భండారు అచ్చమాంబగారి కథల్లో ఏముంది? – తెలుగు తూలిక
అచ్చమాంబగారి కథలు సుమారు పదేళ్ళుగా చర్చల్లో కనిపిస్తున్నాయి. అబలా సచ్చరిత్రరత్నమాల పేరు నాకు పరిచితమే అయినా కొండవీటి సత్యవతిగారి వ్యాసం నాలుగేళ్ళక్రితం చూసేకే, అచ్చమాంబగారి కథలగురించి తెలిసింది. అప్పటినుండీ నాకు ఆసక్తి కలిగింది. ఈకథలు ఈనాటి పాఠకులు ఆదరిస్తారా లేదా, ఆదరిస్తే, ఏ కారణాలవల్ల అని. అందుకే ఇక్కడ పెట్టి మీ అభిప్రాయాలు కోరేను. లలితగారి స్పందన మీరు చూసే ఉంటారు. చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. నాకు మరో రెండు స్పందనలు విడిగా మెయిలులో వచ్చేయి. నాటపాకి దాదాపు 600 హిట్స్ వచ్చేయి. అంతమందీ చదివేరు అనుకోను కానీ కనీసం అందులో సగం మంది అయనా పిడియఫ్ తెరిచి చూసేరనే అనుకుంటున్నాను అచ్చమాంబగారిమీద అభిమానంతోనో కుతూహలంతోనో. అంచేత ఇక్కడ నాఅభిప్రాయాలు చెప్తాను.
ప్రధానంగా అచ్చమాంబగారి కథలు చదవడానికి మనం ఆ కాలం గుర్తు చేసుకోవాలి. ఆనాటి భాషా, శైలే ఆమె కూడా ఉపయోగించుకున్నారు తమ కథలు చెప్పడానికి. ఆనాటి సామాజికధోరణులూ, సాహిత్య ప్రయోగాలూ కూడా కనిపిస్తాయి ఈకథల్లో.
సంగిసెట్టి శ్రీనివాస్‌గారు సంపాదించిన పది కథలున్నాయి ఈ సంకలనంలో. శ్రీనివాస్ గారూ, సుజాతారెడ్డిగారూ రాసిన పరిచయాలు నేను నాటపాలో పెట్టకపోవడానికి రెండు కారణాలు – మీరు ఆ పుస్తకం కొని చదవాలని. రెండోది ఇతరుల అభిప్రాయాలు చదవకముందు, అవి ఉన్నవి ఉన్నట్టు చదివి మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరని.
తెలుగు కథాచరిత్ర పరిణామంలో సమాజంలో భావజాలంలో వస్తున్న మార్పులు స్పష్టమవుతాయి ఈకథలు చదివితే.
ఇతివృత్తాల మాటకొస్తే సాంఘికసమస్యలు – స్త్రీవిద్య, మధ్యతరగతి కుటుంబాల్లో ఆర్థికసమస్యలూ ఉన్నాయి ఈకథల్లో.
గుణవతియగు స్త్రీ – ఇది అచ్చమాంబగారు రాసినకథ కాదు. దశకుమారచరిత్రలో కథని తిరగరాసేరు ఆమె. ఈ కథ చదివినప్పుడు మనం అది గుర్తు పెట్టుకోవాలి. పోతే, కథలో ప్రధానాంశం దారిద్ర్యదశలో సంసారం నడపడానికి కావలసిన నేర్పరితనం.
"భర్త ధనవంతుడయిననప్పుడు సంసారము జక్కగా జేయుట యంత వింత గాదు. కాని యతడు దరిద్రుడయినచో, నిత్యము యతనిని బాధింపక, యింటగలదానితో యెటులనో గడిపి యాతనినాందింప జేయుట దుస్తరము" అంటూ ప్రారంభిస్తారు కథ. శక్తికుమారుడనే వర్తకుడు పొదుపుగా సంసారము చేయగల కన్యకని వెతకడానికి తవ్వెడు వడ్లు తీసుకుని బయల్దేరుతాడు. ఆ వడ్లతో తనకి సుష్టుగా భోజనము పెట్టగలదా లేదా అన్నది ఆ అమ్మాయి చాకచక్యానికి పరీక్ష అన్నమాట. ఆ పరీక్షలో నెగ్గిన కన్యని వివాహమాడుతాడు. అయితే కథ అక్కడితో అయిపోలేదు. ఆమె చాకచక్యానికి పరీక్ష అయిన తరవాత, వివాహం అయినతరవాత, ఆమెగుణగణాలవిషయంలో కూడా పరీక్ష పెడతాడు. ఆమెని నానావిధాలా కష్టపెట్టడమే ఆ పరీక్ష. వాటికి తట్టుకుని ఆమె నిలబడి గుణవతి అనిపించుకుంటుంది.
ఆర్థికపరిస్థితులు అనుకూలంగా లేనప్పుడు ఉన్నదానితో సర్దుకుపోవడం నేర్చుకోవాలి. అందులో తప్పు లేదు. ఇది ఏ కాలంలోనైనా అనుసరించదగ్గ నీతే. ఆనాడు స్త్రీలు అలా గడుపుకొచ్చేరు. ఈనాడు అచ్చంగా అలాగే చెయ్యకపోవచ్చు కానీ ప్రధానంగా పొదుపు అన్నదే ఈకథలో సందేశం. ఆ రోజుల్లో పురాణాలకున్న ప్రాముఖ్యత కారణంగా అచ్చమాంబగారు ఈ కథ రాసి ఉండవచ్చు. నిజానికి ఈరోజుల్లోనూ అలాటి కథలు వస్తున్నాయి. నాకు పేరు సరిగ్గా గుర్తు లేదు కానీ కొంతకాలం క్రితం ఒక నవల చదివేను. అందులో పద్మ అనే అమ్మాయి అత్యంత చాకచక్యంతో స్వల్పఖర్చుతో మొత్తం ఊరునే మార్చేస్తుంది. దానికి సాహిత్య ఎకాడమీ ఎవార్డు కూడా వచ్చింది. నాకైతే అది పంచవర్షప్రణాళికకి ప్రోపగండా మెటీరియల్లా అనిపించిందనుకోండి. అది వేరే సంగతి.
ఈకథగురించి నా అభిప్రాయం ఏమిటంటే ఇది అచ్చమాంబగారి స్వకపోలకల్పితం కాదు కనక ఈకథని ఆ దృష్టితోనే అంటే పురాణకథగానే గ్రహించాలి.
అయితే ఈకథలో రెండోభాగం, వర్తకుడు పెళ్ళాడినతరవాత కూడా ఆ అమ్మాయిని పరీక్షించడం హీనంగానే కనిపిస్తుంది. బహుశా ఆనాటి సమాజంలో అప్పటికి ఇంకా బలంగా పాదుకొని ఉన్న సాంప్రదాయపు ఛాయలు అచ్చమాంబగారిమీద కూడా పూర్తిగా పోలేదు అనుకోవాలి.
ప్రస్తుతానికి మనం "అక్కడినుండి ఇక్కడికి వచ్చేం" అని గ్రహిస్తే తృప్తిగా ఉంటుంది. కానీ ఒక మాట చెప్పకతప్పదు. దురదృష్టవశాత్తు, ఈనాటికి కూడా, ఆధునికతని నిర్దేశిస్తున్న అమెరికాదేశంలో కూడా స్త్రీలని అలానే చూసేవారు (తెలుగిళ్ళలో కూడా) ఇంకా అక్కడా అక్కడా కనిపించడమే ఆశ్చర్యం.
లలితా శారదలు – ఇది పిల్లలకథ. మనం చెప్పుకునే అన్ని పిల్లలకథలాటిదే ఇది కూడా. అంటే అపకారికి నుపకారము నెపమెన్నక సేయువాడు నేర్పరి సుమతీ అన్న సుజనవాక్కుకి కథారూపం.
లలిత తాసిల్దారుగారి అమ్మాయి. ఆడింది ఆటా పాడింది పాటా. తల్లిదండ్రుల దన్ను ఆసరాగా సాటి పిల్లల్ని నానావిధాలా ఏడిపిస్తూ ఉంటుంది. బీదకుటుంబంలో పుట్టిన శారద తత్త్వం అందుకు పూర్తిగా విరుద్ధం. వీరిద్దరిమధ్యా ఏర్పడిన స్నేహం తరవారు వారు పెరిగి పెద్దవారయేక, పిల్లలపెంపకానికి కూడా ఆదర్శప్రాయం కావడమే ఈ కథలో ఇతివృత్తం.
శారద ఒకరోజు ఒక గులాబీచెట్టుదగ్గర నిలబడి, ఇంత అందమయిన పువ్వుకి ఈ ముళ్ళు ఎందుకొచ్చేయో అని విచారిస్తుండగా, లలిత వచ్చి ఆ పిల్లని కొట్టబోతుంది ఏకారణం లేకుండానే. చెయ్యి తప్పి ముళ్లమీద పడి, లలితచేతికి గాయం అవుతుంది. శారద ఆచేతికి గాయం తుడిచి, ఉపచారం చేస్తుంది. తాను ఆమెకి అపకారం చేయబోయినా, ఉదారంగా తనకి ఉపకారం చేసిన శారదని లలిత మెచ్చుకుని, తాను కూడా అదే నడవడి అలవర్చుకోడానికి నిశ్చయించుకుని, అందరితోనూ స్నేహంగా ఉండడం నేర్చుకుంటుంది.
పెరిగి పెద్దయి, పెళ్ళయి అత్తవారిళ్ళకి వెళ్ళిపోతారు. కొంతకాలం తరవాత లలిత పుట్టింటికి వచ్చి, చిన్నప్పుడు ఆడుకున్న తోటకి వెళ్తుంది. శారద కనిపిస్తుంది. ఇద్దరూ తమపిల్లలసంగతి ముచ్చటించుకుంటారు. శారద లలితని, "మనమిక మన సంతానమునెట్టుల సుగుణసంపన్నముగా జేయవలెనో చెప్పుమా?" అని అడుగుతుంది. లలిత "నీకు నేను చెప్పేదేమిటి" అని, తమ చిన్ననాటి సంఘటన పిల్లలకి చెప్పి, "మా యీ కతనెప్పుడును మరువకుడు. …. ఇతరుల అపరాధములను క్షమించి వారిపై కోపగింపకుండుటయే మంచివారనిపించుకొనుటకు లక్షణము." అని బోధిస్తాను అంటుంది.
ఈకథ పిల్లలకథగా చెప్పడానికి నేను అనుకుంటున్న కారణం – మంచిబుద్ధులు పిల్లలకి చిన్నతనంలోనే ఏర్పడాలి. పెద్దయినతరవాత కక్షలూ కార్పణ్యాలూ అంత తేలిగ్గా వదలవు అని.
జానకమ్మ – పేదవాడయిన రంగరాజుగారి గారాలపట్టి. సుగుణవంతురాలు. ధనానికి లోపమయినా గుణాలకి లోపం లేని ఉత్తమబాలిక. రంగరాజుగారు ఉన్నదానిలోనే ఊరికి ఎవరొచ్చినా ఆదరించి అతిథి సత్కారాలు చేస్తూ కాలం పుచ్చుతున్నారు. జానకమ్మ పెరిగి పెద్దయేక, పెళ్ళి ఎలా చెయ్యాలా అని రంగరాజుగారు ఆరాటపడుతున్నరోజుల్లో పొరుగూరిలోని ధనవంతుల అబ్బాయికిచ్చి చెయ్యమని సలహా ఇస్తారు స్నేహితులు. వారు ఒప్పుకుంటారో ఒప్పుకోరో అని రంగరాజుగారు మధనపడుతుండగా, ఒక బ్రాహ్మణుడు వచ్చి పెళ్ళికొడుకు తల్లిదండ్రులు జానకమ్మని కోడలుగా చేసుకోడానికి ఉత్సాహపడుతున్నారనీ, కట్నకానుకలు కూడా అక్కర్లేదనీ చెపుతాడు. జానకమ్మ కలవారికోడలయి సుఖపడుతుంది. ఈకథ అతి సమాన్యంగా ఉన్నా, ఇందులో సదాచారసంపన్నులయింట పిల్లలపెంపకం, కాటవరం పల్లె వర్ణనలలో రచయిత్రి భావుకత, నైపుణ్యం కనిపిస్తాయి.
దంపతులకలహము – భార్య భర్తకి చరణదాసి కాదన్న వాదన 20వ శతాబ్దం తొలి దశకంలోనే ప్రారంభమయిందనడానికి ఈకథ సాక్ష్యం అనుకోవచ్చు. అయితే కథ నడిపినతీరు ఆకాలంలో భావాలకి అనుగుణంగానే ఉన్నట్టు కూడా కనిపిస్తుంది. "ఇది మీకాలం కాదు, మేం భర్తలకి దాసీలము కాము" అంటూ ముత్తవ్వతో వాదనకి పూనుకున్న లలిత చెప్పినకారణాలు చిలిపికజ్జాలుగానే కనిపిస్తాయి.
అప్పటికి పెళ్ళయి రెండు నెలలయింది. ఇద్దరికీ నాటకం చూడ్డానికి వెళ్ళాలని సరదా ఉన్నా వీలు పడలేదు. అలాటి సమయంలో సాటి ఉద్యోగస్థులు భార్యలతో నాటకానికి వెళ్తుంటే, నారాయణరావు కూడా భార్యతో నాటకానికి వెళ్ధాం అనుకుని, ఇంటికొచ్చి లలితని నాటకానికి పదమంటాడు. తాను అమ్మమ్మని చూడడానికి వెళ్లడానికి అంతకు మున్నే నిర్ణయించుకోడం, తనని అడగకుండా అతను టికెట్లు కొనడం కారణంగా కోపగించుకొని లలిత నాటకానికి రానంటుంది.
ముత్తవ్వ ఒక కథ చెబుతుంది. పూర్వం ఒక బాలిక ఇదేవిధంగా ప్రతిచిన్న విషయానికి మొండిపట్టు పట్టి, ప్రతిఘటిస్తుంటే భర్త విసుగేసి దేశాంతరం వెళ్ళిపోయేడనీ, వారిద్దరూ మళ్ళీ ముఖాలు చూచుకొనలేదనీ చెప్తుంటే దుఃఖాతిరేకంతో కంఠం గద్గదికమవుతుంది. అది ఆమెకథే అని తెలుసుకున్న లలిత మనసు మార్చుకుని ఇంటికి వస్తుంది. ఇక్కడ భర్త నారాయణరావు కూడా నాటకం చూస్తున్నా, తాను భార్యని నొప్పించేనన్న వ్యథలో మనస్థిమితం లేక, నాటకం సగంలో లేచి, కొంచెంసేపు గోదావరి ఒడ్డున తిరిగి పశ్చాత్తాపంతో ఇంటికి వచ్చేస్తాడు.
ఈకథ ముత్తవ్వ లలితకి చేసిన బోధనలు చదువుతున్నప్పుడు పాతకథలాగే తోస్తుంది. కానీ ఇందులో ప్రధానంగా మనం గమనించవలసిన విషయం కోపాలకి కారణం అయిన సంఘటన ఎంత ఘనమయినది అన్నది. కథలో సందేశం "ఇచ్చిపుచ్చుకోడం లేదా పట్టూ విడుపూ ఇద్దరిలోనూ ఉండాలి" అన్నది నారాయణరావులో కూడా పరివర్తన చూపడంతో ఆవిష్కృతమయింది. ఇద్దరి వాదనలూ ప్రతిపాదించడంలో రచయిత్రి నైపుణ్యం చూపించారు. మనం చూడవలసింది అదీ. నిజానికి ఈనాటి పత్రికలలో కూడా ఇదే ఇతివృత్తంతో కథలు చూడగలరు జాగ్రత్తగా గమనిస్తే.
సత్పాత్రదానము – ఈకథలో కూడా ఆధునిక భావాలు కనిపిస్తాయి. దయార్ద్రబుద్ధి గల కేశవుడు అనే చిన్న అబ్బాయి వీధిలో గుడ్డిబిచ్చగాడికి కొంచెం డబ్బు ఇవ్వమని తల్లిని అడుగుతాడు. తల్లి ఆ బిచ్చగాడితో మాటాడి, అతనికి పల్లెలో ఎదిగిన కొడుకులన్నారనీ, ఇలా అడుక్కుని సంపాదించినది కూడా ఈయన వాళ్ళకే పెడుతున్నాడనీ తెలుసుకుంటుంది. ఆ బిచ్చగానిపుత్రులు డబ్బుకి ఇబ్బంది పడుతూ కూడా ఏ బస్తీకో వెళ్ళి బతుకు మెరుగు పరుచుకోడానికి ఏమాత్రమూ ఉత్సాహం చూపకపోవడం వివేకవంతులలక్షణం కాదనీ, ఈబిచ్చగాడు అడుక్కుని తెచ్చి వారికే ఇవ్వడం న్యాయం కాదనీ అలాటివారికి ధర్మం చెయ్యడం అపాత్రదానమేననీ అంటుందామె. "కొన్ని పశువులు గడ్డిలేక మన్ను నోటికి తగులుచుండినను ఒకచోటనే గరిక మేయుచుండును గానీ వానికి గొంచెముదూరములో పచ్చని పసరిక యున్నను నవి లేచి అచ్చటికి అరుగనొల్లవు," అన్న పరుషవాక్యంలో ద్యోతకమవుతుంది రచయిత్రి అభిప్రాయం.
ప్రతివారూ శ్రమించి జీవితాలు సుఖవంతం చేసుకోవాలన్న దృఢమైన విశ్వాసం ఆమె ఇతరకథల్లో కూడా చూస్తాం.
స్త్రీవిద్య – సంభాషణరూపంలో సాగిన కథనం. భార్యకి చదువు రాకపోతే, రాజకీయబంధితుడుగా జైలులో ఉన్న భర్తతో కబుర్లు చెప్పుకోడానికి వీలు ఉండదు. తమ్ముడిచేత ఉత్తరాలు రాయించినా స్వేచ్ఛగా మనసు విప్పు చెప్పుకోడం సాధ్యం కాదు కదా. మొదట్లో "నాకెందుకు చదువు? నేనేమి కచేరీకి బోవలెనా?" అని వాదించిన భార్య కథ పూర్తయేవేళకి చదువుకోడానికి సుముఖురాలవుతుంది. ఆ రోజుల్లో స్త్రీలకి చదువు అఖ్ఖర్లేదని చెప్పేవారి వాదనలన్నీ ఈకథలో కనిపిస్తాయి. ఆ కారణాలు తెలుసుకోడానికైనా ఈ కథ చదవాలి.
ధనత్రయోదశి – కథలో ఈనాడు మంచికథకి ఉండవలసిన లక్షణాలు – ఎత్తుగడా, సంఘర్షణా, ముగింపూ, పాత్రచిత్రణా – వంటి కథాంగాలన్నీ పటిష్ఠంగా చోటు చేసుకున్నాయి ఈకథలో.
సూక్ష్మంగా కథ – ఆర్థికంగా చితికిపోయిన వెంకటరత్నము చిన్నగుమాస్తాగా ఒక సెట్టికొట్లో పని చేస్తుంటాడు. దీపావళీపూట ఇద్దరు పిల్లలకి బాణాసంచా కొనడానికి డబ్బు లేదు. కడుపునిండా మంచి భోజనమయినా లేదే అని బాధ పడుతుంటాడు. అతనిదిగులు ఆసరా చేసుకుని పెద్దగుమాస్తా కృష్ణమూర్తి సెట్టికి చెప్పకుండా వందరూపాయలు తీసుకోమని అతన్ని ప్రోత్సహించి, బలవంతంగా అతనిజేబులో ఆ నోటు కుక్కుతాడు. వెంకటరత్నం అర్థమనస్కంగా తీసుకున్నా, అలా తీసుకున్నందుకు బాధ పడతాడు. భార్య విజయలక్ష్మి సంగతి తెలుసుకుని, డబ్బులేకపోయినా ఆత్మగౌరవంతో బతుకుతున్నామనీ, తమకి అదే సంపద అనీ చెప్పి, ఆ డబ్బు తిరిగి సెట్టికి ఇచ్చిరమ్మంటుంది. వెంకటరత్నం సెట్టికి డబ్బు ఇచ్చేసి జరిగినసంగతి చెప్పి, క్షమాపణ వేడుకుంటాడు. సెట్టి అతని నిజాయితీని పరీక్షించడానికి తానే అలా చేసేనని చెప్పి, అతనికి జీతం పెంచి, ఆ దంపతుల్ని సత్కరించి పంపుతాడు.
నాఅభిప్రాయంలో నమ్మదగ్గ దిద్దుబాటు కథ ఇదీ. ఈ కథలో జరిగింది చిన్న దొంగతనం. భర్తకి తాను తప్పు చేసేనన్న బాధ ఉంది. ఆ సమయంలో భార్య చెప్పిన మాటలు విని ఆ తప్పు దిద్దుకోడానికి అంగీకరించడం నమ్మదగ్గదిగా, వాస్తవానికి దగ్గరగా ఉంది.
చిన్న సమస్యలు పరిష్కారమయినంత తేలిగ్గా పెద్ద సమస్యలు పరిష్కారం కావు. సంఘర్షణా, పరిష్కారానికి అవుసరమయిన సన్నివేశాలూ కూడా సమస్యకి తగినస్థాయిలో ఉన్నప్పుడే కథ రాణిస్తుంది. చిన్నసమస్యలు మాటలతో పరిష్కారం అయిపోవచ్చు. పెద్ద సమస్యలు ఆవిష్కరించినప్పుడు పరిష్కారానికి మార్గం అంత బలంగానూ ఉండాలి.
అచ్చమాంబగారు ప్రధానసమస్యని పరిచయం చెయ్యడంలో, తదనుగుణంగా వాతావరణం, సన్నివేశాలూ చిత్రించడంలో, వర్ణనలలో చెప్పుకోదగ్గ ప్రతిభ చూపించారు ఈకథలో.
భార్యాభర్తల సంవాదము – మొత్తం పది కథల్లోనూ ఇది పసలేని కథగా అనిపించింది నాకు. ఇందులో భార్య భార్యని పుస్తకాలు చదవమంటాడు. ఆవిడ నగలు కావాలంటుంది. ఆవిడకి నగలు ఉన్నాయని చెప్పి, అవేమిటంటే, "వినయము, నమ్రత, లజ్జా, సుశీలత, శాంతము, సత్యము, దయాళుత్వము, పరోపకారచింతనము" అంటాడు. పురుషులకు కూడా ఇవి అవుసరమేనని చివరికి అన్నా, ఈకథ చదివినప్పుడు వీరేశలింగంగారి సతీధర్మాలు గుర్తుకి రాకమానవు. అచ్చమాంబగారు ఈకథ 1903లో రాశారు. మరి అంతకు పూర్వమే ధనత్రయోదశి లాటి కథలు రాసిన రచయిత్రి ఇంత నీరసమయిన కథ ఎందుకు రాసేరు అంటే చెప్పలేం. నాఊహకి తట్టింది ఏమిటంటే, ఆ కాలపు ఆలోచనలు, హిందూసుందరి పత్రికవారు రాయమని అడిగితే, రాసేరేమోనని. పత్రికలలో ఇలాటివి జరగడం ఉంది కదా. ఇలాగే జరిగి ఉంటుందని నేను అనడంలేదు. ఇది ఒక ఆలోచన మాత్రమే.
అద్దమును, సత్యవతియును – మూడేళ్లు వెళ్ళని సత్యవతి అద్దంలో తన ప్రతిబింబం చూసి, మరొక పాప అని భ్రమ పడి, కన్నులతోనూ, మూతితోనూ వెక్కిరిస్తుంది. ఆ అద్దములో చిన్నది "వెనకంజ వేయక, సత్యవతి చేష్టలన్నియు తానును చేయుచు సత్యవతికోపము అధికము చేసింద"ట. సత్యవతి వెళ్ళి ముత్తవ్వతో చెప్తుంది, "ఎవరో చెడ్డపిల్ల మనమేడమీదికి వచ్చి నన్ను వెక్కిరించుచున్నది" అని. ఆవిడ మేడమీదికి వచ్చి, చూసి, అది అద్దమని చెప్పి, "మొట్టమొదట నీవు వెక్కిరించితివో, లేక ఈ చెడ్డపిల్ల వెక్కిరించెనో చెప్పుము" అని అడుగుతుంది. సత్యవతి "ఏమో, నాకేమి జ్ఞాపకము లేదు" అంటుంది.
ముత్తవ్వ "నీవే చేస్తివి … ఇప్పుడు నీవాపిల్లను జూచి నవ్వుము. ఆపిల్ల నవ్వునో లేదో చూతము" అని చెప్తుంది. సత్యవతి నవ్వుతుంది. అద్దంలో పిల్ల కూడా నవ్వుతుంది.
సత్యవతి పెద్దదయి, గృహిణి అయినతరవాత కూడా ఈ చిన్ననాటి అద్దపుమాట మరిచిపోదు. తనఅనుభవములు మూలంగానూ, ముత్తవ్వమాటలమూలంగానూ "ఈ జగమంతయు నొక యద్దమనియు, దానివేపున మనము కోపముగా జూచిన కోపముగా, సంతోషముగా దానిం గనిన ప్రతిబింబము సంతోషముగా కనిపించును అని గ్రహించి తాను పాటించడమే కాక ఇతరులకు కూడా భోధించును" అన్న ముక్తాయింపుతో ఈకథకి అందం వచ్చింది. ఒకరకంగా ఈనాటి "వ్యక్తివికాసం కథ" అని కూడా అనుకోవచ్చు.
బీదకుటుంబం. – మహారాష్ట్రలో గోధుమలు, జొన్నలు, సజ్జల పిండితో రొట్టెలు చేసుకుంటారు. బీద స్త్రీలు ధనవంతులయిళ్ళలో పిండి విసిరి, ఆ ఆదాయంతో సంసారాలు నడుపుకుంటారు. అలాటి ఒక స్త్రీ జీవితం ఈ కథ. ఇది జరిగినకథ అని రచయిత్రి మొదట్లోనే చెప్పేరు.
స్వల్ప ఆదాయం గల భర్త చనిపోయినతరవాత రాత్రింబవళ్ళు పిండి విసిరి ఆరుగురు పిల్లల్ని పోషించి, చదివించి, పెద్దవాళ్ళని చేస్తుంది ఒక బీద స్త్రీ. ఈకథలో ప్రధానంగా ఆ స్త్రీకి గల ఆత్మగౌరవాన్నీ, పిల్లలకి కూడా అదేవిధమైన సంస్కారాన్ని అలవరుస్తూ వారిని పెంచి పెద్ద చేసిన తీరూ బలంగా ఆవిష్కరించేరు రచయిత్రి. ఇలాటి కథలు మనం నిత్యజీవితంలో వింటూనే ఉంటాం.
కథనం విషయంలో మొదట చెప్పుకోవలసింది భాష. నేను ఈకథలమీద అభిప్రాయాలు ఆహ్వానించేను. ఇద్దరు ఒకటి, రెండు కథలు మాత్రం చదివేం, చదవడం కష్టంగా ఉంది అన్నారు. లలిత జి. అభిప్రాయం మీరు ముందు టపాలో చూసే వుంటారు. ఆ టపాకి వ్యాఖ్యలు కనిపించకపోయినా, దాదాపు 600 హిట్స్ తగిలేయి. మరి ఎంతమంది కథలు చూసేరో నాకు తెలీదు.
కానీ నేను అనుకోడం ఈకథలు ఆనాటి సాంఘిక, సాహిత్యపరిస్థితులకోణంలోనుండి చూడాలి. ఎందుకంత కష్టపడి చదవడం అంటే నేను చెప్పలేను. నాకు ఎందుకు చదవాలనిపించిందంటే, ముందే చెప్పినట్టు అచ్చమాంబగారికి రచయిత్రిగా ఇవ్వవలసిన గౌరవం ఈనాటి విమర్శకులు ఇచ్చారా లేదా అన్న ప్రశ్నకి సమాధానం తెలుసుకోడానికి.
ఈ కథల్లో 19వ శతాబ్దం చివరి దశకంలోనే ఆధునికభావాలకి నాంది పలకడం కనిపిస్తోంది. పిల్లలపెంపకం విషయంలో, స్త్రీల వ్యక్తిత్వాలు బలమైనవిగా, ఆత్మగౌరవం గలవారిగా చిత్రించడంలో, స్త్రీవిద్య జ్ఞానసముపార్జన, మానసికవికాసం కోసం అని స్పష్టీకరించడంలో – ఈనాడు మనకి ఆదర్శమయిన ఎన్నో ఆలోచనలు ఈకథల్లో కనిపిస్తున్నాయి. (స్త్రీవిద్య, భార్యాభర్తలసంవాదం). ముఖ్యంగా స్త్రీవిద్యలో అచ్చమాంబగారి భావాలు వీరేశలింగంగారి అభిమతానికి పూర్తిగా భిన్నమయినవి. ఆయన స్త్రీలు పతివ్రతాధర్మాలు పఠించి ఆచరించాలి అంటే అచ్చమాంబగారు స్త్రీలు విజ్ఞానవతులు కావడానికీ, ఆత్మవికాసానికీ, తమ వ్యక్తిత్వాలని పరిపుష్టం చేసుకోడానికీ చదువుకోవాలంటున్నారు. ఇక్కడ వీరేశలింగంగారికంటే మరో అడుగు ముందుకి వేయడం కనిపిస్తుంది. సుఖమైన, సారవంతమైన వైవాహికజీవితానికి భార్యాభర్తలిద్దరిలో సామరస్యం కావాలన్న ఆలోచన కనిపిస్తుంది. (ప్రథమకలహం).
అచ్చమాంబగారి శైలి – కొన్ని కథల్లో ఒకొక సన్నివేశం వర్ణించినతీరు ప్రతిభావంతంగా ఉంది. సుగుణవతి యగు స్త్రీ కథలో అమ్మాయి "ముఖమర్థ చంద్రునిబోలి ఎంతయు మనోహరముగా నున్నది" అనుకుంటాడు అబ్బాయి. సామాన్యంగా మనం అందమైన ముఖాన్ని పూర్ణచంద్రునితో పోలుస్తాం. అర్థచంద్రుడు అంటే నెలవంక అనుకుంటాను, దానిఅందం వేరు. మొహం నెలవంకలా ఉంటే అందంగా కనిపిస్తుందా? అంటే ప్రతీత్మకంగా అని చెప్పుకోవాలి. అర్థచంద్రుని చూచినప్పుడు మనకి ఎటువంటి ఉల్లాసం మనసులో కలుగుతుందో ఆ బాలికను చూచినప్పుడు శక్తికుమారుడికి అటువంటి ఉల్లాసం కలిగిందని తాత్పర్యం. కష్టపడి పని చేసి జీవితాన్ని సుఖవంతం, ఫలవంతం చేసుకోవాలన్న ఆలోచన కూడా నిర్ద్వందంగా వాచ్యం చెయ్యడం చూస్తాం సత్పాత్రదానం కథలో.
ఇకపోతే, ఈనాటిపాఠకులకి కొరుకుడుపడని భాష – మనకిప్పుడు ఇది గ్రాంథికమే అయినా ఆనాటి రచనలకి భిన్నమయినది కాదు. మనకి ఈనాడు అర్థం కాని పదాలు కూడా ఇందులో అక్కడక్కడా తగిలినా, మొత్తంమీద కథ అర్థం కానంత కఠినమయినవి కావు.
కథలలో వర్ణనలు అంటే ప్రకృతి వర్ణనలు అన్న అర్థంలో కాబోలు సుజాతారెడ్డిగారు ఒక్కకథలో మాత్రమే వర్ణన ఉంది అన్నారు కానీ ఈకథల్లో సన్నివేశాలు ఆవిష్కరించడంలో అచ్చమాంబగారు విశేషమయిన ప్రతిభ చూపేరు. ధనత్రయోదశి లో దీపావళి వేడుకలు, ఇంట్లో విజయలక్ష్మి బాధ, వెంకటరత్నము సందిగ్ధావస్థ, లలితా శారదలూ, అద్దమునూ సత్యవతియూ – కథల్లో పిల్లల మనస్తత్త్వాలూ కళ్ళకి కట్టినట్టు చిత్రించేరు.
చిన్నచిన్న దోషాలు – పాత్రలపేర్లు రెండు మూడు రకాలుగా ఉండడంలాటివి ఉన్నాయి. అవి నిజానికి ఈరోజుల్లో కూడా చూస్తున్నాం. కావలిస్తే, రామారావుగారి యజ్ఞం చూడండి. ఎర్రి, ఎర్రెమ్మ, ఎర్రక్క … లాంటివి కనిపిస్తాయి. మనసంస్కృతిలో ఇది ఉంది. జానపదసాహిత్యంనిండా ఇలాటి ప్రయోగాలు కోకొల్లలు. అయితే ఇవి ఇప్పుడు మనని బాధిస్తే, ఎందుకు బాధిస్తున్నాయి అంటే ఇంగ్లీషు సాహిత్యంమూలంగా మనకి అలవాటయిన ధోరణి అనే చెప్పుకోవాలి. ఇంగ్లీషుపండితులు మనకి చెప్పేరు వస్త్వైక్యత, సమయయైక్యత లాగే, పేర్లలో కూడా ఐక్యత కావాలి అని.
ఈకథలకి తన పరిచయంలో సంగిసెట్టి శ్రీనివాస్ అచ్చమాంబగారి కథలు రెండు ప్రేమపరీక్షణము, ఎరువుసొమ్ము పరువుచేటు అన్నవి 1989లోనే ప్రచురితమయేయని రాసేరు. ఆదృష్టితో చూస్తే, ఆమె రచనాకాలం సుమారు పదేళ్లు సంవత్సరాలు మాత్రమే. లభ్యమయిన 10 కథలు ఆధారంగా ఆమె రచనావైదుష్యం అంచనా వేయడం తేలికా కాదు, న్యాయమూ కాదు. అయినా తప్పదు.
"తెలుగుకథకు పునాది భండారు అచ్చమాంబ" అన్న శీర్షికతో సంగిసెట్టి శ్రీనివాస్‌గారు విపులంగా తెలుగుకథాచరిత్రలో అచ్చమాంబగారి స్థానం ఆవిష్కరించేరు. కథాచరిత్రమీద ఆసక్తి ఉన్నవారు తప్పక చదవలసిన పరచయం ఇది.
డా. ముదిగంటి సుజాతారెడ్డిగారు తమ "తెలంగాణా అందించిన తొలి తెలుగుకథలు" (ముందుమాట)లో అచ్చమాంబగారు తెలంగాణాభాష వాడడంచేతా, ఆమె కొంతకాలం తెలంగాణాలో ఉండడంచేతా ఆమెని తెలంగాణా రచయిత్రిగా గుర్తించేరు. ఉదాహరణలుగా కథల్లో తెలంగాణా పదాలు ఎత్తి చూపేరు. నాకు భాషాశాస్త్రంలో అట్టే ప్రవేశం లేదు కానీ "పోవు" అన్న క్రియ "వెళ్ళు" అన్న అర్థంలో చిత్తూరుజిల్లాలో కూడా వాడతారు. అలాగే "పొట్ట పోషించుకొను" అన్న ప్రయోగం విశాఖప్రాంతాల్లో కూడా సర్వసాధారణం. పొట్ట పొడిస్తే అక్షరప్ముక్క లేదు అన్న సామెత తరుచూ వింటుండేదాన్ని నా చిన్నప్పుడు :). అంతకంటే ముఖ్యంగా ఆలోచించవలసినది పదప్రయోగాలూ, కొంతకాలం జీవించడం కారణంగా రచయితని ఒకప్రాంతం రచయితగా గుర్తించడం న్యాయమేనా అన్నది.
నా అభిప్రాయంలో ఒక రచయిత ఆ ప్రాంతపు సంప్రదాయాలూ, ఆచారాలూ విస్తృతంగా చర్చిస్తూ, ఆప్రాంతాన్ని తన ప్రాంతంగా ప్రకటించుకున్నప్పుడే అలాటి వాదన సమర్థనీయమని. ఉదాహరణకి నాతెలంగాణా కోటిరత్నాలవీణ అని దాశరథిగారు రాయడంచేత ఆయనకి తెలంగాణాయందున్న ప్రత్యేకాభిమానం తెలుస్తుంది కనక ఆయన్ని తెలంగాణాకవి అనడం సబబు. ఇలా ఆలోచిస్తే, అచ్చమాంబగారు ప్రత్యేకించి ఒక ప్రాంతాన్ని అభిమానించినట్టు కనిపించదు. ఆమె కృషి, సాంఘికసేవ, పర్యటనా, ఉపన్యాసాలు – ఇవన్నీ గమనంలోకి తీసుకున్నప్పుడు శ్రీనివాస్ గారు అన్నట్లు ఆమెని ఒక ప్రాంతానికి పరిమితం చేయలేము అన్నవాక్యమే నాకు కూడా సమర్థనీయంగా కనిపిస్తోంది.
(ఫిబ్రవరి 7, 2011)
రచయిత మాలతిPosted on 02/07/2011 01/15/2015 Categories కథలు, వ్యాసాలుTags ధన త్రయోదశి, భండారు అచ్చమాంబ, స్త్రీ విద్య
4 thoughts on "భండారు అచ్చమాంబగారి కథల్లో ఏముంది?"
3:41 సా. వద్ద 02/08/2011
లలితా, నిజం చెప్పొద్దూ, నాకు నా చిన్నతనంలో ఇలాటి అవకాశాలు లేవు. బహుశా ఆకాలం చదువు తీరు అదీ. అంతే. మీ అభిప్రాయాలకోసం ఎదురు చూస్తున్నాను.
10:21 ఉద. వద్ద 02/07/2011
ఒక చిన్న గమనిక:
క్రిందటి నా వ్యాఖ్యలో టీచర్లను తప్పు పట్టడం లేదు.
ఆంగ్లం curriculum ఉండడమే ఆ విధంగా ఉండేది.
నేను బడి మారడం, బోర్డు మారడం కూడా ఒక కారణం.
10:19 ఉద. వద్ద 02/07/2011
చిన్నప్పుడు ఆంగ్లం చదువుకున్నట్టు (టీచర్లు చదివించినట్టు) తెలుగు విషయంలో జరగలేదన్న నా చింతకి కొంత ఊరట కలిగింది.
bhandaaru achamaambagaari kathallo emundi? – telugu thoolika
achamaambagaari kathalu sumaru padellugaa charchallo kanipistunnaayi. abala sachcharitraratnamaala paeru naaku parichitame aina kondaveeti satyavatigaari vyaasam naalugellakritam chuseke, achamaambagaari kathalagurinchi telisindi. appatinundii naaku aasakti kaligindi. eekathalu eenaati paatakulu adaristara leda, aadariste, e karanalavalla ani. anduke ikkada petti mee abhipraayaalu korenu. lalitagaari spandana meeru chuse untaaru. chudakapothe ippudu chudandi. naaku maro rendu spandanalu vidigaa meyilulo vacheyi. naatapaaki daadaapu 600 hits vacheyi. antamandii chadiveru anukonu cony kaneesam andulo sagam mandi ayana pideof terichi chuserane anukuntunnanu achamaambagaarimeeda abhimaanamthono kutuhalamtoono. anchetha ikkada naaabhipraayaalu cheptaanu.
pradhaanamgaa achamaambagaari kathalu chadavadaaniki manam aa kaalam gurtu chesukovali. aanaati bhasha, saile aame kuudaa upayoginchukunnaru tama kathalu cheppadaaniki. aanaati saamaajikadhooranuluu, saahitya prayogaaluu kuudaa kanipistaayi eekathallo.
sangisetti srinivaassaaru sampaadinchina padi kathalunnaayi ee sankalanamlo. srinivas gaaruu, sujaataareddigaaruu raasina parichayaalu nenu naatapaalo pettakapovadaaniki rendu kaaranaalu – meeru aa pustakam koni chadavalani. rendodi itarula abhipraayaalu chadavakamundu, avi unnavi unnattu chadivi mee spandanalu teliyajeyagalarani.
telugu kathacharitra parinaamamlo samaajamlo bhaavajaalamlo vastunna maarpulu spashtamavutaayi eekathalu chadivite.
itivruttaala matakoste saanghikasamasyalu – strividya, madhyataragati kutumbaallo aardhikasamasyaluu unnaayi eekathallo.
gunavatiyagu stree – idhi achamaambagaaru rasinakatha kaadu. dasakumaaracharitralo kathani tiragaraseru aame. ee katha chadivinappudu manam adhi gurtu pettukovali. pothe, kathalo pradhaanaamsam daaridryadasalo samsaaram nadapadaaniki kaavalasina nerparitanam.
"bharta dhanavanthudayinampudu samsaaramu jakkaga jeyuta yanta vinta gaadu. kaani yatadu daridrudayinacho, nityamu yatanini baadhimpaka, yintagaladaanito yetulano gadipi yaataninaandimpa jeyuta dustaramu" antuu praarambhistaaru katha. saktikumarudane vartakudu podupugaa samsaaramu cheyagala kanyakani vetakadaaniki tavvedu vadlu teesukuni bayalderutaadu. aa vadlatho tanaki sushtugaa bhojanamu pettagaladaa leda annadi aa ammai chaakachakyaaniki pareeksha annamata. aa pareekshalo neggina kanyani vivaahamaadutaadu. ayithe katha akkaditho ayipoledu. aame chaakachakyaaniki pareeksha ayina taravaata, vivaham ayinataravaata, aamegunaganaalavishayamlo kuudaa pareeksha pedataadu. aameni nanavidhala kashtapettadame aa pareeksha. vaatiki tattukuni aame nilabadi gunavati anipinchukuntundi.
aardhikaparisthithulu anukuulamgaa lenappudu unnadaanitoe sardukupovadam nerchukovali. andulo tappu ledu. idhi e kaalamloonainaa anusarinchadagga neethe. aanaadu streelu alaa gadupukocheru. eenaadu achangaa alaage cheyyakapovachhu cony pradhaanamgaa podupu annade eekathalo sandesam. aa rojullo puraanaalakunna praamukhyata kaaranamgaa achamaambagaaru ee katha rasi undavacchu. nijaaniki eerojullonu alati kathalu vastunnaayi. naaku paeru sarigga gurtu ledu cony kontakaalam kritam oka navala chadivenu. andulo padma ane ammai atyanta chaakachakyamtho swalpakharchutho mottam oorune maarchestundi. daaniki saahitya ekaadami evaardu kuudaa vachindi. naakaithe adhi panchavarshapranaaliki propaganda materialla anipinchindanukondi. adhi vere sangati.
eekathagurinchi naa abhiprayam emitante idhi achamaambagaari swakapolakalpitam kaadu kanaka eekathani aa drushtitone ante puraanakathagaane grahinchaali.
ayithe eekathalo rendobhagam, vartakudu pellaadinataravaata kuudaa aa ammayini pareekshinchadam heenamgaane kanipistundi. bahusa aanaati samaajamlo appatiki inka balangaa paadukoni unna saampradaayapu chaayalu achamaambagaarimeeda kuudaa puurtigaa poledu anukovali.
prastutaaniki manam "akkadinundi ikkadiki vachem" ani grahiste truptigaa untundi. cony oka maata cheppakatappadu. duradrushtavasaattu, eenaatiki kuudaa, aadhunikatani nirdesistunna amerikaadesamlo kuudaa streelani alaane chusevaru (telugillalo kuudaa) inka akkada akkada kanipinchadame aascharyam.
lalita saaradalu – idhi pillalakatha. manam cheppukune anni pillalakathalaatide idhi kuudaa. ante apakaariki nupakaaramu nepamennaka seyuvaadu nerpari sumatii anna sujanavaakkuki kathaaroopam.
lalita taasildaarugaari ammai. aadindi ata paadindi pata. tallidandrula dannu aasaraagaa saati pillalni nanavidhala edipistuu untundi. beedakutumbamlo puttina saarada tattvam anduku puurtigaa viruddham. veeriddarimadhya erpadina sneham taravaaru vaaru perigi peddavaarayeka, pillalapempakaaniki kuudaa aadarsapraayam kavadame ee kathalo itivruttam.
saarada okaroju oka gulaabeechettudagra nilabadi, inta andamayina puvvuki ee mullu endukocheyo ani vichaaristundagaa, lalita vachi aa pillani kottabotundi ekaaranam lekundane. cheyyi tappi mullameeda padi, lalitachetiki gaayam avutundi. saarada aachetiki gaayam tudichi, upachaaram chestundi. taanu aameki apakaaram cheyaboina, udaaramgaa tanaki upakaaram chesina saaradani lalita mecchukuni, taanu kuudaa adhe nadavadi alavarchukodaaniki nischayinchukuni, andaritoonuu snehamgaa undadam neerchukuntundi.
perigi peddayi, pellayi attavaarillaki vellipotaaru. kontakaalam taravaata lalita puttintiki vachi, chinnappudu aadukunna thotaki veltundi. saarada kanipistundi. iddaruu tamapillalasangati muchatinchukuntaaru. saarada lalitani, "manamika mana santaanamunettula sugunasampannamugaa jeyavaleno cheppuma?" ani adugutundi. lalita "neeku nenu cheppedemiti" ani, tama chinnanati sanghatana pillalaki cheppi, "maa yee kataneppudunu maruvakudu. u. itarula aparaadhamulanu kshaminchi vaaripai kopagimpakundutaye manchivaaranipinchukonutu lakshanamu." ani bodhistaanu antundi.
eekatha pillalakathagaa cheppadaaniki nenu anukuntunna kaaranam – manchibuddhulu pillalaki chinnatanamlone erpadali. peddayinataravaata kakshaluu kaarpanyaaluu anta teliggaa vadalavu ani.
janakamma – paedavaadayina rangarajugari garalapatti. sugunavanturaalu. dhananiki lopamayina gunaalaki lopam laeni uttamabaalika. rangaraajugaaru unnadaanilone ooriki evarochinaa aadarinchi athithi satkaaraalu chestu kaalam puchutunnaru. janakamma perigi peddayeka, pelli ela cheyyala ani rangaraajugaaru aaraatapadutunnarojulla poruguurilooni dhanavantula abbayikichi cheyyamani salaha istaaru snehitulu. vaaru oppukuntaro oppukoro ani rangaraajugaaru madhanapadutundagaa, oka brahmanudu vachi pellikoduku tallidandrulu jaanakammani kodalugaa chesukodaniki utsaahapadutunnaaranii, katnakaanukalu kuudaa akkarledanee cheputaadu. janakamma kalavarikodalayi sukhapadutundi. eekatha athi samaanyamgaa unna, indulo sadaachaarasampannulayinta pillalapempakam, kaatavaram palle varnanalalo rachayitri bhaavukata, naipunyam kanipistaayi.
dampatulakalahamu – bharya bhartaki charanadasi kaadanna vaadana 20va sataabdam toli dasakamlone praarambhamayindanadaaniki eekatha saakshyam anukovachhu. ayithe katha nadipinatiiru aakaalamlo bhavalaki anugunamgaane unnattu kuudaa kanipistundi. "idhi meekaalam kaadu, mem bhartalaki daaseelamu kaamu" antuu muttavvato vaadanaki poonukunna lalita cheppinakaaranaalu chilipikajjaalugaane kanipistaayi.
appatiki pellayi rendu nelalayindi. iddarikee naatakam chuddaniki vellaalani sarada unna veelu padaledu. alati samayamlo saati udyogasthulu bhaaryalatho naatakaaniki veltunte, narayanarao kuudaa bhaaryatho naatakaaniki veldhaam anukuni, intikochi lalitani naatakaaniki padamantadu. taanu ammammani chudadaniki velladaaniki antaku munne nirnayinchukodam, tanani adagakunda atanu tiketlu konadam kaaranamgaa kopaginchukoni lalita naatakaaniki ranantundi.
muttavva oka katha chebutundi. puurvam oka balika idevidhamgaa pratichinna vishayaaniki mondipattu patti, pratighatistunte bharta visugesi deshantaram vellipoyedani, vaariddaruu mallee mukhalu chuchukonaledanii cheptunte dukkhaatirekamto kantham gadgadikamavutundi. adhi aamekathe ani telusukunna lalita manasu maarchukuni intiki vastundi. ikkada bharta narayanarao kuudaa naatakam chustunna, taanu bharyani noppinchenanna vyathalo manasthimitam leka, naatakam sagamlo lechi, konchemsepu godavari odduna tirigi paschaattaapamto intiki vachestaadu.
eekatha muttavva lalitaki chesina bodhanalu chaduvutunnappudu paatakathalaage tostundi. cony indulo pradhaanamgaa manam gamaninchavalasina vishayam kopalaki kaaranam ayina sanghatana entha ghanamayinadi annadi. kathalo sandesam "ichipuchukchodam leda pattoo vidupuu iddariloonuu undaali" annadi narayanaraolu kuudaa parivartana chuupadamtho aavishkrutamayindi. iddari vaadanaluu pratipaadinchadamlo rachayitri naipunyam chuupimchaaru. manam chudavalasindi adhee. nijaaniki eenaati patrikalalo kuudaa ide itivruttamtoe kathalu chudagalaru jaagrattagaa gamaniste.
satpaatradaanamu – eekathalo kuudaa aadhunika bhaavaalu kanipistaayi. dayaardrabuddhi gala keshavudu ane chinna abbai veedhilo guddibichagadiki konchem dabbu ivvamani tallini adugutaadu. talli aa bichchagaaditho matadi, ataniki pallelo edigina kodukulannarani, ilaa adukkuni sampaadinchinadi kuudaa eeyana vaallake pedutunnaadanii telusukuntundi. aa bichchagaaniputrulu dabbuki ibbandi paduthoo kuudaa e basteeko velli batuku merugu paruchukodaaniki emaatramuu utsaaham chupakapovadam vivekavantulalakshanam kaadanii, eebicchagaadu adukkuni tecchi vaarike ivvadam nyaayam kaadanii alaativaariki dharmam cheyyadam apaatradaanamenanii antundame. "konni pasuvulu gaddileka mannu notiki taguluchundinanu okachotane garika meyuchundunu gaanee vaaniki gonchemuduuramulo pachani pasarika yunnanu navi lechi achatiki aruganollavu," anna parushavaakyamlo dyotakamavutundi rachayitri abhiprayam.
prativaaruu shraminchi jeevitaalu sukhavantam chesukovalanna drudamaina vishwaasam aame itarakathallo kuudaa chustam.
strividya – sambhaashanharoopamlo saagina kathanam. bharyaki chaduvu rakapothe, raajakeeyabandhithudugaa jailulo unna bhartatho kaburlu cheppukodaaniki veelu undadu. tammudicheta uttaraalu raayinchinaa swechhagaa manasu vippu cheppukodam saadhyam kaadu kada. modatlo "naakenduku chaduvu? nenemi kachereeki bovalena?" ani vaadinchina bharya katha poortayevelaki chaduvukodaniki sumukhuraalavutundi. aa rojullo streelaki chaduvu akhkharledani cheppevaari vaadanalannii eekathalo kanipistaayi. aa kaaranaalu telusukodanikaina ee katha chadavali.
dhanatrayodasi – kathalo eenaadu manchikathaki undavalasina lakshanaalu – ettugadaa, sangharshana, mugimpuu, paatrachitranaa – vanti kathaamgaalannii patishtamgaa chotu chesukunnayi eekathalo.
suukshmamgaa katha – aardhikamgaa chitikipoyina venkataratnamu chinnagumaastaagaa oka settikotlo pani chestuntaadu. deepaavaliipuuta iddaru pillalaki banasancha konadaaniki dabbu ledu. kadupuninda manchi bhojanamayina lede ani baadha padutuntaadu. atanidigulu asara chesukuni peddagumasta krishnamoorthy settiki cheppakunda vandaroopaayalu teesukomani atanni prothsahinchi, balavantamgaa atanijebulo aa notu kukkutaadu. venkataratnam ardhamanaskamgaa teesukunna, alaa teesukunnanduku baadha padataadu. bharya vijayalakshmi sangati telusukuni, dabbulekapoyina aatmagouravamto batukutunnamani, tamaki adhe sampada any cheppi, aa dabbu tirigi settiki ichirammmantundi. venkataratnam settiki dabbu ichesi jariginasangati cheppi, kshamaapana vedukuntaadu. setti athani nijaayitiini pareekshinchadaaniki taane alaa chesenani cheppi, ataniki jeetam penchi, aa dampatulni satkarinchi pamputaadu.
naaabhipraayamlo nammadagga diddubaatu katha idhee. ee kathalo jarigindi chinna dongatanam. bhartaki taanu tappu chesenanna baadha undi. aa samayamlo bharya cheppina maatalu vini aa tappu diddukodaniki angeekarinchadam nammadaggadigaa, vaastavaaniki daggaragaa undi.
chinna samasyalu parishkaaramayinanta teliggaa pedda samasyalu parishkaaram kaavu. sangharshana, parishkaaraaniki avusaramayina sannivesaaluu kuudaa samasyaki taginasthaayilo unnappude katha raanistundi. chinnasamasyalu maatalatho parishkaaram ayipovachhu. pedda samasyalu aavishkarinchinappudu parishkaaraaniki maargam anta balamgaanuu undaali.
achamaambagaaru pradhaanasamasyani parichayam cheyyadamlo, tadanugunamgaa vaataavaranam, sannivesaaluu chitrinchadamlo, varnanalalo cheppukodagga pratibha chuupimchaaru eekathalo.
bhaaryaabhartala samvaadamu – mottam padi kathalloonuu idhi pasaleni kathagaa anipinchindi naaku. indulo bharya bharyani pustakaalu chadavamantadu. aavida nagalu kaavaalantundi. aavidaki nagalu unnaayani cheppi, avemitante, "vinayamu, namrata, lajja, susheelata, saantamu, satyamu, dayalutvamu, paropakaarachintanamu" antaadu. purushulaku kuudaa ivi avusaramenani chivariki anna, eekatha chadivinappudu veeresalingamgaari satiidharmaalu gurtuki rakamanavu. achamaambagaaru eekatha 1903loo raasaaru. mari antaku poorvame dhanatrayodasi laati kathalu raasina rachayitri inta neerasamayina katha enduku raseru ante cheppalem. naauhaki tattindi emitante, aa kaalapu aalochanalu, hindusundari patrikavaaru rayamani adigithe, raseremonani. patrikalalo ilativi jaragadam undi kada. ilaage jarigi untundani nenu anadamledu. idhi oka aalochana matrame.
addamunu, satyavatiyunu – moodellu vellani satyavati addamlo tana pratibimbam chusi, maroka paapa ani bhrama padi, kannulathonu, moothithonuu vekkiristundi. aa addamulo chinnadi "venakanja veyaka, satyavati cheshtalanniyu taanunu cheyuchu satyavatikopamu adhikamu chesinda"ta. satyavati velli muttavvato cheptundi, "evaro cheddapilla manamedameediki vachi nannu vekkirinchuchunnadi" ani. aavida medameediki vachi, chusi, adhi addamani cheppi, "mottamodata neevu vekkirinchitivo, leka ee cheddapilla vekkirincheno cheppumu" ani adugutundi. satyavati "emo, nakemi ghnaapakamu ledu" antundi.
muttavva "neeve chestivi u ippudu neevaapillanu juuchi navvumu. aapilla navvuno ledho chutamu" ani cheptundi. satyavati navvutundi. addamlo pilla kuudaa navvutundi.
satyavati peddadayi, gruhini ayinataravaata kuudaa ee chinnanati addapumata marichipodu. tananubhavamulu moolamgaanuu, muttavvamaatalamooolamgaanaaaa "ee jagamantayu noka yaddamaniyu, daanivepuna manamu kopamugaa juuchina kopamugaa, santoshamugaa daanim ganina pratibimbamu santoshamugaa kanipinchunu ani grahinchi taanu paatinchadame kaaka itarulaku kuudaa bhodhinchunu" anna muktaayimputoe eekathaki andam vachindi. okarakamgaa eenaati "vyaktivikaasam katha" ani kuudaa anukovachhu.
beedakutumbam. – maharashtralo godhumalu, jonnalu, sajjala pinditho rottelu chesukuntaru. beeda streelu dhanavanthulayillalo pindi visiri, aa aadaayamto samsaaraalu nadupukuntaaru. alati oka stree jeevitam ee katha. idhi jariginakatha ani rachayitri modatlone chepperu.
swalpa aadaayam gala bharta chanipoyinataravaata raatrimbavallu pindi visiri aaruguru pillalni pooshinchi, chadivinchi, peddavaallani chestundi oka beeda stree. eekathalo pradhaanamgaa aa streeki gala aatmagouravaannii, pillalaki kuudaa adevidhamaina samskaaraanni alavarustuu vaarini penchi pedda chesina teeruu balangaa aavishkarincheru rachayitri. ilati kathalu manam nityajeevitamlo vintoone untaam.
kathanam vishayamlo modata cheppukovalasindi bhasha. nenu eekathalameeda abhipraayaalu aahvaaninchaenu. iddaru okati, rendu kathalu maatram chadivem, chadavadam kashtamgaa undi annaru. lalita ji. abhiprayam meeru mundu tapalo chuse vuntaaru. aa tapaki vyaakhyalu kanipinchakapoyina, daadaapu 600 hits tagileyi. mari entamandi kathalu chusero naaku teleedu.
cony nenu anukodam eekathalu aanaati saanghika, saahityaparisthithilakoo chudali. endukanta kashtapadi chadavadam ante nenu cheppalenu. naaku enduku chadavalanipinchindante, munde cheppinattu achamaambagaariki rachayitrigaa ivvavalasina gowravam eenaati vimarsakulu ichara leda anna prasnaki samadhanam telusukodaaniki.
ee kathallo 19va sataabdam chivari dasakamlone aadhunikabhaavaalaki naandi palakadam kanipistondi. pillalapempakam vishayamlo, streela vyaktitvaalu balamainavigaa, aatmagouravam galavaarigaa chitrinchadamlo, strividya ghnaanasamupaarjana, manasikavikasam kosam ani spashteekarinchadamlo – eenaadu manaki aadarsamayina enno aalochanalu eekathallo kanipistunnaayi. (strividya, bhaaryaabhartalasamvaadam). mukhyamgaa streevidyalo achamaambagaari bhaavaalu veeresalingamgaari abhimataaniki puurtigaa bhinnamayinavi. aayana streelu pativrataadharmaalu pathinchi aacharinchaali ante achamaambagaaru streelu vignaanavatulu kaavadaanikii, aatmavikaasaanikii, tama vyaktitvaalani paripushtam chesukodaniki chaduvukovalantunnaru. ikkada veeresalingamgaarikante maro adugu munduki veyadam kanipistundi. sukhamaina, saaravantamaina vaivaahikajeevitaaniki bhaaryaabhartaliddarilo saamarasyam kaavaalanna aalochana kanipistundi. (pradhamakalaham).
achamaambagaari saili – konni kathallo okoka sannivesam varninchinatiiru pratibhaavantamgaa undi. sugunavati yagu stree kathalo ammai "mukhamartha chandruniboli entayu manoharamugaa nunnadi" anukuntaadu abbai. saamaanyamgaa manam andamaina mukhanni poornhachandrunitho polustam. ardhachandrudu ante nelavanka anukuntaanu, daaniandam vaeru. moham nelavankala unte andamgaa kanipistundaa? ante prateetmakamgaa ani cheppukovali. ardhachandruni chuchinappudu manaki etuvanti ullasam manasulo kalugutundo aa baalikanu chuchinappudu saktikumaarudiki atuvanti ullasam kaligindani taatparyam. kashtapadi pani chesi jeevitaanni sukhavantam, phalavantam chesukovalanna aalochana kuudaa nirdvandamgaa vaachyam cheyyadam chustam satpaatradaanam kathalo.
ikapothe, eenaatipaatakulaki korukudupadani bhasha – manakippudu idhi granthikame aina aanaati rachanalaki bhinnamayinadi kaadu. manaki eenaadu artham kaani padaalu kuudaa indulo akkadakkada tagilinaa, mottammeeda katha artham kaananta kathinamayinavi kaavu.
kathalalo varnanalu ante prakruti varnanalu anna ardhamlo kaabolu sujaataareddigaaru okkakathalo matrame varnana undi annaru cony eekathallo sannivesaalu aavishkarinchadamlo achamaambagaaru visaeshamayina pratibha chuuperu. dhanatrayodasi loo deepaavali vedukalu, intlo vijayalakshmi baadha, venkataratnamu sandigdhaavastha, lalita saaradaluu, addamunuu satyavatiyuu – kathallo pillala manastattvaaluu kallaki kattinattu chitrincheru.
chinnachinna doshalu – paatralaperlu rendu moodu rakaluga undadamlaativi unnaayi. avi nijaaniki eerojullo kuudaa chustunnam. kaavaliste, ramaraogari yagnam chudandi. erri, erremma, errakka u lantivi kanipistaayi. manasamskrutilo idhi undi. jaanapadasaahityamndaandaaaaaa ilati prayogaalu kokollalu. ayithe ivi ippudu manani badhiste, enduku baadhistunnaayi ante ingleeshu saahityammoolamgaa manaki alavaatayina dhorani ane cheppukovali. ingleeshupanditulu manaki chepperu vastvaikyata, samayayaikyata lage, paerlalo kuudaa aikyata kavali ani.
eekathalaki tana parichayamlo sangisetti srinivas achamaambagaari kathalu rendu premapareekshanamu, eruvusommu paruvuchetu annavi 1989lone prachuritamayeeyani raseru. aadrushtito chuste, aame rachanaakaalam sumaru padellu samvatsaraalu matrame. labhyamayina 10 kathalu aadhaaramgaa aame rachanavaidushyam anchana veyadam telika kaadu, nyaayamuu kaadu. aina tappadu.
"telugukathaku punaadi bhandaaru achamamba" anna sheershikatho sangisetti srinivaassaaru vipulangaa telugukathaacharithlaro achamaambagaari sthaanam aavishkarincheru. kathaacharitrameeda aasakti unnavaaru tappaka chadavalasina parachayam idhi.
daa. mudiganti sujaataareddigaaru tama "telamgaanaa andinchina toli telugukathalu" (mundumata)loo achamaambagaaru telangaanaabhaasha vaadadamchetaa, aame kontakaalam telamgaanaalo undadamcheta aameni telamgaanaa rachayitrigaa gurtincheru. udaaharanalugaa kathallo telamgaanaa padaalu etti chuuperu. naaku bhaashaasaastramlo atte pravesam ledu cony "povu" anna criya "vellu" anna ardhamlo chitturujillalo kuudaa vaadataaru. alaage "potta pooshinchukonu" anna prayogam visaakhapraantaallo kuudaa sarvasaadhaaranam. potta podiste aksharapmukka ledu anna saameta taruchuu vintundedaanni naa chinnappudu :). antakante mukhyamgaa aalochinchavalasinadi padaprayogaaluu, kontakaalam jeevinchadam kaaranamgaa rachayitani okapraantam rachayitagaa gurtinchadam nyayamena annadi.
naa abhipraayamlo oka rachayita aa praantapu sampradaayaaluu, aachaaraaluu vistrutamgaa charchistuu, aapraantaanni tana praantamgaa prakatinchukunnappuda alati vaadana samarthaneeyamani. udaaharanaki naatelamgaanaa kotiratnalavina ani daasarathigaaru rayadancheta aayanaki telangaanaayandunna pratyekaabhimaanam telustundi kanaka aayanni telamgaanaakavi anadam sababu. ilaa aalochiste, achamaambagaaru pratyekinchi oka praantaanni abhimaaninchinattu kanipinchadu. aame krushi, sanghikaseva, paryatana, upanyaasaalu – ivannee gamanamloki teesukunnappudu srinivas gaaru annatlu aameni oka praantaaniki parimitam cheyalemu annavaakyame naaku kuudaa samarthaneeyamgaa kanipistondi.
(fibravari 7, 2011)
rachayita maalatiPosted on 02/07/2011 01/15/2015 Categories kathalu, vyaasaaluTags dhana trayodasi, bhandaaru achamamba, stree vidya
4 thoughts on "bhandaaru achamaambagaari kathallo emundi?"
3:41 saa. vadda 02/08/2011
lalita, nijam cheppodduu, naaku naa chinnatanamlo ilati avakaasaalu levu. bahusa aakaalam chaduvu teeru adhee. anthe. mee abhiprayalakosam eduru chustunnanu.
10:21 uda. vadda 02/07/2011
oka chinna gamanika:
krindati naa vyaakhyalo teacherlanu tappu pattadam ledu.
aanglam curriculum undadame aa vidhamgaa undedi.
nenu badi maaradam, bordu maaradam kuudaa oka kaaranam.
10:19 uda. vadda 02/07/2011
chinnappudu aanglam chaduvukunnattu (teacherlu chadivinchinattu) telugu vishayamlo jaragaledanna naa chintaki kontha oorata kaligindi.