. మౌర్యుల కాలంలో వచ్చిన గ్రీకు దేశస్తుడు మెగస్తనీస్‌ ఆంధ్రులు చుట్టూ గోడలు ఉన్న 30 మహానగరాల్లో నివసించారని తన 'ఇండికా' గ్రంథంలో రాశాడు. మేం చేపట్టిన ఒక పరిశోధక ప్రాజెక్టులో ఆ 30 నగరాల్లో బోధన్‌ కూడా ఒకటని తేలింది. అంటే మౌర్యుల కాలం నాటికీ బోధన్‌ ఒక మహానగరంగా విలసిల్లుతూనే ఉందన్నమాట.
- శాయిభక్త కేశవ, డిప్యూటీ డైరెక్టర్‌ - ఏపీ పురావస్తు శాఖ
ప్రభుత్వం ఏం చెయ్యాలి?
జైన గ్రంథాలు, శ్రావణ బెళ్గోళాలో ఉన్న శాసనం బట్టి మన బోధన్‌లో ప్రపంచంలోని ఎత్తయిన బ్రహ్మాండమైన విగ్రహం ఒకటి ఉందని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. మరి ఆ విగ్రహం ఏమైపోయినట్లు? శాసనంలో పేర్కొన్నట్లు బాహుబలుని విగ్రహం అప్పట్లోనే అడవుల్లో కలిసిపోయిందా? కాల క్రమంలో విగ్రహం నేలపై ఒరిగి భూమిలో పూడుకుపోయి ఉండవచ్చు. మొత్తం దేశంలోనే భారీ విగ్రహాల ప్రతిష్టకు అంకురార్పణ చేసింది బోధన్‌ బాహుబలి విగ్రహం. అటువంటి విగ్రహం ఒకటుందనే విషయం చాలామందికి తెలియదు. తెలంగాణ చరిత్ర, సంస్కృతికి బాహుబలి తెచ్చిన పేరు సామాన్యమైనది కాదు. ఆయన్ని పూజించే కోట్లాది జైనుల ఆచార సంప్రదాయాలు మన తెలుగువారి జీవితంతో పెనవేసుకున్నాయి. ఆ విధంగా బాహుబలి మన సంస్కృతిలో ఒక భాగమయ్యాడు. అటువంటి బాహుబలి భారీ విగ్రహాన్ని విలువకట్టలేని సంపదగా గుర్తించి వెలికి తీసే పనిని చేపట్టాలని చరిత్రకారులు కోరుతున్నారు. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలో ఆర్కియాలజీ డిపార్ట్‌మెంట్‌ రెండువేల ఏళ్ళ క్రితం మెగస్తనీస్‌ ఇండికా గ్రంథంలో పేర్కొన్న 'ఆంధ్రుల 30 ప్రాకార నగరాల'ను గుర్తించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌ చేపట్టింది. ఆ పరిశోధక ప్రాజెక్టుద్వారా చరిత్ర గర్భంలో కలిసిన మౌర్యుల కాలంనాటి 30 నగరాల్లో కొన్నింటిని గుర్తించి గ్రంథస్థం కూడా చేశారు. (ఈ వ్యాస రచయిత ఆ ప్రాజెక్టులో పాల్గొని కొన్ని నగరాల అవశేషాలను వెలికితియ్యడంలో పాలుపంచుకున్నాడు). ఇప్పుడు తెలంగాణ ప్రభుత్వం బోధన్‌ బాహుబలి విగ్రహాన్ని కనిపెట్టేందుకు ఒక రీసెర్చ్‌ ప్రాజెక్ట్‌ను చేపట్టాలి. దీంట్లో ఆర్కియాలజిస్టులతో పాటు నేషనల్‌ రిమోట్‌ సెన్సింగ్‌ ఏజెన్సీ, ఎన్‌జీఆర్‌ఐ వంటి శాస్త్రీయ పరిశోధనాసంస్థల శాస్త్రవేత్తలకు భాగస్వామ్యం కల్పించాలి. ఆధునిక టెక్నాలజీ, పరికరాలను ఉపయోగించి భూమిలో ఎంత లోతులో ఉన్నా బాహుబలి విగ్రహాన్ని కనిపెట్టవచ్చు. నిజంగా బాహుబలి విగ్రహాన్ని బయటికి తీస్తే బోధన్‌ ప్రపంచ పర్యాటక క్షేత్రంగా మారిపోతుంది. అంతకన్నా మించి మన తెలంగాణ చరిత్ర దశ దిశలా తెలిసివస్తుంది.
telamgaana bahubali emaye? | kavar story | www.NavaTelangana.com
telamgaana bahubali emaye?
vandala kotla roopaayala kharchuto terakekkistunna 'bahubali' sinima janam munduku rabotundi. sinima pramoshanalni prakatanala punyama ani bahubali paeru janasaamaanyamloki doosuku vellindi. ide samayamlo everi bahubali? atadi goppadanam emiti? vanti prasnalu janamlo rekettaayi. nijamgaa cinemalo yem chupinchabotunnaro teliyadu cony 'sopati' maatram bahubali gurinchi visaeshamaina parisodhana chesi janasaamaanyaaniki teliyani enno visaeshaalanu paatakula mundu pedutondi. telangaanaku bahubaliki unna sambandhaanni teliyajeyatam ee kavarn story mukhya uddesam. bahubali avasheshaalanu vetiki pattukuni mana saamskrutika vaarasatvaanni nilabettaalsina baadhyatanu gurtuchestundi ee kathanam.
vishnupuraanam, jaina grandhaalu, prachaaramlo unna konni kathalanu batti bahubali charitranu telusukovacchu. jainamataaniki sambandhinchina modati teerthamkarudugaa perugadinchina rishabhadevudu ayodhya rajadhaniga raajyapaalana cheshaadu. aayane ikshwaaku vamsaanni praarambhinchaadani jaina matastulu vishwasistunnaaru. sumangali, sunanda ane iddaru raakumaartelanu rishabhadevudu vivaahamaadaadu. sumangalaku 99 mandi kumaarulu, brahmi ane kumarte janminchaaru. kumarullo peddavadi paeru bharatudu. sunandaku bahubali ane kumarudu, sundari ane kumarte janminchaaru. (vishnupuraanam bharatudu, bahubali iddare rishabhadevuni kumaarulani chebutondi). bharatudu goppa veerunigaanu, raajaneeti kovidudugaanuu tayaarayyaadu. bahubali chala podagari. manchi dehadaarudhyamtho atyanta balasaliga tayaarayyaadu. atadi bhujabalam amoghamayindi. brahmi saahityamlo praaveenyam sampaadinchindi. aame paeru meede appatlo 'brahmi' lipini rishabhadevudu kanipettaadantaaru. ashokuni kaalamlo dorikina toli saasanaalu atyadhikam brahmi lipilone undatam ee sandarbhamgaa gamanarham. sundari ganitamlo dittayindi. vrushabhadevudu chala kaalam raajyapaalana cheshaadu. kaalam gadiche koddi aayanaku aihika jeevitampai virakti puttukochindi. tana rajyanni nooruguru kumaarulaku panchipettaadu. taruvaata sanyasa deeksha teesukuni vastrabhooshanaadulanu tyajinchi adavulaku velli tapassu praarambhinchaadu. aneka ella tapassu anantaram aayanaku ghnaanodayam ayindi. deenne 'jinatvam' pondadam antaaru. taanu telusukunna satyaalanu deshaatana chestu prajalaku teliya cheshaadu rishabhudu. prajallo aayanaku manchi aadarana labhinchindi. anekamandi rajulu, vyaapaarulu, saadhaara prajalu rishabhuni mataanni sweekarinchaaru.
tandri rishabhudu adavulaku vellina taruvaata bharatudu oo goppa saamraajyaanni sthaapinchaalani kalalu kannadu. tana kalalni saakaaram chesukovadam kosam balamaina sainyaanni nirminchadamtho paatu kotta kotta aayudhaalanu tayaarucheyyadam praarambhinchaadu. atadi sainyam 'chakraratna' ane aayudhaanni tayaaru chesindi. deenni bharathude prayogistaadu. idhi guritappadu. samakaaleena prapanchamlo bharatuni chetullo unna aayudhaalu marevari daggaralevu. anduke atadu paalistunna ayodhya chuttupakkala unna rajyalanni longipoyayi. chivariki tana 98 mandi sodarula raajyaalanu kuudaa aakraminchukunnaadu. tammullandaru tama rajya bhaagaalanu annagaariki appaginchi tama tandri untunna adavulaku velli aayana shishyulugaa maaraaru. ayithe bharatuni jaitra yaatranu addukuntu oo veerudu mundukochadu. atade bahubali.
annadammula madhya yuddham
bharatuni perumeede mana deshaniki bhaarata desham (bharata varsham) ane paeru vachindi (sakuntala dushyantula kumarudu bharatudu kaadani gamaninchaali). vandalu velugaa unna chinna chinna raajyaalanu jayinchi oka mahasamrajyamga roopu diddaadu kabatte aayana paeru meeda ee deshaanni bhaarata desham annarani jainulantaaru. atuvanti bharatudu baahubalito talapadutunnadu. tana saarvabhoumatvaanni angeekarinchamani bharatudu tana savati tammudu bahubaliki rayabaram pampaadu. cony anduku bahubali angeekarinchaledu. deentho yuddham anivaaryamayindi.
annadammula sainyalu eduredurugaa moharinchaayi. bharata bhahubaluru iruvuruu balasalure. yuddhamantu jarigithe renduvaipula apara praana nashtam sambhavinchadam khayam. ee praana nashtaanni nivaarinchadaaniki iru raajyaalaku sambandhinchina mantrulu oka avagaahanaku vachaaru. yuddharangamlo poruku siddhamaina annadammula daggaraku vachi tama oka pratipaadana vaari mundu unchaaru. iru sainyalu talapadithe apara praana nashtam jarugutundani kabatti, sainyaalanu yuddhamlo dinchakunda annadammuliddare yuddham cheyyaalani, aa yuddhamlo evaru odipothe vaari rajyam gelichinavaariki ichiveyyaalanedi mantrula pratipaadana saaraamsam. ee pratipaadanaku iddaruu sammatinchaaru. veeriddari madhya drushti yuddham, jalayuddham, malla yuddham (dwandva yuddham) ane moodu rakala yuddhaalu jaragaalani mantrulu nirnayinchaaru. ayithe evvaruu aayudham prayogincharaadane sharatu vidhinchaaru. mundugaa drushti yuddham praarambhamayindi. ee yuddha niyamam prakaaram okari kallaloki okaru teekshanamgaa chustuu undaali. kallaarpakudadu. evaru mundu kallu aarputaro vaaru oodipoyinatlu lekka. bahubali tana anna bharatuni kallaloki teekshanamgaa chustunnadu. atadilo evevo aalochanalu chelaregutunnayi. chinnappati nunchi taanu chustunna ee kallaloki krodhaagnulni ela virajimmadam... anukuntu prasannavadanamto annagari kallaloki chustunnadu bahubali. bharatuni paristhitii alaage undi. tammudi mukhamlo kanipistunna prema mamakara vaatsalyaalaku tanalo unna kopanni marichipoyi prasaanta chittudai kallu moosukunnadu. anthe bharatudu drushti yuddhamlo oodipoyinatlu madhyavarthulu prakatinchaaru. kallumusi terichelopala otami paalavvadamtho bharatudu nivverapoyaadu. rendavadaina jalayuddham praarambhamayindi. nadilo digi okaripai okaru neetini chimmukovadam ee yuddham pratyekata. yuddham praarambhamaina kontasepatiki bharatudu alisipoyadu. eesaari kuudaa ameya bhujabala sampannudaina baahubaline vijayam varinchindi.
rendu yuddhaallo odipoyina bharatudu malla yuddhamloonainaa gelavalani gattigaa nischayinchukunnaadu. aa yuddhamuu praarambhamayindi. mundugaa bharatudu baahubalunipai pidiguddulu kuripinchaadu. rendo gudduke bahubali kindapadipoyadu. tammudu kindapadipovadamto kangaaru paddaadu bharatudu. tammudu maranistunnademonani badhapaddadu. intalo tepparilli paiki lechaadu bahubali. ippudu gudde vantu atadide. annanu rendu chetulto paiki lepi giragira tippi jaagrattagaa kindaku dinchaadu. gattigaa guddataaniki cheyyi paiki lepadu. ee debbatho bharatudu chanipovadam khayamani akkada cherina vaarandaruu hahakaralu chesaru. bharatudu kuudaa praana bhayamto onikipoyaadu. elagaina vijayam saadhinchaalane pattudalatoe aayudhaanni vaadaraadane niyamaanni pakkanabetti tana chakraratna aayudhaanni prayoginchadaaniki prayatninchaadu. cony adhi panicheyyaledani jaina grandhaalu chebutunnaayi. niyama viruddhamgaa aayudhaanni prayoginchaadane kopamtho bahubali annanu guddataaniki pidikili ettaadu. cheyyi ettina ventane atadi manasulo rakarakaala aalochanalu chelaregaayi. ''nenem chestunnanu. naa tandri trunapraayamgaa bhavinchi tyajinchina rajyadhikaram kosama tobuttuvunu champabotunnanu...tuchchamaina ee rajya bhogabhaagyaalu vaddu. tandrigaaru, tammulla lage nenuu sanyaasam sweekarinchi saasvitaanandaanni vishwapremanu pondutaanu''... ilaa saagindi bahubali aalochana. anthe tananu kshaminchamani anna bharatuni koradu. tana rajya bhaagaanni kuudaa annagaariki istunnatlu prakatinchaadu. appatikappudu sanyasa deeksha teesukuntunnatlu cheppi aabharanaalu, dustulanu tolaginchukuni ventrukalanu chetto peekkunnadu. (jaina matamlo deeksha teesunnavaaru ventrukalanu peekadam dwara tolaginchadam ippatikee chudavachhu). bharatudu entha vaaristunnaa vinakunda bahubali deeksha teesukunnadu.
ghoramaina tapassu chestunna bahubaliki ghnaanodayam kaaledu. alaa ghnaanodayam kaakapovadaaniki kaaranam atadilo inka migili unna garvame. ee vishayaanni grahinchina rishabhanaadhudu tana kumaartelanu bahubali daggaraku pampinchi garvaanni vadilithene ghnaanodayam avutundani cheppamantaadu. brahmi, sundari anna bahubali daggaraku velli tandri cheppina vishayaanni chebutaaru. deentho tappu telusukunna bahubali eka deekshatho tapassu chesi ghnaanodayaanni pondutaadu. aa
baahubaluniki telangaanaku sambandham emiti?
baahubalunitho telangaanaku vidadeeyaleni sambandham undi. bahubaludu rajyam chesindi telangaanalone. prastutam nijamabadi jillaalo unna bodhannu puurvam poudanyapuram any, podana puram any pilichevaaru. ide baahubaluni rajadhani. ee vishayaanni cheppe konni aadhaaraalu andubaatulo unnaayi. podanapuram gurinchi mahaabhaaratamlo kuudaa undante adhi entha praacheenamainado artham chesukovachhu. akkada jaina, bouddha, vaidika mataalu samaanamgaa vilasillaayi. atuvanti pattanaanni bahubaludu tana rajadhaniga chesukunnatlu jaina grandhaalu, vishnupuraanam chebutunnaayi. bodhanlo aneka jaina vigrahaalu, aalayaalu kanipinchadamtho baahubaluni rajadhaniga nijamgaane ee pattanam vilasillindemo ani kondaru charitrakaarulu antunnaru.
shraavana belagola- bahubali
bhaaratadesamlo atyanta podavaina vigrahaallo okatigaa netiki gurtimpu pondina vigraham karnaatakalooni shraavana belagolalo undi. ee vigraham gomateshwarunidi. samakaaleena prapanchamlone kaaka ippatikee oka adbhuta shilpamgaa pariganinchabadutunna vigraham idhi. deenni chudataniki manadesamnunche kaaka prapancham nalumoolala nunchi jaina bhaktulu vastuu untaaru. prati pannendellaku jarige 'mahamastakabhisheka' utsavaaniki lakshalaadimandi bhaktulu vastaaru. intati praamukhyam gala ee vigrahaaniki sphuurtinichina vigraham bodhanlo undedi. bodhanlo unna vigraham baahubalunidi. idhi shraavana belagolalo unna gomateshwara vigraham kante podavugaanuu, bhaareegaanuu undedi. deenni chudataniki desamloni anni praantaala nunchi bhaktulu vachevaaru. ayithe kaalakramamlo aa vigraham unna praantam antaa adavigaa maaripoyindi. okasari karnataka praantaanni elutunna paschimagaamga raju raachamalluni mantri chamundarayadu tama aasthaanaanni sandarsinchina oo kavi dwara bodhanloni bahubali vigraham gurinchi telusukunnadu. poudanyapuramlo unna bahubali vigraham 500 dhanassula podavu undani aa kavi chebutaadu. antekaadu adhi manushulu cheradaaniki veelu laeni keekaaranyamlo undanee chebutaadu. deentho chamundarayadu bodhan velli baahubaluni adbhutamaina vigrahaanni darsinchukuntaadu. daadaapu vigraham adavullo adrushyamayye sthitilo undatamtho ide parimaanam, roopam unna vigrahaanni shraavana belagolalo pratishtinchaalani nirnayinchukunnaadu. taanu anukunna vidhamgaa baahubaluni bhari ekasila vigrahaanni shraavana belagolalo unna vindhyagiripai chekkinchi pratishtinchaadu. aa samayamlo veyinchina saasanam bodhan bahubali vigraham chuttu bhayankaramaina kukkuta sarpalu tirugaadutunnaayani, akkadiki velladam kashtamgaa maarindani, anduvalla chamundarayadu bodhanlo unna vigrahaaniki samaanamaina maro vigrahaanni indragiri kondapai pratishtinchadaaniki prayatninchaadani cony anta ettaina vigrahaanni pratishtinchalekapoyada chebutondi. deenni batti bodhanlo unna vigraham entapeddado ardhamchesukovachhu. chamundarayani gomathudu ani kuudaa antaaru. anduke aayana pratishtinchina baahubaluni vigrahaaniki gomateshwara vigraham ani peruvacchindani antaaru. marikondaru bahubali vigrahaanni gomateshwaruniki ankitam ivvadam valle aa paeru vachindani antunnaru.
uttarabhaaratadesamlo ekkada gomateshwara vigrahaalu levu. atadu puurtigaa dakshina bhaarataanike parimitamaina siddhudu. adhi kuudaa digambara jaina saakhaku chendinavaadu. modatlo kevalam bodhan praantaanike bahubali (gomateshwara) vigraham parimitamai undani cheppavachhu. aa taruvaata karnatakalo shraavana belgolatho paatu mari konni chotla gomateshwaruni vigraham pratishtitamayindi. aandhrapraantamlo vijayanagararajula kaalamlo amarapuramlo gomateshwaruni vigraham pratishtinchevaraku akkada aayana vigrahame kanipinchadu. pitaapuramlooni kukkuteshwara aalayam nijaaniki gomateshwaruni aalayam ani hinduvulu daanni aakraminchaarani charitra kaarulu abhipraya padutunnaru.
bodhanlo praarambhamaina athi pedda vigrahaala pratishtaapana aa chuttupakkala praantaanikii vistarinchindi. bodhan gomateshwaruni sphuurtithoo aneka jaina teerthankarula niluvettu vigrahaalanu jaina silpulu chekkaaru. prastutam avi hyderabadulo unna telamgaana rashtra pradhaana musionlo unnaayi. ee pedda vigrahaalanu nilipe samskruti bodhan nunchi kramangaa paschima bhaarata desamlo unna elloraku paakindi. elloraloni lifesise vigrahaalaku sphurthy mana bodhan bahubali vigrahame ani gopala krishnamoorthy vanti charitrakaarulu antunnaru.
bodhanlo bahubali vigrahaanni evaru nilipaarane sandeham kalagadamuu sahajame. deenni bahubali anna bharathude nilipaadani jainulantunnaru. uttara bhaaratam nunchi tammudi rajyampai dandetti vachina bharatunni bodhanlo edurkoni gelichina bahubaludu raajyaparityaagam chesina taruvaata kayotsarga bhangimalo (niluvu kaallapai nilabadi) tapassu chestaadu. aa samayamlo bahubali kaallaku, chetulaku teegalu, paamulu chuttukuntaayi. atadi chuttu puttalu perugutaayi. ee drushyaanni chusina anna bharatudu appati roopaanni pratibimbimche 525 dhanussula podugunna bahubali shila vigrahaanni tayaaru cheyinchaadani jaina matastullo prachaaramlo unna katha. bharatudu pratishtinchina ee vigrahaanni kukkuteshwarudani pilichevaaru.
telugu samskrutipai jainam prabhaavam
teluguvaaripai jainamatam vadalina mudralu chalane unnaayi. okappudu telangaanam antaa jaina matham vyaapinchi undedi. ikkadi rajulu, rajodyogulu, prajalu kuudaa jainabhimanuluga undevaaru. anduvalla jaina matham daadaapu telugu praantaallo antarinchipoyina vandala ellapaatu ikkadi prajala jeevitaalu aa matha aachaara sampradaayaala prakaaram gadichayi kabatti aa matha chaayalu inka telugu vaalla samskrutilo kanipistaayi. hinduvulu pillalaku aksharaabhyaasam chese samayamlo 'siddham nama:' ani ippatikee palakalapai rayadam jaina sampradaayame.ekkaalu ane maatanu nerpindi vaare. 'nityakalyaanam pachchatoranam' ane telugu saametanu teesukunte adhi jainamatamto teluguvaarikunna parichayam valle vachindani cheppavachhu. jaina teerthamkarulaku kalyaanotsavaalu jaruputaaru. kalyanam ante pelli kaadu. puttuka modalu kaivalyam varaku unna anchalanu smarinche jayantulanu kalyaanaalu antaaru.. jainabasadullo (satraalu leka mathaalu) roojoo edho oka teerthamkaruni kalyanam jaragadaannibatti ee saameta puttindi. alaage yapaneeya jaina saakhavaaru varjyam chusi cony e panee praarambhinchevaaru kaadu. adhe aachaaram ippudu telugu prajallo kanipistundi. telugu desamlo hinduvullo saakaahaaram teesukovadam oka aachaaramgaa bhaavinchevaaru unnaaru. ilaa saakaahaaraanni teesukune aachaaraanni pravesapettindi modata jainule. veerini chuse saakaahaaram teesukovadam niyamangaa pettukunnaru kondaru hindu kulalavaru.
gomateshwara pratishta jarigindeppudu?
shraavana belagolalo gomatesa vigraham paadaala daggara unna saasanaalu aa vigrahaanni, chuttu unna kattadaalanu evaru nirminchaaro teliyachestunnaayi. oka saasanamlo kalkiyugam ante 600 chaitramasam suuryapaksham aidava roju aadivaaram kumbhalagamlo chamundarayadu gomatesuni vigrahaanni belgula nagaramlo pratishtinchinatlu undi. ayithe saasanamlo perkonna tedee, samvatsara nirnayamlo charitrakaarula madhya ekabhiprayam ledu. anduke kondaru 981 samvatsaramlo pratishtinchaarante marikondaru 983loo antunnaru. andari abhipraayaalanu pariganaloki teesukunnappudu ee vigraham kreestusakam 980-984 madhya pratishtinchabadindani cheppavachhu. maro saasanamlo vigraham chuttu unna kattadaalanu gangaraju nirminchinatlu undi.
saarasvata aadhaaraalunnaayi
bodhan (podanapuram) rajadhaniga bahubali raajyapaalana chesadani konni saarasvata aadhaaraalu chebutunnaayi. aayana kaalamlo jainamatam ippati roopaanni santarinchukoledu. nijaaniki appatlo jaina matham ane pere ledu. modatlo ante sindhunaagarikataa kaalam varaku bahubali jeevita kaalamlo aayana tandri sthaapinchina mataanni rishabhadharmam ani vyavaharinchaaru. vedakaalamlo vratyadharmam annaru. upanishattula kaalam vache naatiki arhantha dharmam any, mouryula kaalamnaatiki nigrandhi any, aa taruvaata kaalamlo jainam ani pilichaarani aneka saarasvata aadhaaraala valla telustondi. bahubali oka chaaritraka purushudani cony, leka pouraanika purushudani cony idamitthamgaa cheppatam saadhyam kaadu. bodhanlo labhinchina aneka jaina vigrahaala avasheshaalanu batti adhi athi praacheena jaina kshetram ani gattigaa cheppavachhu.
- daa||ji.jawaharlalle, omlae director (retired)
vela ella kritame adhi mahanagaram
bodhan teluguvaari athi praacheena nagaraallo okati. kreestu puurvam aarava sataabdam naatiki bhaarata desamlo unna padahaaru janapathaallo asmaka okati. deeni rajadhani potana (bodhan).ante renduvela aaruvandala ella kritame bodhan oka mahanagaramga undannamaata. aa kaalam naatike adhi prasiddha nagaramgaa undante antaku mundu nunde adhi unikilo undi undaali. daani nirmaanaaniki, mahanagaramga abhivruddhi chendataaniki entha deerghakaalam pattindo oohinchavachchu. appatiki entho mundu jeevinchaadani bhaavistunna bahubaliki adhi rajadhaniga undi undavacchu. bodhan praantamlo dorikina aneka jaina vigrahaalu adhi oo jaina kendramgaa vilasillina vaastavaanni chebutunnaayi. mouryula kaalamlo vachina greeku desastudu megastaneesse aandhrulu chuttu godalu unna 30 mahanagarallo nivasinchaarani tana 'indika' grandhamlo raasaadu. mem chepattina oka parisodhaka praajectulo aa 30 nagaraallo bodhan kuudaa okatani telindi. ante mouryula kaalam naatikii bodhan oka mahanagaramga vilasillutune undannamaata.
- saayibhakta keshava, deputy director - apy puraavastu saakha
prabhutvam yem cheyyali?
jaina grandhaalu, shraavana belgolaalo unna saasanam batti mana bodhanlo prapanchamloni ettayina brahmandamaina vigraham okati undani spashtamgaa telustondi. mari aa vigraham emaipoyinatlu? saasanamlo perkonnatlu baahubaluni vigraham appatlone adavullo kalisipoyinda? kaala kramamlo vigraham neelapai origi bhoomilo poodukupoyi undavacchu. mottam desamlone bhari vigrahaala pratishtaku ankuraarpana chesindi bodhan bahubali vigraham. atuvanti vigraham okatundane vishayam chaalaamandiki teliyadu. telamgaana charitra, samskrutiki bahubali tecchina paeru saamaanyamainadi kaadu. aayanni poojinche kotladi jainula aachaara sampradaayaalu mana teluguvaari jeevitamtho penavesukunnaayi. aa vidhamgaa bahubali mana samskrutilo oka bhagamayyadu. atuvanti bahubali bhari vigrahaanni viluvakattaleni sampadagaa gurtinchi veliki teese panini chepattalani charitrakaarulu korutunnaru. ummadi aandhrapradeshy rashtramlo archialogy departementy renduvela ella kritam megastaneesse indika grandhamlo perkonna 'aandhrula 30 praakaara nagaraala'nu gurtinchadaaniki oka prajecte chepattindi. aa parisodhaka prajectudwara charitra garbhamlo kalisina mouryula kalamnati 30 nagaraallo konnintini gurtinchi grandhastham kuudaa chesaru. (ee vyaasa rachayita aa praajectulo palgoni konni nagaraala avasheshaalanu velikitiyyadamlo palupanchukunnadu). ippudu telamgaana prabhutvam bodhan bahubali vigrahaanni kanipettenduku oka reserche praajectenu chepattali. deentlo aarkiyaalajistulato paatu neshanalne rimote sensinge agency, neagearee vanti saastriiya parisodhanaasamsthala saastravettalaku bhagaswamyam kalpinchaali. aadhunika technology, parikaraalanu upayoginchi bhoomilo entha lothulo unna bahubali vigrahaanni kanipettavachhu. nijamgaa bahubali vigrahaanni bayatiki teeste bodhan prapancha paryaataka kshetramgaa maaripotundi. antakanna minchi mana telamgaana charitra dasha disalaa telisivastundi.