''ఏం లేదులే, ఏం లేదు. నేను కాస్త కోపంగా వుంటే వెంటనే, నన్ను బుట్టలో వెయ్యడానికి, 'నీకో ముద్దూ!' అంటుంది. అప్పుడు నేను....''
''అలా అడగడం చాలా సార్లు అయింది. తన అక్క, జబ్బు మనిషి కాబట్టీ, సంసారం లేనిది కాబట్టీ, వెళ్తానంటుంది.''
''అంటే, ఒక్క వూళ్ళో వున్న అక్కా తమ్ముళ్ళు ఏ నెల్లాళ్ళకో ఒక సారి కలవాలంటే, ఎవళ్ళకో ఒకళ్ళకి జబ్బు రావాలా? లేకపోతే వాళ్ళ సంసారం పోవాలా?''
తమ తండ్రిని, తమ్ముడి పెళ్ళం ''మీ అయ్య, మీ అయ్య'' అంటుందని లోచనకు తెలీదు. అది తెలిసి వుంటే, లోచన, తమ్ముణ్ణి తమ గడప ఎక్కనిస్తుందా? ''అడుగుతా, అడుగుతా అంటావు. అడగడమేనా ఎప్పుడూ? అడిగితే వింటుందా?''
''వినకపోతే పొనియ్యి! వెళ్తా!'' అంటూ తమ్ముడు చక చకా గేటు దాటి, బండి ఎక్కి, పెద్ద మోతతో దూరం అయ్యాడు. ఆమె నించి ఒక ముద్దు తీసుకుని, తను రెండు ముద్దులు ఇవ్వడానికా!
మనోహర్‌ ఇల్లు కూడా హైదరాబాదులోనే. మనోహర్‌, రమేష్‌ కోసం, వాళ్ళ కోచింగ్‌ సెంటర్‌కి దగ్గర్లో ఒక మేడ మీద గదిని, అద్దె తనే కట్టేలాగ ఏర్పాటు చేసి వుంచాడు. ఆ అద్దె గది పక్కనే రెండు పూటలా మెస్‌లోనే భోజనాలు. అక్కడ వున్నన్ని రోజులూ ఆ గదిలో వాళ్ళకి వంట పని లేదు. రోజూ కోచింగ్‌ సెంటర్‌కి పోవడమూ, ట్రైనింగూ!
రెండు వారాల తర్వాత, ఒక ఆదివారం, ఈ అన్న దంపతులు, ఆ తమ్ముడి దంపతుల ఇంటికి వెళ్ళారు. వాళ్ళ అపార్టుమెంటు విశాలంగా రంగులతో తళ తళలాడిపోతూ వుంది. ఇంటి నిండా శ్యామలకు కూడా తెలియని, ఎన్నో అపార్ట్‌మెంట్లలో చూసినా కనపడని షోకైన, నాగరికమైన సామాన్లు! వాళ్ళ షాపు కూడా అక్కడికి దగ్గిరలోనే.
ఈ అన్న దంపతులు, ఒక పగలంతా ఆ ఇంట్లోనే వుండి, రాత్రి భోజనాలు కూడా చేసి, వాళ్ళ కారులోనే వీళ్ళ అద్దె గదికి చేరారు.
రమేష్‌ కూడా ఆ హాల్లో సామాన్లన్నీ చూసిన వాడే. ఏముంది? అలాంటివి అన్ని చోట్లా వుంటున్నాయి. ''ఏం సామాన్లూ?'' అన్నాడు.
''ఏం సామాన్లా? ఎంతెంత సోఫాలు! ఎంతెంత టేబుళ్ళు! వాళ్ళ డైనింగ్‌ టేబుల్‌ చూడలేదూ? కళ్ళు తిరిగిపోలేదూ? అలాంటివి వుంటేనే ఇంటికి అందం రామూ! అందుకే నేను 'డబ్బు, డబ్బు' అంటాను. మీ బ్రదర్‌ చూడు, ఉద్యోగం మానేసి చక్కని బిజినెస్‌ పెట్టుకున్నాడు. రెండు చేతులా సంపాదిస్తున్నట్టున్నాడు. నువ్వేమో ఎంత సేపూ స్కూలూ, కాలేజీ, స్టూడెంట్సూ, జీతాలూ, అంటూ కూర్చుంటావు.''
''అయితే, ఏంటి ఇప్పుడు? నన్ను ఆ షాపులో చేరమంటావా? అక్కడ ఒక ఉద్యోగం ఇమ్మంటే వెంటనే ఇస్తాడు. అదీ 'జీతం' తెచ్చుకోవడమే అవుతుంది.''
''అలా కాదు. 'జీతం' కోసం కాదు. పార్టనర్‌ షిప్పు ఇవ్వడా? నిన్ను కూడా ఒక భాగస్తుడిగా చేర్చుకోమంటే? లాభాల్లో భాగం వుంటుంది.''
'''పెట్టుబడి' పెట్టకుండా భాగస్తులెలా అవుతారు? మనోకి అయితే, అదంతా వాళ్ళ మామ గారు పెట్టారు. నాకు మీ అన్నలు పెడతారా?''
''అన్నలెందుకు? నేనే పెడతాను. రెండు మూడు లక్షలు తీసుకో, నా దగ్గిర. బాండ్‌ పేపర్‌ మీద రాసియ్యి తీసుకున్నట్టు. వడ్డీ మాట, బ్యాంకు వడ్డీయే గానీ, అసలైతే నూటికి నాలుగు రూపాయలైనా ఇవ్వాలి. రెండేళ్ళల్లో మనమూ ఇక్కడే అపార్టుమెంట్‌ కొనొచ్చు. నేను అక్కడ మానేసి ఇక్కడే ఒక గురుకులంలో చూసుకుంటాను.''
''నిజం కాకపోతే? అసలు మీ బ్రదర్ని ఒక సారి అడుగు! నీ గురించి అడిగినట్టు కాకుండా ఒక ఫ్రెండ్‌ కోసం అడిగినట్టు అడుగు! ఒక మాట అననా? నీకు ఇష్టం లేకపోతే, నేనైనా పార్ట్‌నర్‌గా చేరిపోతా! డబ్బంతా ఇందులోనే పెడతా!''
''శ్యామూ! ఇక వూరుకో! మనం బోలెడు ఎక్సర్‌సైజులు చేసుకోవాలి. కోచింగ్‌కి వచ్చామా, బిజినెస్‌ కోసం వచ్చామా?''
''కోచింగూ, గీచింగూ! పర్మనెంట్‌ వుద్యోగాలు వచ్చి చస్తాయా? అసలు మన లైన్‌ మార్చుకోవాలి రామూ! మనం ఇంకా వాషింగ్‌ మిషనే కొనలేదు. అద్దిళ్ళల్లో ఏ మిషన్‌ కొనాలన్నా కావాల్సిన కరెంట్‌ లైన్లే వుండవు! స్వంత ఇల్లు వుంటేనే సోఫాలూ కంప్యూటర్లూ అన్నీ పెట్టి, పెద్ద వాళ్ళతో సమానంగా వుంటాం! మీ బ్రదర్‌ చూడు, ఎంత తెలివిగా చేశాడో!''
''ఏం తెలివి? లెక్చెరర్‌ ఉద్యోగంలో వుంటే ఎంత గౌరవంగా వుండేవాడు! నాలుగు సరుకులు అమ్ముకుంటే అదా తెలివి?''
''నీ కసలు ఏదీ తెలీదు. 'ఆస్తి' వున్న వాళ్ళకి వుండే గౌరవం, ఏ ఉద్యోగంతో వస్తుంది? అలాగైతే, కలెక్టరో, జడ్జీయో, అవ్వాలి! ఆ వుద్యోగాలైతే గొప్పగానీ, పంతులు పని గొప్పా? రేపు మీ బ్రదర్ని ఒక సారి అడిగి చూడు!''
''ఎందుకు బాగుండదు? అయితే నేనే అడుగుతా! ముందు మీ మరదల్ని అడుగుతా, వాళ్ళ వంటింట్లో చూశాలే. ఆ.., నీకు చెప్పడం మర్చిపోయా. మీ అమ్మ మనకైతే అన్నీ చొట్టల గిన్నెలే పంపిందా, చిన్న కొడుక్కి ఎంతెంత కొత్త గిన్నెలు పంపిందో! ఆ వంటింట్లో ఒక్క చొట్ట గిన్ని అయినా లేదు!''
''వేరే చెప్పాలా? చెప్పకుండానే తెలుస్తుంది. వాళ్ళ వంటింట్లో అంట్ల మిషన్‌ కూడా వుంది రామూ! అసలు వాళ్ళ మంచాలూ పరుపులూ ఎంతెంత ఖరీదైనవో, చూశావా? తెగ సంపాదిస్తున్నారు.''
రమేష్‌కి, వారం పది రోజుల కిందట అక్క దగ్గిర కూర్చుని బాగా తిన్న చివాట్లు కొన్నయినా జ్ఞాపకం వున్నాయి. శ్యాము పలుకుల్లో కొన్నిటిని పట్టించుకోకపోయినా, అన్నీ సహించలేకపోయాడు. ''చూడూ! మన పిల్లని మా అమ్మ చూసుకుంటోంది. అయినా, మా అమ్మ మీద చెపుతావు. మన కోచింగ్‌కి మా నాన్నా, మా తమ్ముడూ కూడా, డబ్బు పంపారు. అయినా, వాళ్ళ మీద మాట్లాడతావు. ఎప్పుడూ ఎందుకిలా ఆలోచిస్తావు శ్యామూ? వాళ్ళు మనల్ని ప్రేమిస్తున్నారని నువ్వు అర్ధం చేసుకోలేవా? మా వాళ్ళు ఎవరి మీదా పక్ష పాతంతో ప్రవర్తించరు. అలా అర్ధం చేసుకోవా నువ్వు?''
తెల్లబోయింది శ్యాము. వెంటనే తేరుకుంది. ''అబ్బా! షార్ట్‌ లెక్చెరిచ్చావు! లెక్చెరర్‌ పని బాగా చేస్తావని నాకు తెలుసులే.''
''మొన్న మా నాన్న ఏం చెప్పాడు? మనం ఎంత సంస్కారంగా ప్రవర్తించాలని చెప్పాడు? నేను మీ వాళ్ళని ఒక్క మాటైనా అంటానా? నీ కెందుకు మా వాళ్ళ మీద ద్వేషంగా వుంటుంది?''
ఊరుకున్నాడు. చేతులు బొగ్గులై పోయినంతగా కాలాకే ఒకటి రెండు ఆకులు పట్టుకుంటాడు! అదీ పట్టుకోడు. పట్టుకున్నాననుకుంటాడు!
పది నిమిషాల ప్రశాంతత తర్వాత మళ్ళీ మొదలు! ''రామూ! మీ బ్రదర్‌ ఇంట్లో దేవుడి గుడి వేరే వుంది! అమ్మో, ఎన్ని పటాలో! అన్నీ వెండివే! మీ దేవుళ్ళ విగ్రహాలు కూడా! వాటికి మెళ్ళల్లో సన్నటి గొలుసులున్నాయి రామూ! నువ్వు చూడలేదు. మీ మరదల్ని అడిగాను, 'నువ్వు పూజలు చేస్తావని మామయ్య గారికి తెలుసా?' అని అడిగాను. ఏ మందో తెలుసా? 'దేవుళ్ళు వుండరని వాళ్ళు కళ్ళు మూసుకుంటే, అందరూ మూసుకుంటారా? మా షాపు ఓపెన్‌ చేశాకే నాకు భక్తి మరీ ఎక్కువైంది. మా ఆయన కూడా దణ్ణం పెడతారు ఇక్కడికి వచ్చి' అంది!'' అంటూ వేళ్ళతో చిటికెలు వేస్తూ, ''నీకు కావాలంటే, ఇప్పుడే ఫోన్‌ చేసి నీ మరదల్ని అడుగు! చిటికెలో తెలిసిపోతుంది నీకు, మీ అయ్య గురించి ఎలా మాట్లాడిందో! మీ తమ్ముడు, నాస్తికత్వం ఎలా వదిలేశాడో! అవన్నీ తెలుసుకో!'' అంటూ చేతిని ఎగరేసింది.
''మా నాన్న గురించి ఎవరి అభిప్రాయాలూ నాకు అక్కరలేదు. ఆమె దేవుళ్ళని నమ్మితే నాకేంటి? మా తమ్ముడు మారినా నాకు అవసరం లేదు. దేవుళ్ళు మీకు ఉంటారు. మేం చెప్పేది, ఎవ్వరికీ ఉండరని!''
ఊరుకున్నాడు. తమ్ముడి భార్య, మామ గారి గురించి ఎలాగైనా వాగగల మనిషే! ఫోన్‌ చేసి, ''ఏం వాగావు?'' అని అడిగి, ఆ వాగుడేమిటో తెలుసుకోవాలా?
ముద్దుల శ్యాము మళ్ళీ మొదలు! ''నేను మీ ఫాదర్‌ని, 'మీ అయ్య' అంటానని, నాకు మీ అయ్య మీద గౌరవం లేదంటావు. మీ మరదలు మాత్రం మీ అయ్య గురించి గౌరవంతో మాట్లాడిందనుకుంటున్నావా? మీ అయ్య గురించి 'ఆయన, ఆదర్శాలు - ఆదర్శాలు అంటాడు. ఆయనకి ఆదర్శాలూ లేవు, గీదర్శాలూ లేవు' అంది. 'కొడుకు షాపు పెడితే ఆయన, ఎంత సంతోషించాడో తెలుసా?' అంది. కావాలంటే, నీ మరదల్ని ఫోన్‌ చేసి అడుగు!''
''ఇంకెంత లెక్క ఇవ్వాలి శ్యామూ? ఒక మాట అననా? ఆమె, అదే కులం మనిషి. నువ్వు వేరే కులం మనిషివి. ఒకే కులం మనిషే కోడలవుతుందంటే మా నాన్న ఎంతో బాధపడ్డాడు. వేరే కులం అమ్మాయిని కోడలిగా చేసుకోవాలని ఎంత తపించాడో, అదంతా నీకు చెప్పాను, గుర్తు లేదా? మామ మీద ఆ కోడలికి గౌరవం లేకపోతే లేకపోయింది. అది వేరే సంగతి. నిన్ను ఎంతో ఇష్టంతో కోరి కోరి తెచ్చుకున్న కుటుంబం మీద నీకు ప్రేమ వుండనక్కరలేదా?''
''అంటే?'' అంటూ రయ్యిన చెయ్యి గాలిలోకి విసిరింది. ''మీ కులం కోడలు మిమ్మల్ని గౌరవించక పోయినా ఫర్వాలేదు! చిన్న కులం వాళ్ళు మాత్రం, పెద్ద కులం వాళ్ళని ఎప్పుడూ గౌరవిస్తూ వుండాలి! అదే చెపుతున్నావు, అంతే కదా?''
''అలాంటి అర్ధాలు తియ్యకు! మా మనసుల్లోకి కులాల పిచ్చి చేరనివ్వకుండా చేసింది మా నాన్నే! నాకు కులాల పిచ్చి లేదు కాబట్టే మనం కలిశాం. అలాంటి వాణ్ణి, చిన్న కులం - పెద్ద కులం అని మాట్లాడతానా?''
'''మాట్లాడతానా?' ఏమిటి? మాట్లాడావుగా? 'నువ్వు వేరే కులం దానివి కాబట్టి నువ్వు మా నాన్నని గౌరవిస్తూ వుండాలి' అని కాదూ నువ్వు అన్నది? 'వేరే కులం' అన్నావంటే, 'చిన్న కులం' కాదూ? నువ్వు ఇలా అన్నావని మీ అయ్యకి నేను చెప్పనా, నువ్వే చెప్పుకుంటావా? నువ్వు కాదులే, నేను అడుగుతాను. 'ఏవండీ, నేను చిన్న కులం దాన్ని సుమా, అయ్యా, మీకు వందనాలయ్యా - అని మీకు రోజూ గుర్తు చేస్తూ వుండాలంటారా?' - అని అడుగుతాను'' అంటూ ఫోన్‌ తెరిచింది.
''అనకూడని మాటలు అనేసి, ఇక ఇప్పుడు ఇచ్చావు ఒక్క మాటతో 'ఊరుకో' ఉపన్యాసం! చిన్న కులం వాళ్ళు, పెద్ద కులం వాళ్ళని గౌరవిస్తూ, ప్రేమిస్తూ తిరగాలనుకోకు! పెళ్ళి నాడే అనుకున్నాను, పెద్ద కులం వాళ్ళ గర్వాన్ని అణచాలని! నన్నేదో బెదిరించి గౌరవాలు లాగాలని ఆశించకు!''
''చూడూ, ఇన్నాళ్ళుగా ఎన్నడూ ఎత్తని కులం మాట ఎత్తాను. సారీ శ్యామూ, సారీ! నన్ను అపార్ధం చేసుకోకు! ఇదంతా మా నాన్నకి చెపితే, 'అసలు ఈ కులం - ఆ కులం' అనే మాటలు ఎందుకు ఎత్తావని మా నాన్న నాకే గడ్డి పెడతాడు. తను చాలా బాధపడతాడు.''
''నేనేం తప్పు చెయ్యలేదు. నా మాటలు నువ్వు అర్ధం చేసుకోవడం లేదు. 'మా తమ్ముడిది కులాంతరం కాదు, మనది కులాంతరం అన్నాను, అంతే. అవి నీకు తప్పుగా అనిపించాయి. సారీ, అలా అనుకోకు!''
రమేష్‌ 'సారీ' చెప్పడం చాలా తెలివి తక్కువగా చేశాడు. అతను మాట్లాడిన మాటల్లో ఏ తప్పుా లేదు. వాళ్ళిద్దరికీ జరిగిన పెళ్ళి, వాళ్ళ ప్రేమ సంబంధంతో కాదు. అది, పెళ్ళి చూపులతోనే ప్రారంభమైంది. పెద్ద కులం - చిన్న కులంతో కలవాలని, పెద్ద కులం మనుషుల ఆదర్శంతో జరిగిందే ఆ పెళ్ళి. ఆ ఆదర్శానికి ప్రధాన కారణం కేశవయ్యే!
సమాజంలో, చిన్నా - పెద్దా కులాల తేడాల పద్ధతి వేల సంవత్సరాల నించీ పాతుకుని వున్నప్పుడు, ఆ తేడాలు పోవాలంటే, ఆ కులాలు కలవాలంటే, అవి సమానం కావాలంటే, అలా మారాలని కోరవలసింది పెద్ద కులమే. ఆ మార్పు, చిన్న కులం వేపు నించి జరిగేది కాదు. మాల - మాదిగ కులాల్ని తీసుకుంటే, మారవలసింది పెద్ద కులమే. చిన్న కులం ఆశ వల్ల ఆ మార్పు జరగదు.
అలాంటప్పుడు, అటువంటి కలయికకు కారణం అయిన పెద్ద కులం మనిషి సంస్కారాన్ని, చిన్న కులం మనిషి గుర్తించాలి. ప్రేమించాలి. క్రమంగా కులాలు అదృశ్యమవుతాయి.
రమేష్‌ మాటల్లో వున్నది అదే. ''ఒకే కులం మనుషుల మధ్య అయితే, కులం కారణంగా ఆ గౌరవాల ప్రసక్తికి అవకాశం వుండదు. కానీ, చిన్న కులం మనిషి మాత్రం, తనకి మేలు చేసిన కుటుంబం మీద సదభిప్రాయంతో వుండవద్దా? అపార్ధాలతో, హేళనలతో, అగౌరవాలతో, వుండడమా!'' అనేది ఆ అర్ధం!
ఎన్ని అర్థాలు చెప్పుకున్నా, రెండు కులాలు కలవాలంటే, అది పెద్ద కులం మనిషికి, కుల భావాన్ని వదులుకోవాలనే ఆదర్శం వుండడం ద్వారానే జరగాలి. చిన్న కులం వ్యక్తి ఎంత మారినా, ఎంత ఎదిగినా, పెద్ద కులం వ్యక్తితో కలవడం, చిన్న కులం వ్యక్తి చేతిలో వుండదు! - ఈ విషయమే రమేష్‌ తన మాటల్లో తను చెప్పాడు.
దానికి, ఆ చిన్న కులం మనిషి, 'చిన్న కులం - పెద్ద కులం' అనే మాటల్ని ఆధారంగా తెచ్చి, వాటికి తప్పుడు అర్ధాలు తీసి, ''చిన్న కులం వాళ్ళు, పెద్ద కులం వాళ్ళని ఎప్పుడూ గౌరవిస్తూ వుండాలా?'' అనే తన గొప్ప తగువు లేవదీసింది.
ఈ సందర్భం కూడా, రమేష్‌ తక్షణం బట్టలు సర్దుకోవలిసిన సందర్భమే. కానీ, ఎన్ని సార్లు సర్దుకుంటాడు? మొదటి సారే సర్దుకోలేని వాడు, రెండోసారి మాత్రం సర్దుకుంటాడా? అసలు, బట్టలు సర్దడాలా సమస్య? ఇంకెప్పుడు సర్దుకుంటాడు? ఆమెని శాంతింపజేయడానికి, ''ఏదైనా సినిమాకి పోదామా శ్యామూ?'' అన్నాడు.
రమేష్‌లో సహనం గూడు కట్టింది, ఈ నాడు కాదు, ఏ నాడో! రోషం చావడం, వివేకం చావడం, అభిమానం చావడం, అన్నీ చావడం, ఏ నాడో! అన్నీ పెళ్ళికి ముందే! చివరికి శ్యాముకి వంత పాట తప్ప, ఆమె దాస్యం తప్ప, ఏమీ మిగలలేదు.
ఆమె, నిద్రకి పడింది. అతనికి నిద్రపోయింది. ఏదో వింతగా అతనిలో వింత ఆలోచన మొదలైంది. - తమ్ముడు చేసిందే, తనూ ఎందుకు చెయ్యకూడదు? నాన్న మొదట బాధపడ్డా, తర్వాత వూరుకున్నాడు గానీ, తమ్ముణ్ణి వదలలేదే! జనం, టీ - కాఫీలు తాగినట్టే సారాలూ తాగుతున్నారు. డాక్టర్లూ, లాయర్లూ అందరూ తాగుతున్నారు. ఎవరి ఇష్టం వాళ్ళది కదా? నేను సారా షాపు పెడితే మాత్రం తప్పేమిటి? శ్యాము భలే సంతోషిస్తుంది. మొత్తం తన డబ్బు అంతా ఆ షాపుకే పెడుతుంది. ఇద్దరి మధ్యా కలహమే తలెత్తదు కదా?
నాన్న అయితే మాత్రం దేనికీ చలించకుండా వుంటాడు, ఎలా వుంటాడో! అమ్మ సపోర్టు వుంది నాన్నకి. అవును, కలిసి బతికే వాళ్ళు ఇద్దరూ ఒకే మాటగా వుండాలి!
అమ్మ మరీ గట్టిది. నాన్న కన్నా! నాన్నకైనా, అమ్మకైనా సమస్త విషయాలూ, అన్ని మంచి చెడ్డలూ, తెలిసి పోతాయా? వాళ్ళకి తెలియని లోపాలు వాళ్ళలో మాత్రం వుండవా? తెలియని లోపాలు ఎవరిలో నైనా వుంటాయి కదా?
'తెలియని లోపాలు' వుంటే, అది వాళ్ళ తప్పు కాదనుకో! వాళ్ళకే తెలీనప్పుడు వాళ్ళేం చెయ్యగలరు? తనకు తెలియనివి లేవా? నాన్న చదువు కన్నా తన చదువే పెద్దది. కానీ, నాన్నకి తెలిసినవన్నీ తనకు తెలీవు.
తల్లిదండ్రుల మాటలు వినవలిసిందే గానీ, అవే వేద వాక్కులా? అసలు, వేద వాక్కులు నా కెందుకు? అసలు, తప్పొప్పులు ఎవరు తెలుసుకోగలరు? 'సత్యం' కోసం వెతుకుతున్నావా?' అంటుంది అక్క. 'సత్యం' అని కాదు గానీ, ఏదైనా బిజినెస్‌ చేసుకుంటే మాత్రం ఏం తప్పు? శ్యాము భలే ఆలోచిస్తుంది ప్రతీ సారీ! ఎంతైనా తెలివైంది!
తర్వాత రెండు రోజులకి మనోహర్‌, రమేష్‌కి ఫోన్‌ చేశాడు. ''ఏమిటి? శ్యామల వదిన అలా మాట్లాడింది?'' అన్నాడు.
''నీకు చెప్పలేదా? మొదట విద్యతో అన్నది. అప్పుడు నేనూ ఇంట్లోనే వున్నాను. నాతో కూడా అంది. 'మీ స్టోర్‌ని ఇంకా డెవలప్‌ చెయ్యాలనుకుంటున్నారా? మీ కేమైనా డబ్బు కావాలంటే నేను మూడు లక్షల దాకా సపోర్ట్‌ చెయ్యగలను. మీ కెవరైనా పార్టనర్‌ కావాలంటే కూడా, నేనైనా నా సర్వీసెస్‌ ఇవ్వగలను' అంది.''
''ఆ-!, దానికేముంది? బోడి ఉద్యోగాలు! టీచర్‌ జాబ్‌లు ఎవ్వడైనా చెయ్యగలడు. అవసరం అయితే నేను హైడ్‌ వచ్చేస్తాను. తను కూడా ఇష్టపడితే ఇద్దరం ఇక్కడే వుంటాం. బిజినెస్‌ సర్వీసెస్‌ అంటే ఐ లైక్‌ మెరీ మచ్‌!''
మనోహర్‌ నిజంగా విస్తుపోయాడు. ఈ శ్యామల గురించి లోచన ద్వారా విన్నవి రెండు మూడు సంగతులే అయినా, ఆమెని దగ్గిరికి చేరనివ్వరాదనే సంగతులు అవి!
''ఏం, ఎందుకూ? ప్రోఫిట్‌ సరిగా లేదా? అసలు ఎంత పర్సంటేజ్‌ ఉంటుంది? మార్చేస్తే నెక్స్ట్‌ బిజినెస్‌ ఏవిటి? ఏదైనా ఫర్వాలేదు నాకు. మీకు కావాలంటే త్రీ లాక్స్‌ నేనివ్వగలను. లేడీ కేపిటలిస్ట్‌ అవ్వాలని నాకు చాలా... ఐ .... మనోహర్‌!''
తోటి కోడళ్ళిద్దరికీ పది నిమిషాలకు పైగా మాటలు జరిగాయి. - అదీ రమేష్‌కి, మనోహర్‌ అందించిన సమాచారం! ఆ మాటలన్నీ చెప్పి, ''నువ్వు అడగమంటేనే అడిగారా ఆవిడ నన్ను?'' అన్నాడు.
''నాదేం లేదు. నీ ఇష్టం ఆమె ఇష్టం! అవసరమైతే, మేం వేరే వేరే ఊళ్ళల్లో వుండాలనేది, పెళ్ళికి ముందు అనుకున్నదే.''
అన్నదమ్ముల సంభాషణ ఆగబోగా, రమేష్‌ గమ్మున అడిగాడు. ''మనో! నువ్వు మీ ఇంట్లో వున్న దేవుడి పటం దగ్గిరికి వెళ్ళి దణ్ణాలు పెడతావా?''
''ఛీ ఛీ! ఎవరన్నారు? పళ్ళు రాలగొడతాను. ఎవడ్రా చెప్పింది? నేను ఉద్యోగం మానుకుని వ్యాపారం చేసే వెధవ నయ్యాను గానీ, అంత వెధవ నవలేదు. ఎవరన్నారు?''
''మీ ఆవిడేలే. ఆవిడితో పోట్లాడకు. మొన్న శ్యామల, విద్యతో మాట్లాడితే నీ గురించి అలా అందట. అయితే అబద్దమే కదా అది?''
''విద్యే అన్నదా? నిజంగానా? లేకపోతే శ్యామల అలా కల్పించిందా? విద్య కూడా నిప్పు లాంటి మనిషేం కాదు. అలా వాగితే వాగే వుంటుంది. నేను దణ్ణాలు పెడతానా? అది మాత్రం నిజం అనుకోకు!''
శ్యామల, తను మరిదితో వాకబు చేసిన సంగతేదీ రమేష్‌తో చెప్పలేదు. రమేష్‌ కూడా, తమ్ముడు తనతో మాట్లాడిన సమాచారం ఏదీ శ్యామలతో అనలేదు.
రెండు రోజుల తర్వాత, శ్యామల మళ్ళీ మరిదిని పలకరించడమూ, మరిది మర్యాదగా, ''నో! సారీ!'' అనెయ్యడమూ, జరిగిపోయాయి.
భారతదేశంలో ప్రభుత్వం దేని ఆధారంగా పనిచేయాలి? చేస్తున్నది? రాజ్యాంగం. అసలు రాజ్యాంగం అంటే ఏమిటీ? ప్రభుత్వ నిర్మాణం, అది పని చేసే విధానాలు తెలిపేది రాజ్యాంగం. నరేంద్రమోడీ ప్రధానిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన తరువాత ఓ సభలో మాట్లాడుతూ బాబాసాహెబ్‌ అంబేద్కర్‌ కల్పించిన రిజర్వేషన్ల వల్లనే నేను ఓబీసీని కూడా ప్రధానిని అయ్యానని చెప్పారు. ఇది ఆహ్వానించదగిన విషయమే. గర్వించదగినది కూడా. కానీ ఆ తర్వాత కాలంలోనే రాజ్యాంగ స్ఫూర్తి మరిచారు. రాజ్యాంగం ప్రకారం మనది లౌకికదేశం. లౌకిక అంటే మతప్రమేయం లేనిది. కానీ మతాన్ని వాడుతున్నారు. విదేశాల అధ్యక్షులు భారత్‌కు వచ్చినప్పుడు బహుమతిగా భగవద్గీత ఇచ్చారు. ఎందుకు? కేవలం హిందూమతమే భారతంకాదు. భిన్నత్వంలో ఏకత్వం భారత వారసత్వం. నిజంగా బహుమతి ఇవ్వాలనుకుంటే భారత రాజ్యాంగాన్ని ఇవ్వాలికదా. ఇది సహేతుకం కదా.
రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 51హెచ్‌ ప్రకారం శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని, పరిశీలన స్ఫూర్తిని, మానవత్వాన్ని, సంస్కరణల పట్ల ప్రోత్సాహ వైఖరిని కలిగి ఉండాలి. ఇవి పౌరుల ప్రాథమిక విధులు. కాని నాయకులు చేస్తున్నదేమిటీ? ఇండియన్‌ సైన్స్‌ కాంగ్రెస్‌లో మోడీ మాట్లాడుతూ పురాణాల కాలంలోనే ప్లాస్టిక్‌సర్జరీ ఉందని, అందుకనే వినాయకుడి తల మీద ఏనుగు తల ఉందని చెప్పారు. ఆధారాలేవి? ఇది ఎలా ఉందంటే మా ఊర్లో ఆవాలు గుమ్మడికాయంత ఉంటాయి తెలుసా? అన్నట్టుంది. ఒక వేళ అది నిజమైతే ఆహ్వానిద్దాం. కాని కేవలం హిందూ దేవతలు, పురాణాలు వారి భావజాలం పెంచుకునేందుకు చెబితే ఆహ్వానించవచ్చునా? ఇక త్రిపుర సీఎం బిప్లబ్‌ దేబ్‌ మాట్లాడుతూ.. మహాభారతంలో ఇంటర్నెట్‌ ఉందని, గోవామంత్రి మాట్లాడుతూ రైతులు పొలం వద్ద వేదాలు జపిస్తే మంచి దిగుబడి ఉంటుందని చెప్పారు. ఉత్తరప్రదేశ్‌ సీఎం యోగి వర్సిటీల్లో పూజల ద్వారా కాలుష్యాన్ని నియంత్రించే కోర్సుకు మద్దతు తెలపడం వంటి అశాస్త్రీయ భావనలు రేకిత్తించే పనిలో ఉన్నారు. బీజేపీ వారు అంబేద్కర్‌ పేరుతో కూడా రాజకీయం చేస్తున్నారు. అంబేద్కర్‌ తండ్రిపేరు రాంజీ. అయితే అంబేద్కర్‌ పేరులో రామ్‌ను చేరుస్తూ భీంరావురాంజీ అంబేద్కర్‌గా మార్చారు. ఎందుకు రాముడు పేరుతో రాజకీయం చేయాలనే కదూ. వారు గమనించాల్సిన విషయమేమంటే రాముడు తండ్రి మాటకు కట్టుబడి సింహాసనాన్ని వదులుకున్నాడు. కానీ బీజేపీ వారు రామనామంతో సింహాసనం ఎక్కారు. కుర్చీ భద్రపర్చుకున్నారు. ఓట్లను, సీట్లను పెంచుకున్నారు. రామజన్మభూమిని తెరమీదకు తెచ్చారు. ఇటువంటి అశాస్త్రీయ భావనలు కేవలం బీజేపీ చేస్తుందనుకుంటే పొరపాటే. ఎప్పుడో రెండువేలు ఏండ్ల కిందనే బుద్ధుడు యజ్ఞయాగాదులను వ్యతిరేకించాడు. బుద్ధుడు ఏమన్నాడు? నేను గాని నా కంటే గొప్పవారు కాని ఏం చెప్పినా నమ్మోద్దు. మీకై మీరు పరిశీలించి, అవగాహన పెంపొందించు కుని అభిప్రాయానికి రావాలన్నాడు. సీఎం కేసీఆర్‌ ఆయుత చండీయాగం చేశారు. చేస్తే ఒరిగిందమేటీ? టన్నుల కొలది నెయ్యి, పాలు వృథా అయ్యాయి. నేను వ్యక్తిగతంగా యాగం చేశానన్నాడు. కాని ముఖ్యమంత్రి కాబట్టి అధికార యంత్రాంగం కూడా అక్కడ ఉండాల్సిందే కదా. ఒకసారి పాత సామెత గుర్తు తెచ్చుకుంటే యథా రాజ తథా ప్రజా .. సీఎంయే యాగం చేస్తే ప్రజల పరిస్థితి ఏమిటీ? ఉస్మానియా ఆస్పత్రిలో వైద్యం చేయాల్సిన డాక్టర్లు యాగం చేశారు. సీఎంను అనుసరించారు. దీనిని బట్టి అశాస్త్రీయ భావజాలం చదువుకున్న డాక్టర్లలో ఇంత బలపడినప్పుడు ఇక సామాన్య ప్రజల్లో ఇంకెంత బలంగా ఉంటుందో అంచనా వేయొచ్చు.
ఇక నవ్యాంధ్రప్రదేశ్‌ సీఎం చంద్రబాబు కూడా ఇటువంటి విషయాల్లో తక్కువేమీ కాదు. వాస్తు శాస్త్రాన్ని బలంగా నమ్మే సీఎంలలో మొదటివాడు చంద్రన్న. పూజలు, పునస్కారాలు, పుష్కరాలు ఇలా అన్నింటిలో ముందుంటాడు. నాడు చేపమందు ఎగ్జిబిషన్‌ గ్రౌండ్‌లో పెట్టేందుకు ప్రభుత్వ పరంగా మద్దతిచ్చాడు. బత్తిని సోదరులు వ్యక్తిగత చేపమందును ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నించాడు. స్వయంగా తాను చేపమందు వేసుకున్నాడు. కాని చేపమందు నిజంగా శాస్త్రీయమైనదేనా? కృష్ణా పుష్కరాలలో గంటసేపు దివ్యగడియాలు, దర్శనమంటూ ప్రజలను క్యూలో నిలబెట్టి ఒక్కసారి గేటు తీయడంతో సుమారు పదిమంది చావుకు కారకుడయ్యాడు.
పాలకులు ఇటువంటి అశాస్త్రీయ భావజాలాన్ని పెంచి పోషిస్తున్నారు? కౌటిల్యుడు తన అర్థశాస్త్రంలో చెబుతాడు ''రాజు మూఢనమ్మకాలు నమ్మకపోయినా.. ప్రజలను మాత్రం మూఢనమ్మకాలలో ముంచెత్తాలన్నాడు.'' అదే వీరికి ఆదర్శమని నా అభిప్రాయం. ఎందుకంటే ప్రజల్లో చైతన్యం రాకూడదు. చైతన్యం వస్తే ప్రశ్నించే తత్వం ప్రారంభమవుతుంది. ఒకసారి ప్రశ్నించడం ఆరంభమైతే తమ కుర్చీకి ఏమవుతుందో అని భయపడుతున్నట్టు కనబడుతుంది. యువత, ప్రజలు ఇటువంటి విషయాల పట్ల అవగాహన కలిగిఉండాలి. సమాజానికి తెలియజేయాలి. ఎందుకంటే సమాజపురోగమనానికి తోడ్పడేది శాస్త్రీయ భావజాలం మాత్రమే. అభివృద్ధికి సహకారం అందించేది కూడా శాస్త్రీయతనే.
''yem ledule, yem ledu. nenu kaasta kopanga vunte ventane, nannu buttalo veyyadaaniki, 'neeko mudduu!' antundi. appudu nenu....''
''alaa adagadam chala saarlu ayindi. tana akka, jabbu manishi cabatty, samsaaram lenidi cabatty, veltaanantundi.''
''ante, okka voollo vunna akka tammullu e nellaallako oka saari kalavalante, evallako okallaki jabbu ravala? lekapothe vaalla samsaaram povala?''
tama tandrini, tammudi pellam ''mee ayya, mee ayya'' antundani lochanaku teleedu. adhi telisi vunte, lochana, tammunni tama gadapa ekkanistundaa? ''aduguta, aduguta antavu. adagadamena eppuduu? adigithe vintundaa?''
''vinakapothe poniyyi! veltaa!'' antuu tammudu chaka chaka getu daati, bandi ekki, pedda mothatho dooram ayyadu. aame ninchi oka muddu teesukuni, tanu rendu muddulu ivvadanika!
manohare illu kuudaa hyderabadulone. manohare, rameshi kosam, vaalla kochinge centerki daggarlo oka meda meeda gadini, adde tane kattelaaga erpaatu chesi vunchaadu. aa adde gadi pakkane rendu pootalaa meselone bhojanaalu. akkada vunnanni rojuluu aa gadilo vaallaki vanta pani ledu. roojoo kochinge centerki povadamuu, traininguu!
rendu vaaraala tarvaata, oka aadivaaram, ee anna dampatulu, aa tammudi dampatula intiki vellaaru. vaalla apaartumentu visaalamgaa rangulatho tala talalaadipotuu vundi. inti ninda shyaamalaku kuudaa teliyani, enno apartymentlalo chusina kanapadani shokaina, naagarikamaina saamaanlu! vaalla shapu kuudaa akkadiki daggiralone.
ee anna dampatulu, oka pagalanta aa intlone vundi, raatri bhojanaalu kuudaa chesi, vaalla kaarulone veella adde gadiki cheraaru.
rameshi kuudaa aa hallo saamaanlannii chusina vade. emundi? alantivi anni chotla vuntunnaayi. ''yem saamaanluu?'' annadu.
''yem samanla? ententa sophalu! ententa tebullu! vaalla dininge table chudaleduu? kallu tirigipoleduu? alantivi vuntene intiki andam raamuu! anduke nenu 'dabbu, dabbu' antaanu. mee bradarm chudu, udyogam manesi chakkani bijinesse pettukunnadu. rendu chetula sampaadistunnattun. nuvvemo entha sepoo scoolu, callagy, studentsoo, jeetaaluu, antuu kuurchuntaavu.''
''ayithe, enti ippudu? nannu aa shapulo cheramantava? akkada oka udyogam immante ventane istaadu. adhee 'jeetam' techukovadame avutundi.''
''alaa kaadu. 'jeetam' kosam kaadu. partonershe shippu ivvada? ninnu kuudaa oka bhaagastudigaa cherchukomante? laabhaallo bhagam vuntundi.''
'''pettubadi' pettakunda bhagastulela avutaaru? manoki ayithe, adanta vaalla maama gaaru pettaaru. naaku mee annalu pedatara?''
''annalenduku? nene pedataanu. rendu moodu lakshalu teesuko, naa daggira. bande papery meeda rasiyyi teesukunnattu. vaddi maata, byaanku vaddiiye gaanee, asalaithe nootiki naalugu roopaayalainaa ivvali. rendellallo manamuu ikkade apartumenti konochu. nenu akkada manesi ikkade oka gurukulamlo chusukuntaanu.''
''nijam kakapothe? asalu mee bradarni oka saari adugu! nee gurinchi adiginattu kakunda oka frende kosam adiginattu adugu! oka maata anana? neeku ishtam lekapothe, nenaina partmerniga cheripota! dabbanta indulone pedata!''
''shyaamuu! ika vooruko! manam boledu exeresijulu chesukovali. kochingeki vachama, bijinesse kosam vachama?''
''kochingu, geechinguu! parmanente vudyogaalu vachi chastaya? asalu mana laine marchukovali raamuu! manam inka vashinge mishane konaledu. addillallo e mishan konalanna kaavaalsina currente lineley vundavu! swanta illu vuntene sophaaluu computerloo annee petti, pedda vaallatho samaanamgaa vuntam! mee bradarm chudu, entha telivigaa cheshado!''
''yem telivi? lecchererse udyogamlo vunte entha gowravanga vundevaadu! naalugu sarukulu ammukunte adaa telivi?''
''nee kasalu edhee teleedu. 'aasti' vunna vaallaki vunde gowravam, e udyogamto vastundi? alaagaithe, kalektaro, jadjeeyo, avvali! aa vudyogaalaite goppagaanee, pantulu pani goppa? repu mee bradarni oka saari adigi chudu!''
''enduku bagundadu? ayithe nene aduguta! mundu mee maradalni aduguta, vaalla vantintlo chushale. aa.., neeku cheppadam marchipoya. mee amma manakaithe annee chottala ginnele pampinda, chinna kodukki ententa kotta ginnelu pampindo! aa vantintlo okka chotta ginni aina ledu!''
''vere cheppala? cheppakundaane telustundi. vaalla vantintlo antla mishan kuudaa vundi raamuu! asalu vaalla manchaaluu parupuluu ententa kharidainavo, chusawa? tega sampaadistunnaaru.''
rameshiki, vaaram padi rojula kindata akka daggira kuurchuni baga tinna chivaatlu konnaina ghnaapakam vunnayi. shyaamu palukullo konnitini pattinchukokapoyina, annee sahinchalekapoyadu. ''chuuduu! mana pillani maa amma chusukuntondi. aina, maa amma meeda cheputavu. mana kochingeki maa nanna, maa tammuduu kuudaa, dabbu pampaaru. aina, vaalla meeda matladatavu. eppuduu endukila aalochistavu shyaamuu? vaallu manalni premistunnarani nuvvu ardham chesukoleva? maa vaallu evari meeda paksha paatamtho pravartincharu. alaa ardham chesukova nuvvu?''
tellaboindi shyaamu. ventane terukundi. ''abba! sharte lekcherichavu! lecchererse pani baga chestavani naaku telusule.''
''monna maa naanna yem cheppaadu? manam entha samskaaramgaa pravartinchaalani cheppaadu? nenu mee vaallani okka mataina antana? nee kenduku maa vaalla meeda dweshamgaa vuntundi?''
oorukunnaadu. chetulu boggulai poyinantagaa kalake okati rendu aakulu pattukuntaadu! adhee pattukodu. pattukunnananukunta!
padi nimishaala prasaantata tarvaata mallee modalu! ''raamuu! mee bradarm intlo devudi gudi vere vundi! ammo, enni pataalo! annee vendive! mee devulla vigrahaalu kuudaa! vaatiki mellallo sannati golusulunnayi raamuu! nuvvu chudaledu. mee maradalni adigaanu, 'nuvvu poojalu chestavani mamayya gaariki telusa?' ani adigaanu. e mando telusa? 'devullu vundarani vaallu kallu moosukunte, andaruu musukuntara? maa shapu open cheshake naaku bhakti mari ekkuvaindi. maa aayana kuudaa dannam pedataaru ikkadiki vachi' andi!'' antuu vaellatho chitikelu vestu, ''neeku kavalante, ippude fone chesi nee maradalni adugu! chitikelo telisipotundi neeku, mee ayya gurinchi ela matladindo! mee tammudu, naastikatvam ela vadilesado! avannee telusuko!'' antuu chetini egaresindi.
''maa naanna gurinchi evari abhipraayaaluu naaku akkaraledu. aame devullani nammithe nakenti? maa tammudu marina naaku avasaram ledu. devullu meeku untaaru. mem cheppedi, evvarikee undarani!''
oorukunnaadu. tammudi bharya, maama gaari gurinchi elagaina vaagagala manishe! fone chesi, ''yem vaagaavu?'' ani adigi, aa vagudemito telusukovala?
muddula shyaamu mallee modalu! ''nenu mee faadarni, 'mee ayya' antaanani, naaku mee ayya meeda gowravam ledantavu. mee maradalu maatram mee ayya gurinchi gowravamtho matladindanukuntun? mee ayya gurinchi 'aayana, aadarsaalu - aadarsaalu antaadu. aayanaki aadarsaaluu levu, geedarsaaluu levu' andi. 'koduku shapu pedithe aayana, entha santoshinchaado telusa?' andi. kavalante, nee maradalni fone chesi adugu!''
''inkenta lekka ivvali shyaamuu? oka maata anana? aame, adhe kulam manishi. nuvvu vere kulam manishivi. oke kulam manishe kodalavutundante maa naanna entho badhapaddadu. vere kulam ammayini kodaligaa chesukovalani entha tapinchaado, adanta neeku cheppaanu, gurtu leda? maama meeda aa kodaliki gowravam lekapothe lekapoyindi. adhi vere sangati. ninnu entho ishtamto kori kori tecchukunna kutumbam meeda neeku prema vundanakkaraleda?''
''ante?'' antuu rayyina cheyyi gaaliloki visirindi. ''mee kulam kodalu mimmalni gouravinchaka poina farvaledu! chinna kulam vaallu maatram, pedda kulam vaallani eppuduu gowravistu vundaali! adhe cheputunnavu, anthe kada?''
''alanti ardhaalu tiyyaku! maa manasulloki kulaala picchi cheranivvakunda chesindi maa naanne! naaku kulaala picchi ledu kabatte manam kalisam. alanti vaanni, chinna kulam - pedda kulam ani matladatana?''
'''matladatana?' emiti? matladavuga? 'nuvvu vere kulam daanivi kabatti nuvvu maa naannani gowravistu vundaali' ani kaaduu nuvvu annadi? 'vere kulam' annavante, 'chinna kulam' kaaduu? nuvvu ilaa annavani mee ayyaki nenu cheppana, nuvve cheppukuntava? nuvvu kaadule, nenu adugutaanu. 'evandi, nenu chinna kulam daanni suma, ayya, meeku vandanalayya - ani meeku roojoo gurtu chestu vundalantara?' - ani adugutaanu'' antuu fone terichindi.
''anakudani maatalu anesi, ika ippudu ichavu okka maatatho 'ooruko' upanyaasam! chinna kulam vaallu, pedda kulam vaallani gowravistu, premistuu tiragaalanukoku! pelli nade anukunnaanu, pedda kulam vaalla garvaanni anachaalani! nannedo bedirinchi gouravaalu laagaalani aasinchaku!''
''chuuduu, innaallugaa ennaduu ettani kulam maata ettaanu. saarii shyaamuu, saarii! nannu apaardham chesukoku! idantaa maa naannaki chepithe, 'asalu ee kulam - aa kulam' ane maatalu enduku ettavani maa naanna naake gaddi pedataadu. tanu chala badhapadatadu.''
''nenem tappu cheyyaledu. naa maatalu nuvvu ardham chesukovadam ledu. 'maa tammudidi kulantaram kaadu, manadi kulantaram annaanu, anthe. avi neeku tappugaa anipinchaayi. saarii, alaa anukoku!''
rameshi 'saarii' cheppadam chala telivi takkuvagaa cheshaadu. atanu matladina maatallo e tappu ledu. vaalliddarikii jarigina pelli, vaalla prema sambandhamtho kaadu. adhi, pelli chuupulathoonee praarambhamaindi. pedda kulam - chinna kulamtho kalavaalani, pedda kulam manushula aadarsamto jariginde aa pelli. aa aadarsaaniki pradhaana kaaranam kesavayye!
samaajamlo, chinna - pedda kulaala tedaala paddhati vela samvatsaraala ninchee paatukuni vunnappudu, aa tedaalu povalante, aa kulaalu kalavalante, avi samanam kavalante, alaa maaraalani koravalasindi pedda kulame. aa maarpu, chinna kulam vepu ninchi jarigedi kaadu. maala - maadiga kulaalni teesukunte, maaravalasindi pedda kulame. chinna kulam aasha valla aa maarpu jaragadu.
alantappudu, atuvanti kalayikaku kaaranam ayina pedda kulam manishi samskaaraanni, chinna kulam manishi gurtinchaali. preminchaali. kramangaa kulaalu adrushyamavutaayi.
rameshi maatallo vunnadi adhe. ''oke kulam manushula madhya ayithe, kulam kaaranamgaa aa gowravala prasaktiki avakaasam vundadu. cony, chinna kulam manishi maatram, tanaki melu chesina kutumbam meeda sadabhipraayamtho vundavadda? apaardhaalatho, helanalatho, agouravaalato, vundadama!'' anedi aa ardham!
enni arthaalu cheppukunna, rendu kulaalu kalavalante, adhi pedda kulam manishiki, kula bhaavaanni vadulukovalane aadarsam vundadam dwarane jaragali. chinna kulam vyakti entha marina, entha ediginaa, pedda kulam vyaktito kalavadam, chinna kulam vyakti chetilo vundadu! - ee vishayame rameshi tana maatallo tanu cheppaadu.
daaniki, aa chinna kulam manishi, 'chinna kulam - pedda kulam' ane maatalni aadhaaramgaa tecchi, vaatiki tappudu ardhaalu teesi, ''chinna kulam vaallu, pedda kulam vaallani eppuduu gowravistu vundala?'' ane tana goppa taguvu levadeesindi.
ee sandarbham kuudaa, rameshi takshanam battalu sardukovalisina sandarbhame. cony, enni saarlu sardukuntaadu? modati saare sardukoleni vaadu, rendosari maatram sardukuntada? asalu, battalu sardadala samasya? inkeppudu sardukuntaadu? aameni saantimpajeyadaaniki, ''edaina sinimaki podama shyaamuu?'' annadu.
rameshilo sahanam goodu kattindi, ee naadu kaadu, e nado! rosham chaavadam, vivekam chaavadam, abhimanam chaavadam, annee chaavadam, e nado! annee pelliki munde! chivariki shyamuki vanta paata tappa, aame dasyam tappa, emi migalaledu.
aame, nidraki padindi. ataniki nidrapoyindi. edho vintagaa athanilo vinta aalochana modalaindi. - tammudu chesinde, tanuu enduku cheyyakudadu? naanna modata badhapadda, tarvaata voorukunnaadu gaanee, tammunni vadalalede! janam, t - kaafiilu taginatte saaraaluu taagutunnaaru. daaktarluu, laayarluu andaruu taagutunnaaru. evari ishtam vaalladi kada? nenu sara shapu pedithe maatram tappemiti? shyaamu bhale santoshistundi. mottam tana dabbu antaa aa shapuke pedutundi. iddari madhya kalahame talettadu kada?
naanna ayithe maatram denikee chalinchakunda vuntaadu, ela vuntado! amma saportu vundi naannaki. avunu, kalisi batike vaallu iddaruu oke maatagaa vundaali!
amma mari gattidi. naanna kanna! nannakaina, ammakaina samasta vishayaaluu, anni manchi cheddaluu, telisi potaya? vaallaki teliyani lopalu vaallalo maatram vundava? teliyani lopalu evarilo naina vuntaayi kada?
'teliyani lopalu' vunte, adhi vaalla tappu kaadanuko! vaallake teleenappudu vallem cheyyagalaru? tanaku teliyanivi leva? naanna chaduvu kanna tana chaduve peddadi. cony, naannaki telisinavanni tanaku teleevu.
tallidandrula maatalu vinavalisinde gaanee, ave vedha vakkula? asalu, vedha vaakkulu naa kenduku? asalu, tappoppulu evaru telusukogalaru? 'satyam' kosam vetukutunnava?' antundi akka. 'satyam' ani kaadu gaanee, edaina bijinesse chesukunte maatram yem tappu? shyaamu bhale aalochistundi pratee saarii! entainaa telivaindi!
tarvaata rendu rojulaki manohare, rameshiki fone cheshaadu. ''emiti? shyaamala vadina alaa matladindi?'' annadu.
''neeku cheppaleda? modata vidyatho annadi. appudu nenuu intlone vunnaanu. naatho kuudaa andi. 'mee storeni inka devalapm cheyyalanukuntunnara? mee kemaina dabbu kavalante nenu moodu lakshala daka saporte cheyyagalanu. mee kevaraina partonershe kavalante kuudaa, nenaina naa sarvicesse ivvagalanu' andi.''
''aa-!, daanikemundi? bodi udyogaalu! teacher jaablu evvadaina cheyyagaladu. avasaram ayithe nenu haide vachestaanu. tanu kuudaa ishtapadithe iddaram ikkade vuntam. bijinesse sarvicesse ante ai laike mery machy!''
manohare nijamgaa vistupoyaadu. ee shyaamala gurinchi lochana dwara vinnavi rendu moodu sangatule aina, aameni daggiriki cheranivvaraadane sangatulu avi!
''yem, endukuu? prophite sarigaa leda? asalu entha parsantejne untundi? marcheste nexte bijinesse eviti? edaina farvaledu naaku. meeku kavalante tree laxe nenivvagalanu. lady kepitalisti avvaalani naaku chala... ai .... manohare!''
thoti kodalliddariki padi nimishaalaku paiga maatalu jarigai. - adhee rameshiki, manohare andinchina samacharam! aa maatalannee cheppi, ''nuvvu adagamantene adigara aavida nannu?'' annadu.
''naadem ledu. nee ishtam aame ishtam! avasaramaite, mem vere vere oollallo vundalanedi, pelliki mundu anukunnade.''
annadammula sambhaashana aagabogaa, rameshi gammuna adigaadu. ''mano! nuvvu mee intlo vunna devudi patam daggiriki velli dannaalu pedatava?''
''chee chee! evarannaru? pallu raalagodataanu. evadra cheppindi? nenu udyogam maanukuni vyaparam chese vedhava nayyanu gaanee, anta vedhava navaledu. evarannaru?''
''mee aavidele. aaviditoe potladaku. monna shyaamala, vidyatho matladithe nee gurinchi alaa andata. ayithe abaddame kada adhi?''
''vidye annada? nijamgaanaa? lekapothe shyaamala alaa kalpinchinda? vidya kuudaa nippu lanti manishem kaadu. alaa vaagithe vaage vuntundi. nenu dannaalu pedatana? adhi maatram nijam anukoku!''
shyaamala, tanu mariditoe vaakabu chesina sangateedii rameshaetho cheppaledu. rameshi kuudaa, tammudu tanatho matladina samacharam edhee shyaamalatho analedu.
rendu rojula tarvaata, shyaamala mallee maridini palakarinchadamuu, maridi maryaadagaa, ''noo! saarii!'' aneyyadamuu, jarigipoyayi.
bhaaratadesamlo prabhutvam deni aadhaaramgaa panicheyaali? chestunnadi? raajyaangam. asalu raajyaangam ante amity? prabhutva nirmaanam, adhi pani chese vidhaanaalu telipedi raajyaangam. narendramody pradhaanigaa pramaana sweekaaram chesina taruvaata oo sabhalo maatlaadutuu babasahebay ambedkarke kalpinchina reservationla vallane nenu obiciini kuudaa pradhaanini ayyanani cheppaaru. idhi aahvaaninchadagina vishayame. garvinchadaginadi kuudaa. cony aa tarvaata kaalamlone raajyaamga sphurthy marichaaru. raajyaangam prakaaram manadi loukikadesam. loukika ante mataprameyam lenidi. cony mataanni vaadutunnaaru. videsala adhyakshulu bhaarathnaku vachinappudu bahumatigaa bhagavadgeeta icharu. enduku? kevalam hinduumatamee bhaaratamkaadu. bhinnatvamlo ekatvam bhaarata vaarasatvam. nijamgaa bahumati ivvalanukunte bhaarata raajyaamgaanni ivvalikada. idhi sahetukam kada.
raajyaangamlooni adhikarana 51hehne prakaaram saastriiya drukpathaanni, pariseelana sphuurtini, maanavatvaanni, samskaranala patla prothsaaha vaikharini kaligi undaali. ivi pourula praathamika vidhulu. kaani naayakulu chestunnademiti? indian sainesm congresselo mody maatlaadutuu puraanaala kaalamlone plasticarsarjary undani, andukane vinayakudi tala meeda enugu tala undani cheppaaru. aadhaaraalevi? idhi ela undante maa oorlo aavaalu gummadikaayanta untaayi telusa? annattundi. oka vaela adhi nijamaithe ahvaniddam. kaani kevalam hindu devatalu, puraanaalu vaari bhaavajaalam penchukunenduku chebithe aahvaaninchavachchunaa? ika tripura cm biplable debe maatlaadutuu.. mahaabhaaratamlo internetse undani, govamantri maatlaadutuu raitulu polam vadda vaedaalu japiste manchi digubadi untundani cheppaaru. uttarapradesha cm yogi varsitiillo poojala dwara kaalushyaanni niyantrinche korsuku maddatu telapadam vanti asaastriiya bhaavanalu rekittinche panilo unnaaru. bgfa vaaru ambedkarke paerutho kuudaa rajakeeyam chestunnaru. ambedkarke tandriperu ranji. ayithe ambedkarke paerulo raamnu cherustu bhimravuranji ambedkarmegaa maarchaaru. enduku ramudu paerutho rajakeeyam cheyalane kadhuu. vaaru gamaninchaalsina vishayamemante ramudu tandri maataku kattubadi simhaasanaanni vadulukunnadu. cony bgfa vaaru ramanamamtho simhaasanam ekkaaru. kurchi bhadraparchukunnaru. otlanu, seetlanu penchukunnaaru. ramajanmabhoomini terameedaku tecchaaru. ituvanti asaastriiya bhaavanalu kevalam bgfa chestundanukunte porapate. eppudo renduvelu endla kindane buddhudu yagnayaagaadulanu vyatirekinchaadu. buddhudu emannadu? nenu gaani naa kante goppavaaru kaani yem cheppina nammoddu. meekai meeru pariseelinchi, avagaahana pempondinchu kuni abhipraayaaniki ravalannadu. cm kcr aayuta chandeeyaagam chesaru. cheste origindameti? tannula koladi neyyi, paalu vruthaa ayyai. nenu vyaktigatamgaa yagam chesanannadu. kaani mukhyamantri kabatti adhikara yantraangam kuudaa akkada undalsinde kada. okasari paata saameta gurtu tecchukunte yathaa raja tathaa praja .. cmu yagam cheste prajala paristhiti amity? usmania aaspatrilo vaidyam cheyalsina daaktarlu yagam chesaru. cmnu anusarinchaaru. deenini batti asaastriiya bhaavajaalam chaduvukunna doctorlalo inta balapadinappudu ika saamaanya prajallo inkenta balangaa untundo anchana veyochu.
ika navyandhrapradeshy cm chandrababu kuudaa ituvanti vishayaallo takkuvemi kaadu. vaastu saastraanni balangaa namme cmllo modativaadu chandranna. poojalu, punaskaaraalu, pushkaraalu ilaa annintilo munduntaadu. naadu chepamandu egjibishanci groundelo pettenduku prabhutva paramgaa maddatichaadu. battini sodarulu vyaktigata chepamandunu prajalloki teesukellenduku prayatninchaadu. swayamgaa taanu chepamandu vesukunnadu. kaani chepamandu nijamgaa saastriyamainadenaa? krishna pushkaraalalo gantasepu divyagadiyaalu, darsanamantu prajalanu culo nilabetti okkasari getu teeyadamtho sumaru padimandi chaavuku karakudayyadu.
paalakulu ituvanti asaastriiya bhaavajaalaanni penchi pooshistunnaaru? kautilyudu tana ardhashaastramlo chebutaadu ''raju moodhanammakaalu nammakapoyina.. prajalanu maatram moodanammakaalalo munchettaalannaadu.'' adhe veeriki aadarsamani naa abhiprayam. endukante prajallo chaitanyam rakudadu. chaitanyam vaste prasninche tatvam praarambhamavutundi. okasari prasninchadam aarambhamaite tama kurcheeki emavutundo ani bhayapadutunnattu kanabadutundi. yuvata, prajalu ituvanti vishayaala patla avagaahana kaligiundaali. samaajaaniki teliyajeyaali. endukante samaajapurogamanaaniki todpadedi saastriiya bhaavajaalam matrame. abhivruddhiki sahakaaram andinchedi kuudaa saastreeyatane.