గౌరవనీయమైన జనాలతో నిండిన సభ బుద్ధిశాలైన భరతుడికి పూర్ణచంద్రుడు ఉత్తమ గ్రహాలతో కూడిన రాత్రిలా తోచింది. సభ్యులంతా ఎవరికి తగ్గ ఆసనాలలో వాళ్లు కూర్చుంటూంటే వారి బట్టలకి పూసుకున్న సుగంధ ద్రవ్యాల కాంతి చేత ఆ సభంతా కళకళలాడుతోంది. పండితులతో నిండిన అందమైన ఆ సభ శరదృతువులో పూర్ణచంద్రుడితో కలిసి రాత్రిలా కళకళలాడింది. వాళ్లని చూసి ధర్మవేతె్తైన వశిష్ఠుడు భరతుడితో మృదువుగా ఇలా చెప్పాడు.
‘నాయనా! దశరథ మహారాజు ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ రాజ్యాన్ని పాలించి ధనధాన్య సమృద్ధమైన ఈ విశాలమైన భూమిని నీకు ఇచ్చి స్వర్గస్థుడయ్యాడు. సత్యం మీద స్థిరమైన మనసు గల రాముడు కూడా సత్పురుషులు పాటించే ధర్మాలని పాటిస్తూ, ఉదయించిన చంద్రుడు వెనె్నలని విడవనట్లు తండ్రి ఆజ్ఞని విడవలేదు. ఇలా మీ తండ్రీ, సోదరుడు నీకు ఇచ్చిన ఏ బాధలూ లేని ఈ రాజ్యాన్ని సంతోషించే మంత్రులతో అనుభవించు. వెంటనే రాజ్యాభిషిక్తుడివి అవు. ఉత్తర, పశ్చిమ, దక్షిణ దేశపు రాజులు, సింహాసనం లేని రాజులు, సరిహద్దుల్లోని రాజులు, సముద్ర ద్వీపాల్లోని రాజులు నీకు కోట్లాది ఉత్తమ వస్తువులని కానుకలుగా తీసుకొచ్చి సమర్పిస్తారు.’
ధర్మజ్ఞుడైన భరతుడు ఆ మాటలు విని శోకంతో ధర్మమార్గాన్ని అవలంబించాలని కోరుకుంటూ రాముడ్ని మనసులో స్మరించాడు. కలహంస స్వరం లాంటి స్వరం గల యువకుడైన భరతుడు సభ మధ్యలో గద్గద స్వరంతో విలపిస్తూ పురోహితుడ్ని నిందించాడు.
‘బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని ఆచరించి, సకల విద్యలూ నేర్చుకుని, ధర్మాన్ని రక్షించే ప్రయత్నం చేస్తున్న రాముడి వంట వాడికి చెందాల్సిన రాజ్యాన్ని అపహరించాలని నాలాంటి వాడు ఎవడైనా ప్రయత్నిస్తాడా? దశరథుడికి పుట్టిన వాడు ఎన్నడైనా రాజ్యాన్ని అపహరిస్తాడా? ఈ రాజ్యం, నేను కూడా రాముడికి చెందినవాళ్లం. ఈ విషయంలో ధర్మమేమిటో నువ్వే చెప్పు. పెద్దవాడు, శ్రేష్ఠుడు, ధర్మాత్ముడైన రాముడికే ఈ రాజ్యం పైన దశరథుడిలా అధికారం ఉంది తప్ప మరెవరికీ లేదు. చెడ్డవాళ్లు చేసే నరకహేతువైన ఈ పాపాన్ని చేస్తే నేనీ లోకంలో ఇక్ష్వాకు వంశానికి కళంకం తెచ్చిన వాడిని అవుతాను. నా తల్లి చేసిన పాపకార్యాన్ని నేనే మాత్రం ఇష్టపడను. దుర్గమమైన అడవిలో ఉన్న అన్నగారికి దోసిలి కట్టి ఇక్కడ నించే నమస్కరిస్తున్నాను. నేను రాముడ్ని అనుసరించి వెళ్తాను. మనుషుల్లో శ్రేష్ఠుడైన ఆ రాముడే రాజు. ఇంకెవరూ కారు. రాముడు మూడు లోకాల్లో రాజ్యం ఏలడానికి కూడా తగిన వాడు’
‘గుణవంతులు, సత్పురుషులు, పూజ్యులైన మీ అందరి ఎదుట రాముడ్ని ఎలాగైనా వెనక్కి తీసుకురావడానికి అన్ని ఉపాయాలు ప్రయోగిస్తాను. మార్గాన్ని వెదికే వాళ్లు, రక్షించే వాళ్లైన వెట్టి వాళ్లని, కూలి వాళ్లను నేను ముందుగానే పంపాను. ఇప్పుడు నేను కూడా బయలుదేరాలని అనుకుంటున్నాను.’
ధర్మాత్ముడు, సోదరుడి మీద ప్రేమగల భరతుడు ఇలా చెప్పి పక్కనే ఉన్న ఆలోచనలో నేర్పరైన సుమంత్రుడితో ఇలా చెప్పాడు.
‘సుమంత్రా! వేగంగా లేచి వెళ్లి నా ఆజ్ఞగా చెప్పి ప్రయాణ ఏర్పాట్లు చెయ్యి. వెంట సైన్యాన్ని కూడా తీసుకురా’
మహాత్ముడైన భరతుడి మాటలు విని సుమంత్రుడు సంతోషించి ఆ ఆజ్ఞ ప్రకారం తనకి ఇష్టమైన పని చేయడంలో చేసే శ్రద్ధతో ఆ పనిని చేసాడు. రాముడ్ని వెంట తీసుకుని రావడానికి సైన్యాన్ని కూడా తీసుకువెళ్లాని ఆజ్ఞ ఇచ్చినట్లు విని ప్రముఖులు, సైన్యాధ్యక్షులు సంతోషించారు. సైనికుల భార్యలంతా భరతుడు సంకల్పించిన యాత్రని గురించి విని సంతోషిస్తూ ప్రతీ ఇంట్లో తమ భర్తలని తొందరపెట్టారు. గుర్రాలు, వేగంగా నడిచే ఎడ్లబళ్లు, గొప్ప వేగం గల రధాలు, యుద్ధ్భటులున్న సైన్యాన్ని సైన్యాధ్యక్షులు ముందుకి నడిపించారు. భరతుడు సిద్ధమైన ఆ సైన్యాన్ని చూసి, గురువైన వశిష్టుడి ఎదుట, తన పక్కనే ఉన్న సుమంత్రుడితో ‘నా రథాన్ని త్వరగా సిద్ధం చేయి’ అని ఆజ్ఞాపించాడు. సుమంత్రుడు సంతోషంతో ఉత్తమమైన గుర్రాలు కట్టిన రథాన్ని తీసుకువచ్చాడు.
సత్యమైన చిత్తస్థైర్యం కలవాడు, ప్రతాపవంతుడు, నిజమైన పరాక్రమం కలవాడు, సమయస్ఫూర్తితో మాట్లాడేవాడు, రఘువంశంలో పుట్టిన భరతుడు మహారణ్యంలో ఉన్న కీర్తివంతుడైన అన్నగారిని అనుగ్రహింప చేసుకోవడానికి వెళ్తూ చెప్పాడు.
‘సుమంత్రా! వెంటనే వెళ్లి సైన్యాన్ని సమకూర్చుకోమని సైన్యాధిపతులకి చెప్పు. అడవిలోని రాముడ్ని ఒప్పించి ప్రపంచానికి మంచి చేయడానికై తీసుకురావాలని కోరుకుంటున్నాను.’
భరతుడు ఇలా చెప్పగానే సుమంత్రుడు తన కోరిక తీరిందని సంతోషిస్తూ ప్రధానమైన వారిని, సేనాధిపతులని, మిత్రులని ఆ ప్రకారం ఆజ్ఞాపించాడు. తర్వాత ప్రతీ ఇంటి నించి క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు, బ్రాహ్మణులు, ఒంటెలు, గాడిదలు, రథాలు, ఉత్తమ జాతికి చెందిన ఏనుగులు, గుర్రాలని సిద్ధం చేసారు. (అయోధ్యకాండ 82వ సర్గ)
భరతుడు తెల్లవారుఝామునే లేచి, మంచి రధాన్ని ఎక్కి రాముడ్ని చూడాలనే కోరికతో త్వరగా వెళ్లాడు. మంత్రులు, పురోహితులు గుర్రాలు కట్టిన సూర్యరథంతో సమానమైన రథాలని ఎక్కి భరతుడి ముందు వెళ్లారు. ఇక్ష్వాకు వంశానికి ఆనందాన్నిచ్చే భరతుడు ముందు వెళ్తూండగా, అతని వెనక లక్ష ఏనుగులు అనుసరించాయి. ఆ వెనక అరవై వేల రథాలు, అనేక రకాల ఆయుధాలు ధరించిన సైనికులు వెళ్లారు. వారిని లక్ష మంది గుర్రాల మీద అనుసరించి వెళ్లారు. కైకేయి, సుమిత్ర, కీర్తివంతురాలైన కౌసల్య కూడా రాముడు తిరిగి వస్తాడనే ఆనందంతో కళకళలాడే వాహనాలెక్కి వెళ్లారు. ప్రజలు గుంపులు గుంపులుగా రాముడికి సంబంధించిన విశేషాలని చెప్పుకుంటూ రామలక్ష్మణులని చూడటానికి సంతోషంగా వెళ్లారు.
‘మేఘశ్యాముడు, మహాబాహు, స్థిరమైన బలం, దృఢమైన నిశ్చయం గలవాడు, ప్రపంచంలోని శోకాన్ని నశింపచేసే రాముడ్ని ఎప్పుడు చూస్తామో కదా? ఉదయించిన సూర్యుడు సకల లోకాల్లోని చీకటిని తొలగించినట్లు రాముడు మనల్ని చూడగానే మన శోకాలన్నీ తొలగింపబడతాయి.’
పట్టణంలోని ప్రజలంతా ఇలా మంచి మాటలు చెప్పుకుంటూ, సంతోషంగా వెళ్లారు. పట్టణంలోని రాజకుటుంబానికి దగ్గరగా ఉండేవాళ్లు, వర్తక సంఘానికి చెందిన వాళ్లు, సమస్తమైన ప్రముఖులు సంతోషిస్తూ, రాముడ్ని చూడటానికి వెళ్లారు. భరతుడి వెంట రత్నాలు సానపట్టేవాళ్లు, అందమైన కుండలు తయారుచేసేవాళ్లు, సాలె వాళ్లు, ఆయుధాలతో జీవించే వాళ్లు, నెమలి పింఛాలతో అలంకరణ చేసే వాళ్లు, రంపపు పనిచేసేవాళ్లు, అలంకరణలు చేసేవాళ్లు, రంధ్రాలు చేసేవాళ్లు, దంతపు పనిచేసే వాళ్లు, సున్నం వేసేవాళ్లు, సుగంధ ద్రవ్యాలు చేసి జీవించేవాళ్లు, ప్రసిద్ధులైన కంసాలులు, కంబళ్లు ఉతికేవాళ్లు, స్నానాలు చేయించేవాళ్లు, వేడి నీళ్లు అందించే వాళ్లు, వైద్యులు, సుగంధ ధూపాలు వేసే వాళ్లు, చాకళ్లు, కుట్టు పనివాళ్లు, గ్రామాల్లో, గొల్లపల్లెల్లో ఉండే పెద్దవాళ్లు, స్ర్తిలతో కూడిన నటులు, చేపలు పట్టేవాళ్లు వెళ్లారు.
నిశ్చయమైన మనసు కలవాళ్లు, మంచి నడవడిక చేత పూజ్యులు, వేదవేత్తలైన వేలాది బ్రాహ్మణులు భరతుడి వెనక ఎడ్ల బళ్లెక్కి వెళ్లారు. వాళ్లంతా మంచి వేషాలు, శుభ్రమైన బట్టలు ధరించి, ఎర్రటి మంచి సుగంధ ద్రవ్యాల లేపనాలని ఒంటికి పూసుకుని, అనేక రకాల బళ్లెక్కి భరతుడ్ని అనుసరించారు. బాగా సంతోషిస్తూ, ఆనందిస్తూ ఆ సైన్యం సోదరుడి మీద ప్రేమతో అతన్ని తిరిగి తీసుకు రావడానికై వెళ్తున్న భరతుడి వెంట వెళ్లారు. వారంతా రథాల మీద, బళ్ల మీద, గుర్రాలు, ఏనుగులు మీద చాలా దూరం ప్రయాణం చేసి రాముడి మిత్రుడు, వీరుడైన గుహుడు ఏమరుపాటు లేకుండా తన బంధువులతో కలిసి పరిపాలిస్తూ నివసించే భృంగిబేరపురం దగ్గర గంగానదిని సమీపించారు. భరతుడి వెనక ప్రయాణించే ఆ సేన చక్రవాక పక్షులతో అందంగా ఉన్న గంగాతీరాన్ని చేరి నిలిచిపోయారు. తన వెనక వచ్చిన సేనని, ముందున్న పవిత్ర గంగని చూసి మాటల్ల నేర్పరైన భరతుడు మంత్రులతో చెప్పాడు.
‘మీ సౌకర్యం ప్రకారం సైన్యాన్ని ఆయా స్థానాల్లో విడిది చేయించండి. ఈ రోజు విశ్రాంతి తీసుకుని రేపీ గంగానదిని దాటుదాం. నేను గంగానదిలో దిగి స్వర్గస్థుడైన నా తండ్రికి పారలౌకిక శరీరానికి శుభం కలగడం కోసం జల తర్పణాలు చేయాలని అనుకుంటున్నాను.’
‘అలాగే చేస్తాం’ అని చెప్పి వాళ్లు తమ ఇష్ట ప్రకారం ఆ సేనని అక్కడక్కడా విడిది చేయించారు. భరతుడు అనేక విధాలైన పరికరాలతో అందంగా ఉన్న ఆ సేనని గంగానది ఒడ్డున విడిది చేయించి మహాత్ముడైన రాముడ్ని ఎలా వెనక్కి తీసుకురావాలి అని ఆలోచించసాగాడు. (అయోధ్యకాండ 83వ సర్గ)
హరిదాసు ఆ రోజు చెప్పిన కథ విన్నాక ఆరుగురు శ్రోతలు ఆరు తప్పులని కనుక్కుని హరిదాసుకి చెప్పారు. ఆయన వెంటనే అయోధ్య కాండ పుస్తకం తెరిచి తన తప్పులని ఒప్పుకున్నాడు. మొదటి తప్పుని ఆశే్లష కనుక్కున్నాడు. వాటిని మీరు కనుక్కోగలరా?
1.పధ్నాలుగో రోజున రాజ్యాభిషేకం చేసుకోమని భరతుడ్ని కోరడానికి రాజుని చేసే అధికారం గల మంత్రులతో పాటు ‘కైకేయి’ వెళ్లలేదు. హరిదాసు తప్పుగా కైకేయి కూడా వెళ్లినట్లు చెప్పాడు.
2.‘నేను పధ్నాలుగు సంవత్సరాలు అడవిలో వుంటాను’ అని భరతుడు మంత్రులకి చెప్పిన మాటలని హరిదాసు విస్మరించాడు.
3.దారి చేసే చోట కొందరు బావులని, లోతైన గోతులని బూడిదతో కప్పేసారు అని వాల్మీకి చెప్పింది హరిదాసు చెప్పలేదు.
4.సైనిక శిబిరాలు గంగానది వరకు వ్యాపించి ఉన్నాయి అని వాల్మీకి రాస్తే, హరిదాసు గంగానది పేరు చెప్పకుండా ఓ నది అని మాత్రమే చెప్పాడు.
5.దుందుభుల మోతకి భరతుడు మేలుకోగానే ‘నేను రాజుని కాదు’ అని చెప్పి ఆ ధ్వనిని నిలిపేశాడు. భరతుడి ఔన్నత్యాన్ని తెలియజేసే దీన్ని హరిదాసు చెప్పలేదు.
‘ఓ సీతా! నీ మామగారు మరణించారు. ఓ లక్ష్మణా! నువ్వు తండ్రి లేని వాడయ్యావు. మహారాజు మరణించాడనే విచారకరమైన వార్తని భరతుడు చెప్తున్నాడు’
‘రాముడు భరతుడ్ని మళ్లీ కుశల ప్రశ్నలు వేయడం కొనసాగించాడు. ఈ సర్గలో రాముడు భరతుడికి చెప్పే విషయాలన్నీ రాజు విధులు. ఇవి అన్ని కాలాలకి, అన్ని దేశాలకి వర్తించేవి. ఇవాళ ఈ సర్గని పూర్తి చేస్తాను.
gouravaneeyamaina janaalatho nindina sabha buddhisaalaina bharathudiki poornachandrudu uttama grahaalato kuudina ratrila thochindi. sabhyulanta evariki tagga aasanaalalo vaallu koorchuntoonte vaari battalaki poosukunna sugandha dravyaala kaanti chetha aa sabhanta kalakalalaadutondi. panditulatoe nindina andamaina aa sabha saradrutuvulo poornhachandruditho kalisi ratrila kalakalalaadindi. vaallani chusi dharmavetethina vashishtudu bharathuditho mruduvugaa ilaa cheppaadu.
nianayaanaa! dasaratha maharaju dharmanni anusaristuu rajyanni paalinchi dhanadhanya samruddhamaina ee visaalamaina bhoomini neeku ichi swargasthudayyaadu. satyam meeda sthiramaina manasu gala ramudu kuudaa satpurushulu paatinche dharmalani paatistuu, udayinchina chandrudu vennalani vidavanatlu tandri aagnani vidavaledu. ilaa mee tandri, sodarudu neeku ichina e baadhaluu laeni ee rajyanni santoshinche mantrulatho anubhavinchu. ventane raajyaabhishiktudivi avu. uttara, paschima, dakshina deshapu rajulu, simhaasanam laeni rajulu, sarihaddulloni rajulu, samudra dweepaalloni rajulu neeku kotladi uttama vastuvulani kaanukalugaa teesukochi samarpistaaru.u
dharmagnudaina bharatudu aa maatalu vini shokamtho dharmamaargaanni avalambinchaalani korukuntu ramudni manasulo smarinchaadu. kalahamsa swaram lanti swaram gala yuvakudaina bharatudu sabha madhyalo gadgada swaramtho vilapistuu purohitudni nindinchaadu.
ebrahmacharya vrataanni aacharinchi, sakala vidyaluu neerchukuni, dharmanni rakshinche prayatnam chestunna ramudi vanta vaadiki chendaalsina rajyanni apaharinchaalani nalanti vaadu evadainaa prayatnistaadaa? dasarathudiki puttina vaadu ennadainaa rajyanni apaharistada? ee rajyam, nenu kuudaa ramudiki chendinavallam. ee vishayamlo dharmamemito nuvve cheppu. peddavaadu, shreshtudu, dharmatmudaina ramudike ee rajyam paina dasarathudila adhikaaram undi tappa marevarikee ledu. cheddavaallu chese narakahetuvaina ee paapaanni cheste neenee lokamlo ikshwaaku vamsaaniki kalankam tecchina vaadini avutaanu. naa talli chesina papakaryanni nene maatram ishtapadanu. durgamamaina adavilo unna annagaariki dosili katti ikkada ninche namaskaristunnaanu. nenu ramudni anusarinchi veltaanu. manushullo shreshtudaina aa ramude raju. inkevaruu kaaru. ramudu moodu lokaallo rajyam eladaaniki kuudaa tagina vaadu
kegunavantulu, satpurushulu, poojyulaina mee andari eduta ramudni elagaina venakki teesukuraavadaaniki anni upaayaalu prayogistaanu. maargaanni vedike vaallu, rakshinche vaallaina vetti vaallani, kuuli vaallanu nenu mundugaane pampaanu. ippudu nenu kuudaa bayaluderaalani anukuntunnanu.u
dharmatmudu, sodarudi meeda premagala bharatudu ilaa cheppi pakkane unna aalochanalo nerparaina sumantrudito ilaa cheppaadu.
kisumantra! vegamgaa lechi velli naa aagnagaa cheppi prayaana erpaatlu cheyyi. venta sainyaanni kuudaa teesukuram
mahaatmudaina bharatudi maatalu vini sumantrudu santoshinchi aa aagna prakaaram tanaki ishtamaina pani cheyadamlo chese shraddhatho aa panini chesadu. ramudni venta teesukuni raavadaaniki sainyaanni kuudaa teesukuvellaani aagna ichinatlu vini pramukhulu, sainyaadhyakshulu santoshinchaaru. sainikula bhaaryalantaa bharatudu sankalpinchina yaatrani gurinchi vini santoshistuu pratee intlo tama bhartalani tondarapettaaru. gurraalu, vegamgaa nadiche edlaballu, goppa vegam gala radhaalu, yuddhbhatulunna sainyaanni sainyaadhyakshulu munduki nadipinchaaru. bharatudu siddhamaina aa sainyaanni chusi, guruvaina vashishtudi eduta, tana pakkane unna sumantrudito enaa rathaanni twaragaa siddham cheyi ani aagnaapinchaadu. sumantrudu santoshamto uttamamaina gurraalu kattina rathaanni teesukuvacchaadu.
satyamaina chittasthairyam kalavaadu, prataapavantudu, nijamaina paraakramam kalavaadu, samayasphoorthitho matladevadu, raghuvamsamlo puttina bharatudu mahaaranyamlo unna keertivantudaina annagaarini anugrahimpa chesukovadaniki veltuu cheppaadu.
kisumantra! ventane velli sainyaanni samakuurchukomani sainyaadhipatulaki cheppu. adavilooni ramudni oppinchi prapanchaaniki manchi cheyadaanikai teesukuraavaalani korukuntunnanu.u
bharatudu ilaa cheppagaane sumantrudu tana korika teerindani santoshistuu pradhaanamaina vaarini, senaadhipatulani, mitrulani aa prakaaram aagnaapinchaadu. tarvaata pratee inti ninchi kshatriyulu, vaisyulu, shoodrulu, braahmanulu, ontelu, gaadidalu, rathaalu, uttama jaatiki chendina enugulu, gurraalani siddham chesaru. (ayodhyakanda 82va sarga)
bharatudu tellavaarujaamune lechi, manchi radhaanni ekki ramudni chudalane korikatho twaragaa vellaadu. mantrulu, purohitulu gurraalu kattina suuryarathamthoo samaanamaina rathaalani ekki bharatudi mundu vellaaru. ikshwaaku vamsaaniki aanandaannichhe bharatudu mundu veltuundagaa, athani venaka laksha enugulu anusarinchaayi. aa venaka aravai vela rathaalu, aneka rakala aayudhaalu dharinchina sainikulu vellaaru. vaarini laksha mandi gurrala meeda anusarinchi vellaaru. kaikeyi, sumitra, keertivanturaalaina kausalya kuudaa ramudu tirigi vastadane aanandamtho kalakalalade vaahanaalekki vellaaru. prajalu gumpulu gumpulugaa ramudiki sambandhinchina visaeshaalani cheppukuntu ramalakshmanulani chudataniki santoshamgaa vellaaru.
emeghasyamudu, mahabahu, sthiramaina balam, drudamaina nischayam galavaadu, prapanchamloni shokaanni nasimpachese ramudni eppudu chustamo kada? udayinchina suuryudu sakala lokaalloni cheekatini tolaginchinatlu ramudu manalni chudagaane mana shokaalannii tolagimpabadataayi.u
pattanamlooni prajalantaa ilaa manchi maatalu cheppukuntu, santoshamgaa vellaaru. pattanamlooni raajakutumbaaniki daggaragaa undevaallu, vartaka sanghaaniki chendina vaallu, samastamaina pramukhulu santoshistuu, ramudni chudataniki vellaaru. bharatudi venta ratnaalu saanapattevaallu, andamaina kundalu tayaaruchesevaallu, saale vaallu, aayudhaalatho jeevinche vaallu, nemali pinchaalatho alankarana chese vaallu, rampapu panichesevaallu, alankaranalu chesevallu, randhraalu chesevallu, dantapu panichese vaallu, sunnam vesevallu, sugandha dravyaalu chesi jeevinchevaallu, prasiddhulaina kamsaalulu, kamballu utikevaallu, snaanaalu cheyinchevallu, vedi neellu andinche vaallu, vaidyulu, sugandha dhupalu vese vaallu, chaakallu, kuttu panivaallu, graamaallo, gollapallello unde peddavaallu, srtilatho kuudina natulu, chepalu pattevaallu vellaaru.
nischayamaina manasu kalavaallu, manchi nadavadika chetha poojyulu, vedavettalaina velaadi braahmanulu bharatudi venaka edla ballekki vellaaru. vaallantaa manchi veshaalu, subhramaina battalu dharinchi, errati manchi sugandha dravyaala lepanalani ontiki poosukuni, aneka rakala ballekki bharatudni anusarinchaaru. baga santoshistuu, aanandistuu aa sainyam sodarudi meeda prematho atanni tirigi teesuku raavadaanikai veltunna bharatudi venta vellaaru. vaarantaa rathaala meeda, balla meeda, gurraalu, enugulu meeda chala dooram prayaanam chesi ramudi mitrudu, veerudaina guhudu emarupatu lekunda tana bandhuvulatho kalisi paripaalistuu nivasinche bhrungiberapuram daggara gangaanadini sameepinchaaru. bharatudi venaka prayaaninche aa sena chakravaka pakshulatho andamgaa unna gangaatiiraanni cheri nilichipoyaaru. tana venaka vachina senani, mundunna pavitra gangani chusi matalla nerparaina bharatudu mantrulatho cheppaadu.
memi soukaryam prakaaram sainyaanni aayaa sthaanaallo vididi cheyinchandi. ee roju vishraanti teesukuni rapy gangaanadini datudam. nenu gangaanadilo digi swargasthudaina naa tandriki paaralaukika sariiraaniki shubham kalagadam kosam jala tarpanaalu cheyalani anukuntunnanu.u
eaalaage chestam ani cheppi vaallu tama ishta prakaaram aa senani akkadakkada vididi cheyinchaaru. bharatudu aneka vidhaalaina parikaraalato andamgaa unna aa senani gangaanadi odduna vididi cheyinchi mahaatmudaina ramudni ela venakki teesukuraavaali ani aalochinchasaagaadu. (ayodhyakanda 83va sarga)
haridasu aa roju cheppina katha vinnaka aaruguru shrotalu aaru tappulani kanukkuni haridasuki cheppaaru. aayana ventane ayodhya kaanda pustakam terichi tana tappulani oppukunnadu. modati tappuni aashlasha kanukkunnadu. vaatini meeru kanukkogalara?
1.padhnaalugo rojuna rajyabhishekam chesukomani bharatudni koradaniki rajuni chese adhikaaram gala mantrulatho paatu dikaiki vellaledu. haridasu tappugaa kaikeyi kuudaa vellinatlu cheppaadu.
2.nenenu padhnaalugu samvatsaraalu adavilo vuntanu ani bharatudu mantrulaki cheppina maatalani haridasu vismarinchaadu.
3.daari chese chota kondaru baavulani, lotaina gotulani boodidatho kappesaru ani valmiki cheppindi haridasu cheppaledu.
4.sainika sibiraalu gangaanadi varaku vyaapinchi unnaayi ani valmiki raste, haridasu gangaanadi paeru cheppakunda oo nadi ani matrame cheppaadu.
5.dundubhula motaki bharatudu melukogane nenenu rajuni kaadu ani cheppi aa dhwanini nilipesadu. bharatudi aunnatyaanni teliyajese deenni haridasu cheppaledu.
aoo seetaa! nee maamagaaru maraninchaaru. oo lakshmana! nuvvu tandri laeni vaadayyaavu. maharaju maraninchaadane vichaarakaramaina vaartani bharatudu cheptunnadi
eraamudu bharatudni malli kusala prasnalu veyadam konasaginchadu. ee sargalo ramudu bharathudiki cheppe vishayaalannii raju vidhulu. ivi anni kaalaalaki, anni deshalaki vartinchevi. ivaala ee sargani puurti chestaanu.