'హెపటైటిస్‌ని తొలగిద్దాం'...ఇదీ ఈ ఏడాది ప్రపంచ హెపటైటిస్‌ డే థీమ్‌. హెపటైటిస్‌ó చాపకింద నీరులా ఎంతోమందిని బలి తీసుకుంటోంది. అందులోనూ అపరిశుభ్రత ఎక్కువగా ఉన్న భారత్‌లాంటి దేశాల్లో దీని తీవ్రత అధికంగా ఉంటోంది. ప్రపంచ జనాభాలో చాలామంది హెపటైటిస్‌తో బాధపడుతున్నప్పటికీ, అది వారికి ఉన్నట్లే తెలియదు. ప్రతి ఏటా కోటిన్నర జనాభా దీనికి గురై చనిపోతున్నారు. ఈ వ్యాధిపై అవగాహన పెంచడానికి, దీనిని నివారించడానికి ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రతీ ఏడాది జులై 28న 'వరల్డ్‌ హెపటైటిస్‌ డే' నిర్వహిస్తోంది. ఆ సందర్భంగా హెపటైటిస్‌ అంటే ఏమిటి? అది ఎన్ని రకాలు? లక్షణాలు, చికిత్స, నివారణ తదితర అంశాలు ఈ వారం 'డాక్టర్‌ స్పెషలిస్ట్‌'లో...
'హెపటైటిస్‌' అంటే కాలేయవాపు. ఈ పదం గ్రీకు నుంచి వచ్చింది. ఈ పదంలోని మొదటిభాగం 'హెపార్‌ స్టెమ్‌ ఆఫ్‌ హిప్యాట్‌'...అంటే కాలేయం అనీ, 'ఐటిస్‌' అంటే ఇన్‌ఫ్లమేషన్‌ (మంట, వాపు) అని అర్థం.
కాలేయం శరీర అవయవాలన్నింటిలో అతి పెద్ద గ్రంథి. ఇది ఆహారం జీర్ణం చేసుకోవడానికి, శక్తిని నిల్వ ఉంచడానికి, వ్యర్థపదార్థాల్ని బయటకు పంపడానికి సహాయపడుతుంది. కాలేయవాపు బ్యాక్టీరియా, వైరస్‌ వంటి సూక్ష్మజీవులు, కొన్ని రకాల మందులు, వివిధరకాల కారణాల వల్ల వస్తుంది. వీటిలో వైరస్‌ వల్ల కలిగే హెపటైటిస్‌ని వైరల్‌ హెపటైటిస్‌ అని అంటారు. వీటిని హెపటైటిస్‌ ఎ, బి, సి, డి, ఇ, ఎఫ్‌ అని ఆరు రకాలుగా విభజించారు. ఇందులో హెపటైటిస్‌ ఎ, బి, సి శరీర ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపించి, నిర్లక్ష్యం చేస్తే ప్రాణాంతకంగా మారుతున్నాయి.
హెపటైటిస్‌-ఎ ఉన్నవారికి ముఖ్యంగా యుక్తవయస్కుల్లో బయటకు ఎలాంటి లక్షణాలూ కనిపించకపోవచ్చు. కొందరిలో లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. ఇది సోకిన నాటి నుంచి లక్షణాలు బయటకు కనిపించడానికి రెండు నుంచి ఆరు వారాలు పట్టవచ్చు. వికారం, వాంతులు, కామెర్లు వంటి లక్షణాలతో ఇది బయటపడుతుంది. ఇది సాధారణంగా దీర్ఘకాలిక వ్యాధి కాదు. చాలామందిలో దానంతట అదే తగ్గిపోతుంది. అయితే ఇది సంభవించిన ఒక శాతం మందిలో మరణానికి దారితీస్తుంది.
ఇది కలుషితమైన నీరు, ఆహారం ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతుంది. మలవ్యర్థాలు తాగే నీటితో కలవడం వల్ల కలుషితమైనా లేదా ఆ నీటితో పదార్థాలు తయారుచేయడం వల్ల ఇది వ్యాప్తి చెందుతుంది.
అంటే సురక్షితం కాని నీరు, అపరిశుభ్రమైన పరిసరాల వల్ల, వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత పాటించకపోవడం వల్ల ఇది వచ్చే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.
హెపటైటిస్‌-ఎ వైరస్‌ ఉన్నవారిలో జ్వరం, ఆకలి లేకపోవడం, నీళ్ల విరేచనాలు, కడుపులో ఇబ్బంది, మూత్రం పచ్చగా రావడం, కామెర్లు (చర్మం, కళ్లలోని తెల్లటిభాగం పసుపుగా మారడం) కనిపించవచ్చు. అందరిలోనూ అన్ని లక్షణాలూ ఉండకపోవచ్చు.
హెపటైటిస్‌- ఎ ను కేవలం బయట లక్షణాల ఆధారంగా నిర్ధారణ చేయడం సాధ్యం కాదు. కాబట్టి ఈ వైరస్‌ని ప్రత్యేక రక్తపరీక్ష ఆధారంగా యాంటీబాడీస్‌తో నిర్ధారిస్తారు. దీనితో పాటు రివర్స్‌ ట్రాన్స్‌క్రిప్టేజ్‌ పాలీమెరేజ్‌ చైన్‌ రియాక్షన్‌ (ఆర్‌టీ-పీసీఆర్‌) అనే మరో అదనపు పరీక్షా ఈ వైరస్‌ నిర్ధారణ కోసం చేస్తారు. ప్రత్యేకమైన ల్యాబ్‌లలో ఈ పరీక్ష ద్వారా వైరస్‌ తాలూకు ఆర్‌ఎన్‌ఏను గుర్తించి, వ్యాధినిó నిర్ధారిస్తారు.
ఈ వ్యాధి చాలావరకూ దానంతట అదే తగ్గిపోతుంది. కాకపోతే కాలేయానికి భారం పడని విధంగా తేలికపాటి ఆహారం, లక్షణాలను బట్టి చేసే చికిత్సలు చేస్తే చాలు. లక్షణాలు తగ్గడం చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతుంది. ఒక్కోసారి వారాలు మొదలుకొని.. నెలలూ పట్టవచ్చు. నివారణ కోసం సురక్షితమైన, పరిశుభ్రమైన నీటినే వినియోగించాలి. ఆరుబయట మల విసర్జన లాంటి అలవాట్లు మానుకోవాలి. వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత పాటించాలి. భోజనానికి ముందు, మల విసర్జన తర్వాత పరిశుభ్రంగా కాళ్లూచేతులూ కడుక్కోవాలి.
హెపటైటిస్‌- ఎ కు చాలారకాల వ్యాక్సిన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. వ్యాక్సిన్‌ ఏదైనా.. అవన్నీ ఈ వ్యాధి నుంచి రక్షణ కల్పించే విధానం మాత్రం ఒకటే. అయితే ఏడాదిలోపు పిల్లలకు ఈ వ్యాక్సిన్‌ వేసేందుకు అనుమతి లేదు. కేవలం ఒక్క మోతాదు వ్యాక్సిన్‌తో నెల రోజుల్లోనే ఈ వ్యాధి పట్ల నూరు శాతం భద్రత ఒనగూరుతుంది.
హైపటైటిస్‌లోని అన్ని వైరస్‌లలో ఇది అత్యంత ప్రమాదకరమైనది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అంచనా ప్రకారం ప్రతి ఏటా రెండు బిలియన్‌ ప్రజల్లో ఈ వైరస్‌ ఉంది. 35 కోట్ల మందిలో ఇది దీర్ఘకాలిక వ్యాధి (క్రానిక్‌)గా మారింది.
ఈ వైరస్‌ ఎంత చురుకైనదంటే హెచ్‌ఐవి కన్నా వేగవంతమైనది. సూదిపోటు ద్వారా వ్యాపించడం అనే ఒక్క అంశంలోనే హెచ్‌ఐవీతో పోలిస్తే దాదాపు 50 నుంచి 100 రెట్లు వేగంగా వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తికి వ్యాపిస్తుంది. ఇది ప్రధానంగా మూడు రకాలుగా వ్యాపిస్తుంది. గర్భిణీకి ఈ వైరస్‌ ఉంటే తల్లి నుంచి బిడ్డకూ సోకుతుంది. లేదా మరీ నెలల పిల్లల్లో ఒకరి నుంచి మరొకరికి సోకే అవకాశం ఉంది. సెక్స్‌ ద్వారా ఇది ఒకరి నుంచి మరొకరికి వ్యాపిస్తుంది. ఇక ఒకరు వాడిన ఇంజెక్షన్‌ సూది మరొకరు వాడటం వల్లా ఇది వ్యాపిస్తుంది. అలాగే సరైన పరిశుభ్రత పాటించకుండా వేసుకునే పచ్చబొట్టు పరికరాల వల్లా వ్యాపిస్తుంది.
హెచ్‌ఐవీ వైరస్‌ను మానవ శరీరం నుంచి వేరు చేయగానే కొద్ది క్షణాల్లోనే అది మరణిస్తుంది. కానీ హెపటైటిస్‌-బి వైరస్‌ వ్యక్తి శరీరం బయటకు వచ్చాక కూడా కనీసం ఏడురోజుల పాటు సజీవంగా ఉంటుంది. అందుకే దీని వ్యాప్తి చాలా వేగవంతంగా ఉంటుంది. వ్యాక్సిన్‌ వేయని వ్యక్తికి రక్తమార్పిడి వల్లనో, సెక్స్‌ వల్లనో లేదా సూదిపోటు వల్లనో వ్యాపించడం జరిగితే అది అతి వేగంగా ఒకరి నుంచి మరొకరికి సంక్రమిస్తుంది. వైరస్‌ శరీరంలోకి ప్రవేశించాక దాదాపు నెల నుంచి ఆరు నెలల్లోగా లక్షణాలు బయట పడతాయి.
హెపటైటీస్‌-బి సోకిన కొందరి లో బయటకు ఎలాంటి లక్షణాలూ కనిపించకపోవచ్చు. అయితే కొందరిలో మాత్రం కామెర్లు, మూత్రం చాలా పచ్చగా రావడం, తీవ్రమైన అలసట, నీరసం, వికారం, వాంతులు, పొత్తికడుపులో నొప్పి వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. ఈ వైరస్‌ దీర్ఘకాలంగా కాలేయంపై ప్రభావం చూపితే.. అది సిర్రోసిస్‌ లేదా లివర్‌ క్యాన్సర్‌గా మారుతుంది.
హెపటైటిస్‌-బికి నిర్దిష్ట చికిత్స లేదు. కేవలం సమతుల ఆహారం ఇస్తూ రోగిని సౌకర్యవంతంగా ఉంచడం, తరచూ ఎదురయ్యే లక్షణాలను తగ్గించే మందులు ఇవ్వడం మాత్రమే ఈ వ్యాధి ఉన్నవారికి చేయాలి. రోగుల్లో కాలేయంపై దాని ప్రభావ తీవ్రతను బట్టి ఇంటర్‌ఫెరాన్‌, యాంటీవైరల్‌ ఏజెంట్స్‌ వంటి మందులు ఇవ్వాలి దీని కారణంగా కాలేయ క్యాన్సర్‌ వస్తే... దాన్ని చాలా వేగంగా గుర్తించగలిగితే.. క్యాన్సర్‌కు గురైనభాగం వరకూ తొలగించాలి.
హెపటైటిస్‌-బి వ్యాక్సిన్‌ ఇప్పుడు అందరికీ అందుబాటులో ఉంది. బిడ్డ పుట్టిన 24 గంటల్లోపు ఈ వ్యాక్సిన్‌ పిల్లలకు ఇవ్వాలని ప్రపంచ ఆరోగ్యసంస్థ సిఫార్సు చేస్తోంది. ఇక చిన్నప్పుడు వ్యాక్సిన్‌ ఇవ్వని 18 ఏళ్ల లోపు వారికి (ఆ ప్రాంతంలో హెపటైటిస్‌-బి వ్యాప్తిని గుర్తిస్తే) వ్యాక్సిన్‌ ఇప్పించాలి. దీనితోపాటు రిస్క్‌ గ్రూప్‌లో ఉన్న చికిత్సా రంగంలోని ఆరోగ్య కార్యకర్తలు, డయాలసిస్‌ పేషెంట్స్‌, ఇంజెక్షన్స్‌ చేయించుకునే వారు, సెక్స్‌వర్కర్లు, ఒకరి కంటే ఎక్కువగా సెక్స్‌ భాగస్వాములు ఉన్నవారు ఈ వ్యాక్సిన్‌ తీసుకోవడం అవసరం.
హెపటైటిస్‌ సి చాలామందిలో దీర్ఘకాలికంగా ఉండే ఇన్ఫెక్షన్‌. అయితే కొంతమందిలో ఇది స్వల్పకాలిక ఇన్ఫెక్షన్‌గానూ ఉండవచ్చు. ఇది సోకిన వారిలో 15 శాతం నుంచి 45 శాతం మందిలో ఆర్నెల్లలో వ్యాధి దానంతట అదే ఆకస్మికంగా తగ్గిపోతుంది. మిగతా 55 శాతం నుంచి 85 శాతం మందిలో అది దీర్ఘకాలిక హెపటైటిస్‌- సి ఇన్ఫెక్షన్‌గా పరిణమిస్తుంది. అయితే ఈ వ్యాధి వల్ల లివర్‌ సిర్రోసిస్‌ వచ్చేందుకు చాలా ఎక్కువకాలం పడుతుంది.
ఇది సరిగా స్టెరిలైజ్‌ చేయకుండా వాడే వైద్య పరికరాలతో ముఖ్యంగా ఒకరు వాడిన ఇంజెక్షన్‌ సూదులను మరొకరు వాడటం వల్ల వ్యాప్తి చెందుతుంది. సెక్స్‌ వల్లా ఇది వ్యాపిస్తుంది. గర్భిణీకి ఇది ఉంటే బిడ్డకూ వచ్చే ప్రమాదం ఉంది.
వైరస్‌ సోకిన తర్వాత లక్షణాలు బయటపడటానికి రెండు వారాల నుంచి ఆరు వారాల సమయం పడుతుంది. 80 శాతం మందిలో ఏ లక్షణాలూ కనిపించవు. కానీ కొందరిలో జ్వరం, నీరసం, అలసట, ఆకలి తగ్గడం, వికారం, వాంతులు, కడుపునొప్పి, మూత్రం పచ్చగా రావడం, మలం నల్లరంగులో ఉండటం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.
లక్షణాలు బయటకు కనిపించని కారణంగా ఇది సోకిన తర్వాత తొలి దశల్లోనే దీన్ని గుర్తించడం కొంతవరకూ కష్టమే. దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్‌గా పరిణమించినవారిలో ఇది కాలేయాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాకే బయటపడుతుంది. దీని నిర్ధారణ ప్రక్రియల్లో భాగంగా రక్తపరీక్షతో సీరలాజికల్‌ పరీక్ష నిర్వహిస్తారు. ఈ పరీక్ష ద్వారా యాంటీ హెచ్‌సీవీ యాంటీబాడీస్‌ను గుర్తిస్తారు. ఒకవేళ ఈ పరీక్షలో ఫలితం పాజిటివ్‌ అని వస్తే అప్పుడు మరో వైద్య పరీక్ష చేస్తారు. ఇందులో హెచ్‌సీవీ ఆర్‌ఎన్‌ఏను గుర్తించడానికి ఒక న్యూక్లిక్‌ యాసిడ్‌ పరీక్ష చేస్తారు. ఇది పూర్తిస్థాయి నిర్ధారణ పరీక్ష. వ్యాధి ఉందా లేదా అని తెలుసుకునేందుకు ఆర్‌ఎన్‌ఏని గుర్తించే న్యూక్లిక్‌ యాసిడ్‌ పరీక్ష అవసరం. ఇక రోగికి హెపటైటిస్‌-సి ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయితే అది కాలేయాన్ని ఏ మేరకు ప్రభావితం చేసింది (ఫైబ్రోసిస్‌ / సిర్రోసిస్‌) అన్న అంశాన్ని తెలుసుకునే పరీక్ష చేస్తారు. ఇందుకోసం కొందరిలో బయాప్సీ లేదా మరికొందరిలో ఇతర మార్గాలను అనుసరిస్తారు.
దీనితో పాటు కొన్ని ల్యాబ్‌ పరీక్షలూ చేయాలి. ఎందుకంటే వైరల్‌లోడ్‌ ఎంత ఉందో తెలుసుకోవడంతో పాటు ఈ వైరస్‌లోనే ఆరు రకాల జీనోటైప్‌లు ఉంటాయి. ఒక జీనోటైప్‌ వైరస్‌కు ఇచ్చే చికిత్స మరో జీనోటైప్‌కు పనిచేయదు. కాబట్టి వైరస్‌ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయితే అది నిర్దిష్టంగా ఏ జీనోటైప్‌ అన్నది తెలుసుకోవడం చికిత్స కోసం చాలా అవసరం. దీని ఆధారంగానే చేయాల్సిన చికిత్సనూ, వ్యాధినీ అదుపులో ఉంచేందుకు ఏం చేయాలన్నదీ నిర్ణయిస్తారు.
ఇప్పటివరకూ హెపటైటిస్‌-సి కి వ్యాక్సిన్‌ అందుబాటులో లేదు. కాబట్టి వ్యాపించే మార్గాలను తెలుసుకుని, వాటినుంచి దూరంగా ఉండటమే మంచి నివారణ చర్య. ఎప్పటికప్పుడు చేతులు శుభ్రంగా ఉంచుకోవాలి. చికిత్సా రంగంలో ఉన్నవారు సర్జికల్‌ గ్లౌజ్‌ వంటివి వాడాలి. తగిన పరిశుభ్రత పాటించాలి.
ఎక్కడి చైనా మంత్రిగారు! ఎక్కడి నవ్యాంధ్ర రాజధానిలోని రాయపూడి! కొన్ని వేల మైళ్ల దూరం వుంది మధ్యలో. అంత దూరం ప్రయాణించి వచ్చి మరీ అమరావతిని ప్రత్యేకంగా సందర్శించారు. అలా ఎందుకనిపించిందో ఏమో! అక్కడ ఒక చిన్ని పూరింటిని దర్శించారు. అధికారులు, ప్రజాప్రతినిధులతో కలిసి లోపలికి అడుగెట్టిన చైనా మంత్రిగారికి చెప్పలేనంత హాశ్చర్యం. ఎన్ని కుశల ప్రశ్నలు కుమ్మరించారో! అంత చిన్న ఇంట్లో ఎంతమంది నివసిస్తారు? అందరికీ సరిపోతుందా? లేక సర్దుకుంటున్నారా? ఇల్లు ఎలా గడుస్తుంది? ఏం పని చేస్తారు? ఇలా సాగిందా ప్రశ్నల పరంపర. దానికా ఇంటివారు కూసింత బిడియంగా... బరువుగా... సర్దుకుంటున్నామని చెప్పారు. పాపం వాళ్లు మాత్రం అంతకంటే ఏం చెప్పుకుంటారు!
నిజానికి చైనా మంత్రిగారు చాలా మిస్సయిపోయారు. కొన్ని వేల మంది నివసించే సువిశాల, సుందర భవనాలను చూడలేకపోయారు. సువిశాల అనగానే... వందలాది గదులతో ... వేలాది పనివాళ్లు తీర్చిదిద్దే లోటస్‌ పాండ్లు, ఏంటీలియాలు... కాదు! అంత దూరం పోనవసరమే లేదు. జస్ట్‌ విజయవాడ బస్టాండ్‌, రైల్వే స్టేషన్‌, ప్రకాశం బ్యారేజీ చాలు! ఒక్క బెజవాడలోనే అనేముంది! రాష్ట్రంలో బ్రిడ్జిలు, ఫుట్‌పాత్‌లు, బస్‌స్టాండ్లు, రైల్వే స్టేషన్లకేం కొదవ లేదుగా. కుప్పలు తెప్పలు. ఎంత సువిశాలంగా వుంటాయవి? వందల ఎకరాల్లో కట్టినవి. ఆకాశమే పైకప్పు. ఏసీలు, ఫ్రిజ్జులతో పనే లేదు. కరెంటు ఖర్చు ప్రసక్తే వుండదు. కావాల్సినంత గాలి, వెలుతురు, వాన. ఇష్టమొచ్చినంత జాగాలో ప్రశాంతంగా బతకొచ్చు. కాకపోతే కుక్కలు, పందులు, దోమలతో దోస్తీ.. పోలీసులతో కుస్తీ... ఎండ, వాన, చలితో మస్తీ... మామూలే. వీరి జీవితాల్లో ఎన్నేసి ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్లో! ఎసైన్‌మెంట్లో! హాలీవుడ్‌ స్టార్లను మించిన ధైర్యసాహసాలు వీరి సొంతం. ఫుట్‌పాత్‌లు, బస్టాండుల్లో... మురికి, చిల్లుల దుప్పట్లలో మునగడ తీసుకొని పడుకున్న వీరి మీదికి చెప్పా పెట్టకుండా దూసుకొచ్చే వాహనాల నుంచి తప్పుకోవడం అంత చిన్న విషయం కాదు. జేమ్స్‌ బాండ్లు, సూపర్‌మేన్లు, హల్క్‌మేన్లు, బాండ్‌ లేడీసు మాదిరిగా రెప్పపాటులో ఆ మృత్యుశకటాల నుంచి తప్పుకోగలగాలి. లేనిపక్షంలో యముడితో భేటీ కావడానికి అప్పాయింటుమెంటు, నరకలోక ప్రయాణానికి టిక్కెట్టు బుక్‌ చేసుకోవాల్సి వస్తుంది. ఇవన్నీ మనకు బాగా సుపరిచితమైన సువిశాల గృహస్తుల బతుకులు.
తిరువనంతపురం : కేరళలో వరదలు తగ్గుముఖం పట్టినప్పటికీ, అంటు వ్యాధులు ప్రబలుతున్నాయి. ర్యాట్‌ ఫీవర్‌ (నీటి ద్వారా వచ్చే వ్యాధి) వల్ల ఇప్పటి వరకు 12 మంది మృతి చెందారు. దీనిని లెప్టోస్పిరోసిస్‌ అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ వ్యాధి పట్ల ప్రజలు భయాందోళనకు గురికావద్దని ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి కె.కె. శైలజ పేర్కొంటూ వరద ప్రభావిత ప్రాంతాల్లోని ప్రజలు జాగ్రత్తలు పాటించాలని, అవసరమైన మందులు, యాంటీ బయోటెక్స్‌ను వాడాలని సూచించారు. ఈ లెప్టోస్పిరోసిస్‌ జంతువుల మూత్రం ద్వారా వ్యాప్తిస్తుంది. దీని వల్ల జ్వరాలు, కండరాల నొప్పులు కలుగుతాయి. కోజికోడ్‌లో ఈ ర్యాట్‌ ఫీవర్‌ ఎక్కువగా ప్రబలడంతో అక్కడి వైద్య కళాశాలలో ప్రత్యేక వార్డును ఏర్పాటు చేశారు.
'hepataitisni tolagiddam'...idhee ee edaadi prapancha hepatitise dee theem. hepatitisi chaapakinda neerula entomandini bali teesukuntondi. anduloonuu aparisubhrata ekkuvagaa unna bharathalaanti deshaallo deeni teevrata adhikamgaa untondi. prapancha janabhalo chaalaamandi hepataitisetho baadhapadutunnappatiki, adhi vaariki unnatle teliyadu. prati eta kotinnara janabha deeniki gurai chanipotunnaru. ee vyaadhipai avagaahana penchadaaniki, deenini nivaarinchadaaniki prapancha aarogya samstha pratee edaadi julai 28na 'varalde hepatitise dee' nirvahistondi. aa sandarbhamgaa hepatitise ante emiti? adhi enni rakalu? lakshanaalu, chikitsa, nivaarana taditara amsaalu ee vaaram 'dactor specialisti'loo...
'hepatitise' ante kaaleyavaapu. ee padam greeku nunchi vachindi. ee padamlooni modatibhaagam 'hepare steme aff hipate'...ante kaaleyam any, 'itism' ante inflamationsi (manta, vaapu) ani artham.
kaaleyam sareera avayavaalannintilo athi pedda grandhi. idhi aahaaram jeernam chesukovadaniki, saktini nilva unchadaaniki, vyardhapadaarthaalni bayataku pampadaaniki sahaayapadutundi. kaaleyavaapu bacteria, vairism vanti suukshmajeevulu, konni rakala mandulu, vividharakaala kaaranaala valla vastundi. veetilo vairism valla kalige hepataitisni vairalm hepatitise ani antaaru. veetini hepatitise e, bi, si, di, i, ef ani aaru rakaluga vibhajinchaaru. indulo hepatitise e, bi, si sareera aarogyampai teevra prabhaavaanni chuupinchi, nirlakshyam cheste praanaantakamgaa maarutunnaayi.
hepatitise-e unnavaariki mukhyamgaa yuktavayaskullo bayataku elanti lakshanaaluu kanipinchakapovachhu. kondarilo lakshanaalu kanipinchavacchu. idhi sokina naati nunchi lakshanaalu bayataku kanipinchadaaniki rendu nunchi aaru vaaraalu pattavacchu. vikaaram, vaantulu, kaamerlu vanti lakshanaalato idhi bayatapadutundi. idhi saadhaaranamgaa deerghakaalika vyaadhi kaadu. chaalaamandilo daanantata adhe taggipotundi. ayithe idhi sambhavinchina oka saatam mandilo maranaaniki daariteestundi.
idhi kalushitamaina neeru, aahaaram dwara vyaapti chendutundi. malavyarthaalu taage neetitho kalavadam valla kalushitamainaa leda aa neetitho padaarthaalu tayaarucheyadam valla idhi vyaapti chendutundi.
ante surakshitam kaani neeru, aparisubhramaina parisaraala valla, vyaktigata parisubhrata paatinchakapovadam valla idhi vache avakaasaalu ekkuvagaa untaayi.
hepatitise-e vairism unnavaarilo jwaram, aakali lekapovadam, neella virechanaalu, kadupulo ibbandi, mootram pacchagaa ravadam, kaamerlu (charmam, kallalooni tellatibhaagam pasupugaa maaradam) kanipinchavacchu. andariloonuu anni lakshanaaluu undakapovachhu.
hepatitise- e nu kevalam bayata lakshanaala aadhaaramgaa nirdhaarana cheyadam saadhyam kaadu. kabatti ee vairasni pratyeka raktapareeksha aadhaaramgaa antibadiseeto nirdhaaristaaru. deenitho paatu riverse transeakriptage polymerage chain reaction (arety-pcr) ane maro adanapu pariksha ee vairism nirdhaarana kosam chestaaru. pratyekamaina labelalo ee pareeksha dwara vairism taaluuku areneenu gurtinchi, vyaadhini nirdhaaristaaru.
ee vyaadhi chaalaavarakuu daanantata adhe taggipotundi. kakapothe kaaleyaaniki bharam padani vidhamgaa telikapati aahaaram, lakshanaalanu batti chese chikitsalu cheste chaalu. lakshanaalu taggadam chala nemmadigaa jarugutundi. okkosari vaaraalu modalukoni.. nelaluu pattavacchu. nivaarana kosam surakshitamaina, parisubhramaina neetine viniyoginchaali. aarubayata mala visarjana lanti alavaatlu manukovali. vyaktigata parisubhrata paatinchaali. bhojananiki mundu, mala visarjana tarvaata parisubhramgaa kaalluuchaetuluu kadukkovali.
hepatitise- e ku chalarakala vyaaksinlu andubaatulo unnaayi. vyaaksinni edaina.. avannee ee vyaadhi nunchi rakshana kalpinche vidhaanam maatram okate. ayithe edaadilopu pillalaku ee vyaaksinni vesenduku anumati ledu. kevalam okka motaadu vyaaksinnetho nela rojullone ee vyaadhi patla nooru saatam bhadrata onaguurutundi.
hypetytiseloni anni vairaslalo idhi atyanta pramaadakaramainadi. prapancha aarogya samstha anchana prakaaram prati eta rendu bilianni prajallo ee vairism undi. 35 kotla mandilo idhi deerghakaalika vyaadhi (cranicke)gaa maarindi.
ee vairism entha churukainadante heanivi kanna vegavantamainadi. suudipoetu dwara vyaapinchadam ane okka amsamlone heaaiveeetoo poliste daadaapu 50 nunchi 100 retlu vegamgaa vyakti nunchi vyaktiki vyaapistundi. idhi pradhaanamgaa moodu rakaluga vyaapistundi. garbhineeki ee vairism unte talli nunchi biddakuu sokutundi. leda mari nelala pillallo okari nunchi marokariki soke avakaasam undi. sexe dwara idhi okari nunchi marokariki vyaapistundi. ika okaru vaadina injekshanni suudi marokaru vaadatam valla idhi vyaapistundi. alaage saraina parisubhrata patinchakunda vesukune pachchabottu parikaraala valla vyaapistundi.
heanie vairasnu manava sareeram nunchi vaeru cheyagaane koddi kshanaallone adhi maranistundi. cony hepatitise-bi vairism vyakti sareeram bayataku vachaka kuudaa kaneesam edurojula paatu sajeevamgaa untundi. anduke deeni vyaapti chala vegavantamgaa untundi. vyaaksinni veyani vyaktiki raktamarpidi vallano, sexe vallano leda suudipoetu vallano vyaapinchadam jarigithe adhi athi vegamgaa okari nunchi marokariki sankramistundi. vairism sareeramloki pravesinchaaka daadaapu nela nunchi aaru nelallogaa lakshanaalu bayata padataayi.
hepatitiese-bi sokina kondari loo bayataku elanti lakshanaaluu kanipinchakapovachhu. ayithe kondarilo maatram kaamerlu, mootram chala pacchagaa ravadam, teevramaina alasata, neerasam, vikaaram, vaantulu, pottikadupulo noppi vanti lakshanaalu kanipinchavacchu. ee vairism deerghakaalamgaa kaaleyampai prabhaavam chuupithee.. adhi syrrocissi leda livery cancernega maarutundi.
hepatitise-biki nirdishta chikitsa ledu. kevalam samatula aahaaram istuu rogini soukaryavantamgaa unchadam, tarachuu edurayye lakshanaalanu tagginche mandulu ivvadam matrame ee vyaadhi unnavaariki cheyali. rogullo kaaleyampai daani prabhava teevratanu batti interpheranky, antiviryle agentes vanti mandulu ivvali deeni kaaranamgaa kaaleya cancerse vaste... daanni chala vegamgaa gurtinchagaligite.. cancerseku gurainabhaagam varakuu tolaginchaali.
hepatitise-bi vyaaksinni ippudu andarikee andubaatulo undi. bidda puttina 24 gantallopu ee vyaaksinni pillalaku ivvaalani prapancha aarogyasamstha sifaarsu chestondi. ika chinnappudu vyaaksinni ivvani 18 ella lopu vaariki (aa praantamlo hepatitise-bi vyaaptini gurtiste) vyaaksinni ippinchaali. deenithopaatu risse grooplo unna chikitsa rangamlooni aarogya kaaryakartalu, dialasise paeshentsi, injectionse cheyinchukune vaaru, sexiverkarlu, okari kante ekkuvagaa sexe bhaagaswaamulu unnavaaru ee vyaaksinni teesukovadam avasaram.
hepatitise si chaalaamandilo deerghakaalikamgaa unde infection. ayithe kontamandilo idhi swalpakaalika infectionnganu undavacchu. idhi sokina vaarilo 15 saatam nunchi 45 saatam mandilo aarnellalo vyaadhi daanantata adhe aakasmikamgaa taggipotundi. migata 55 saatam nunchi 85 saatam mandilo adhi deerghakaalika hepatitise- si infectionnga parinamistundi. ayithe ee vyaadhi valla livery syrrocissi vachenduku chala ekkuvakaalam padutundi.
idhi sarigaa sterilise cheyakunda vade vaidya parikaraalato mukhyamgaa okaru vaadina injekshanni suudulanu marokaru vaadatam valla vyaapti chendutundi. sexe valla idhi vyaapistundi. garbhineeki idhi unte biddakuu vache pramaadam undi.
vairism sokina tarvaata lakshanaalu bayatapadataaniki rendu vaaraala nunchi aaru vaaraala samayam padutundi. 80 saatam mandilo e lakshanaaluu kanipinchavu. cony kondarilo jwaram, neerasam, alasata, aakali taggadam, vikaaram, vaantulu, kadupunoppi, mootram pacchagaa ravadam, malam nallarangulo undatam vanti lakshanaalu kanipistaayi.
lakshanaalu bayataku kanipinchani kaaranamgaa idhi sokina tarvaata toli dasallone deenni gurtinchadam kontavarakuu kashtame. deerghakaalika infectionnga parinaminchinavaarilo idhi kaaleyaanni teevramgaa prabhaavitam cheshake bayatapadutundi. deeni nirdhaarana prakriyallo bhagamga raktapareekshatho seeralajikale pareeksha nirvahistaaru. ee pareeksha dwara anty hechaseevie antibadisenu gurtistaaru. okavela ee pareekshalo phalitam pajitive ani vaste appudu maro vaidya pareeksha  chestaaru. indulo hechaseevie areneenu gurtinchadaaniki oka neuclicke yaside pareeksha chestaaru. idhi puurtisthaayi nirdhaarana pareeksha. vyaadhi undaa leda ani telusukunenduku areneeni gurtinche neuclicke yaside pareeksha avasaram. ika rogiki hepatitise-si unnatlu nirdhaarana ayithe adhi kaaleyaanni e meraku prabhaavitam chesindi (fibrosissi / syrrocissi) anna amsaanni telusukune pareeksha chestaaru. indukosam kondarilo biapsi leda marikondarilo itara maargaalanu anusaristaaru.
deenitho paatu konni labe pareekshaluu cheyali. endukante vairalmode entha undo telusukovadamto paatu ee vairaslone aaru rakala jeenotaipelu untaayi. oka jeenotipe vairasnuku iche chikitsa maro jeenotaipeku panicheyadu. kabatti vairism unnatlu nirdhaarana ayithe adhi nirdishtamgaa e jeenotipe annadi telusukovadam chikitsa kosam chala avasaram. deeni aadhaaramgaane cheyalsina chikitsanuu, vyaadhinee adupulo unchenduku yem cheyalannadii nirnayistaaru.
ippativarakuu hepatitise-si ki vyaaksinni andubaatulo ledu. kabatti vyaapinche maargaalanu telusukuni, vaatinunchi dooramgaa undatame manchi nivaarana charya. eppatikappudu chetulu subhramgaa unchukovali. chikitsa rangamlo unnavaaru sarjikalle glouse vantivi vaadaali. tagina parisubhrata paatinchaali.
ekkadi chaina mantrigaaru! ekkadi navyandhra raajadhaanilooni rayapudi! konni vela mailla dooram vundi madhyalo. anta dooram prayaaninchi vachi mari amaravatini pratyekamgaa sandarsinchaaru. alaa endukanipinchindo emo! akkada oka chinni puurintini darsinchaaru. adhikaarulu, prajaapratinidhulatho kalisi lopaliki adugettina chaina mantrigaariki cheppalenanta hascharyam. enni kusala prasnalu kummarinchaaro! anta chinna intlo entamandi nivasistaaru? andarikee saripotunda? leka sardukuntunnara? illu ela gadustundi? yem pani chestaaru? ilaa saginda prasnala parampara. danika intivaaru kuusinta bidiyamgaa... baruvugaa... sardukuntunnamani cheppaaru. paapam vaallu maatram antakante yem cheppukuntaaru!
nijaaniki chaina mantrigaaru chala missaipoyaru. konni vela mandi nivasinche suvisaala, sundara bhavanaalanu chudalekapoyaru. suvisaala anagaane... vandalaadi gadulatho ... velaadi panivaallu teerchididde lotasm paandlu, entilialu... kaadu! anta dooram ponavasarame ledu. jaste vijayavada bastandi, railve station, prakaasam byareji chaalu! okka bejavadalone anemundi! rashtramlo bridgelu, futmathaalu, busstandlu, railve stationlakem kodava ledugaa. kuppalu teppalu. entha suvisaalamgaa vuntaayavi? vandala ekaraallo kattinavi. aakaasame paikappu. eseelu, frizjulatho pane ledu. karentu kharchu prasakte vundadu. kaavaalsinanta gaali, veluturu, vaana. ishtamochinanta jaagaalo prasaantamgaa batakochu. kakapothe kukkalu, pandulu, domalatho dosti.. polisulatho kusti... enda, vaana, chalitho mastee... maamoole. veeri jeevitaallo ennesi entertinementlo! esinementlo! halivude staarlanu minchina dhairyasahasalu veeri sontam. futmathaalu, bastandullo... muriki, chillula duppatlalo munagada teesukoni padukunna veeri meediki cheppa pettakunda doosukochhe vahanala nunchi tappukovadam anta chinna vishayam kaadu. jamesm bandlu, supermenlu, halkymenlu, bande laedeesu maadirigaa reppapaatulo aa mrutyusakataala nunchi tappukogalagaali. lenipakshamlo yamuditho bheti kaavadaaniki appayintumentu, narakaloka prayaanaaniki tikkettu buke chesukovalsi vastundi. ivannee manaku baga suparichitamaina suvisaala gruhastula batukulu.
tiruvanantapuram : keralalo varadalu taggumukham pattinappatikii, antu vyaadhulu prabalutunnaayi. ratne feevery (neeti dwara vache vyaadhi) valla ippati varaku 12 mandi mruti chendaaru. deenini leptospirosisi ani kuudaa pilustaaru. ee vyaadhi patla prajalu bhayandolanaku gurikavaddani aarogya saakha mantri ke.ke. sailaja perkontu varada prabhaavita praantaallooni prajalu jaagrattalu paatinchaalani, avasaramaina mandulu, anty biotexinu vaadaalani suuchimchaaru. ee leptospirosisi jantuvula mootram dwara vyaaptistundi. deeni valla jwaraalu, kandaraala noppulu kalugutaayi. kojikodelo ee ratne feevery ekkuvagaa prabaladamtho akkadi vaidya kalaasaalalo pratyeka vaardunu erpaatu chesaru.