నాకు నచ్చిన పద్యం: తిక్కన భారతంలో ద్రౌపది కోపవర్ణన – ఈమాట
జూలై 2007» పద్య సాహిత్యం
ఇది తిక్కన సోమయాజి పద్యం, భారతం ఉద్యోగపర్వం తృతీయాశ్వాసం లోనిది. ద్రౌపది కోపం అనేది తెలుస్తూనే ఉన్నది. కానీ ఇది కేవలం కోపమేనా, లేక కోపమూ,శోకమూ, ఆక్రోశమూ – విస్ఫులింగాల లాగా ఆమె హృదయంలో విజృంభించిన సర్వావేశాల సమాహారమా!నెమ్మదిగా చర్చించుకుందాం.
తిక్కన మహాభారత రచనను అసిధారావ్రతంగా నిర్వహించాడని పెద్దలు చెబుతారు. పదిహేను పర్వాలుగా ప్రవహించిన ఆ కవితా ధార లోని ప్రతి పద్యమూ అందుకు సాక్ష్యమే. నిర్వచనోత్తర రామాయణం రాసిన తరువాత, యజ్ఙం చేసి సోమయాజియై, ఆ తర్వాతనే తిక్కన భారత రచనకు ఉపక్రమించాడని అంటారు. దీనినిబట్టి అర్ధమవుతుంది, తిక్కన భారత రచనను ఎంత పవిత్రకార్యం గా భావించాడో అని. కవిత్రయం లో ద్వితీయుడైన తిక్కన కవిత్వంలో మాత్రం అద్వితీయుడు. తెలుగు పదాలను బహుళంగా వాడి కావ్యాల్లో సంస్కృతానికి సమానమైన ప్రతిపత్తిని తెలుగుకు కట్టబెట్టిన మహనీయుడు తిక్కన. కవిత్వంలో నాటకీయతకు తిక్కననే చెబుతారు. పై పద్యం దానికి సాక్ష్యం! చక్కనైన, వినగానే ప్రాణం లేచొచ్చే తెలుగు పదాలు ధారాళంగా వాడినవాడు తిక్కన. పై పద్యమే సాక్ష్యం! గుండెల్లోంచి దూసుకువచ్చే ఆవేశానికి, చిన్న చిన్న తెలుగు పదాల పలుకుబళ్ళతో ప్రవాహ వేగాన్ని సాధించిన అద్భుత శిల్పి తిక్కన. పై పద్యమే సాక్ష్యం! "తను గావించిన సృష్టి తక్కొరుల చేతంగాదు" అని తిక్కనను గూర్చి ఎర్రన ఇచ్చిన తీర్పు – ఏ అప్పీలు లేని తీర్పు.
కురుసభకు రాయబారానికి పోయేముందు కృష్ణుడు పాండవుల అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకుంటాడు. ఆ సందర్భంలో తన అభిప్రాయాన్ని పై విధంగా చెప్పింది ద్రౌపది. దుశ్శాసనుడంటే ఎంత కోపం ఆమెకు! "ఈ వెండ్రుకలు బట్టి యీడ్చిన యా చేయి" అని, ఆ తర్వాత, కాదు, చేయి మాత్రమే కాదు "తనువు ఇంతలింతలు తునియలై చెదరి రూపఱి యున్న" అప్పుడు, వాటిని చూసిన తర్వాత "ఉడుకు ఆరును" గానీ, ఈ కసి, ఈ "చిచ్చు" – "అలుపాల పొనుపడునట్టి చిచ్చేయిది"? అల్పకార్యాలతో ఆరిపోయే నిప్పా యిది? పెద్ద గద నొకటి పట్టుకున్న భీముడి బాహుబలమూ, గాండీవమనే గొప్ప విల్లొకటి పట్టుకుని తిరిగే "కఱ్ఱి విక్రమంబు" – ఎందుకివి? కాల్చనా? కఱ్ఱి అనేది క్రీడి అన్న పదానికి తిక్కన సృష్టించుకున్న తెలుగు మాట. కఱ్ఱి – నల్లని వాడు. ఆర్జునుడు నల్లని వాడు. ఇప్పటికైనా, ఇన్ని కష్టాలు పడ్డ ధర్మరాజూ, నేనూ "రాజరాజు పీనుంగు"ను "కన్నార" కానబడయమైతిమేని, కృష్ణా! – అని అంటున్నది ద్రౌపది. ఏమి ఆక్రోశం! ఎంత అద్భుతంగా దానిని రూపుకట్టిందీ పద్యం!
అసలు పద్యం ఎత్తుకోవడమే చూడండి. ద్రౌపదికి కౌరవులు అనగానే దుశ్శాసనుడి చెయ్యే గుర్తుకు రావడం సహజం. ఈ వెంట్రుకలు పట్టి ఈడ్చిన ఆ చేయి అని, అంతలోనే, కాదు కాదు, అన్నిటికన్నా ముందే, శరీరమంతా చిన్న చిన్న ముక్కలై చెదిరి రూపు మాసి పడివుంటే, చూసిన తర్వాత గానీ ఆరిపోని చిచ్చు ఇది, అనడంలో ఎంత దహించుకుపోయే ఆవేశం కనుపడుతోంది! అంతే కాదు దుర్యోధనుడి పీనుగను తనూ ధర్మరాజూ చూడలేక పోయినట్లైతే, భీముడి గదా, అర్జునుడి విల్లూ – ఇవి ఎందుకు, కాల్పనా? ఎంత తీసిపారేసినట్లు మాట్లాడిందో చూడండి, భీమార్జునులను గురించి.భయంకరమైన అవమానానికి గురైన ఒక కులసతి గుండెకోతకు ఎక్స్-రే చిత్రం కదా, ఈ పద్యం.
పై పద్యం రాసేటప్పుడు గణాలూ, యతులూ, వీటిని గూర్చి ఆలేచించే వుండడు, తిక్కన కవి. సాధారణ కవులు గణాలూ, యతులూ సరిచూసుకుంటూ, పదమూ, పదమూ పట్టి చూసుకుంటూ రాస్తారు. మంచి కవులు ఛందస్సు పరిధి లోనే తమ ఉపజ్ఞను వినియోగించుకుంటూ అద్భుతమైన పద్యాలు సృష్టిస్తారు. మహాకవులు ఛందస్సు ను లెక్క చేయరు, ఛందస్సే వారి నోటినుంచి వచ్చే మాట కోసం ఎదురుచూసి, ఊడిగం చేసిపోతుంది. కోపమూ, శోకమూ, ఆక్రోశమూ ముప్పిరిగొన్న ద్రౌపది సంభాషణా ప్రవాహానికి సూర్యుడూ, చంద్రుడు, మహర్షులూ తలకాయలు వొంచుకుని నిలబడ్డారు. సూర్య, ఇంద్ర, చంద్ర గణాలూ, యతులూ ఈ పద్యంలో ఎంత అద్భుతంగా ఒదిగిపోయాయో మీరే చూడండి! ఔను, ఇది స్వచ్ఛమైన సీస పద్యమే! మహాకవికి ఛందస్సు విధేయంగా ఉంటుందంటారు. తిక్కన మహాకవి. అత్యంత సామాన్యమైన చిన్న చిన్న తెలుగు పదాల్లోంచి ఎంత గరిష్ఠమైన శబ్దశక్తిని విస్ఫోటింప చేశాడో గమనించండి. పరమాణువు లోనుంచి ప్రళయాత్మకమైన శక్తిని విడుదల చేసే ఒక శబ్ద శాస్త్రవేత్తలా కనిపిస్తాడు నాకు, తిక్కన కవి.
తెలుగు సాహిత్యం మొత్తంలోనే నాకు అత్యంత ప్రియమైన పద్యం ఇది.
15అభిప్రాయాలు
kalidas	 July 2, 2007 7:21 pm
మీరు సీస పద్యాన్ని 8 పాదాలుగ విడదీసి వ్రాస్తే బాగుండేది.
Aanamdu	 July 14, 2007 2:31 pm
ఎంత బాగా చెప్పారండీ. తిక్కన మహాకవి గురించి మరికొంత చెప్పి మా అజ్ఞానాన్ని తొలగించ ప్రార్థన.
ఆనందు
C.S.Rao	 July 18, 2007 5:44 pm
తిక్కన గారి గొప్ప పద్యానికి బృందావన రావు గారి వ్యాఖ్యానం చాలా బావుంది.
ద్రౌపది హోమగుండం నుండి ఆవిర్భవించిన అయోనిజ.మహారాణి.ఒక కౄరుడి దుశ్చర్యకి లోనై పరాభవాగ్ని తో ప్రతీకారం కోసం వేచిచూస్తున్న మూర్తీభవించిన పౌరుషాగ్ని.
ఈ దుశ్చర్యకు పాలుబడిన దుశ్శాసనునికి, చేయే కాదు శరీరం మొత్తం ఖండ ఖండాలుగా, తుత్తునియలుగా నరకబడి యుధ్ధరంగం మీద పడి ఉండటం చూసినప్పుడే ఆమెకు,ధర్మరాజుకు మనశ్శాంతి.
ఇక భీమార్జునలును,వారి ఆయుధాలను ఒకింత చులకనగా మాట్లాడి వారి పౌరుషాన్ని జాజ్వల్యమానం చేయదలచుకున్నది.
ఆ మహా సాధ్వి దుఃఖావేశంతో,క్రోధావేశంతో ఉన్నప్పుడు దేవతలకు ప్రతీకలైన సూర్యచంద్రులు, మహర్షులకు ప్రతీకలైన యతీంద్రులు అవనత శిరస్కులై ఉన్నారనడం లో అందమైన శ్లేష ఉన్నది. ద్రౌపది క్రోధావేశానికి తిక్కన కవితాశక్తికి భయపడి సూర్య, చంద్ర, ఇంద్ర, గణాలు, యతిప్రాసలు భయభక్తులతో మెత్తగా ఒదిగిపొయ్యారని శ్లేషార్ధం.
రానారె	 September 4, 2007 10:21 am
ఈ పద్యము, మీ వ్యాఖ్యానమూ చదివి చాలా ఆనందం కలిగింది. ఏదైనా రాస్తే దానిచుట్టూ ఎన్నివిషయాలను పరిగణలోకి తీసుకోవాలో ఈ ఉదాహరణ మరొక్కసారి గుర్తుచేసింది. ధన్యవాదాలు.
sivaram	 September 10, 2008 7:51 am
చాలా కృతజ్ఞతలు. ఉద్యోగపర్వము లో ఇంకా చాలా మంచి పద్యాలు ఉన్నాయి. వాటి గురించి కూడా మీరు వివరిస్తే చదవాలని చాల ఆత్రుతగా ఉంది. దయ ఉంచి వాటిని తెలియచేయగలరు.
శివరామ ప్రతాప్ రవ్వ
Srinivas Nagulapalli	 September 11, 2008 11:47 am
నేను వ్రాసిందాంట్లో తప్పేమన్నా ఉంటే దయ చేసి క్షమించమని మొదటగా మనవి. మహా కవి తిక్కన కవిత్వాన్ని గాని, ప్రతిభను గాని విమర్శించే తాహతు కాదు కదా, పూర్తిగా గ్రహించి గుర్తించడం కూడా నాకు మించిన పనే. కేవలం ఈ పద్యం చదివిన తరువాత కలిగిన ఆలోచన మాత్రమే ఇది. తిక్కన రచనను బేరీజు వేసే దుస్సాహసం కాదు.
ఈ పద్యం లో నన్ను ఆకట్టుకున్న విషయం పెద్దగా ఏమీ కనిపించడం లేదు. ద్రౌపది కోపంగా దుశ్శాసనుని వొళ్ళు ముక్కలైపోనీ, భీముని బలం, అర్జునిని గాండీవం తగలబడడానికా, దుర్యోధనుని పీనుగెల్లనీ, అని వొళ్ళు మండి చెప్పడాన్ని సీస పద్యంలో, సహజత్వానికి దగ్గరగా చెప్పినట్టున్నది. అంత మాత్రం చెప్పడం న్యాయమూ, అవసరమే కాని గొప్ప విషయంగా కనిపించడం లేదు. వీధిలో మంచినీళ్ళ కోసమో, ఇంకదేనికోసమో తెలుగులో కొట్టుకునేటప్పుడు తిట్టుకునేటప్పుడు ఉన్నట్టుగా అనిపించింది, కాకపోతే సీసం, ఆటలెదులలో. అట్లా కాదు, అసలు అదే ఆ పద్యం గొప్పతనం అంటే చెప్పేదేమీ లేదు, విని ఊరుకోవడం మాత్రమే, ఆ వీధిలోని తిట్లు విని ఊరుకున్నట్లుగా.
అదే తిక్కన గారిదే, "వరమున బుట్టితిన్ భరత వంశము జొచ్చితి" అన్న పద్యం ఎంతో రసవంతంగా, పదాల ప్రవాహ ధారతో, మనకు గుర్తుండే విధంగా, ఆకట్టుకునే పద్యం ఉంది కదా!
పోనీ, ఈ పద్యం కంటే సహజంగా, సరళంగా, రుసరుస సాగే ధారతో, "గాండీవమ్ము ధరించి ఫల్గుణుడు మూకంజెండుచున్నప్పుడొక్కండును నీ మొఱ నాలకింపడు" అని బెదిరించే తిరుపతి వేంకటకవుల పాండవోద్యోగ పద్యాలు కూడా ఉన్నవి కదా! తిట్లు, బెదిరింపులు, శపథాలు, ఆవేశపరమైన ఘట్టాలలో ఉన్న పద్యాలెన్నో ఉన్నాయి మనకు. వాటన్నింటి backdrop లో ఈ పద్యం గొప్పగా ఆకట్టుకుంటూ నిలబడుతుందని మాత్రం అనిపించడంలేదు.
పాణిని శంఖవరం	 September 11, 2008 4:07 pm
"ఈ పద్యం లో నన్ను ఆకట్టుకున్న విషయం పెద్దగా ఏమీ కనిపించడం లేదు."
అన్నారు శ్రీనివాస్ నాగులపల్లిగారు.
అందుకే కాబోలు, ఈ వ్యాసపరంపరకు శీర్షిక "మీకు నచ్చవలసిన పద్యం: …" అని లేదు!
అన్యధా భావించకండి, మీ అభిప్రాయం చదివాక వచ్చిన చిన్ని ఆలోచన, అంతే.
కొత్తపాళీ	 September 12, 2008 3:28 am
పాణినిగారూ, తెలిసిన పెద్దవాళ్ళు నాకీ ఫలానా పద్యం నచ్చింది అని ఒక వ్యాసం రాయడమూ, దాన్ని ఈమాట వంటి పత్రిక ప్రచురించడమూ జరిగిందంటే ఇది మీక్కూడా నచ్చవలసిన పద్యం నాయనా అని చెప్పక చెప్పినట్లే. అఫ్కోర్సు అన్ని పద్యాలూ అందరికీ నచ్చాలని లేదనుకోండీ.
Srinivas Nagulapalli	 September 12, 2008 7:30 am
పాణిని గారు
నిజమే. పద్యం నచ్చడం, నచ్చకపోవడం నాకైనా, వ్యాసకర్త కైనా ఒక్క మాటలో చెప్పడం ప్రధానం కాదు, అవసరం లేదు. ఎందుకు నచ్చిందో, నచ్చలేదో అని సాహిత్య పరంగా స్పర్శించడానికి, పంచుకోవడానికి, చర్చించడానికి మాత్రమే వ్యాసాల ఉపయోగం, అభిప్రాయాలను వ్రాయడం, ప్రచురించడం, పాఠకులు చదవడం _ పడే శ్రమ అంతానూ.
"సూర్య, ఇంద్ర, చంద్ర గణాలు, యతులు ఈ పద్యంలో ఎంత అద్భుతంగా
ఒదిగిపోయాయో" అన్నారు వ్యాసకర్త. అవి సాయపడే helpful, may be even necessary అంశాలు అయినా, అంత మాత్రంచేత గొప్ప పద్యానికి అవి ఏ మాత్రం అవసరమయ్యే, sufficient conditions కావేమో అని అనిపిస్తుంది.
సోదాహరణంగా చెప్పాలంటే, మన సామెత, (ఎన్నో సామెతల పుస్తకాలలో అచ్చేసింది కూడా), ఇట్లా వ్రాస్తే
"జగడమె ట్లావచ్చు జంగమ య్యాయంటె
బిచ్చము పెట్టవే బొచ్చు ముంX" అన్నదాన్ని,
సూర్య, ఇంద్ర, చంద్ర గణాలు, యతులు, ప్రాసయతులు అద్భుతంగా ఒదిగిపోయిన గొప్ప, సీస పద్య పాదం అది అని అంటామా, అనుకుంటామా!
అయ్యో, తిక్కన గారి కవిత్వాన్ని ఎత్తి చూపడానికి మనకు ఈ పద్యమే దొరికిందా అని గింజుకుంటూ వ్రాసింది మాత్రమే ఇది.
I change little bit the saying "with friends like this who needs enemies", to say, "with examples like this, what need for critics" for the poet !
mOhana	 September 12, 2008 10:46 am
తెలుగు కావ్యాలలో సామాన్యముగా వాడబడే ఛందస్సులలో చంద్రగణములు లేవు. అలా ఉన్న అక్కరలను గానీ, షట్పదలను గాని తెలుగు కవులు ఉపయోగించ లేదు (ఇటీవలి
సత్యనారాయణగారు తప్ప). నచ్చుతాయో లేవో కానీ మంచి పద్యాలు ప్రాచీన సాహిత్యంలో ఉన్నాయని ఈ కాలపువారికి విడమరచి చెప్పడం బృందావవనరావుగారు చేస్తుండే
గొప్ప సేవ. అది ఎంతో ప్రశంసనీయం. ఒక పద్యంలో ధార ఉందో లేదో అన్నది వారివారి ఇష్టాయిష్టాలపై ఆధారపడినది. నావరకు నాకు సీసం లాటి దేశి ఛందస్సులో పదాలను గణాలకు సరిపోయేటట్లు వాడితే బాగుంటుంది. పదాలను (అర్ధ)పాదాలకు వంతెనగా పెట్టితే పాడటానికి (చదవడానికి) కష్టం అనే అభిప్రాయము గల వాడిని నేను.
Kameswara Rao	 September 13, 2008 1:36 am
ఈ పద్యం ఆకట్టుకోవడం కోసం రాసిన పద్యం కాదు. మీరు చెప్పిన "వరమున బుట్టితిన్" పద్యంలో ద్రౌపది ఆత్మప్రత్యయం ఉంది. దానికి తగినట్టు పద్యం నడక ఠీవిగా సాగింది. మరి ఈ పద్యంలో ఏముంది? ద్రౌపదిలో చాలా రోజులుగా అణిగి ఉన్న విద్వేష జ్వాల ఉబకడం ఉంది. అందులో ఠీవీలేదు, ఔద్ధత్యం లేదు. తీరూ తెన్నూ లేకుండా, లోపల ఉన్న కసి ఉన్నదున్నట్టుగా కట్టలు తెంచుకోవడమే ఉంది. అది ఎవరినీ ఆకట్టుకోలేదు కదా!
ఇక మీకిది మంచినీళ్ళ కోసం ఆడవాళ్ళ తిట్టుకోవడంలా కనిపించడానికి కారణం ఈ పద్యాన్ని ఇలా విడిగా చదవడం అని ఊహిస్తున్నాను. ఇలాటి పద్యాల గురించి విడిగా రాయడంలో ఉన్న ఇబ్బంది ఇది. వీలైతే తిక్కన భారతంలో ఈ సన్నివేశాన్ని ఏకబిగిన చదవండి. అందులో ద్రౌపది "రక్కెస తాల్మి"తో మదిలో అణచుకున్న ఈ చిచ్చుని మీరు అనుభవించ గలిగితే, ఈ మాటల్లో మీకు ఆవేశం కనిపించదు, మనిషి లోలోతు పొరల్లో దాగి ఉన్న ఒక జాంతవమైన కసి నగ్నంగా సాక్షాత్కరిస్తుంది.
మరి ఇట్లాంటి అనుభూతిని ఎందుకిలా సీస పద్యంలో రాయాలి, వచనంలో రాయవచ్చు కదా, మరింత శక్తివంతంగా అని సందేహం. దీనికి కచ్చితమైన సమాధానం అంటూ ఏదీ ఉండదనుకుంటాను. నాకు తోచినది, ద్రౌపది వ్యక్తిత్వంలో సహజమైన ఒక ఠీవీ హుందాతనం ఉన్నాయి, సీస పద్యానికున్న సహజమైన నడకలాగే. దాన్ని తోసిరాజని కసి కట్టలు తెంచుకుంది. సీసమూ అలాగే కట్టలుతెంచుకుంది. "సూర్య, ఇంద్ర, చంద్ర గణాలు, యతులు ఈ పద్యంలో ఎంత అద్భుతంగా ఒదిగిపోయాయో" అనడంలో బృందావనరావుగారి ఉద్దేశం ఇదే అనుకుంటాను.
MALLIKARJUNA SHARMA	 September 14, 2010 4:51 am
Tikkana is really great. I think the poem is preceded by prose like, "Drovadi bhandurammaina kommudi grakkuna vidilichi… asitacchavin bolchu maha bhujangamo naa vilasilli…" this prose-poetry should also have been given by Sri Brundavana Rao. Anyway much thanks to him for reminding us again about the great dramatic poetic talents of Tikkana Somayaji. As for some liking or not liking, of course it is an individual affair, but then we have also to comment there may be at least some who may not cherish the pleasant smells of sandalwood.
krishnaveni	 November 14, 2011 1:57 am
మాకు కొంచెము తిక్కన గారి వ్యక్తిత్వాన్ని పరిచయం చెయ్యగలరు…
k.krishnamoorthy	 June 16, 2016 6:21 am
ఈ పద్యం మనసులో నిలిచి పోవాలంటే వీరాభిమన్యు చలన చిత్రం లో శ్రీమతి జి. వరలక్ష్మి గారు ద్రౌపది గా చేసిన అభినయం చూడండి. ఆ కసిని ఆమె ఎలా చూపిందో చూడండి.
తః తః	 June 18, 2016 7:36 pm
ఈ వ్యాసాన్ని ఇప్పుడే చూసాను. మంచి నీళ్ళ దగ్గర తిట్టుకునే ఆడవాళ్ళు ఉపయోగించే భాషకు మరొక కారణం – అదృష్ట వశాత్తూ – వాళ్ళకు సంస్కృతం తెలియక పోవటం. బృందావనరావుగారు తిక్కన తెలుగుకి యెంత పెద్ద చోటు ఇచ్చారో ముందు చెప్పారు. తెలుగు వారిలో సంస్కృతం మీద ప్రేమ పెంచుకున్న వాళ్ళకు తెలుగును చులకనగా చూడటం వాడుక.** అటువంటి సంస్కృత ప్రియులకు తెలుగు పాంచాలి మాటలు గొప్పగా తోచవు. కానీ మంచినీళ్ళ కోసం తిట్టుకునే ఆడవాళ్ళ భాష తెలిసిన వాళ్ళకు ఆ ఆడవాళ్ళ కసి గూడా తెలిసి ఉండాలి.
** 1. 'పెద్ద మనుషులు'చిత్రం లోనూ, 2. 'దొంగ రాముడు' చిత్రం లోనూ నరసరాజు ఈ విషయాన్ని రేలంగి చేతా, వంగర చేతా పలికించాడు. 1. "బోడిముండ అంటే కోపం వచ్చిందా? వితంతువు అంటాలే". 2. " మా ఊరు నక్క బొక్కల పాడు, దాన్నే జంబూకరంధ్ర అగ్రహారం అని కూడా అంటారు." (కొద్ది తేడాలతో)
naaku nachina padyam: tikkana bhaaratamlo droupadi kopavarnana – eemaata
juulai 2007u padya saahityam
idhi tikkana somayaji padyam, bhaaratam udyogaparvam trutiiyaaswaasam lonidi. droupadi kopam anedi telustune unnadi. cony idhi kevalam kopamena, leka kopamu,shokamuu, aakrosamuu – visphulingaala laga aame hrudayamlo vijrumbhinchina sarvavesala samaharama!nemmadigaa charchinchukundam.
tikkana mahabharata rachananu asidhaaraavratamgaa nirvahinchaadani peddalu chebutaaru. padihenu parvaluga pravahinchina aa kavita dhara loni prati padyamuu anduku saakshyame. nirvachanottara ramayanam raasina taruvaata, yajn chesi somayajiyai, aa tarvatane tikkana bhaarata rachanaku upakraminchaadani antaaru. deeninibatti ardhamavutundi, tikkana bhaarata rachananu entha pavitrakaaryam gaa bhavinchado ani. kavitrayam loo dviteeyudaina tikkana kavitvamlo maatram adviteeyudu. telugu padaalanu bahulamgaa vaadi kaavyaallo samskrutaaniki samaanamaina pratipattini teluguku kattabettina mahaneeyudu tikkana. kavitvamlo naatakeeyataku tikkanane chebutaaru. pai padyam daaniki saakshyam! chakkanaina, vinagaane praanam lechoche telugu padaalu dhaaraalamgaa vaadinavaadu tikkana. pai padyame saakshyam! gundellonchi doosukuvachhe aavesaaniki, chinna chinna telugu padaala palukuballatho pravaha vegaanni saadhinchina adbhuta shilpi tikkana. pai padyame saakshyam! "tanu gaavinchina srushti takkorula chetamgaadu" ani tikkananu goorchi errana ichina teerpu – e appeelu laeni teerpu.
kurusabhaku rayabaraniki poyemundu krishnudu paandavula abhipraayaanni telusukuntaadu. aa sandarbhamlo tana abhipraayaanni pai vidhamgaa cheppindi droupadi. dussasanudante entha kopam aameku! "ee vendrukalu batti yeedchina yaa cheyi" ani, aa tarvaata, kaadu, cheyi matrame kaadu "tanuvu intalintalu tuniyalai chedari rooperi yunna" appudu, vaatini chusina tarvaata "uduku aarunu" gaanee, ee kasi, ee "chichu" – "alupala ponupadunatti chicheyidi"? alpakaaryaalato aaripoye nippa yidi? pedda gada nokati pattukunna bheemudi baahubalamuu, gandivamane goppa villokati pattukuni tirige "khari vikramambu" – endukivi? kalchana? khari anedi creedi anna padaaniki tikkana srushtinchukunna telugu maata. khari – nallani vaadu. aarjunudu nallani vaadu. ippatikaina, inni kashtaalu padda dharmaraju, nenuu "rajaraju peenungu"nu "kannara" kaanabadayamaitimeni, krishna! – ani antunnadi droupadi. emi aakrosam! entha adbhutamgaa daanini roopukattindii padyam!
asalu padyam ettukovadame chudandi. droupadiki kauravulu anagaane dussasanudi cheyye gurtuku ravadam sahajam. ee ventrukalu patti eedchina aa cheyi ani, antalone, kaadu kaadu, annitikanna munde, sareeramantaa chinna chinna mukkalai chediri roopu masi padivunte, chusina tarvaata gaanee aariponi chichu idhi, anadamlo entha dahinchukupoye aavesam kanupadutondi! anthe kaadu duryodhanudi peenuganu tanuu dharmaraju chudaleka poinatlaithe, bheemudi gadaa, arjunudi villuu – ivi enduku, kalpana? entha teesipaaresinatlu matladindo chudandi, bheemaarjunulanu gurinchi.bhayankaramaina avamaanaaniki guraina oka kulasati gundekotaku ex-ree chitram kada, ee padyam.
pai padyam rasetappudu ganaaluu, yatuluu, veetini goorchi aalechinche vundadu, tikkana kavi. saadhaarana kavulu ganaaluu, yatuluu sarichusukuntu, padamuu, padamuu patti chusukuntu raastaaru. manchi kavulu chhandassu paridhi lone tama upagnanu viniyoginchukuntu adbhutamaina padyaalu srushtistaaru. mahakavulu chhandassu nu lekka cheyaru, chhandasse vaari notinunchi vache maata kosam eduruchusi, oodigam chesipotundi. kopamu, shokamuu, aakrosamuu muppirigonna droupadi sambhashana pravaahaaniki suuryuduu, chandrudu, maharshuluu talakaayalu vonchukuni nilabaddaaru. suurya, indra, chandra ganaaluu, yatuluu ee padyamlo entha adbhutamgaa odigipoyayo meere chudandi! aunu, idhi swachchamaina seesa padyame! mahakaviki chhandassu vidheyamgaa untundantaaru. tikkana mahakavi. atyanta saamaanyamaina chinna chinna telugu padaalloonchi entha garishtamaina sabdasaktini visphotimpa cheshado gamaninchandi. paramaanuvu lonunchi pralayaatmakamaina saktini vidudala chese oka sabda saastravettalaa kanipistaadu naaku, tikkana kavi.
telugu saahityam mottamlone naaku atyanta priyamaina padyam idhi.
15abhipraayaalu
kalidas	 July 2, 2007 7:21 pm
meeru seesa padyaanni 8 paadaaluga vidadeesi vraaste bagundedi.
Aanamdu	 July 14, 2007 2:31 pm
entha baga chepparandi. tikkana mahakavi gurinchi marikonta cheppi maa agnaanaanni tolagincha praarthana.
aanandu
C.S.Rao	 July 18, 2007 5:44 pm
tikkana gaari goppa padyaaniki brundavana raavu gaari vyaakhyaanam chala bavundi.
droupadi homagundam nundi aavirbhavinchina ayonija.maharani.oka karudi duscharyaki lonai paraabhavaagni thoo prateekaaram kosam vechichustunna moorteebhavinchina pourushaagni.
ee duscharyaku paalubadina dussaasanuniki, cheye kaadu sareeram mottam khanda khandaluga, tuttuniyalugaa narakabadi yudhdharangam meeda padi undatam chusinappude aameku,dharmarajuku manassaanti.
ika bheemaarjunalunu,vaari aayudhaalanu okinta chulakanaga matladi vaari pourushaanni jajwalyamanam cheyadalachukunnadi.
aa mahaa saadhvi dukkhavesamto,krodhavesamto unnappudu devatalaku prateekalaina suuryachandrulu, maharshulaku prateekalaina yateendrulu avanata shiraskulai unnaranadam loo andamaina shlesha unnadi. droupadi krodhaavesaaniki tikkana kavitaasaktiki bhayapadi suurya, chandra, indra, ganaalu, yatipraasalu bhayabhaktulatho mettagaa odigipoyyaarani sleshaardham.
ranari September 4, 2007 10:21 am
ee padyamu, mee vyaakhyaanamuu chadivi chala aanandam kaligindi. edaina raste daanichuttuu ennivishayaalanu pariganaloki teesukovaalo ee udaaharana marokkasari gurtuchesindi. dhanyavaadaalu.
sivaram	 September 10, 2008 7:51 am
chala krutagnatalu. udyogaparvamu loo inka chala manchi padyaalu unnaayi. vaati gurinchi kuudaa meeru vivariste chadavalani chaala aatrutagaa undi. daya unchi vaatini teliyacheyagalaru.
sivarama pratap ravva
Srinivas Nagulapalli	 September 11, 2008 11:47 am
nenu vraasindaantlo tappemanna unte daya chesi kshaminchamani modatagaa manavi. mahaa kavi tikkana kavitvaanni gaani, pratibhanu gaani vimarsinche taahatu kaadu kada, puurtigaa grahinchi gurtinchadam kuudaa naaku minchina pane. kevalam ee padyam chadivina taruvaata kaligina aalochana matrame idhi. tikkana rachananu bereeju vese dussahasam kaadu.
ee padyam loo nannu aakattukunna vishayam peddagaa emi kanipinchadam ledu. droupadi kopanga dussaasanuni vollu mukkalaiponii, bheemuni balam, arjunini gandivam tagalabadadaanikaa, duryodhanuni peenugellanee, ani vollu mandi cheppadaanni seesa padyamlo, sahajatvaaniki daggaragaa cheppinattunnadi. anta maatram cheppadam nyaayamuu, avasarame kaani goppa vishayamgaa kanipinchadam ledu. veedhilo manchineella kosamo, inkadenikosamo telugulo kottukunetappudu tittukunetappudu unnattugaa anipinchindi, kakapothe seesam, aataledulalo. atla kaadu, asalu adhe aa padyam goppatanam ante cheppedemi ledu, vini oorukovadam matrame, aa veedhilooni titlu vini oorukunnatlugaa.
adhe tikkana gaaride, "varamuna buttitin bharata vamsamu jochiti" anna padyam entho rasavantamgaa, padaala pravaha dhaaratho, manaku gurtunde vidhamgaa, aakattukune padyam undi kada!
ponee, ee padyam kante sahajamgaa, saralamgaa, rusarusa saage dhaaratho, "gandivammu dharinchi phalgunudu mookanjenduchunnappudu nee moy nalakimpadu" ani bedirinche tirupati venkatakavula paandavodyoga padyaalu kuudaa unnavi kada! titlu, bedirimpulu, sapathaalu, aavesaparamaina ghattaalalo unna padyaalenno unnaayi manaku. vaatanninti backdrop loo ee padyam goppagaa aakattukuntuu nilabadutundani maatram anipinchadamledu.
paanini sankhavaram September 11, 2008 4:07 pm
"ee padyam loo nannu aakattukunna vishayam peddagaa emi kanipinchadam ledu."
annaru srinivas naagulapalligaaru.
anduke kaabolu, ee vyaasaparamparaku sheershika "meeku nachavalasina padyam: u" ani ledu!
anyadha bhavinchakandi, mee abhiprayam chadivaka vachina chinni aalochana, anthe.
kottapali September 12, 2008 3:28 am
paaninigaaruu, telisina peddavaallu naakii falana padyam nachindi ani oka vyaasam raayadamuu, daanni eemaata vanti patrika prachurinchadamuu jarigindante idhi meekkuda nachavalasina padyam nayana ani cheppaka cheppinatle. afcorsu anni padyaaluu andarikee nachalani ledanukondi.
Srinivas Nagulapalli	 September 12, 2008 7:30 am
paanini gaaru
nijame. padyam nachadam, nachakapovadam nakaina, vyaasakarta kaina okka maatalo cheppadam pradhaanam kaadu, avasaram ledu. enduku nachindo, nachaledo ani saahitya paramgaa sparsinchadaaniki, panchukoovadaaniki, charchinchadaaniki matrame vyaasaala upayogam, abhipraayaalanu vraayadam, prachurinchadam, paatakulu chadavadam _ pade shrama antaanuu.
"suurya, indra, chandra ganaalu, yatulu ee padyamlo entha adbhutamgaa
odigipoyayo" annaru vyaasakarta. avi sayapade helpful, may be even necessary amsaalu aina, anta matrancheta goppa padyaaniki avi e maatram avasaramayye, sufficient conditions kavemo ani anipistundi.
sodaaharanamgaa cheppalante, mana saameta, (enno saametala pustakaalalo achesindi kuudaa), itla vraaste
"jagadame tlavachhu jangama yyayante
bicchamu pettave bochu mumX" annadaanni,
suurya, indra, chandra ganaalu, yatulu, praasayatulu adbhutamgaa odigipoyina goppa, seesa padya paadam adhi ani antama, anukuntama!
ayyo, tikkana gaari kavitvaanni etti chuupadaaniki manaku ee padyame dorikinda ani ginjukuntu vraasindi matrame idhi.
I change little bit the saying "with friends like this who needs enemies", to say, "with examples like this, what need for critics" for the poet !
mOhana	 September 12, 2008 10:46 am
telugu kaavyaalalo saamaanyamugaa vadabade chhanchassulalo chandraganamulu levu. alaa unna akkaralanu gaanee, shatpadalanu gaani telugu kavulu upayogincha ledu (iteevali
satyanaaraayanagaaru tappa). nachutayo levo cony manchi padyaalu praacheena saahityamlo unnaayani ee kaalapuvaariki vidamarachi cheppadam brundaavavanaraavugaaru chestunde
goppa seva. adhi entho prasamsaneeyam. oka padyamlo dhara undo ledho annadi vaarivaari ishtaayishtaalapai aadhaarapadinadi. naavaraku naaku seesam laati deshi chhandassulo padaalanu ganaalaku saripoyetatlu vaadithe baguntundi. padaalanu (ardha)paadaalaku vantenagaa pettithe paadataaniki (chadavadaaniki) kashtam ane abhipraayamu gala vaadini nenu.
Kameswara Rao	 September 13, 2008 1:36 am
ee padyam aakattukovadam kosam raasina padyam kaadu. meeru cheppina "varamuna buttitin" padyamlo droupadi aatmapratyayam undi. daaniki taginattu padyam nadaka teevigaa saagindi. mari ee padyamlo emundi? droupadilo chala rojulugaa anigi unna vidvesha jwala ubakadam undi. andulo teeveeledu, auddhatyam ledu. teeruu tennoo lekunda, lopala unna kasi unnadunnattugaa kattalu tenchukovadame undi. adhi evarinee aakattukoledu kada!
ika meekidi manchineella kosam aadavaalla tittukovadamla kanipinchadaaniki kaaranam ee padyaanni ilaa vidigaa chadavadam ani oohistunnaanu. ilati padyaala gurinchi vidigaa raayadamlo unna ibbandi idhi. veelaithe tikkana bhaaratamlo ee sannivesaanni ekabigina chadavandi. andulo droupadi "rakkesa talmi"thoo madilo anachukunna ee chichuni meeru anubhavincha galigithe, ee maatallo meeku aavesam kanipinchadu, manishi lolothu porallo daagi unna oka jaantavamaina kasi nagnamgaa saakshaatkaristundi.
mari itlanti anubhootini endukila seesa padyamlo rayali, vachanamlo rayavachu kada, marinta saktivantamgaa ani sandeham. deeniki kachitamaina samadhanam antuu edhee undadanukuntaanu. naaku thochinadi, droupadi vyaktitvamlo sahajamaina oka theevee hundaatanam unnaayi, seesa padyaanikunna sahajamaina nadakalage. daanni tosirajani kasi kattalu tenchukundi. seesamuu alaage kattalutenchukundi. "suurya, indra, chandra ganaalu, yatulu ee padyamlo entha adbhutamgaa odigipoyayo" anadamlo brundaavanaraavugaari uddesam ide anukuntaanu.
MALLIKARJUNA SHARMA	 September 14, 2010 4:51 am
Tikkana is really great. I think the poem is preceded by prose like, "Drovadi bhandurammaina kommudi grakkuna vidilichiu asitacchavin bolchu maha bhujangamo naa vilasilliu" this prose-poetry should also have been given by Sri Brundavana Rao. Anyway much thanks to him for reminding us again about the great dramatic poetic talents of Tikkana Somayaji. As for some liking or not liking, of course it is an individual affair, but then we have also to comment there may be at least some who may not cherish the pleasant smells of sandalwood.
krishnaveni	 November 14, 2011 1:57 am
maaku konchemu tikkana gaari vyaktitvaanni parichayam cheyyagalari
k.krishnamoorthy	 June 16, 2016 6:21 am
ee padyam manasulo nilichi povalante veeraabhimanyu chalana chitram loo srimati ji. varalakshmi gaaru droupadi gaa chesina abhinayam chudandi. aa kasini aame ela chuupindoe chudandi.
tha thae June 18, 2016 7:36 pm
ee vyaasaanni ippude chusanu. manchi neella daggara tittukune aadavaallu upayoginche bhashaku maroka kaaranam – adrushta vasaattuu – vaallaku samskrutam teliyaka povatam. brundaavanaraavugaaru tikkana teluguki yentha pedda chotu icharo mundu cheppaaru. telugu vaarilo samskrutam meeda prema penchukunna vaallaku telugunu chulakanaga chudatam vaaduka.** atuvanti samskruta priyulaku telugu paanchaali maatalu goppagaa thochavu. cony manchineella kosam tittukune aadavaalla bhasha telisina vaallaku aa aadavaalla kasi guda telisi undaali.
** 1. 'pedda manushulu'chitram lonoo, 2. 'donga ramudu' chitram lonoo narasaraju ee vishayaanni relangi cheta, vangara cheta palikinchaadu. 1. "bodimunda ante kopam vachinda? vitantuvu antale". 2. " maa ooru nakka bokkala paadu, daanne jambookarandhra agraharam ani kuudaa antaaru." (koddi tedaalato)