త్యాగంలోని గొప్పతనం, ఔన్నత్యం, హుందాతనం, నిర్భరత్వం, గుర్తించటం తెలియకపోవడం వల్లనే సంకుచిత భావాలు, స్వార్థం మితిమీరిపోయాయంటారు పెద్దలు. శరీర నిర్మాణంలోని ప్రధానాంశమే త్యాగం. గమనించండి.
ఈ త్యాగభావంతో బ్రతికినన్నాళ్లు బ్రతకడం నేర్చుకుంటే, సంసార విముక్తుడై పరంపరగా జీవన్ముక్తి స్థితిని పొందగలుగుతా మంటాడు.. త్యాగానికి మారుపేరైన త్యాగరాజు. ఈ మాటలు చెప్పేందుకు చాలా బాగుంటాయి. వినగానే ఎంతో సుళువుగా కనిపించినా, పర్యవసానంగా ‘గుడికి మేకపోతుని తోలుకుపోయినట్లు, స్వార్థం మూట కట్టుకునే పోవాలి. ఉన్నన్నాళ్లూ తెలుసుకోలేక, చివరకు తెలిస్తే ఏమిటి ప్రయోజనం? ఉపయోగం సున్నా. మనకు ముందు బ్రతికిన పెద్దలు చెప్పినదే వేదం. వాళ్ల మార్గమే సర్వశ్రేష్ఠం. అదే దిక్కు. మనకు తోచినట్లుగా చేస్తే గమ్యం... శూన్యమే.
‘నౌకా చరిత్రం’ ‘ప్రహ్లాద భక్త విజయం’ అనే రెండు యక్ష గానాలు త్యాగయ్య నుండి వెలువడ్డాయి. వీటిలో పద్యాలు, గద్యాలు, ద్విపదలు కూడా వున్నాయి.
పోతన పుట్టినది పద్యాల కోసం. త్యాగయ్య పుట్టినది గేయాల కోసం (కీర్తనలు). భాగవత పద్యాలు చదివి చూడండి. ఏ పాత్రలో పద్యముంటే ఆ పాత్రలో లీనమై పోయాడు పోతన.
ఎవరిని ఉద్దేశించి ఉంటే ఆ వ్యక్తిని తనలో నిక్షేపించుకుని ఆర్తితో పాడుకున్నాడు త్యాగయ్య. సిద్దేంద్రయోగి నృత్యం కోసమే పుట్టాడు.
వీరంతా కారణజన్ములై, నిర్వహింపవలసినవన్నీ ఒక పద్ధతి ప్రకారం చేసుకుంటూ వెళ్లిపోయారు. కష్టసుఖాలన్నీ మనం అనుభవించినట్లుగా వారూ అనుభవించారు. కానీ స్థితప్రజ్ఞులుగానే బ్రతికారు. రీతిగౌళ రాగంలో
సిద్ధేంద్రుని ప్రభావంతోనే త్యాగయ్య ఈ యక్షగానం రచించాడంటారు. యోగీశ్వరుడూ కూచిపూడి సంప్రదాయాన్ని ప్రతిష్ఠ చేసినవాడు సిద్ధేంద్ర యోగి.
భావ ప్రకటన కోసం చేసే దరువులు, శబ్దాలు, జతులూ లాంటివన్నీ త్యాగయ్యగారు ఆదర్శంగా తీసుకున్నట్లు చెప్తారు. సిద్ధయ్యగా తిరుగుతూ, యోగియైన సిద్ధేంద్రయోగి కూచిపూడి నివాసి. తల్లిదండ్రులు అంధులు.
సిద్ధేంద్రుడు ఊళ్లో ఉంఛ వృత్తి చేసి వారిద్దరినీ పోషించేవాడట. సిద్ధయ్య సౌజన్యాన్నీ, పితృభక్తి వినయాలనూ చూసిన ‘అతనికి’ ఒక యోగి శ్రీకృష్ణ మంత్రం ఉపదేశించి ఆశీర్వదించాడు. ఆయన ఎవరో కాదు. సాక్షాత్తూ కృష్ణ భక్తుడైన నారాయణ తీర్థులవారే యతీంద్రుల రూపంలో సిద్ధేంద్రునికి కనిపించాడు.
అక్కడ్నుంచి కృష్ణుణ్ణి గురించి పాడుకుంటూ నర్తిస్తూంటే, శ్రీకృష్ణుడే సిద్ధేంద్రుడితో ఆటపాటల్లో పాల్గొనేవాడట.
నీతో ఆడుకుంటున్న వాడెవడబ్బారుూ? అని వృద్ధులైన తల్లిదండ్రులు అడిగితే, శ్రీకృష్ణ భగవానుడనగానే విస్తుబోయి, అంధులమైన మాకు శ్రీకృష్ణ స్వామి దర్శనం చేయించమని కోరారు. నిష్కళంకమైన భక్తితో సిద్ధేంద్రుడు వెంటనే శ్రీకృష్ణుణ్ణి ప్రార్థించాడు.
ఆ రాత్రి ఒకరికి కృష్ణుని వేషం, మరో యిద్దరికీ సత్యారుక్మిణుల వేషాలూ వేయించి, గుగ్గిలపు మంట వేయిస్తే తాను దర్శనమిస్తానని శ్రీకృష్ణుడు సిద్ధేంద్రునికి చెప్పినట్లూ, ఆ ప్రకారం వేషాలు వేయించగానే ఆ గుగ్గిలపు మంటల వెలుతురులో శ్రీకృష్ణుడి దర్శనం అయిందని చరిత్ర. అంధులైన ఆ వృద్ధ దంపతులకు ఒక్క మెరుపులో దర్శనమయితే కలిగే అనుభూతి ఎలా ఉంటుందో చెప్పడానికి మాటలు సరిపోతాయా? భోరుమని ఏడవాలనిపిస్తుంది.
త్యాగయ్యకు కూడా సరిగ్గా అటువంటి అనుభూతి కలిగింది. ప్రహ్లాదుణ్ణి తనలో నిలుపుకున్న త్యాగయ్య, ఆనందంతో పాడుకున్న కీర్తన, ఆర్తిగా ‘నన్ను విడచి కదలకురా రామయ్య రామ!’
ముక్కుపచ్చలారని చిన్న వయసులో ఏళ్ల తరబడి కఠోరమైన దీక్షతో నారాయణ మంత్రమే జపించి తపస్సు చేసిన పరమ భక్తుడైన ప్రహ్లాదుడికి ఒక్కసారిగా దైవ దర్శనమైంది. ఆ పరిస్థితిలో ఎవరికైనా నోట మాట వస్తుందా? ‘ఈయనేనా శ్రీహరి?’ నిర్ఘాంతపోయి చూస్తున్నాడు. సకల బాధలూ పెట్టిన తండ్రి అత్యంత భీకరంగా మరణించినా లేదు బాధ. మా బాగా అయినదనుకోలేదు. ఇన్నాళ్లుగా నే పడ్డ శ్రమకు తగ్గ ఫలం దొరికిందనుకున్నాడు. ఏమిటా ఫలం?
మహామునులకు దొరకని దర్శన భాగ్యం ఒక్కసారిగా కనిపించగానే, నన్ను వదిలి వెళ్లద్దని వేడుకున్నాడు. త్యాగయ్య తానే ప్రహ్లాదుడై ఆర్తిగా స్వామి ఎదురుగా గొంతెత్తి పాడుకున్నాడు. ప్రహ్లాదుడికీ త్యాగయ్యకూ అభేదం అని భావించకండి.
కూపస్థ మండూకంలా, యిదే శాశ్వతమని, యిదే స్వర్గమని భావిస్తూ ‘క్షీణవౌతూ, మళ్లీ పుట్తూ, ఛస్తూ నానా బాధలనుభవిస్తూండే వారికి ఒకరు చెప్పినా బుర్రకెక్కదు. సత్యం తెలియదు.
వారి బుద్ధికీ తోచదు. అడవుల్లో కూర్చున్నా ‘హరి’తత్వం బోధ పడదు సుమా?! అని తనకు తాను చెప్పుకున్నాడు ప్రహ్లాదుడు. పల్లెత్తు మాట ఎవరినీ అనలేదు. శ్రీకైవల్య పదం చేరుకోవటానికే అన్ని బాధల్నీ ఆనందంగా సహించాడు. జన్మ చరితార్థం చేసుకున్నాడు.
‘నన్ను వదిలేసి వెళ్లకయ్యా! స్వామి’ అని ఏడుస్తూ ప్రాధేయపడ్డాడు. అదీ భక్తికి పరాకాష్ట. ఏ కోరికా లేని వాడడిగేది యిదే!
ప్రహ్లాదుడి ఆర్తిని నారదుడు గమనించి ‘సనక సనందనాదులతో చెప్పి, శిష్య వాత్సల్యంతో ప్రహ్లాద కుమారుడికి దర్శనమివ్వాలనుకున్నాడు. అంతే. ఆ ఉత్తర క్షణంలో నారదుని ‘మహతీ వీణానాదం’ ప్రహ్లాదుడి చెవిని పడింది.
కర్ణాటక సంగీతంలో ఆనంద భైరవి, రీతిగౌళ రాగాలు రెండూ ఆర్తిగా పాడతగినవే. రెండూ పక్కపక్క రాగాలే. రెండు రాగాల్లో వున్న కీర్తనలన్నీ ప్రసిద్ధమైనవే.
అసాధారణమైన నాదానుభవం కలిగిన విద్వాంసులు పాడుతున్నప్పుడు మాత్రమే నిజమైన ఆనందానుభూతిని పొందగలం. మొక్కుబడిగా పాడితే లభించేది కాదు - రాదు.
నారదుణ్ణీ, ప్రహ్లాదుణ్ణీ పరాశర రామదాసు మొదలైన వారిని భాగవత శ్రేష్టులుగా మనసులో నిలుపుకున్న త్యాగయ్య, హరినామ స్మరణతో ముల్లోకాలనూ తన వశంలో వుంచ్నున నారదుణ్ణి గురువుగా భావించాడు.
నిరంతరం నారాయణ స్మరణ చేసే వీణా వాదన తత్వజ్ఞుడైన నారదుడు, మాతృగర్భంలో ఉండగానే ప్రహ్లాదుడికి శ్రేయోమార్గాన్ని చూపించి పుణ్యం కట్టుకున్నాడు. భక్తుడైన ప్రహ్లాదుడు దానే్న పట్టుకుని తరించాడు.
మధ్యమకాలంలో తేలికగా పాడగలిగే నిండైన గమకాలతో రాగం మూర్త్భీవిస్తూ పాడే త్యాగరాజ కీర్తనలున్నాయి. ద్వైతము సుఖమా, జననీ నిను వినా (సుబ్బరాయ శాస్ర్తీ కీర్తన) లాంటి కీర్తనలు రాగానుభవం తెలిసేవరకూ, ఆ స్థాయి వరకూ సంగీత సాధన చేస్తేనే గానీ, రాగ సౌందర్యం ఓ పట్టాన అవగాహనకు రాదు.
గట్టుమీద కూర్చుని చూస్తే ‘లోతు’ ఎలా తెలుస్తుంది? నూతిలో తిరిగే కప్పలు అదే మహాసముద్రమనుకుంటూ బతికేస్తూంటాయి. బయటకొస్తే గజగజ వణికిపోతాయి.
సంప్రదాయ సంగీతం కూడా అంతే. పూర్తిగా తెలుసుకోవాలనే కోరిక బలంగా వున్నా, ఒక్క జన్మలో సిద్ధిస్తుందని భావించడానికి వీలులేదు.
ఈ గురుత్వ భావన వల్ల మనకు త్యాగరాజు ఆత్మీయుడై ఆరాధించబడుతున్నాడు. త్యాగరాజ విరచిత కీర్తనలలో సంప్రదాయ సంగీతం పట్ల భక్తినీ, గౌరవాన్నీ కలిగించే కీర్తనలు కొన్నీ, ఎంచి చూస్తే మొత్తం 18 రకాల కీర్తనలుంటాయని మా పరమ గురువు డా.శ్రీపాద పినాకపాణి గారంటూండేవారు.
రాగసుధా మాధుర్యంతో నిండి, తాదాత్మ్య భావం కలిగించే కీర్తనలు పాడగలిగే విద్వాంసులు బహు అరుదుగా ఉంటూ ఇళ్లల్లోనే అటువంటి అనుభూతితో పాడుతూ కనిపిస్తారు. అటువంటి వారి ద్వారా మాత్రమే వినగలిగే కీర్తనల్లో ఈ ‘రీతిగౌళ’ ఒకటి.
‘శ్రీ వేంకటేశ్వర మహత్మ్యం’ చిత్రానికి ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు పాడిన ‘శేషశైల వాసా’ రీతిగౌళ రాగాన్ని చక్కగా ప్రతిబింబించిన పాట. సంగీత విద్వాంసులు మెచ్చిన పాట. సంప్రదాయ సంగీతానికున్న గౌరవాన్ని గుర్తుచేసే పాట.
సినిమా పాటలకు శాస్ర్తియ సంగీత గౌరవాన్ని కల్పించి, ప్రేక్షకులకూ, శ్రోతలకూ మంచి సంగీతాభిరుచిని కలిగించి వెళ్లిపోయిన ఘంటసాల వేంకటేశ్వరరావు పాడిన వేలాది పాటల్లో ‘శేషశైల వాసా’ అనే పాటలో రీతిగౌళ రాగంలోని ఒదుగులూ, గమకాలు అన్నీ చక్కగా కనిపిస్తాయి. వినిపిస్తాయి.
tyaagamlooni goppatanam, aunnatyam, hundaatanam, nirbharatvam, gurtinchatam teliyakapovadam vallane sankuchita bhaavaalu, swaartham mitimeeripoyaayaantaaru peddalu. sareera nirmaanamlooni pradhaanaamsamae tyaagam. gamaninchandi.
ee tyaagabhaavamto bratikinannallu bratakadam nerchukunte, samsara vimuktudai paramparagaa jeevanmukti sthitini pondagalugutaa mantaadu.. tyaagaaniki maaruperaina tyagaraju. ee maatalu cheppenduku chala baguntai. vinagaane entho suluvugaa kanipinchinaa, paryavasaanamgaa kugudiki mekapotuni tholukupoyinatlu, swaartham moota kattukune povali. unnannaalluu telusukoleka, chivaraku teliste emiti prayojanam? upayogam sunna. manaku mundu bratikina peddalu cheppinade vedam. vaalla margame sarvashreshtam. adhe dikku. manaku thochinatlugaa cheste gamyam... shoonyame.
neunaka charitram yeprahlaada bhakta vijayam ane  rendu yaksha gaanaalu tyaagayya nundi veluvaddaayi. veetilo padyaalu, gadyaalu, dvipadalu kuudaa vunnayi.
potana puttinadi padyaala kosam. tyaagayya puttinadi geyala kosam (keertanalu). bhagavata padyaalu chadivi chudandi. e paatralo padyamunte aa paatralo leenamai poyadu potana.
evarini uddesinchi unte aa vyaktini tanalo niksheepinchukuni aartito paadukunnaadu tyaagayya. siddendrayogi nrutyam kosame puttaadu.
veerantaa kaaranajanmulai, nirvahimpavalasinavanni oka paddhati prakaaram chesukuntu vellipoyaaru. kashtasukhaalannii manam anubhavinchinatlugaa vaaruu anubhavinchaaru. cony sthitapragnulugaane bratikaaru. reetigoula raagamlo
siddhendruni prabhaavamtoonae tyaagayya ee yakshagaanam rachinchaadantaaru. yogishwarudu koochipudi sampradaayaanni pratishta chesinavadu siddhendra yogi.
bhaava prakatana kosam chese daruvulu, sabdaalu, jatuluu lantivanni tyaagayyagaaru aadarsamgaa teesukunnatlu cheptaaru. siddhayyagaa tirugutuu, yogiyaina siddhendrayogi koochipudi nivasi. tallidandrulu andhulu.
siddhendrudu oollo uncha vrutti chesi vaariddarinii poshinchevaadata. siddayya soujanyaannii, pitrubhakti vinayaalanuu chusina etaniki oka yogi srikrishna mantram upadesinchi aasiirvadimchaadu. aayana evaro kaadu. saakshaattuu krishna bhaktudaina narayana teerthulavaare yateendrula roopamlo siddhendruniki kanipinchaadu.
akkadnunchi krushnunni gurinchi paadukuntuu nartistunte, srikrishnude siddhendruditho aatapaatallo palgonevadata.
neetho aadukuntunna vaadevadabbaaruu? ani vruddhulaina tallidandrulu adigithe, srikrishna bhagavanudanagane vistuboi, andhulamaina maaku srikrishna swami darsanam cheyinchamani koraru. nishkalankamaina bhaktito siddhendrudu ventane srikrishnunni praarthinchaadu.
aa raatri okariki krushnuni vesham, maro yiddarikee satyaarukminula vaeshaaluu veyinchi, guggilapu manta veyiste taanu darsanamistaanani srikrishnudu siddhendruniki cheppinatluu, aa prakaaram veshaalu veyinchagaane aa guggilapu mantala veluturulo srikrishnudi darsanam ayindani charitra. andhulaina aa vruddha dampatulaku okka merupulo darsanamayite kalige anubhooti ela untundo cheppadaaniki maatalu saripotaya? bhorumani edavalanipistundi.
tyaagayyaku kuudaa sarigga atuvanti anubhooti kaligindi. prahlaadunni tanalo nilupukunna tyaagayya, aanandamtho paadukunna keertana, aartigaa enannu vidachi kadalakura ramayya raama!u
mukkupacchalaarani chinna vayasulo ella tarabadi kathoramaina deekshatho narayana mantrame japinchi tapassu chesina parama bhaktudaina prahlaadudiki okkasariga daiva darsanamaindi. aa paristhitilo evarikainaa nota maata vastundaa? eeyanena srihari?u nirghaantapoyi chustunnadu. sakala baadhaluu pettina tandri atyanta bheekaramgaa maraninchinaa ledu baadha. maa baga ayinadanukoledu. innaallugaa nee padda shramaku tagga phalam dorikindanukunnadu. emita phalam?
mahamunulaku dorakani darsana bhagyam okkasariga kanipinchagaane, nannu vadili velladdani vedukunnadu. tyaagayya taane prahlaadudai aartigaa swami edurugaa gontetti paadukunnaadu. prahlaadudikii tyaagayyakuu abhedam ani bhavinchakandi.
koopastha mandukamla, yide saasvatamani, yide swargamani bhaavistuu kisheenavouthoo, malli puttuu, chastuu nana badhalanubhavistunde vaariki okaru cheppina burrakekkadu. satyam teliyadu.
vaari buddhikee thochadu. adavullo kurchunna yiharitatvam bodha padadu suma?! ani tanaku taanu cheppukunnadu prahlaadudu. pallettu maata evarinee analedu. srikaivalya padam cherukovatanike anni baadhalnee aanandamgaa sahinchaadu. janma charitaartham chesukunnadu.
enannu vadilesi vellakayya! swami ani edustu praadheyapaddaadu. adhee bhaktiki parakashta. e korika laeni vaadadigedi yide!
prahlaadudi aartini naradudu gamaninchi esanaka sanandanaadulato cheppi, shishya vaatsalyamtho prahlaada kumarudiki darsanamivvaalanukunna. anthe. aa uttara kshanamlo naaraduni emahati veenaanaadam prahlaadudi chevini padindi.
karnaataka sangeetamlo aananda bhairavi, reetigoula raagaalu rendoo aartigaa paadataginave. rendoo pakkapakka ragale. rendu raagaallo vunna keertanalanni prasiddhamainave.
asaadhaaranamaina naadaanubhavam kaligina vidvaamsulu paadutunnappudu matrame nijamaina aanandaanubhuutini pondagalam. mokkubadigaa paadithe labhinchedi kaadu - raadu.
naaradunnii, prahlaadunnii parasara ramadasu modalaina vaarini bhagavata shreshtulugaa manasulo nilupukunna tyaagayya, harinama smaranatho mullokaalanuu tana vasamlo vunchnuna naaradunni guruvugaa bhaavinchaadu.
nirantaram narayana smarana chese veenaa vaadana tatvagnudaina naradudu, maatrugarbhamlo undagaane prahlaadudiki sreyomaargaanni chuupinchi punyam kattukunnadu. bhaktudaina prahlaadudu daanee pattukuni tarinchaadu.
madhyamakaalamlo telikagaa paadagalige nindaina gamakaalato raagam moorthbheevistuu pade tyagaraja keertanalunnaayi. dwaitamu sukhama, jananee ninu vina (subbaraya saasrtii keertana) lanti keertanalu raganubhavam telisevarakuu, aa sthaayi varakuu sangeeta saadhana chestene gaanee, raaga soundaryam oo pattana avagaahanaku raadu.
gattumeeda kuurchuni chuste ilothe ela telustundi? noothilo tirige kappalu adhe mahasamudramanukuntu batikestuuntaayi. bayatakoste gajagaja vanikipotaayi.
sampradaaya sangeetam kuudaa anthe. puurtigaa telusukovalane korika balangaa vunna, okka janmalo siddhistundani bhaavinchadaaniki veeluledu.
ee gurutva bhavana valla manaku tyagaraju aatmeeyudai aaraadhinchabadutunnaadu. tyagaraja virachita keertanalalo sampradaaya sangeetam patla bhaktinee, gowravanni kaliginche keertanalu konnee, enchi chuste mottam 18 rakala keertanaluntaayani maa parama guruvu daa.sripada pinaakapaani gaarantuundevaaru.
ragasudha maadhuryamtho nindi, taadaatmya bhavam kaliginche keertanalu paadagalige vidvaamsulu bahu arudugaa untuu illallone atuvanti anubhootitho paadutuu kanipistaaru. atuvanti vaari dwara matrame vinagalige keertanallo ee kiitigoulam okati.
kishri venkateshwara mahatmim chitraaniki ghantasala venkateswararao paadina kisaeshaila vasae reetigoula raagaanni chakkaga pratibimbimchina paata. sangeeta vidvaamsulu mecchina paata. sampradaaya sangeetaanikunna gowravanni gurtuchese paata.
sinima paatalaku saasrtiya sangeeta gowravanni kalpinchi, prekshakulakuu, shrothalakuu manchi sangeetaabhiruchini kaliginchi vellipoyina ghantasala venkateswararao paadina velaadi paatallo kisaeshaila vasae ane paatalo reetigoula raagamlooni oduguluu, gamakaalu annee chakkaga kanipistaayi. vinipistaayi.