(మరియు అతిపెద్ద నగరం) జగ్రెబ్
క్రోయాట్స్ క్రీ.శ 7 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ప్రస్తుత క్రొయేషియా ప్రాంతానికి వచ్చారు. వారు 9 వ శతాబ్దం నాటికి రెండు డచీలుగా రాజ్యాలను నిర్వహించారు. 925 నాటికి టోమిస్లావ్ మొట్టమొదటి క్రోయేషియన్ రాజుగా అవతరించి క్రొవేషియాను రాజ్య స్థితిని అభివృద్ధి చేసాడు.తరువాత క్రొయేషియా రాజ్యం దాదాపు రెండు శతాబ్దాలుగా దాని సార్వభౌమత్వాన్ని నిలుపుకుంది. కింగ్స్ నాలుగవ పీటర్ క్రీస్మిర్, డిమితార్ జివోనిమిర్ల పాలనలో శిఖరాన్ని చేరుకుంది. క్రొయేషియా 1102 లో హంగేరితో " పర్సనల్ యూనియన్ " లో ప్రవేశించింది. 1527 లో ఒట్టోమన్ల విజయంతో క్రొయేషియన్ పార్లమెంట్ హబ్స్‌బర్గ్ హౌస్ మొదటి ఫెర్డినాండ్‌ను క్రొయేషియన్ సింహాసనం కొరకు ఎన్నుకుంది. 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో దేశంలోని భూభాగాలు ఫ్రెంచ్ ఇలియరియన్ ప్రావింసులుగా విభజించబడ్డాయి.ఆస్ట్రియా-హంగేరి, బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా వైపు ఆక్రమించుకుంది-ఇది 1878 బెర్లిన్ ఒప్పందం ద్వారా పరిష్కరించబడింది. 1918 లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత క్రొయేషియా ఆస్ట్రియా-హంగరీ నుంచి విడిపోయిన స్లోవేనియా, క్రోయేషియా,సెర్బియా యుగోస్లేవియా రాజ్యంలో విలీనం చేయబడ్డాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో ఫాసిస్ట్ ఇటలీ మరియు నాజి జర్మనీ మద్దతు ఇచ్చిన ఒక ఫాసిస్ట్ క్రొయేషియన్ తోలుబొమ్మ రాజ్యం ఉనికిలో ఉంది. యుద్ధం తరువాత క్రొయేషియా ఒక వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా రాజ్యాంగ సామ్యవాద యురోస్లావియా సోషలిస్ట్ ఫెడరల్ రిపబ్లిక్ సమాఖ్య రాజ్యాంగంగా మారింది. 1991 జూన్ 25 న క్రొయేషియా స్వతంత్రాన్ని ప్రకటించింది. అదే సంవత్సరంలో అక్టోబరు 8 న రాజ్యాంగ నిర్మాణ స్థాయిలో పూర్తిగా అమలులోకి వచ్చింది.
క్రొయేషియా అనేది ఒక పార్లమెంటరీ వ్యవస్థగా ఉంది. ఒక అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో జాబితాలో ఉంది. ఐరోపా సమాఖ్య, ఐక్యరాజ్యసమితి, కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఐరోపా,నాటో, వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్, మధ్యధరా యూనియన్ వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది.ఐఖ్యరాజ్య సమితి శాంతి పరిరక్షక దళాలలో చురుకైన భాగస్వామిగా, క్రొయేషియా ఆఫ్గనిస్తాన్‌లో నాటో- నేతృత్వంలోని మిషన్‌కు సైనిక దళాలు అందించారు. మరియు 2008-2009 వరకు ఐఖ్యరాజ్య సమితి భద్రతా మండలిలో శాశ్వత స్థానం పొందలేదు. 2000 నుండి క్రొయేషియన్ ప్రభుత్వం నిరంతరంగా పాన్-యూరోపియన్ కారిడార్లతో పాటు రవాణా మార్గాలు మౌలిక సదుపాయాల కొరకు నిరంతరం పెట్టుబడి పెట్టింది.
ఆర్ధికవ్యవస్థలో సేవా రంగం క్రొయేషియా ఆధిపత్యం చేస్తుంది. తరువాత స్థానాలలో పారిశ్రామిక రంగమూ వ్యవసాయం ఉన్నాయి. ఆదాయానికి ముఖ్యమైన వనరుగా వేసవి కాలంలో అనుకూలంగా ఉండే అంతర్జాతీయ పర్యాటక రంగం ఉంది. క్రొయేషియా ప్రపంచంలో 18 వ అత్యంత ప్రసిద్ధ పర్యాటక కేంద్రంగా ఉంది. ప్రభుత్వ ఆర్థికవ్యవస్థలో గణనీయమైన పాత్రవహిస్తున్న పర్యాటకరంగాన్ని ప్రభుత్వం నియంత్రిస్తూ ఉంది. ఐరోపా సమాఖ్యలో క్రొయేషియా అతి ముఖ్యమైన వాణిజ్య భాగస్వామిగా ఉంది. క్రొయేషియాలో అంతర్గత వనరులు శక్తి దేశానికి అవసరమైన విద్యుత్తులో అధిక భాగాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి; మిగిలినది దిగుమతి చేసుకొన బడుతుంది. క్రొయేషియా సాంఘిక భద్రత, సారస్వతిక ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ, ఉచిత ప్రాధమిక మరియు మాధ్యమిక విద్యను అందిస్తుంది.అదే సమయంలో అనేక ప్రజా సంస్థలు మరియు కార్పొరేట్ పెట్టుబడుల ద్వారా మీడియా మరియు ప్రచురణల సంస్కృతికి మద్దతు ఇస్తుంది.
2.2 గ్రీకు మరియు రోమన్
2.4 హబ్స్‌బర్గ్ రాజవంశం మరియు ఆస్ట్రియా- హంగరీ (1538–1918)
క్రొయేషియా అనే పేరు లాటిన్ క్రోషియా నుండి వచ్చింది. బ్రునిమిర్ శాసనంలో ధృవీకరించబడిన డ్యూక్స్ క్రూటర్ ("డ్యూక్ ఆఫ్ ది క్రోట్స్") ప్రతిపాదించిన ప్రోటో-స్లావిక్ " క్సర్వాట్ - ( క్సర్వాటు) లేదా క్సొర్వాటు ( క్సర్వాట్ ) నుండి ప్రతిపాదించబడిన కామన్ స్లావిక్ కాలం నాటి క్సొర్వాట్ నుండి మెటాటిస్సిస్ ద్వారా ఉత్తర-స్లావిక్ క్స్రొవాట్ - దాని మూలంగా ఉంది.[3]ఈ పేరు మూలం అస్పష్టంగా ఉంది. కానీ స్లావిక్ తెగకు కేటాయించిన గోథిక్ లేదా ఇండో-ఆర్యన్ పదంగా భావించబడుతుంది. [4] క్రొయేషియన్ ఎత్నోనియో క్స్ర్వాట్ పురాతన సంరక్షిత రికార్డు వ్యత్యాసంగా ఉంది. ఇది జ్వన్మిర్ (జ్వొన్మిర్ క్రొయేషియన్ రాజు") లో బాస్కా టాబ్లెట్లో ధృవీకరించబడింది. [5]
లాటిన్ పదం మొట్టమొదటి ధృవీకరణ 852 నుండి డ్యూక్ ట్రిప్మిర్ చార్టర్కు ఆపాదించబడింది. అసలైనది కోల్పోయి కేవలం 1568 కాపీ భద్రపరచబడి ఉంది. అందువలన ఈ వాదం ప్రామాణికత సందేహాలకు దారితీస్తుంది.[6] పురాతనమైన సంరక్షించబడిన శిలా శాసనం బెన్కోవక్ సమీపంలోని 9 వ శతాబ్దానికి చెందిన బ్రాంమిర్ శిలాశాసనం " డ్యూక్ బ్రాంమిర్ డక్స్ " క్రూటర్వామ్గా శైలిలో ఉంది. ఈ శిలాశాసనం ఖచ్చితమైనదిగా విశ్వసించబడలేదు. కాని బ్రాంకిర్ పాలన (879-892) కాలం నాటిదని భావిస్తున్నారు.[7]
క్రొయేషియా అని పిలువబడే ప్రాంతం చరిత్ర పూర్వ కాలమంతా మానవనివాసిత ప్రాంతంగా ఉంది.ఉత్తర క్రొయేషియాలో మధ్య పాలియోలిథిక్ కాలం నాటి నీన్దేర్తల్ శిలాజాలు త్రవ్వి తీయబడ్డాయి. వీటిని అత్యంత ప్రసిద్ధమైనవిగా అత్యుత్తమమైన పురాతన వస్తువులను అందించిన ప్రాంతంగా గుర్తించబడిన క్రిప్నాలోని కనుగొన్నారు. [8] దేశం అన్ని ప్రాంతాలలో అనేక నియోలిథిక్, చాల్కోలైథిక్ సంస్కృతుల అవశేషాలు కనుగొనబడ్డాయి. [9]ఉత్తర క్రొయేషియా నదీ లోయలలో పురాతత్వ ప్రదేశాలు అతిపెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నాయి. ఇక్కడ గుర్తించిన అత్యంత ముఖ్యమైన సంస్కృతులలో స్టార్సెవో, వూచెడోల్ మరియు బాడెన్ సంస్కృతులు ఉన్నాయి. [10][11] ఈ ప్రాంతాలలో ఇనుప యుగం ప్రారంభ కాలం నాటి ఇలియరియన్ హాల్‌స్టాట్ సంస్కృతి, సెల్టిక్ లా టేనే సంస్కృతి జాడలు ఉన్నాయి.[12]
గ్రీకు మరియు రోమన్[మార్చు]
చాలాకాలం తర్వాత ఈ ప్రాంతంలో లిబర్నియన్లు, ఇల్లీరియన్లు స్థిరపడ్డారు. అయితే కొర్కులా, హర్వర్‌లో [13] విస్ దీవుల్లో మొట్టమొదటి గ్రీకు కాలనీలు స్థాపించబడ్డాయి.[14]క్రీ.శ. 9 లో నేటి క్రొయెషియా భూభాగం రోమన్ సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది. క్రీ.శ. 305 లో డియోక్లెటియన్ చక్రవర్తి పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు స్పిట్‌లో ఒక పెద్ద భవంతిని నిర్మించాడు. [15]5 వ శతాబ్దంలో పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యం చివరి చక్రవర్తులలో ఒకరైన జూలియస్ నెపోస్ పాలస్ నుండి తన చిన్న సామ్రాజ్యాన్ని పాలించాడు. [16] ఇది 7 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధంలో అవార్, క్రొయేట్ దండయాత్రలతో ముగింపుకు వచ్చింది.దండయాత్రలలో దాదాపు అన్ని రోమన్ పట్టణాల నాశనం అయ్యాయి. రోమన్‌లో బ్రతికి బయటపడ్డ వారు తీర ప్రాంతాలు, ద్వీపాలు, పర్వతాల వంటి మరింత అనుకూలమైన ప్రదేశాలకు వెళ్ళిపోయారు. ఎపిడారుం నుండి డబ్రోర్నిక్ నగరం బయటపడింది.[17]
చివరికి క్రొయేషియా పన్నోనియా మరియు డచీ క్రోషియా అనే రెండు రాజ్యాలు ఏర్పడ్డాయి. వీటిని లియుడివిట్ మరియు బోర్న పరిపాలించారు. 818 లో ప్రారంభించిన ఐన్హార్డ్ గాథల ద్వారా ఇది ధృవీకరించబడింది. ఈ రికార్డ్ ఆ సమయంలో క్రొయేషియన్ రిమమ్స్, ఫ్రాన్సియా ప్రాదేశిక రాజ్యాల మొదటి పత్రం సూచిస్తుంది.[20]
రెండు దశాబ్దాల తరువాత మిస్లావ్ పాలనలో ఫ్రాంకిష్ అధికారం ముగిసింది.[21] ఏడవ కాన్స్టాంటైన్ ప్రకారం 7 వ శతాబ్దంలో క్రోయాట్స్ క్రైస్తవీకరణ ప్రారంభమైంది. సాధారణంగా క్రైస్తవీకరణ 9 వ శతాబ్దంలో సంబంధం కలిగి ఉంది కనుక ఇది వివాదాస్పదంగా ఉంది. [22] పోప్ గుర్తించిన మొట్టమొదటి స్థానిక క్రొయేషియన్ పాలకుడు డ్యూక్ బ్రాంమిర్ 879 జూన్ 8 న ఎనిమిదవ పోప్ జాన్ పాపల్‌ చేత గుర్తించబడ్డాడు.[7]క్రొయేషియా మొదటి పాలకుడు టోమిస్లావ్‌ను పదవ పోప్ జాన్ ఉత్తరాది క్రొయేషియా రాజ్యంలో ఉత్తర ప్రాంతంలో రాజుగా గుర్తించాడు.హంగేరియన్, బల్గేరియన్ దండయాత్రలను టోమిస్లావ్ ఓడించి క్రొయేషియన్ రాజుల ప్రభావాన్ని వ్యాప్తి చేసేడు.[23] మధ్యయుగ క్రొయేషియన్ రాజ్యం 11 వ శతాబ్దంలో నాలుగవ పీటర్ క్రిష్‌మిర్,(1058-1074) దిమితార్ జ్వోనిమిర్ (1075-1089) పాలనలో శిఖరానికి చేరుకుంది.[24] 1091 లో రెండవ స్టాజీన్ మరణించినప్పుడు ట్రిప్మిరోవిక్ రాజవంశం ముగిసిన తరువాత హంగరీలోని మొదటి లాడిస్లాస్‌ క్రొయేషియన్ కిరీటాన్ని కోరుకున్నాడు. దీనిని వ్యతిరేకించిన ప్రతిపక్షం నాయకత్వం సాగించిన యుద్ధం (క్రొయేషియా హంగరీ యుద్ధం) తరువాత " పర్సనల్ యూనియన్‌ " మద్ధతుతో 1102 లో కొలొమాన్ పాలన ఏర్పడడానికి దారితీసింది. [25]తరువాతి నాలుగు శతాబ్దాల్లో క్రొయేషియా రాజ్యం సాబర్ (పార్లమెంట్) నియమించిన బాన్ (వైస్రాయి) చేత పాలించబడింది.[26]
ఈ కాలంలో తీర ప్రాంతాలపై నియంత్రణ కోసం వెనిస్ రిపబ్లిక్‌కు వ్యతిరేకంగా ఒట్టోమన్ విజయం తరువాత పాలనకు ముప్పు పెరిగింది. 1428 నాటికి వెనిటియన్లు స్వతంత్రంగా మారిన డబ్రోవ్నిక్ నగరాన్ని మినహాయించి డాల్మాటియాలో చాలా వరకు నియంత్రణ సాధించారు. 1493 క్రిబ్వా యుద్ధం, 1526 యుద్ధం మోహాక్ల యుద్ధంకు దారితీశాయి. రెండూ యుద్ధాలు నిర్ణయాత్మకంగా ఒట్టోమన్ విజయాలతో ముగిశాయి. కింగ్ రెండవ లూయిస్ మొహాలస్‌లో మరణించాడు. 1527 లో సెటిన్‌లో క్రొయేషియన్ పార్లమెంటు సమావేశం అయ్యారు.క్రొయేషియాకు రక్షణ కల్పించే పరిస్థితిలో క్రొయేషియాకు కొత్త పాలకుడుగా " హబ్స్బర్గ్ హౌస్ " మొదటి ఫెర్డినాండ్‌ను ఎంచుకున్నాడు. [26][27] ఈ కాలంలో ఫ్రాంకోపాన్ మరియు జ్రింసి కుటుంబాలు వంటి ప్రముఖ ప్రభువుల పురోగతి ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది మరియు అంతిమంగా ఈ రెండు కుటుంబాల నుండి అనేక నిషేధాలు వచ్చాయి. [28]
హబ్స్‌బర్గ్ రాజవంశం మరియు ఆస్ట్రియా- హంగరీ (1538–1918)[మార్చు]
నిర్ణయాత్మక ఒట్టోమన్ విజయాల తరువాత 1538 లో ఏర్పడిన విభజనతో క్రొయేషియా పౌర, సైనిక భూభాగాలుగా విడిపోయింది. సైనిక భూభాగాలను క్రొయేషియన్ మిలటరీ ఫ్రాంటియర్ అని పిలుస్తారు. ఇది ప్రత్యక్షంగా ఇంపీరియల్ నియంత్రణలో ఉన్నాయి. క్రొయేషియన్ భూభాగంలో ఒట్టోమన్ పురోగమనాలు 1593 యుద్దం వరకు కొనసాగాయి. మొదటి నిర్ణయాత్మక ఒట్టోమన్ ఓటమి, సరిహద్దుల స్థిరీకరణ జరిగింది.[27]
గ్రేట్ టర్కీ యుద్ధ సమయంలో (1683-1698) స్లొమోనియా తిరిగి పొందబడింది. కానీ ఒట్టోమన్ విజయం ముందు క్రొయేషియాలో భాగమైన పశ్చిమ బోస్నియా క్రొయేషియన్ నియంత్రణకు వెలుపల ఉంది. [27] ప్రస్తుతం ఈ రెండు దేశాల మధ్య సరిహద్దుగా ఉంది. దక్షిణ భాగమైన డాల్మాటియా సరిహద్దును అదే విధంగా ఐదవ మరియు ఏడవ ఒట్టోమన్-వెనీషియన్ యుద్ధాలు నిర్ణయించాయి. [29]
క్రొయేషియన్ మిలటరీ ఫ్రాంటియర్లో సైనిక సేవలను అందించడానికి హబ్స్బర్గర్లనూ, బోస్నియా, సెర్బియా క్రైస్తవ జనాభాను ప్రోత్సహించారు. 1690 మరియు 1737-39 నాటి గ్రేట్ సెర్బ్ మైగ్రేషన్స్ సమయంలో ఈ ప్రాంతంలో సెర్బ్ వలసలు పెరిగాయి. [31]క్రొయేషియన్ పార్లమెంట్ రాజు మూడవ చార్లెస్ ప్రాగ్మాటిక్ శాన్షన్‌కు మద్దతు ఇచ్చాడు. 1712 లో తమ సొంత ప్రాగ్మాటిక్ శాన్షన్‌ కొరకు సంతకం చేసాడు.[32] తదనుగుణంగా చక్రవర్తి క్రొయేషియా రాజ్యం అన్ని హక్కులు మరియు రాజకీయ హక్కులను ఇచ్చి గౌరవిస్తాననీ, క్వీన్ మరియా థెరిస్సా క్రొయేషియన్ విషయాల్లో గణనీయమైన కృషి చేసానని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
1797 - 1809 మధ్యకాలంలో మొదటి ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యం క్రమంగా మొత్తం తూర్పు అడ్రియాటిక్ తీరప్రాంతాలను ఆక్రమించింది. దాని అంతర్విభాగం వెనీషియన్, రగుసన్ రిపబ్లిక్స్ను ఆక్రమించి ఇల్య్రియన్ ప్రావింసులను స్థాపించింది. [27] ప్రతిస్పందనగా రాయల్ నావి అడ్రియాటిక్ సముద్రం దిగ్బంధం చేయడం 1811 లో యుద్ధానికి దారితీసింది. [33] 1813 లో ఐలియరియన్ ప్రావిన్సెస్ ఆస్ట్రియన్ల చేత బంధింపబడింది. 1815 లో వియన్నా కాంగ్రెస్ సమావేశం తరువాత ఆస్ట్రియన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం అయ్యింది. ఇది డాల్మాటియ సామ్రాజ్యం స్థాపనకు దారితీసింది. క్రోయేషియా లిటొరాల్ క్రోయేషియా సాంరాజ్యంలో విలీనం అయింది. [34]1830 - 1840 లలో రొమాంటిక్ జాతీయవాదం సామ్రాజ్యంలోని దక్షిణ స్లావ్ల ఐక్యతను సమర్ధించే ఒక రాజకీయ, సాంస్కృతిక ప్రచారమైన క్రొయేషియన్ నేషనల్ రివైవల్కు ప్రేరణ కలిగించింది. ఇది క్రొయేషియన్ సాహిత్యం, సంస్కృతిని ప్రోత్సహించడంతోపాటు హంగేరికి విరుద్దంగా ఒక ప్రామాణిక భాష స్థాపన దాని ప్రాధమిక దృష్టిగా ఉంది.[35] హంగేరియన్ విప్లవం సమయంలో (1848) క్రొయేషియా ఆస్ట్రియన్లతో పాటు బాన్ జోసిప్ జలసిక్ 1849 లో హంగేరియన్ దళాలను ఓడించటానికి సహాయం చేసి జర్మనీకరణ విధానం ఉపయోగించాడు.[36]
1860 నాటికి పాలసీ విఫలమయ్యింది 1867 నాటికి ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ రాజీకి దారితీసింది. ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం మరియు హంగరీ సామ్రాజ్యం కిరీటాల మధ్య ఒక " పర్సనల్ యూనియన్ " ఏర్పడింది. ఈ ఒప్పందం హంగరికు క్రొవాషియా హోదాను విడిచిపెట్టి, క్రొయేషియా, స్లొవేనియా రాజ్యాలు ఏకీకృతమయ్యాయి. 1868 నాటి క్రొయేషియన్-హంగేరియన్ సెటిల్మెంట్ ఈ స్థితి పరిష్కరించబడింది. [37] డాల్మాటియ సామ్రాజ్యం వాస్తవంగా ఆస్ట్రియా నియంత్రణలో ఉంది. రిజెకా 1779 లో ప్రవేశపెట్టిన కార్పస్ వేర్పాటు హోదాను నిలుపుకుంది. [25]1878 బెర్లిన్ ఒప్పందం నిబంధనల ప్రకారం తరువాత ఆస్ట్రియా-హంగేరీ, బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాను ఆక్రమించిన తరువాత క్రొయేషియన్ మిలటరీ ఫ్రాంటియర్ నిషేధించబడింది. తరువాత ఈ భూభాగం క్రొయేషియన్-హంగేరియన్ స్థావరంగా ఉంది.[27] 1881 లో క్రొయేషియాకు తిరిగి వచ్చింది.[38][39] ఆస్ట్రియా-హంగరీని సంస్కరించడానికి పునరుద్ధరించడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు మొదటి ప్రంపంచ యుద్ధం కారణంగా నిలిపివేయబడ్డాయి.[40]
యుగోస్లేవియా (1918–1991)[మార్చు]
1918 అక్టోబర్ 29 న క్రొయేషియన్ పార్లమెంట్ (సాబర్) స్వతంత్రాన్ని ప్రకటించింది. కొత్తగా ఏర్పడిన ప్రభుత్వంలో స్లోవేనియన్లు, క్రోయేషియన్లు మరియు సెర్బులు[26] చేరడానికి నిశ్చయించారు. ఇది 1918 డిసెంబర్ 4 న సెర్బియా రాజ్యం యూనియన్లోకి ప్రవేశించింది. సెర్బులు, క్రొయేషియన్లు, స్లోవేనేలు [41]క్రొయేషియా పార్లమెంట్ సెర్బియా మరియు మాంటెనెగ్రోలతో ఏకం చేయడం అన్న నిర్ణయాన్ని ఆమోదించలేదు. [26] 1921 రాజ్యాంగంలో దేశం ఏకీకృత దేశంగా నిర్వచించబడింది. చారిత్రాత్మకంగా క్రొయేషియన్ పార్లమెంటు పరిపాలనా విభాగాల రద్దు చేసి క్రొయేషియన్ స్వయంప్రతిపత్తిని సమర్థవంతంగా ముగించింది.
స్టెప్పన్ రాడిక్ నేతృత్వంలో అత్యధికంగా ప్రజామద్ధతు ఉన్న జాతీయ రాజకీయ పార్టీ " క్రొయేషియన్ పీసెంట్ పార్టీ " (హెచ్.ఎస్.ఎస్.)ని నూతన రాజ్యాంగాన్ని వ్యతిరేకించింది. [42]
1928 లో జాతీయ అసెంబ్లీలో రాడిక్‌ను హత్య చేయడంతో రాజకీయ పరిస్థితి మరింత క్షీణించించింది.తరువాత ఇది జనవరి 1929 లో కింగ్ అలెగ్జాండర్ నియంతృత్వ పాలనకు దారి తీసింది.[43]1931 లో రాజ్యాంగం మరింత సమైక్య రాజ్యాంగాన్ని విధించి దేశం పేరును యుగోస్లేవియా మారడంతో నియంతృత్వం అధికారికం చేయడంతో ముగిసింది.[44]
వ్లాడ్కో మేసీక్ నేతృత్వంలో ఉన్న హెచ్.ఎస్.ఎస్. యుగోస్లేవియా సమాఖ్యీకరణకు మద్దతునివ్వడం కొనసాగించింది. దీని ఫలితంగా 1939 ఆగస్టు " చిత్కోవిక్-మచెక్ " ఒప్పందం ఆధారంగా క్రొయేషియా బానోవినా స్వయంప్రతిపత్తి కలిగించబడింది. స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన క్రొయేషియాలో యుగోస్లావ్ ప్రభుత్వం రక్షణ, అంతర్గత భద్రత, విదేశాంగ వ్యవహారాలు, వాణిజ్యం, రవాణా నియంత్రణను కొనసాగించింది. అయితే ఇతర అంశాలు క్రొయేషియన్ సాబోర్ మరియు కిరీటధారణ చేసిన బాన్‌కు మిగిలాయి. [45]
1941 ఏప్రెల్‌లో యుగోస్లేవియాను జర్మనీ మరియు ఇటలీలు ఆక్రమించాయి. ఆక్రమణ తరువాత భూభాగం క్రొయేషియా, బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా మరియు సిర్మియా ప్రాంతాలు " స్వతంత్ర క్రొయేషియా రాజ్యం " (ఎన్.డి.హెచ్)గా ఒక నాజి-మద్దతుగల తోలుబొమ్మ రాజ్యంగా మార్చబడింది. ఇటలీ డాల్మాటియా భాగాలు ఇటలీలో విలీనం చేయబడ్డాయి.ఉత్తర క్రొయేషియన్ ప్రాంతాలు బర్జాజ మరియు మెడిమూర్జె హంగరీలో విలీనం చేయబడ్డాయి.[46] ఎన్.డి.హెచ్. పాలనకు ఆంటే పావెలిక్ మరియు అల్ట్రానికేషనలిస్ట్ ఉస్తాసా నాయకత్వం వహించారు. ఉస్తాసా పాలన సెమిట్ వ్యతిరేక చట్టాలను ప్రవేశపెట్టింది. ఎన్.డి.హెచ్. సెర్బ్ మరియు రోమనిక్ నివాసితులపై జాతి ప్రక్షాళన మరియు జాతి నిర్మూలన ప్రచారం నిర్వహించింది. ఇది జసనోవాక్ మరియు స్టార గ్రాడిస్కా కాన్సంట్రేషన్ శిబిరాలచే ఉదహరించింది. [47]దేశంలో 39,000 మందిలో యూదులు 9,000 మనుగడలో ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది. మిగిలినవారిని స్థానిక అధికారులు మరియు జర్మన్ సైన్యం హతమార్చడానికి జర్మనీకి పంపబడ్డారు. [48] క్రోయేషియన్, సెర్బియా మూలాల గురించిన ఖచ్చితమైన అభిప్రాయాలలో విభేధాలు ఉన్నాయి.[49]
1941 జూన్ 22 న ఒక ప్రతిఘటన ఉద్యమం వెంటనే ఉద్భవించింది. [50] సిజాక్ సమీపంలో పార్టిసయన్ డిటాచ్మెంట్ పేరుతో మొదటి సిసాక్ డిటాచ్మెంటూ రూపొందించబడింది. ఆక్రమిత ఐరోపాలో ప్రతిఘటన ఉద్యమం రూపొందించిన మొట్టమొదటి సైనిక విభాగమిది.[51] ఇది యుగోస్లేవ్ పార్టిసియన్ ఉద్యమ ప్రారంభానికి కారణమైంది. కమ్యూనిస్ట్ బహుళ జాతి వ్యతిరేక ఫాసిస్ట్ నిరోధక బృందానికి జోసిప్ బ్రోజ్ టిటో నాయకత్వం వహించాడు. [52] ఈ ఉద్యమం త్వరితగతిన పెరిగింది. 1943 డిసెంబర్‌లో టెహ్రాన్ కాన్ఫరెంసులలో పార్టిసన్లు మిత్రరాజ్యాలు నుండి గుర్తింపు పొందారు.[53]
యుగోస్లేవియా నియంత్రణలో లాజిస్టిక్స్, పరికరాలు, శిక్షణ, వైమానిక దళంలో మిత్రరాజ్యాల మద్దతు, సోవియట్ దళాల సహాయంతో 1944 లో జరిగిన బెల్గ్రేడ్ యుద్ధంలో పాల్గొన్నారు. 1945 మే నాటికి ఇటలీ మరియు ఆస్ట్రియా సరిహద్దు ప్రాంతాలు నిర్ణయించబడ్డాయి. యుస్టాస్వ్ సభ్యులు, అలాగే క్రోయేషియా శరణార్థులు, యుగోస్లేవ్ పార్టిసన్స్ చేత చంపబడ్డారు.[54]
1944-1980 వరకు జొసిప్ బ్రొజ్ టిటో ఎస్.ఎఫ్.ఆర్ యుగోస్లేవియాకు నాయకత్వం వహించాడు;చిత్రపటం: బ్రిటోయి లో ఎలియనోర్ రూజ్వెల్ట్తో టిటో 1953.
ఇంకా యుద్ధం సమయంలో ఎన్.డి.హెచ్. భూభాగంలో ఉస్తసె గణనీయమైన సంఖ్యలో సెర్బులను చంపారు. మిడ్లార్కీ పాలనలో చంపబడిన సెర్బుల సంఖ్య కనీసం 5 లక్షలు ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది.[57] అయితే ఈ సంఖ్య బోగోల్జుబ్ కోచోవిక్ మరియు వ్లాదిమిర్ జర్జవిక్ అంచనాకు విరుద్ధంగా ఉంది.కోచోవిక్ అంచనాల ఆధారంగా యుగోస్లేవ్ భూభాగం అంతటా చంపబడిన మొత్తం సెర్బుల మొత్తం సంఖ్య 4,87,000. అయితే జర్జావిక్ అంచనాలను అనుసరించి ఈ సంఖ్య 5,30,000. యుజోస్లావ్ పార్టిసిన్‌లో 82,000 మంది, 23,000 మంది యాక్సిస్ సహచరులు ఎన్.డి.హెచ్. కారణంగా మరణించగా 25,000 మంది టైఫాయిడ్ అంటువ్యాధి కారణంగా మరణించారు. 45,000 మందిని జర్మన్లు ​​హతమార్చారు. ఇటాలియన్లు 15,000 మందిని చంపారని జర్జవిక్ సూచించింది. సంయుక్త రాష్ట్రాల సెన్సస్ బ్యూరో మేయర్స్ మరియు కాంప్బెల్ మొత్తం యుగోస్లావ్ నష్టాల అంచనాలను కోచోవిక్ మరియు జర్జవిక్ అంగీకరించాయి.[58] సాయుధ ప్రతిఘటన సభ్యులగా, లేదా యాక్సిస్ సహకారులుగా గాని, క్రొయేషియన్ ఫాసిస్ట్ పాలన ఫలితంగా ఎన్.డి.హెచ్.లో చంపబడిన క్రోయాట్స్ సంఖ్య సుమారుగా 2,00,000 గా ఉంది. [49][59] చంపబడ్డవారిలో కొన్ని వేలమంది చెట్నిక్స్ చేతిలో చంపబడ్డారు. చాలామంది క్రొయేషియన్ చరిత్రకారులు మరణించిన వారి సంఖ్య 3,000 నుండి 3,500 ఉండవచ్చని పేర్కొన్నారు. మధ్యకాలంలో క్రొయేషియా ఆధునిక భూభాగంలో చెట్నిక్స్ చేత చంపబడిన క్రోయాట్స్ సంఖ్య యుగోస్లేవియా మొత్తంలో 18,000 నుండి 32,000 (యుద్ధవీరులు మరియు పౌరులు)మంది క్రోయేషియన్లు ఉన్నారని క్రోయేషియా అంచనా వేసింది.[60]
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత క్రొయేషియా కమ్యూనిస్టుల చేత పరిపాలించిన ఎస్.ఎఫ్.ఆర్. యుగోస్లేవియా ఏకైక-పార్టీ సోషలిస్టు ఫెడరల్ యూనిట్‌గా మారింది. కానీ సమాఖ్యలో స్వతంత్రతను కలిగి ఉంది. 1967 లో క్రొయేషియన్ రచయితలు మరియు భాషావేత్తలు క్రొయేషియన్ భాషకు అధిక స్వయంప్రతిపత్తి అవసరమని క్రొయేషియన్ ప్రామాణిక భాష స్థితి, పేరుపై ఒక ప్రకటనను ప్రచురించారు. [61] ఈ డిక్లరేషన్ యుగోస్లావ్ ఆర్ధిక వ్యవస్థ విస్తృత పౌర హక్కులు, వికేంద్రీకరణను కోరుతూ జాతీయ ఉద్యమానికి దోహదం చేసింది. 1971 క్రొయేషియన్ స్ప్రింగ్ యుగోస్లావ్ నాయకత్వం అణిచివేతతో ముగిసింది. [62] అయినప్పటికీ 1974 యుగోస్లావ్ రాజ్యాంగం ఫెడరల్ విభాగాలకు అధిక స్వయంప్రతిపత్తి ఇచ్చింది. ప్రధానంగా క్రొయేషియన్ ఉద్యమ లక్ష్యాన్ని నెరవేర్చింది. సమాఖ్య విభాగాల స్వాతంత్ర్యం కోసం ఒక చట్టపరమైన ఆధారం అందించింది. [63]
1980 లో యుగోస్లేవ్ అధ్యక్షుడు జోసిప్ బ్రోజ్ టిటో మరణించిన తరువాత యుగోస్లేవియాలో రాజకీయ పరిస్థితి 1986 సెర్బియన్ సాయు మెమోరాండమ్, 1989 వొజ్వోడినా, కొసావో, మాంటెనెగ్రోలో 1989 తిరుగుబాట్లు జాతీయ ఉద్రిక్తతతో పరిస్థితి క్షీణించింది. [64][65] 1990 జనవరిలో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ జాతీయ మార్గాలు విచ్ఛిన్నమైయ్యాయి. ఫ్క్రొయేషియన్ కక్షతో ఒక విరమణ సమాఖ్యను డిమాండ్ చేసింది.[66] అదే సంవత్సరంలో క్రొయేషియాలో మొట్టమొదటి బహుళ-పార్టీ ఎన్నికలు జరిగాయి. ఫ్రాంజో టుద్మన్ విజయం జాతీయవాద ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచింది. [67] క్రొయేషియా సెర్బియాలో కొంతమంది సాబోర్ను విడిచిపెట్టి క్రొయేషియా నుంచి స్వాతంత్ర్యం సాధించాలనే ఉద్దేశంతో సెర్బియా క్రాజినా రిపబ్లిక్‌గా గుర్తించబడని ప్రాంతాల స్వయంప్రతిపత్తి ప్రకటించారు. [68][69]
స్వతంత్రం (1991–ప్రస్తుతం)[మార్చు]
ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి, క్రొయేషియా 1991 జూన్ 25 న స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది. అయినప్పటికీ డిక్లరేషన్ పూర్తి అమలును 1991 అక్టోబరు 8 న అమలులోకి తెచ్చింది.[70][71] యుగోస్లావ్ పీపుల్స్ ఆర్మీ (జె.ఎన్.ఎ.) మరియు వివిధ సెర్బ్ పారామిలిటరీ గ్రూపులు క్రొయేషియాపై దాడి చేసిన సమయంలో ఉద్రిక్తతలు బహిరంగ యుద్ధానికి దారి తీసాయి. [72] 1991 చివరినాటికి " హై ఇంటెంసిటీ కాంఫ్లిక్ట్ " ఫ్రంటుతో కలిసి చేసిన పోరాటంలో క్రొయేషియా దాని భూభాగంలో మూడింట రెండు వంతులు మాత్రమే నియంత్రించగలిగింది.[73][74] పలువురు సెర్బ్ పారామిలిటరీ గ్రూపులు, తిరుగుబాటు భూభాగాల్లోని సెర్బ్-కాని క్రోయేషియా ప్రజలను చంపడం, బెదిరించడం, బహిష్కరణల చేసేలా వత్తిడి చేయడం చేసాయి. వేలమంది క్రోయాట్ పౌరులను హతమార్చడం మరియు వారి గృహాలను వదిలి పంపడం జరిగింది. కనీసం 1,70,000 మందిని వారి నివాసాల నుండి పంపబడ్డారు.[75]
1992 జనవరి 15 న క్రొయేషియా యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీ సభ్యత్వం, తరువాత యునైటెడ్ నేషన్స్ దౌత్య గుర్తింపు పొందింది. [76][77] ఈ యుద్ధం ఆగష్టు 1995 ఆగస్టులో క్రొయేషియా నిర్ణయాత్మక విజయంతో ముగిసింది. [78]ఇది తిరుగుబాటు భూభాగాల నుండి దాదాపు 2,00,000 సెర్బులు వెలుపలకు వెళ్లారు. ఈ భూభాగాలు తరువాత బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా నుండి వచ్చిన క్రోయేషియా శరణార్థులు స్థిరపడ్డారు. [79] నవంబరు 1995 లో ఎర్డోట్ ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న మిగిలిన ఆక్రమిత ప్రాంతాలు క్రొయేషియా స్వాధీనం చేయబడ్డాయి. ఈ ప్రక్రియ 1998 జనవరి లో ముగిసింది. [80] 2000 నవంబరులో క్రొయేషియా వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్ (WTO) సభ్యదేశంగా మారింది. ఈ దేశం 2001 అక్టోబరులో ఐరోపా సమాఖ్యతో ఒక స్థిరీకరణ అసోసియేషన్ ఒప్పందం (ఎస్.ఎ.ఎ.) మీద సంతకం చేసింది. క్రొవేషియా 2009 ఏప్రెల్ 1 న నాటో సభ్యదేశంగా మారింది. 2013 జూలై 1 న ఐరోపా సమాఖ్యలో చేరింది
క్రొయేషియా సెంట్రల్ మరియు ఆగ్నేయ ఐరోపాలో ఉంది. ఈశాన్య సరిహద్దులో హంగేరి, తూర్పు సరిహద్దులో సెర్బియా ఆగ్నేయ సరిహద్దులో బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా, మోంటెనెగ్రో, నైరుతి సరిహద్దులో స్లోవేనియా అడ్రియాటిక్ సముద్రం ఉన్నాయి. ఇది 42 డిగ్రీల మరియు 47 ° ఉ మరియు పొడవు 13 ° మరియు 20 ° తూ. అక్షాంశాల మధ్య ఎక్కువగా ఉంటుంది. దక్షిణ ప్రాంతంలో చుట్టుపక్కల ఉన్న దక్షిణ ప్రాంతంలో డబ్రోనిక్క్ భూభాగం ప్రధాన భూభాగంతో అనుసంధానించబడిన ప్రాక్టికల్ ఎక్స్క్లేవ్, నెమ్ చుట్టూ బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినాకు చెందిన చిన్న తీరప్రాంతం ఉంది.[81]
క్రొయేషియా వైశాల్యం 56,594 చదరపు కిలోమీటర్లు (21,851 చదరపు మైళ్ళు) ఉంది. వైశాల్యపరంగా ఇది ప్రపంచ దేశాలలో 127 వ స్థానంలో ఉంది. ఈ భూభాగం 56,414 చదరపు కిలోమీటర్లు భూభాగం (21,782 చదరపు మైళ్ళు) భూమి మరియు 128 చదరపు కిలోమీటర్లు జలభాగం ఉంది.[82]ఎత్తు డినారిక్ ఆల్ప్స్ పర్వతాల నుండి ఎత్తైన పర్వత శ్రేణులలో 1,831 మీటర్లు (6,007 అడుగులు) ఎత్తు ఉన్న డినారా శిఖరం దేశంలో అయంత ఎత్తైన ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది. [82] పొరుగున ఉన్న బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా సరిహద్దులో ఉన్న అద్రియాటిక్ సముద్ర తీరం మొత్తం నైరుతి సరిహద్దుగా ఉంది. క్రొయేషియాకు చెందిన వెయ్యి ద్వీపాలలో 48 ద్వీపాలు నివాసితప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి. వీటిలో అతిపెద్ద దీవులుగా క్రెస్ మరియు క్రిక్ ద్వీపాలు ఉన్నాయి.[82] వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి 405 చదరపు కిలోమీటర్ల (156 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి.
హ్వావ్స్‌కో జగోరి కొండ ఉత్తర భాగాలు, తూర్పున ఉన్న స్లోవేనియా ఫ్లాట్ మైదానాలు పన్నోనియన్ బేసిన్‌లో భాగంగా ఉన్నాయి. పన్నోనియన్ నదికి సావా, ద్రావ, కుపు మరియు డానుబే వంటి ఉపనదులు ఉన్నాయి. యూరప్ రెండవ అతి పొడవైన నది డానుబే, తూర్పున వుకోవర్ నగరం గుండా ప్రవహిస్తూ సెర్బియాతో సరిహద్దు ఏర్పరుస్తుంది. అడ్రియాటిక్ తీరప్రాంతం మరియు దీవులకు సమీపంలోని మధ్య, దక్షిణ ప్రాంతాలు దిగువ పర్వతాలు మరియు అటవీ పర్వతాలను కలిగి ఉంటాయి. దేశంలో చమురు, బొగ్గు, బాక్సైట్, తక్కువ-స్థాయి ఇనుప ఖనిజం, కాల్షియం, జిప్సం, సహజ తారు, సిలికా, మైకా, బంకమట్టి, ఉప్పు, జలశక్తి ఉత్పత్తికి తగినంతగా సహజ వనరులు ఉన్నాయి.[82]
కార్ట్సు భూభాగం క్రొయేషియాలో సగభాగం ఉంటుంది.ఇందులో ప్రముఖంగా దీనారిక్ ఆల్ప్స్ ఉంటుంది.[83] క్రొయేషియాలో పలు లోతైన గుహలు ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని 49.250 మీ (820.21 అడుగులు) కన్నా తక్కువ లోతు కలిగి ఉన్నాయి. వాటిలో 14 గుహలు 500 మీ (1,640.42 అడుగులు) లోతు కంటే తక్కువగా ఉండగా, వాటిలో 3 గుహలు 1,000 మీ (3,280.84 అడుగులు) కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. క్రొయేషియాలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ సరస్సులలో ప్లిట్విస్ 16 సరస్సులు, డోలమైట్, సున్నపురాయి సెలయేళ్లను కలుపుతున్న జలపాతాలతో ఉన్నాయి. మరకతమణి ఆకుపచ్చ, బూడిద రంగు లేదా నీలం రంగు వరకు, సరస్సులు వారి విలక్షణ రంగులతో ప్రసిద్ధి చెందాయి. [84]
కోపెన్ వాతావరణంగా వర్గీకరించబడిన క్రొయేషియా వాతావరణం ఎక్కువభాగం మధ్యస్తంగా వెచ్చగా వర్షపు శీతోష్ణస్థితిని కలిగి ఉంటుంది. నెలసరి ఉష్ణోగ్రత -3 ° సెంటీగ్రేడ్ (27 ° ఫారెన్ హీట్) (జనవరిలో) మరియు 18 ° సెంటీగ్రేడ్ (64 ° ఫారెన్ హీట్) (జూలైలో) ఉంటుంది. లికా మరియు గోర్స్కి కోటర్ ప్రాంతాలు దేశంలోని అత్యంత శీతల భాగాలు సముద్రమట్టానికి 1,200 మీటర్ల (3,900 అడుగులు) ఎత్తులో మంచు అరణ్య వాతావరణం కనపడుతుంది. క్రొయేషియా వెచ్చని ప్రాంతాలలో అడ్రియాటిక్ తీరప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా మధ్యధరా వాతావరణం కలిగి ఉన్న దాని అంతర్భాగంలో ఉష్ణోగ్రత గరిష్ట స్థాయి సముద్రం ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది. పర్యవసానంగా ఖండాంతర ప్రాంతాలలో ఉష్ణోగ్రతలు ఎక్కువగా ఉంటాయి - -35.5 ° సెంటీగ్రేడ్ (-31.9 ° ఫారెన్ హీట్) అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 1919 ఫిబ్రవరి 3 లో కకొవెక్‌లో నమోదయింది. 42.4 ° సెంటీగ్రేడ్ (108.3 ° ఫారెన్ హీట్) అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత కార్లోవాక్లో 5 జూలై 5 న నమోదు చేయబడింది.
భౌగోళిక ప్రాంతం, ప్రబలమైన వాతావరణ విధానం అనుసరించి 600 మిల్లీమీటర్లు (24 అంగుళాలు) నుండి 3,500 మిల్లీమీటర్లు (140 అంగుళాలు) మధ్య వార్షిక వర్షపాతం నమోదవుతుంది. బయటి ద్వీపాల్లో (విస్, లాస్ట్వో, బిస్సేవో, స్వేతక్) మరియు స్లొమోనియా తూర్పు భాగాలలో కనీసం వర్షపాతం కురుస్తుంది; డినారా పర్వత శ్రేణి, గోర్స్కి కోటార్లలో గరిష్ట స్థాయి వర్షపాతం ఉంటుంది.
లోపలి భూభాగంలో గాలులు ఈశాన్య లేదా నైరుతి ప్రాంతాల మధ్య తేలికగా ఉంటాయి. తీరప్రాంత గాలులు స్థానిక ప్రాంతం లక్షణాలచే నిర్ణయించబడతాయి. అధిక గాలి వేగాలు ఎక్కువగా తీర ప్రాంతాల్లో చల్లని నెలల్లో నమోదు చేయబడతాయి. సాధారణంగా బుర లేదా తక్కువ తరచుగా సిరోకో వంటివి. దేశం అత్యంత సుందరమైన భాగాలు గుర్తించబడుతున్న వెలుపలి ద్వీపాలు హ్వార్, కొర్కులా ప్రాంతాలలో వార్షికంగా సూర్యరశ్మికి 2700 గంటల పాటు నమోదు చేయబడ్డాయి. తరువాత మధ్య మరియు దక్షిణ అడ్రియాటిక్ సముద్రం ప్రాంతం,ఉత్తర అడ్రియాటిక్ తీరప్రాంతాలలో వార్షికంగా 2000 గంటల కంటే ఎక్కువ సూర్యరస్మి ఉంటుంది. [85]
క్రొయేషియా దాని వాతావరణం, భూగోళికస్థితి కారణంగా అనేక పర్యావరణ ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. జీవవైవిధ్యం పరంగా ఐరోపాలో సంపన్నమైన దేశాల్లో ఒకటిగా ఉంది. క్రొయేషియా-మధ్యధరా సముద్రతీరంలో నాలుగు రకాల జీవవైవిధ్య ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దాని భూభాగంలో లికా - గోర్స్కి కోటర్, పరానియాన్ ద్రావా - డానుబే, అల్కాన్, మిగిలిన ప్రాంతాల్లో ఖండాంతర వృక్షాలు ఉన్నాయి. ముర్రేజా క్రక్కా కాన్యోన్స్, టఫ్ఫా, అలాగే భూగర్భ ఆవాసాలు కలిగి ఉన్న కార్స్ట్ ఆవాసాలు అత్యంత ముఖ్యమైనవిగా ఉన్నాయి.
కార్స్ట్ భౌగోళికంగా దాదాపు 7,000 గుహలు మరియు గుంటలను కలిగి ఉంది. వీటిలో కొన్ని మాత్రమే గుర్తించబడిన ఏకైక అక్వాటిక్ గుహ కేవే సకశేరుకాలు - ఓల్మ్. క్రొయేషియన్ భూ ఉపరితలంలో 44% (2,490,000 హెక్టార్ల లేక 6,200,000 ఎకరాలు) విస్తీర్ణంలో అడవులు విస్తరించి ఉన్నాయి. ఇతర నివాస ప్రాంతాలలో చిత్తడినేలలు, గడ్డిభూములు, పోగులు, కంచెలు, పొదలూ తీరప్రాంతం! సముద్ర నివాస ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి.[86]ఫైటోజెయోగ్రఫీ పరంగా క్రొయేషియా బొరియల్ రాజ్యంలో భాగం మరియు సిర్కోంతోరియల్ ప్రాంతంలోని ఇల్ల్రియన్ మరియు సెంట్రల్ యూరోపియన్ రాజ్యాలలో మరియు మధ్యధరా ప్రాంతం అడ్రియాటిక్ ప్రావిన్సులో భాగంగా ఉనాయి. " వరల్డ్ వైడ్ ఫండ్ ఫర్ నేచుర్ " క్రొవేషియా మూడు పర్యావరణ ప్రాంతాలుగా విభజిస్తుంది: పన్నోనియన్ మిశ్రమ అడవులు, దినారిక్ పర్వతాలు మిశ్రమ అడవులు మరియు ఇల్లియ్రియన్ ఆకురాల్చు అడవులు.[87]
క్రొవేషియాలో 37,000 గుర్తించిన వృక్షజాతులు ఉన్నాయి. కానీ వారి వాస్తవ సంఖ్య 50,000 - 100,000 మధ్య ఉంటుందని అంచనా. [86] 2000 వ దశాబ్దపు తొలి అర్ధభాగంలో మాత్రమే క్రొయేషియాలో కనుగొన్న అకశేరుకాలలో దాదాపు 400 కొత్త జాతులుఉన్నాయి.[86] వెయ్యి కంటే ఎక్కువ జాతి జాతులు అంతరించి పోతున్న దశలో ఉన్నాయి.ఇవి ప్రత్యేకించి వలేబిట్ మరియు బియోకోవో పర్వతాలు, అడ్రియాటిక్ ద్వీపాలు, కార్స్ట్ నదీ ప్రాంతంలో ఉన్నాయి. చట్టపరంగా 1,131 జాతులను రక్షించబడుతున్నాయి.[86]ఆవాసాల కొరకు పరిసర ప్రాంతాలలో జరుగుతున్న ధ్వంశం కారణంగా జాతులకు అత్యంత తీవ్రమైన ప్రమాదం నష్టాలు సంభవిస్తున్నాయి. హానికర జాతులు ముఖ్యంగా కౌలెరా టాక్సీఫోలియా ఆల్గే ప్రమాదకారిగా మారింది.
బెనెతిక్ నివాసాలను కాపాడటానికి అంటుకునే ఆల్గే క్రమం తప్పకుండా మానిటర్ చేయబడడం లేక తీసివేయబడడం జరుగుతుంది. స్వదేశీ మొక్కలు మరియు పెంపుడు జంతువుల జాతులు కూడా అనేకమైనవి ఉన్నాయి. వీటిలో ఐదు జాతుల గుర్రాలు, ఐదు జాతులు పశువులు,ఎనిమిది జాతులు గొర్రెలు, రెండు జాతులు పందులు, పౌల్ట్రీ జాతి ఉన్నాయి. దేశీయ జాతులు కూడా తొమ్మిది అంతరించిపోతున్న లేదా తీవ్ర అపాయకరమైన వాటిలో ఉన్నాయి.[86]
దేశంలో 9% క్రొయేషియా భూభాగంలో 444 రక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఎనిమిది జాతీయ పార్కులు, రెండు అత్యంత సురక్షితంగా నిర్వహించబడుతున్న సంరక్షిత ప్రాంతాలు, పది నేచురల్ పార్కులు ఉన్నాయి.వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధ రక్షిత ప్రాంతాలుగా క్రొయేషియాలోని పురాతన జాతీయ ఉద్యానవనం, యునెస్కో వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్ అయిన " ప్లిట్విస్ లేక్స్ నేషనల్ పార్క్ " ఉన్నాయి." యులేకో ప్రకృతి పార్కు " యునెస్కో మ్యాన్ బయోస్పియర్ ప్రోగ్రాంలో భాగంగా ఉన్నాయి. కఠినమైన మరియు ప్రత్యేక రిజర్వులు అలాగే జాతీయ మరియు నేచురల్ పార్కులు, కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్వహణలో రక్షించబడుతున్నాయి. ఇతర రక్షిత ప్రాంతాలు కౌంటీల ద్వారా నిర్వహించబడతాయి. 2005 లో నేషనల్ ఎకోలాజికల్ నెట్వర్క్ ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది ఐరోపా సమాఖ్య " నేచురా 2000 నెట్వర్క్‌ " లో చేరడానికి మొదటి అడుగుగా ఉంది. [86]
ఐక్యరాజ్యసమితి క్రొయేషియాను అధిక ఆదాయం కలిగిన ఆర్ధికవ్యవస్థగా వర్గీకరించింది.[90] 2017 సంవత్సరానికి క్రొయేషియన్ నామమాత్ర జి.డి.పి. $ 53.5 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు. తలసరి $ 12,863 అమెరికన్ డాలర్లుగా ఉంటుందని అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి డేటా ప్రణాళికలు సూచిస్తున్నాయి. అదే సమయంలో కొనుగోలు శక్తి జి.డి.పి $ 100 బిలియన్ డాలర్లు తలసరి $ 24,095 అమెరికన్ డాలర్లు ఉంటుందని అంచనా.[91] యూరోస్టాట్ సమాచారం ప్రకారం క్రొయేషియన్ పి.పి.ఎస్. తలసరి జీడీపీ 2012 లో ఐరోపా సమాఖ్య సగటులో 61% ఉంది.[92]
2010 లో ఆర్ధిక ఉత్పాదకతలో సేవా రంగం ఆధిపత్యం సాధించింది. ఇది జీడీపీలో 66%, పారిశ్రామిక రంగం 27.2% తో , జి.డి.పి. లో వ్యవసాయం 6.8% భాగస్వామ్యం కలిగి ఉన్నాయి.[96] 2004 గణాంకాల ప్రకారం కార్మికులలో 2.7% వ్యవసాయంలో, 32.8% పరిశ్రమలో, 64.5% సేవల్లో పనిచేస్తున్నారు.[82][97] పారిశ్రామిక రంగం నౌకానిర్మాణం, ఆహార ప్రాసెసింగ్, ఫార్మాస్యూటికల్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ, జీవరసాయనిక, కలప పరిశ్రమల ఆధిపత్యం కలిగి ఉన్నాయి. 2010 లో క్రొయేషియా ఎగుమతులు 64.9 బిలియన్ కునా (€ 8.65 బిలియన్ యూరోలు) విలువతో 110.3 బిలియన్ కునా (€ 14.7 బిలియన్ యూరోలు) విలువైనవి.ఇది యూరోపియన్ యూనియన్‌లో అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామి ఉంది.[98] క్రొయేషియా వాణిజ్యంలో సగం కంటే ఎక్కువగా ఇతర ఐరోపియా సమాఖ్య సభ్య దేశాలు ఉన్నాయి.[99]
1991 లో యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు ప్రైవేటీకరణ, మార్కెట్ ఆర్ధికవ్యవస్థను స్వీకరించిన కొత్త క్రోయేషియా ప్రభుత్వం ప్రారంభమైంది. యుద్ధ ఫలితంగా ఆర్థిక మౌలిక సదుపాయాలకు భారీ నష్టం కలిగింది. ప్రత్యేకించి ఆదాయం పర్యాటక రంగంలో ఇది అధికం అయింది. 1989 నుండి 1993 వరకు జి.డి.పి.40.5% పడిపోయింది. క్రొయేషియన్ దేశం ఇప్పటికీ ఆర్ధిక వ్యవస్థలో గణనీయమైన భాగాన్ని నియంత్రిస్తుంది. ప్రభుత్వ ఖర్చులు జి.డి.పి లో 40% గా గణించబడుతున్నాయి.[100]అసమర్థమైన ప్రజా పరిపాలనతో పాటు ముఖ్యంగా భూ యాజమాన్యం, అవినీతి సమస్యలతో కలిపి ఒక బ్యాక్లాగ్డ్ న్యాయవ్యవస్థ ప్రత్యేకమైన ఆందోళనలు తలెత్తాయి. ట్రాంస్పరెన్సీ ఇంటర్నేషనల్ ప్రచురించిన 2015 కరప్షన్ పెర్సెప్షన్ ఇండెక్స్‌లో దేశం 51 వ స్కోరుతో 50 వ స్థానంలో నిలిచింది. ఇక్కడ సున్నా "అవినీతి", 100%"చాలా శుభ్రంగా" ఉందని సూచిస్తుంది.[101] జూన్ 2013 లో జాతీయ ఋణం దేశం జిడిపిలో 59.5% వద్ద ఉంది.[102]
క్రొయేషియన్ జి.డి.పి.లో 20% వరకు క్రొయేషియన్ సేవా రంగం, పర్యాటకరంగం భాగస్వామ్యం వహిస్తూ ఉన్నాయి. వార్షిక పర్యాటక పరిశ్రమ ఆదాయం 2014 లో € 7.4 బిలియన్ల యూరోలుగా అంచనా వేయబడింది.[103] రిటైల్ వ్యాపారం, ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమ ఆర్డర్లు , వేసవి కాలానుగుణ ఉపాధి అభివృద్ధితో బిజినెస్ వాల్యూమ్ పరంగా క్రోయేషియా ఆర్థిక వ్యవస్థలో దాని సానుకూల ఫలితాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పరిశ్రమ ఎగుమతి వ్యాపారంగా పరిగణించబడుతుంది. ఎందుకంటే ఇది దేశం బాహ్య వాణిజ్య అసమతుల్యతను గణనీయంగా తగ్గిస్తుంది. [104] క్రొయేషియన్ యుద్ధ స్వాతంత్ర్య ముగింపు తరువాత పర్యాటక రంగం వేగంగా వృద్ధి చెందింది. పర్యాటకులు సంఖ్యాపరంగా నాలుగు రెట్లు పెరిగారు. వార్షికంగా 11 మిలియన్ల మంది.[105] జర్మనీ, స్లోవేనియా, ఆస్ట్రియా, ఇటలీ మరియు చెక్ రిపబ్లిక్ నుండి పర్యాటకులు అధికంగా వస్తున్నారు. క్రొయేషియా నుండి కూడా చాలా మంది పర్యాటకులు దేశంలో పర్యటిస్తూ ఉన్నారు.[106] క్రొయేషియా పర్యాటకులు సగటున 4.9 రోజులు దేశంలో బసచేస్తున్నారని అంచనా.[107]
పర్యాటక రంగం అత్యధిక భాగం అడ్రియాటిక్ సముద్రతీరంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. 19 వ శతాబ్దం మధ్యలో నుండి ఆప్టిజా మొదటి సెలవు రిసార్ట్‌గా పర్యాటకులకు సేవలు అందిస్తూ ఉంది. 1890 నాటికి ఇది చాలా ముఖ్యమైన యూరోపియన్ ఆరోగ్య రిసార్టులలో ఒకటిగా మారింది. [108] తరువాత అనేక తీరప్రాంతాల తీరం మరియు దీవులలో, మాస్ టూరిజం నుండి క్యాటరింగ్ మరియు వివిధ సముచిత మార్కెట్ల వరకు సేవలు అందించటం, అత్యంత ముఖ్యమైనవి నాటికల్ పర్యాటక రంగం వంటివి ఉన్నాయి. ఎందుకంటే 16 వేల కంటే ఎక్కువ బెర్తులతో అనేక సముద్రతీర రిసార్టులు ఉన్నాయి. సాంస్కృతిక పర్యాటకం మీద ఆధారపడిన మధ్యయుగ తీరప్రాంత నగరాలలో వేసవిలో అనేక సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరుగుతాయి. లోతట్టు ప్రాంతాలలో పర్వత రిసార్ట్లు, వ్యవసాయపర్యాటకం మరియు స్పాలు ఉంటాయి. జాగ్రెబ్ కూడా ఒక ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రంగా ఉంది. ప్రధాన తీరప్రాంత నగరాలు మరియు రిసార్టుల సౌకర్యం అందిస్తుంది. [109]
క్రొయేషియా 116 బ్లూ ఫ్లాగ్ తీరాలు కాలుష్యరహిత ప్రకృతి రిజర్వులుగా ప్రతిబింబిస్తుంది.[110] ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ పర్యాటక కేంద్రాలలో క్రోయేషియా 18 వ స్థానంలో ఉంది.[111] ఈ సందర్శకులలో సుమారు 15% (సంవత్సరానికి ఒక మిలియన్ కన్నా ఎక్కువ మంది) ప్రకృతితో సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. క్రొయేషియా ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన పర్యాటక పరిశ్రమ కలిగి ఉంది. ఇది వ్యాపార నాచురిస్ట్ రిసార్ట్స్ అభివృద్ధి చేసిన మొదటి యూరోపియన్ దేశంగా గుర్తించబడుతుంది. [112]
మౌలికవసతులు[మార్చు]
క్రొవేషియాలో ఇటీవల కాలంలో మౌలిక సదుపాయాలు వేగంగా అభివృద్ధి చెందాయి. 1990 చివరిలో ఆరంభించిన మోటార్వే నెట్వర్క్ ముఖ్యంగా 2000 లలో నిర్మాణం పూర్తిచేసుకుంది. 2011 సెప్టెంబర్ నాటికి క్రొయేషియా 1,100 కిలోమీటర్ల (680 మైళ్ళు) రహదారులను పూర్తి చేసి, జాగ్రెబ్‌ను ఇతర ప్రాంతాలకు కలుపుకొని పలు యూరోపియన్ మార్గాలు మరియు నాలుగు పాన్-యూరోపియన్ కారిడార్లు నిర్మించింది. [113][114][115] అత్యంత రద్దీగా ఉండే మోటారు మార్గాలు ఎ1, ఇవి జాగ్రెబ్న్ స్ప్లిట్ మరియు ఎ3తో కలుపుతున్నాయి. వాయువ్య క్రొయేషియా మరియు స్లావోనియాల ద్వారా తూర్పు-పడమరగా పయనిస్తూ ఉన్నాయి.[116] క్రొయేషియాలో ప్రభుత్వ రహదారుల విస్తృత నెట్వర్క్ దేశంలో అన్ని ప్రధాన స్థావరాలను కలిపేటప్పుడు మోటర్వే ఫీడర్ లైన్ వలె పనిచేస్తుంది. క్రొయేషియన్ మోటార్వే నెట్వర్క్ అధిక నాణ్యత మరియు భద్రతా స్థాయిలు అనేక యూరోటాప్ మరియు యూరో టెస్ట్ కార్యక్రమాల ద్వారా పరీక్షించబడి నిర్ధారించబడ్డాయి.[117][118]
క్రొయేషియన్ రైల్వేస్ రైలు HŽ 6112
క్రొయేషియాలో 2,422 కిలోమీటర్ల (1,691 మైళ్ళు) విస్తరించిన విస్తృతమైన రైలు నెట్వర్క్ ఉంది. వీటిలో 984 కిలోమీటర్లు (611 మైళ్ళు) విద్యుత్ రైల్వేలు, 254 కిలోమీటర్లు (158 మైళ్ళు) డబుల్ ట్రాక్ రైల్వేలు ఉన్నాయి. క్రొయేషియాలో అత్యంత ముఖ్యమైన రైల్వేలు పాన్-యురోపియన్ రవాణా కారిడార్లు విబి మరియు ఎక్స్ రిజేకాను బుడాపెస్ట్, లియాబ్లిజానాలను జాగ్రెబ్ ద్వారా బెల్గ్రేడ్ వరకు కలుపుతాయి. [113] అన్ని రైలు సేవలు క్రోయేషియా రైల్వే చేత నిర్వహించబడుతున్నాయి.[119] డబ్రోవ్నిక్, ఒసిజెక్, పులా, రిజేకా, స్ప్లిట్, జాదార్, జాగ్రెబ్లలో అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి.[120] ఫ్రాంజో టుద్మన్ విమానాశ్రయం అతిపెద్ద అలాగే రద్దీగా ఉన్న విమానాశ్రయంగా గుర్తించబడుతుంది.[121] జనవరి 2011 నాటికి క్రోయేషియా ఇంటర్నేషనల్ సివిల్ ఏవియేషన్ ఆర్గనైజేషన్ ఏవియేషన్ సేఫ్టీ స్టాండర్డ్స్‌కు అనుగుణంగా ఉంది. ఫెడరల్ ఏవియేషన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ దానిని మొదటి వర్గం రేటింగ్‌కు అప్గ్రేడ్ చేసింది.[122]
క్రొయేషియాలో రద్దీగా ఉన్న కార్గో నౌకాశ్రయం రిజేకా నౌకాశ్రయం, రద్దీగా ఉండే ప్రయాణీకుల ఓడరేవులు స్ప్లిట్, జాదార్లు ప్రధానమైనవి.[123][124] వీటితో పాటు అనేక చిన్న చిన్న ఓడరేవులు ఇటలీలోని అనేక నగరాలకు అదనంగా అనేక ద్వీపాలను మరియు తీరప్రాంత నగరాలను అనుసంధానించే ఒక విస్తృతమైన వ్యవస్థను అందిస్తున్నాయి.[125] పాన్-యురోపియన్ రవాణా కారిడార్ 7 కు దేశం అవుట్లెట్‌ను ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న డానుబే మీద ఉన్న అతిపెద్ద ఉద్యానవనం వూకోవర్. [113][126]
క్రొయేషియాలో 610 కిలోమీటర్ల (380 మైళ్ళు) క్రొయేషియాలో ముడి చమురు పైప్‌లైన్లు ఉన్నాయి. రిజేకా చమురు టెర్మినల్‌ను రిజేకా మరియు సిసాక్లో రిఫైనరీలతో పాటు పలు ట్రాన్స్మిషన్ టెర్మినల్స్‌ను కలుపుతున్నాయి. ఈ వ్యవస్థకు సంవత్సరానికి 20 మిలియన్ టన్నుల సామర్ధ్యం ఉంది.[127] సహజ వాయువు రవాణా వ్యవస్థలో 2,113 కిలోమీటర్ల (1,313 మైళ్ళు) ట్రంక్ , ప్రాంతీయ సహజ వాయువు పైప్లైన్లు, 300 కంటే ఎక్కువ నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఉత్పత్తి రిగ్లు, ఒకోలి సహజవాయువు నిల్వ సౌకర్యం, 27 ఎండ్- యూజర్స్, 37 పంపిణీ వ్యవస్థలను కలిగి ఉంటుంది.[128]
దేశీయ సహజ వాయువు అవసరాలలో 85%, చమురు గిరాకీలో 19% క్రొయేషియన్ ఉత్పత్తి శక్తి వనరులు అందిస్తున్నాయి. 2008 లో క్రొయేషియా ప్రాథమిక శక్తి ఉత్పత్తిలో 47.6%, సహజ వాయువు (47.7%), ముడి చమురు (18.0%), ఇంధన కలప (8.4%), జల విద్యుత్ (25.4%), ఇతర పునరుత్పాదక శక్తి వనరులు (0.5% ) భాగస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి . 2009 లో క్రొవేషియాలో మొత్తం విద్యుత్ శక్తి ఉత్పత్తి 12,725 గిగావాట్లకు చేరుకుంది. క్రొయేషియా దాని విద్యుత్ శక్తి అవసరాలలో 28.5% ను దిగుమతి చేసుకుంది.[81] క్రోస్కో న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్ ద్వారా క్రొయేషియన్ విద్యుత్తు సరఫరా అధికంగా అందిస్తుంది. 50% క్రొయేషియా ఎలెక్ట్రోప్రిడ్డ్రా చెందినది.ఇది క్రొయేషియా విద్యుత్లో 15% అందిస్తుంది. [129]
2016 నాటికి 4.19 మిలియన్ల సంఖ్యతో ప్రపంచ జనాభాలో క్రొయేషియా 125 వ స్థానంలో ఉంది. జనసాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు 75.9 మంది నివాసితులు ఉన్నారు. క్రొయేషియాలో జీవితకాలపు ఆయుర్దాయం 2016 లో 78.20 సంవత్సరాలు.[130]సరాసరి తల్లి-పిల్లల నిష్పత్తి 1:1.43%. సంతానోత్పత్తి రేటు ప్రపంచంలోనే అతి తక్కువగా ఉంది. 1991 నుండి క్రొయేషియా మరణాల రేటు దాని జననాల రేటును నిరంతరం అధిగమిస్తూ ఉంది.[81] 1990 ల చివరినాటికి క్రొయేషియాలో సానుకూల నికర వలసలు జరిగాయి. 2006 లో 7,000 కంటే అధికంగా నికర వలసదారుల స్థాయికి చేరింది.[131] 2013 యునైటెడ్ నేషన్స్ నివేదిక ప్రకారం క్రొయేషియా జనాభాలో 17.6% విదేశీ-జన్మించిన వలసదారులు ఉన్నారు.[132]
క్రొయేషియన్ బ్యూరో ఆఫ్ గణాంకాలు జనాభా నికర వలసల స్థాయి ఆధారంగా 2051 నాటికి జనాభాను 3.1 మిలియన్లకు తగ్గించవచ్చని అంచనా వేసింది.[133] క్రొయేషియా జనాభా 1857 లో 2.1 మిలియన్ల నుండి 1991 లో 4.7 మిలియన్లకు చేరుకుంది.రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల తరువాత 1921 మరియు 1948 లో తీసుకున్న జనాభా గణనలను మినహాయింపుగా జనాభా క్రమంగా అభివృద్ధి చెందింది.[81]జనాభా సహజ పెరుగుదల రేటు ప్రస్తుతం ప్రతికూలంగా ఉంది.[82] 1970 లలో జనాభా పరివర్తనం పూర్తి అయ్యింది.[134] ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో క్రొయేషియన్ ప్రభుత్వం కోటావిధానంలో పని చేయడానికి వార్షికంగా 40% విదేశీ శ్రామికులను అనుమతించాలన్న వత్తిడికి గురైంది.[135] ఇమ్మిగ్రేషన్ విధానానికి అనుగుణంగా క్రొయేషియా దేశంవిడిచి పోయిన వలసదారులు తిరిగి ప్రవేశింపజేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.[136]
క్రొయేషియన్ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం ఫలితంగా జనాభా తరుగుదల జరిగింది. యుద్ధ సమయంలో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు స్థానభ్రంశం చెందడం, వలసలు వెళ్ళడం అధికరించాయి. 1991 లో ప్రధానంగా సెర్బ్ ప్రాంతాల్లో 4,00,000 మంది క్రోయేషియన్లనూ, ఇతర నాన్-సెర్బులు దేశం దేశం విడిచి వెళ్ళారు. క్రొయేషియన్ సెర్బ్ దళాలు ముందుజాగర్త చర్యగా ప్రజలను వారి ఇళ్లలో నుండి తొలగించడం లేదా హింస నుండి తప్పించడం, పారిపోవడం జరిగింది.[137] క్రొయేషియన్ స్వాతంత్ర్య యుద్ధం ఫలితంగా జనాభా తగ్గుదల కూడా ఉంది. యుద్ధ సమయంలో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు స్థానభ్రంశం చెందడం వలన వలసలు పెరిగాయి. 1991 లో ప్రధానంగా సెర్బ్ ప్రాంతాల్లో 400,000 మంది క్రోయాట్స్ మరియు ఇతర నాన్-సెర్బ్స్ క్రొయేషియన్ సెర్బ్ దళాలు వారి ఇళ్లలో నుండి తొలగించబడ్డారు లేదా హింసను తప్పించుకున్నారు.
1995 లో యుద్ధం ఆఖరి రోజులలో 1,20,000 మంది సెర్బులు [138] ( బహుశా 2,00,000 ) [139]మంది ఆపరేషన్ స్టార్మ్ సమయంలో క్రొయేషియన్ దళాల రాకకు ముందు దేశం వదిలి పారిపోయారు. యుద్ధం ముగిసిన తరువాత ఒక దశాబ్దం తర్వాత మొత్తం 1,17,000 మంది సెర్బు ప్రజలు మాత్రమే శరణార్ధులుగా వచ్చారు.[140] క్రొయేషియా మిగిలిన సెర్బులలో చాలా భాగం క్రొయేషియన్ స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో ఆక్రమించిన ప్రాంతాల్లో నివసించలేదు. సెర్బియాలు ఇంతకు మునుపు నివసించిన ప్రాంతాలలో పాక్షికంగా పునఃస్థాపిత ప్రాంతాలలో మాత్రమే స్థిరపడ్డారు. సెర్బియాలో నివసించిన కొన్ని స్థావరాలకు చెందిన ప్రజలు బోస్నియా మరియు హెర్జెగోవినా లలో క్రోయాట్ శరణార్థులుగా స్థిరపడ్డారు. వీరిలో ఎక్కువగా రిపబ్లిక్ సిప్రెస్కా నుండి వచ్చారు.[141][142]
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 91.36% క్రొయేషియన్లు క్రిస్టియన్లుగా గుర్తించారు; వీరిలో రోమన్ కాథలిక్కులు అత్యధిక సంఖ్యలో 86.28% ఉన్నారు. తద్వారా తూర్పు సంప్రదాయం (4.44%), ప్రొటెస్టాంటిజం (0.34%), ఇతర క్రైస్తవ మతం (0.30%)ఉంది. రెండవ అతిపెద్ద మతం ఇస్లాం (1.47%). జనాభాలో 4.57% తాము ఏమతానికి చెందని వారమని పేర్కొంటారు.[145]2005 లో యూరోస్టాట్ యూరోబారోమీటర్ ఎన్నికలో క్రొయేషియా జనాభాలో 67% మంది ప్రజలు " ఒక దేవుడు ఉన్నారని నమ్ముతాము" అని స్పందిచారు.[146]
క్రొయేషియా భాష దేశానికి అధికారిక భాషగా ఉంది. 2013 లో ఐరోపా సమాఖ్యలో 24 వ అధికారిక భాషగా అవతరించింది. [149][150] స్థానిక ప్రభుత్వ విభాగాలలో మైనారిటీ భాషలు అధికారికంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. ఇక్కడ జనాభాలో మూడింట ఒక వంతు మంది జాతీయ మైనారిటీలుగా స్థానిక చట్టాలు సూచిస్తున్నాయి. ఈ భాషలలో చెక్, హంగేరియన్, ఇటాలియన్, రుథేనియన్, సెర్బియన్ మరియు స్లోవాక్ భాషలు ఉన్నాయి.[151]
2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం క్రొయేషియా పౌరులు 95.6% క్రొయేషియా భాషను వారి స్థానిక భాషగా ప్రకటించారు. 1.2% సెర్బియా భాషను వారి స్థానిక భాషగా ప్రకటించారు.[152]సెర్బియన్ క్రొయేషియన్ స్లోవేకిక్ వెస్ట్రన్ సౌత్ స్లావిక్ సమూహంలో భాషలలో ఒకటిగా ఉంది. క్రొయేషియన్ భాష వ్రాయడానికి లాటిన్ అక్షరమాలను ఉపయోగించబడుతుంది. క్రొయేషియా భూభాగంలో మాట్లాడే మూడు ప్రధాన మాండలికాలు ఉన్నాయి. ప్రామాణిక క్రొయేషియన్ షోటోకియా మాండలికంపై ఆధారపడి ఉంది. చకవియన్ మరియు కాజ్కవియన్ మాండలికాలు వాటి నిఘంటువు, వర్ణ మాల, వాక్యనిర్మాణం విభిన్నంగా ఉంటాయి.[153]
1961 నుండి 1991 వరకు సెర్బియన్ - క్రొయేషియన్ భాష అధికారికంగా రూపొందించబడింది.సోషలిజ పాలనలో క్రొయేషియన్లు తమ భాషను సెర్బియా- క్రొయేషియాకు బదులుగా క్రొయేషియాను సూచించారు.[154] క్రొయేషియన్ సెర్బియా వైవిధ్యాలు అధికారికంగా ఆ సమయంలో విభిన్నంగా గుర్తించబడలేదు కానీ పశ్చిమ మరియు తూర్పు సంస్కరణలుగా సూచించబడ్డాయి. వీటికి వర్ణమాలలు వైవిధ్యంగా ఉన్నాయి: లాటిన్ వర్ణమాల మరియు సెర్బియన్ సిరిల్లిక్.[153] క్రోయేషియన్లు వారి క్రొయేషియన్ భాష విదేశీ ప్రభావాల నుండి కలుషితకాకుండా రక్షణగా ఉన్నారు. ఎందుకంటే మునుపటి పాలకులు (అనగా ఆస్ట్రియన్ జర్మన్, హంగేరియన్, ఇటాలియన్, టర్కీ పదాలు స్లావిక్ ధ్వనించే విధంగా మార్చబడ్డాయి) భాషాస్థిరత్వం ద్వారా విధించిన బెదిరింపులు ఉన్నాయి. క్రొయేషియన్ భాషలో "క్రొయేషియన్" లేదా "సౌత్ స్లావిక్" భాషలోకి క్రొయేషియన్ని మార్చడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు క్రొయేషియన్ భాషా ప్యూరిజమ్ రూపంలో క్రోట్స్ నుండి ప్రతిఘటనను ఎదురైంది. 19 వ శతాబ్దంలో క్రొయేషియన్ ప్రభుత్వ అధికారిక భాషగా లాటిన్ స్థానంలో క్రొయేషియా వచ్చింది.[155]
ఒక 2011 సర్వేలో 78% క్రోయేషియన్లు కనీసం ఒక విదేశీ భాషా జ్ఞానాన్ని పొందారని వెల్లడించారు.[156] 2005 లో యూరోపియన్ కమిషన్ ఆదేశించిన సర్వే ప్రకారం 49% క్రొయేషియన్లు రెండవ భాషగా ఇంగ్లీష్ మాట్లాడతారు, 34% జర్మన్ మాట్లాడతారు, 14% ఇటాలియన్ మాట్లాడతారు మరియు 10% ఫ్రెంచ్ మాట్లాడతారు. రష్యన్ భాషను 4% మంది మాట్లాడతారు మరియు 2% క్రొయేషియన్లు స్పానిష్ మాట్లాడతారు. అయినప్పటికీ ఈ భాషలను మాట్లాడే గణనీయమైన జనాభాలను కలిగి ఉన్న పెద్ద మున్సిపాలిటీలు ఉన్నాయి. క్రొయేషియన్ల మెజారిటీ ప్రజలు (59%) క్రొయేషియన్ పరిజ్ఞానం కొంత స్థాయిని కలిగి ఉంది.[157] దేశం పలు భాష-ఆధారిత అంతర్జాతీయ సంఘాలలో భాగంగా ఉంది. ముఖ్యంగా యూరోపియన్ యూనియన్ లాంగ్వేజ్ అసోసియేషన్.[158]
క్రొవేషియాలో అక్షరాస్యత 99.2% ఉంది.[159] ఆగష్టు 2010 లో న్యూస్వీక్ ప్రచురించిన " వివిధ దేశాలలో జీవన నాణ్యత " గురించి ఒక ప్రపంచవ్యాప్త అధ్యయనంలో క్రొయేషియన్ విద్యావ్యవస్థ 22 వ స్థానంలో నిలిచి ఆస్ట్రియాతో ఈ స్థానం పంచుకుంది.[160] క్రొవేషియాలో ప్రాథమిక విద్య ఆరు ఏళ్ల వయస్సులో మొదలై ఎనిమిది తరగతులు కలిగి ఉంటుంది. 2007 లో 18 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు ఉచిత విద్యను అభివృద్ధి చేయడానికి ఒక చట్టం ఆమోదించబడింది. ప్రాథమిక పాఠశాలలు 8 వ గ్రేడ్ వరకు నిర్బంధ విద్యను అభ్యసించాలి. జిమ్నాసియంస్ మరియు ఒకేషనల్ పాఠశాలలు సెకడరీ విద్యను అందిస్తున్నాయి. 2017 నాటికి 2,049 పాఠశాలలు ప్రాధమిక విద్యను అందిస్తుండగా మరియు 701 పాఠశాలలు వివిధ రకాల మాధ్యమిక విద్యను అందిస్తున్నాయి.[161] చెక్, జర్మన్, హంగేరియన్, ఇటాలియన్, మరియు సెర్బియా భాషలలో తరగతులు నిర్వహించబడుతున్న క్రొయేషియాలో గుర్తించబడిన మైనారిటీల భాషల ప్రాథమిక మరియు మాధ్యమిక విద్య కూడా అందుబాటులో ఉంది.
137 ప్రాధమిక మరియు ద్వితీయ శ్రేణి సంగీతం(మ్యూజిక్) మరియు కళ (ఆర్ట్స్) పాఠశాలలు మరియు వికలాంగ పిల్లలు మరియు యువతకు 120 పాఠశాలలు 74 వయోజన పాఠశాలలు ఉన్నాయి.[161] దేశవ్యాప్తంగా (క్రొయేషియా: državna matura) పాఠశాల సంవత్సరం 2009-2010 లో ఉన్నత విద్య విద్యార్థులకు " లీవింగ్ ఎగ్జాంస్ " ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఇది మూడు తప్పనిసరి విషయాలను (క్రొయేషియన్ భాష, గణితం, మరియు ఒక విదేశీ భాష) మరియు ఐచ్ఛిక విషయాలను కలిగి ఉంటుంది. విశ్వవిద్యాలయ విద్యకు ఒక తప్పనిసరి అవసరం.[162]
క్రొవేషియాలో 205 కంపెనీలు ప్రభుత్వ లేదా విద్యా సంస్థలు మరియు లాభాపేక్షలేని సంస్థలు టెక్నాలజీ శాస్త్రీయ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిని కొనసాగిస్తున్నాయి. ఇందుకొరకు వారు సంయుక్తంగా వారు 3 బిలియన్ కన్నా కంటే ఎక్కువ (€ 400 మిలియన్) ఖర్చు చేశారు. 2008 లో 10,191 పూర్తి-సమయం పరిశోధనా సిబ్బందిని నియమించారు.[81] క్రొయేషియాలో పనిచేసే శాస్త్రీయ సంస్థల్లో " జాగ్రెబ్లో ఉన్న రుడెర్ బోస్కోవిక్ ఇన్స్టిట్యూట్ " అతి పెద్దదిగా గుర్తించబడుతుంది.[166] జాగ్రెబ్లో ఉన్న క్రొయేషియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ అండ్ ఆర్ట్స్ అనేది 1866 లో ప్రారంభమైనప్పటి నుండి భాష, సంస్కృతి, కళలు, విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని ప్రోత్సహించే ఒక సమాజం రూపొందింది.[167] క్రొవేషియా కూడా పరిశోధకులను ఉత్పత్తి చేసింది. ఇద్దరు క్రోయేషియన్లు నోబెల్ బహుమతిని అందుకున్నారు.
క్రొవేషియా ఒక విశ్వవ్యాప్త ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. దీని మూలాలను 1891 నాటి హంగేరియన్-క్రొయేషియన్ పార్లమెంటు చట్టంలో గుర్తించవచ్చు. ఇది అన్ని ఫ్యాక్టరీ కార్మికులకు, చేతిపనివారికి తప్పనిసరి భీమాను అందిస్తుంది.[168] ప్రజలకు శాసనం, అభ్యర్ధన ఆధారంగా ప్రాథమిక ఆరోగ్య బీమా పథకం అందించబడుతుంది. 2017 లో వార్షిక ఆరోగ్య సంబంధిత వ్యయం 22.0 బిలియన్ కునా (3.0 బిలియన్ యూరోలు) కు చేరుకుంది.[169] ఆరోగ్యసంరక్షణ వ్యయం కేవలం ప్రైవేటు ఆరోగ్య భీమా ప్రభుత్వ ఖర్చులలో 0.6% మాత్రమే ఉంటుంది.[170] 2017 లో క్రొయేషియా తన జిడిపిలో 6.6% ఆరోగ్య సంరక్షణ కొరకు వ్యయం చేస్తుంది.[171]2015 లో క్రొయేషియా పురుషుల ఆయుఃప్రమాణం 74.7 సంవత్సరాలు.స్త్రీలకు 81.2 సంవత్సరాలతో ప్రపంచంలో 36 వ స్థానంలో నిలిచింది. శిశుమరణాలు 1,000 మందికి 3. శిశు మరణాల శాతం తక్కువగా ఉంది.[172][173]
↑ Lujo Margetić (January 1997). "Regnum Croatiae et Dalmatiae u doba Stjepana II." [Regnum Croatiae et Dalmatiae in age of Stjepan II]. Radovi Zavoda za hrvatsku povijest (in Croatian). 29 (1): 11–20. ISSN 0353-295X. Retrieved 16 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Povijest Gradišćanskih Hrvatov" [History of Burgenland Croats] (in Croatian). Croatian Cultural Association in Burgenland. Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 17 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ Nikša Stančić (February 2009). "Hrvatski narodni preporod – ciljevi i ostvarenja" [Croatian National Revival – goals and achievements]. Cris: časopis Povijesnog društva Križevci (in Croatian). 10 (1): 6–17. ISSN 1332-2567. Retrieved 7 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ Matea Vipotnik (22 June 2011). "Josipović: Antifašizam je duhovni otac Domovinskog rata" [Josipović: Anti-Fascism is a Spiritual Forerunner of the Croatian War of Independence]. Večernji list (in Croatian). Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 14 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Predsjednik Sabora Luka Bebić na obilježavanju 64. obljetnice pobjede nad fašizmom i 65. obljetnice trećeg zasjedanja ZAVNOH-a u Topuskom" [Speaker of the Parliament, Luka Bebić, at celebration of the 64th anniversary of the victory over fascism and the 65th anniversary of the 3rd session of the ZAVNOH session in Topusko] (in Croatian). Sabor. 9 May 2009. Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 17 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ Vlado Vurušić (6 August 2009). "Heroina Hrvatskog proljeća" [Heroine of the Croatian Spring]. Jutarnji list (in Croatian). Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 14 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ 81.0 81.1 81.2 81.3 81.4 81.5 "2010 – Statistical Yearbook of the Republic of Croatia" (PDF). Croatian Bureau of Statistics. December 2010. Retrieved 7 October 2011.
↑ Mate Matas (18 December 2006). "Raširenost krša u Hrvatskoj" [Presence of Karst in Croatia]. geografija.hr (in Croatian). Croatian Geographic Society. Archived from the original on 8 August 2012. Retrieved 18 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "GDP per capita in PPS" (PDF). Eurostat. Archived from the original (PDF) on 25 June 2013. Retrieved 13 December 2011.
↑ "Background Note: Croatia". United States Department of State. Archived from the original on 27 May 2010. Retrieved 4 December 2008.
↑ "Prihodi od turizma u 2014. dosegnuli 7,4 milijardi eura" [Tourism revenue reaches €7.4 billion in 2014]. mint.hr (in క్రోయేషియన్). Croatian Ministry of Tourism. 1 April 2014. Archived from the original on 31 December 2015. Retrieved 27 December 2015.
↑ Tomislav Pili; Davor Verković (1 October 2011). "Iako čini gotovo petinu BDP-a, i dalje niskoprofitabilna grana domaće privrede" [Even though it comprises nearly a fifth of the GDP, it is still a low-profit branch of the national economy]. Vjesnik (in Croatian). Archived from the original on 14 June 2012. Retrieved 20 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Turistički prihod porast će prvi put nakon 2008." [Tourist income to rise for the first time since 2008]. t-portal.hr (in Croatian). T-Hrvatski Telekom. 14 September 2011. Retrieved 21 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ Tomislav Pili (10 May 2011). "Skuplje korištenje pruga uništava HŽ" [More Expensive Railway Fees Ruin Croatian Railways]. Vjesnik (in Croatian). Archived from the original on 14 June 2012. Retrieved 26 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Riječka luka –jadranski "prolaz" prema Europi" [The Port of Rijeka – Adriatic "gateway" to Europe] (in Croatian). World Bank. 3 March 2006. Retrieved 13 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Plovidbeni red za 2011. godinu" [Sailing Schedule for Year 2011] (in Croatian). Agencija za obalni linijski pomorski promet. Archived from the original on 15 July 2011. Retrieved 27 August 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Projekcija stanovništva Republike Hrvatske 2004. – 2051." [Projection of Population of the Republic of Croatia 2004–2051] (PDF) (in Croatian). Croatian Bureau of Statistics. 2006. Retrieved 11 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Izviješće o provođenju ustavnog zakona o pravima nacionalnih manjina i utrošku sredstava osiguranih u državnom proračunu Republike Hrvatske za 2007. godinu za potrebe nacionalnih manjina" [Report on Implementation of Constitutional Act on National Minority Rights and Expenditure of Funds Appropriated by the 2007 State Budget for Use by the National Minorities] (in Croatian). Sabor. 28 November 2008. Retrieved 27 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ 153.0 153.1 "Organska podloga hrvatskog jezika" [Organic Base of the Croatian Language] (in Croatian). Institute of Croatian Language and Linguistics. Archived from the original on 7 August 2011. Retrieved 11 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "Državna matura" (in Croatian). Ministry of Science, Education and Sports (Croatia). Archived from the original on 26 March 2016. Retrieved 12 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ 163.0 163.1 "Institut za razvoj obrazovanja – Pregled institucija". Iro.hr. Retrieved 2017-03-06.
↑ Siniša Zrinščak (February 2003). "Socijalna politika u kontekstu korjenite društvene transformacije postkomunističkih zemalja" [Social Policy in the Context of Thorough Social Transformation of Post-Communist Countries]. Revija za socijalnu politiku (in Croatian). 10 (2): 135–159. ISSN 1330-2965. doi:10.3935/rsp.v10i2.124. Retrieved 12 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ Marijana Matković (27 September 2011). "Ulaskom u EU Hrvatska će imati najveću potrošnju za zdravstvo" [After the EU accession Croatia will have the maximum healthcare spending]. Vjesnik (in Croatian). Archived from the original on 14 June 2012. Retrieved 12 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
↑ "World Population Prospects - Population Division - United Nations". esa.un.org. Retrieved 30 March 2018.
(mariyu atipedda nagaram) jagreb
croats cree.sha 7 va sataabdam praarambhamlo prastuta croutia praantaaniki vachaaru. vaaru 9 va sataabdam naatiki rendu dacheelugaa raajyaalanu nirvahinchaaru. 925 naatiki tomislav mottamodati crotiotian rajuga avatarinchi kroveshianu rajya sthitini abhivruddhi chesadu.taruvaata croutia rajyam daadaapu rendu sataabdaalugaa daani saarvabhoumatvaanni nilupukundi. kings nalugava peater creesmir, dimitar jivonimirla paalanalo sikharaanni cherukundi. croutia 1102 loo hangeritho " parsanal unian " loo pravesinchindi. 1527 loo ottomanla vijayamtho crotiotian parlament hubbeberg hous modati ferdinandinu crotiotian simhaasanam koraku ennukundi. 19 va sataabdam praarambhamlo desamloni bhuubhaagaalu french ilierian praavimsulugaa vibhajinchabaddaayi.astria-hangeri, bosnia mariyu herjegovina vaipu aakraminchukundi-idhi 1878 berlin oppandam dwara parishkarinchabadindi. 1918 loo modati prapancha yuddham taruvaata croutia astria-hangari nunchi vidipoyina slovania, crotiou,serbia yugoslevia raajyamlo vileenam cheyabaddayi. rendava prapancha yuddham samayamlo fassist italy mariyu naji jarmani maddatu ichina oka fassist crotiotian tholubomma rajyam unikilo undi. yuddham taruvaata croutia oka vyavasthaapaka sabhyadesamgaa raajyaamga saamyavaada euroslavia soshalist federal repablic samakhya raajyaamgamgaa maarindi. 1991 joon 25 na croutia swatantraanni prakatinchindi. adhe samvatsaramlo aktobaru 8 na raajyaamga nirmaana sthaayilo puurtigaa amaluloki vachindi.
croutia anedi oka parlamentary vyavasthagaa undi. oka atyanta abhivruddhi chendina desangaa abhivruddhi chendina deshaallo jaabitaalo undi. iropa samakhya, aikyaraajyasamiti, counsil af iropa,nato, werald trade arganisation, madhyadhara unian vyavasthaapaka sabhyadesamgaa undi.aikhyarajya samiti saanti parirakshaka dalaalalo churukaina bhagaswamiga, croutia aafganistaanni nato- netrutvamloni mishanku sainika dalaalu andinchaaru. mariyu 2008-2009 varaku aikhyarajya samiti bhadrata mandalilo saashwata sthaanam pondaledu. 2000 nundi crotiotian prabhutvam nirantaramgaa pan-europian kaaridaarlatoe paatu rawana maargaalu moulika sadupayala koraku nirantaram pettubadi pettindi.
aardhikavyavasthalo seva rangam croutia aadhipatyam chestundi. taruvaata sthaanaalalo paarisraamika rangamuu vyavasaayam unnaayi. aadaayaaniki mukhyamaina vanarugaa vesavi kaalamlo anukuulamgaa unde antarjaatiiya paryaataka rangam undi. croutia prapanchamlo 18 va atyanta prasiddha paryaataka kendramgaa undi. prabhutva aardhikavyavasthalo gananeeyamaina paatravahistunna paryaatakaramgaanni prabhutvam niyantristuu undi. iropa samakhyalo croutia athi mukhyamaina vaanijya bhagaswamiga undi. croutialo antargata vanarulu sakti deshaniki avasaramaina vidyuttulo adhika bhaagaanni utpatti chestayi; migilinadi digumati chesukona badutundi. croutia saanghika bhadrata, saarasvatika aarogya samrakshana vyavastha, uchita praadhamika mariyu maadhyamika vidyanu andistundi.adhe samayamlo aneka praja samsthalu mariyu carporate pettubadula dwara media mariyu prachuranala samskrutiki maddatu istundi.
2.2 greeku mariyu roman
2.4 hubbeberg rajavansam mariyu astria- hangari (1538–1918)
croutia ane paeru latin croshia nundi vachindi. brunimir saasanamlo dhruveekarinchabadina duckes cruter ("ducke af dhi crots") pratipaadinchina proto-slavic " xrarwat - ( ksarvaatu) leda ksorvaatu ( xrarwat ) nundi pratipaadinchabadina kaman slavic kaalam naati xorervat nundi metatissis dwara uttara-slavic xsrovat - daani moolamgaa undi.[3]ee paeru moolam aspashtamgaa undi. cony slavic tegaku ketayinchina gothic leda indo-aryan padamgaa bhaavinchabadutundi. [4] crotiotian ethnonio xrvat puraatana samrakshita rikaardu vyatyaasamgaa undi. idhi jwanmir (jwonmir crotiotian raju") loo basca tabletlo dhruveekarinchabadindi. [5]
latin padam mottamodati dhruveekarana 852 nundi ducke tripmir chaartarku aapaadinchabadindi. asalainadi kolpoi kevalam 1568 kaapi bhadraparachabadi undi. anduvalana ee vaadam praamaanikata sandehaalaku daariteestundi.[6] puraatanamaina samrakshinchabadina shila saasanam bencovak sameepamloni 9 va sataabdaaniki chendina brammir silaasaasanam " ducke brammir dux " krootarvaamgaa saililo undi. ee silaasaasanam khachitamainadigaa viswasinchabadaledu. kaani brankir paalana (879-892) kaalam naatidani bhaavistunnaaru.[7]
croutia ani piluvabade praantam charitra puurva kalamanta maanavanivaasita praantamgaa undi.uttara croutialo madhya polyolithic kaalam naati neendertal silaajaalu travvi teeyabaddaayi. veetini atyanta prasiddhamainavigaa atyuttamamaina puraatana vastuvulanu andinchina praantamgaa gurtinchabadina kripnaaloni kanugonnaru. [8] desham anni praantaalalo aneka neolithic, chalcolithic samskrutula avasheshaalu kanugonabaddayi. [9]uttara croutia nadee loyalalo puraatatva pradesaalu atipedda sankhyalo unnaayi. ikkada gurtinchina atyanta mukhyamaina samskrutulalo starsevo, voochedol mariyu baden samskrutulu unnaayi. [10][11] ee praantaalalo inupa yugam praarambha kaalam naati ilierian halestat samskruti, seltic laa tene samskruti jaadalu unnaayi.[12]
greeku mariyu roman[maarchu]
chalakalam tarvaata ee praantamlo libarnianlu, illeeriyanlu sthirapaddaaru. ayithe korkula, harvarlo [13] vis deevullo mottamodati greeku kaalaneelu sthaapinchabaddaayi.[14]cree.sha. 9 loo neti crousia bhuubhaagam roman saamraajyamlo bhaagamaindi. cree.sha. 305 loo deoclatian chakravarti padavee viramana chesinappudu spitle oka pedda bhavantini nirminchaadu. [15]5 va sataabdamlo paschima roman saamraajyam chivari chakravarthulalo okaraina joolius nepos palus nundi tana chinna saamraajyaanni palinchadu. [16] idhi 7 va sataabdam modati ardhamlo awar, croate dandayaatralato mugimpuku vachindi.dandayaatralalo daadaapu anni roman pattanaala naasanam ayyai. romanlo bratiki bayatapadda vaaru teera praantaalu, dveepaalu, parvataala vanti marinta anukuulamaina pradesaalaku vellipoyaaru. epidaarum nundi dabrornic nagaram bayatapadindi.[17]
chivariki croutia pannonia mariyu duchy croshia ane rendu raajyaalu erpaddai. veetini liudivit mariyu borna paripaalinchaaru. 818 loo praarambhinchina inhard gaathala dwara idhi dhruveekarinchabadindi. ee recard aa samayamlo crotiotian remams, fransia praadesika rajyala modati patram suuchistumdi.[20]
rendu dasaabdaala taruvaata mislav paalanalo frankish adhikaaram mugisindi.[21] edava constantine prakaaram 7 va sataabdamlo croats kraistaveekarana praarambhamaindi. saadhaaranamgaa kraistaveekarana 9 va sataabdamlo sambandham kaligi undi kanuka idhi vivaadaaspadamgaa undi. [22] pope gurtinchina mottamodati sthaanika crotiotian palakudu ducke brammir 879 joon 8 na enimidava pope jan papalle chetha gurtinchabaddaadu.[7]croutia modati palakudu tomislavenu padava pope jan uttaraadi croutia raajyamlo uttara praantamlo rajuga gurtinchaadu.hangerian, balgerian dandayaatralanu tomislav odinchi crotiotian rajula prabhaavaanni vyaapti chesedu.[23] madhyayuga crotiotian rajyam 11 va sataabdamlo nalugava peater crishmir,(1058-1074) dimitar jwonimir (1075-1089) paalanalo sikharaaniki cherukundi.[24] 1091 loo rendava stajin maraninchinappudu tripmirovic rajavansam mugisina taruvaata hangareeloni modati ladislasse crotiotian kiriitaanni korukunnadu. deenini vyatirekinchina pratipaksham naayakatvam saaginchina yuddham (croutia hangari yuddham) taruvaata " parsanal uniani " maddhatutho 1102 loo koloman paalana erpadadaaniki daariteesindi. [25]taruvaati naalugu sataabdaallo croutia rajyam sabar (parlament) niyaminchina ban (vaisrai) chetha paalinchabadindi.[26]
ee kaalamlo teera praantaalapai niyantrana kosam venis repablikeeku vyatirekamgaa ottoman vijayam taruvaata paalanaku muppu perigindi. 1428 naatiki venitianlu swatantramgaa maarina dabrovnic nagaraanni minahaayinchi dalmatialo chala varaku niyantrana saadhinchaaru. 1493 cribwa yuddham, 1526 yuddham mohakla yuddhanku daariteesaayi. rendoo yuddhaalu nirnayaatmakamgaa ottoman vijayaalato mugisai. king rendava loois mohaloselo maraninchaadu. 1527 loo setinelo crotiotian paarlamentu samavesam ayyaru.croyesiaku rakshana kalpinche paristhitilo croyesiaku kotta palakuduga " hubsberg hous " modati ferdinandinu enchukunnadu. [26][27] ee kaalamlo francopan mariyu jrimsi kutumbaalu vanti pramukha prabhuvula purogati praamukhyatanu santarinchukundi mariyu antimamgaa ee rendu kutumbala nundi aneka nishedhaalu vachayi. [28]
hubbeberg rajavansam mariyu astria- hangari (1538–1918)[maarchu]
nirnayaatmaka ottoman vijayaala taruvaata 1538 loo erpadina vibhajanatho croutia poura, sainika bhuubhaagaalugaa vidipoyindi. sainika bhuubhaagaalanu crotiotian milatary frantier ani pilustaaru. idhi pratyakshamgaa imperial niyantranalo unnaayi. crotiotian bhuubhaagamloo ottoman purogamanaalu 1593 yuddam varaku konasagayi. modati nirnayaatmaka ottoman otami, sarihaddula sthireekarana jarigindi.[27]
grate turky yuddha samayamlo (1683-1698) slomonia tirigi pondabadindi. cony ottoman vijayam mundu croutialo bhagamaina paschima bosnia crotiotian niyantranaku velupala undi. [27] prastutam ee rendu deshaala madhya sarihaddugaa undi. dakshina bhagamaina dalmatia sarihaddunu adhe vidhamgaa aidava mariyu edava ottoman-venician yuddhaalu nirnayinchaayi. [29]
crotiotian milatary frantierlo sainika sevalanu andinchadaaniki habsbargarlanu, bosnia, serbia kraistava janabhanu prothsahinchaaru. 1690 mariyu 1737-39 naati grate serb migrations samayamlo ee praantamlo serb valasalu perigaayi. [31]crotiotian parlament raju moodava charles pragmatic saanshanku maddatu ichadu. 1712 loo tama sonta pragmatic shanshan koraku santakam chesadu.[32] tadanugunamgaa chakravarti croutia rajyam anni hakkulu mariyu rajakeeya hakkulanu ichi gouravistaananii, kween maria therissa crotiotian vishayaallo gananeeyamaina krushi chesanani pratigna cheshaadu.
1797 - 1809 madhyakaalamlo modati french saamraajyam kramangaa mottam thoorpu adriatic tiirapraantaalanu aakraminchindi. daani antarvibhaagam venician, ragusan repabliksnu aakraminchi illean praavimsulanu sthaapinchindi. [27] pratispandanagaa rayal naavi adriatic samudram digbandham cheyadam 1811 loo yuddhaaniki daariteesindi. [33] 1813 loo ilierian provinsess austrianla chetha bandhimpabadindi. 1815 loo viyanna congress samavesam taruvaata austrian saamraajyamlo vileenam ayyindi. idhi dalmatia saamraajyam sthaapanaku daariteesindi. crotiou litoral crotiou saamraajyamlo vileenam ayindi. [34]1830 - 1840 lalo romantic jaatiiyavaadam saamraajyamlooni dakshina slavla aikyatanu samardhinche oka rajakeeya, saamskrutika prachaaramaina crotiotian neshanal rivaivalku prerana kaliginchindi. idhi crotiotian saahityam, samskrutini prothsahinchadamthopaatu hangeriki viruddamgaa oka praamaanika bhasha sthaapana daani praadhamika drushtigaa undi.[35] hangerian viplavam samayamlo (1848) croutia austrianlatho paatu ban josip jalasik 1849 loo hangerian dalaalanu oodinchataaniki sahayam chesi jarmaneekarana vidhaanam upayoginchaadu.[36]
1860 naatiki polasy viphalamayyindi 1867 naatiki austro-hangerian rajiki daariteesindi. astria saamraajyam mariyu hangari saamraajyam kiriitaala madhya oka " parsanal unian " erpadindi. ee oppandam hangariku crovasia hodanu vidichipetti, croutia, slovania raajyaalu ekikrutamayyayi. 1868 naati crotiotian-hangerian setilment ee sthiti parishkarinchabadindi. [37] dalmatia saamraajyam vaastavamgaa astria niyantranalo undi. rijeca 1779 loo pravesapettina carpus verpaatu hodanu nilupukundi. [25]1878 berlin oppandam nibandhanala prakaaram taruvaata astria-hangeri, bosnia mariyu herjegovinanu aakraminchina taruvaata crotiotian milatary frantier nishedhinchabadindi. taruvaata ee bhuubhaagam crotiotian-hangerian sthaavaramgaa undi.[27] 1881 loo croyesiaku tirigi vachindi.[38][39] astria-hangareeni samskarinchadaaniki punaruddharinchadaaniki chesina prayatnaalu modati prampancha yuddham kaaranamgaa nilipiveyabaddaayi.[40]
yugoslevia (1918–1991)[maarchu]
1918 actober 29 na crotiotian parlament (sabar) swatantraanni prakatinchindi. kottagaa erpadina prabhutvamlo slovanianlu, crotiounlu mariyu serbulu[26] cheradaaniki nischayinchaaru. idhi 1918 dissember 4 na serbia rajyam unianloki pravesinchindi. serbulu, croatianlu, slovenelu [41]croutia parlament serbia mariyu mantenegrolatho ekam cheyadam anna nirnayaanni aamodinchaledu. [26] 1921 raajyaangamlo desham ekikruta desangaa nirvachinchabadindi. chaaritraatmakamgaa crotiotian paarlamentu paripalana vibhaagaala raddu chesi crotiotian swayampratipattini samarthavantamgaa muginchindi.
steppon radic netrutvamlo atyadhikamgaa prajaamaddhatu unna jaateeya rajakeeya party " crotiotian picent party " (hehch.es.es.)ni noothana raajyaamgaanni vyatirekinchindi. [42]
1928 loo jaateeya assembleelo raadikmu hatya cheyadamtho rajakeeya paristhiti marinta ksheeninchinchindi.taruvaata idhi janavari 1929 loo king alegzander niyantrutva paalanaku daari teesindi.[43]1931 loo raajyaangam marinta samaikya raajyaamgaanni vidhinchi desham paerunu yugoslevia maaradamtho niyantrutvam adhikaarikam cheyadamtho mugisindi.[44]
vladco maseek netrutvamlo unna hehch.es.es. yugoslevia samakhyeeekaranaku maddatunivvadam konasaginchindi. deeni phalitamgaa 1939 aagastu " chitkovik-machec " oppandam aadhaaramgaa croutia banovina swayampratipatti kaliginchabadindi. swayam pratipatti kaligina croutialo yugoslav prabhutvam rakshana, antargata bhadrata, videsaanga vyavahaaraalu, vaanijyam, rawana niyantrananu konasaginchindi. ayithe itara amsaalu crotiotian sabor mariyu kireetadhaarana chesina baanku migilai. [45]
1941 eprelle yugoslevianu jarmani mariyu italeelu aakraminchaayi. aakramana taruvaata bhuubhaagam croutia, bosnia mariyu herjegovina mariyu sirmia praantaalu " swatantra croutia rajyam " (en.di.hehch)gaa oka naji-maddatugala tholubomma rajyamga maarchabadindi. italy dalmatia bhaagaalu italeelo vileenam cheyabaddayi.uttara crotiotian praantaalu barjaja mariyu medimurge hangareelo vileenam cheyabaddayi.[46] en.di.hehch. paalanaku ante pavelic mariyu ultranicationalst ustasa naayakatvam vahinchaaru. ustasa paalana semit vyatireka chattaalanu pravesapettindi. en.di.hehch. serb mariyu romanic nivaasitulapai jaati prakshaalana mariyu jaati nirmuulana prachaaram nirvahinchindi. idhi jasanovak mariyu stara gradisca consontration sibiralache udaharinchindi. [47]desamlo 39,000 mandilo yoodulu 9,000 manugadalo unnatlu anchana veyabadindi. migilinavaarini sthaanika adhikaarulu mariyu jarman sainyam hatamaarchadaaniki jarmaneeki pampabaddaaru. [48] crotiotian, serbia muulaala gurinchina khachitamaina abhipraayaalalo vibhedhaalu unnaayi.[49]
1941 joon 22 na oka pratighatana udyamam ventane udbhavinchindi. [50] sizac sameepamlo partician detachment paerutho modati sisac detachmentu roopondinchabadindi. aakramita airopalo pratighatana udyamam roopondinchina mottamodati sainika vibhaagamidi.[51] idhi yugoslev partician udyama praarambhaaniki kaaranamaindi. communist bahula jaati vyatireka fassist nirodhaka brundaaniki josip broj tito naayakatvam vahinchaadu. [52] ee udyamam tvaritagatina perigindi. 1943 decemberelo tehran conferemsulalo paartisanlu mitraraajyaalu nundi gurtimpu pondaaru.[53]
yugoslevia niyantranalo lajistics, parikaraalu, sikshana, vaimanika dalamlo mitrarajyala maddatu, soviat dalaala sahaayamtho 1944 loo jarigina belgrade yuddhamlo paalgonnaaru. 1945 mee naatiki italy mariyu astria sarihaddu praantaalu nirnayinchabaddaayi. ustaswe sabhyulu, alaage crotiou saranaarthulu, yugoslev particens chetha champabaddaaru.[54]
1944-1980 varaku josip broj tito es.ef.ar yugosleviyaku naayakatvam vahinchaadu;chitrapatam: britoi loo elianor roojvelttho tito 1953.
inka yuddham samayamlo en.di.hehch. bhuubhaagamloo ustase gananeeyamaina sankhyalo serbulanu champaaru. midlarki paalanalo champabadina serbula sankhya kaneesam 5 lakshalu untundani anchana veyabadindi.[57] ayithe ee sankhya bogoljub kochovic mariyu vladimir jarjavik anchanaaku viruddhamgaa undi.kochovic anchanaala aadhaaramgaa yugoslev bhuubhaagam antataa champabadina mottam serbula mottam sankhya 4,87,000. ayithe jarjavik anchanaalanu anusarinchi ee sankhya 5,30,000. yujoslav particinelo 82,000 mandi, 23,000 mandi accis sahacharulu en.di.hehch. kaaranamgaa maraninchagaa 25,000 mandi typhoid antuvyaadhi kaaranamgaa maraninchaaru. 45,000 mandini jarmanlu ishatamaarchaaru. italianlu 15,000 mandini champaarani jarjavik suuchimchimdi. samyukta rashtrala sensus beuro mayers mariyu compbell mottam yugoslav nashtala anchanaalanu kochovic mariyu jarjavik angeekarinchaayi.[58] saayudha pratighatana sabhyulagaa, leda accis sahakaarulugaa gaani, crotiotian fassist paalana phalitamgaa en.di.hehch.loo champabadina croats sankhya sumaruga 2,00,000 gaa undi. [49][59] champabaddavarilo konni velamandi chetnics chetilo champabaddaaru. chaalaamandi crotiotian charitrakaarulu maraninchina vaari sankhya 3,000 nundi 3,500 undavacchani perkonnaru. madhyakaalamlo croutia aadhunika bhuubhaagamloo chetnics chetha champabadina croats sankhya yugoslevia mottamlo 18,000 nundi 32,000 (yuddhaveerulu mariyu pourulu)mandi crotiounlu unnaarani crotiou anchana vesindi.[60]
rendava prapancha yuddham taruvaata croutia kamyuunistula chetha paripaalinchina es.ef.ar. yugoslevia ekaika-party soshalistu federal unitegna maarindi. cony samakhyalo swatantratanu kaligi undi. 1967 loo crotiotian rachayitalu mariyu bhaashaavettalu crotiotian bhashaku adhika swayampratipatti avasaramani crotiotian praamaanika bhasha sthiti, perupai oka prakatananu prachurinchaaru. [61] ee dickleration yugoslav aardhika vyavastha vistruta poura hakkulu, vikendreekarananu korutu jaateeya udyamaaniki dohadam chesindi. 1971 crotiotian spring yugoslav naayakatvam anichivetato mugisindi. [62] ayinappatiki 1974 yugoslav raajyaangam federal vibhaagaalaku adhika swayampratipatti ichindi. pradhaanamgaa crotiotian udyama lakshyaanni neraverchindi. samakhya vibhaagaala swaatantryam kosam oka chattaparamaina aadhaaram andinchindi. [63]
1980 loo yugoslev adhyakshudu josip broj tito maraninchina taruvaata yugoslevialo rajakeeya paristhiti 1986 serbian saayu memorandam, 1989 vojwodina, kosavo, mantenegrolo 1989 tirugubaatlu jaateeya udriktatatoe paristhiti ksheeninchindi. [64][65] 1990 janavarilo communist party jaateeya maargaalu vichchinnamaiyyaayi. fcroatian kakshatho oka viramana samakhyanu demand chesindi.[66] adhe samvatsaramlo croutialo mottamodati bahula-party ennikalu jarigai. franjo tudman vijayam jaatiiyavaada udriktatalanu marinta penchindi. [67] croutia serbialo kontamandi saabornu vidichipetti croutia nunchi swaatantryam saadhinchaalane uddesamto serbia krajina repablikegaa gurtinchabadani praantaala swayampratipatti prakatinchaaru. [68][69]
swatantram (1991–prastutam)[maarchu]
udriktatalu perigaayi, croutia 1991 joon 25 na swaatantryam prakatinchindi. ayinappatiki dickleration puurti amalunu 1991 aktobaru 8 na amaluloki tecchindi.[70][71] yugoslav peepuls armi (je.en.e.) mariyu vividha serb paramilitary groopulu croutiapyapai daadi chesina samayamlo udriktatalu bahiranga yuddhaaniki daari teesaayi. [72] 1991 chivarinaatiki " hai intemsity comflict " frantutho kalisi chesina poraatamlo croutia daani bhuubhaagamloo moodinta rendu vantulu matrame niyantrinchagaligindi.[73][74] paluvuru serb paramilitary groopulu, tirugubaatu bhuubhaagaallooni serb-kaani crotiou prajalanu champadam, bedirinchadam, bahishkaranala chesela vattidi cheyadam chesai. velamandi croat pourulanu hatamaarchadam mariyu vaari gruhaalanu vadili pampadam jarigindi. kaneesam 1,70,000 mandini vaari nivaasaala nundi pampabaddaaru.[75]
1992 janavari 15 na croutia europian ekanamic community sabhyatvam, taruvaata unaited neshans dautya gurtimpu pondindi. [76][77] ee yuddham aagashtu 1995 aagastulo croutia nirnayaatmaka vijayamtho mugisindi. [78]idhi tirugubaatu bhuubhaagaala nundi daadaapu 2,00,000 serbulu velupalaku vellaaru. ee bhuubhaagaalu taruvaata bosnia mariyu herjegovina nundi vachina crotiou saranaarthulu sthirapaddaaru. [79] navambaru 1995 loo erdot oppandam kudurchukunna migilina aakramita praantaalu croutia swaadheenam cheyabaddayi. ee prakriya 1998 janavari loo mugisindi. [80] 2000 navambarulo croutia werald trade arganisation (WTO) sabhyadesamgaa maarindi. ee desham 2001 aktobarulo iropa samakhyatho oka sthireekarana asosiation oppandam (es.e.e.) meeda santakam chesindi. crovatia 2009 eprel 1 na nato sabhyadesamgaa maarindi. 2013 juulai 1 na iropa samakhyalo cherindi
croutia central mariyu aagneya airopalo undi. eesaanya sarihaddulo hangeri, thoorpu sarihaddulo serbia aagneya sarihaddulo bosnia mariyu herjegovina, montenegro, nairuti sarihaddulo slovania adriatic samudram unnaayi. idhi 42 degreela mariyu 47 u u mariyu podavu 13 u mariyu 20 u tuu. akshaamsaala madhya ekkuvagaa untundi. dakshina praantamlo chuttupakkala unna dakshina praantamlo dabronick bhuubhaagam pradhaana bhuubhaagamtoe anusandhaaninchabadina practical exclave, nem chuttu bosnia mariyu herjegovinaku chendina chinna teerapraantam undi.[81]
croutia vaisalyam 56,594 chadarapu kilometerlu (21,851 chadarapu maillu) undi. vaisaalyaparamgaa idhi prapancha deshaalalo 127 va sthaanamlo undi. ee bhuubhaagam  56,414 chadarapu kilometerlu bhuubhaagam (21,782 chadarapu maillu) bhoomi mariyu 128 chadarapu kilometerlu jalabhaagam undi.[82]ettu denaric alps parvataala nundi ettaina parvata shrenulalo 1,831 meetarlu (6,007 adugulu) ettu unna dinara sikharam desamlo ayanta ettaina praantamgaa gurtinchabadutundi. [82] poruguna unna bosnia mariyu herjegovina sarihaddulo unna adriatic samudra teeram mottam nairuti sarihaddugaa undi. croyesiaku chendina veyyi dweepaalalo 48 dveepaalu nivaasitapraantaalugaa unnaayi. veetilo atipedda deevulugaa cress mariyu crick dveepaalu unnaayi.[82] veetilo prati okkati 405 chadarapu kilometerla (156 chadarapu maillu) vistiirnamlo unnaayi.
hwavseako jagori konda uttara bhaagaalu, thoorpuna unna slovania flat maidaanaalu pannonian besinelo bhagamga unnaayi. pannonian nadiki sava, drava, kupu mariyu danube vanti upanadulu unnaayi. eurap rendava athi podavaina nadi danube, thoorpuna vukovar nagaram gunda pravahistuu serbiatho sarihaddu erparustundi. adriatic teerapraantam mariyu deevulaku sameepamloni madhya, dakshina praantaalu diguva parvataalu mariyu atavi parvataalanu kaligi untaayi. desamlo chamuru, boggu, baxite, takkuva-sthaayi inupa khanisam, kalshiyam, jipsam, sahaja taaru, silika, maika, bankamatti, uppu, jalasakti utpattiki taginantagaa sahaja vanarulu unnaayi.[82]
cartsu bhuubhaagam croutialo sagabhagam untundi.indulo pramukhamgaa deenarik alps untundi.[83] croutialo palu lotaina guhalu unnaayi. veetilo konni 49.250 mee (820.21 adugulu) kanna takkuva lothu kaligi unnaayi. vaatilo 14 guhalu 500 mee (1,640.42 adugulu) lothu kante takkuvagaa undagaa, vaatilo 3 guhalu 1,000 mee (3,280.84 adugulu) kante takkuvagaa untundi. croatialoni atyanta prasiddha sarassulalo plitvis 16 sarassulu, dolamite, sunnapuraayi selayellanu kaluputunna jalapaataalato unnaayi. marakatamani aakupaccha, boodida rangu leda neelam rangu varaku, sarassulu vaari vilakshana rangulatho prasiddhi chendaayi. [84]
copen vaataavaranamgaa vargeekarinchabadina croutia vaataavaranam ekkuvabhaagam madhyastamgaa vecchagaa varshapu sheetoshnasthitini kaligi untundi. nelasari ushnograta -3 u centigrade (27 u faren heat) (janavarilo) mariyu 18 u centigrade (64 u faren heat) (juulailoo) untundi. lica mariyu gorski coter praantaalu desamloni atyanta sheetala bhaagaalu samudramattaaniki 1,200 meaterla (3,900 adugulu) ettulo manchu aranya vaataavaranam kanapadutundi. croutia vecchani praantaalalo adriatic tiirapraantaalu unnaayi. mukhyamgaa madhyadhara vaataavaranam kaligi unna daani antarbhaagamlo ushnograta garishta sthaayi samudram dwara niyantrinchabadutundi. paryavasaanamgaa khandantara praantaalalo ushnogratalu ekkuvagaa untaayi - -35.5 u centigrade (-31.9 u faren heat) atyalpa ushnograta 1919 fibravari 3 loo kakovekelo namodayindi. 42.4 u centigrade (108.3 u faren heat) atyadhika ushnograta kaarlovaaklo 5 juulai 5 na namodu cheyabadindi.
bhougolika praantam, prabalamaina vaataavarana vidhaanam anusarinchi 600 milleemeetarlu (24 angulaalu) nundi 3,500 milleemeetarlu (140 angulaalu) madhya vaarshika varshapaatam namodavutundi. bayati dweepaallo (vis, lastwo, bissevo, swetak) mariyu slomonia thoorpu bhaagaalalo kaneesam varshapaatam kurustundi; dinara parvata shreni, gorski kotarlalo garishta sthaayi varshapaatam untundi.
lopali bhuubhaagamloo gaalulu eesaanya leda nairuti praantaala madhya telikagaa untaayi. tiirapraanta gaalulu sthaanika praantam lakshanaalachae nirnayinchabadataayi. adhika gaali vegaalu ekkuvagaa teera praantaallo challani nelallo namodu cheyabadataayi. saadhaaranamgaa bura leda takkuva tarachugaa siroko vantivi. desham atyanta sundaramaina bhaagaalu gurtinchabadutunna velupali dveepaalu hwar, korkula praantaalalo vaarshikamgaa suuryarasmiki 2700 gantala paatu namodu cheyabaddayi. taruvaata madhya mariyu dakshina adriatic samudram praantam,uttara adriatic tiirapraantaalalo vaarshikamgaa 2000 gantala kante ekkuva suryarasmi untundi. [85]
croutia daani vaataavaranam, bhoogolikasthiti kaaranamgaa aneka paryaavarana praantaalugaa vibhajinchabadindi. jeevavaividhyam paramgaa airopalo sampannamaina deshaallo okatigaa undi. croutia-madhyadhara samudratiiramlo naalugu rakala jeevavaividhya praantaalu unnaayi. daani bhuubhaagamloo lica - gorski coter, paranian drava - danube, alkan, migilina praantaallo khandantara vrukshaalu unnaayi. murreja krakka conuns, taffa, alaage bhugarbha aavaasaalu kaligi unna carst aavaasaalu atyanta mukhyamainavigaa unnaayi.
carst bhougolikamgaa daadaapu 7,000 guhalu mariyu guntalanu kaligi undi. veetilo konni matrame gurtinchabadina ekaika akwatic guha keve sakaserukaalu - olm. crotiotian bhoo uparitalamlo 44u (2,490,000 hectarla leka 6,200,000 ekaraalu) vistiirnamlo adavulu vistarinchi unnaayi. itara nivasa praantaalalo chittadinelalu, gaddibhoomulu, pogulu, kanchelu, podaluu teerapraantam! samudra nivasa praantaalalo unnaayi.[86]phytogeography paramgaa croutia borial raajyamlo bhagam mariyu sircontorial praantamlooni illrian mariyu central europian raajyaalalo mariyu madhyadhara praantam adriatic praavinsulo bhagamga unaayi. " werald wide fund far nechur " crovatia moodu paryaavarana praantaalugaa vibhajistundi: pannonian mishrama adavulu, dinaric parvataalu mishrama adavulu mariyu illierian aakuraalchu adavulu.[87]
chrovatialo 37,000 gurtinchina vrukshajaatulu unnaayi. cony vaari vaastava sankhya 50,000 - 100,000 madhya untundani anchana. [86] 2000 va dasabdapu toli ardhabhaagamlo matrame croutialo kanugonna akaserukaalalo daadaapu 400 kotta jaatulunnaayi.[86] veyyi kante ekkuva jaati jaatulu antarinchi potunna dasalo unnaayi.ivi pratyekinchi valebit mariyu biokovo parvataalu, adriatic dveepaalu, carst nadee praantamlo unnaayi. chattaparamgaa 1,131 jaatulanu rakshinchabadutunnaayi.[86]aavaasaala koraku parisara praantaalalo jarugutunna dhwamsam kaaranamgaa jaatulaku atyanta teevramaina pramaadam nashtaalu sambhavistunnaayi. hanikara jaatulu mukhyamgaa kaulera taxifolia aalge pramaadakaarigaa maarindi.
benetic nivaasaalanu kaapaadataaniki antukune aalge kramam tappakunda maniter cheyabadadam leka teesiveyabadadam jarugutundi. swadeshee mokkalu mariyu pempudu jantuvula jaatulu kuudaa anekamainavi unnaayi. veetilo aidu jaatula gurraalu, aidu jaatulu pasuvulu,enimidi jaatulu gorrelu, rendu jaatulu pandulu, poultri jaati unnaayi. desheeya jaatulu kuudaa tommidi antarinchipotunna leda teevra apaayakaramaina vaatilo unnaayi.[86]
desamlo 9u croutia bhuubhaagamloo 444 rakshita praantaalu unnaayi. veetilo enimidi jaateeya paarkulu, rendu atyanta surakshitamgaa nirvahinchabadutunna samrakshita praantaalu, padi nechural paarkulu unnaayi.veetilo atyanta prasiddha rakshita praantaalugaa croatialoni puraatana jaateeya udyaanavanam, unesco werald heritage sait ayina " plitvis lakes neshanal park " unnaayi." yuleko prakruti paarku " unesco man biospier prograamlo bhagamga unnaayi. kathinamaina mariyu pratyeka rijarvulu alaage jaateeya mariyu nechural paarkulu, kendra prabhutvam nirvahanalo rakshinchabadutunnaayi. itara rakshita praantaalu kountiila dwara nirvahinchabadataayi. 2005 loo neshanal ecological netwark erpaatu cheyabadindi. idhi iropa samakhya " nechura 2000 netwarke " loo cheradaaniki modati adugugaa undi. [86]
aikyaraajyasamiti croutianu adhika aadaayam kaligina aardhikavyavasthagaa vargeekarinchindi.[90] 2017 samvatsaraaniki crotiotian namamatra ji.di.pi. $ 53.5 billian american daalarlu. talasari $ 12,863 american dalarluga untundani antarjaatiiya dravya nidhi data pranaalikalu suuchistunnaayi. adhe samayamlo konugolu sakti ji.di.pi $ 100 billian daalarlu talasari $ 24,095 american daalarlu untundani anchana.[91] eurostat samacharam prakaaram crotiotian pi.pi.es. talasari gdp 2012 loo iropa samakhya sagatulo 61u undi.[92]
2010 loo aardhika utpaadakatalo seva rangam aadhipatyam saadhinchindi. idhi gdplo 66u, paarisraamika rangam 27.2u thoo , ji.di.pi. loo vyavasaayam 6.8u bhagaswamyam kaligi unnaayi.[96] 2004 ganankala prakaaram kaarmikulalo 2.7u vyavasaayamlo, 32.8u parisramalo, 64.5u sevallo panichestunnaaru.[82][97] paarisraamika rangam naukaanirmaanam, aahaara prossesing, formasuticals, infermation technology, jeevarasaayanika, kalapa parisramala aadhipatyam kaligi unnaayi. 2010 loo croutia egumatulu 64.9 billian kuna (u 8.65 billian eurolu) viluvatho 110.3 billian kuna (u 14.7 billian eurolu) viluvainavi.idhi europian unianyelo atipedda vaanijya bhagaswamy undi.[98] croutia vaanijyamlo sagam kante ekkuvagaa itara iropia samakhya sabhya deshaalu unnaayi.[99]
1991 loo yuddham praarambhamainappudu praiveteekarana, market aardhikavyavasthanu sweekarinchina kotta crotiou prabhutvam praarambhamaindi. yuddha phalitamgaa aardhika moulika sadupaayaalaku bhari nashtam kaligindi. pratyekinchi aadaayam paryaataka rangamlo idhi adhikam ayindi. 1989 nundi 1993 varaku ji.di.pi.40.5u padipoyindi. crotiotian desham ippatikee aardhika vyavasthalo gananeeyamaina bhaagaanni niyantristundi. prabhutva kharchulu ji.di.pi loo 40u gaa ganinchabadutunnaayi.[100]asamarthamaina praja paripaalanatho paatu mukhyamgaa bhoo yaajamaanyam, avineeti samasyalatho kalipi oka backlagg nyaayavyavastha pratyekamaina aandolanalu talettaayi. tramsperensy international prachurinchina 2015 karapsion perseption indexilo desham 51 va skorutho 50 va sthaanamlo nilichindi. ikkada sunna "avineeti", 100u"chala subhramgaa" undani suuchistumdi.[101] joon 2013 loo jaateeya runam desham jidipilo 59.5u vadda undi.[102]
crotiotian ji.di.pi.loo 20u varaku crotiotian seva rangam, paryaatakarangam bhagaswamyam vahistuu unnaayi. vaarshika paryaataka parisrama aadaayam 2014 loo u 7.4 billianla euroluga anchana veyabadindi.[103] retile vyaparam, prossesing parisrama aardarlu , vesavi kaalaanuguna upaadhi abhivruddhitho bijines valume paramgaa crotiou aardhika vyavasthalo daani saanukuula phalitaalu kanipistaayi. ee parisrama egumati vyaapaaramgaa pariganinchabadutundi. endukante idhi desham bahya vaanijya asamatulyatanu gananeeyamgaa taggistundi. [104] crotiotian yuddha swaatantrya mugimpu taruvaata paryaataka rangam vegamgaa vruddhi chendindi. paryaatakulu sankhyaaparamgaa naalugu retlu perigaaru. vaarshikamgaa 11 millianla mandi.[105] jarmani, slovania, astria, italy mariyu chec repablic nundi paryaatakulu adhikamgaa vastunnaaru. croutia nundi kuudaa chala mandi paryaatakulu desamlo paryatistuu unnaaru.[106] croutia paryaatakulu sagatuna 4.9 rojulu desamlo basachestunnarani anchana.[107]
paryaataka rangam atyadhika bhagam adriatic samudratiiramlo kendreekrutamai undi. 19 va sataabdam madhyalo nundi optiza modati selavu resartega paryaatakulaku sevalu andistuu undi. 1890 naatiki idhi chala mukhyamaina europian aarogya resaartulalo okatigaa maarindi. [108] taruvaata aneka tiirapraantaala teeram mariyu deevulalo, mas toorism nundi catering mariyu vividha samuchita marketla varaku sevalu andinchatam, atyanta mukhyamainavi natical paryaataka rangam vantivi unnaayi. endukante 16 vela kante ekkuva bertulatho aneka samudratira resaartulu unnaayi. saamskrutika paryaatakam meeda aadhaarapadina madhyayuga tiirapraanta nagaraalalo vesavilo aneka saamskrutika kaaryakramaalu jarugutaayi. lothattu praantaalalo parvata resartlu, vyavasaayaparyaatakam mariyu spaalu untaayi. jagreb kuudaa oka pradhaana paryaataka kendramgaa undi. pradhaana tiirapraanta nagaraalu mariyu resartula soukaryam andistundi. [109]
croutia 116 bloo flag tiiraalu kaalushyarahita prakruti rijarvulugaa pratibimbistundi.[110] prapanchamlo atyanta prasiddha paryaataka kendraalalo crotiou 18 va sthaanamlo undi.[111] ee sandarsakulalo sumaru 15u (samvatsaraaniki oka millian kanna ekkuva mandi) prakrutitho sambandham kaligi unnaaru. croutia prapancha prasiddhi chendina paryaataka parisrama kaligi undi. idhi vyapara nachurist resarts abhivruddhi chesina modati europian desangaa gurtinchabadutundi. [112]
moulikavasatulu[maarchu]
chrovatialo iteevala kaalamlo moulika sadupaayaalu vegamgaa abhivruddhi chendaayi. 1990 chivarilo aarambhinchina motarve netwark mukhyamgaa 2000 lalo nirmaanam poortichesukundi. 2011 september naatiki croutia 1,100 kilometerla (680 maillu) rahadaarulanu puurti chesi, jagrebenu itara praantaalaku kalupukoni palu europian maargaalu mariyu naalugu pan-europian kaaridaarlu nirminchindi. [113][114][115] atyanta raddeegaa unde motaru maargaalu e1, ivi jagrebn split mariyu e3thoo kaluputunnayi. vaayuvya croutia mariyu slavoniala dwara thoorpu-padamaraga payanistuu unnaayi.[116] croutialo prabhutva rahadaarula vistruta netwark desamlo anni pradhaana sthaavaraalanu kalipetappudu moterve feader line vale panichestundi. crotiotian motarve netwark adhika naanhyata mariyu bhadrata sthaayilu aneka eurotap mariyu euro test kaaryakramaala dwara pareekshinchabadi nirdhaarinchabaddaayi.[117][118]
crotiotian railves railu Hu 6112
croutialo 2,422 kilometerla (1,691 maillu) vistarinchina vistrutamaina railu netwark undi. veetilo 984 kilometerlu (611 maillu) vidyut railvelu, 254 kilometerlu (158 maillu) dabul track railvelu unnaayi. croutialo atyanta mukhyamaina railvelu pan-europian rawana kaaridaarlu vibi mariyu ex rijekaanu budapest, liablijanalanu jagreb dwara belgrade varaku kaluputaayi. [113] anni railu sevalu crotiou railve chetha nirvahinchabadutunnaaya.[119] dabrovnic, osizec, pula, rijeka, split, jadar, jagreblalo antarjaatiiya vimaanaasrayaalu unnaayi.[120] franjo tudman vimaanaasrayam atipedda alaage raddeegaa unna vimaanaasrayamgaa gurtinchabadutundi.[121] janavari 2011 naatiki crotiou international sivil aviation arganisation aviation sefty standerdseaku anugunamgaa undi. federal aviation administration daanini modati vargam ratingeaku upgrade chesindi.[122]
croutialo raddeegaa unna cargo naukaasrayam rijeka naukaasrayam, raddeegaa unde prayaaneekula odarevulu split, jaadaarlu pradhaanamainavi.[123][124] veetitho paatu aneka chinna chinna odarevulu italeelooni aneka nagaraalaku adanamgaa aneka dveepaalanu mariyu tiirapraanta nagaraalanu anusandhaaninche oka vistrutamaina vyavasthanu andistunnaayi.[125] pan-europian rawana karidar 7 ku desham avutletynu praatinidhyam vahistunna danube meeda unna atipedda udyaanavanam wookover. [113][126]
croutialo 610 kilometerla (380 maillu) croutialo mudi chamuru pipelinelu unnaayi. rijeka chamuru terminalne rijeka mariyu sisaaklo refinerylatho paatu palu transmition terminalsenu kaluputunnayi. ee vyavasthaku samvatsaraaniki 20 millian tannula saamardhyam undi.[127] sahaja vaayuvu rawana vyavasthalo 2,113 kilometerla (1,313 maillu) trunk , praantiiya sahaja vaayuvu paiplainlu, 300 kante ekkuva nirmaanaalu unnaayi. utpatti riglu, okoli sahajavaayuvu nilva soukaryam, 27 end- users, 37 pampinee vyavasthalanu kaligi untundi.[128]
desheeya sahaja vaayuvu avasaraalalo 85u, chamuru giraakeelo 19u crotiotian utpatti sakti vanarulu andistunnaayi. 2008 loo croutia praathamika sakti utpattilo 47.6u, sahaja vaayuvu (47.7u), mudi chamuru (18.0u), indhana kalapa (8.4u), jala vidyut (25.4u), itara punarutpaadaka sakti vanarulu (0.5u ) bhagaswamyam vahistunnaayi . 2009 loo chrovatialo mottam vidyut sakti utpatti 12,725 gigavatlaku cherukundi. croutia daani vidyut sakti avasaraalalo 28.5u nu digumati chesukundi.[81] chrosco neuclier paver plant dwara crotiotian vidyuttu sarafara adhikamgaa andistundi. 50u croutia electropridder chendinadi.idhi croutia vidyutlo 15u andistundi. [129]
2016 naatiki 4.19 millianla sankhyatho prapancha janabhalo croutia 125 va sthaanamlo undi. janasaandrata chadarapu kilometeruku 75.9 mandi nivaasitulu unnaaru. croutialo jeevitakaalapu aayurdaayam 2016 loo 78.20 samvatsaraalu.[130]sarasari talli-pillala nishpatti 1:1.43u. santanotpatti retu prapanchamlone athi takkuvagaa undi. 1991 nundi croutia maranaala retu daani jananaala retunu nirantaram adhigamistuu undi.[81] 1990 la chivarinaatiki croutialo saanukuula nikara valasalu jarigai. 2006 loo 7,000 kante adhikamgaa nikara valasadaarula sthaayiki cherindi.[131] 2013 unaited neshans nivedika prakaaram croutia janabhalo 17.6u videshee-janminchina valasadaarulu unnaaru.[132]
crotiotian beuro af ganaankaalu janabha nikara valasala sthaayi aadhaaramgaa 2051 naatiki janabhanu 3.1 miliyanlaku tagginchavacchani anchana vesindi.[133] croutia janabha 1857 loo 2.1 millianla nundi 1991 loo 4.7 miliyanlaku cherukundi.rendu prapancha yuddhaala taruvaata 1921 mariyu 1948 loo teesukunna janabha gananalanu minahaayimpugaa janabha kramangaa abhivruddhi chendindi.[81]janabha sahaja perugudala retu prastutam pratikuulamgaa undi.[82] 1970 lalo janabha parivartanam puurti ayyindi.[134] iteevali samvatsaraallo crotiotian prabhutvam kotavidhanamlo pani cheyadaaniki vaarshikamgaa 40u videshee sraamikulanu anumatinchaalanna vattidiki guraindi.[135] immigration vidhaanaaniki anugunamgaa croutia desamvidichi poyina valasadaarulu tirigi pravesimpajeyadaaniki prayatnistundi.[136]
crotiotian swaatantrya yuddham phalitamgaa janabha tarugudala jarigindi. yuddha samayamlo pedda sankhyalo prajalu sthaanabhramsam chendadam, valasalu velladam adhikarinchaayi. 1991 loo pradhaanamgaa serb praantaallo 4,00,000 mandi crotiounlanu, itara nan-serbulu desham desham vidichi vellaaru. crotiotian serb dalaalu mundujagarta charyaga prajalanu vaari illalo nundi tolaginchadam leda himsa nundi tappinchadam, paaripovadam jarigindi.[137] crotiotian swaatantrya yuddham phalitamgaa janabha taggudala kuudaa undi. yuddha samayamlo pedda sankhyalo prajalu sthaanabhramsam chendadam valana valasalu perigaayi. 1991 loo pradhaanamgaa serb praantaallo 400,000 mandi croats mariyu itara nan-serbs crotiotian serb dalaalu vaari illalo nundi tolaginchabaddaaru leda himsanu tappinchukunnaaru.
1995 loo yuddham akhari rojulalo 1,20,000 mandi serbulu [138] ( bahusa 2,00,000 ) [139]mandi aperation starm samayamlo crotiotian dalaala raakaku mundu desham vadili paaripoyaaru. yuddham mugisina taruvaata oka dasabdam tarvaata mottam 1,17,000 mandi serbu prajalu matrame saranaardhulugaa vachaaru.[140] croutia migilina serbulalo chala bhagam crotiotian swaatantrya yuddhamlo aakraminchina praantaallo nivasinchaledu. serbialu intaku munupu nivasinchina praantaalalo paakshikamgaa punahsthaapita praantaalalo matrame sthirapaddaaru. serbialo nivasinchina konni sthaavaraalaku chendina prajalu bosnia mariyu herjegovina lalo croat saranaarthulugaa sthirapaddaaru. veerilo ekkuvagaa repablic sipresca nundi vachaaru.[141][142]
2011 janabha lekkala prakaaram 91.36u croatianlu christianlugaa gurtinchaaru; veerilo roman kaathalikkulu atyadhika sankhyalo 86.28u unnaaru. tadwara thoorpu sampradaayam (4.44u), protestantism (0.34u), itara kraistava matham (0.30u)undi. rendava atipedda matham islam (1.47u). janabhalo 4.57u taamu emataniki chendani vaaramani perkontaaru.[145]2005 loo eurostat eurobaromyter ennikalo croutia janabhalo 67u mandi prajalu " oka devudu unnaarani nammutamu" ani spandichaaru.[146]
croutia bhasha deshaniki adhikaarika bhashaga undi. 2013 loo iropa samakhyalo 24 va adhikaarika bhashaga avatarinchindi. [149][150] sthaanika prabhutva vibhaagaalalo minority bhashalu adhikaarikamgaa upayoginchabadutunnaayi. ikkada janabhalo moodinta oka vantu mandi jaateeya minorityluga sthaanika chattaalu suuchistunnaayi. ee bhaashalalo chec, hangerian, italian, ruthenian, serbian mariyu slovac bhashalu unnaayi.[151]
2011 janabha lekkala prakaaram croutia pourulu 95.6u croutia bhashanu vaari sthaanika bhashaga prakatinchaaru. 1.2u serbia bhashanu vaari sthaanika bhashaga prakatinchaaru.[152]serbian crotiotian slovakik westran south slavic samuuhamloo bhaashalalo okatigaa undi. crotiotian bhasha vraayadaaniki latin aksharamaalanu upayoginchabadutundi. croutia bhuubhaagamloo matlade moodu pradhaana mandalikalu unnaayi. praamaanika crotiotian shotokia mandalikampai aadhaarapadi undi. chakavian mariyu kajkavian mandalikalu vaati nighantuvu, varna maala, vaakyanirmaanam vibhinnamgaa untaayi.[153]
1961 nundi 1991 varaku serbian - crotiotian bhasha adhikaarikamgaa roopondinchabadindi.soshalija paalanalo croatianlu tama bhashanu serbia- croyesiaku badulugaa croutianu suuchimchaaru.[154] crotiotian serbia vaividhyaalu adhikaarikamgaa aa samayamlo vibhinnamgaa gurtinchabadaledu cony paschima mariyu thoorpu samskaranalugaa suuchimchabaddaayi. veetiki varnamaalalu vaividhyamgaa unnaayi: latin varnamaala mariyu serbian sirillic.[153] crotiounlu vaari crotiotian bhasha videshee prabhaavaala nundi kalushitakaakundaa rakshanagaa unnaaru. endukante munupati paalakulu (anagaa austrian jarman, hangerian, italian, turky padaalu slavic dhwaninche vidhamgaa marchabaddayi) bhaashaasthiratvam dwara vidhinchina bedirimpulu unnaayi. crotiotian bhashalo "crotiotian" leda "south slavic" bhashaloki crotionianni maarchadaaniki chesina prayatnaalu crotiotian bhasha purism roopamlo crots nundi pratighatananu eduraindi. 19 va sataabdamlo crotiotian prabhutva adhikaarika bhashaga latin sthaanamlo croutia vachindi.[155]
oka 2011 sarvelo 78u crotiounlu kaneesam oka videshee bhasha ghnaanaanni pondaarani velladinchaaru.[156] 2005 loo europian kamishan aadesinchina sarve prakaaram 49u croatianlu rendava bhashaga ingleesh maatlaadataaru, 34u jarman maatlaadataaru, 14u italian maatlaadataaru mariyu 10u french maatlaadataaru. rashyan bhashanu 4u mandi maatlaadataaru mariyu 2u croatianlu spanish maatlaadataaru. ayinappatiki ee bhashalanu matlade gananeeyamaina janaabhaalanu kaligi unna pedda munsipaalitiilu unnaayi. crotionla magerity prajalu (59u) crotiotian parignaanam kontha sthaayini kaligi undi.[157] desham palu bhasha-aadhaarita antarjaatiiya sanghaalalo bhagamga undi. mukhyamgaa europian unian langwage asosiation.[158]
chrovatialo aksharaasyata 99.2u undi.[159] aagashtu 2010 loo neusveek prachurinchina " vividha deshaalalo jeevana naanhyata " gurinchi oka prapanchavyaapta adhyayanamlo crotiotian vidyaavyavastha 22 va sthaanamlo nilichi austriatho ee sthaanam panchukundi.[160] chrovatialo praathamika vidya aaru ella vayassulo modalai enimidi taragatulu kaligi untundi. 2007 loo 18 samvatsaraala vayassu varaku uchita vidyanu abhivruddhi cheyadaaniki oka chattam aamodinchabadindi. praathamika paatasaalalu 8 va grade varaku nirbandha vidyanu abhyasinchaali. gymnasiums mariyu okeshanal paatasaalalu secadary vidyanu andistunnaayi. 2017 naatiki 2,049 paatasaalalu praadhamika vidyanu andistundagaa mariyu 701 paatasaalalu vividha rakala maadhyamika vidyanu andistunnaayi.[161] chec, jarman, hangerian, italian, mariyu serbia bhaashalalo taragatulu nirvahinchabadutunna croutialo gurtinchabadina minorityla bhashala praathamika mariyu maadhyamika vidya kuudaa andubaatulo undi.
137 praadhamika mariyu dviteeya shreni sangeetam(music) mariyu kala (arts) paatasaalalu mariyu vikalaanga pillalu mariyu yuvataku 120 paatasaalalu 74 vayojana paatasaalalu unnaayi.[161] desavyaaptamgaa (croutia: druavna matura) paatasaala samvatsaram 2009-2010 loo unnata vidya vidyaarthulaku " leaving egzams " pravesapettabaddaayi. idhi moodu tappanisari vishayaalanu (crotiotian bhasha, ganitam, mariyu oka videshee bhasha) mariyu aichchika vishayaalanu kaligi untundi. vishwavidyaalaya vidyaku oka tappanisari avasaram.[162]
chrovatialo 205 companylu prabhutva leda vidya samsthalu mariyu labhapekshaleni samsthalu technology saastriiya parisodhana mariyu abhivruddhini konasaagistunnaayi. indukoraku vaaru samyuktamgaa vaaru 3 billian kanna kante ekkuva (u 400 millian) kharchu chesaru. 2008 loo 10,191 puurti-samayam parisodhanaa sibbandini niyaminchaaru.[81] croutialo panichese saastriiya samsthallo " jagreblo unna ruder boskovic institute " athi peddadigaa gurtinchabadutundi.[166] jagreblo unna crotiotian akadami af sinesses and arts anedi 1866 loo praarambhamainappati nundi bhasha, samskruti, kalalu, vignaana saastraanni prothsahinche oka samajam roopondindi.[167] crovatia kuudaa parisodhakulanu utpatti chesindi. iddaru crotiounlu nobel bahumatini andukunnaru.
crovatia oka vishwavyaapta aarogya samrakshana vyavasthanu kaligi undi. deeni muulaalanu 1891 naati hangerian-crotiotian paarlamentu chattamlo gurtinchavacchu. idhi anni factory kaarmikulaku, chetipanivaariki tappanisari bheemaanu andistundi.[168] prajalaku saasanam, abhyardhana aadhaaramgaa praathamika aarogya beema pathakam andinchabadutundi. 2017 loo vaarshika aarogya sambandhita vyayam 22.0 billian kuna (3.0 billian eurolu) ku cherukundi.[169] aarogyasamrakshana vyayam kevalam praivetu aarogya bheema prabhutva kharchulalo 0.6u matrame untundi.[170] 2017 loo croutia tana jidipilo 6.6u aarogya samrakshana koraku vyayam chestundi.[171]2015 loo croutia purushula aayahpramaanam 74.7 samvatsaraalu.streelaku 81.2 samvatsaraalato prapanchamlo 36 va sthaanamlo nilichindi. sisumaranaalu 1,000 mandiki 3. sishu maranaala saatam takkuvagaa undi.[172][173]
u Lujo Margetiu (January 1997). "Regnum Croatiae et Dalmatiae u doba Stjepana II." [Regnum Croatiae et Dalmatiae in age of Stjepan II]. Radovi Zavoda za hrvatsku povijest (in Croatian). 29 (1): 11–20. ISSN 0353-295X. Retrieved 16 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Povijest Gradiyuanskih Hrvatov" [History of Burgenland Croats] (in Croatian). Croatian Cultural Association in Burgenland. Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 17 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u Nikua Stanuiu (February 2009). "Hrvatski narodni preporod – ciljevi i ostvarenja" [Croatian National Revival – goals and achievements]. Cris: uasopis Povijesnog druutva Kriuevci (in Croatian). 10 (1): 6–17. ISSN 1332-2567. Retrieved 7 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u Matea Vipotnik (22 June 2011). "Josipoviu: Antifauizam je duhovni otac Domovinskog rata" [Josipoviu: Anti-Fascism is a Spiritual Forerunner of the Croatian War of Independence]. Veuernji list (in Croatian). Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 14 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Predsjednik Sabora Luka Bebiu na obiljeuavanju 64. obljetnice pobjede nad fauizmom i 65. obljetnice treueg zasjedanja ZAVNOH-a u Topuskom" [Speaker of the Parliament, Luka Bebiu, at celebration of the 64th anniversary of the victory over fascism and the 65th anniversary of the 3rd session of the ZAVNOH session in Topusko] (in Croatian). Sabor. 9 May 2009. Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 17 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u Vlado Vuruuiu (6 August 2009). "Heroina Hrvatskog proljeua" [Heroine of the Croatian Spring]. Jutarnji list (in Croatian). Archived from the original on 25 July 2012. Retrieved 14 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u 81.0 81.1 81.2 81.3 81.4 81.5 "2010 – Statistical Yearbook of the Republic of Croatia" (PDF). Croatian Bureau of Statistics. December 2010. Retrieved 7 October 2011.
u Mate Matas (18 December 2006). "Rauirenost krua u Hrvatskoj" [Presence of Karst in Croatia]. geografija.hr (in Croatian). Croatian Geographic Society. Archived from the original on 8 August 2012. Retrieved 18 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "GDP per capita in PPS" (PDF). Eurostat. Archived from the original (PDF) on 25 June 2013. Retrieved 13 December 2011.
u "Background Note: Croatia". United States Department of State. Archived from the original on 27 May 2010. Retrieved 4 December 2008.
u "Prihodi od turizma u 2014. dosegnuli 7,4 milijardi eura" [Tourism revenue reaches u7.4 billion in 2014]. mint.hr (in crotiotian). Croatian Ministry of Tourism. 1 April 2014. Archived from the original on 31 December 2015. Retrieved 27 December 2015.
u Tomislav Pili; Davor Verkoviu (1 October 2011). "Iako uini gotovo petinu BDP-a, i dalje niskoprofitabilna grana domaue privrede" [Even though it comprises nearly a fifth of the GDP, it is still a low-profit branch of the national economy]. Vjesnik (in Croatian). Archived from the original on 14 June 2012. Retrieved 20 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Turistiuki prihod porast ue prvi put nakon 2008." [Tourist income to rise for the first time since 2008]. t-portal.hr (in Croatian). T-Hrvatski Telekom. 14 September 2011. Retrieved 21 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u Tomislav Pili (10 May 2011). "Skuplje koriutenje pruga uniutava Hu" [More Expensive Railway Fees Ruin Croatian Railways]. Vjesnik (in Croatian). Archived from the original on 14 June 2012. Retrieved 26 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Rijeuka luka –jadranski "prolaz" prema Europi" [The Port of Rijeka – Adriatic "gateway" to Europe] (in Croatian). World Bank. 3 March 2006. Retrieved 13 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Plovidbeni red za 2011. godinu" [Sailing Schedule for Year 2011] (in Croatian). Agencija za obalni linijski pomorski promet. Archived from the original on 15 July 2011. Retrieved 27 August 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Projekcija stanovniutva Republike Hrvatske 2004. – 2051." [Projection of Population of the Republic of Croatia 2004–2051] (PDF) (in Croatian). Croatian Bureau of Statistics. 2006. Retrieved 11 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Izvijeyue o provouenju ustavnog zakona o pravima nacionalnih manjina i utrouku sredstava osiguranih u druavnom prorauunu Republike Hrvatske za 2007. godinu za potrebe nacionalnih manjina" [Report on Implementation of Constitutional Act on National Minority Rights and Expenditure of Funds Appropriated by the 2007 State Budget for Use by the National Minorities] (in Croatian). Sabor. 28 November 2008. Retrieved 27 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u 153.0 153.1 "Organska podloga hrvatskog jezika" [Organic Base of the Croatian Language] (in Croatian). Institute of Croatian Language and Linguistics. Archived from the original on 7 August 2011. Retrieved 11 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "Druavna matura" (in Croatian). Ministry of Science, Education and Sports (Croatia). Archived from the original on 26 March 2016. Retrieved 12 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u 163.0 163.1 "Institut za razvoj obrazovanja – Pregled institucija". Iro.hr. Retrieved 2017-03-06.
u Siniua Zrinyuak (February 2003). "Socijalna politika u kontekstu korjenite druutvene transformacije postkomunistiukih zemalja" [Social Policy in the Context of Thorough Social Transformation of Post-Communist Countries]. Revija za socijalnu politiku (in Croatian). 10 (2): 135–159. ISSN 1330-2965. doi:10.3935/rsp.v10i2.124. Retrieved 12 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u Marijana Matkoviu (27 September 2011). "Ulaskom u EU Hrvatska ue imati najveuu potrounju za zdravstvo" [After the EU accession Croatia will have the maximum healthcare spending]. Vjesnik (in Croatian). Archived from the original on 14 June 2012. Retrieved 12 October 2011. CS1 maint: Unrecognized language (link)
u "World Population Prospects - Population Division - United Nations". esa.un.org. Retrieved 30 March 2018.