ఆంధ్రుల జీవ‌నాడీ పోల‌వ‌రం ప్రాజెక్ట్ లో చేప‌ల విహారానికి ఓ ప్ర‌త్యేక ఏర్పాటు చేశారు. అరుదైన చేప స్వేచ్ఛాకు ఆటంకాలు ఉండకూడదన్న పర్యావరణ శాఖ సూచ‌న‌ల నేప‌థ్యంలో పులస చేపల కోసం పోలవరం ప్రాజెక్టులో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిచ్చెన‌ల దారులు నిర్మించారు. పులస చేపలు ఎగువకు, దిగువకు రాకపోకలు సాగించడానికి వీలుగా స్పిల్‌ వే రెండో పియర్‌లో ఫిష్‌ ల్యాడర్ ను నిర్మించారు.
పుస్తెలమ్మైనా సరే పులస తినాలన్నది ఉభయ గోదావరి జిల్లాల్లో నానుడి. దీన్ని బట్టే పులసకున్న ప్రాధాన్యతను, దాని రుచిని ఊహించుకోవచ్చు. గోదావరి వరద ప్రవాహం సముద్రంలో కలిసే సమయంలో అంటే.. జూన్‌ నాలుగో వారం నుంచి జూలై, ఆగస్టు మధ్యన సముద్రంలో జీవించే ఇలస రకం చేపలు సంతానోత్పత్తి కోసం నదిలోకి ఎదురీదుతాయి. ఇలా గోదావరిలోకి చేరాక పులసలుగా రూపాంతరం చెందుతాయి. ప్రపంచంలో ఎక్కడా, మరే ఇతర సముద్రపు చేపలు నదుల్లోకి ఎదురీదే ఉదంతాలు లేవు.
వరదల సమయంలో ధవళేశ్వరం బ్యారేజీ గేట్లను ఎత్తి ఉంచడం వల్ల గోదావరి సముద్రంలో కలిసే అంతర్వేది నుంచి దాదాపుగా భద్రాచలం వరకు ఈ చేప నదిలో ఎదురీదుతుంది. సంతానోత్పత్తి చేశాక తిరిగి సముద్రంలోకి చేరి మళ్లీ ఇలసగా మారుతుంది. పోలవరం ప్రాజెక్టును నిర్మిస్తే అత్యంత అరుదైన పులస చేపల రాకపోకలకు విఘాతం కల్పించినట్లు అవుతుందని కేంద్ర అటవీ, పర్యావరణ శాఖ సందేహం వ్యక్తం చేశాయి. అయితే ప్ర‌త్యేకంగా ఫిష్ ల్యాడ‌ర్ ఏర్పాటు చేసేందుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అంగీకరించడంతో ప్రాజెక్టుకు అనుమతి ఇచ్చింది.
చేప సైకాలజీపై అధ్యయనం
ఇలస రాక, పులస పోక ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా జరిగేందుకు వీలుగా పోలవరం ప్రాజెక్టుకు గేట్ల ఏర్పాటుపై అధ్యయనం బాధ్యతను కొల్‌కతాలోని ప్రఖ్యాత సీఐఎఫ్‌ఆర్‌ఐ (సెంట్రల్‌ ఇన్‌ల్యాండ్‌ ఫిషరీష్‌ రీసెర్చ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌)కు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అప్పగించింది. రాకపోకల సమయంలో చేప ప్రవర్తించే తీరుపై సుమారు ఐదేళ్ల అధ్యయనానంతరం సీఐఎఫ్‌ఆర్‌ఐ.. ఫిష్‌ ల్యాడర్‌ గేట్లను డిజైన్‌ చేసింది. కేంద్ర జల సంఘం ఆమోదించిన మేరకు ఈ గేట్లను తయారు చేయించిన ప్రభుత్వం స్పిల్‌ వే రెండో పియర్‌కు అమర్చుతోంది. ఇప్పటి వరకూ దాదాపూ 50శాతంకు పైగా పనులు పూర్తి అయ్యాయి.
ఫిష్ ల్యాడర్ ప్రత్యేకతలు..
పోలవరం స్పిల్ వే బ్రిడ్జి రెండో బ్లాకు లో ప్రత్యేకంగా ఫిష్ ల్యాడ‌ర్ నిర్మిస్తున్నారు. ఫిష్ ల్యాడర్ పొడవు 252మీటర్లు ఉంటుంది.దీనికి 4వెంట్ లు ఉంటాయి. వెంట్ లు అంటే చేపలు ప్రయాణించడానికి అనువుగా ఏర్పాటు చేసే సొరంగ మార్గాలు. ఒక‌టి, రెండు వెంట్ లు క్రస్ట్ లెవల్ కి అంటే 25మీటర్ల ఎత్తులో ఉంటాయి. 3వ వెంట్ 34మీటర్లు ఎత్తులోనూ, 4వ వెంట్ 41 మీటర్లు ఎత్తులోనూ నిర్మించారు.ఈ నాలుగు వెంట్ లకు నాలుగు గేట్లు కూడా ఉంటాయి.
పోలవరం ప్రాజెక్టు గరిష్ట నీటి మట్టం 45.72 మీటర్లు, కనిష్ట నీటి మట్టం 25.72 మీటర్లు. అంటే.. గోదావరిలో నీటి మట్టం గరిష్టంగా ఉన్నా, సాధారణంగా ఉన్నా, కనిష్టంగా ఉన్నా ఈ చేప ఎగువకు, దిగువకు రాకపోకలు సాగించేందుకు ఈ గేట్లు అనుకూలంగా ఉంటాయన్న మాట.
ప్రపంచంలో ఒక చేప జాతి సైకాలజీపై అధ్యయనం చేసి.. దాని స్వేచ్ఛకు విఘాతం కల్పించకుండా నిర్మిస్తున్న ఏకైక ప్రాజెక్టు పోలవరమేనని పర్యావరణ నిపుణులు అంటున్నారు.
aandhrula jeemaradi polevaram praject loo chepala vihaaraaniki oo prethyeka erpaatu chesaru. arudaina chepa swechhaaku aatamkaalu undakudadanna paryaavarana saakha suuchanala nepaethyamlo pulasa chepala kosam polavaram praajectulo rashtra prabhutvam nicchenala daarulu nirminchaaru. pulasa chepalu eguvaku, diguvaku rakapokalu saaginchadaaniki veelugaa spille vee rendo pierylo fishi lader nu nirminchaaru.
pustelammaina sare pulasa tinaalannadi ubhaya godavari jillaallo naanudi. deenni batte pulasakunna praadhaanyatanu, daani ruchini oohinchukoovacchu. godavari varada pravaham samudramlo kalise samayamlo ante.. joony naalugo vaaram nunchi juulai, aagastu madhyana samudramlo jeevinche ilasa rakam chepalu santanotpatti kosam nadiloki edureedutaayi. ilaa godavariloki cheraaka pulasalugaa roopaantaram chendutaayi. prapanchamlo ekkada, mare itara samudrapu chepalu nadulloki edureede udantaalu levu.
varadala samayamlo dhavaleshwaram byareji getlanu etti unchadam valla godavari samudramlo kalise antarvedi nunchi daadaapugaa bhadrachalam varaku ee chepa nadilo edureedutundi. santanotpatti chesaka tirigi samudramloki cheri malli ilasagaa maarutundi. polavaram praajektunu nirmiste atyanta arudaina pulasa chepala rakapokalaku vighaatam kalpinchinatlu avutundani kendra atavi, paryaavarana saakha sandeham vyaktam chesaayi. ayithe prethyekamgaa fish lader erpaatu chesenduku rashtra prabhutvam angeekarinchadamtho praajektuku anumati ichindi.
chepa sicalogypy adhyayanam
ilasa raaka, pulasa poka elanti aatankam lekunda jarigenduku veelugaa polavaram praajektuku getla erpatupai adhyayanam baadhyatanu kolnataaloni prakhyaata ciphroiri (centralle inlandi fisharishe reserche institutesi)ku rashtra prabhutvam appaginchindi. rakapokala samayamlo chepa pravartinche teerupai sumaru aidella adhyayanaanantaram ciphroiri.. fishi ladri getlanu desine chesindi. kendra jala sangham aamodinchina meraku ee getlanu tayaaru cheyinchina prabhutvam spille vee rendo piyareku amarchutondi. ippati varakuu daadaapuu 50saatanku paiga panulu puurti ayyai.
fish lader pratyekatalu..
polavaram spill vee bridgi rendo blaaku loo pratyekamgaa fish lader nirmistunnaaru. fish lader podavu 252meetarlu untundi.deeniki 4vent lu untaayi. vent lu ante chepalu prayaaninchadaaniki anuvugaa erpaatu chese soranga maargaalu. oketi, rendu vent lu crust leval ki ante 25meaterla ettulo untaayi. 3va vent 34meetarlu ettuloonuu, 4va vent 41 meetarlu ettuloonuu nirminchaaru.ee naalugu vent laku naalugu getlu kuudaa untaayi.
polavaram praajektu garishta neeti mattam 45.72 meetarlu, kanishta neeti mattam 25.72 meetarlu. ante.. godavarilo neeti mattam garishtamgaa unna, saadhaaranamgaa unna, kanishtamgaa unna ee chepa eguvaku, diguvaku rakapokalu saaginchenduku ee getlu anukuulamgaa untayanna maata.
prapanchamlo oka chepa jaati sicalogypy adhyayanam chesi.. daani swechchaku vighaatam kalpinchakunda nirmistunna ekaika praajektu polavaramenani paryaavarana nipunulu antunnaru.