బాలల హక్కులు చట్టాలు – DECCAN LAND
తెలంగాణ రిసోర్స్ సెంటర్ ఆధ్వర్యంలో 14వ చర్చ కార్య క్రమంలో భాగంగా బాలల హక్కులుచట్టాలు అనే అంశంపై చర్చను హైదరాబాద్‌లోని హిమాయత్‌నగర్‌లో 'చంద్రం' లో నిర్వహించారు. ప్రొ॥ ఫాతిమా అలీఖాన్, ఆర్. వెంకట్‌రెడ్డి (ఎంవీ ఫౌండేషన్ నేషనల్ కన్వీనర్), మురళీ మోహన్ (తెలంగాణ బాలల హక్కుల వేదిక అధ్య క్షులు), ఎండీ రహిమొద్దీన్ (అడ్వకేట్), ఫిలిప్స్ (బాలల హక్కుల వేదిక), టీఆర్‌సీ చైర్మన్ యం. వేదకుమార్ తదితరులు ఈ కార్యక్రమం లో పాల్గొన్నారు.
ఆర్.వెంకట్‌రెడ్డి …
కడుపులో ఉన్న బిడ్డ నుండి మొదలు 1 సం॥ బాలబాలికలకు బాలల హక్కులు ఉన్నాయి. ఆ హక్కులు గౌరవించి అమలు పరిచే ప్రభుత్వాలు ఉంటేనే ప్రజాస్వామికం అని భావించాలి. 2011 లెక్కల ప్రకారం కోటిమందికి పైగా సరిగా చదువులేని వారే మన ప్రాంతంలో ఉన్నారు. 2% మాత్రమే పదోతరగతి చదివిన బాలబాలికలు ఉన్నారు. 72% మది బాలలు పదవతరగతి లోపుగా చదివిన వారే ఉన్నారు. ఇలాంటి పరిస్థితి చాలా ప్రమాదకరం. బాలలు తమ బాల్యాన్ని బడిలో గడిపినప్పుడే బాలల హక్కులు అమలవుతున్నాయని అర్థం. తెలంగాణలో కోటి 20 లక్షల మంది బాలబాలికలు ఉన్నారు. గ్రామం లోకి వెళ్ళి ఓటర్లు ఎంతమది అంటే కచ్చితంగా చెబుతారు కానీ బాలల హక్కుల బృందం వారు పిల్లలు ఎంత మంది అని అడిగితే తెలువనటువంటి పరిస్థితుల్లో ప్రజాప్రతినిధులు, ఆ గ్రామ పెద్దలు ఉన్నారు. ఒకటవ తరగతిలో లక్షల మంది చేరితే 4 లక్షల మంది మాత్రమే 10వ తరగతికి చేరుకుంటున్నారు. మిగతా వారు అందరూ చదువు మానేస్తున్నారు. ఇలాంటి వారిని డ్రాప్‌అవుట్స్ అంటారు. కానీ వీరు డ్రాప్ అవుట్స్‌కాదు, వాక్ అవుట్స్. రోజురోజుకు ఎంతో మంది బాలలు బాలకార్మికులుగా మారుతున్నారు. మన సమాజంలో ముఖ్యంగా ఇవాళ బాలబాలికల పైన చిన్నచూపు, దాడులు అనేకం జరుగుతున్నాయి. బాలలహక్కుల ఉల్లంఘనల్లో అత్యధికంగా బాలికలే బలి అవుతున్నారు. దేశంలో జరిగే బాల్య వివాహాల్లో మన రాష్ర్టంలోనే అధికంగా జరుగుతున్నాయి. ఇలాంటి వాటితో బాలలు ఒత్తిడికి గురి అవుతున్నారు. బాలల హక్కులను మనం హరిస్తున్నాం. ఆడుతూ పాడుతూ పని భారం లేకుండా చదువు నేర్చుకోవటమే బాలల హక్కు. అది బాల్యం. బాలల హక్కులు అంటే మాకు తెలుసు అని చాలా మంది అనుకుంటారు. కాని వాళ్ళ ఇళ్ళల్లో కోప్పడప్పుడు, పని భారాలు మోపినప్పుడు ఇది బాలల హక్కుల ఉల్లంఘన అని తెలిసినరోజు మనందరికి అవగాహన ఉన్నట్లు అవుతుంది. ఇవాళ ఎన్ని కోట్లు బడ్జెట్ పెట్టినా బాలబాలికలకు కావాల్సిన టాయిలెట్స్ కూడా ఏర్పాటు చేసుకోలేనటువంటి దుస్థితిలో మనం ఉన్నాం.
మోహన్..
బాలల హక్కుల గురించి మాట్లాడటం అంటే 45% మంది జనాభా హక్కుల గురించి మాట్లాడటం. కానీ దీనిని మనం విస్మరి స్తున్నాం. ప్రత్యేక దృష్టిపెట్టి వారి హక్కులు కాపాడే బాధ్యత ప్రభుత్వాలపై ఉంది. కాబట్టి దీనిపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. 1992లో అంతర్జాతీయ ఒడంబడికలో దేశంలోని పిల్లలందరిని రక్షిస్తాం అని అన్ని దేశాలు సంతకం చేశాయి. దానిలోని 54 ఆర్టికల్స్‌లో ప్రధానమైనది జీవించే హక్కు. నేటి సమాజంలో స్కానింగ్‌ల పేరు మీద బాలికలను పిండంగా ఉండగానే చంపేస్తున్నారు. రూ.500 పెడితే పిల్లలను అమ్మడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. మన సమాజంలో తరుచు చూస్తేనే ఉన్నాం. పౌష్టి కాహారం బాలలకు అందడంలేదు. బాలలకు ప్రభుత్వాలు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడంలేదు. ప్రస్తుత బడ్జెట్ వల్ల ప్రాథమిక విద్యకు ఎలాంటి ఉపయోగంలేదు. ప్రాథమిక విద్యను హక్కుగా చేయాలని కోరుతున్నాం. అనేకసార్లు ఉద్యమాలు చేసాం. 1 సం॥ల లోపల పిల్లలకు హక్కులు కల్పించి చదువు చెప్పించాలి. 1 సం॥ వారిని కూడా బాలలుగా పరిగణించాల్సి ఉండగా, 514 సం॥లుగా చట్టం చేసారు. వారికి కూడా న్యాయం చేయడం లేదు. బడి ఈడు పిల్లలు బడికి వచ్చి చదువుకోవాలి అనేదాన్ని నెరవేర్చడంలో మన ప్రభుత్వాలు విఫలం అయ్యాయి. కొఠారి కమిషన్ కామన్‌స్కూల్ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయాలని చెప్పింది. ప్రతిక్షణం బాలల గురించి ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. ప్రభుత్వం వారికి పిల్లలపై ఎలాంటి విధానం ఉందనే విధాన ప్రకటన చేయాలి. కేజీ పీజీ విద్య అనేది ఉచితంగా అవసరం లేదు, 1 ఇంటర్ వరకు చాలు అని మేం డిమాండ్ చేస్తున్నాం. బడ్జెట్ లేదనే సాకుతో నేడు పిల్లల భవిష్యత్‌ను గాలికొదిలేస్తున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం జువెనల్ జస్టిస్ ఆక్ట్‌ను 1 సం॥ నుంచి16 సం॥లకు కుదిస్తోంది. 4 కోట్లమంది పిల్లల హక్కులు కాలరాస్తున్నారు. ఈ విధంగా కుదిం చడం కాకుండా దీనికి తగిన చర్యలు తీసుకోవాలి. రాష్ర్టంలో డీఈ వోలు, ఎంఈవోలు సరిపడా లేరు. హెచ్.ఎం.లు లేరు. డైట్ కాలేజీలో ట్రైనింగ్ ఇచ్చేవారు లేరు. అక్కడ తగిన సౌకర్యాలు లేవు. నారాయణ ఖేడ్ లో ఓ బాలిక రోజూ 16 కి.మీ. నడిచి స్కూల్‌కు వెళుతుంది. దీని గురించి అడిగితే ఆమె బాధతో ఏడ్చింది. దాదాపు సం॥ కాలంలో పాఠశాల పనిదినాల్లో 2000 కిలోమీటర్లు ఆమె నడిచి వెళ్లింది. ఇ లా అనేక గ్రామాలు ఉన్నాయి. 12000 కిలోమీటర్లు తిరిగిన బాల లను పట్టించుకోరు కానీ 1000, 200 కిలోమీటర్లు తిరిగిన వారు ముఖ్యమంత్రులు అవుతున్నారు. విద్యా హక్కు చట్టం వచ్చాక 4 సం॥లకు ఎస్‌పిసిఆర్‌ను పెట్టారు. దీంట్లో ఒక చైర్మన్‌తో పాటు నలుగురు సభ్యులు ఉండాలి. కానీ దీంట్లో మన రాష్ర్టంలో కమీషనరే లేడు. ఇలాంటి కమిషన్‌కు ఎలా ఫిర్యాదు చేయాలి. దీనికి ఛైర్మన్‌ను నియమించాల్సిందిగా నివేదించినా పట్టించేకునే వారే లేరు. బాల కార్మికులు ఎంతమంది ఉన్నారో తేల్చి వారికి విద్యాహక్కు కల్పించాలి. ప్రభుత్వాలు ఇవాళ బాలకార్మికులే లేరనే నివేదికలు ఇస్తున్నాయి. పిల్లలకు సరిపడ ఉపాధ్యాయులను నియమించి తగిన బడ్జెట్‌ను కేటా యించాలి. సుప్రీంకోర్టు చెప్పినట్లు 90% స్కూలల్లో బాలికలకు టా యిలెట్లు లేవు. విద్యార్థులు తగినంతగా లేరనే సాకుతో హేతుబద్ధీకరణ పేరిట స్కూళ్లనే మూయలనే ప్రభుత్వాల ఆలోచన సరికాదు. ఇవాళ స్కూళ్ళలో 4% మాత్రమే హాజరు శాతం నమోదు అవుతుంది. మిగితావారంత పొలాల్లో పనిచేసుకుంటున్నారు. మధ్యాహ్న భోజ నంలో పౌష్టికాహారం అందించడంలేదు. విద్యార్థులకు సరైన బట్టలు లేవు. పిల్లలను గౌరవించని, పట్టించుకోని ఏ ప్రభుత్వం కూడా ప్రజాస్వామిక ప్రభుత్వం కాదు. ప్రజలుగా మనందరం కూడా మన వంతు బాధ్యతగా బాలల హక్కులను కాపాడాలి.
ఫిిలిప్స్…
మనందరం రాష్ర్టంలో అందరి గురించి మాట్లాడతున్నాం. కానీ పిల్లల గురించి మాట్లాడటంలేదు. జనాభాలో 40%గా ఉన్న పిల్లలకు గుర్తింపు ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదా? మహిళలకు రక్షణకు కల్పించి నట్లు పిల్లలకు ఎందుకు కల్పించడంలేదు. ఇవాళ పిల్లలపై కూడా అత్యాచారాలు జరుపుతున్నటువంటి దుర్భర పరిస్థితి ఉంది. మన పిల్లల్ని మనం కాపాడుకోలేకపోతే మనం ఎవరిని రక్షించగలం. మన పిల్లల్ని ఎలా చూసుకుంటామో అందరి బాలలను అలాగే చూస్తు ర క్షణ కల్పించాలి. ఇవాళ బాల్యం ప్రతిరోజు ప్రమాదంలో పడిపోతుంది. కొత్త రాష్ర్టంలో పిల్లలకు కావాల్సిన రక్షణలు కొత్తగా మనం ఏర్పరు చుకోవాలి. అంగన్‌వాడీలో ప్రీ ప్రైమరీ చదువు జరగడంలేదు. ప్రీప్రైమరీ విద్యను సరిగా నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వం కృషి చేయాలి. 196 సీఎల్‌పీఆర్‌ఐ చట్టం కింద బాలకార్మికులను పని మాన్పించి బడిలోకి చేర్పించాలి. విదేశాల్లో బడిఈడు పిల్లలు బయట కనబడితే ఏదో తప్పుగా భావిస్తారు. అలాంటి వ్యవస్థ మన రాష్ర్టంలో రావాల్సిన అవసరం ఉంది. పిల్లలపైన లైంగిక వేధింపులు దేశవ్యాప్తంగా జరు గుతున్నాయి. మహిళల రక్షణ ఇస్తున్నట్లుగానే బాలలకు కూడా రక్షణ కల్పించాలి. దీనిని ఎందుకు ప్రభుత్వాలు మరుస్తున్నాయి అని ప్రశ్నిం చాలి. పిల్లలపై ఎలాంటి వేధింపులు జరగకుండా ఉన్న రాష్ర్టంగా ఉండాలి. మన పిల్లలపైన ఎలాంటి ప్రేమ కనిస్తామో అందరి పిల్లలపైన అలాంటి ప్రేమనే చూపించాలి. ప్రభుత్వాలు పిల్లల భద్రతపై హామీ ఇవ్వాలి. ప్రతీ ప్రాంతంలో పోలీసులకు వారి పరిధిలోని పిల్లలు, మహిళలపైన వేధింపులు జరగకుండా రక్షించాలి అని మనం సూచిం చినా ఈ ప్రభుత్వాలు మాత్రం అలా సూచించడంలేదు. ఇవాళ పిల్ల లను స్కూళ్ళకు పంపిచాలంటే భయపడుతూ పంపిచాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. ఇలాంటి సమాజం అవసరం మనకు ఉంటుందా? సురక్షిత తెలంగాణ మనకు కావాలి. రక్షణ లేకపోతే బంగారు తెలంగాణ ఏర్పడినట్లు కాదు. విద్యా హక్కు వారికి హక్కుగా భావించేలా ప్రచారం చేయాలి. ప్రతి ఊళ్ళో స్కూల్‌ను ఏర్పాటుచేసి స్థానికంగా వారికి చదువును అందించాలి. వారికి ఇంటి దగ్గర చదువుతున్నాం అనే అనుభూతిని ఇవ్వాలి. 56 స్కూళ్ళు కలిపి ఒక స్కూలుగా ఏర్పాటు చేయటం తప్పు. 1 కి.మీ. లోపు స్కూలు ఏర్పాటు చేయాలి. అన్ని స్కూళ్ళలో విద్యాప్రమాణాలు తగ్గాయి. దీంట్లో ప్రైవేటు పాఠశాలలు ఏం తీసిపోవటం లేదు. అంగన్‌వాడీ సెంటర్ అని బోర్డు ఉంటుంది. కానీ టీచర్ రావటంలేదు. వారానికి ఒకసారి వస్తారు. గర్భిణులకు, 5 సం॥లోపు పిల్లలకు పౌష్టిక ఆహారం అందుబాటు లోకి తేలేక పోతున్నారు. జీతాలు తీసుకుంటూ పనిచేయకపోవటం దారుణమైన పరిస్థితి. పేద ప్రజలకు, పిల్లలకు పౌష్టిక ఆహారం అందిం చాలి. ప్రతిరోజు హైదరాబాద్‌కు 20మందికి పైగా పిల్లలు పారిపోయి వస్తున్నారు. దీనికి కారణం బ్రోకర్లు, వ్యాపారాలు. ఇలాంటి వారిని బాల కార్మికులుగా చేస్తున్నారు. విద్యా వ్యవస్థను మార్చుకోవాలి. బంగారు బాల్యం కల్పించి వారికి రక్షణ కల్పించేలా వారి హక్కులను కాపాడాలి. విద్యార్థులు పశ్నించేటు వంటి సమాజం ఇవాళ మన రాష్ర్టంలో రావాలి. మన పిల్లలు మన భవిష్యత్ అనే నినాదంతో ప్రభుత్వం మనందరం కలిసి ముందుకు వెళ్ళాలి. పిల్లల అనుభవాలు అభిప్రాయాలు పంచుకొన్ననాడే బంగారు తెలంగాణ సాధ్యమవు తుంది. అది ఈ వేదిక ద్వారా జరుగుతుందని ఆశిస్తున్నాను.
ఆర్.వెంకట్‌రెడ్డి…
లెక్కల గారడి ద్వారా ప్రభుత్వాలు మాయ చేస్తున్నాయి. తప్పుడు నివేదికలు ఇచ్చినవారిని శిక్షించాలి. పిల్లలకు న్యాయం చేయాలి. పిల్లలు వారికి కావాల్సింది వారు అడిగి తీసుకుంటారు. వారికి ఉన్నటువంటి స్వేచ్ఛను మనం, మన ప్రభుత్వం కాపాడాలి. తల్లిదండ్రులు కూలీనాలీ చేసి పిల్లలను ప్రైవేటు పాఠశాలలకు పంపుతున్నారు. వారికి డబ్బు ఉండికాదు, ఒకపూట పస్తులుండి పంపిస్తున్నారు. అలాంటి వారి తపనను గుర్తించి బాల్యాన్ని ప్రభుత్వం రక్షించాలి. వారి ఆకాం క్షను నెరవేర్చాలి. రైతుకూలీలను అడిగితే మా పిల్లలు మాలాగే ఉం డకూడదు అని ఒకే ఒక్క సమాధానం చెబుతారు. దీనిని మనం గ్రహించాలి. ఇవాళ తెలంగాణలో పుట్టాలంటే పిల్లలు సంశయం చెందకుండా ఉండేలా మనం ప్రజాస్వామికంగా ఉండాలి. పిల్లలకు న్యాయం చేయడం ద్వారా అందరికి న్యాయం చేసిన వాళ్ళం అవు తాం. పాఠం చెప్పడం కంటే ముందు పిల్లలకు మనం మర్యాదలు చేయాలి. సెలవుల తరువాత తెరిచిన బడిని ఆడపిల్లలతో ఊడ్పిస్తే మర్యాద తప్పినట్లే, టాయిలెట్లు లేకపోతే మర్యాద తప్పినట్లే అని గ్రహించాలి.
రహీమోద్దీన్
బాలల హక్కులకోసం స్వచ్చంద సంస్థలు చేస్తున్న కృషి, ఇలాంటి చర్చల ద్వారా మీరు చేసిన ప్రతి పాధనలను ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకువెళ్ళడానికి నేను సదాకృషి చేస్తాను. ప్రభుత్వ అధికారుల అలసత్వం సమన్వయ లోపం కారణంగా ఇవాళ మనం బాలల హక్కులపై మాట్లాడుకోవాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. ప్రభుత్వ వైఫల్యం పిల్లపట్ల గౌరవం లేకపోవటం వలన యుఎన్‌సిఆర్‌సి చట్టం మార్గదర్శకాలు ఇవాల మారుమూల ప్రాంతానికి చేరడం లేదు. కాని అదే ఏదైనా వస్తువు వస్తే మాత్రం అన్ని ప్రాంతాల్లోకి చేరుతుంది. మన ప్రభుత్వ వైఫల్యం ఎలా ఉందో ఈ ఉదా॥ ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. ప్రభుత్వం పిల్లలకోసం ఎం చేయాలో ప్రజల నుంచి సామాజిక సంస్థల సలహాలు సూచనలు ఇవ్వాలి. బాలల హక్కులకు మీరు కలిసిరావాలి. 75% వరకు పిల్లలపై వేధింపులు స్కూళ్ళలోనే జరుగుతున్నాయి. ఇవాళ పాఠశాల్లో పిల్లలకు రక్షణ ఇవ్వడం కనీసం టాయిలెట్లు కూడా ఏర్పాటు చేసుకోలేక పోతున్నాం. టాయిలెట్లు లేకపోవడం వల్ల రోడ్లపైన విసర్జన చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. పిల్లలపై వేధింపులు జరిగినా, విద్యావ్యవస్థలో లోపాలు ఉన్నా మాకు తెలియజేస్తే ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకు వెళ్ళి తక్షణం చర్యలు తీసుకుంటాం. విద్యాహక్కు చట్టాన్ని కాపాడతాం, పిల్లల విద్యాహక్కులు కాపాడటానికి మా కమిషన్ తరుఫున అన్నిరకాల సేవలు అందిస్తాం.
సభికుల ప్రశ్నలు సూచనలు:
ప్రశ్న : ప్రైవేట్ పాఠశాలలను ప్రోత్సహించడం ఎంతవరకు సమంజసం? ఒక ఎంపీ ఈ వాఖ్య చేశారు. దీనిపై విశ్లేషణ చెప్పండి?
జవాబు: ఏ ప్రభుత్వాలు వచ్చిన ఈ పరిస్థితి మాదు. ఎందుకంటే ప్రభుత్వ పునాదులు ప్రైవేటు వ్యక్తుల చేతుల్లో ఉన్నాయి. విద్యా వ్యవస్థ మొత్తం 23% బడ్జెట్ మించడంలేదు. దీంతో ప్రైవేట్ సెక్టార్‌ను ఆశ్రయించాల్సి వస్తుంది.
మురళి..
కనీస విద్యను అందించడానికి కేంద్ర రాష్ర్ట ప్రభుత్వాలు ఒక చట్టం ద్వారా దీనిపై ముందుకు వెళ్ళాలి. విద్యావ్యవస్థలోకి పిల్లలను పంపించడం ద్వారా తాము ఎలా బతకాలి అనే ఆలోచనలు వారు చేయగలరు కాబట్టి ఇలాంటి చట్టాల్ని చేయగలిగితే పిల్లలకు న్యాయం చేసిన వాళ్లం అవుతాం. ఎంతోమంది కూలీ పనిచేస్తూ వారి పిల్లలను ప్రైవేట్ స్కూళ్ళకు పంపిస్తున్నారు. ప్రభుత్వాలు వారికి న్యాయం చేయడంలో ఎందుకు విఫలం అవుతున్నాయో ఆలోచించాలి. దేశంలోఎంతో మంది పిల్లలు తప్పిపోతున్నారు. ఇలాంటి పిల్లలను బిచ్చగాళ్ళుగా, వీధిబాలలుగా, వికలాంగులుగా చేస్తున్నారు. ఇలా జరగకుండా ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక దృష్టిపెట్టాలి. ప్రభుత్వ విద్యా విధానం అందించడంలో ప్రభుత్వాలు విఫలం అవుతున్నయి. ప్రభుత్వ పాఠశాలలో చదివే, చదివిన అనాథ పిల్లలకు వారి భవిష్యత్‌కు, బ్రతుకుతెరువుకు ఎలాంటి హామీ ప్రభుత్వాలు ఇవ్వటం లేదు. చట్టంలో మార్పులు చేసి వారికి న్యాయం చేయాలి. ప్రభుత్వ పాఠశాల్లో మార్పు రావాలంటే ప్రభుత్వంలో పనిచేస్తున్న అధికారులు, ప్రజాప్రతినిధుల పిల్లలు ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో చదవాలి. దీంతో ఆ పరిస్థితి వారికి అర్థం అవుతుంది. మన విద్యావ్యవస్థలో మనలో ముందుగా మార్పు రావాలి. అప్పుడే సామాజిక స్పృహతో విద్యావంతులంతా మెలగాలి. బాలల హక్కులు కాపాడాలి. కేజీ పీజీ కాకుండా 112వ తరగగతి వరకు నిర్బంధ విద్య అమలు పరిచి దాని పటిష్టగా చేయాలి. బాలల హక్కులు కాపాడాలని వీరికి విద్య అందాలని కృషిచేస్తున్న ఎం.వి. ఫౌండేషన్‌కు అభినందనలు. రోడ్డు మీద వెళ్తుంటే ట్రాఫిక్ సిగ్నల్ గీతదాటామని పోలీసులు ఫైన్ వసూలు చేస్తారు. కానీ అదే సిగ్నల్ దగ్గర రూపాయి, రెండు రూపాయిల కోసం అడుక్కుంటున్న బాలలు ఈ వ్యవస్థకు కానరావటలేదు. ఈ పరిస్థితి మారి అందరూ సామాజిక కోణంలో ఆలోచించి బాలల హక్కులకు కృషి చేయాలి. ప్రభుత్వ గుర్తింపు లేని పాఠశాలలు అనేకం నడుస్తున్నాయి. దీని గురించి అధికారుల దృష్టికి తీసుకువెళ్ళినా పట్టించుకున్న నాథుడులేడు. కనీసం చదువుకున్న తల్లిదండ్రుల్లో కూడా బాలల హక్కుల పట్ల, వారి అభిప్రాయాల పట్ల కనీస అవగాహన ఉండటం లేదు.
మల్లీశ్వరి (జామై ఉస్మానియా టీచర్)
ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పేదవారి పిల్లలు ఉంటారు అనే భావనతో వాటిని చిన్నచూపు చూస్తున్నారు. ప్రజల్లో కూడా ప్రభుత్వ పాఠశాలలు అంటే ఏహ్యమైన భావన ఏర్పడింది. పిల్లల్లో ఆడ, మగ అనే భావనతో వారిని చూడకూడదు. పేద కుటుంబాల్లో తల్లిదండ్రులు గొడవలు పడటం వలన ఆ ప్రభావం పిల్లలపై పడి వారు తప్పుదారి పడుతున్నా రు. అధికారులు స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో మనం ఏం చేయాలి, ఎలా చేయాలి అనే అంశాల్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని పనిచేయాలి. సామాన్యు లుగా మన సహకారం అందించాలి. రోజుకు 20 మంది పిల్లలు పారిపోయి పట్టణానికి రాకుండా ఎందుకు చేయలేకపోతున్నాం? వారికి వారి ప్రాంతంలో ఎందుకు చదువు చెప్పలేకపోతున్నాం? ఇది అందరం ఆలోచించాలి. ప్రభుత్వం ఏర్పడింది కాని కార్య నిర్వాహక వర్గం ఇంకా ఏర్పడలేదు. ఇదిత్వరలో ఏర్పడాలి. అప్పుడే మనం అభివృద్ధి చెందుతాం.
అంబేద్కర్ (ఓ.యు. రీసెర్చ్ స్కాలర్)
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో బాలబాలికల్లో వివక్ష చూపుతున్నారు. బాలురను ప్రైవేట్ పాఠశాలల్లోకి పంపిస్తే బాలికలను ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లోకి పంపిస్తున్నారు. నల్గొండ జిల్ల జాజిరెడ్డి పల్లిలో 67 తరగతుల్లో బాలికలు పత్తి ఏరటానికి వెళ్తున్నారు. ఇలా ఒకరిని చూసి ఒకరు అందరూ పనులకు వెళ్తున్నారు. ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో పనిచేసే టీచర్ల పిల్లలు ఎంతమంది ప్రభుత్వ పాఠశాలలకు వెళ్తున్నారు? ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు ప్రభుత్వ సహకారం చాలా ఉంది. నల్గొండ జిల్లా జాజిరెడ్డి పల్లి మండలంలో మోడల్ స్కూలు ఇంకా ఏర్పాటు కాలేదు. విద్యాశాఖమంత్రి జిల్లాలోనే ఇలాంటి పరిస్థితి ఉంటే ఎలా? ఈ వేదిక ద్వారా మాట్లాడిన విషయాలు ప్రభుత్వానికి తెలియజేస్తే ప్రభుత్వం అవగాహనకు వచ్చి న్యాయాన్ని చేస్తుందని భావిస్తున్నాను.
మురళీ:…
ప్రభుత్వానికి బాలల హక్కులపై, విద్యాంస్థలకు సంబంధించిన వాటిపై సూచనలు, సహకారాలు ఇవ్వటానికి సిద్దంగా ఉన్నాం. పిల్లల విషయంలో ప్రభుత్వం ఆలోచించాని కోరుతున్నాం.
రహిమొద్దీన్:..
రోడ్లమీద ఆడుకుంటున్న పిల్లలకు సంబంధించిన అంశం మా దృష్టికి వచ్చింది. దీనిపై చర్యలు తీసుకుంటున్నాం. స్కూల్‌లో జరిగే దాడులు, బాలకలపై దాడులపై ఏరియా పోలీసులు చర్యలు తీసు కోవాలని ప్రభుత్వం సూచించింది. రక్షణ కోసం పోలీసులు ముందుకు రావాలని చెప్పింది ప్రభుత్వం. సామాజిక వేత్తలు ప్రజలు అందరు కమిషన్ దృష్టికి మీ ప్రాంతంలోని ప్రభుత్వ గుర్తింపు పాఠశాలల వివరాలు సమస్యలు, బాలల హక్కులపైన సంబంధించినవి తీసుకు వస్తే చర్యలు తీసుకుంటాం.
అందరు కలిస్తేనే బాలల హక్కులు విద్యా వ్యవస్థలో మార్పు తీసుకురాగలం కాబట్టి అందరూ భాగస్వాములు అయి ముందుకు సాగాలి. ప్రతి రాజకీయ పార్టీలోనూ అన్ని కులాలకు వర్గాలకు ఉన్నట్లుగానే బాలల కోసం పనిచేస్తే ఒక వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. దీనిపై ఆ పార్టీలు ఆలోచించాలి. దీనిద్వారా వాళ్ళ ద్వారా మనందరం కలిసి పనిచేయగలం. ప్రతి స్కూళ్లో 10 తరగతి పిల్లలను ఒక గ్రూప్‌గా చేసి ఈ వ్యవస్థపై వారి ప్రాంతంపై వారికి తెలియజేస్తే మంచి ఫలితం వస్తుంది. ప్రశ్నించే తత్వాన్ని పిల్లలకు చిన్ననాటి నుంచే అలవరచాలి.
baalala hakkulu chattaalu – DECCAN LAND
telamgaana resors senter aadhvaryamlo 14va charcha kaarya kramamlo bhagamga baalala hakkuluchattaalu ane amsampai charchanu hyderabadoleni himayathinagaremlo 'chandram' loo nirvahinchaaru. proe fatima alikhan, ar. venkatreddy (emvee foundation neshanal conveaner), muralii mohan (telamgaana baalala hakkula vedika adhya kshulu), endy rahimoddin (advaket), filips (baalala hakkula vedika), trsmc chairman yam. vedakumar taditarulu ee kaaryakramam loo paalgonnaaru.
ar.venkatreddy u
kadupulo unna bidda nundi modalu 1 sam baalabaalikalaku baalala hakkulu unnaayi. aa hakkulu gowravinchi amalu pariche prabhutvaalu untene prajaaswaamikam ani bhaavinchaali. 2011 lekkala prakaaram kotimandiki paiga sarigaa chaduvuleni vaare mana praantamlo unnaaru. 2u matrame padotaragati chadivina baalabaalikalu unnaaru. 72u madi baalalu padavataragati lopugaa chadivina vaare unnaaru. ilanti paristhiti chala pramaadakaram. baalalu tama balyanni badilo gadipinappude baalala hakkulu amalavutunnaayani artham. telamgaanalo koti 20 lakshala mandi baalabaalikalu unnaaru. graamam loki velli otarlu entamadi ante kachitamgaa chebutaaru cony baalala hakkula brundam vaaru pillalu entha mandi ani adigithe teluvanatuvanti paristhitullo prajaapratinidhulu, aa grama peddalu unnaaru. okatava taragatilo lakshala mandi cherithe 4 lakshala mandi matrame 10va taragatiki cherukuntunnaru. migata vaaru andaruu chaduvu maanestunnaaru. ilanti vaarini drapmeats antaaru. cony veeru drap avutsekaadu, wack avuts. rojurojuku entho mandi baalalu balakarmikuluga maarutunnaaru. mana samaajamlo mukhyamgaa ivaala baalabaalikala paina chinnachuupu, daadulu anekam jarugutunnaayi. balalahakkula ullanghanallo atyadhikamgaa balikale bali avutunnaaru. desamlo jarige balya vivaahaallo mana rashrtamlone adhikamgaa jarugutunnaayi. ilanti vaatitho baalalu ottidiki guri avutunnaaru. baalala hakkulanu manam haristunnam. aadutuu paadutuu pani bharam lekunda chaduvu nerchukovatame baalala hakku. adhi balyam. baalala hakkulu ante maaku telusu ani chala mandi anukuntaaru. kaani vaalla illallo koppadappudu, pani bhaaraalu mopinappudu idhi baalala hakkula ullanghana ani telisinaroju manandariki avagaahana unnatlu avutundi. ivaala enni kotlu budget pettina baalabaalikalaku kaavaalsina toilets kuudaa erpaatu chesukolenatuvanti dusthitilo manam unnam.
mohan..
baalala hakkula gurinchi matladatam ante 45u mandi janabha hakkula gurinchi matladatam. cony deenini manam vismari stunnam. pratyeka drushtipetti vaari hakkulu kapade baadhyata prabhutvaalapai undi. kabatti deenipai pratyeka drushti pettali. 1992loo antarjaatiiya odambadikalo desamloni pillalandarini rakshistam ani anni deshaalu santakam chesaayi. daanilooni 54 articalselo pradhaanamainadi jeevinche hakku. neti samaajamlo scaningle paeru meeda baalikalanu pindamgaa undagaane champestunnaru. roo.500 pedithe pillalanu ammadaaniki siddamgaa unnaaru. mana samaajamlo taruchu chustene unnam. poushti kaharam baalalaku andadamledu. baalalaku prabhutvaalu praadhaanyam ivvadamledu. prastuta budget valla praathamika vidyaku elanti upayogamledu. praathamika vidyanu hakkugaa cheyalani korutunnam. anekasaarlu udyamaalu chesam. 1 sanla lopala pillalaku hakkulu kalpinchi chaduvu cheppinchaali. 1 sam vaarini kuudaa balaluga pariganinchaalsi undagaa, 514 sanilugaa chattam chesaru. vaariki kuudaa nyaayam cheyadam ledu. badi eedu pillalu badiki vachi chaduvukovali anedaanni neraverchadamlo mana prabhutvaalu viphalam ayyai. kotaari kamishan comansecul vyavasthanu erpaatu cheyalani cheppindi. pratikshanam baalala gurinchi pratyeka drushti pettali. prabhutvam vaariki pillalapai elanti vidhaanam undane vidhaana prakatana cheyali. kagi pg vidya anedi uchitamgaa avasaram ledu, 1 inter varaku chaalu ani mem demand chestunnam. budget ledane saakutho nedu pillala bhavishyatnu galikodilestunnara. kendra prabhutvam juvenal justis auckenu 1 sam nunchi16 sanilaku kudistondi. 4 kotlamandi pillala hakkulu kaalaraastunnaaru. ee vidhamgaa kudim chadam kakunda deeniki tagina charyalu teesukovali. rashrtamlo deee volu, emeevolu saripada leru. hehch.em.lu leru. diet kaalejeelo trining ichevaaru leru. akkada tagina soukaryaalu levu. narayana khed loo oo balika roojoo 16 ki.mee. nadichi schoolleku velutundi. deeni gurinchi adigithe aame baadhatho edchindi. daadaapu sam kaalamlo paatasaala panidinaallo 2000 kilometerlu aame nadichi vellindi. i laa aneka graamaalu unnaayi. 12000 kilometerlu tirigina baala lanu pattinchukoru cony 1000, 200 kilometerlu tirigina vaaru mukhyamantrulu avutunnaaru. vidya hakku chattam vachaka 4 sanilaku espiciarrinu pettaaru. deentlo oka chairmannetho paatu naluguru sabhyulu undaali. cony deentlo mana rashrtamlo kameeshanare ledu. ilanti kamishanku ela firyaadu cheyali. deeniki chairmannu niyaminchaalsindigaa nivedinchinaa pattinchekune vaare leru. baala kaarmikulu entamandi unnaro telchi vaariki vidyaahakku kalpinchaali. prabhutvaalu ivaala balakarmikule lerane nivedikalu istunnayi. pillalaku saripada upaadhyaayulanu niyaminchi tagina badjetynu keta yinchaali. supreenkortu cheppinatlu 90u schoolallo baalikalaku taa yiletlu levu. vidyaarthulu taginantagaa lerane saakutho hetubaddheekarana paerita skoollane mooyalane prabhutvaala aalochana sarikaadu. ivaala skoollalo 4u matrame haajaru saatam namodu avutundi. migitaavaaranta polaallo panichesukuntunnaaru. madhyahna bhoja namlo poushtikaahaaram andinchadamledu. vidyaarthulaku saraina battalu levu. pillalanu gowravinchani, pattinchukoni e prabhutvam kuudaa prajaaswaamika prabhutvam kaadu. prajalugaa manandaram kuudaa mana vantu baadhyatagaa baalala hakkulanu kapadali.
filipse
manandaram rashrtamlo andari gurinchi matladatunnam. cony pillala gurinchi matladatamledu. janabhalo 40egaa unna pillalaku gurtimpu ivvaalsina avasaram leda? mahilalaku rakshanaku kalpinchi natlu pillalaku enduku kalpinchadamledu. ivaala pillalapai kuudaa atyaachaaraalu jaruputunnatuvanti durbhara paristhiti undi. mana pillalni manam kapadukolekapothe manam evarini rakshinchagalam. mana pillalni ela chusukuntamo andari baalalanu alaage chustu ra kshana kalpinchaali. ivaala balyam pratiroju pramaadamlo padipotundi. kotta rashrtamlo pillalaku kaavaalsina rakshanalu kottagaa manam erparu chukovali. anganmaadiilo pree praimari chaduvu jaragadamledu. preprimery vidyanu sarigaa nirvahinchadaaniki prabhutvam krushi cheyali. 196 clmpr chattam kinda baalakaarmikulanu pani maanpinchi badiloki cherpinchaali. videsaallo badieeedu pillalu bayata kanabadithe edho tappugaa bhaavistaaru. alanti vyavastha mana rashrtamlo ravalsina avasaram undi. pillalapaina laingika vedhimpulu desavyaaptamgaa jaru gutunnayi. mahilala rakshana istunnatlugaane baalalaku kuudaa rakshana kalpinchaali. deenini enduku prabhutvaalu marustunnaayi ani prasnim chaali. pillalapai elanti vedhimpulu jaragakunda unna rashrtamga undaali. mana pillalapaina elanti prema kanistaamo andari pillalapaina alanti premane chuupimchaali. prabhutvaalu pillala bhadratapai haami ivvali. pratee praantamlo polisulaku vaari paridhilooni pillalu, mahilalapaina vedhimpulu jaragakunda rakshinchaali ani manam suuchim china ee prabhutvaalu maatram alaa soochinchadamledu. ivaala pilla lanu skoollaku pampichaalante bhayapadutuu pampichaalsina paristhiti erpadindi. ilanti samajam avasaram manaku untundaa? surakshita telamgaana manaku kavali. rakshana lekapothe bangaaru telamgaana erpadinatlu kaadu. vidya hakku vaariki hakkugaa bhavinchela prachaaram cheyali. prati oollo schoolmu erpatuchesi sthaanikamgaa vaariki chaduvunu andinchaali. vaariki inti daggara chaduvutunnam ane anubhootini ivvali. 56 skoollu kalipi oka schoolugaa erpaatu cheyatam tappu. 1 ki.mee. lopu skoolu erpaatu cheyali. anni skoollalo vidyaapramaanaalu taggaayi. deentlo praivetu paatasaalalu yem teesipovatam ledu. anganmadi senter ani bordu untundi. cony teacher ravatamledu. vaaraaniki okasari vastaaru. garbhinulaku, 5 sanilopu pillalaku poushtika aahaaram andubaatu loki teleka potunnaru. jeetaalu teesukuntu panicheyakapovatam daarunamaina paristhiti. pedha prajalaku, pillalaku poushtika aahaaram andim chaali. pratiroju hyderabadenku 20mandiki paiga pillalu paaripoyi vastunnaaru. deeniki kaaranam brokerlu, vyaapaaraalu. ilanti vaarini baala kaarmikulugaa chestunnaru. vidya vyavasthanu marchukovali. bangaaru balyam kalpinchi vaariki rakshana kalpinchela vaari hakkulanu kapadali. vidyaarthulu pasninchetu vanti samajam ivaala mana rashrtamlo ravali. mana pillalu mana bhavishyat ane ninaadamtoe prabhutvam manandaram kalisi munduku vellaali. pillala anubhavaalu abhipraayaalu panchukonnanade bangaaru telamgaana saadhyamavu tundi. adhi ee vedika dwara jarugutundani aasistunnaanu.
ar.venctereddy
lekkala garadi dwara prabhutvaalu maaya chestunnayi. tappudu nivedikalu ichinavaarini sikshinchaali. pillalaku nyaayam cheyali. pillalu vaariki kaavaalsindi vaaru adigi teesukuntaaru. vaariki unnatuvanti swechhanu manam, mana prabhutvam kapadali. tallidandrulu kuuliinaalii chesi pillalanu praivetu paatasaalalaku pamputunnaaru. vaariki dabbu undikaadu, okapuuta pastulundi pampistunnaaru. alanti vaari tapananu gurtinchi balyanni prabhutvam rakshinchaali. vaari aakaam kshanu neraverchaali. raitukuuliilanu adigithe maa pillalu maalaage um dakudadu ani oke okka samadhanam chebutaaru. deenini manam grahinchaali. ivaala telamgaanalo puttalante pillalu samsayam chendakunda undela manam prajaaswaamikamgaa undaali. pillalaku nyaayam cheyadam dwara andariki nyaayam chesina vaallam avu taam. paatham cheppadam kante mundu pillalaku manam maryaadalu cheyali. selavula taruvaata terichina badini aadapillalatho oodpiste maryaada tappinatle, toiletlu lekapothe maryaada tappinatle ani grahinchaali.
rahimoddin
baalala hakkulakosam swachchanda samsthalu chestunna krushi, ilanti charchala dwara meeru chesina prati paadhanalanu prabhutvam drushtiki teesukuvelladaaniki nenu sadakrishi chestaanu. prabhutva adhikaarula alasatvam samanvaya lopam kaaranamgaa ivaala manam baalala hakkulapai matladukovalsina paristhiti erpadindi. prabhutva vaiphalyam pillapatla gowravam lekapovatam valana uncerisri chattam maargadarsakaalu ivaala maarumuula praantaaniki cheradam ledu. kaani adhe edaina vastuvu vaste maatram anni praantaalloki cherutundi. mana prabhutva vaiphalyam ela undo ee udha dwara telusukovacchu. prabhutvam pillalakosam em cheyalo prajala nunchi saamaajika samsthala salahalu suuchanalu ivvali. baalala hakkulaku meeru kalisiravali. 75u varaku pillalapai vedhimpulu skoollalone jarugutunnaayi. ivaala paatasaallo pillalaku rakshana ivvadam kaneesam toiletlu kuudaa erpaatu chesukoleka potunnam. toiletlu lekapovadam valla rodlapaina visarjana cheyalsina paristhiti erpadindi. pillalapai vedhimpulu jarigina, vidyaavyavasthalo lopalu unna maaku teliyajeste prabhutvam drushtiki teesuku velli takshanam charyalu teesukuntam. vidyaahakku chattaanni kapadatam, pillala vidyaahakkulu kaapaadataaniki maa kamishan tarufuna annirakaala sevalu andistam.
sabhikula prasnalu suuchanalu:
prasna : private paatasaalalanu prothsahinchadam entavaraku samanjasam? oka empy ee vaakhya chesaru. deenipai vislaeshana cheppandi?
jawabu: e prabhutvaalu vachina ee paristhiti maadu. endukante prabhutva punaadulu praivetu vyaktula chetullo unnaayi. vidya vyavastha mottam 23u budget minchadamledu. deentho private sectarne aasrayinchaalsi vastundi.
murali..
kaneesa vidyanu andinchadaaniki kendra rashrta prabhutvaalu oka chattam dwara deenipai munduku vellaali. vidyaavyavasthaloki pillalanu pampinchadam dwara taamu ela batakaali ane aalochanalu vaaru cheyagalaru kabatti ilanti chattaalni cheyagaligithe pillalaku nyaayam chesina vaallam avtam. entomandi kooli panichestuu vaari pillalanu private skoollaku pampistunnaaru. prabhutvaalu vaariki nyaayam cheyadamlo enduku viphalam avutunnayo aalochinchaali. desamloeento mandi pillalu tappipotunnaru. ilanti pillalanu bicchagaallugaa, veedhibaalalugaa, vikalaangulugaa chestunnaru. ilaa jaragakunda prabhutvaalu pratyeka drushtipettaali. prabhutva vidya vidhaanam andinchadamlo prabhutvaalu viphalam avutunnayi. prabhutva paatasaalalo chadive, chadivina anatha pillalaku vaari bhavishyathnaku, bratukuteruvuku elanti haami prabhutvaalu ivvatam ledu. chattamlo maarpulu chesi vaariki nyaayam cheyali. prabhutva paatasaallo maarpu ravalante prabhutvamlo panichestunna adhikaarulu, prajaapratinidhula pillalu prabhutva paatasaalallo chadavali. deentho aa paristhiti vaariki artham avutundi. mana vidyaavyavasthalo manalo mundugaa maarpu ravali. appude saamaajika spruhatho vidyaavantulantaa melagali. baalala hakkulu kapadali. kagi pg kakunda 112va taragagati varaku nirbandha vidya amalu parichi daani patishtagaa cheyali. baalala hakkulu kaapaadaalani veeriki vidya andaalani krushichestunna em.vi. foundationku abhinandanalu. roddu meeda veltunte trafic signal geetadaataamani poliisulu fine vasulu chestaaru. cony adhe signal daggara roopaayi, rendu roopaayila kosam adukkuntunna baalalu ee vyavasthaku kaanaraavataledu. ee paristhiti maari andaruu saamaajika konamlo aalochinchi baalala hakkulaku krushi cheyali. prabhutva gurtimpu laeni paatasaalalu anekam nadustunnaayi. deeni gurinchi adhikaarula drushtiki teesukuvellinaa pattinchukunna nathuduledu. kaneesam chaduvukunna tallidandrullo kuudaa baalala hakkula patla, vaari abhipraayaala patla kaneesa avagaahana undatam ledu.
mallishwari (jaamai usmania teacher)
prabhutva paatasaalallo pedavaari pillalu untaaru ane bhavanatho vaatini chinnachuupu chustunnaru. prajallo kuudaa prabhutva paatasaalalu ante ehyamaina bhavana erpadindi. pillallo aada, maga ane bhavanatho vaarini chudakudadu. pedha kutumbaallo tallidandrulu godavalu padatam valana aa prabhaavam pillalapai padi vaaru tappudaari padutunna ru. adhikaarulu swachchamaina manassutho manam yem cheyali, ela cheyali ane amsaalni drushtilo pettukoni panicheyaali. saamaanyu luga mana sahakaaram andinchaali. rojuku 20 mandi pillalu paaripoyi pattanaaniki rakunda enduku cheyalekapotunnam? vaariki vaari praantamlo enduku chaduvu cheppalekapotunnam? idhi andaram aalochinchaali. prabhutvam erpadindi kaani kaarya nirvaahaka vargam inka erpadaledu. iditvaralo erpadali. appude manam abhivruddhi chendutam.
ambedkar (oo.yu. reserch scaller)
graameena praantaallo balabalikallo vivaksha chuuputunnaaru. baluranu private paatasaalalloki pampiste baalikalanu prabhutva paatasaalalloki pampistunnaaru. nalgonda jilla jajireddy pallilo 67 taragatullo baalikalu patti erataniki veltunnaaru. ilaa okarini chusi okaru andaruu panulaku veltunnaaru. prabhutva paatasaalallo panichese teacherla pillalu entamandi prabhutva paatasaalalaku veltunnaaru? private paatasaalalaku prabhutva sahakaaram chala undi. nalgonda jilla jajireddy palli mandalamlo modal skoolu inka erpaatu kaaledu. vidyaasaakhamantri jillaalone ilanti paristhiti unte ela? ee vedika dwara matladina vishayaalu prabhutvaaniki teliyajeste prabhutvam avagaahanaku vachi nyayanni chestundani bhaavistunnaanu.
muralii:u
prabhutvaaniki baalala hakkulapai, vidyaamsthalaku sambandhinchina vaatipai suuchanalu, sahakaaraalu ivvataaniki siddamgaa unnam. pillala vishayamlo prabhutvam aalochinchaani korutunnam.
rahimoddin:..
rodlameeda aadukuntunna pillalaku sambandhinchina amsam maa drushtiki vachindi. deenipai charyalu teesukuntunnam. schoolle jarige daadulu, balakalapai daadulapai aria poliisulu charyalu teesu kovalani prabhutvam suuchimchimdi. rakshana kosam poliisulu munduku ravalani cheppindi prabhutvam. saamaajika vettalu prajalu andaru kamishan drushtiki mee praantamlooni prabhutva gurtimpu paatasaalala vivaraalu samasyalu, baalala hakkulapaina sambandhinchinavi teesuku vaste charyalu teesukuntam.
andaru kalistene baalala hakkulu vidya vyavasthalo maarpu teesukuraagalam kabatti andaruu bhaagaswaamulu ayi munduku saagaali. prati rajakeeya paartiiloonuu anni kulaalaku vargaalaku unnatlugaane baalala kosam panicheste oka vyavasthanu erpaatu chesukovali. deenipai aa paarteelu aalochinchaali. deenidwara vaalla dwara manandaram kalisi panicheyagalam. prati skoollo 10 taragati pillalanu oka groopmagaa chesi ee vyavasthapai vaari praantampai vaariki teliyajeste manchi phalitam vastundi. prasninche tatvaanni pillalaku chinnanati nunche alavarachaali.