పూర్వాషాడ నక్షత్రం లో కూడిన పౌర్ణమి ఉన్న నెలను ఆషాడ మాసం గా చెప్పబడింది. ఆషాడం నుండి దక్షిణాయనం ప్రారంభమవుతుంది. ఆషాడ మాసాన్ని శూన్య మాసం అని అంటారు. వర్ష ఋతువు కూడా ఈ మాసం లోనే ప్రారంభమవుతుంది. ఈ మాసం లో చేసే స్నానం, దానం, జపం, పారాయణలు, విశేష ఫలితాన్నిస్తాయి. ఆషాడం లో చేసే సముద్ర నదీ స్నానాలు ఎంతో ముక్తిదాయకాలు. ఈ మాసం లో ఇంగువ, సోంపు మరియు నిమ్మకాయ ను ఆహారం లో వినియోగించడం వలన ఆరోగ్యం చక్కగా ఉంటుంది మరియు శుభ ఫలితాలు ప్రాప్తిస్తాయి. ఆషాడ మాసం లో జలాన్ని పూజిస్తే ఆర్ధిక సమస్యలు తొలగుతాయి. కుజ మరియు రవి గ్రహాలను పూజించినట్లైతే శక్తి సామర్ధ్యాలు అభివృద్ధి చెందుతాయి.
ఆషాఢమాసం లో పాదరక్షలు, గొడుగు, ఉప్పు దానం చేయడం మంచి ఫలితాలనిస్తుంది. కర్కాటకం లోనికి సూర్యుడు ప్రవేశించడం తోనే దక్షిణాయనం ఆరంభమవుతుంది. అంటే సూర్యుడు ఈ రాశిలో ప్రవేశించినప్పటి నుండి తిరిగి మకర రాశిలో ప్రవేశించే వరకు దక్షిణాయనం అంటారు. ఈ ఆయనం లో సూర్యుడు భూమధ్య రేఖకు దక్షిణం గా సంచరిస్తాడు. దక్షిణాయనం పితృదేవతలకు ప్రీతికరమని కూడా చెప్పబడింది.
ఈ మాసం లోనే త్రిమూర్తి స్వరూపుడైన గురువుని ఆరాధించే పర్వదినం గురు పూర్ణిమ కూడా. దీనినే వ్యాస పూర్ణిమ అని కూడా అంటారు.
ఆషాడ శుద్ద పంచమి స్కంధ పంచమి గా చెప్తారు. సుబ్రమణ్య స్వామి ని ఈ రోజు అత్యంత భక్తి శ్రద్దలతో పూజిస్తారు.
ఆషాడ సప్తమి ని భాను సప్తమి గా చెప్పబడింది. ఉత్తరం నుంచి దక్షిణ దిశకు పయనిస్తున్న సూర్యుడు మూడు నెలలు తర్వాత మధ్యకు చేరుకుంటాడు. ఆ రోజున పగలు, రాత్రి, నిమిషం ఘడియ విఘడియల తేడా లేకుండా సరిసమానంగా ఉంటాయి.
ఆషాడ శుద్ద ఏకాదశి ని తొలి ఏకాదశి అని, శయన ఏకాదశి అని అంటారు. ఈ రోజు నుండి చాతుర్మాస వ్రతం ఆరంభమవుతుంది. దీనినే మతత్రయ ఏకాదశి అని అంటారు.
ఆషాడ మాసంలోనే తెలంగాణా ప్రాంతం లో సంప్రదాయబద్దమైన బోనాల ఉత్సవాలను భక్తి శ్రద్దలతో జరుపుకొంటారు. మహంకాళి అమ్మవారి కోసం తయారు చేసే భోజనాన్ని బోనం గా చెప్తారు( భోజనానికి వికృతి పదమే బోనం) . దీనిని అమ్మవారికి నివేదన చేసే పర్వదినాన్నే బోనాలు అంటారు.
ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతం లో ఈ పండుగ అత్యంత వైభవం గా జరుపుకొంటారు. సమస్త జగత్తుకు కారణమైనటువంటి అమ్మవారిని భక్తి శ్రద్దలతో పూజిస్తారు. అన్నం, బెల్లం, పెరుగు, పసుపు నీళ్ళు, వేపాకులు ఈ బోనం లో ఉంటాయి. ఇవన్నీ కూడా ఆరోగ్యానికి హాని కలిగించే వ్యాదుల నుండి ఉపకరించేవి. ఈ సమయం లో ప్రకృతి లో జరిగే మార్పుల వలన అనారోగ్యాలపాలు కాకుండా ఇవి ఎంతో మేలు చేస్తాయి.
ఆషాడం అనారోగ్య మాసం అని కూడా మనందరికీ తెలుసు. విపరీతమైన ఈదురు గాలుల తో చినుకులు పడే సమయం ఈ ఆషాడమాసమే. కాలువలోను, నదులలోను, ప్రవహించే నీరు పరిశుభ్రంగా ఉండదు. చెరువుల లోనికి వచ్చి చేరిన నీరు మలినం గా ఉండి మనుషుల ఆరోగ్యాలకు హాని కలిగిస్తుంది.
మనది వ్యవసాయ ఆధారిత దేశం. పొలం పనులన్నీ ఈ మాసం లోనే మొదలు పెడతారు రైతులు. చైత్ర వైశాఖ మాసాలలో వ్యవసాయపు పనులు ఉండవు. కాబట్టే ఈ సమయం లోనే వివాహాది శుభముహూర్తాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి , ఈ రోజుల్లో కొత్తగా పెళ్ళి అయిన యువకులు ఆరు నెలల కాలం అత్తగారి ఇంట్లో ఉండే సంప్రదాయం ఉండేది. కష్టపడి వ్యవసాయపు పనులు చేయవలసిన యువకులు అత్తవారింట్లో కూర్చొని ఉంటే, సకాలం లో జరగాల్సిన పనులు జరగవు. వర్షాలకు తగినట్లుగా విత్తనాలు చల్లుకొనే రోజులు అవి. ఇప్పటి లాగ కాలువల ద్వారా నీరు లభించేది కాదు. సరైన సమయం లో విత్తనాలు చల్లక పొతే సంవత్సరమంతా దారిద్ర్యం తో బాధ పడవలసిందే. అందుకే కొత్త కోడలు పుట్టింట్లోనే ఉండాలి . అల్లుడు అత్తవారింటికి వెళ్ళ కూడదు అనే నియమం విధించారు పెద్దలు. ఇంటి ద్యాస తో పనులు సరిగా చేయరని ఆషాడమాస నియమం పెట్టారు. అంతే కాకుండా, అనారోగ్య మాసం ఆషాడం. కొత్త నీరు త్రాగటం వల్ల చలి జ్వరాలు, విరోచనాలు, తల నొప్పి మొదలైన రోగాలు వచ్చే సమయం, స్త్రీలు గర్భం ధరించడానికి మంచి సమయం కాదు, అనారోగ్య దినాలలోను అశుభ సమయాల లోను, గర్భధారణ జరిగితే ఉత్తమ సంతానం కలగదనే నమ్మకం కూడా ఉంది. ఇన్ని కారణాల వల్ల ఆషాడమాసాన్ని కొన్ని పనులకు నిషిద్దం చేసారు మన పెద్దలు.
puurvaashaada nakshatram loo kuudina pournami unna nelanu ashada masam gaa cheppabadindi. ashadam nundi dakshinaayanam praarambhamavutundi. ashada masanni shoonya masam ani antaaru. varsha rutuvu kuudaa ee masam lone praarambhamavutundi. ee masam loo chese snaanam, daanam, japam, paaraayanalu, visesha phalitaannistaayi. ashadam loo chese samudra nadee snaanaalu entho muktidaayakaalu. ee masam loo inguva, sompu mariyu nimmakaya nu aahaaram loo viniyoginchadam valana aarogyam chakkaga untundi mariyu shubha phalitaalu praaptistaayi. ashada masam loo jalaanni poojisthe aardhika samasyalu tolagutaayi. kuja mariyu ravi grahaalanu poojinchinatlaite sakti saamardhyaalu abhivruddhi chendutaayi.
aashaadamaasam  loo paadarakshalu, godugu, uppu daanam cheyadam manchi phalitaalanistundi. karkaatakam loniki suuryudu pravesinchadam thone dakshinaayanam aarambhamavutundi. ante suuryudu ee raasilo pravesinchinappati nundi tirigi makara raasilo pravesinche varaku dakshinaayanam antaaru. ee aayanam loo suuryudu bhoomadhya rekhaku dakshinam gaa sancharistaadu. dakshinaayanam pitrudevatalaku preetikaramani kuudaa cheppabadindi.
ee masam lone trimurthy swaroopudaina guruvuni aaraadhinche parvadinam guru puurnima kuudaa. deenine vyaasa puurnima ani kuudaa antaaru.
ashada sudda panchami skandha panchami gaa cheptaaru. subramanya swami ni ee roju atyanta bhakti shraddalatho poojistaaru.
ashada saptami ni bhaanu saptami gaa cheppabadindi. uttaram nunchi dakshina disaku payanistunna suuryudu moodu nelalu tarvaata madhyaku cherukuntadu. aa rojuna pagalu, raatri, nimisham ghadiya vighadiyala teda lekunda sarisamaanamgaa untaayi.
ashada sudda ekaadasi ni toli ekaadasi ani, sayana ekaadasi ani antaaru. ee roju nundi chaturmasa vratam aarambhamavutundi. deenine matatraya ekaadasi ani antaaru.
ashada masamlone telamgaanaa praantam loo sampradaayabaddamaina bonala utsavaalanu bhakti shraddalatho jarupukontaaru. mahankali ammavari kosam tayaaru chese bhojanaanni bonam gaa cheptaaru( bhojananiki vikruti padame bonam) . deenini ammavaariki nivedana chese parvadinaanne bonalu antaaru.
mukhyamgaa graameena praantam loo ee panduga atyanta vaibhavam gaa jarupukontaaru. samasta jagattuku kaaranamainatuvanti ammavaarini bhakti shraddalatho poojistaaru. annam, bellam, perugu, pasupu neellu, vepaakulu ee bonam loo untaayi. ivannee kuudaa aarogyaaniki haani kaliginche vyaadula nundi upakarinchevi. ee samayam loo prakruti loo jarige maarpula valana anaarogyaalapaalu kakunda ivi entho melu chestayi.
ashadam anarogya masam ani kuudaa manandarikee telusu. vipareetamaina eeduru gaalula thoo chinukulu pade samayam ee ashadamasame. kaaluvaloonu, nadulaloonu, pravahinche neeru parisubhramgaa undadu. cheruvula loniki vachi cherina neeru malinam gaa undi manushula aarogyaalaku haani kaligistundi.
manadi vyavasaaya aadhaarita desham. polam panulannee ee masam lone modalu pedataaru raitulu. chaitra vaisakha maasaalalo vyavasaayapu panulu undavu. kabatte ee samayam lone vivaahaadi shubhamuhurtaalu ekkuvagaa untaayi , ee rojullo kottagaa pelli ayina yuvakulu aaru nelala kaalam attagaari intlo unde sampradaayam undedi. kashtapadi vyavasaayapu panulu cheyavalasina yuvakulu attavaarintlo kuurchoni unte, sakalam loo jaragaalsina panulu jaragavu. varshaalaku taginatlugaa vittanaalu challukone rojulu avi. ippati laaga kaaluvala dwara neeru labhinchedi kaadu. saraina samayam loo vittanaalu challaka pothe samvatsaramantaa daaridryam thoo baadha padavalasinde. anduke kotta kodalu puttintlone undaali . alludu attavaarintiki vella koodadu ane niyamam vidhinchaaru peddalu. inti dyasa thoo panulu sarigaa cheyarani ashadamasa niyamam pettaaru. anthe kakunda, anarogya masam ashadam. kotta neeru traagatam valla chali jwaraalu, virochanaalu, tala noppi modalaina rogaalu vache samayam, streelu garbham dharinchadaaniki manchi samayam kaadu, anarogya dinaalaloonu asubha samayala lonu, garbhadhaarana jarigithe uttama santaanam kalagadane nammakam kuudaa undi. inni kaaranaala valla aashaadamaasaanni konni panulaku nishiddam chesaru mana peddalu.