లిథియం - వికీపీడియా
(Lithium నుండి దారిమార్పు చెందింది)
లిథియం (ఆంగ్లం: Lithium) ఒక క్షారమూలకం. ఇది ఒక లోహ మూలకం. మూలకాల ఆవర్తన పట్టికలో మొదటి సమూహం లేదా సముదాయానికి (group1) కు చెందిన మూలకం. సాధారణ పరిస్థితిలో ఘన రూపంలో ఉండూను. ఆవర్తనకాలం (period) రెండు,, బ్లాకు S చెందినది. ఈ మూలకం యొక్క పేరు గ్రీకు పదమైన లిథోస్ (Lithos) నుండి వచ్చింది. లిథోస్ అనగా రాయి అని అర్థం .మూలకంలోని ఎలక్ట్రానుల సంఖ్య మూడు (3) [1].
లిథియం, 3Li
ఆవర్తన పట్టికలో లిథియం
హీలియం ← లిథియం → బెరీలియం
పీరియడ్ 2
3220 K, 67 MPa
లిథియం ముఖ్య ఐసోటోపులు
6Li 7.5% Li, 3 న్యూట్రాన్లతో స్థిరంగా ఉన్నది.
7Li 92.5% Li, 4 న్యూట్రాన్లతో స్థిరంగా ఉన్నది.
2 ఆది పుట్టుక
4 రసాయనిక ధర్మాలు
5 లిథియం సమ్మేళనాలు
6 ఐసోటోపు(isotope)
7 లభ్యత
8 ఉత్పత్తి
9 ఉత్పత్తి దేశాలు
11 వైద్యరంగంలో లిథియం వినియోగం
మొదటిగా 1790 లో Jozé Bonifácio de Andralda e Silva అనే బ్రెజిల్ దేశీయుడు లిథియం యొక్క ముడి ఖనిజం పేటలైట్ (petalite, LiAlSi4O10) ను స్విడిస్ యొక్క యుటో అనే దీవిలో గుర్తించాడు. మండించినప్పుడు ఇది క్రిమ్సన్ రంగుతో మండటం గుర్తించాడు. 1817 లో స్టాక్ హోమ దేశియుడు అయిన జోహన్ ఆగస్టు అర్ఫ్వేడ్సన్ (Johann August Arfvedson) అంతవరకు గుర్తించని కొత్త మూలకంగా గుర్తించి దానికి లిథియం అని పేరు నిర్ణయించాడు[2]. ఇది కొత్త క్షార లోహామని, సోడియం కన్నతేలికగా ఉన్నదని గుర్తించాడు. అయితే సోడియాన్ని వేరు చేసినట్లు, విద్యుత్ విశ్లేషణ ద్వారా లిథియాన్ని వేరు చెయ్యలేక పోయాడు.1821లో విలియం బ్రాండ్ చాలా స్వల్వ మోతాదులో లిథియంని వేరు చెయ్యగలిగాడు. చివరకు 1855లో జర్మనీ రసాయన శాస్త్రవేత్త రాబర్ట్ బున్సెన్, బ్రిటిషు శాస్త్రవేత్త ఆగస్టస్ మేథిస్సెన్‌తో కలిసి పెద్ద పరిమాణంలో లిథియాన్ని విద్యుత్తు విశ్లేషణ పద్ధతిలో లిథియాన్ని ముడిఖనిజం నుండి వేరుచెయ్యగలిగారు.
ఆది పుట్టుకసవరించు
విశ్వంలో బిగ్ బ్యాంగు (మహా విస్పోటనం) జరిగినప్పుడు ఏర్పడిన మొదటి మూడు మూలకాలలో మూడో మూలకం లిథియం. మిగతా రెండు హీలియం, హైడ్రోజన్ .కాని విశ్వంలో బెరీలియం, బోరాన్, లిథియంల ఉనికి తక్కువ. కారణం లిథియం తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్దనే నశించు లక్షణ కలిగి వుండుట.లిథియం విశ్వంలో చల్లగా ఉండే బ్రౌన్ మరుగుజ్జు నక్షత్రాలలో, ఆరెంజి నక్షత్రాలలో ఉన్నది
ఘనస్థితిలో లభ్యమగు మూలకాలలో ఎక్కువ విశిష్టోష్ణం కలిగిన మూలకం లిథియం. ఆయనీకరణ శక్తి: 5.392 eV. లిథియం మెత్తటి వెండిలా రంగుఉన్న లోహం. ఇది క్షారలోహముల సముదాయానికి చెందినది. అతితక్కువ బరువున్న తెలికపాటి లోహం. మిగతా క్షార లోహలవలె లిథియం రసాయనికంగా అత్యంత చురుకైన చర్యాశీలత కలిగిన, మండే స్వభావము ఉన్న లోహం. అందువలన దీనిని ఏదైనా ఒక హైడ్రోకార్బను ద్రవంలో, సాధారణంగా పెట్రోలియం జెల్లిలో వుంచి భద్రపరచేదరు. లిథియం ఒంటరి వేలన్సీ ఎలాక్త్రానును కలిగిఉన్నది. ఈ కారణంచే ఇది ఉత్తమవిద్యుత్తు, ఉష్ణవాహకం. లిథియం చాలా మెత్తటి లోహం, దీనిని కత్తితో ముక్కలుగా కత్తరించ వచ్చును . లిథియం వెండి లాంటి రంగులో ఉన్నను ఆక్సీకరణ వలన గ్రే రంగులోకి పరావర్తనం చెందును.లోహాలన్నింటికన్న తక్కువ బాష్పిభవన ఉష్ణోగ్రత (1800C) కలిగినను, మిగిలిన క్షారమూలకాల కన్న బాష్పిభవన ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువ.
లిథియం యొక్క భౌతిక/రసాయనిక లక్షణాల పట్టిక [3]
భౌతిక లక్షణం విలువ
సంకేత పదం Li
పరమాణు సంఖ్య 3
పరమాణు భారం 6.941 amu
సాంద్రత 0.53 g/cm3
ద్రవీభవన స్థానం 180.54 °C
బాష్పిభవన ఉష్ణోగ్రత 1342.0 °C
ఎలక్ట్రాను సంఖ్య 3
న్యూ ట్రానుల సంఖ్య 4
వర్గీకరణ క్షారలోహం
రంగు వెండి వన్నె
లిథియం నీటితో చర్యలో పాల్గొంటుంది, కాని సోడియం లా తీవ్రంగా చర్య చెందదు. మిగతా క్షార లోహలవలె లిథియం రసాయనికంగా అత్యంత చురుకైన చర్యాశీలత కలిగినది. మండే స్వభావము ఉన్న లోహం[4]. అందువలన దీనిని ఏదైనా ఒక హైడ్రోకార్బను ద్రవంలో, సాధారణంగా పెట్రోలియం జెల్లిలో వుంచి భద్రపరచేదరు. అమ్మోనియం ద్రవణంలో కరగడం వలన నీలిరంగు ద్రవం ఏర్పడుతుంది[5].తేమ కలిగిన లిథియం చురుకుగా చర్యలో పాల్గొని లిథియం హైడ్రోక్సైడ్ (LiOH and LiOH•H2O), లిథియం నైట్రైడ్ (Li3N), లిథియం కార్బోనేట్ (Li2CO3, లను ఏర్పరచును .ఇందులో లిథియం కార్బోనేట్ అనేది లిథియం హైడ్రోక్సైడ్, కార్బన్ డైఆక్సైడ్‌లమలి చర్య ఫలితంగా ఏర్పడుతుంది. అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద హైడ్రోజన్‌తో చర్యచెంది లిథియంహైడ్రైడ్ ఏర్పరచును.
లిథియం పెరాక్సైడ్ (Li2O2) సమక్షలో కార్బన్‌డై ఆక్సైడ్‌తో చర్య వలన లిథియం కార్బోనేట్, ఆక్సిజన్ ఏర్పడును.
లిథియం ద్రవ ములకాలకన్న తక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉన్న లోహ మూలకం.సోడియం, పొటాషియం లతరువాట నీటిలో తేలే మూలకం లిథియం మాత్రమే
లిథియం సమ్మేళనాలుసవరించు
లిథియాన్ని అల్యూమినియం, మెగ్నీషియం లతో సమ్మేళనం కావించి మిశ్రమ లోహాలను తయారు చేయుదురు. ఈ మిశ్రమ ధాతువు తేలికగా, బలిష్టంగా ఉండును.మెగ్నీషియం-లిథియంల మిశ్రమ లోహాన్ని కవచాల (Armour ) పలకలను చేయుటకు వాడెదరు. అలాగే అల్యూమినియం–లిథియం మిశ్రమ లోహాన్ని విమానాల తయారీలో, సైకిళ్ళ ఫ్రేమ్‌ల తయారీలో, అత్యంత వేగంతో ప్రయానించు రైళ్ళ తయారీలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.
ఐసోటోపు(isotope)సవరించు
స్వాభావికంగా లిథియం రెండు ఐసోటోపు రూపాలలో లభిస్తుంది. అవి 6Li, 7Li . వీటిలో 7Li ఎక్కువ ప్రమాణంలో ప్రకృతిలో దొరుకుతుంది. అతితక్కువ భారమున్న హీలియం, ఎక్కువ భారమున్నబెరీలియం మూలకాల పరమాణు కేంద్రీయ బంధశక్తితో పోల్చిన ఈ రెండు ఐసోటోప్‌లు తక్కువ కేంద్రీయ బంధశక్తిని కలిగి ఉన్నాయి. ఇందులో 7Li అనేది విశ్వంలో మహావిస్పొటనం జరిగినప్పుడు, కేంద్రకాల జననసమయంలో ఏర్పడినది. 7Li కార్బన తారలలో జనిస్తుంది. కొత్తగా తారలు పుట్టునప్పుడు కొద్దిమొత్తంలో లిథియంఉత్పత్తి జరుగు తుంది. కాని వెంటనే నశిస్తుంది.
లిథియం మిగతా క్షారలోహలవలె నీటితో చురుకుగా చర్య జరుపు లక్షణం వలన, లిథియం ప్రకృతిలో విడిగా కాకుండా ఇతర పదార్థాలతో కలసి సమ్మేళనంగా లభిస్తుంది. భూమి ఉపరితలంలో .0007% (65ppm) మాత్రమే విడిగా లభించుచున్నది[3].ప్రస్తుతం లిథియం క్లోరైడ్‌ను విద్యుత్తు విశ్లేషణ చెయ్యడం ద్వారా లిథియాన్ని భారీగా ఉత్పత్తి చేస్తున్నారు.భూమి పొరలో లభ్యం:2.0×101మి.గ్రాం/కిలో;సముద్రంలో లభ్యత:1.8×10−1మి.గ్రాం/లీ.లిథియం రసాయనికంగా ఎక్కువ ప్రభావశీలి కావటం వలన ప్రకృతిలో విడిగా కాకుండా ఇతర పదార్థాలతో సమ్మేళనంగా లభించును. Pegmatitic ఖనిజాల్లో లభిస్తుంది. ఇది నీటిలో అయానుగా కరుగుగుణం కలిగి ఉండటంవలన సముద్రజాలలో లిథియం ఆనవాళ్ళు కన్పిస్తాయి. లిథియం లోహంయొక్క ఆనవాళ్ళు అనేక జీవుల దేహవ్యవస్థలో గుర్తించవచ్చును .
లిథియాన్ని లిథియం క్లోరైడ్, పొటాషియం క్లోరైడ్ ల మిశ్రమాన్ని విద్యుత్తువిశ్లేషణ పద్ధతికి గురికావించి వేరుచెయ్యుదురు.
ఉత్పత్తి దేశాలుసవరించు
ప్రపంచంలో అర్జెంటీనా, ఆస్ట్రేలియా, బ్రెజిల్, కెనడా, చిలీ, చైనా, పోర్చుగీసు,, జింబాబ్వే లలో లిథియం అధికంగా ఉత్పత్తి అగుచున్నది.
20 11 నాటికి ప్రపంచములో ఉత్పత్తి అయిన లిథియం, నిల్వల వివరాలు.
దేశము ఉత్పత్తి లభించు వనరులు దేశము ఉత్పత్తి లభించు వనరులు
అర్జెంటినా 3,20 0 8 50,000 చీలె 12,60 0 7, 500,000
ఆస్ట్రేలియా 9260 970,000 చైనా 5,200 3,500,000
బ్రెజిల్ 12 0 64,000 పోర్చుగల్ 820 10,000
కెనడా 480 180,000 జింబాబ్వే 470 23,000
లిథియం, దాని సమ్మేళన పదార్థాలకు పారిశ్రామికంగా పలువిధాల ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. లిథియం వలన పెక్కు ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. ఘనస్థితిలో లభ్యమగు మూలకాలలో ఎక్కువ విశిష్టోష్ణం కలిగిన మూలకం లిథియం. అందువలన లిథియాన్ని ఉష్ణవాహకంగా వినియోగించడం ఎక్కువ. లిథియాన్ని ప్రత్యేకమైన ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతను భరించగల అద్దాలు, పింగాణి వస్తువులను తయారు చేయుటకు వాడెదరు[6]. మౌంట్ పాలోమార్‌లోని దుర్భిణిలోని దర్పణమును లిథియం వాడి తయారుచేసారు. లిథియం హైడ్రోక్సైడ్ (LiOH) ను విమానంలో ఏర్పడు కార్బను డై ఆక్సైడ్‌ (CO2 బొగ్గుపులుసు వాయువు ) ను తొలగించుటకు ఉపయోగించెదరు. లిథియం క్లోరైడ్ నీటిని పిల్చుకొనే స్వభావం ఉన్న కారణం వలన, దీనిని శీతలీకరణ యంత్రాలలో, పరిశ్రమలలో గాలిని పోడి పరచుటకై వాడెదరు (లిథియం బ్రోమైడ్ రూపంలో వాడెదరు). లిథియం స్టియరేట్‌ను అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద పనిచేయు యంత్రాల కందెనల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు[7]. లిథియం హైడ్రైడ్‌ను ఇంధనంగా వాడెదరు. లిథియాన్ని ప్రముఖంగా రిచార్జింగు అయ్యే సెల్‌ ఫోనులు, లాప్‌టాపులు, డిజిటల్ కెమరాలలో ఉపయోగించు బ్యాటరీలను తయారు చెయ్యుటకు ఉపయోగిస్తారు. అలాగే రీచార్జి చెయ్యబడని బ్యాటరీలలో కుడా లిథియాన్ని వినియోగిస్తారు. ఉదాహరణకు హృదయంకు అమర్చే పేస్‌ మేకరు (pace maker), కదిలే బొమ్మలు, ఆటవస్తువులు, గడియారం లలో వాడే బ్యాటరీల తయారీలో కుడా లిథియాన్ని వాడెదరు .
లిథియాన్ని అద్దాలు, పింగాణి పరిశ్రమలో 37.0%, బ్యాటరిలలో 20.0%, కందెనల తయారిలో 11.0%, అల్యూమినియం మిశ్రమలోహ తయారిలో7.0%, వైద్యరంగంలో2.0%, థెర్మోప్లాస్టికు రంగంలో 3.0%, శీతళీకరణ యంత్రాలలో 5.0%, ఇతర రంగాలలో 10%ను ఉపయోగిస్తారు[6]
వైద్యరంగంలో లిథియం వినియోగంసవరించు
లిథియం కార్బోనేట్‌ను మానసికంగా కృంగినస్థితిలో ఉన్నమానసిక రోగులకు మందుగా ఉపయోగిస్తారు. బైపొలారు డిసార్డరు, మానసిక రుగ్మతల నివారణలో వాడుచున్నారు[8].అలాగే తలనొప్పి, మూర్చ, మధుమేహం, కాలేయ వ్యాధి, మూత్రపిండాలు, కీళ్ళనొప్పులు, చర్మవ్యాధులు వంటి వాటి నివారణ మందులలోవాడెదరు.
↑ "Lithium". rsc.org. Retrieved 2015-03-19.
↑ "The Element Lithium". education.jlab.org. Retrieved 2015-03-19.
↑ 3.0 3.1 "Chemical properties of lithium". lenntech.com. Retrieved 2015-03-19.
↑ Fire Protection Guide to Hazardous Materials. 13 ed. Quincy, MA: National Fire Protection Association, 2002., p. 49-91
↑ O'Neil, M.J. (ed.). The Merck Index - An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals. 13th Edition, Whitehouse Station, NJ: Merck and Co., Inc., 2001., p. 990
lithium - vikipedia
(Lithium nundi daarimaarpu chendindi)
lithium (aanglam: Lithium) oka kshaaramoolakam. idhi oka loha moolakam. moolakaala aavartana pattikalo modati samuuham leda samudaayaaniki (group1) ku chendina moolakam. saadhaarana paristhitilo ghana roopamlo undoonu. aavartanakaalam (period) rendu,, blaaku S chendinadi. ee moolakam yokka paeru greeku padamaina lithos (Lithos) nundi vachindi. lithos anagaa raayi ani artham .moolakamloni electraanula sankhya moodu (3) [1].
lithium, 3Li
aavartana pattikalo lithium
heelium u lithium u berylium
peeriyad 2
3220 K, 67 MPa
lithium mukhya isotopulu
6Li 7.5u Li, 3 neutraanlatho sthiramgaa unnadi.
7Li 92.5u Li, 4 neutraanlatho sthiramgaa unnadi.
2 aadi puttuka
4 rasaayanika dharmalu
5 lithium sammelanaalu
6 isotopu(isotope)
7 labhyata
8 utpatti
9 utpatti deshaalu
11 vaidyarangamlo lithium viniyogam
modatigaa 1790 loo Jozu Bonifucio de Andralda e Silva ane brejil desheeyudu lithium yokka mudi khanisam patalite (petalite, LiAlSi4O10) nu swidis yokka yuto ane deevilo gurtinchaadu. mandinchinappudu idhi crimson rangutho mandatam gurtinchaadu. 1817 loo stack homa desiyudu ayina johan aagastu urfvadesn (Johann August Arfvedson) antavaraku gurtinchani kotta moolakamgaa gurtinchi daaniki lithium ani paeru nirnayinchaadu[2]. idhi kotta kshaara lohamani, sodium kannatelikagaa unnadani gurtinchaadu. ayithe sodianni vaeru chesinatlu, vidyut vislaeshana dwara lithiyaanni vaeru cheyyaleka poyadu.1821loo viliyam brand chala swalva motaadulo lithiyamni vaeru cheyyagaligaadu. chivaraku 1855loo jarmani rasayana saastravetta rabert bunsen, britishu saastravetta augastus methissenne kalisi pedda parimaanamlo lithiyaanni vidyuttu vislaeshana paddhatilo lithiyaanni mudikhanism nundi vaerucheyyagaligaaru.
aadi puttukasavarinchu
vishwamlo big byangu (mahaa vispotanam) jariginappudu erpadina modati moodu moolakaalalo moodo moolakam lithium. migata rendu heelium, hydrosen .kaani vishwamlo berylium, boran, lithiyamla uniki takkuva. kaaranam lithium takkuva ushnograta vaddane nasinchu lakshana kaligi vunduta.lithium vishwamlo challaga unde broun marugujju nakshatraalalo, aarenji nakshatraalalo unnadi
ghanasthitilo labhyamagu moolakaalalo ekkuva vishishtoshnam kaligina moolakam lithium. aayaneekarana sakti: 5.392 eV. lithium mettati vendila ranguunna loham. idhi kshaaralohamula samudaayaaniki chendinadi. atitakkuva baruvunna telikapati loham. migata kshaara lohalavale lithium rasaayanikamgaa atyanta churukaina charyaaseelata kaligina, mande swabhaavamu unna loham. anduvalana deenini edaina oka hydrocarbanu dravamlo, saadhaaranamgaa petrolium jellilo vunchi bhadraparachedaru. lithium ontari vaelansee elaaktraanunu kaligiunnadi. ee kaarananche idhi uttamavidyuttu, ushnavaahakam. lithium chala mettati loham, deenini kattito mukkalugaa kattarincha vachunu . lithium vendi lanti rangulo unnanu aakseekarana valana gray ranguloki paraavartanam chendunu.lohalannintikanna takkuva bashpibhavana ushnograta (1800C) kaliginanu, migilina kshaaramuulakaala kanna bashpibhavana ushnograta ekkuva.
lithium yokka bhautika/rasaayanika lakshanaala pattika [3]
bhautika lakshanam viluva
sanketha padam Li
paramaanu sankhya 3
paramaanu bharam 6.941 amu
saandrata 0.53 g/cm3
draveebhavana sthaanam 180.54 uC
bashpibhavana ushnograta 1342.0 uC
electraanu sankhya 3
nyoo traanula sankhya 4
vargeekarana kshaaraloham
rangu vendi vanne
lithium neetitho charyalo paalgontundi, kaani sodium laa teevramgaa charya chendadu. migata kshaara lohalavale lithium rasaayanikamgaa atyanta churukaina charyaaseelata kaliginadi. mande swabhaavamu unna loham[4]. anduvalana deenini edaina oka hydrocarbanu dravamlo, saadhaaranamgaa petrolium jellilo vunchi bhadraparachedaru. ammonium dravanamlo karagadam valana neelirangu dravam erpadutundi[5].tema kaligina lithium churukugaa charyalo palgoni lithium hydroxide (LiOH and LiOH•H2O), lithium nitride (Li3N), lithium carbonate (Li2CO3, lanu erparachunu .indulo lithium carbonate anedi lithium hydroxide, carban diaaxidelamali charya phalitamgaa erpadutundi. atyadhika ushnograta vadda hydrosenne charyachendi lithienhaidride erparachunu.
lithium peraxide (Li2O2) samakshalo carbannidai aaksaidro charya valana lithium carbonate, axison erpadunu.
lithium drava mulakalakanna takkuva saandrata kaligi unna loha moolakam.sodium, potasium lataruvaata neetilo tele moolakam lithium matrame
lithium sammelanalusavarinchu
lithiyaanni aluminium, megnicium latho sammelanam kaavinchi mishrama lohalanu tayaaru cheyuduru. ee mishrama dhatuvu telikagaa, balishtamgaa undunu.megnicium-lithiyamla mishrama lohanni kavachaala (Armour ) palakalanu cheyutaku vaadedaru. alaage aluminium–lithium mishrama lohanni vimaanaala tayaareelo, saikilla framela tayaareelo, atyanta vegamtho prayaaninchu railla tayaareelo vistrutamgaa upayogistaaru.
isotopu(isotope)savarinchu
swaabhaavikamgaa lithium rendu isotopu roopaalalo labhistundi. avi 6Li, 7Li . veetilo 7Li ekkuva pramaanamlo prakrutilo dorukutundi. atitakkuva bharamunna heelium, ekkuva bharamunnaberiliyam moolakaala paramaanu kendriiya bandhashaktitho polchina ee rendu isotopelu takkuva kendriiya bandhasaktini kaligi unnaayi. indulo 7Li anedi vishwamlo mahavispotanam jariginappudu, kendrakala jananasamayamlo erpadinadi. 7Li kaarbana taaralalo janistundi. kottagaa taaralu puttunappudu koddimottamlo lidhiyanthpatthi jarugu tundi. kaani ventane nasistundi.
lithium migata kshaaralohalavale neetitho churukugaa charya jarupu lakshanam valana, lithium prakrutilo vidigaa kakunda itara padaarthaalatho kalasi sammelanamgaa labhistundi. bhoomi uparitalamlo .0007u (65ppm) matrame vidigaa labhinchuchunnadi[3].prastutam lithium chloridenu vidyuttu vislaeshana cheyyadam dwara lithiyaanni bhariga utpatti chestunnaru.bhoomi poralo labhyam:2.0u101mi.gram/kilo;samudramlo labhyata:1.8u10u1mi.gram/lee.lithium rasaayanikamgaa ekkuva prabhaavaseeli kaavatam valana prakrutilo vidigaa kakunda itara padaarthaalatho sammelanamgaa labhinchunu. Pegmatitic khanijallo labhistundi. idhi neetilo ayanuga karugugunam kaligi undatamvalana samudrajaalalo lithium aanavaallu kanpistaayi. lithium lohamyokka aanavaallu aneka jeevula dehavyavasthalo gurtinchavacchunu .
lithiyaanni lithium cloride, potasium cloride la mishramaanni vidyuttuvisleeshana paddhatiki gurikavinchi vaerucheyyuduru.
utpatti desalusuvarinchu
prapanchamlo argentina, australia, brejil, kenada, chilee, chaina, porchugeesu,, jimbabwe lalo lithium adhikamgaa utpatti aguchunnadi.
20 11 naatiki prapanchamulo utpatti ayina lithium, nilvala vivaraalu.
deshamu utpatti labhinchu vanarulu deshamu utpatti labhinchu vanarulu
arjentina 3,20 0 8 50,000 cheele 12,60 0 7, 500,000
australia 9260 970,000 chaina 5,200 3,500,000
brejil 12 0 64,000 porchugal 820 10,000
kenada 480 180,000 jimbabwe 470 23,000
lithium, daani sammelana padaarthaalaku paarisraamikamgaa paluvidhaala prayojanaalu unnaayi. lithium valana pekku prayojanaalu unnaayi. ghanasthitilo labhyamagu moolakaalalo ekkuva vishishtoshnam kaligina moolakam lithium. anduvalana lithiyaanni ushnavaahakamgaa viniyoginchadam ekkuva. lithiyaanni pratyekamaina ekkuva ushnogratanu bharinchagala addaalu, pingaani vastuvulanu tayaaru cheyutaku vaadedaru[6]. mount palomareloni durbhiniloni darpanamunu lithium vaadi tayaaruchesaaru. lithium hydroxide (LiOH) nu vimaanamlo erpadu kaarbanu dai axide (CO2 boggupulusu vaayuvu ) nu tolaginchutaku upayoginchedaru. lithium cloride neetini pilchukone swabhaavam unna kaaranam valana, deenini sheetaleekarana yantraalalo, parisramalalo gaalini podi parachutakai vaadedaru (lithium bromide roopamlo vaadedaru). lithium stieratenu adhika ushnograta vadda panicheyu yantraala kandenala tayaareelo upayogistaaru[7]. lithium hydridenu indhanamgaa vaadedaru. lithiyaanni pramukhamgaa richaarjingu ayye selli phonulu, lapetapulu, disital kemaralalo upayoginchu byaatareelanu tayaaru cheyyutaku upayogistaaru. alaage reecharji cheyyabadani baterylalo kuda lithiyaanni viniyogistaaru. udaaharanaku hrudayanku amarche pese mekaru (pace maker), kadile bommalu, aatavastuvulu, gadiyaram lalo vade byaatareela tayaareelo kuda lithiyaanni vaadedaru .
lithiyaanni addaalu, pingaani parisramalo 37.0u, byaatarilalo 20.0u, kandenala tayaarilo 11.0u, aluminium mishramaloha tayaarilo7.0u, vaidyarangamlo2.0u, thermoplastiku rangamlo 3.0u, sheetaleekarana yantraalalo 5.0u, itara rangaalalo 10yunu upayogistaaru[6]
vaidyarangamlo lithium viniyogamsavarinchu
lithium carbonatenu maanasikamgaa krunginasthitilo unnamaanasika rogulaku mandugaa upayogistaaru. baipolaru disardaru, maanasika rugmatala nivaaranalo vaaduchunnaaru[8].alaage talanoppi, moorcha, madhumeham, kaaleya vyaadhi, moothrapindaalu, keellanoppulu, charmavyaadhulu vanti vaati nivaarana mandulalovaadedaru.
u "Lithium". rsc.org. Retrieved 2015-03-19.
u "The Element Lithium". education.jlab.org. Retrieved 2015-03-19.
u 3.0 3.1 "Chemical properties of lithium". lenntech.com. Retrieved 2015-03-19.
u Fire Protection Guide to Hazardous Materials. 13 ed. Quincy, MA: National Fire Protection Association, 2002., p. 49-91
u O'Neil, M.J. (ed.). The Merck Index - An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals. 13th Edition, Whitehouse Station, NJ: Merck and Co., Inc., 2001., p. 990