మతిమరపు వ్యాధి - tewiki
సాధారణంగా వయసు పైబడిన వారి మెదడు (ఎడమ), అల్జీమర్ బాధితుల మెదడు (కుడి). రెండింటి మధ్య తేడాలు గుర్తించబడ్డాయి.
సంబంధించిన/topic13.htm నరాలకు సంబంధించిన/13
మతిమరపు వ్యాధి (అల్జీమర్స్) ఒక దీర్ఘకాలిక న్యూరోడీజెనరేటివ్ వ్యాధి. ఇది నెమ్మదిగా ప్రారంభమై కాలం గడిచేకొద్దీ తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపిస్తుంది.[1][2] డెమెన్షియా 60 నుంచి 70 శాతం కేసుల్లో దీనివల్లనే సంభవిస్తుంది. ఈ వ్యాధికి ముందు ఎక్కువగా కనిపించే లక్షణం ఇటీవలే జరిగిన సంఘటనలు మరిచిపోవడం (short-term memory). ఈ వ్యాధి ముదిరే కొద్దీ భాషతో వచ్చే సమస్యలు, స్థితిభ్రాంతి (disorientation) (ఎక్కడున్నారో మరిచిపోవడం), ప్రవర్తనలో తేడాలు, స్ఫూర్తి కొరవడటం, దైనందిన కార్యక్రమాలు నిర్వహించుకోలేకపోవడం, సమస్యాత్మక ప్రవర్తనలు మొదలైనవి. ఈ వ్యాధి ఇంకా ముదిరేకొద్దీ కుటుంబం నుంచి సమాజం నుంచీ దూరం కావడం ప్రారంభిస్తారు. క్రమంగా శరీర కార్యకలాపాలు ఆగిపోయి, మరణం సంభవిస్తుంది.[3] ఈ వ్యాధి ముదిరే కాలంలో పలు వ్యత్యాసాలున్నప్పటికీ, నిర్ధారణ జరిగిన తర్వాత రోగి జీవితకాలం సుమారు మూడు నుంచి తొమ్మిది సంవత్సరాలు.[4][5]
సాధారణంగా 65 ఏళ్ళ పైబడిన వారిలో కనిపించే వ్యాధి ఇది. జ్ఞాపకశక్తి మందగించడం దీని ముఖ్య లక్షణం. దీన్ని అలోయిస్ అల్జీమర్స్ అనే జర్మన్ మానసిక శాస్త్రవేత్త 1906 లో మొట్టమొదటి సారిగా వివరించాడు.
అల్జీమర్స్ వ్యాధి జ్ఞాపకశక్తి, ఇతర ముఖ్యమైన మానసిక విధులు నాశనం చేసే ఒక ప్రగతిశీల వ్యాధి. మొట్టమొదట, అల్జీమర్స్ వ్యాధితో బాధపడుతున్న ఎవరైనా తేలికపాటి గందరగోళాన్ని గుర్తించడం, కష్టపడటం గమనించవచ్చు. చివరికి, వ్యాధి ఉన్న వారు తమ జీవితాల్లో ముఖ్యమైన వ్యక్తులను మరచిపోతారు. నాటకీయ వ్యక్తిత్వ మార్పులకు గురవుతారు. అల్జీమర్స్ వ్యాధి చాలా సాధారణమైనది. అల్జీమర్స్ అనేది మేధోపరమైన, సామాజిక నైపుణ్యాల నష్టం. అల్జీమర్స్ వ్యాధిలో, మెదడు కణాలు క్షీణించి చనిపోతాయి, ఇది జ్ఞాపకశక్తి, మానసిక పనితీరులో స్థిరమైన క్షీణతకు కారణమవుతుంది.
అల్జీమర్స్ వ్యాధిలో, మెదడు కణాలు దెబ్బతినడం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ ప్రక్రియను ఆపడానికి అమిలోయిడ్ అనే ప్రోటీన్‌ను శరీరంలో ఉత్పత్తి చేయలి. అందుకని శరీరం ప్రయత్నిస్తుంది. అలా అని అమిలోయిడ్ ప్రోటిన్ ఎక్కువ అయితే, అమీలోడ్ డిపాజిట్లు మెదడులో వృద్ధి చెందుతాయి. ఇది మరింత క్షీణతకు దారితీస్తుంది. అమీయోయిడ్ ఈ నిక్షేపాలు "ఫలకాలు" గా సూచించబడతాయి. ఇవి మెదడు కణాలు చీల్చి, "టంగ్లేస్" గా ఏర్పడతాయి, ఇది మెదడు నిర్మాణం లో మార్పులకు దారితీసి, మెదడు కణాలు చనిపోయేలా చేస్తుంది. ఫలకాలు, టాంగ్ల నిర్మాణం కూడా కొన్ని ముఖ్యమైన మెదడు రసాయనాల ఉత్పత్తిని నిరోదిస్తాయి[6]. అల్జీమర్స్ వ్యాధులకు ఎటువంటి కారణం లేనప్పటికీ, ఈ పరిస్థితి అభివృద్ధిలో ఈ కింది కారకాలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయని కొన్ని పరిశోధన అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి:
జన్యు కారకాలు: కొన్ని జన్యువుల ఉనికిని, లేదా మార్పులు వంటివి
పర్యావరణ కారకాలు: కొన్ని పర్యావరణ ద్రావకాల (ఉదాహరణకు: పురుగుమందులు, గ్లూ మరియు పైపొరలు) లేదా కొన్ని వైరస్లు లేదా బ్యాక్టీరియా సంక్రమణ
జీవనశైలి కారకాలు:వ్యాయామం లేకపోవడం, సరైన నిద్ర లేకపోవడం,నాణ్యమైన పళ్ళు మరియు కూరగాయలు లేని ఆహారం తీసుకోవడం.
ఈ జీవనశైలి, పర్యావరణ మరియు జన్యు ప్రమాద కారకాల కలయిక మెదడులో ఒక అసాధారణ జీవ ప్రక్రియను ప్రేరేపిస్తుందని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు, దశాబ్దాలుగా అల్జీమర్స్– చిత్తవైకల్యం ఫలితంగా ఇది జరుగుతుంది.
↑ "Dementia Fact sheet". World Health Organization. 12 December 2017.
↑ Madhuri. "అల్జీమర్స్ అంటే ఏమిటి? అల్జీమర్స్ లక్షణాలు, కారణాలు, నిర్ధారణ పరిక్షలు | Medlife Blog: Health and Wellness Tips". Retrieved 2020-05-17.
matimarapu vyaadhi - tewiki
saadhaaranamgaa vayasu paibadina vaari medadu (edama), aljimar baadhitula medadu (kudi). rendinti madhya tedaalu gurtinchabaddaayi.
sambandhinchina/topic13.htm naralaku sambandhinchina/13
matimarapu vyaadhi (algeemers) oka deerghakaalika neurodisenerative vyaadhi. idhi nemmadigaa praarambhamai kaalam gadichekoddii teevra prabhaavaanni choopistundi.[1][2] demensia 60 nunchi 70 saatam kesullo deenivallane sambhavistundi. ee vyaadhiki mundu ekkuvagaa kanipinche lakshanam itivale jarigina sanghatanalu marichipovadam (short-term memory). ee vyaadhi mudire koddi bhaashato vache samasyalu, sthitibhraanti (disorientation) (ekkadunnaro marichipovadam), pravartanalo tedaalu, sphurthy koravadatam, dainandina kaaryakramaalu nirvahinchukolekapovada, samasyaatmaka pravartanalu modalainavi. ee vyaadhi inka mudirekoddii kutumbam nunchi samajam nunchi dooram kaavadam praarambhistaaru. kramangaa sareera kaaryakalaapaalu aagipoyi, maranam sambhavistundi.[3] ee vyaadhi mudire kaalamlo palu vyatyaasaalunnappati, nirdhaarana jarigina tarvaata rogi jeevitakaalam sumaru moodu nunchi tommidi samvatsaraalu.[4][5]
saadhaaranamgaa 65 ella paibadina vaarilo kanipinche vyaadhi idhi. ghnaapakashakti mandaginchadam deeni mukhya lakshanam. deenni alois algeemers ane jarman maanasika saastravetta 1906 loo mottamodati saarigaa vivarinchaadu.
algeemers vyaadhi ghnaapakashakti, itara mukhyamaina maanasika vidhulu naasanam chese oka pragatiseela vyaadhi. mottamodata, algeemers vyaadhitho baadhapadutunna evaraina telikapati gandaragolaanni gurtinchadam, kashtapadatam gamaninchavachhu. chivariki, vyaadhi unna vaaru tama jeevitaallo mukhyamaina vyaktulanu marachipotaru. natakiya vyaktitva maarpulaku guravutaaru. algeemers vyaadhi chala saadhaaranamainadi. algeemers anedi medhoparamaina, saamaajika naipunyaala nashtam. algeemers vyaadhilo, medadu kanaalu ksheeninchi chanipotayi, idhi ghnaapakashakti, maanasika paniteerulo sthiramaina ksheenataku kaaranamavutundi.
algeemers vyaadhilo, medadu kanaalu debbatinadam praarambhamavutundi. ee prakriyanu aapadaaniki amiloid ane proteennu sareeramlo utpatti cheyali. andukani sareeram prayatnistundi. alaa ani amiloid protin ekkuva ayithe, amilod depaajitlu medadulo vruddhi chendutaayi. idhi marinta ksheenataku daariteestundi. amioid ee nikshepaalu "falakaalu" gaa suuchimchabadataayi. ivi medadu kanaalu cheelchi, "tangles" gaa erpadataayi, idhi medadu nirmaanam loo maarpulaku daariteesi, medadu kanaalu chanipoyela chestundi. falakaalu, tangla nirmaanam kuudaa konni mukhyamaina medadu rasaayanaala utpattini nirodistaayi[6]. algeemers vyaadhulaku etuvanti kaaranam laenappatikii, ee paristhiti abhivruddhilo ee kindi kaarakaalu mukhyamaina paatra pooshistaayani konni parisodhana adhyayanaalu suuchistunnaayi:
janyu kaarakaalu: konni janyuvula unikini, leda maarpulu vantivi
paryaavarana kaarakaalu: konni paryaavarana draavakaala (udaaharanaku: purugumandulu, glue mariyu paiporalu) leda konni vairaslu leda bacteria sankramana
jeevanasaili kaarakaalu:vyaayaamam lekapovadam, saraina nidra lekapovadam,naanhyamaina pallu mariyu kuuragaayalu laeni aahaaram teesukovadam.
ee jeevanasaili, paryaavarana mariyu janyu pramaada kaarakaala kalayika medadulo oka asaadhaarana jeeva prakriyanu prerepistundani parisodhakulu bhaavistunnaaru, dasaabdaalugaa algeemers– chittavaikalyam phalitamgaa idhi jarugutundi.
u "Dementia Fact sheet". World Health Organization. 12 December 2017.
u Madhuri. "algeemers ante emiti? algeemers lakshanaalu, kaaranaalu, nirdhaarana parikshalu | Medlife Blog: Health and Wellness Tips". Retrieved 2020-05-17.