అన్ని జీవుల జీవక్రియలను కాంతి (లాటిన్: Lux, జర్మన్: Licht, స్పానిష్, పోర్చుగీస్: Luz, ఆంగ్లం: Light, ఫ్రెంచి: Lumière) ప్రభావితం చేస్తుంది. కాంతికి ముఖ్యమైన ఉత్పత్తి స్థానం సూర్యుడు. జీవులన్నీ ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా సూర్యుని నుంచి శక్తిని పొందుతాయి. సూర్యుడు వికిరణ శక్తిని విద్యుదయస్కాంత తరంగాలుగా విడుదల చేస్తాడు.[1] వీటిలో దేనినైతే మానవుడి కన్ను గ్రహించ గలుగుతుందో దాన్ని దృగ్గోచర కాంతి లేదా దృగ్గోచ వర్ణపటలం అంటారు. దీని తరంగదైర్ఘ్యం 380 nm నుంచి 760 nm వరకు ఉంటుంది.[2] సౌరశక్తిలో చాలా తక్కువ భాగం మాత్రమే వాతావరణం పైపొర వరకు చేరుతుంది. ఇందులో 45 శాతం మాత్రమే భూతలానికి చేరుతుంది. జీవులకు లభించే మొత్తం కాంతి ఆవాసం, ఋతువులను బట్టి మారుతుంది.
కాంతికి కణ స్వభావమూ, తరంగ స్వభావమూ సంయుక్తంగా అవిభాజ్యంగా ఉంటాయి. ఒకే ప్రయోగం ద్వారా కాంతికున్న తరంగ స్వభావాన్నీ, కణ స్వభావాన్నీ ఏక కాలంలో పరిశీలించలేము. ఇది వక్రీభవనం, వివర్తనం, వ్యతికరణం, ధృవణం అనే ధర్మాలను కలిగి ఉంటుంది. కాంతికున్న తరంగ స్వభావానికి ఈ దృగ్విషయాలు కారణము. కాంతి విద్యుత్పలితము, కాంప్టన్ ఫలితము, కాంతి రసాయనిక చర్యలు, కృష్ణ వస్తు వికిరణం, ఉద్గార వర్ణపటాలు వంటి ప్రయోగ ఫలితాలు, పరిశీలనలు కాంతికున్న కణ స్వభావాన్ని సూచిస్తాయి. ప్రయోగ పూర్వకంగా రెండు లక్షణాలు ఏక సమయంలో ఉండటం వలన కాంతికి కణ-తరంగ ద్వంద్వ స్వభావం ఉందంటార.[3]
కాంతిని వెదజల్లే జనక స్థానానికి దీప్తి (luminosity) అనేది ఒక లక్షణం. కాంతిని వెదజల్లే జనక స్థానం సెకండుకి ఎంత శక్తిని విడుదల చేస్తున్నాదో దానిని దీప్తి అందాం. జనక స్థానం ఎంత ప్రకాశవంతం (brightness) గా ఉంటే అంత ఎక్కువ శక్తిని విరజిమ్ముతూన్నట్లు లెక్క.
దీప్తి అనేది ఒక నక్షత్రం తన ఉపరితలం నుండి ఎంత కాంతిని వెదజల్లుతున్నాదో చెప్పే కొలమానం; అనగా సెకండుకి ఎంత శక్తిని వెదజల్లుతున్నాదో చెప్పే కొలమానం; నక్షత్రం ఉపరితలం దగ్గరకివెళ్లి కొలవలేము కనుక ఆ నక్షత్రాన్ని ఒక ప్రామాణికమైన దూరంలో నిలిపి చూసినప్పుడు కంటికి కనిపించే కాంతిని కొలుస్తారు; దీనినే absolute magnitude of a star అని కూడా అంటారు; it is the brightness with which a star would appear if placed at a distance of 10 parsecs = 32.6 light years;
కాంతి పర్యావరణంలో ఒక ముఖ్య కారకం. జీవరాసులపై దీని ప్రభావం నిర్ధిష్టంగాను, దిశవంతంగాను ఉంటుంది. జీవుల పెరుగుదల, శరీరవర్ణం, చలనం, దృష్టి, ప్రవర్తన, కాంతి ఆవర్తిత్వం, సర్కేడియన్ రిథమ్స్ వంటి జీవక్రియలను కాంతి ప్రభావితం చేస్తుంది. మొక్కలలో పత్రహరితం అభివృద్ధికి, కిరణజన్య సంయోగక్రియకు, మొక్కలకు, జంతువుల పెరుగుదలకు, ప్రత్యుత్పత్తికి ముఖ్యంగా కాంతి అవసరం.[4][5]
కాంతి ప్రభావితమయి ఒక నిర్ధిష్ట దిశలో చలనం జరపడాన్ని కాంతిగతిక్రమం అంటారు. ఒక వేళ జంతువులు కాంతివైపు చలనం చేసినచో దాన్ని ధనాత్మక కాంతిగతిక్రమం అని, కాంతినుంచి దూరంగా చలనం చేస్తే దాన్ని ఋణాత్మక కాంతిగతిక్రమం అని అంటారు. యుగ్లీనా వంటి జంతువులు ధనాత్మక కాంతి చూపు గతిక్రమకాలు. ఫ్లోకేరియా, వానపాము, బొద్దింకలు వంటిని ఋణాత్మక కాంతి గతిక్రమకాలను చూపుతాయి.
కాంతి వలన జంతువులలో కలిగే దిశలేని చలన ప్రతిక్రియ. దీనిలో కాంతి తీవ్రత జంతువుల చలనవేగాన్ని నిర్ధారిస్తుంది. మసల్ ఎండ్రకాయ (క్రాబ్), పెన్నతెరిస్ మాక్యులేటస్ కు చెందిన కళ్ళులేని డింభకాలు, కాంతి తీవ్రత ఎక్కువైన కొద్ది వేగంగా ఈదుతుంది.
చంద్రుని దశలపై కొన్ని జీవుల ప్రవర్తన, చాలా వృక్షాలు, జంతువుల ప్రత్యుత్పత్తి చక్రాలు ఆధారపడి ఉన్నాయి. ఈ చంద్రమాన ఆవర్తనీయత ఎక్కువగా సముద్రజీవులలో కనిపిస్తుంది. ఉదా: ఎర్ర సముద్రంలో ఉండే సీ ఆర్చిన్ లముష్కాలు, అండాలు పెరగడం, బీజకణాలు విడుదలకావడం పౌర్ణమి నాడు జరుగుతుంది. దక్షిణ పసిఫిక్ మహాసముద్రపు పాలోలో వార్మ్ (యూనిస్ విరిడిస్) అనే అనెలిడాకు చెందిన పాలికీటా జీవులు అమావాస్యకు కొన్ని రోజుల ముందు అసంఖ్యాకంగా నీటి ఉపరితలానికి వచ్చి గుడ్లను, శుక్రకణాలను విడుదల చేస్తాయి.
సూర్యకాంతిలోని అతినీలలోహిత కిరణాలు (Ultraviolet rays) సూక్ష్మజీవులను చంపుతుంది. సుదీర్ఘకాలంగా ఈ కిరణాల తాకిడి వల్ల జంతువులలో చర్మ కాన్సర్ వ్యాధి వస్తుంది. ఈ కిరణాలు చర్మంలోని స్టిరాల్ పదార్ధాలను విటమిన్ డిగా మారుస్తాయి. తేనెటీగ వంటి కొన్ని కీటకాలు అతినీలలోహిత కిరణాలను గ్రహించగలవు.
కాంతి తీవ్రత పెరిగిన కొద్దీ ఎంజైములు క్రియాశీలత పెరిగి జీవక్రియల రేటు పెరుగుతుంది. కాంతి తీవ్రత పెరిగిన కొద్దీ మొక్కలలో కిరణజన్య సంయోగక్రియ రేటు ఒక హద్దు వరకు పెరుగుతుంది. దాని తరువాత కాంతి వీవ్రత పెరిగితే క్లోరోఫిల్ రంగుపోయి పాలిపోతుంది. క్రియారేటు తగ్గుతుంది. గుహలలో నివసించే జంతువుల జీవక్రియల రేటు తక్కువగా ఉంటుంది.
సూర్యరశ్మి కాంతివంతమైన మేఘం.
ప్రపంచంలో చాలా రకాలైన కాంతి ఉత్పాదకాలు ఉన్నాయి. వీనిలో ఎక్కువగా ఉష్ణాన్ని కూడా పుట్టిస్తాయి. అన్నింటికంటే ముఖ్యమైనది సూర్యుని నుండి వచ్చే సూర్యరశ్మి సుమారు 6,000 K అత్యధికమైన కంటికి కనిపించే కాంతిని విడుదల చేస్తుంది.
కొన్ని అణువులు కాంతిని విడుదల చేస్తాయి. డయోడ్ లు, నియాన్, పాదరసం దీపాలు,, సోడియం జ్వాలలు ఒక నిర్ధిష్టమైన రంగులో కాంతివంతమై వెలుతురునిస్తాయి. కొన్నింటిని ప్రేరేపించవచ్చును. ఉదా. లేజర్
కొన్ని రసాయనాలు కాంతిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. వీటిని రసాయనిక సందీప్తి (chemoluminescence) అంటారు. కొన్ని జీవులలో కూడా ఇలాంటి కాంతి విడుదలౌతుంది. దీనిని జీవ సందీప్తి (bioluminescenc) eఅంటారు. ఉదా. మిణుగురు పురుగులు
విక్షనరీ, స్వేచ్చా నిఘంటువు లో కాంతిచూడండి.
↑ Julio Puente Azcutia, Nicolás Romo Baldominos, Aureli Caamaño Ros; et al. (2015). Física y química. 1 Bachillerato. Savia. Ediciones SM. ISBN 9788467576511. Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
anni jeevula jeevakriyalanu kaanti (latin: Lux, jarman: Licht, spanish, porchugies: Luz, aanglam: Light, frenchi: Lumiure) prabhaavitam chestundi. kaantiki mukhyamaina utpatti sthaanam suuryudu. jeevulannee pratyakshamgaa leda parokshamgaa suuryuni nunchi saktini pondutaayi. suuryudu vikirana saktini vidyudayaskaanta taramgaalugaa vidudala chestaadu.[1] veetilo deninaite manavudi kannu grahincha galugutundo daanni druggochara kaanti leda druggocha varnapatalam antaaru. deeni tarangadairghyam 380 nm nunchi 760 nm varaku untundi.[2] sourasaktilo chala takkuva bhagam matrame vaataavaranam paipora varaku cherutundi. indulo 45 saatam matrame bhootalaaniki cherutundi. jeevulaku labhinche mottam kaanti aavaasam, rutuvulanu batti maarutundi.
kaantiki kana swabhaavamuu, taranga swabhaavamuu samyuktamgaa avibhaajyamgaa untaayi. oke prayogam dwara kaantikunna taranga swabhaavaannii, kana swabhaavaannii eka kaalamlo pariseelinchalemu. idhi vakreebhavanam, vivartanam, vyatikaranam, dhruvanam ane dharmalanu kaligi untundi. kaantikunna taranga swabhaavaaniki ee drugvishayaalu kaaranamu. kaanti vidyutpalitamu, compton phalitamu, kaanti rasaayanika charyalu, krishna vastu vikiranam, udgara varnapataalu vanti prayoga phalitaalu, pariseelanalu kaantikunna kana swabhaavaanni suuchistaayi. prayoga puurvakamgaa rendu lakshanaalu eka samayamlo undatam valana kaantiki kana-taranga dwandva swabhaavam undantaara.[3]
kaantini vedajalle janaka sthaanaaniki deepti (luminosity) anedi oka lakshanam. kaantini vedajalle janaka sthaanam sekanduki entha saktini vidudala chestunnado daanini deepti andaam. janaka sthaanam entha prakaasavantam (brightness) gaa unte anta ekkuva saktini virajimmutuunnatlu lekka.
deepti anedi oka nakshatram tana uparitalam nundi entha kaantini vedajallutunnado cheppe kolamanam; anagaa sekanduki entha saktini vedajallutunnado cheppe kolamanam; nakshatram uparitalam daggarakivelli kolavalemu kanuka aa nakshatraanni oka praamaanikamaina dooramlo nilipi chusinappudu kantiki kanipinche kaantini kolustaaru; deenine absolute magnitude of a star ani kuudaa antaaru; it is the brightness with which a star would appear if placed at a distance of 10 parsecs = 32.6 light years;
kaanti paryaavaranamlo oka mukhya kaarakam. jeevaraasulapai deeni prabhaavam nirdhishtamgaanu, disavantamgaanu untundi. jeevula perugudala, sareeravarnam, chalanam, drushti, pravartana, kaanti aavartitvam, sarkedian rithams vanti jeevakriyalanu kaanti prabhaavitam chestundi. mokkalalo patraharitam abhivruddhiki, kiranajanya samyogakriyaku, mokkalaku, jantuvula perugudalaku, pratyutpattiki mukhyamgaa kaanti avasaram.[4][5]
kaanti prabhaavitamayi oka nirdhishta disalo chalanam jarapadaanni kantigatikramam antaaru. oka vaela jantuvulu kaantivaipu chalanam chesinacho daanni dhanatmaka kantigatikramam ani, kaantinunchi dooramgaa chalanam cheste daanni runaatmaka kantigatikramam ani antaaru. yuglina vanti jantuvulu dhanatmaka kaanti chuupu gatikramakaalu. flocaria, vaanapaamu, boddinkalu vantini runaatmaka kaanti gtikramakalanu chuuputaayi.
kaanti valana jantuvulalo kalige disaleni chalana pratikriya. deenilo kaanti teevrata jantuvula chalanavegaanni nirdhaaristundi. masal endrakaya (crab), pennateris maculates ku chendina kalluleni dimbhakaalu, kaanti teevrata ekkuvaina koddi vegamgaa eedutundi.
chandruni dasalapai konni jeevula pravartana, chala vrukshaalu, jantuvula pratyutpatti chakralu aadhaarapadi unnaayi. ee chandramaana aavartaneeyata ekkuvagaa samudrajeevulalo kanipistundi. udaa: erra samudramlo unde see archin lamushkaalu, andaalu peragadam, beejakanaalu vidudalakaavadam pournami naadu jarugutundi. dakshina pasific mahasamudrapu palolo warm (unis viridis) ane anelidaaku chendina palikita jeevulu amavasyaku konni rojula mundu asankhyaakamgaa neeti uparitalaaniki vachi gudlanu, sukrakanaalanu vidudala chestayi.
suuryakaantilooni atineelalohita kiranaalu (Ultraviolet rays) suukshmajeevulanu champutundi. sudiirghakaalamgaa ee kiranaala taakidi valla jantuvulalo charma consor vyaadhi vastundi. ee kiranaalu charmamloni stiral padaardhaalanu vitamin diga maarustaayi. theneteega vanti konni keetakaalu atineelalohita kiranaalanu grahinchagalavu.
kaanti teevrata perigina koddi enjaimulu kriyaaseelata perigi jeevakriyala retu perugutundi. kaanti teevrata perigina koddi mokkalalo kiranajanya samyogakriya retu oka haddu varaku perugutundi. daani taruvaata kaanti veevrata perigithe chlorophyl rangupoyi paalipotundi. crearate taggutundi. guhalalo nivasinche jantuvula jeevakriyala retu takkuvagaa untundi.
suuryarasmi kaantivantamaina megham.
prapanchamlo chala rakaalaina kaanti utpaadakaalu unnaayi. veenilo ekkuvagaa ushnaanni kuudaa puttistaayi. annintikante mukhyamainadi suuryuni nundi vache suuryarasmi sumaru 6,000 K atyadhikamaina kantiki kanipinche kaantini vidudala chestundi.
konni anuvulu kaantini vidudala chestayi. diod lu, nian, paadarasam deepaalu,, sodium jwaalalu oka nirdhishtamaina rangulo kaantivantamai veluturunistaayi. konnintini prerepinchavacchunu. udaa. lager
konni rasaayanaalu kaantini utpatti chestayi. veetini rasaayanika sandeepti (chemoluminescence) antaaru. konni jeevulalo kuudaa ilanti kaanti vidudalautundi. deenini jeeva sandeepti (bioluminescenc) eantaaru. udaa. minuguru purugulu
vikshanari, swechha nighantuvu loo kantichudandi.
u Julio Puente Azcutia, Nicolus Romo Baldominos, Aureli Caamauo Ros; et al. (2015). Fusica y quumica. 1 Bachillerato. Savia. Ediciones SM. ISBN 9788467576511. Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)