జనవరి వస్తోంది అనగానే మా ఇంట్లో పుట్టినరోజు పండుగల హడావుడి. ఇద్దరు వదినలు, ఇద్దరు అక్కలు, ఒక అన్నయ్య -- అందరూ ఇదే నెలలో పుట్టారు. అలాగే నేను గుర్తుంచుకున్న మఱొక పుట్టినరోజు వేటూరిది -- జనవరి 29. నా బంధువులందరూ నా కష్టసుఖాల్లో పాలుపంచుకున్నారు. మఱి వేటూరో? లేదు. ఆయనకు ఫలానా సందీప్ అనే అభిమాని ఉన్నాడనే తెలియదు. మఱి వేటూరి పుట్టినరోజుతో నాకేమిటి సంబంధం? ఇది పరోక్షమైనది. ఆయన నన్ను పట్టించుకోకపోయినా, ఆయన పాట నన్ను పట్టుకుంది. బహుశః దీన్ని పాటిచ్చుకోవడం అనాలేమో. నా కష్టసుఖాల్లో నా ఆత్మీయులందరితో పాటు ఆయన పాటలు కూడా తోడున్నాయి. అందుకే ఆయన పాటంటే నాకు ప్రాణం. ఆ పాట ఇచ్చిన మనసు అంటే నాకు అభిమానం.
మొన్న ఒక నాలుగు రోజులు అనారోగ్యం చేసి పక్క దిగలేదు. తత్ఫలితంగా నా mp3 player లో పాటల్ని కూడా వినలేదు. నయమయ్యాక ఒక్క రోజు నాలోనే నాకు తెలియని గొంతు ఒకటి మేలుకొని, "వేటూరిని మరిచిపోతున్నావా సందీప్?" అని అడిగింది. ఒక్క నిముషం నివ్వెరపోయి చూశాను - "ఎన్నాళ్ళైంది వేటూరి పాట విని - వారం దాట వస్తోందా?", అనిపించింది. సరిగ్గా ఆలోచిస్తే - "లేదే - మొన్ననే వేటూరిని తలుచుకున్నాముగా", అని గుర్తొచ్చింది. ఏదో రెహ్మాన్ సంగీతం గురించి చర్చిస్తూ, "మెరుపు కలలు చిత్రంలోని గీతాలు బాగుంటాయి కదా?", అంటే నా స్నేహితురాలు - "అమ్మో, అందులో నాకు ఒక్క ముక్క అర్థం కాలేదు", అంది. నిజమే! నేను కూడా రెండుమూడు పదాలకు అర్థాలు నిఘంటువులో చూసుకోవలసివచ్చింది. మఱి భాష మీద ఆయన పట్టు అది. "తల్లో తామర మడిచే ఓ చిలకా...అట్టిట్టాయెను మనమే ఓ థళుకా! చెలి ఒడిలో కాగెను హృదయం, నా కంఠం వరకూ ఆశలు వచ్చే వేళాయె, నీ నల్లని కురుల నట్టడవుల్లో మాయం నేనైపోయానే, ఉదయంలో ఊహ ఉడుకుపెట్టే కొత్తగా, పరువం వచ్చిన పోటు తుమ్మెదల వైశాఖం, గలబా కప్పలు జతకై చేరే ఆషాఢం, ఎడారి కోకిల పెంటిని వెతికే గాంధారం, విరాళిగీతం పలికే కాలం ప్రియానుబంధం ఈ కలం, నఖం కొరికిన పిల్ల అదెంతదో నీ ఆశ, నాగరికం పాటిస్తే ఎలా సాగు పూజ? ఇదే సుమా కౌగిలి భాష" -- ఇలాంటి పదాలను వాడితే సగటు తెలుగు చిత్రవీక్షకుడికి ఏమర్థమవుతుంది. "నువ్వసలు నచ్చలే అనో నీ బలుపు ఇష్టం అనో అంత లేదె అంత లేదె అనో if you gonna love me, i gonna love you" అనో అంటే సులభంగా అర్థమవుతుంది. మళ్ళీ ఒక సారి గుర్తొచ్చింది, "అయ్యో...మళ్ళీ ఇలాంటి కొత్తపాట వినలేమా?" అనిపించి నా మీద నాకే జాలేసింది. "ఏరెల్లి పోతున్నా నీరుండిపోయింది నీటిమీద రాత రాసి నావెల్లిపోయింది" అని ఆయన చెప్పిన మాటలే మళ్ళీ తలుచుకోనా?
అదే రోజు రాత్రి ముగ్గురం స్నేహితులం కూర్చుని కర్నాటిక సంగీతం గురించి చర్చించుకుంటున్నాము. ఇంతలో రాగాల పేర్ల గురించి వస్తే, వేటూరి రాగాల పేర్లను ఎలాగ పాటల్లో వాడేవారో చెప్తూ అన్నాను - "వేటూరి రాగాల పేర్లని ఊరికెనే వాడరండీ... అక్కడ ఆ రాగం బాణీలో కూడా ఉండాలి" అని. డబ్బు మీద ఆశ వదులుకొమ్మని చెప్పేటప్పుడు, "శ్రీరాగమందు కీర్తనలు మానర" అనడం గొప్ప ప్రయోగమే. కానీ, అప్పుడు బాణీలో కూడా అదే ఉంటే అప్పుడు అది మహాద్భుతం. అలాగే, "నాలో రేగే హంసానందీరాగాలై", "అరవిచ్చేటి ఆభేరిరాగాలు" అన్నీను.
ఇంతలో వాళ్ళు "మధురాష్టకం" పెట్టారు. అందులో "అధరం మధురం, వదనం మధురం" అని పల్లవి. వెంటనే నాకు వేటూరివి రెండు పాటలు గుర్తొచ్చాయి -- shock చిత్రంలో "మధురం మధురం" అనే పాట దాదాపు ఇలాంటి ప్రయోగాలతోనే సాగుతుంది, "యువరాజు" చిత్రంలో "మనసేమో చెప్పిన మాటే వినదు" పాటలో పల్లవికి, మొదటి చరణానికి మధ్యలో కూడా ఈ పాట ఉంటుంది. ఈ రెండూ వేటూరికి మధురాష్టకం పైన ఉన్న అభిమానానికి ఋజువులేమో. ఒక సామాన్యమైన యుగళగీతం వ్రాయమంటే కృష్ణభక్తిభరితమైన వల్లభాచార్యుని పాటను తీసుకురావడాన్ని మరి ఏ విధంగా అర్థం చేసుకోవాలి?
ఉఫ్...లేదు ఇంకా నేను వేటూరిని మరిచిపోలేదు. అది సంభవం కూడా కాదు. తొలిప్రేమను ఎవరూ మరిచిపోరంటారు. మరి వేటూరి పాట మీద నాకున్న ఈ ప్రేమ తొలిప్రేమే కాదు, మలిప్రేమ కూడానేమో. మళ్ళీ ఇంకొకరి పాటలు వేటూరి పాటలలాగ నన్ను ఆకర్షించవేమో...
వేటూరి వాక్కులనే నేను సామెతలుగా వాడుకుంటూ ఉన్నాను. పిల్లకాయలు ప్రేమ ప్రేమ అని తెగ ఉత్సాహపడిపోతుంటే వారిని చూసిన విరక్తిలో, "పిపీలికాది బ్రహ్మలో పిపాస రేపు ప్రేమలు" అని, ఏళ్ళ తరబడి పెళ్ళి చేసుకోకపోతే, "ఉలకడూ పలకడూ ముదురుబెండడు" అని, పని చెయ్యాలని నన్ను నేనే ఉత్తేజపరుచుకోవడానికి, "మనసు ఉంటే మార్సు దాక మార్గముంది ఛలో" అని, జీవితం మీద విరక్తి వచ్చినప్పుడు "అనుబంధమంటేనే అప్పులే, కరిగే బంధాలన్నీ మబ్బులే" అని, అందమైన అమ్మాయిని చూస్తే "కిన్నెరసాని వచ్చిందమ్మ, వెన్నెల పైటేసి" అని...ఇంక ఇలాగ చెప్పుకుంటూపోతే చాలా ఉన్నాయి. ఆఖరికి నా పెళ్ళి గురించి నేను ఇప్పటి దాకా ఆలోచించిన ఏకైక విషయం ఏమిటి అంటే, "పెళ్ళి cassette లో ఏమేం వేటూరి పాటలు పెట్టించవచ్చును?", అని. బహుశః నాది పిచ్చేమో. కానీ, నాకు అందులో తృప్తి ఉంది.
వేటూరి పుట్టినరోజును ఆయన అభిమానులు చాలామందే గుర్తుంచుకోకపోవచ్చును. కానీ, ఆయన పాటలను ఇంకా తమ సొంతవాటిలాగే అభిమానిస్తున్నారు. ఇంతకంటే ఏ కవి మాత్రం కోరుకునేది ఏముంది?..."ఎగిరి ఎగిరిపోయింది సీతాకోకచిలుక. మిగిలింది వేలిపై అది వాలిన మరక..."
అసలు పెళ్ళి అనగానే అందరికీ గుర్తొచ్చేవి షరామామూలే. కిట్టుకు మటుక్కు, పెళ్ళి హడావుడి కంటే పెళ్ళయ్యాక జరిగే ఒక తంతు మాత్రం మహాముచ్చటగా అనిపిస్తుంది. హన్నన్నా - తప్పుగా అనుకోకండి! నేనంటున్నది పెళ్ళికొడుక్కీ, పెళ్ళికూతురికీ వచ్చే బహుమతులను తెరిచి చూస్తూ ఉండటం గురించి. ఇది అంటే కిట్టుకు ఒక అది కలగడానికి కారణం తన మేనమామ కొడుకు పెళ్ళి లో ఎదురైన ఒక అనుభవం. ఆ పెళ్ళి జరుగుతున్నంత సేపూ కిట్టు వాళ్ళ తాతయ్యగారి (మాతామహుడు) పక్కనే ఉన్నాడు. పెళ్ళయ్యాక ఎవరి గొడవలో వాళ్ళుండగా తాతయ్య కిట్టును పిలిచి, "ఒరేయ్, వెళ్ళి ఆ బహుమతులబుట్ట పట్టుకురా అన్నారు" (పెళ్ళికూతురిని తీసుకురావడానికి వాడే బుట్ట తరువాత బహుమతులబుట్ట అవుతుందిలెండి). సరే అని కిట్టు నెమ్మదిగా కొన్ని కొన్ని చప్పున అన్నీ తీసుకుని వచ్చాడు. తాతయ్య ఆయన పడకగదిలో పడకకుర్చీలో వెనక్కి ఆనుకొని ఆ కుర్చీ చేతుల మీద ఒక కాగితం పెట్టి, కలంతో "శ్రీరామ" వ్రాశారు. "ఈ సారి ఒక్కోటీ తీసి ఏముందో చూసి నాకు లెక్క చెప్పు", అన్నారు. కిట్టు మొదలెట్టబోతుంటే, "ఆగు, చిన్న చిన్న coverలన్నీ మొదట తెరిచి చూడు", అన్నారు. సరేనని కిట్టు ఒకటి తెరిచాడు - అందులో నూటపదహార్లున్నాయి. ఆ cover పైన ఉన్న పేరు, సంఖ్య చెప్తే తాతయ్య నెమ్మదిగా ఎక్కించుకుంటున్నారు. ఇలాగ కొంతసేపు సాగింది.
అప్పటికీ cover పట్టుకోగానే అందులో ఎంత ఉందో తెలిసిపోతోంది కిట్టుకు. cover లు చింపడం మీద మిగులు ఆత్మవిశ్వాసం కలిగి పరపరా చింపేస్తున్నాడు. ఒక్క నిముషం తాతయ్య కాగితం మీద దృష్టి కిట్టు చేతుల మీదకు మరల్చారు. వెంటనే కిట్టుకు అర్థమైంది ఏదో తప్పు జరుగుతోంది అని. తాతయ్య కిట్టుకేసి చూసి - "నువ్వు ఒక పది నోటైనా చింపకుండా ఈ రోజు మన లెక్క తేలదుర", అన్నారు. "ఛఛ! తాతయ్యది చాదస్తం. ఇంకా నేను పదో తఱగతి అనుకుంటున్నారు. ఇప్పుడు నేను software-engineerని", అనుకుని - "అబ్బే లేదు తాతయ్య", అని ఒక వెకిలి నవ్వు నవ్వి తప్పించుకున్నాడో లేదో అదే జరిగిపోయింది. తిడతారు ఏమో అనుకుని బేల మొహం వేసుకుని, నాలుక కరుచుకుంటూ - "తాతయ్యా...", అన్నాడు. ఆయన తల తిప్పకుండా, "చెప్పానా - సరే అది మీ పెద్దన్నయ్యకి ఇవ్వు - వాడి bank లో మార్చుకుని తీసుకొస్తాడు", అన్నారు. "ఓహో, ఇంకా నోటు చిరక్కుండానే నోటు చిరిగితే ఏం చెయ్యాలో ఆలోచించారు అన్నమాట", అనుకుని ముక్కున వేలేసుకున్నాడు కిట్టు. మఱి ముప్పై పెళ్ళిళ్ళు చేయించిన అనుభవం తాతయ్యది, మొదటిసారి పెళ్ళిని విహంగవీక్షణంగా కాకుండా వియ్యాలవారి పక్షంగా చూస్తున్న శైశవం కిట్టుది.
ఇంతలో ఒక cover చాలా బరువుగా ఉంది - తెరిచి చూశాడు. అందులో పదివేలు ఱొక్కం ఉంది. కిట్టు నివ్వెరపోయాడు. దాన్ని తాతయ్యగారికి చూపించాడు. తాతయ్య కుర్చీలోంచి ముందుకు వంగి "అబ్బో, ఎవర్రోయ్" అన్నారు. కిట్టు పేరు చదవగానే, "ఓహో, వాడా!", అన్నారు. ఇంతలో coffee ఇవ్వడానికి గదిలోకి కిట్టు మేనత్త భార్యకు (పెళ్ళికొడుకు తల్లి) అది చూస్తూనే ముఖం వెలిగిపోయింది. కిట్టు తాతయ్య ఒక చిరునవ్వు నవ్వి, "వీడు 1990లో దివాళా తీశాడురా. అప్పుడు నా దగ్గరకు వచ్చాడు - నాకు వాడి నిజాయతీ,వ్యాపరమెలకువల మీద నమ్మకం ఉంది. blank-cheque వ్రాశిచ్చి 'నువ్వెప్పడికైనా గొప్పవ్యాపారస్థుడవౌతావురా' అని చెప్పి ఇచ్చాను. వాడు కళ్ళమ్మట నీళ్ళు పెట్టుకుని వెళ్ళాడు. నా నమ్మకం ఋజువైంది - వాడు మళ్ళీ పోయిందంతా సంపాదించుకున్నాడు. అందుకే ఇలాగ వాడి కృతజ్ఞతను చెప్పుకుంటున్నాడు", అన్నారు. ఆ రోజుకు కిట్టు తాతయ్య దగ్గరనుండి నేర్చుకోవలసిన పాఠం నేర్చుకున్నాను. ఇంకేదొచ్చినా అదనమే. ఒక్కసారి ఆయన కోడలి వైపు చూసి "వాడికి ఆ cheque ఇచ్చిన రోజు నువ్వేమన్నావే అమ్మాయి?", అన్నారు. ఆవిడ ముఖం ఇంకా సంతోషం నుండి తేరుకోలేదు. "ఊ", అని ఒక నవ్వు నవ్వి వెళ్ళిపోయింది. "ఈ సారి వాళ్ళు ఇంటికి వస్తే పింగాణీ glassలో పరమాన్నం పెడుతుంది మీ అత్తయ్య", తాతయ్య అన్నారు నవ్వుతూ.
"coverలన్నీ అయిపోయాయి తాతయ్య", అన్నాడు కిట్టు. "ఈ సారేం...చిన్నచిన్న డబ్బలతో ఉన్న gift-packలు తెరువు. అరచేతిలో పట్టాలి", అన్నారు. ఆయన కాగితంలోకి తొంగి చూశాడు కిట్టు - ఆయన రెండు అడ్డగీతలు గీసి ఇదివరకు చెప్పిన సంఖ్యల మొత్తాన్ని అక్కడ వ్రాశారు. కిట్టు జాగ్రత్తగా gift-packలు తెరుస్తూ ఉన్నాడు. మొదటిదాంట్లో ఒక వెండి కుంకంభరిణ ఉంది. అది చూస్తూనే తాతయ్య "right, ఊహించాను", అన్నారు. నెమ్మదిగా, అలాంటివాటిల్లో కిట్టు నాలుగు భరిణలు ఉండే పసుపుకుంకుమల stand, చిన్న చిన్న దేవతావిగ్రహాలు మొదలైనవి చూశాడు. ఇక అలాంటివి లేవు. మఱికొంచెం పెద్దవి వచ్చాయి. తాతయ్య ఈ విషయం గమనించి ఒక దాన్ని చూసి, "ఏమిటి బాబూ, వినాయకుడి ప్రతిమా?" అని అడిగారు. తెరిచి చూస్తే అదే. "సరే, అది జాగ్రత్తగా ఆ packలోనే ఉంచేయ్. ఇప్పటికే ఇంటినిండా అవే ఉన్నాయి.", అన్నారు. ఈ సారి ఒక పుస్తకం పరిమాణంలో ఒక pack ఉంది. అది కూడా చూస్తూ, "శాయీ బాబా పటమో, photo-frame ఓ అయ్యి ఉంటుంది", అన్నారు. అది దేవత చిత్రం కలిగిన ఒక photo-frame. ఇంక మరికొద్ది పెద్దవి వచ్చేసరికి, "ఇది hot-pack అయ్యుంటుంది, ఇది cup-saucer pack అయ్యుంటుంది", అని అన్నీ చెప్పేస్తూనే ఉన్నారు. కిట్టు ఇంక packetలు తెరవడం కంటే తాతయ్య చెప్పినదాన్ని బట్టి, అది తెరవకుండా వేరే పెళ్ళిళ్ళకు పేరు మార్చి ఇచ్చెయ్యవచ్చు అని నిర్ణయించుకున్నాడు. మొత్తానికి అన్నీ పూర్తయ్యాక, పెద్దపెద్ద వస్తువులని అటక మీదకు చేర్చేదాక తాతయ్య పని చెప్పారు. మధ్యలో మళ్ళీ కిట్టువాళ్ళ అత్త వచ్చింది. "అమ్మాయి, నీ మేనల్లుడు చాలా కష్టపడ్డాడు, ఒక coffee పట్టుకురా", అన్నారు.
అంతా బానే ఉంది కానీ, కిట్టుకు ఒక సందేహం కలిగింది. తాతయ్య ఇంత ధనవంతులు కదా, స్వశక్తి మీద నమ్మకం కలిగిన వ్యక్తి కదా - మఱి కట్నం ఎందుకు తీసుకున్నారు? అని ఆ అనుమానం. "ఇంకేమిటి నాన్న, సంగతులు?", అన్నారు తాతయ్య. "తాతయ్యా, మీరు కట్నం తీసుకున్నారా?", అని అడిగాడు కిట్టు. "నా పెళ్ళి సమయానికి మేము చాలా బీదవాళ్ళం. కట్నం అడిగితే మీ అమ్మమ్మే - 'నీ మొహానికి నేనే ఎక్కువ!' అనేసేదిరా. ఐనా మా మాఁవగారి దగ్గరా డబ్బులేదురా. జోగీ జోగీ పూసుకుంటే బూడిద రాలింది అన్నట్టు", అని నవ్వారు. కిట్టు కూడా నవ్వి, "మఱి మావయ్య పెళ్ళికి?", అని ప్రశ్నను కొనసాగించాడు. "లేదు నాన్న. నాకు ఎవరి సొమ్మూ వద్దు. నేను కట్నం కావలన్నాను అనుకో, వాడెవడో కూతురు పెళ్ళికోసం బల్లలకింద చేతులు పెట్టో, వ్యాపారంలో మోసం చేసో, అప్పు చేసిన దుఃఖంతోనో ఆ డబ్బు తీసుకొచ్చి నా బిడ్డకు ఇస్తాడు. అది వాడికి క్షేమం కాదు. అయినా సమర్థత ఉన్నవాడికి పరాయివాడి సొమ్మెందుకురా", అన్నారు. కిట్టుకు సంతోషం కలిగింది. "మఱి ఇప్పుడు ఎందుకు తీసుకుంటున్నారు?", అన్నాడు కిట్టు. గట్టిగా నవ్వారు తాతయ్య. "నాన్న, నీకు ఇక్కడ ఒక సూక్ష్మం తెలియదురా", అన్నారు. ఆగి, లేచి నిలుచుండి డబ్బాలోంచి చుట్ట తీసి గోడకేసి చూస్తూ fan ఆపమని సైగ చేశారు. కిట్టు ఆ పని చేస్తూ, తాతయ్యకేసి చూశాడు. ఒక్కసారి బలంగా పొగ పీల్చి, నెమ్మదిగా అది బయటకు వదులుతూ, తాతయ్య అన్నారు, "నాకు కట్నం తీసుకోవాలని ఎప్పుడూ లేదు. మీ మావయ్య పెళ్ళప్పుడు మీ అమ్మమ్మ ఎప్పుడూ నా విషయాలలో కలగజేసుకోలేదు. అది ఒకవేళ అడిగినా, 'నువ్వేం తెచ్చావే నీతో' అని నోరు మూయించేసేవాడిని. మరి ఇప్పుడు జరిగేది నా కొడుకు పెళ్ళి కాదు - వాడి కొడుకు పెళ్ళి. మరి పెళ్ళికొడుకు తల్లిదండ్రులేమంటున్నారో చూసుకోవద్దు?", అన్నారు. కిట్టుకు విషయం అర్థమైంది. "అందరూ వాళ్ళ గతాన్ని గుర్తు పెట్టుకుంటారా? ఐనా అందులోనూ మనం కొంత సామం ఉపయోగించాము.", అని ఒక చిరునవ్వుతో అన్నారు.
"అదొక్కటే కాదు - ఇక్కడ ఇంకో విషయం ఉంది. నాకు ఒక్కడే కొడుకు. ఆడబిడ్డలందరికీ పెళ్ళిళ్ళు చేసేశాను. మరి వాడికి ఇద్దరు కొడుకులు. ఇద్దరికీ ఒకే స్థోమత ఉన్న కుటుంబం నుండి పిల్లలు రావాలని లేదు కదా? కట్నం తీసుకున్నాం అనుకో కలిగిన ఇంటి పిల్ల దగ్గరనుండి ఒకింత తక్కువ తీసుకుంటే రేపు 'నేను ఉన్న ఇంట్లోంచి వచ్చానూ, అని అదంటే మఱొకత్తి, 'నేను ఎక్కువ తీసుకొచ్చానూ అంటుంది. సరిపోదూ?", కిట్టుకు పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. కానీ, ఇది పూర్తిగా తాతయ్య అంగీకారంతో జరుగుతున్నది కాదు అని అర్థమయ్యి తల ఊపాడు. "ఐనా - నాకూ ఆడపిల్లలున్నారురోయ్! అందుకే నేను ఇంకో తండ్రిని ఇబ్బందిపెట్టను. మీ పెద్దమ్మ పెళ్ళినాటికి నా దగ్గర ఆస్తి లేదు. మఱి నాకు తెలియదా ఆ బాధ?", అని కిట్టు కళ్ళల్లోకి కళ్ళు పెట్టి చూస్తూ, తూకం నెత్తిన ఉండే సూది లాగా తలను అటూ ఇటూ ఊపారు. కిట్టు అవునన్నట్టు తల ఊపాడు. "కట్నం పది దగ్గర మొదలైందిరా", అని ఆయన అంటుంటే కిట్టు నమ్మలేనన్నట్టుగా చూశాడు. "మఱి నేను సామం వాడి ఒకటిన్నరకు దించాను", అనగానే కిట్టు అదెలాగ అన్నట్టు చూశాడు.
"పెళ్ళి వాళ్ళ ఊళ్ళో జరగడం రివాజు. అలాగ జరిగితే మన వ్యాపరంలో భాగస్వాములు, మన దగ్గరకు వచ్చే customerలు, మనకు సరుకులు ఇచ్చే supplierలు వీళ్ళెవరూ రావడం వీలు కాదు. మఱి వీళ్ళందరూ వస్తేనే వాళ్ళకు మనం గుర్తుంటాము కదరా. అది వ్యాపారసూక్ష్మం. అందుకని పెళ్ళి మా ఊళ్ళో చెయ్యమని చెప్పి మూడు కట్నం కోసేశాను. మన బంధువులందరూ ఈ ఊళ్ళోనే ఉన్నారు. మనవాళ్ళందరికీ ticketల ఖర్చు మిగులు. మఱి వాళ్ళందరూ లేకుండా పెళ్ళెలాగరా?", అన్నారు. ఇంతలో కిట్టు, "తలకో వెయ్యినూటపదహార్లు ఇస్తారు అని వేసుకున్నా వాళ్ళకి రాను పోనూ ticketలే ఖర్చవుతాయి", అన్నాడు. తాతయ్య గట్టిగా నవ్వుతూ, "అదీ నిజమే. ఆ డబ్బు వాళ్ళు మనఃపూర్వకంగా పెళ్ళికొడుక్కి ఇవ్వాలి గానీ, ప్రయాణం చేస్తే ఎవరికిచ్చిన సొమ్ము? ఈ ఊళ్ళో మనం ఎన్ని పెళ్ళిళ్ళు చేశామురా? మనకు షామియానాల నుండి బ్రహ్మగారి వరకు అన్నిటిలోనూ discount ఉంది. వియ్యంకుణ్ణి వాళ్ళకు పరిచయం చేశాను. ఆయనకు ఈ ఊళ్ళో కూడా బోలెడు బంధువులున్నారు. సులువైపోలేదు. ", అన్నారు.
కిట్టు "ఇంకా?" అన్నట్టు చూశాడు. తాతయ్య మంచినీళ్ళకోసం సైగ చేస్తే కిట్టు అక్కడ ఉన్న మఱచెంబులోంచి నీళ్ళను గ్లాసులోకి ఒంపి అది అందించాడు. అది త్రాగాక తాతయ్య, "మనకు cash ఐతే ఆదాయపన్ను శాఖ సమస్య అవుతుంది అని చెప్పి, మూడు పెట్టి మీ అమ్మాయికి నగలు చేయించి ఇచ్చెయ్యండి అన్నాను", అన్నారు. మఱి ఇందులో తగ్గించిందేముంది అన్నట్టు చూశాడు కిట్టు. "మనం మూడంటే వాళ్ళు మూడు పెట్టి చేయిస్తారా? అందులో ఎంతో కొంత తగ్గుతుందిలే - అయినా వాళ్ళు చిన్నప్పటినుండి అమ్మాయికి చేయించినవే పంపిస్తారు.", అన్నారు. కిట్టు నవ్వుకుని, "ఎన్ని పెళ్ళిళ్ళు చేసిన/చూసిన అనుభవమో!", అనుకున్నాడు. "మరి మిగతాది", అన్నాడు కిట్టు. "వాళ్ళ బంధువులు ఎంతమంది ఉంటారో లెక్కేశాను. ఒక ఐదువందలమందిదాక వస్తారు అని చెప్పారు. కుటుంబానికి వెయ్య వేసుకున్నా రెండు లెక్క తేలింది. వియ్యంకుణ్ణి పిలిచి అమ్మాయి పేరున వచ్చిన వస్తువులు అమ్మాయితో పాటు వస్తాయి - డబ్బులే ఆయనకు వస్తాయి అని చెప్పాను. వాళ్ళవాళ్ళందరికీ ఆ విషయం తెలిసి డబ్బులే ఇచ్చారు. మఱి అది ఆయనకు కలిసి వచ్చినట్టేనా?", అన్నారు. కిట్టుకు చుక్కలు కనబడటం మొదలైంది. శ్రీకృష్ణరాయబారంలాగా, "అసలు ఈయన ఎవరి పక్షం మహప్రభో?" అని నివ్వెరపోతూ చూశాడు. "ఇంకెంత మిగిలిందిరా?", అన్నారు తాతయ్య. కిట్టు, "రెండు తాతయ్య. సరిపోయింది.", అన్నాడు కిట్టు. లెక్క తెగింది కదా అనుకుని గుక్క తిప్పుకోబోతుంటే, "ఇంకా లేదు, చెప్తాను విను", అని నెమ్మదిగా నడుం వాల్చారు తాతయ్య.
"మిగిలిన రెండు ఆమె పేరునే fixed వెయ్యమన్నాను. ఆ విషయం కూడా పెళ్ళి తఱువాత చూసుకుందాం అన్నాను. దానితో ఆయన మన చేతికి ఇవ్వాల్సిందీ లేదు, మనం ఆయన చేతికి ఇవ్వాల్సిందీ లేదు. లెక్క సరిపోయింది ఇప్పుడు", అన్నారు. కిట్టు మనసులో ఏదో తెలియని ఉత్సాహం కలిగింది, ఏదో వెల్తి పూరింపబడింది, సుమారు రెండుతులాల బరువు గుండెలోంచి తీసేసినట్టు అనిపించింది. తాతయ్య కనబడటానికి ఆరడుగుల ఆజానబాహువు. ఈ చర్చతో ఆయన ఎత్తు ఇంకా ఎక్కువగా అనిపించడం మొదలైంది. "సరే, నేను కాసేపు పడుకుంటాను. నాలుగవుతూనే లేపెయ్. భక్తి TVలో మంచి ప్రసంగం వస్తుంది. నువ్వు వెళ్ళేటప్పుడు light కట్టేయ్", అని జోడించిన అరచేతుల్లోకి చూస్తూ నమస్కరించుకుని ఆవలించారు. కిట్టు light కట్టి తలుపు వైపుగా వెళ్తుంటే, "నేను చెప్పిన లెక్కలు వంటింటి దాక చేరితే మీ అత్తయ్య నీకు sweetలు, నాకు చీవాట్లూ పెడుతుంది", అన్నారు. ఒక చిరునవ్వు నవ్వి, "అబ్బే...లేదు తాతయ్యా", అని కిట్టు తలుపు దగ్గరకేస్తుండగా ఆ తలుపు పక్కగా ఉన్న తాతయ్య తాతయ్య చుట్టలడబ్బా, మఱచెంబూ చూశాడు. తనకు ఊహ తెలిసినప్పటినుండీ తాతయ్య అవే వాడుతున్నారు అన్న విషయం మఱొక్కసారి గుర్తొచ్చింది.
వివరణ: ప్రకృతాప్రకృతములకు ధర్మాలను వర్ణించడం దీపకాలంకారం అవుతుంది. దాదాపు ఇలాగే ఉన్న అలంకారాలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు ఉపమాలంకారంలో కూడా రెండు వస్తువులు, వాటి ధర్మాలను గురించి చెప్పుకుంటాము. కాకపోతే, ఇక్కడ ఒక వస్తువు ప్రకృతము (సహజమైనది) రెండవది అప్రకృతము అయి ఉండాలి.
వి: మదం చేత ఏనుగు, ప్రతాపం చేత మహారాజు ప్రకాశించును అని భావం. ఏనుగు మదించడం ప్రకృతిసిద్ధం. రాజునకు ప్రతాపం ఉండటం ప్రకృతితో వచ్చేది కాదు -- ఈ విషయం గమనించాలి.
దీపకాలంకారంలో ప్రత్యేకమైనది ఆవృత్తి దీపకాలంకారం. ఇది మూడు రకాలు - పదావృత్తి దీపకం, అర్థావృత్తి దీపకం, ఉభయావృత్తి దీపకం. ఆవృత్తి అనగ "మళ్ళీ మళ్ళీ" అని అర్థం. వీటికి ఉదాహరణలు చూద్దాం.
వి:- నాయకునితో సమాగమం కాక ఒక నాయిక ఈ మాటలనంటోంది. "ఈ మేఘమాల వర్షం (వాన) అవుతున్నది, (నా ప్రియుడు రాక) ఈ రాత్రి కూడా వర్షం (ఒక సంవత్సరం) అవుతున్నది." అని భావం. ఇక్కడ. ఇక్కడ "వర్షం అవ్వడం" అనేది సమానధర్మం. ఐతే వర్షం అనే పదం ఆవృత్తి అయినా, అర్థం మాత్రం అవ్వలేదు కనుక ఇది పదావృత్తిదీపకం.
వి:- "కదంబాలు తెరుచుకుంటున్నాయి, కొండమల్లెపూలు విచ్చుకుంటున్నాయి" అని వర్ణిస్తున్నాడు కవి. ఇక్కడ విచ్చుకోవడం అన్నా, తెరుచుకోవడం అన్నా ఒకటే అర్థం - పుష్పించడం. సమానధర్మాలకు పదాలు వేరై, అర్థాలు ఒకటవడం చేత ఇది అర్థావృత్తి దీపకాలంకారం.
వి:- "తృప్తి చెందిన చాతకపఖులు మదిస్తున్నాయి, అలాగే నెమళ్ళు కూడా మదిస్తున్నాయి" అని అర్థం. ఇక్కడ సమానధర్మం మదించడం - రెండు చోట్లా అర్థం, పదం అదే కనుక ఇది ఉభయావృత్తి దీపకాలంకారం.
వి:- "పొగ చేత నిప్పు, దుమ్ము చేత అద్దము, గర్భసంచి చేత గర్భస్థశిశువు ఏ విధంగా ఐతే కప్పబడుచున్నారో ఆత్మ కూడా వాంఛ చేత కప్పబడుతున్నది". ఇక్కడ మొదటి మూడు ఉపమానాలు ప్రకృతాలు. కానీ, అన్ని ఆత్మాలనూ వాంఛ కప్పట్లేదు -- ఇది అప్రకృతం. వీటి మధ్యన సమానధర్మాన్ని చెప్పడంతో ఇది ఉభయావృత దీపకం (అని నా నమ్మకం).
ఇది మనందరికీ తెలిసినదే. నిత్యజీవితంలో మనం మాట్లాడే చాలా జాతీయాలు, ఛలోక్తులు, సామెతలు ఈ అలంకారాన్ని ధరించినవే.
వి: నిజానికి ఎంతమంది జనం ఉన్నా ఇసుకరేణువు జారి క్రిండ పడతాయి. కానీ, అంత జనంతో ప్రదేశం కిక్కిరిసిపోయింది అని చెప్పడానికి ఇలాగ అంటాము.
వి: ప్రవరుడు (బ్రాహ్మడు) హిమాలయాలను సందరిశించడాన్ని వివరిస్తున్నాడు కవి. అక్కడ ప్రవరుడు ఆకాశాన్ని ముద్దాడుతున్న పర్వతశిఖరాలను చూశాడు అని భావం. నిజానికి ఎంత పర్వతశిఖరమైనా ఆకాశాన్ని తాకదు. కానీ, కవి ఈ ప్రయోగం ద్వారా పర్వతశిఖరాలు ఎత్తైనవి అని తెలిపాడు.
చలనచిత్రాలలో అతిశయోక్తులు మనం చూస్తూనే ఉంటాము. కథానాయకుడు ఒక్క దెబ్బ కొడితే దుండగీడు నాలుగైదు గజాల దూరంలో పడటం స్పష్టమైన అతిశయోక్త్యలంకారం. ఇక పాటల్లో కూడా చాలానే ఉన్నాయి.
భా:- అర్థనారీశ్ర్వరరూపంలో ఉన్న పార్వతీపరమేశ్వరుల ఒడిలో కూర్చున్న గజాననుడు తల్లి స్తన్యమును త్రాగుతూ రెండవవైపు చన్ను కనిపించక శివుడి మెడలో ఉన్న పామును చూచి దానిని లేత తామరతూడుగా భావించి ఆడుకుంటున్నాడు. (అట్టి గజాననుడిని కోర్కెలు తీర్చమని నేను ప్రార్థించెదను).
వివరణ: ఇక్కడ వినాయకుడు శివుడి మెడలోని పామును తామరతూడు అని భ్రమించాడని కవి వర్ణించడంతో ఇది భ్రాంతిమదలంకారం అయ్యింది.
వి: చంద్రుడు తార పెదవిని ఏ వస్తువో సరిపోల్చుకోలేక భ్రమిస్తున్నాడు కాబట్టి ఇది భ్రాంతిమదలంకారం. ఇది సందేహాలంకారం కూడా అవుతుందేమోనని నా సందేహం. ఆ విషయం పెద్దలు ఎవరైనా వివరించాలి.
చలనచిత్రసాహిత్యంలో ఈ అలంకారం చూసిన గుర్తు లేదు నాకు. కానీ వేటూరి మాత్రం పదే పదే తుమ్మెదలు అమ్మాయి సౌందర్యాన్ని చూసి తామర అనుకోవడాన్ని ప్రరోక్షంగా ప్రస్తావించారు. ఉదాహరణకి విలన్ 2010 చిత్రంలో "తుమ్మెదలంటని కమ్మని మోముని కన్న వనాలే హాయ్ హాయ్" అనడంలో "తుమ్మెదలు ఈమె తామరవంటి ముఖాన్ని ఇంకా గుర్తించలేకపోయాయి" అనే ధ్వని కనబడుతోంది.
janavari vastondi anagaane maa intlo puttinaroju pandugala hadavudi. iddaru vadinalu, iddaru akkalu, oka annayya -- andaruu ide nelalo puttaaru. alaage nenu gurtunchukunna mayoka puttinaroju veturidi -- janavari 29. naa bandhuvulandaru naa kashtasukhaallo paalupanchukunnaaru. may veturo? ledu. aayanaku falana sandip ane abhimani unnadane teliyadu. may veturi puttinarojutho nakemiti sambandham? idhi parokshamainadi. aayana nannu pattinchukokapoyina, aayana paata nannu pattukundi. bahusah deenni patichukovadam analemo. naa kashtasukhaallo naa aatmeeyulandarito paatu aayana paatalu kuudaa thodunnayi. anduke aayana patante naaku praanam. aa paata ichina manasu ante naaku abhimanam.
monna oka naalugu rojulu anarogyam chesi pakka digaledu. tatphalitamgaa naa mp3 player loo paatalni kuudaa vinaledu. nayamayyaka okka roju nalone naaku teliyani gontu okati melukoni, "vaeturini marichipotunnava sandip?" ani adigindi. okka nimusham nivverapoyi chushanu - "ennaallaindi veturi paata vini - vaaram daata vastonda?", anipinchindi. sarigga aalochiste - "lede - monnane vaeturini taluchukunnamugaa", ani gurtochindi. edho rehman sangeetam gurinchi charchistuu, "merupu kalalu chitramloni geetaalu baguntai kada?", ante naa snehituraalu - "ammo, andulo naaku okka mukka artham kaaledu", andi. nijame! nenu kuudaa rendumudu padaalaku arthaalu nighantuvulo chusukovalasivachindi. may bhasha meeda aayana pattu adhi. "tallo taamara madiche oo chilaka...attittaayenu maname oo thaluka! cheli odilo kaagenu hrudayam, naa kantham varakuu aasalu vache velaaye, nee nallani kurula nattadavullo maayam nenaipoyane, udayamlo ooha udukupette kottagaa, paruvam vachina potu tummedala vaisaakham, galaba kappalu jatakai chere aashaadam, edaari kokila pentini vetike gandharam, viraaligeetam palike kaalam priyaanubandham ee kalam, nakham korikina pilla adentado nee aasha, nagarikam paatiste ela saagu pooja? ide suma kaugili bhasha" -- ilanti padaalanu vaadithe sagatu telugu chitraveekshakudiki emarthamavutundi. "nuvvasalu nachale ano nee balupu ishtam ano anta lede anta lede ano if you gonna love me, i gonna love you" ano ante sulabhamgaa ardhamavutundi. mallee oka saari gurtochindi, "ayyo...mallee ilanti kottapaata vinalema?" anipinchi naa meeda naake jaalesindi. "erelli potunna neerundipoyindi neetimeeda raata rasi naavellipoyindi" ani aayana cheppina matale mallee taluchukona?
adhe roju raatri mugguram snehitulam kuurchuni karnatika sangeetam gurinchi charchinchukuntunnamu. intalo raagaala paerla gurinchi vaste, veturi raagaala paerlanu elaaga paatallo vadevaro cheptuu annaanu - "veturi raagaala paerlani oorikene vadarandi... akkada aa raagam baaneelo kuudaa undaali" ani. dabbu meeda aasha vadulukommani cheppetappudu, "sriraagamandu keertanalu maanara" anadam goppa prayogame. cony, appudu baaneelo kuudaa adhe unte appudu adhi mahaadbhutam. alaage, "naalo rege hamsaanandiiraagaalai", "aravicheti aabheriraagaalu" anneenu.
intalo vaallu "madhurashtakam" pettaaru. andulo "adharam madhuram, vadanam madhuram" ani pallavi. ventane naaku veturivi rendu paatalu gurtochayi -- shock chitramlo "madhuram madhuram" ane paata daadaapu ilanti prayogaalatone saagutundi, "yuvaraju" chitramlo "manasemo cheppina mate vinadu" paatalo pallaviki, modati charananiki madhyalo kuudaa ee paata untundi. ee rendoo veturiki madhurashtakam paina unna abhimaanaaniki rujuvulemo. oka saamaanyamaina yugalageetam vraayamante krushnabhaktibharitamaina vallabhaachaaryuni paatanu teesukuraavadaanni mari e vidhamgaa artham chesukovali?
ufh...ledu inka nenu vaeturini marichipoledu. adhi sambhavam kuudaa kaadu. tolipremanu evaruu marichiporantaaru. mari veturi paata meeda naakunna ee prema tolipreme kaadu, maliprema koodaanemo. mallee inkokari paatalu veturi paatalalaaga nannu aakarshinchavemo...
veturi vaakkulane nenu saametalugaa vaadukuntuu unnaanu. pillakaayalu prema prema ani tega utsaahapadipotunte vaarini chusina viraktilo, "pipilikaadi brahmalo pipasa repu premalu" ani, ella tarabadi pelli chesukokapothe, "ulakaduu palakaduu mudurubendadu" ani, pani cheyyaalani nannu nene uttejaparuchukovadaanika, "manasu unte maarsu daaka maargamundi chhalo" ani, jeevitam meeda virakti vachinappudu "anubandhamantene appule, karige bandhaalannii mabbule" ani, andamaina ammayini chuste "kinnerasani vachindamma, vennela paitesi" ani...inka ilaaga cheppukuntupothe chala unnaayi. aakhariki naa pelli gurinchi nenu ippati daka aalochinchina ekaika vishayam emiti ante, "pelli cassette loo emem veturi paatalu pettinchavacchunu?", ani. bahusah naadi pichemo. cony, naaku andulo trupti undi.
veturi puttinarojunu aayana abhimaanulu chalamande gurtunchukokapovachhu. cony, aayana paatalanu inka tama sontavaatilaage abhimaanistunnaaru. intakante e kavi maatram korukunedi emundi?..."egiri egiripoyindi seetaakokachiluka. migilindi velipai adhi vaalina maraka..."
asalu pelli anagaane andarikee gurtochevi sharamamoole. kittuku matukku, pelli hadavudi kante pellayyaaka jarige oka tantu maatram mahamuchataga anipistundi. hannanna - tappugaa anukokandi! nenantunnadi pellikodukki, pellikuuturikii vache bahumatulanu terichi chustuu undatam gurinchi. idhi ante kittuku oka adhi kalagadaaniki kaaranam tana menamama koduku pelli loo eduraina oka anubhavam. aa pelli jarugutunnanta sepoo kittu vaalla taatayyagaari (matamahudu) pakkane unnaadu. pellayyaaka evari godavalo vaallundagaa taatayya kittunu pilichi, "orey, velli aa bahumatulabutta pattukura annaru" (pellikuuturini teesukuraavadaaniki vade butta taruvaata bahumatulabutta avutundilendi). sare ani kittu nemmadigaa konni konni chappuna annee teesukuni vachaadu. taatayya aayana padakagadilo padakakurchilo venakki aanukoni aa kurchi chetula meeda oka kaagitam petti, kalamtho "srirama" vraasaaru. "ee saari okkoti teesi emundo chusi naaku lekka cheppu", annaru. kittu modalettabotunte, "aagu, chinna chinna coverlannee modata terichi chudu", annaru. sarenani kittu okati terichaadu - andulo nootapadahaarlunnaayi. aa cover paina unna paeru, sankhya chepte taatayya nemmadigaa ekkinchukuntunnaaru. ilaaga  kontasepu saagindi.
appatikee cover pattukogaane andulo entha undo telisipotondi kittuku. cover lu chimpadam meeda migulu aatmaviswasam kaligi parapara chimpestunnadu. okka nimusham taatayya kaagitam meeda drushti kittu chetula meedaku maralchaaru. ventane kittuku ardhamaindi edho tappu jarugutondi ani. taatayya kittukesi chusi - "nuvvu oka padi notaina chimpakunda ee roju mana lekka teladura", annaru. "chha! taatayyadi chaadastam. inka nenu padho taemati anukuntunnaru. ippudu nenu software-engineerni", anukuni - "abbe ledu taatayya", ani oka vekili navvu navvi tappinchukunnado ledho adhe jarigipoyindi. tidataaru emo anukuni bela moham vesukuni, naaluka karuchukuntu - "tatayya...", annadu. aayana tala tippakunda, "cheppana - sare adhi mee peddannayyaki ivvu - vaadi bank loo maarchukuni teesukostaadu", annaru. "oho, inka notu chirakkundane notu chirigithe yem cheyyaalo aalochinchaaru annamata", anukuni mukkuna velesukunnadu kittu. may muppai pellillu cheyinchina anubhavam taatayyadi, modatisaari pellini vihangaveekshanamgaa kakunda viyyaalavaari pakshamgaa chustunna saisavam kittudi.
intalo oka cover chala baruvugaa undi - terichi chushadu. andulo padivelu rokkam undi. kittu nivverapoyaadu. daanni taatayyagaariki chuupimchaadu. taatayya kurcheeloonchi munduku vangi "abbo, everroy" annaru. kittu paeru chadavagaane, "oho, wada!", annaru. intalo coffee ivvadaaniki gadiloki kittu menatta bhaaryaku (pellikoduku talli) adhi chustune mukham veligipoyindi. kittu taatayya oka chirunavvu navvi, "veedu 1990loo divala tisadura. appudu naa daggaraku vachaadu - naaku vaadi nijaayatii,vyaaparamelakuvala meeda nammakam undi. blank-cheque vraasichi 'nuvveppadikainaa goppavyaparasthudavadou' ani cheppi ichanu. vaadu kallammata neellu pettukuni vellaadu. naa nammakam rujuvaindi - vaadu mallee poyindanta sampaadinchukunnaadu. anduke ilaaga vaadi krutagnatanu cheppukuntunnadu", annaru. aa rojuku kittu taatayya daggaranundi nerchukovalasina paatham neerchukunnaanu. inkedochinaa adaname. okkasari aayana kodali vaipu chusi "vaadiki aa cheque ichina roju nuvvemannave ammai?", annaru. aavida mukham inka santosham nundi terukoledu. "oo", ani oka navvu navvi vellipoyindi. "ee saari vaallu intiki vaste pingaanii glassloo paramaannam pedutundi mee attayya", taatayya annaru navvutuu.
"coverlannee aipoyayi taatayya", annadu kittu. "ee saarem...chinnachinna dabbalatho unna gift-packlu teruvu. arachetilo pattali", annaru. aayana kaagitamloki tongi chushadu kittu - aayana rendu addageetalu geesi idivaraku cheppina sankhyala mottaanni akkada vraasaaru. kittu jaagrattagaa gift-packlu terustuu unnaadu. modatidaantlo oka vendi kunkambharina undi. adhi chustune taatayya "right, oohinchaanu", annaru. nemmadigaa, alantivatillo kittu naalugu bharinalu unde pasupukunkumala stand, chinna chinna devatavigrahalu modalainavi chushadu. ika alantivi levu. marikonchem peddavi vachayi. taatayya ee vishayam gamaninchi oka daanni chusi, "emiti baaboo, vinayakudi pratima?" ani adigaaru. terichi chuste adhe. "sare, adhi jaagrattagaa aa packlone unchey. ippatike intininda ave unnaayi.", annaru. ee saari oka pustakam parimaanamlo oka pack undi. adhi kuudaa chustuu, "saayee baba patamo, photo-frame oo ayyi untundi", annaru. adhi devata chitram kaligina oka photo-frame. inka marikoddi peddavi vachesariki, "idhi hot-pack ayyuntundi, idhi cup-saucer pack ayyuntundi", ani annee cheppestune unnaaru. kittu inka packetlu teravadam kante taatayya cheppinadaanni batti, adhi teravakunda vere pellillaku paeru marchi icheyyavacha ani nirnayinchukunnaadu. mottaaniki annee puurtayyaaka, peddapedda vastuvulani ataka meedaku cherchedaaka taatayya pani cheppaaru. madhyalo mallee kittuvalla atta vachindi. "ammai, nee menalludu chala kashtapaddadu, oka coffee pattukura", annaru.
antaa baane undi cony, kittuku oka sandeham kaligindi. taatayya inta dhanavantulu kada, swasakti meeda nammakam kaligina vyakti kada - may katnam enduku teesukunnaru? ani aa anumanam. "inkemiti naanna, sangatulu?", annaru taatayya. "tatayya, meeru katnam teesukunnara?", ani adigaadu kittu. "naa pelli samayaniki memu chala beedavaallam. katnam adigithe mee ammamme - 'nee mohaniki nene ekkuva!' anesedira. ina maa maevagaari daggara dabbuledura. jogi jogi poosukunte boodida ralindi annattu", ani navvaaru. kittu kuudaa navvi, "may mavayya pelliki?", ani prasnanu konasaginchadu. "ledu naanna. naaku evari sommoo vaddu. nenu katnam kaavalannaanu anuko, vadevado koothuru pellikosam ballalakinda chetulu petto, vyaapaaramlo mosam cheso, appu chesina dukkhamtono aa dabbu teesukochi naa biddaku istaadu. adhi vaadiki kshemam kaadu. aina samarthata unnavaadiki parayivadi sommendukura", annaru. kittuku santosham kaligindi. "may ippudu enduku teesukuntunnaru?", annadu kittu. gattigaa navvaaru taatayya. "naanna, neeku ikkada oka suukshmam teliyadura", annaru. aagi, lechi niluchundi dabbalonchi chutta teesi godakesi chustuu fan aapamani saiga chesaru. kittu aa pani chestu, taatayyakesi chushadu. okkasari balangaa poga peelchi, nemmadigaa adhi bayataku vadulutuu, taatayya annaru, "naaku katnam teesukovaalani eppuduu ledu. mee mavayya pellappudu mee ammamma eppuduu naa vishayaalalo kalagajesukoledu. adhi okavela adigina, 'nuvvem techave neetho' ani noru mooyinchesevaadini. mari ippudu jarigedi naa koduku pelli kaadu - vaadi koduku pelli. mari pellikoduku tallidandrulemantun chusukovaddu?", annaru. kittuku vishayam ardhamaindi. "andaruu vaalla gataanni gurtu pettukuntara? ina anduloonuu manam kontha saamam upayoginchaamu.", ani oka chirunavvutho annaru.
"adokkate kaadu - ikkada inko vishayam undi. naaku okkade koduku. aadabiddalandariki pellillu chesesanu. mari vaadiki iddaru kodukulu. iddarikee oke sthomatha unna kutumbam nundi pillalu ravalani ledu kada? katnam teesukunnam anuko kaligina inti pilla daggaranundi okinta takkuva teesukunte repu 'nenu unna intlonchi vachaanuu, ani adante mayokatti, 'nenu ekkuva teesukochaanuu antundi. saripoduu?", kittuku puurtigaa artham kaaledu. cony, idhi puurtigaa taatayya angeekaaramtho jarugutunnadi kaadu ani arthamayyi tala oopaadu. "ina - naakuu aadapillalunnaruroy! anduke nenu inko tandrini ibbandipettanu. mee peddamma pellinaatiki naa daggara aasti ledu. may naaku teliyadaa aa baadha?", ani kittu kallalloki kallu petti chustuu, thookam nettina unde suudi laga talanu atuu itoo oopaaru. kittu avunannattu tala oopaadu. "katnam padi daggara modalaindira", ani aayana antunte kittu nammalenannattugaa chushadu. "may nenu saamam vaadi okatinnaraku dinchaanu", anagaane kittu adelaaga annattu chushadu.
"pelli vaalla oollo jaragadam rivaju. alaaga jarigithe mana vyaaparamlo bhaagaswaamulu, mana daggaraku vache customerlu, manaku sarukulu iche supplierlu veellevaruu ravadam veelu kaadu. may veellandaruu vastene vaallaku manam gurtuntamu kadara. adhi vyaapaarasuukshmam. andukani pelli maa oollo cheyyamani cheppi moodu katnam kosesanu. mana bandhuvulandaru ee oollone unnaaru. manavallandariki ticketla kharchu migulu. may vaallandaruu lekunda pellelaagaraa?", annaru. intalo kittu, "talako veyyinuutapadahaarlu istaaru ani vesukunna vaallaki raanu ponoo ticketlee kharchavutaayi", annadu. taatayya gattigaa navvutuu, "adhee nijame. aa dabbu vaallu manahpoorvakamgaa pellikodukki ivvali gaanee, prayaanam cheste evarikicchina sommu? ee oollo manam enni pellillu cheshamura? manaku shamianala nundi brahmagari varaku annitiloonuu discount undi. viyyankunni vaallaku parichayam cheshaanu. aayanaku ee oollo kuudaa boledu bandhuvulunnaru. suluvaipoledu. ", annaru.
kittu "inka?" annattu chushadu. taatayya manchineellakosam saiga cheste kittu akkada unna maychembulonchi neellanu glasuloki ompi adhi andinchaadu. adhi traagaaka taatayya, "manaku cash aithe aadaayapannu saakha samasya avutundi ani cheppi, moodu petti mee ammayiki nagalu cheyinchi icheyyandi annaanu", annaru. may indulo tagginchindemundi annattu chushadu kittu. "manam moodante vaallu moodu petti cheyistara? andulo entho kontha taggutundile - aina vaallu chinnappatinundi ammayiki cheyinchinave pampistaaru.", annaru. kittu navvukuni, "enni pellillu chesina/chusina anubhavamo!", anukunnadu. "mari migataadi", annadu kittu. "vaalla bandhuvulu entamandi untaro lekkesaanu. oka aiduvandalamandidaaka vastaaru ani cheppaaru. kutumbaaniki veyya vesukunna rendu lekka telindi. viyyankunni pilichi ammai paeruna vachina vastuvulu ammayitho paatu vastaayi - dabbule aayanaku vastaayi ani cheppaanu. vaallavaallandarikii aa vishayam telisi dabbule icharu. may adhi aayanaku kalisi vachinattena?", annaru. kittuku chukkalu kanabadatam modalaindi. srikrishnaraayabaramlaga, "asalu eeyana evari paksham mahaprabho?" ani nivverapothu chushadu. "inkenta migilindira?", annaru taatayya. kittu, "rendu taatayya. saripoyindi.", annadu kittu. lekka tegindi kada anukuni gukka tippukobotunte, "inka ledu, cheptaanu vinu", ani nemmadigaa nadum vaalchaaru taatayya.
"migilina rendu aame perune fixed veyyamannaanu. aa vishayam kuudaa pelli tayuvaata chusukundam annaanu. daanitho aayana mana chetiki ivvalsindi ledu, manam aayana chetiki ivvalsindi ledu. lekka saripoyindi ippudu", annaru. kittu manasulo edho teliyani utsaaham kaligindi, edho velti poorimpabadindi, sumaru rendutulaala baruvu gundelonchi teesesinattu anipinchindi. taatayya kanabadataaniki aaradugula aajaanabahuvu. ee charchatho aayana ettu inka ekkuvagaa anipinchadam modalaindi. "sare, nenu kasepu padukuntaanu. naalugavutuunee lapey. bhakti TVloo manchi prasangam vastundi. nuvvu velletappudu light kattey", ani jodinchina arachetulloki chustuu namaskarinchukuni aavalinchaaru. kittu light katti talupu vaipugaa veltunte, "nenu cheppina lekkalu vantinti daaka cherithe mee attayya neeku sweetlu, naaku cheevaatluu pedutundi", annaru. oka chirunavvu navvi, "abbe...ledu tatayya", ani kittu talupu daggarakestundagaa aa talupu pakkaga unna taatayya taatayya chuttaladabba, maychembu chushadu. tanaku ooha telisinappatinundi taatayya ave vaadutunnaaru anna vishayam marokasari gurtochindi.
vivarana: prakrutaaprakrutamulaku dharmalanu varninchadam deepakaalankaaram avutundi. daadaapu ilaage unna alankaaraalu konni unnaayi. udaaharanaku upamaalankaaramlo kuudaa rendu vastuvulu, vaati dharmalanu gurinchi cheppukuntaamu. kakapothe, ikkada oka vastuvu prakrutamu (sahajamainadi) rendavadi aprakrutamu ayi undaali.
vi: madam chetha enugu, prataapam chetha maharaju prakaasinchunu ani bhavam. enugu madinchadam prakrutisiddham. rajunaku prataapam undatam prakrutitho vachedi kaadu -- ee vishayam gamaninchaali.
deepakaalankaaramlo pratyekamainadi aavrutti deepakaalankaaram. idhi moodu rakalu - padaavrutti deepakam, ardhaavrutti deepakam, ubhayaavrutti deepakam. aavrutti anaga "mallee mallee" ani artham. veetiki udaaharanalu chuddam.
vi:- naayakunitho samagamam kaaka oka naayika ee matalanantondi. "ee meghamala varsham (vaana) avutunnadi, (naa priyudu raaka) ee raatri kuudaa varsham (oka samvatsaram) avutunnadi." ani bhavam. ikkada. ikkada "varsham avvadam" anedi samaanadharmam. aithe varsham ane padam aavrutti aina, artham maatram avvaledu kanuka idhi padaavruttidapakam.
vi:- "kadambaalu teruchukuntunnaayi, kondamallepulu vichukuntunnaayi" ani varnistunnadu kavi. ikkada vichukovadam anna, teruchukovadam anna okate artham - pushpinchadam. samaanadharmaalaku padaalu verai, arthaalu okatavadam chetha idhi ardhaavrutti deepakaalankaaram.
vi:- "trupti chendina chaatakapakhulu madistunnaayi, alaage nemallu kuudaa madistunnaayi" ani artham. ikkada samaanadharmam madinchadam - rendu chotla artham, padam adhe kanuka idhi ubhayaavrutti deepakaalankaaram.
vi:- "poga chetha nippu, dummu chetha addamu, garbhasanchi chetha garbhasthasisuvu e vidhamgaa aithe kappabaduchunnaro aatma kuudaa vaancha chetha kappabadutunnadi". ikkada modati moodu upamaanaalu prakrutaalu. cony, anni aatmaalanuu vaancha kappatledu -- idhi aprakrutam. veeti madhyana samaanadharmaanni cheppadamtho idhi ubhayaavruta deepakam (ani naa nammakam).
idhi manandarikee telisinade. nityajeevitamlo manam matlade chala jaatiiyaalu, chhaloktulu, saametalu ee alankaaraanni dharinchinave.
vi: nijaaniki entamandi janam unna isukarenuvu jaari krinda padataayi. cony, anta janamtho pradesam kikkirisipoyindi ani cheppadaaniki ilaaga antaamu.
vi: pravarudu (brahmadu) himalayalanu sandarisinchadaanni vivaristunnaadu kavi. akkada pravarudu aakaasaanni muddaadutunna parvatasikharaalanu chushadu ani bhavam. nijaaniki entha parvatasikharamainaa aakaasaanni taakadu. cony, kavi ee prayogam dwara parvatasikharaalu ettainavi ani telipaadu.
chalanachitraalalo atisayoktulu manam chustune untaamu. kathaanaayakudu okka debba kodithe dundageedu naalugaidu gajala dooramlo padatam spashtamaina atisayoktyalankaaram. ika paatallo kuudaa chalane unnaayi.
bhaama:- arthanaareeshravaroopamla unna paarvateeparameshwarula odilo kuurchunna gajananudu talli stanyamunu traagutuu rendavavaipu channu kanipinchaka shivudi medalo unna paamunu chuuchi daanini letha taamaratuudugaa bhavinchi aadukuntunnadu. (atti gajaananudini korkelu teerchamani nenu praarthinchedanu).
vivarana: ikkada vinayakudu shivudi medaloni paamunu tamaratudu ani bhraminchaadani kavi varninchadamtho idhi bhrantimadalankaram ayyindi.
vi: chandrudu taara pedavini e vastuvo saripolchukoleka bhramistunnadu kabatti idhi bhrantimadalankaram. idhi sandehaalankaaram kuudaa avutundemonani naa sandeham. aa vishayam peddalu evaraina vivarinchaali.
chalanachitrasaahityamlo ee alankaram chusina gurtu ledu naaku. cony veturi maatram pade pade tummedalu ammai soundaryaanni chusi taamara anukovadaanni prarokshamgaa prastaavinchaaru. udaaharanaki vilan 2010 chitramlo "tummedalantani kammani momuni kanna vanale haay haay" anadamlo "tummedalu eeme taamaravanti mukhanni inka gurtinchalekapoyayi" ane dhwani kanabadutondi.