''అట్లా కాదోరు. అనుకున్నప్పుడు అనుకున్న రీతిలో పనులు జరుగుతే బావుంటుంది. రేపటి సంగతేమిటో ఎవరు ఏం చెప్పగలరు? మన రామకృష్ణకు చెప్తాను, మన ప్రయాణానికి ఏర్పాట్లు చెయ్యమని'' అని వాడన్నాక నాకు కాదనే ధైర్యం లేకపోయింది.
రామకృష్ణ, బుచ్చిబాబుతో కల్సి పనిచేసిన సహూద్యోగి. మంచి స్నేహితుడు. ఏ ప్రయాణం చెయ్యాలన్నా బాగా ఆలోచించి చక్కగా ఏర్పాట్లు చేసే మనిషి, ఓర్పున్న మనిషి. బుచ్చిబాబులాగా మంచి భక్తిపరుడు.
రామకృష్ణ ఏర్పాటు ప్రకారం నేను, బుచ్చిబాబు, రామకృష్ణ దంపతులం, మా ఆవిడ అక్కా, చెల్లెలు ఇద్దరు మొత్తం ఎనిమిది మందిమి 2014 మే 23న, స్పయిస్‌జట్‌లో హైదరాబాదునుండి ఢిల్లీకి, అక్కడనుండి సీదా ఖాట్‌మండూకు ప్రయాణం కట్టాం.
మర్నాడు పొద్దున నేపాల్‌ బయల్దేరి వెళ్ళాల్సి ఉండగా, నేను కంప్యూటర్‌ ముందు కూర్చున్నాను. నాకో దురలవాటో, మంచి అలవాటో ఉంది. మనం వెళ్ళబోయే ప్రదేశం గురించి కొద్దిగా నయినా తెలిసిఉంటే విషయాలు బాగా అర్థమవుతాయని నా ఆలోచన. ఈ కంప్యూటరు యుగంలో అందుకు పెద్దగా బాధపడే పనిలేదు. ఇంటర్నెట్‌లో సమాచారమంతా లభ్యమే. అందుకోసమే నేను ఇంటర్నెట్‌లో సమాచార గ్రహణం చేస్తున్నాను.
''ఇంకా ఏమిటి ఆ పాడు కంప్యూటరు చూస్తూ కూర్చున్నారు. లేచి కావాల్సిన సామాన్లేవో సర్దే ఆలోచనేమయినా ఉందా, లేదా?'' అంది ఇంటావిడ, నన్ను గదమాయిస్తూ. ఆమెను పెళ్ళి చేసుకున్నప్పటినుండి అలా గదాయించే హక్కు ఆమెకు దఖలు పడింది.
అలా ఆవిడ అదిలించాక, నాకింక విషయాలు పూర్తిగా తెల్సుకునే అవకాశం లభించలేదు. రాజకీయ చరిత్ర తెల్సింది. అయితే, ఒక దేశమంటే రాజులు, రాజ్య విస్తరణ కాంక్షా యుద్ధాలు మాత్రమే కాదు. అక్కడి ప్రజల జీవన పరిస్థితులు ఎలా ఉన్నాయి. ఎలాంటి ఆర్థిక, సాంఘిక పరిస్థితుల్లో వాళ్ళు జీవనం గడిపారు, గడుపుతున్నారు అని తెలుసుకోవటమే అసలు చరిత్రట!
మర్నాడు షంషాబాద్‌ ఎయిర్‌పోర్టులో కలిశారు. బుచ్చిబాబు, రామకృష్ణలు వారి కుటుంబాలతో. మేం ఖాట్‌మండూ చేరేసరికల్లా సాయంత్రం ఐదు గంటలయింది. మా టూర్‌ ఏజెంటు వచ్చాక, అతడు కారులో మమ్మల్ని ఒక హూటల్‌కు తీసుకువెళ్ళాడు. నేపాల్‌ భారతదేశానికి భిన్నంగా ఉండదు. మనమేదో కొత్త ప్రదేశానికి వచ్చామన్న కుతూహలమూ కలుగదు. ఉత్తరభారతంలో ఏ నగరానికో వెళ్ళినట్లుంటుంది. నేపాలీ భాష మనకు రాదని బాధ పడాల్సిన పనిలేదు. అక్కడి వాళ్ళందరికీ హిందీ బాగా అర్థమవుతుంది. మన రూపాయి చెల్లుబాటవుతుంది. భారత రూపాయికి విలువెక్కువ.
ఆరోజు రాత్రి హూటల్లో నిద్రపోయాక, మర్నాడు పొద్దున ఒక మినీ వాన్‌లో ఖాట్మండూ దర్శనానికి బయలుదేరాం. అక్కడే మాకు వినరు శ్రీ వాత్సవ్‌ను, అతడి భార్య సప్నాదేవినీ మాకు మా టూర్‌ ఆపరేటర్‌ పరిచయం చేశాడు. వాళ్ళది ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని షాV్‌ాజహాన్‌పూర్‌. అతను మా టూరు ఆపరేటర్‌ గైడు కనుక మమ్మల్నందర్నీ ఒక బృదంగా చేశాడు. మొదట్లో రిజర్వ్‌డ్‌గా ఉండే శ్రీవాత్సవ్‌ పరిచయం అధిక మయాక సరదా మనిషి అన్పించాడు.
అతడు పూర్తిగా హేతువాది, సామ్యవాది. ''మరెందుకొచ్చావయ్యా, తీర్థయాత్రలకు'' అనడిగాను అతన్ని ఇంగ్లీషుల్లో. ''మీకు భగవంతుడంటే పూర్తి విశ్వాసం ఉందా?'' అనడిగాడతను.
అతడు నవ్వాడు, ''ఓ కె. ఐ డోంట్‌ వాంట్‌ టు కాంట్రడిక్ట్‌ ఇట్‌. మా ఆవిడ నాలాగా కాదు, మహా భగవద్భక్తురాలు. ఆమె తీర్థయాత్రకు, నేను విహార విజ్ఞానయాత్రకు వచ్చాం'' అని అతను భార్యను చూసి ఒక చిరునవ్వు చిలకరించాడు.
''అబ్‌ బోలే తొ ఠీక్‌ హై. ఫిర్‌ కభీ న బోల్నాకి ఆప్‌కో భగవాన్‌కే ఉప్పర్‌ విస్వాస్‌ నహీం'' అని చెంపలు వాయించుకుని, దేవుడికి దణ్ణం పెట్టుకున్నది ఆమె.
ఆవిడను చూశాక, ముందే ఒక మాట చెప్పుకోటం ఉత్తమమని నాకన్పించింది. మా బృదంలో ఆస్తికులు, భౌతికవాదులు, సామ్యవాదులు ఉన్నారు. స్త్రీలలో ఇలాంటి తెగల విభజన లేదు. వాళ్ళందరికీ కొద్దిగానో, గొప్పగానో భగవంతుడిపట్ల విశ్వాసం ఉంది.
ఇంక మా టూర్‌ ఆపరేటర్‌ ఒట్టి వాగుడుకాయ. పేరు గోరఖ్‌నాథ్‌. అతడు హిందీలో మా కన్ని విషయాలు వివరించేవాడు. అతడు నిజానికి ఇక్కడివాడు కాదు. గోరఖ్‌పూర్‌ నివాసి. అది నేపాల్‌ సరిహద్దుల్లో ఉంది కనుక, ఇక్కడకు ఉపాధి వెతుక్కోటానికి వచ్చిన అతనికి తను గోరఖ్‌పూర్‌లో ఉన్నట్లే ఉండేది. కనుక, మాకు ఏం కావాలో అతడికి బాగా తెల్సు. యేండ్లబట్టీ నేపాల్‌లో ఉండటంవల్ల నేపాల్‌ చరితంత్రా అతడికి బాగా తెల్సు. ఆ భాషా తెల్సు. ఇంగ్లీషూ బాగా మాట్లాడుతాడు. గైడుగా చేయటం వల్ల అది పట్టుబడి ఉంటుందని నేననుకున్నాను.
అతను చెప్పిన ప్రకారం క్రీపూ. 6వ శతాబ్దంలోనే దక్షిణ నేపాలులో చిన్న చిన్న రాజ్యాలు ఏర్పాటవసాగాయి. వాటిల్లో ఒక రాజ్యం శాక్యరాజ్యం. రాజు సుద్ధోధనుడి కొడుకు సిద్ధార్థుడు, రాజ్యాన్ని భార్యను, కొడుకును త్యజించి, ఆత్మపరిత్యాగపు జీవితం గడిపాడు. చివరకు, బోధివృక్షం క్రింద జ్ఞానం లభించి, ప్రపంచంలోని దు:ఖానికి కారణాన్నీ, దాని నివారణోపాయాన్నీ కనుగొన్నాడు, బౌద్ధమత స్థాపకుడయ్యాడు. తరువాతి కాలంలో నేపాల్‌ మౌర్య సామ్రాజ్యంలో భాగమయింది. పద్ధెనిదవ శతాబ్దంలో పృథ్వీ నారాయణ్‌ తన ప్రాంతం ఘూర్ఖా భూమి నుండి దేశాన్ని ఏకత్రితం చేశాడు; కొంతకాలంపాటు దాన్ని గూర్ఖారాజ్యమన్నారు. 1846లో, అధికారం పొందిన రాణాలు నేపాల్‌ను బయటి ప్రపంచం నుండి వేరుచేశారు. 1996లో మార్కిస్టు తీవ్రవాదులు రాచరికానికి వ్యతిరేకంగా విప్లవం లేవనెత్తారు. పదేళ్ళపాటు అంతర్యుద్ధం కొనసాగాక, 2008లో రాచరికం రద్దయింది, ఇంకా అక్కడ ప్రజాస్వామ్యం శైశవదశలోనే ఉంది, కుదుటపడలేదు.
అయితే, గోర్‌ఖ్‌బాబు శ్రీవాత్సవ్‌ ప్రచండ గూర్చీ, మావోయిస్టు పార్టీ గురించీ ప్రశ్నించటంతో, గైడు చెప్పే ఆ మాటల్లో ఆసక్తి లేకపోయిది మిగతా వారికి. 2006లో నేపాల్‌ లౌకికరాజ్యమయింది. 2008 ఎన్నికల్లో పెద్దపార్టీగా అవతరించిన మావోయిస్టులు రాచరికానికి ఉద్వాసన పల్కారు. ప్రచండ ప్రధాన మంత్రి అయాడు. అతడికీ దేశసేనాద్యక్షుడు కత్వాల్‌కూ పడలేదు. సేనాధ్యక్షుడిని తొలగించాలని భావించిన ప్రధానికి దేశాద్యక్షుడు రామ్‌భరన్‌ యాదవ్‌ అడ్డొచ్చాడు. ఫలితంగా మావోయిస్టు పార్టీ ప్రభుత్వం నుండి వైదొలగింది. ''మావోయిస్టులు ఇప్పటికీ సైన్యం సివిలియన్‌ కంట్రోల్‌లో ఉండాలని అంటారు. తమకు స్వాతంత్య్రం తీసుకువచ్చింది. అరాచకమే కానీ, ప్రజా సంక్షేమం కాదని సాధారణ జనం భావిస్తారు. ద్రవ్యోల్బణం పెరిగిపోయింది. దేశ ఆర్థిక పరిస్థితి కుంటుపడింది. పేదరికం, అభద్రతాభావం, అనిశ్చయత్వంలో జనం కొట్టుమిట్టాడుతున్నారు. అసలీ రాజకీయ పార్టీలు దేశానికి ప్రజాతంత్ర రాజ్యాంగాన్ని అందించగలవా అని ప్రజలు సందేహిస్తుంటారు'' అని చెప్పాడు గోరఖ్‌. తర్వాత వాళ్ళ సంభాషణ జనం రద్దీలో కలసిపోయి మాకు అర్థం కాలేదు. మమ్మల్ని పశుపతినాథ ఆలయానికి తీసుకువెళ్తూ, శ్రీవాత్సవ్‌ ప్రశ్నలకు, తన అభిప్రాయలు జోడించి చెప్పసాగాడు గోరఖ్‌నాథ్‌.
నాకప్పుడు అన్పించింది. గైడు సామాన్యమైనవాడు కాదని. అతని దగ్గరగా వెళ్ళి ''నీకు బిశ్వేశ్వర్‌ ప్రసాద్‌ కొయిరాలా తెల్సునా? అతడు మంచి రచయిత అని విన్నాను. చక్కటి కథలూ రాశాడని చెప్పారు, నిజమేనా?'' అనడిగాను.
''ఆయన 1959-60ల్లో పద్ధెనిమిది నెల్లు నేపాల్‌ ప్రధానిగా పనిచేశాడు. బెనారస్‌లో పుట్టిన ఆయన హిందీలోనూ మంచి రచయితే. విద్యాభాసం కలకత్తా, వారణాసిల్లో. నేపాలీ కాంగ్రెస్‌ను స్థాపించాడు. 1951లో విప్లవాన్ని ప్రారంభించి ప్రధాన మంత్రి అయాడు రాజు మహేంద్ర రాజ్యాంగాన్ని నిలుపుదలచేసి, కొయిరాలనూ, తదితరులనూ జైలులో ఉంచాడు. గొంతు క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతున్నా అతడు చాలకాలం జైలునుండి విడుదలకాలేదు. అమెరికాలో క్యాన్సరు చికిత్సకు ప్రభుత్వం అనుమతించింది. తిరిగివచ్చాక కూడ అతడు రాజకీయాలనుండి తప్పుకోలేదు. 1982లో ఖాట్మండూలో మరణించాడు. అశేష జనవాహిని అతడి అంత్యక్రియలకు హాజరయింది. కొయిరాలా జీవితమంతా రాజకీయాల్లో గడిచినా, తన రచనల్లో మాత్రం ఎక్కడా ఆ చాయ కన్పడదు. ఆయన మనవరాలే మన హిందీ సినిమా తార మనీషా కొయిరాలా'' అని చెప్పాడు గోరఖ్‌ బాబు.
ఆ తర్వాత చాల విషయాలు చెప్పాడు గోరఖ్‌బాబు. భారతదేశంలోని కులవ్యవస్థ ఇక్కడా నెలకొని ఉంది. భూమిలేని పేదలు, భూస్వాములు ఉన్నారు. రాజ్యపాలన ఏ కొద్దిమంది సమాజశ్రేష్ఠుల చేతిలోనో ఉంది. వాళ్ళు ఉన్నత కుల, విద్యాధిక వర్గానికి చెందిన పహరీలు-అంటే బ్రాహ్మణులు, ఛత్రీలు. వీరందరిపైనా ఉన్న రాజు తన స్వంత బలం మీద ప్రభుత్వాన్ని నడపలేడు. 'న విష్ణు:పృథివీపతి:' అన్న భావనే అయన్నక్కడ నిలిపింది. భారతదేశంలో లాగానే. ఇక్కడా విద్య, వైద్యాలకు ప్రాధాన్యత లేదు. నేపాలీ ప్రజల ముఖ్య జీవనాధారం వ్యవసాయం. మనకు పంట ఎంత కావాలి. అని ఎవరూ అంచనాలు వేయరు. ఏ పంటకైనా గిట్టుబాటుధర ఒకటే అయితే, అధిక లాభాలు గడించి పెట్టే వాణిజ్య పంటలే వేయడు రైతు. ఒకప్పుడు మారిజువానా పంట అధికంగా సాగులో ఉండేది. 1960-70లలో నేపాల్‌ హిప్పీలకు ఆశ్రయమైపోయింది. దీన్ని ''హిప్పీ-షంగ్రీలా'' అని కూడ అనేవారు. వెర్రితలలు వేసిన పాశ్యాత్యనాగరికతా రూపంలో హిప్పీలు ఇక్కడ అవతరించేవారు. అందుకు కారణం మారిజువానా, హాషిష్‌లు చవగ్గా దొరకటమే. గిరాకీ ఉంటే, ఉత్పత్తికూడ పెంచుకోవాలని రైతు చూడటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. మారిజువానా, పంట ఉత్పత్తి అధికమైంది. ప్రభుత్వపు అదుపు నామమాత్రం. 1980ల కల్లా గ్రేడు పెరిగింది. క్రాక్‌, కొకెయిన్ల అమ్మకాలు బాగా పుంజుకున్నాయి. యువతా డ్రగ్స్‌కు అలవాటయింది, వాటిని అమ్మటంతో వాళ్ళు లాబాలూ చేసుకున్నారు. వ్యవసాయం తర్వాత నేపాల్‌లో పాకృతిక వనరు జల విద్యుత్తు. ఖిమ్తీఖోలా, భోటేకోసీలు చెప్పుకోవల్సిన హైడ్రో ఎలక్ట్రిక్‌ ప్రాజెక్టులు. ఆ తర్వాత, పర్యాటక రంగంనుండి నేపాల్‌కు ఎంతో ఆదాయం లభిస్తుంది.
పశుపతినాథుడి మందిరం భాగమతీ నదీతీరంలో ఉన్నది. అది హిందువులకు పవిత్ర పుణ్యక్షేత్రం. అక్కడ శివరాత్రి చాల గొప్పగా, ఘనంగా జరుగుతుందట. ''భారతదేశంలోని పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలు శరీరమైతే, ఖాట్మండూలోని పశుపతినాథుడి జ్యో తిర్లింగం శిరస్సని భావిస్తారు.'' అని చెప్పాడు గైడు గోరఖ్‌నాథ్‌.
''అది సహజమేలే. భారత ఉపఖండ పటాన్ని పైనుండి కిందకు చూస్తే, నేపాల్‌ పైనే ఉన్నట్లు ఉంటుంది. కదా? క్రింది భాగం శరీరం అయితే పై భాగం శిరస్సే కదా? అంతా కల్పన!'' అన్నాను నేను.
''తప్పు, చెంపలేసుకోండి. అపచారం మాటలు మాట్లాడకండి. కల్పనేమిటి, అతను ఈ జ్యోతిర్లింగాన్ని శిరస్సంటూంటే!'' అంది మా ఆవిడ కసురుకుంటూ.
''అంటే విజ్ఞలెవరు? మేం అజ్ఞానులం, మీరు విజ్ఞలనా మీ ఉద్దేశం''? అంది మా ఆవిడ. దేవుడికి సంబంధించిన విషయాల్లో ఎలాంటి వక్రభాష్యాలకూ తావులేదని ఆవిడ నిశ్చితాభిప్రాయం.
గోరఖ్‌నాథ్‌కు మేం ఏవిషయంలో కీచులాడుకున్నామో ఇదమిత్థంగా తెలియలేదు కానీ, ఏదో వాగ్వాదం అయిందని తెల్సుకున్నాడు. అతడు చెప్పసాగాడు.''శివపురాణంలో ఈ దేవుడు మన కోరికలన్నీ ఈడేరుస్తాడని ఉన్నది..''అన్నాడు.
''వీడు శివపురాణం చదివాడు కాబోలు! అయినా ఏ దేవుడు మన కోర్కెలు తీర్చడు?'' అన్నాడు శ్రీవాత్సవ్‌ నాతో మెల్లగా.
''వచ్చిన చిక్కేమిటంటే, మనిషి కోర్కెలు అనంతాలు, వనరులు పరిమితం అని ఆర్థికశాస్త్రం చెబ్తోంది. వనరులను పరమాత్ముడుకూడ పెంచలేడు. మానవుడి కృషి లేకుండా?''
''ఇరు రకాల పురోహితులు పశుపతినాథుని సేవలను నిర్వహిస్తుంటారు. వారు భట్టులు, భండారీలు. భట్టులు నిత్య పూజాదికాలు నిర్వహిస్తారు. వీరిలో నలుగురు భట్టులు మాత్రమే లింగాన్ని స్పృశించగలరు. వీరు వేదశాస్త్రపారంగతులు. దక్షిణభారతదేశంలోని కర్ణాటక ప్రాంతపు హవ్వక బ్రాహ్మణ కుటుంబానికి చెందినవారు. వీరు శృంగేరీ పీఠంలో ఋగ్వేదం, శివాగమాలను అధ్యయనం చేస్తారు. వారికి కాశీమఠంలో పశుపతి యోగ దీక్షను ఇవ్వటం జరుగుతుంది. హరిద్వారంలో సామవేదగానం నేర్చుకుంటారు. అలా నిష్ణాతులయ్యాక, వారిని పరీక్షించిన పశుపతినాథ ఆలయపు రాజగురువు ఆలయంలో పూజారులుగా వారిని నియమిస్తాడు. మొత్తం భారతదేశాన్ని ఏక సాంస్కృతిక దేశంగా మల్చాలని భావించిన ఆది గురువు శంకరాచార్యులు ఇలాంటి సంప్రదాయాన్ని ఏర్పరిచారు. అదిప్పటికీ అలాగే కొనసాగుతున్నది..''
'ఉగ్రవాది యాసిన్‌ భట్కల్‌కూడ అక్కడివాడే' అన్న ఆలోచన వచ్చింది. అయితే, 'ప్రాంతాన్ని బట్టి, మనుషుల జీవన కార్యకలాపాలను, వారి ప్రవర్తనను నిర్ణయించటం సరైన పని కాదు' అన్న స్ఫురణా కలిగింది.
''అంతకు ముందు సిర్సీనుంచి గిరీశభట్టు, ఆయనకు ముందు, మంగుళూరునుండి వచ్చిన రామకారంత భట్టు, అంతకు ముందు ఉడిపినుండి వచ్చిన గణేశభట్టులు ప్రథాన పూజారులుగా వ్యవహరించారు.''
''వారు భండారీలు. వారినే రాజ్‌భండారీలంటారు. దేవుడి భాండాగార నిర్వాహకులు. వీరు అంతకు ముందు సహాయక పూజారులుగా ఉన్నవారి సంతానం. వారే ఉన్నతవర్గపు కాశ్యపగోత్ర క్షత్రియ కులస్థులయ్యారు. గర్భగృహ నిర్వహణ బాధ్యత వారిదే. వారి నియామకానికి చదువు, వేదశాస్త్రజ్ఞానం పెద్దగా లేకపోయినా ఫరవాలేదు. కానీ, ఆ కులంలో వారు జన్మించి ఉండాలి. నలుగురు జట్టుగా పూర్ణిమనుండి పూర్ణిమ వరకు పనిచేస్తారు. ఆ తర్వాత మరో జట్టు డ్యూటీలోకి దిగుతుంది. మొత్తంగా పనిచేసే భండారీలు 108 మంది.''
''నువ్వు సోమర్‌సెట్‌ మామ్‌ రాసిన 'వర్జర్‌' కథ చదివావురా?'' అనడిగాను. వాడు తల అడ్డంగా తిప్పాడు. 'వీడేదో పిచ్చికూత కూసేట్టున్నాడు' అన్నట్టు నావంక చూశాడు కానీ, అంతమందిలో కసురుకోటం ఇష్టంలేక ఊరుకున్నాడు.
చర్చిలో ప్రథాన ప్రీస్టుకు సహాయకుడుగా పనిచేసేవాడిని వర్జర్‌ అంటారు. చదువు లేదని ఉద్యోగం ఊస్టు చేస్తే, పాన్‌బీడా షాపు తెరిచి బాగా డబ్బు సంపాదించాడు. ఒకసారి బ్యాంకులో డబ్బు దాచాలని వెళ్ళినప్పుడు మ్యానేజరు, 'మీకు చదువు లేకపోతేనే ఇంత డబ్బు గడించారు. చదువుకుంటే మరెంత గడించేవారో!'' అన్నాడు. 'నాకు చదువు వచ్చినట్లుంటే, నేను చర్చిలో వర్జర్‌గా ఉండిపోయేవాడిని' అని జవాబుచ్చాడతను.
ఖాట్మండూను చూపించాక, మమ్మల్ని భక్తపూర్‌ తీసుకు వెళ్ళాడు గోరఖ్‌ బాబు. ప్రాచీన నేవారు నగరం, రాజధాని ఖాట్మండూకు ఎనిమిది మైళ్ళ దూరంలో ఉన్నది. అక్కడ తయారు చేసే పెరుగు అద్భుతమైన రుచిలో ఉంటుందని బుచ్చిబాబు చెప్పాడు. దాన్ని .జుజుధౌ అంటారట!
భక్తపూర్‌ ప్రవేశానికి మనిషికి వందరూపాలు వసూలు చేస్తారు. భక్తపూర్‌ దర్బార్‌ స్క్వేర్‌లో రకరకాల పగోడాలున్నాయి. ఐదంతస్థుల నృత్యపోలా పగోడా, భైరవనాథ, దత్రాత్రేయ, చంగు నారాయణ్‌ ఆలయాలు దర్శించాం. నేపాలులో మూడు రకాల వాస్తు మందిర నిర్మాణాలున్నాయి. ఒకటి, పగోడాశైలి. అందుకు ఉదాహరణ భక్తపూర్‌లోని న్యతపోలా ఆలయం. అది సిద్ధలక్ష్మీ ఆలయం. పగోడాలు సామాన్యంగా ఒకటి, రెండు ఆంతస్థులో ఉంటాయి కానీ, న్యతపోలా ఆలయంలో ఐదు అంతస్థులు ఉన్నాయి. మొదటి అంతస్థు కప్పుచాల పెద్దదిగా ఉండి, పై అంతస్థుల కప్పులు పోనుపోను చిన్నవవుతాయి. ఈ కప్పులకు మద్దతునిస్తూ దారు చిలకలుంటాయి. కప్పులను రాగి, లేక బంగారు మలాము పూతతో ఆలంకరిస్తారు కప్పుల చివరలకు గంటలు బిగిస్తారు. అందువల్ల కొద్దిగా గాలి వీచినా గంటలు గణగణ మోగుతుంటాయి. ఆలయంలోకి వెళ్ళటానికి ఐదు మెట్ల వరసలు, ఆలయం చుట్టూతా ఉన్నాయి. మెట్ల మధ్య చేసిన ప్రవేశపు నడవా కిరుపక్కలా రకరకాల జంతుమూర్తులు ఆహ్వానం పల్కుతుంటాయి. లోపల రకరకాల హిందూ, బౌద్ధ దేవతల చిత్రాలు ఆలంకరించి ఉంటాయి. నృత్యపోలా ఆలయానికి కొద్ది దూరంలో భైరబ్‌నాథ్‌ ఆలయముంది. అది కూడ పగోడా శైలి నిర్మాణమే. కానీ అందులో మూడు అంతస్థులే ఉన్నాయి. దత్తాత్రేయ ఆలయం ఏక వృక్ష కాండంతో నిర్మించారని అంటారు. చాల పురాతనమైనది. దీన్ని క్రీ.శ 1427లో నిర్మించారు. ఇదికాక, శిఖర, స్తూప శైలి నిర్మాణాలూ ఉన్నాయి. భారతదేశంలో మనం వీటిని చూడవచ్చు.
అక్కడకు కొన్ని కిలోమీటర్ల దూరంలో కైలాస మహాదేవుడి విగ్రహం తీర్థయాత్రీకులనెంతో ఆకర్షించే రీతిలో ఉంది. 143 అడుగుల ఎత్తున్న విగ్రహమది. దాని నిర్మాణాన్ని 2012లో పూర్తిచేశారట! ఇది పూర్తిగా నవీనమయింది. దాన్ని చూసిన మామిత్ర బృందంలో ఆడా, మగా అందరూ-నేనూ, శ్రీవాత్సవ్‌ తప్ప-వినీతులయిపోయారు. అక్కడ ఫొటోలుకూడ దిగారు. శ్రీవాత్సవ్‌ను ఫొటో దిగటానికి అతడి భార్య బలవంత పెట్టవల్సి వచ్చింది. విగ్రహానికి ఆ రంగులు వేసిన తీరు నాకు నచ్చలేదు.ఎలాంటి రంగులపూతలు లేకుండా రాతిలో మల్చిన శిల్పాలు నాకు బాగా నచ్చుతాయి.
ఈ ఆలయ వాస్తు నిర్మాణ శైలులను గురించి గోరఖ్‌ చెప్పేటప్పుడు రామకృష్ణ శ్రద్ధగా విన్నాడు. శిఖర, వాస్తు శైలీ నిర్మాణాలను అతడు భారతదేశంలో ఎన్నింటినో చూసి ఉండొచ్చు.
రాష్ట్ర మంత్రి తుమ్మల నాగేశ్వరరావు, ఎంఎల్‌ఏ జలగం వెంకట్రావ్‌ పంతాలకు పోకుండా రైతుల శ్రేయస్సును దృష్టిలో ఉంచుకుని వెంటనే పామాయిల్‌ రెండో ఫ్యాక్టరీ నిర్మాణం చేపట్టాలని రైతు సంఘం జిల్లా ప్రధాన కార్యదర్శి నున్నా నాగేశ్వరరావు అన్నారు. స్థానిక మంచికంటి భవన్‌లో ఆదివారం ఏర్పాటు చేసిన విలేకర్ల సమావేశంలో ఆయన మాట్లాడుతూ అశ్వారావుపేటలో ఉన్న ఫ్యాక్టరీలో పంటను కోనుగోలు చేయకపోవటంతో నిల్వ ఉండి గెలలు కుళ్లిపోతున్నాయని, ఈ నెల రోజుల్లోనే రూ.2.50 కోట్ల నష్టం వాటిల్లిందని అన్నారు. ఫ్యాక్టరీలో కొనుగోలు చేయకపోతే పక్క రాష్ట్రంలో ఉన్న అయిల్‌ ఫెడ్‌ అధికారులు ఇతర ఫ్యాక్టరీలతో మాట్లాడి చర్యలు తీసుకోవాలన్నారు. రైతులు కలెక్టర్‌కు వినతిపత్రం ఇచ్చినా ఫ్యాక్టరీకి నాలుగు రోజుల పాటు సెలవు ప్రకటించి నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించారన్నారు. రైతుల పంటను కోనుగోలు చేయాలని, పెండింగ్‌లో ఉన్న ఫ్యాక్టరీ నిర్మాణం చేపట్టాలని డిమాండ్‌ చేశారు. రైతు సంఘం జిల్లా అధ్యక్షులు మాదినేని రమేష్‌, ఆశ్వారావుపేట సర్పంచ్‌ కొక్కరపాటి పుల్లయ్య మాట్లాడుతూ రైతులు పండించిన పంటలకు గిట్టుబాటు ధరతో కోనుగోలు చేయకుండా చట్ట విరుద్దంగా అయిల్‌ఫేడ్‌ ఎండి వ్యవహరిస్తున్నారన్నారు. కర్ణాటక ప్రభుత్వం మద్దతు ధర రూ.8500 ఇస్తుంటే మన ప్రభుత్వం అంత ఇవ్వడం లేదన్నారు. ఎకరాకు రూ.8,120 ఖర్చు అవుతుందని 2010-11 సంవత్సరానికి ప్రభుత్వం లెక్కలు వేసిందన్నారు. 2015-16 సంవత్సరంలో పెట్టుబడులు పెరిగిపోయాయన్నారు. టన్నుకు రూ.10వేలతో కోనుగోలు చేయాలని డిమాండ్‌ చేశారు. లేకుంటే భవిష్యత్‌లో ప్రత్యక్ష కార్యచరణ రూపొందిస్తామన్నారు. ఈ విలేకర్ల సమావేశంలో రైతు సంఘం నాయకులు తాతా భాస్కర్‌రావు, మోరంపూడి పుల్లారావు తదితరులు పాల్గొన్నారు.
రైతుల ఆత్మహత్యలపై మంత్రుల ప్రకటనలు సిగ్గుచేటుగా ఉన్నాయని రైతు సంఘం జిల్లా ప్రధాన కార్యదర్శి నున్నా నాగేశ్వరరావు అన్నారు. కలెక్టరేట్‌లో హెల్ప్‌లైన్‌, టోల్‌ఫ్రీ నెంబర్‌ ఏర్పాటు చేయలేదన్నారు. జిఓ 421 ప్రకారం ఆర్‌డిఓ, డిఎస్‌పి, ఎడి ఆత్మహత్య చేసుకున్న రైతు కుంటుంబాన్ని పరామర్శించి విచారించాల్సి ఉందని, అందుకు విరుద్ధంగా విఆర్‌వో, కానిస్టేబుల్‌తో ఆత్మహత్యలను నిర్ధారణ చేస్తున్నారని ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఒక్కో కుటుంబానికి రూ.5లక్షలు ఎక్స్‌గ్రేషియో చెల్లించాలని డిమాండ్‌ చేశారు.
''atla kaadoru. anukunnappudu anukunna reetilo panulu jarugute bavuntundi. repati sangathemito evaru yem cheppagalaru? mana ramakrishnaku cheptaanu, mana prayaanaaniki erpaatlu cheyyamani'' ani vaadannaaka naaku kaadane dhairyam lekapoyindi.
ramakrishna, buchibabuto kalsi panichesina sahuudyogi. manchi snehitudu. e prayaanam cheyyalanna baga aalochinchi chakkaga erpaatlu chese manishi, orpunna manishi. buchibabulaga manchi bhaktiparudu.
ramakrishna erpaatu prakaaram nenu, buchibabu, ramakrishna dampatulam, maa aavida akka, chellelu iddaru mottam enimidi mandimi 2014 mee 23na, spaisnastilo hyderabadunundi dhilleeki, akkadanundi seeda khaatmanduuku prayaanam kattam.
marnadu podduna nepale bayalderi vellalsi undagaa, nenu computerse mundu kuurchunnaanu. nako duralavaato, manchi alavato undi. manam vellaboye pradesam gurinchi koddigaa nayina telisiunte vishayaalu baga ardhamavutaayani naa aalochana. ee kampyuutaru yugamlo anduku peddagaa badhapade paniledu. internetelo samacharamanta labhyame. andukosame nenu internetelo samachara grahanam chestunnanu.
''inka emiti aa paadu kampyuutaru chustuu kuurchunnaaru. lechi kaavaalsina samanlevo sarde alochanemayina undaa, leda?'' andi intavida, nannu gadamaayistuu. aamenu pelli chesukunnappatinundi alaa gadaayinche hakku aameku dakhalu padindi.
alaa aavida adilinchaaka, naakinka vishayaalu puurtigaa telsukune avakaasam labhinchaledu. rajakeeya charitra telsindi. ayithe, oka deshamante rajulu, rajya vistarana kanksha yuddhaalu matrame kaadu. akkadi prajala jeevana paristhitulu ela unnaayi. elanti aardhika, saanghika paristhitullo vaallu jeevanam gadiparu, gaduputunnaru ani telusukovatame asalu charitrata!
marnadu shamshabad aireportulo kalisaru. buchibabu, ramakrishnalu vaari kutumbaalato. mem khaatmanduu cheresarikalla saayantram aidu gantalayindi. maa ture egentu vachaka, atadu kaarulo mammalni oka hootalnku teesukuvellaadu. nepale bhaaratadesaaniki bhinnamgaa undadu. manamedo kotta pradesaaniki vachamanna kutuuhalamuu kalugadu. uttarabhaaratamlo e nagaraniko vellinatluntundi. nepali bhasha manaku raadani baadha padaalsina paniledu. akkadi vaallandarikii hindi baga ardhamavutundi. mana roopaayi chellubaatavutundi. bhaarata roopaayiki viluvekkuva.
aaroju raatri hootallo nidrapoyaka, marnadu podduna oka minee vaanlo khatmandu darsanaaniki bayaluderam. akkade maaku vinaru shree vaatsavnu, atadi bharya sapnadevini maaku maa ture aapareter parichayam cheshaadu. vaalladi uttarapradeshameni shaaVaijaanniperi. atanu maa turu aapareter gaidu kanuka mammalnandarni oka brudamgaa cheshaadu. modatlo reservedloga unde srivatsavan parichayam adhika mayaka sarada manishi anpinchaadu.
atadu puurtigaa hetuwadi, saamyavaadi. ''marendukochavayya, teerthayaathralaku'' anadigaanu atanni ingleeshullo. ''meeku bhagavantudante puurti vishwaasam undaa?'' anadigaadatanu.
atadu navvaadu, ''oo ke. ai donte wante tu contradicte ity. maa aavida nalaga kaadu, mahaa bhagavadbhakturaalu. aame teerthayaatraku, nenu vihara vignaanayaatraku vacham'' ani atanu bhaaryanu chusi oka chirunavvu chilakarinchaadu.
''abhy bole thomaana theeky hai. fire kabhee na bolnaki apeco bhagavanke upparky viswasse naheem'' ani chempalu vaayinchukuni, devudiki dannam pettukunnadi aame.
aavidanu chushaka, munde oka maata cheppukotam uttamamani naakanpinchindi. maa brudamlo aastikulu, bhoutikavaadulu, saamyavaadulu unnaaru. streelalo ilanti tegala vibhajana ledu. vaallandarikii koddigaano, goppagano bhagavantudipatla vishwaasam undi.
inka maa ture aapareter otti vagudukaya. paeru gorakhnethane. atadu hindeelo maa kanni vishayaalu vivarinchevaadu. atadu nijaaniki ikkadivaadu kaadu. gorakhmpuri nivasi. adhi nepale sarihaddullo undi kanuka, ikkadaku upaadhi vetukkotaniki vachina ataniki tanu gorakhmoorelo unnatle undedi. kanuka, maaku yem kaavaalo atadiki baga telsu. yendlabatty nepaleelo undatamvalla nepale charitantra atadiki baga telsu. aa bhasha telsu. ingleeshoo baga matladutadu. gaidugaa cheyatam valla adhi pattubadi untundani nenanukunnanu.
atanu cheppina prakaaram creepoo. 6va sataabdamlone dakshina nepaalulo chinna chinna raajyaalu erpaatavasaagaayi. vaatillo oka rajyam saakyaraajyam. raju suddhodhanudi koduku siddhaarthudu, rajyanni bhaaryanu, kodukunu tyajinchi, aatmaparityaagapu jeevitam gadipadu. chivaraku, bodhivruksham krinda ghnaanam labhinchi, prapanchamloni du:khaniki kaaranaannii, daani nivaaranopaayaannii kanugonnadu, bouddhamata sthaapakudayyaadu. taruvaati kaalamlo nepale mourya saamraajyamlo bhaagamayindi. paddhenidava sataabdamlo pruthvee narayani tana praantam ghurkha bhoomi nundi deshaanni ekatritam cheshaadu; kontakaalampaatu daanni gurkharajyamannaru. 1846loo, adhikaaram pondina raanaalu nepalenu bayati prapancham nundi vaeruchesaaru. 1996loo markistu teevravaadulu raacharikaaniki vyatirekamgaa viplavam levanettaaru. padellapaatu antaryuddham konasagaka, 2008loo racharikam raddayindi, inka akkada prajaaswaamyam saisavadasaloonee undi, kudutapadaledu.
ayithe, goreekhabaabu srivatsavan prachanda goorchi, mavoistu party gurinchi prasninchatamto, gaidu cheppe aa maatallo aasakti lekapoyidi migata vaariki. 2006loo nepale loukikaraajyamayindi. 2008 ennikallo peddapaartiigaa avatarinchina mavoistulu raacharikaaniki udvaasana palkaaru. prachanda pradhaana mantri ayaadu. atadiki desasenadyakshudu katvaalmuu padaledu. senaadhyakshudini tolaginchaalani bhaavinchina pradhaaniki deshaadyakshudu ramibharanni yaadave addochaadu. phalitamgaa mavoistu party prabhutvam nundi vaidolagindi. ''mavoistulu ippatikee sainyam sivilianni controlle undaalani antaaru. tamaku swaatantyram teesukuvachindi. arachakame cony, praja sankshemam kaadani saadhaarana janam bhaavistaaru. dravyolbanam perigipoyindi. desha aardhika paristhiti kuntupadindi. pedarikam, abhadrataabhaavam, anischayatvamlo janam kottumittaadutunna. asali rajakeeya paarteelu deshaniki prajaatantra raajyaamgaanni andinchagalava ani prajalu sandehistuntaaru'' ani cheppaadu gorakh. tarvaata vaalla sambhaashana janam raddeelo kalasipoyi maaku artham kaaledu. mammalni pasupatinaatha aalayaaniki teesukuveltuu, srivatsavan prasnalaku, tana abhipraayalu jodinchi cheppasagadu gorakhnethane.
nakappudu anpinchindi. gaidu saamaanyamainavaadu kaadani. athani daggaragaa velli ''neeku bishweshwarka prasadhe koirala telsuna? atadu manchi rachayita ani vinnaanu. chakkati kathaluu rasadani cheppaaru, nijamena?'' anadigaanu.
''aayana 1959-60llo paddhenimidi nellu nepale pradhaanigaa panichesaadu. benaraselo puttina aayana hindiiloonuu manchi rachayithe. vidyaabhaasam kalakatta, vaaranaasillo. nepali congressenu sthaapinchaadu. 1951loo viplavaanni praarambhinchi pradhaana mantri ayaadu raju mahendra raajyaamgaanni nilupudalachesi, koiraalanuu, taditarulanuu jailulo unchaadu. gontu cancersetho badhapadutunna atadu chaalakaalam jailunundi vidudalakaaledu. americalo canceru chikitsaku prabhutvam anumatinchindi. tirigivacchaaka kuuda atadu rajakeeyaalanundi tappukoledu. 1982loo khaatmanduulo maraninchaadu. ashesha janavahini atadi antyakriyalaku haajarayindi. koirala jeevitamantaa rajakeeyaallo gadichina, tana rachanallo maatram ekkada aa chaaya kanpadadu. aayana manavarale mana hindi sinima taara manisha koirala'' ani cheppaadu gorakh baabu.
aa tarvaata chaala vishayaalu cheppaadu gorakhmbabu. bhaaratadesamlooni kulavyavastha ikkada nelakoni undi. bhoomileni pedalu, bhuswamulu unnaaru. raajyapaalana e koddimandi samaajashreshthula chetilono undi. vaallu unnata kula, vidyaadhika vargaaniki chendina pahareelu-ante braahmanulu, chhatreelu. veerandaripainaa unna raju tana swanta balam meeda prabhutvaanni nadapaledu. 'na vishnu:prudhiveepati:' anna bhavane ayannakkada nilipindi. bhaaratadesamlo lagane. ikkada vidya, vaidyaalaku praadhaanyata ledu. nepali prajala mukhya jeevanaadhaaram vyavasaayam. manaku panta entha kavali. ani evaruu anchanaalu veyaru. e pantakaina gittubatudhara okate ayithe, adhika labhalu gadinchi pette vaanijya pantale veyadu raitu. okappudu marijuwana panta adhikamgaa saagulo undedi. 1960-70lalo nepale hippeelaku aasrayamaipoyindi. deenni ''hippi-shangrila'' ani kuuda anevaaru. verritalalu vesina paasyaatyanaagarikataa roopamlo hippeelu ikkada avatarinchevaaru. anduku kaaranam marijuwana, haashishlu chavagga dorakatame. giraki unte, utpattikuda penchukovaalani raitu chudatamlo aascharyam ledu. marijuwana, panta utpatti adhikamaindi. prabhutvapu adupu namamatram. 1980la kalla gredu perigindi. crocke, kokeyinla ammakaalu baga punjukunnayi. yuvata drugseku alavaatayindi, vaatini ammatamtho vaallu laabaaluu chesukunnaru. vyavasaayam tarvaata nepaleelo paakrutika vanaru jala vidyuttu. khimtikhola, bhotekosilu cheppukovalsina hydro electricke praajektulu. aa tarvaata, paryaataka rangamnundi nepaleku entho aadaayam labhistundi.
pasupatinaathudi mandiram bhagamati nadeeteeramlo unnadi. adhi hinduvulaku pavitra punyakshetram. akkada sivaratri chaala goppagaa, ghanamgaa jarugutundata. ''bhaaratadesamlooni pannendu jyotirlingaalu sareeramaite, khaatmanduulooni pasupatinaathudi jyo tirlingam shirassani bhaavistaaru.'' ani cheppaadu gaidu gorakhnethane.
''adhi sahajamele. bhaarata upakhanda pataanni painundi kindaku chuste, nepale paine unnatlu untundi. kada? krindi bhagam sareeram ayithe pai bhagam shirasse kada? antaa kalpana!'' annaanu nenu.
''tappu, chempalesukondi. apachaaram maatalu matladakandi. kalpanemiti, atanu ee jyotirlingaanni shirassantunte!'' andi maa aavida kasurukuntu.
''ante vignalevaru? mem agnaanulam, meeru vignalanaa mee uddesam''? andi maa aavida. devudiki sambandhinchina vishayaallo elanti vakrabhaashyaalakuu tavuledani aavida nischitaabhipraayam.
gorakhnathenaku mem evishayamlo keechulaadukunnaamo idamitthamgaa teliyaledu cony, edho vaagwaadam ayindani telsukunnadu. atadu cheppasagadu.''sivapuraanamlo ee devudu mana korikalanni eederustaadani unnadi..''annadu.
''veedu sivapuraanam chadivaadu kaabolu! aina e devudu mana korkelu teerchadu?'' annadu srivatsavan naatho mellagaa.
''vachina chikkemitante, manishi korkelu anantaalu, vanarulu parimitam ani aardhikasaastram chebtondi. vanarulanu paramatmudukuda penchaledu. manavudi krushi lekunda?''
''iru rakala purohitulu pasupatinaathuni sevalanu nirvahistuntaaru. vaaru bhattulu, bhandaareelu. bhattulu nitya poojaadikaalu nirvahistaaru. veerilo naluguru bhattulu matrame lingaanni sprusinchagalaru. veeru vedasaastrapaarangatulu. dakshinabhaaratadesamlooni karnaataka praantapu havvaka brahmana kutumbaaniki chendinavaaru. veeru shrungery peethamlo rugvedam, sivaagamaalanu adhyayanam chestaaru. vaariki kaasheemathamlo pasupati yoga deekshanu ivvatam jarugutundi. haridwaaramlo saamavedagaanam neerchukuntaaru. alaa nishnaatulayyaaka, vaarini pareekshinchina pasupatinaatha aalayapu rajaguruvu aalayamlo poojaarulugaa vaarini niyamistaadu. mottam bhaaratadesaanni eka saamskrutika desangaa malchaalani bhaavinchina aadi guruvu sankaraachaaryulu ilanti sampradaayaanni erparichaaru. adippatikii alaage konasaagutunnadi..''
'ugravaadi yasine bhatkalnekuda akkadivade' anna aalochana vachindi. ayithe, 'praantaanni batti, manushula jeevana kaaryakalaapaalanu, vaari pravartananu nirnayinchatam saraina pani kaadu' anna sphurana kaligindi.
''antaku mundu sirseenunchi gireesabhattu, aayanaku mundu, mangulurunundi vachina ramakaranta bhattu, antaku mundu udipinundi vachina ganesabhattulu prathaana poojaarulugaa vyavaharinchaaru.''
''vaaru bhandaareelu. vaarine rajibhandaariilantaaru. devudi bhandagara nirvaahakulu. veeru antaku mundu sahayaka poojaarulugaa unnavaari santaanam. vaare unnatavargapu kashyapagotra kshatriya kulasthulayyaaru. garbhagruha nirvahana baadhyata vaaride. vaari niyaamakaaniki chaduvu, vedasaastragnaanam peddagaa lekapoyina faravaledu. cony, aa kulamlo vaaru janminchi undaali. naluguru jattugaa poornimanundi puurnima varaku panichestaaru. aa tarvaata maro jattu dutyloki digutundi. mottamgaa panichese bhandaareelu 108 mandi.''
''nuvvu somermesti mami raasina 'varjarm' katha chadiwavra?'' anadigaanu. vaadu tala addamgaa tippadu. 'veededo picchikuuta kuusettunnaadu' annattu naavanka chushadu cony, antamandilo kasurukotam ishtamleka oorukunnaadu.
charchilo prathaana preestuku sahayakuduga panichesevaadini varjarm antaaru. chaduvu ledani udyogam oostu cheste, panibida shapu terichi baga dabbu sampaadinchaadu. okasari byaankulo dabbu daachaalani vellinappudu manageru, 'meeku chaduvu lekapothene inta dabbu gadinchaaru. chaduvukunte marenta gadinchevaaro!'' annadu. 'naaku chaduvu vachinatlunte, nenu charchilo varjarga undipoyevaadini' ani javaabuchchaadatanu.
khaatmanduunu chuupinchaaka, mammalni bhaktapuri teesuku vellaadu gorakh baabu. praacheena nevaaru nagaram, rajadhani khaatmanduuku enimidi mailla dooramlo unnadi. akkada tayaaru chese perugu adbhutamaina ruchilo untundani buchibabu cheppaadu. daanni .jujudhau antarata!
bhaktapuri pravesaaniki manishiki vandaroopaalu vasulu chestaaru. bhaktapuri darbarke skverelo rakarakaala pagodaalunnaayi. aidantasthula nrutyapola pagoda, bhairavanatha, datratreya, changu narayani aalayaalu darsinchaam. nepaalulo moodu rakala vaastu mandira nirmaanaalunnaayi. okati, pagodasaili. anduku udaaharana bhaktapureelooni nyatapola aalayam. adhi siddalakshmi aalayam. pagodaalu saamaanyamgaa okati, rendu aantasthulo untaayi cony, nyatapola aalayamlo aidu antasthulu unnaayi. modati antasthu kappuchaala peddadigaa undi, pai antasthula kappulu ponuponu chinnavavutaayi. ee kappulaku maddatunistuu daaru chilakaluntayi. kappulanu raagi, leka bangaaru malaamu poothatho aalankaristaaru kappula chivaralaku gantalu bigistaaru. anduvalla koddigaa gaali veechinaa gantalu ganagana mogutuntaayi. aalayamloki vellataaniki aidu metla varasalu, aalayam chuttuta unnaayi. metla madhya chesina pravesapu nadava kirupakkala rakarakaala jantumurtulu aahvaanam palkutuntaayi. lopala rakarakaala hindu, bouddha devatala chitraalu aalankarinchi untaayi. nrutyapola aalayaaniki koddi dooramlo bhairabnathy aalayamundi. adhi kuuda pagoda saili nirmaaname. cony andulo moodu antasthule unnaayi. dattatreya aalayam eka vruksha kaandamtho nirminchaarani antaaru. chaala puraatanamainadi. deenni cree.sha 1427loo nirminchaaru. idikaka, sikhara, stuupa saili nirmaanaaluu unnaayi. bhaaratadesamlo manam veetini chudavachhu.
akkadaku konni kilometerla dooramlo kailasa mahadevudi vigraham teerthayaathreekulanentho aakarshinche reetilo undi. 143 adugula ettunna vigrahamadi. daani nirmaanaanni 2012loo puurticheesaarata! idhi puurtigaa naveenamayindi. daanni chusina mamitra brundamlo aada, magaa andaruu-nenuu, srivatsavan tappa-vineetulayipoyaaru. akkada photolukuda digaaru. srivaatsavanu foto digataaniki atadi bharya balavanta pettavalsi vachindi. vigrahaaniki aa rangulu vesina teeru naaku nachaledu.elanti rangulapootalu lekunda raatilo malchina shilpaalu naaku baga nachutaayi.
ee aalaya vaastu nirmaana sailulanu gurinchi gorakh cheppetappudu ramakrishna shraddhagaa vinnadu. sikhara, vaastu saili nirmaanaalanu atadu bhaaratadesamlo ennintino chusi undochu.
rashtra mantri tummala nageshwararao, mlee jalagam venkatrao pantaalaku pokunda raitula shreyassunu drushtilo unchukuni ventane pamaile rendo factory nirmaanam chepattalani raitu sangham jilla pradhaana kaaryadarsi nunna nageshwararao annaru. sthaanika manchikanti bhavanlo aadivaaram erpaatu chesina vilekarla samavesamlo aayana maatlaadutuu aswaraopetalo unna factorylo pantanu konugolu cheyakapovatamto nilva undi gelalu kullipotunnayani, ee nela rojullone roo.2.50 kotla nashtam vaatillindani annaru. factorylo konugolu cheyakapothe pakka rashtramlo unna ayile fedny adhikaarulu itara factorylatho matladi charyalu teesukovaalannaaru. raitulu kalektareku vinatipatram ichina factoryki naalugu rojula paatu selavu prakatinchi nirlakshyamgaa vyavaharinchaarannaaru. raitula pantanu konugolu cheyalani, pendingle unna factory nirmaanam chepattalani demande chesaru. raitu sangham jilla adhyakshulu maadineni rameshi, aaswaraopeta sarpanch kokkarapati pullayya maatlaadutuu raitulu pandinchina pantalaku gittubaatu dharatho konugolu cheyakunda chatta viruddamgaa ayilmede endi vyavaharistunnaaranna. karnaataka prabhutvam maddatu dhara roo.8500 istunte mana prabhutvam anta ivvadam ledannaru. ekaraaku roo.8,120 kharchu avutundani 2010-11 samvatsaraaniki prabhutvam lekkalu vesindannaru. 2015-16 samvatsaramlo pettubadulu perigipoyaayannaaru. tannuku roo.10velatho konugolu cheyalani demande chesaru. lekunte bhavishyathmalo pratyaksha kaaryacharana roopondistaamannaaru. ee vilekarla samavesamlo raitu sangham naayakulu taataa bhaskarymavu, morampudi pullarao taditarulu paalgonnaaru.
raitula aatmahatyalapai mantrula prakatanalu sigguchetugaa unnaayani raitu sangham jilla pradhaana kaaryadarsi nunna nageshwararao annaru. kalektaretelo helpelinee, tolefry nembary erpaatu cheyaledannaru. jioo 421 prakaaram arndio, dsmp, edy aatmahatya chesukunna raitu kuntumbaanni paraamarsinchi vichaarinchaalsi undani, anduku viruddhamgaa vrkmo, kaanistebuleni aatmahatyalanu nirdhaarana chestunnarani aagraham vyaktam chesaru. aatmahatya chesukunna okko kutumbaaniki roo.5lakshalu exgratio chellinchaalani demande chesaru.