క్రమక్రమంగా కేంద్రీకృతం!
* కేంద్రం గుప్పిట్లోకి రాష్ట్రాల అధికారాలు
* జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ చట్టానికి సవరణ
* చట్టవ్యతిరేక చర్యల నిరోధక చట్టంలో మార్పు
* సమాచార హక్కు చట్టంలో నూతన నిబంధనలు
* కొత్త హంగులతో జాతీయ వైద్య కమిషన్‌ చట్టం
* సాగునీటి ప్రాజెక్టుల భద్రత బిల్లు రాక
భారత దేశం ఎప్పుడూ ఆశ్చర్యాలకు నిలయమే. ఇతర దేశాల రాజకీయాలకు వర్తించే తూకపురాళ్లు ఇక్కడ ఒక పట్టాన పనిచేయవు. మన దేశంలో బహుళపార్టీ ప్రజాస్వామ్యం ఎంతో కాలం నిలబడదని స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తొలినాళ్లలో చాలామంది పాశ్చాత్య మేధావులు వ్యాఖ్యానించారు. ఆనాటికి ప్రజాస్వామ్యం బాగా పాదుకున్న దేశాలన్నీ అభివృద్ధిలో బాగా ముందుభాగాన ఉన్నాయి. పార్టీల మంచిచెడులపై వివేచన జరిపే స్థాయి దారిద్య్రంలో బతుకుతున్న ప్రజలకు ఉండదని, మెజారిటీ ప్రజలు నిరక్ష్యరాసులుగా ఉన్న దేశంలో ఆ స్థాయి ఇంకా అధ్వాన్నంగా ఉంటుందని వాళ్లు నమ్మారు. ఈ నమ్మకాలు, అంచనాలు కాలక్రమంలో తలకిందులయ్యాయి. అత్యవసర పరిస్థితిని విధించిన దాదాపు రెండేళ్లు మినహా మన ప్రజాస్వామ్యం చాలా దేశాలతో పోల్చితే ఘనంగానే ఉంది. దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం సుస్థిరం అయిన తరవాత సంకీర్ణ రాజకీయాలు మొదలయ్యాయి. 1989 నుంచి 2014 సంవత్సరాల మధ్య రాజకీయాలను లోతుగా చూసినవాళ్లు దేశంలో సంకీర్ణ రాజకీయాలదే భవిష్యత్తని నమ్మారు. సంకీర్ణ రాజకీయాల్లో కొంత సుస్థిరత లోపించినా దేశంలో సమాఖ్య వ్యవస్థ బాగా బలపడటానికి అవి దోహదం చేస్తాయని విశ్లేషించారు. 2014 ఎన్నికల ఫలితాలు ఈ అంచనాలను ఒక కుదుపు కుదిపాయి. ఇక 2019 ఎన్నికల ఫలితాలు ఆ అంచనాలను పూర్తిగా తలకిందులు చేశాయి. ఏక పార్టీ పాలన దేశంలో కొంతకాలం కొనసాగే పరిస్థితి స్పష్టంగా కనబడుతోంది. సంపూర్ణ ఆధిక్యతతో ఒక పార్టీ కేంద్రంలో, ఎక్కువ రాష్ట్రాల్లో అధికారంలో ఉన్నప్పుడు మితిమీరిన కేంద్రీకృత పాలనకు దారితీసిన చరిత్ర మనకుంది. అది పునరావృతం అవుతుందా, లేక ఒక స్థాయి వరకే కేంద్రీకృత పాలన పరిమితమవుతుందా అన్న ప్రశ్నలపై చర్చలు మొదలయ్యాయి. జమ్మూకశ్మీర్‌కు రాష్ట్ర ప్రతిపత్తిని తీసివేసి దాన్ని రెండు కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలుగా విభజించిన నేపథ్యంలో కేంద్రీకృత పాలనపై సహజంగానే ఆందోళనలు మొదలయ్యాయి.
వడివడిగా మార్పులు
అధికారాలన్నీ కేంద్రం చేతుల్లోకి వెళ్లిపోయే క్రమం మొదలైందని గట్టిగా భావించేవాళ్లు ఇటీవల కేంద్రం తీసుకువచ్చిన కొన్ని సవరణ చట్టాలను ప్రముఖంగా ప్రస్తావిస్తున్నారు. ఇందులో మొదటిది జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ చట్టానికి తీసుకువచ్చిన సవరణ. దీనివల్ల తీవ్రవాద సంబంధిత కేసులనే గాక మహిళలను, పిల్లలను బలవంతంగా వ్యభిచారంలోకి, ఇతర చట్టవిరుద్ధ కలాపాల్లోకి దించే చర్యలనూ దర్యాప్తుచేసే అధికారం కేంద్ర సంస్థకు లభించింది. దొంగనోట్లు, ఆయుధాల అక్రమ తయారీ, సైబర్‌ టెర్రరిజం లాంటివీ జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ పరిధిలోకి వచ్చాయి. ఇవన్నీ రాష్ట్ర పోలీసుల పరిధిలోనూ ఉన్నాయి. అలా ఉన్నప్పటికీ సవరణ వల్ల కేంద్ర ఏజెన్సీకి ఈ కేసుల్లో స్వతంత్రంగా దర్యాప్తు చేసే వెసులుబాటు లభించింది. పైగా దర్యాప్తు పరంగా రాష్ట్ర పోలీసు అధికారులకు ఉండే అధికారాలన్నీ కేంద్ర సంస్థకూ దఖలు పడ్డాయి. రాష్ట్ర పోలీసులతో సంబంధం లేకుండా అవసరమనుకుంటే సోదాలు, అరెస్టులు చేయొచ్చు. రెండోది, చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపాల నిరోధక చట్టానికి తీసుకువచ్చిన సవరణ. ఇది కూడా కేంద్రానికి విస్తృత అధికారాలు కల్చించేదే. సవరణకు ముందు కొన్ని సంస్థలను మాత్రమే టెర్రరిస్టు సంస్థలుగా ప్రకటించే అధికారం కేంద్రానికి ఉండేది. ఈ సవరణ వల్ల ఒక వ్యక్తిని కూడా టెర్రరిస్టుగా ప్రకటించవచ్చు. దేశానికి వ్యతిరేకంగా విదేశాల్లో ఉంటూ తీవ్రవాద కార్యకలాపాలకు పాల్పడే వ్యక్తులపై దర్యాప్తు చేపట్టడమే సవరణ ఉద్దేశమని హోం మంత్రి అమిత్‌ షా పార్లమెంటులో హామీ ఇచ్చారు. దేశం వెలుపలే గాక లోపలా తీవ్రవాద కార్యకలాపాలకు ఎవరైనా పాల్పడుతున్నారనేందుకు ఆధారాలు దొరికితే అటువంటివారి ఆస్తులను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ప్రమేయం లేకుండానే స్వాధీనం చేసుకోవచ్చు. తీవ్రవాద చర్యలకు పాల్పడే వ్యక్తుల ఆస్తులు వేర్వేరు రాష్ట్రాల్లో ఉంటున్న నేపథ్యంలో ఈ అధికారాలు అవసరమని కేంద్రం వాదించింది. మూడోది, సమాచారహక్కు చట్టానికి తీసుకు వచ్చిన సవరణ. ఈ సవరణకు ముందు కేంద్ర సమాచార ముఖ్య, ఇతర కమిషనర్లకు అయిదేళ్లపాటు లేక 65 సంవత్సరాల వయసు వరకూ పదవీకాలం ఉండేది. రాష్ట్రాల్లోని ముఖ్య, ఇతర కమిషనర్లకూ ఇదే నిబంధన అమలులో ఉండేది. సవరణ వల్ల పదవీ కాలాన్ని నిర్దేశించే అధికారం ఇకపై కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఉంటుంది. సవరణకు ముందు కేంద్ర ముఖ్య సమాచార కమిషనర్‌ జీతభత్యాలు కేంద్ర ముఖ్య ఎన్నికల కమిషనర్‌కు సమానంగా ఉండేవి. మిగతా కమిషనర్ల జీత భత్యాలు ఎన్నికల కమిషనర్లకు సమానంగా లభించేవి. సవరణ ద్వారా ఈ నిబంధననూ తొలగించారు. రాష్ట్ర స్థాయిలో ముఖ్య సమాచార కమిషనర్‌ జీతభత్యాలు రాష్ట్ర ఎన్నికల కమిషనర్‌ జీతభత్యాలకు సమానంగా ఉండేవి. అలాగే ఇతర కమిషనర్ల జీతభత్యాలు రాష్ట్ర ముఖ్య కార్యదర్శి స్థాయికి సమానంగా లభించేవి. కేంద్ర, రాష్ట్ర స్థాయిల్లోనూ జీతభత్యాలను ఇక కేంద్రమే నిర్ణయిస్తుంది. సమాచార హక్కు ఉద్యమకారులు, సమాచార కమిషనర్లుగా పూర్వం వ్యవహరించినవారు ఈ సవరణలను తీవ్రంగా దుయ్యబట్టారు. పదవీ కాలాన్ని నిర్ణయించే అధికారాన్ని చేతిలో పెట్టుకోవడం ద్వారా సమాచార హక్కు చట్టాన్ని కేంద్రం బలహీనపరుస్తోందని బహిరంగంగానే విమర్శించారు. ఇక నాలుగోది, జాతీయ వైద్య కమిషన్‌ చట్టం. నిజానికిది సవరణ కాదు. సంపూర్ణ చట్టం. దీనిపై వివిధ రాష్ట్రాల్లో వైద్యులు ఆందోళనలు వ్యక్తం చేస్తూనే ఉన్నారు. జాతీయ వైద్య కమిషన్‌కు విస్తృతాధికారాలు ఇవ్వడాన్నే ప్రధానంగా విమర్శిస్తున్నారు. వైద్య విద్యకు సంబంధించిన కీలక విధానాలను ఈ కమిషనే రూపొందిస్తుంది. రాష్ట్ర స్థాయిలో ఏర్పాటయ్యే కమిషన్లు కేంద్ర విధానాలకు అనుగుణంగా పనిచేసేట్లు కూడా నిర్దేశించే అధికారం జాతీయ వైద్య కమిషన్‌కు ఉంటుంది. ప్రైవేటు వైద్య కళాశాలలు, డీమ్డ్‌ వైద్య విశ్వవిద్యాలయాల్లో 50 శాతం సీట్లకు రుసుముల నిర్దేశానికి మార్గదర్శకాల రూపకల్పన కూడా జాతీయ కమిషన్‌కే ఉంటుంది. ఈ చట్టం కింద వైద్య సలహా మండలినీ కేంద్రం ఏర్పాటు చేస్తుంది. మెడికల్‌ అసెస్‌మెంట్‌ అండ్‌ రేటింగ్‌ బోర్డు (ఎమ్‌ఏఆర్‌బీ)తో పాటు మరికొన్ని స్వతంత్ర బోర్డులు ఏర్పాటవుతాయి. కొత్త వైద్యకళాశాలకు అనుమతిచ్చే అధికారం ఎమ్‌ఏఆర్‌బీకి ఉంటుంది. డిగ్రీ వైద్యవిద్య చివరి సంవత్సరంలో నేషనల్‌ ఎగ్జిట్‌ టెస్టును కూడా ఇకపై నిర్వహిస్తారు. అయిదోది, దేశంలోని ఆనకట్టల (డ్యాముల) భద్రత కోసం ఉద్దేశించిన బిల్లు. దీన్ని లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టారు. వివిధ రాష్ట్రాల్లోని చాలా ఆనకట్టలు ప్రతిపాదిత చట్ట పరిధిలోకి వస్తాయి. వాటి పరిరక్షణకు జాతీయ కమిటీ ఏర్పాటవుతుంది. మొత్తం 20 మంది ఇందులో ఉంటారు. అందరినీ కేంద్ర ప్రభుత్వమే నామినేట్‌ చేస్తుంది. 10 మంది వరకూ కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతినిధులు ఉంటారు. ఏడుగురు రాష్ట్రాల నుంచి ఉంటారు. ముగ్గురు డ్యాముల భద్రతా నిపుణులకూ ఇందులో చోటు కల్పిస్తారు. జాతీయ ఆనకట్టల భద్రతా ప్రాధికార సంస్థ ఏర్పాటవుతుంది. రాష్ట్రాల స్థాయిలో ఆనకట్టల భద్రత సంస్థలు ఏర్పాటవుతాయి. రెండు మూడు రాష్ట్రాలకు హక్కున్న డ్యాములపై అవసరమైన సందర్భాల్లో జాతీయ ప్రాధికార సంస్థదే తుది నిర్ణయంగా ఉంటుంది. ఈ చట్టాల నిబంధనలను జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తే కేంద్ర అధికారాలు అన్ని విధాలుగా విస్తృతం అయినట్టు స్పష్టంగా కనపడుతుంది. వీటిని ఆచరణలో ఎలా ఉపయోగిస్తారన్న దానిపైనే అసలు విషయం ఆధారపడి ఉంటుంది.
అతి చేస్తే అనర్థం
పార్లమెంటులో, ఎక్కువ రాష్ట్రాల్లో ఒకే పార్టీ అధికారంలో ఉంటే కేంద్రీకృతం వైపు వ్యవహారాలు నడవడం సహజంగా జరుగుతుంది. అయితే గతానికి, ఇప్పటికీ ప్రధానంగా ఒక తేడా ఉంది. సరళీకృత ఆర్థిక విధానాలకు పూర్వం అన్నీ కేంద్రం చేతిలోనే ఉండేవి. అన్నింటికీ లైసెన్సులు, పర్మిట్‌లే. దీన్నే రాజాజీ 'లైసెన్స్‌-పర్మిట్‌రాజ్‌'గా వర్ణించారు. పీవీ నరసింహారావు హయాములో ఆరంభమైన ఆర్థిక సరళీకరణ విధానాల వల్ల రాష్ట్రాలకు ఎనలేని స్వేచ్ఛ వచ్చింది. దేశదేశాలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవచ్చు. రుణాలను తెచ్చుకోవచ్చు. విదేశీ పరిశ్రమలనూ ఆహ్వానించవచ్చు. సంకీర్ణ రాజకీయాలకంటే ఆర్థిక సరళీకృత విధానాల వల్లే సమాఖ్య వ్యవస్థ బాగా బలపడింది. సరళీకృత ఆర్థిక విధానాల విస్తృతి పెరిగేదే తప్ప తరిగేది కాదు. ఇప్పటి కేంద్రీకృత రాజకీయాలకు దీనివల్లే ఒక పరిమితి అంటూ ఉంది. ఇది వాస్తవానికి ఒక వైపు చిత్రమే. కేంద్ర స్థాయిలో ప్రతిపక్షం, రాష్ట్రాల స్థాయుల్లో ప్రాంతీయ పార్టీలు ప్రజాస్వామికంగా పటిష్ఠంగా వ్యవహరించలేకపోవడం- సమాఖ్య స్ఫూర్తికి విఘాతంగా పరిణమిస్తోంది. అనేక ప్రాంతీయ పార్టీలు కుటుంబాల ఆధిపత్యాల కిందే ఉన్నాయి. కొత్త అధ్యక్షుడిని ఎన్నుకోలేని దుస్థితిలో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఉంది. రాజకీయంగా ఈ పరిస్థితి ఇలా కొనసాగినంత కాలం అధికార కేంద్రీకరణ సాగుతూనే ఉంటుంది. అన్ని రకాల కేంద్రీకరణను ఒకే గాటన కట్టలేం. దేశమంతా సమాచార విస్తృత సదుపాయాలతో ఏకమవుతున్న నేపథ్యంలో కేంద్రీకృత వ్యవస్థలెన్నో అవసరం. వస్తుసేవల పన్ను చట్టం అలాంటిదే. అలాగే సాంకేతిక, వైద్య, ఉన్నత విద్యకు సంబంధించి జాతీయస్థాయి సంస్థలు పటిష్ఠంగా ఉండాలి. పర్యావరణం, ప్రకృతి వనరులు, నదీజలాల వినియోగంలోనూ జాతి మొత్తం అవసరాల ప్రాతిపదికనే కేంద్రీకృత వ్యవస్థలు, విధానాలు ఉండాలి. ఒకప్పుడు ప్రకృతిని జయించడం చాలా గొప్ప. అడవులను కడతేర్చి మంచి మాగాణులను సృష్టించడం గొప్ప నాగరిక చర్య. పర్యావరణ జ్ఞానంతో ఈ దృక్పథాన్ని ఇప్పుడెవరూ గొప్ప అనడం లేదు. పర్యావరణాన్ని కాపాడుకోవడమే ఇప్పుడు గొప్ప నాగరిక చర్య. అసలు సమస్య కేంద్రీకృత వ్యవస్థలతో కాదు... వాటి ఏర్పాటులో, వాటి పరిపాలనా యంత్రాంగంలోనూ రాష్ట్రాలకు సముచిత ప్రాతినిధ్యం కల్పించలేకపోతేనే ఆందోళన తలెత్తుంది. కేంద్రీకృత వ్యవస్థలను రాజకీయ ఆధిపత్యం కోసం వాడుకుంటేనే సమాఖ్యస్ఫూర్తికి దెబ్బ తగులుతుంది. రాజకీయంగా ప్రాధాన్యం ఉన్న కేసుల విషయంలో సీబీఐ సమర్థంగా వ్యవహరించలేకపోతోందని సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి రంజన్‌ గొగొయ్‌ ఇటీవల వ్యాఖ్యానించడమే దీనికి నిదర్శనం. అందుకే అవసరాన్ని మించి కేంద్రీకరణ సాగుతుంటే, దాన్ని ఆధిపత్యం కోసం ఉపయోగించుకుంటుంటే ప్రశ్నించే గొంతుకలే ఇప్పటి అవసరం!
kramakramangaa kendreekrutam!
* kendram guppitloki rashtrala adhikaaraalu
* jaateeya daryaaptu samstha chattaniki savarana
* chattavyatireka charyala nirodhaka chattamlo maarpu
* samachara hakku chattamlo noothana nibandhanalu
* kotta hangulatho jaateeya vaidya kamishan chattam
* saguneeti praajektula bhadrata billu raaka
bhaarata desham eppuduu aascharyaalaku nilayame. itara deshaala raajakeeyaalaku vartinche thookapuraallu ikkada oka pattana panicheyavu. mana desamlo bahulaparti prajaaswaamyam entho kaalam nilabadadani swaatantyram vachina tolinaallalo chaalaamandi paaschaatya medhaavulu vyaakhyaaninchaaru. aanaatiki prajaaswaamyam baga paadukunna deshaalannii abhivruddhilo baga mundubhaagaana unnaayi. paarteela manchichedulapai vivechana jaripe sthaayi daaridyramlo batukutunna prajalaku undadani, magerity prajalu nirakshyaraasulugaa unna desamlo aa sthaayi inka adhvaannamgaa untundani vaallu nammaru. ee nammakaalu, anchanaalu kaalakramamlo talakindulayyaayi. atyavasara paristhitini vidhinchina daadaapu rendellu minaha mana prajaaswaamyam chala deshaalatho polchithe ghanamgaane undi. desamlo prajaaswaamyam susthiram ayina taravaata sankeerna rajakeeyaalu modalayyayi. 1989 nunchi 2014 samvatsaraala madhya raajakeeyaalanu lothugaa chusinavallu desamlo sankeerna rajakeeyalade bhavishyattani nammaru. sankeerna rajakeeyaallo kontha susthirata lopinchina desamlo samakhya vyavastha baga balapadataaniki avi dohadam chestayani vislaeshimchaaru. 2014 ennikala phalitaalu ee anchanaalanu oka kudupu kudipai. ika 2019 ennikala phalitaalu aa anchanaalanu puurtigaa talakindulu chesaayi. eka party paalana desamlo kontakaalam konasage paristhiti spashtamgaa kanabadutondi. sampuurna aadhikyatatho oka party kendramlo, ekkuva rashtrallo adhikaaramlo unnappudu mitimeerina kendreekruta paalanaku daariteesina charitra manakundi. adhi punaraavrutam avutundaa, leka oka sthaayi varake kendreekruta paalana parimitamavutundaa anna prasnalapai charchalu modalayyayi. jammookashmeerka rashtra pratipattini teesivesi daanni rendu kendra paalita praantaalugaa vibhajinchina nepathyamlo kendreekruta paalanapai sahajamgaane aandolanalu modalayyayi.
vadivadigaa maarpulu
adhikaaraalannii kendram chetulloki vellipoye kramam modalaindani gattigaa bhaavinchevaallu iteevala kendram teesukuvacchina konni savarana chattaalanu pramukhamgaa prastaavistunnaaru. indulo modatidi jaateeya daryaaptu samstha chattaniki teesukuvacchina savarana. deenivalla teevravaada sambandhita kesulane gaaka mahilalanu, pillalanu balavantamgaa vyabhichaaramloki, itara chattaviruddha kalaapaalloki dinche charyalanuu daryaptuchese adhikaaram kendra samsthaku labhinchindi. donganotlu, aayudhaala akrama tayaarii, saibery terrarism lantivy jaateeya daryaaptu samstha paridhiloki vachayi. ivannee rashtra polisula paridhiloonuu unnaayi. alaa unnappatikii savarana valla kendra agenseeki ee kesullo swatantramgaa daryaaptu chese vesulubaatu labhinchindi. paiga daryaaptu paramgaa rashtra polisu adhikaarulaku unde adhikaaraalannii kendra samsthakuu dakhalu paddai. rashtra polisulatho sambandham lekunda avasaramanukunte sodaalu, arestulu cheyochu. rendodi, chattavyatireka karyakalapala nirodhaka chattaniki teesukuvacchina savarana. idhi kuudaa kendraaniki vistruta adhikaaraalu kalchinchede. savaranaku mundu konni samsthalanu matrame terraristu samsthalugaa prakatinche adhikaaram kendraaniki undedi. ee savarana valla oka vyaktini kuudaa terraristugaa prakatinchavacchu. deshaniki vyatirekamgaa videsaallo untuu teevravaada kaaryakalaapaalaku palpade vyaktulapai daryaaptu chepattadame savarana uddesamani homem mantri amithy shaa paarlamentulo haami icharu. desham velupale gaaka lopala teevravaada kaaryakalaapaalaku evaraina paalpadutunnaaranendu aadhaaraalu dorikithe atuvantivaari aastulanu rashtra prabhutvaala prameyam lekundane swaadheenam chesukovachhu. teevravaada charyalaku palpade vyaktula aastulu ververu rashtrallo untunna nepathyamlo ee adhikaaraalu avasaramani kendram vaadinchindi. moododi, samacharahakku chattaniki teesuku vachina savarana. ee savaranaku mundu kendra samachara mukhya, itara kamishanarlaku ayidellapatu leka 65 samvatsaraala vayasu varakuu padaveekaalam undedi. rashtralloni mukhya, itara kamishanarlakuu ide nibandhana amalulo undedi. savarana valla padavee kaalaanni nirdesinche adhikaaram ikapai kendra, rashtra prabhutvaalaku untundi. savaranaku mundu kendra mukhya samachara kamishanarm jeetabhatyaalu kendra mukhya ennikala kamishanarmeku samaanamgaa undevi. migata kamishanarla jeetha bhatyaalu ennikala kamishanarlaku samaanamgaa labhinchevi. savarana dwara ee nibandhananuu tolaginchaaru. rashtra sthaayilo mukhya samachara kamishanarm jeetabhatyaalu rashtra ennikala kamishanarm jeetabhatyaalaku samaanamgaa undevi. alaage itara kamishanarla jeetabhatyaalu rashtra mukhya kaaryadarsi sthaayiki samaanamgaa labhinchevi. kendra, rashtra sthaayilloonuu jeetabhatyaalanu ika kendrame nirnayistundi. samachara hakku udyamakaarulu, samachara kamishanarlugaa puurvam vyavaharinchinavaaru ee savaranalanu teevramgaa duyyabattaaru. padavee kaalaanni nirnayinche adhikaaraanni chetilo pettukovadam dwara samachara hakku chattaanni kendram balaheenaparustondani bahirangamgaane vimarsinchaaru. ika naalugodi, jaateeya vaidya kamishan chattam. nijaanikidi savarana kaadu. sampuurna chattam. deenipai vividha rashtrallo vaidyulu aandolanalu vyaktam chestune unnaaru. jaateeya vaidya kamishanku vistrutaadhikaaraalu ivvadaanne pradhaanamgaa vimarsistunnaaru. vaidya vidyaku sambandhinchina keelaka vidhaanaalanu ee kamishane roopondistundi. rashtra sthaayilo erpatayye kamishanlu kendra vidhaanaalaku anugunamgaa panichesetlu kuudaa nirdesinche adhikaaram jaateeya vaidya kamishanku untundi. praivetu vaidya kalaasaalalu, deamkee vaidya vishwavidyaalayaallo 50 saatam seetlaku rusumula nirdesaaniki maargadarsakaala roopakalpana kuudaa jaateeya kamishanke untundi. ee chattam kinda vaidya salaha mandalinee kendram erpaatu chestundi. medicalle assemententi andi ratingi bordu (mearearbi)thoo paatu marikonni swatantra bordulu erpaatavutaayi. kotta vaidyakalaasaalaku anumatichhe adhikaaram emareebeeki untundi. digri vaidyavidya chivari samvatsaramlo neshanalne egjite testunu kuudaa ikapai nirvahistaaru. ayidodi, desamloni aanakattala (dyaamula) bhadrata kosam uddesinchina billu. deenni lokesabhalo pravesapettaaru. vividha rashtralloni chala aanakattalu pratipaadita chatta paridhiloki vastaayi. vaati parirakshanaku jaateeya commity erpaatavutundi. mottam 20 mandi indulo untaaru. andarinee kendra prabhutvame naminate chestundi. 10 mandi varakuu kendra prabhutva pratinidhulu untaaru. eduguru rashtrala nunchi untaaru. mugguru dyaamula bhadrata nipunulakuu indulo chotu kalpistaaru. jaateeya aanakattala bhadrata praadhikaara samstha erpaatavutundi. rashtrala sthaayilo aanakattala bhadrata samsthalu erpaatavutaayi. rendu moodu rashtralaku hakkunna dyaamulapai avasaramaina sandarbhaallo jaateeya praadhikaara samsthade tudi nirnayamgaa untundi. ee chattala nibandhanalanu jaagrattagaa pariseeliste kendra adhikaaraalu anni vidhaalugaa vistrutam ayinattu spashtamgaa kanapadutundi. veetini aacharanalo ela upayogistaaranna daanipaine asalu vishayam aadhaarapadi untundi.
athi cheste anartham
paarlamentulo, ekkuva rashtrallo oke party adhikaaramlo unte kendreekrutam vaipu vyavahaaraalu nadavadam sahajamgaa jarugutundi. ayithe gataaniki, ippatikee pradhaanamgaa oka teda undi. saralikruta aardhika vidhaanaalaku puurvam annee kendram chetilone undevi. annintikii licensulu, parmitle. deenne rajaji 'license-parmitrise'gaa varninchaaru. pv narasimhaaraavu hayamulo aarambhamaina aardhika saralikarana vidhaanaala valla rashtralaku enaleni swechha vachindi. desadesalato oppandaalu kudurchukovacchu. runaalanu techukovachhu. videshee parisramalanuu aahvaaninchavacchu. sankeerna rajakeeyalakante aardhika saralikruta vidhaanaala valle samakhya vyavastha baga balapadindi. saralikruta aardhika vidhaanaala vistruti perigede tappa tarigedi kaadu. ippati kendreekruta raajakeeyaalaku deenivalle oka parimiti antuu undi. idhi vaastavaaniki oka vaipu chitrame. kendra sthaayilo pratipaksham, rashtrala sthaayullo praantiiya paarteelu prajaaswaamikamgaa patishtamgaa vyavaharinchalekapovadam- samakhya sphuurtiki vighaatamgaa parinamistondi. aneka praantiiya paarteelu kutumbala aadhipatyaala kinde unnaayi. kotta adhyakshudini ennukoleni dusthitilo congresse party undi. raajakeeyamgaa ee paristhiti ilaa konasaaginanta kaalam adhikara kendrikarana saagutuunee untundi. anni rakala kendreekarananu oke gaatana kattalem. deshamanta samachara vistruta sadupaayaalato ekamavutunna nepathyamlo kendreekruta vyavasthalenno avasaram. vastusevala pannu chattam alantide. alaage saanketika, vaidya, unnata vidyaku sambandhinchi jaatiiyasthaayi samsthalu patishtamgaa undaali. paryaavaranam, prakruti vanarulu, nadeejalaala viniyogamlonu jaati mottam avasaraala praatipadikane kendreekruta vyavasthalu, vidhaanaalu undaali. okappudu prakrutini jayinchadam chala goppa. adavulanu kadaterchi manchi maagaanulanu srushtinchadam goppa nagarika charya. paryaavarana ghnaanamtho ee drukpathaanni ippudevaruu goppa anadam ledu. paryaavaranaanni kapadukovadame ippudu goppa nagarika charya. asalu samasya kendreekruta vyavasthalatho kaadu... vaati erpaatulo, vaati paripalana yantraangamloonuu rashtralaku samuchita praatinidhyam kalpinchalekapothene aandolana talettundi. kendreekruta vyavasthalanu rajakeeya aadhipatyam kosam vaadukuntene samakhyasphoorthiki debba tagulutundi. raajakeeyamgaa praadhaanyam unna kesula vishayamlo cbi samarthamgaa vyavaharinchalekapotondana supreenkortu pradhaana nyaayamuurti ranjan gogay iteevala vyaakhyaaninchadame deeniki nidarsanam. anduke avasaraanni minchi kendrikarana saagutunte, daanni aadhipatyam kosam upayoginchukuntunte prasninche gontukale ippati avasaram!