శుద్ధికి రసాయనాల వాడకం సాధారణం
మంచి రంగు, ఆకర్షణ కోసం ఇది తప్పనిసరి
పీసీబీ సూచనలు బేఖాతరు
రిఫైన్డ్‌ నూనె గుండెకు మంచిదని భావిస్తున్న ప్రజలు
ఇందులో వాస్తవం లేదంటున్న నూనె పరిశోధన శాస్త్రవేత్తలు
ఇటీవల కాలంలో వంట నూనె ప్యాకెట్లపై 'డబుల్‌ రిఫైన్డ్‌' అని ముద్రించి అమ్ముతున్నారు. నూనెను ఒకసారి శుద్ధి చేయడానికి 4 రకాల రసాయనాలు వాడుతారు. నిజానికి రెండోసారి శుద్ధి చేయడం అనేది పెద్దగా ఉండదు. ప్రజలను ఆకర్షించడానికే డబుల్‌ రిఫైన్డ్‌ అని రాస్తుంటాం.
రసాయనాలతో కాకుండా భౌతిక శుద్ధి మంచిదని మాకూ తెలుసు. కానీ అలా చేస్తే ఆ నూనె ముదురు రంగులో ఉంటుంది. అలాంటి నూనెలను ప్రజలు కొనరు. అందుకే రసాయనాలతో శుద్ధి చేస్తున్నాం.
హైదరాబాద్‌కు చెందిన ఓ చీఫ్‌ కెమిస్ట్‌
ప్రతి ఇంటా వంటలకు నూనెల వాడకం తప్పనిసరి. నెలకు ఇంట్లో కుటుంబ సభ్యుల్ని బట్టి మూడు నాలుగు కిలోల నూనె అవసరమవుతుంది. ఇందుకు వివిధ రకాల నూనెలను కొనుగోలు చేస్తున్నారు. ఇటీవల కాలంలో శుద్ధి చేసిన నూనెలు మార్కెట్లో క్రయవిక్రయాలు ఎక్కువయ్యాయి. ఈ నూనెలు అయితేనే గుండెకు మంచిదన్న అపోహ అనేకమందిలో ఉంది. వంటకు ఏ నూనె వాడినా అందులో పోషకాలు ఉండేలా చూసుకోవాలని.. కల్తీ కాని వాటిని వాడాలని శాస్త్రవేత్తలు సూచిస్తున్నారు. విడి నూనెలను కొనకపోవడమే మంచిదంటున్నారు. వంటలకు నూనెలను తరచూ మార్చడం మంచిదని అందువల్ల వాటిలోని పోషకాలన్నీ శరీరానికి అందుతాయని పేర్కొంటున్నారు.. నూనెల తయారీ.. శుద్ధి, ఏయే నూనెల వల్ల ఎలాంటి లబ్ధి చేకూరుతుంది.. తదితరాల గురించి తెలుసుకుంటే పలు ఆసక్తికర అంశాలు వెల్లడయ్యాయి.
వంట నూనెల్లో అపోహల మంట
నూనెలను ప్యాకెట్లలో కాకుండా.. విడిగా అమ్మేవారు ఎక్కువగా కల్తీ చేస్తున్నారు. విడిగా అమ్మే నూనెలు ఎవరూ కొనవద్దు.
రోడ్లపై మిర్చి బజ్జీలు, ఇతర వంటకాలు అమ్మేవారు విడి నూనెలను టోకుగా ఎక్కువగా కొంటున్నారు. అలాంటి చోట్ల తినకపోవడం మంచిది.
- నూనె పరిశోధన శాస్త్రవేత్తలు
నూనె గింజల నుంచి తొలుత తయారయ్యే ముడి నూనెలను రసాయనాలతో శుద్ధి చేయడం ఇటీవల కాలంలో ఎక్కువైంది. ఏ నూనెను ఎన్ని రసాయనాలతో శుద్ధి చేస్తున్నారు, ఈ ప్రక్రియలో ఆహార భద్రత ప్రమాణాలను పాటిస్తున్నారా లేదా అన్నది పీసీబీ అధికారులు, ఆహార భద్రత విభాగం వారు తనిఖీ చేయాలి. 'భారత ఆహార భద్రత ప్రమాణాల మండలి' (ఎఫ్‌ఎస్‌ఎస్‌ఏఐ) కాలుష్య నియంత్రణ మండలి (పీసీబీ) సూచించిన ప్రకారం వంట నూనెల శుద్ధిలో మిల్లులు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. చిన్న స్థాయి మిల్లుల్లో నూనెల శుద్ధి సక్రమంగా జరగడం లేదు. పేరున్న కంపెనీల మిల్లుల్లో అధునాతన పరిజ్ఞానంతో నూనె శుద్ధి పక్కాగా జరుగుతోంది. ఇటీవల కాలంలో వంట నూనెను కంటితో చూస్తే మన ప్రతిబింబం కనిపించేంతగా పల్చని నీరులా.. మంచి రంగుతో కనిపించేలా తయారుచేసి ప్యాకెట్లలో అమ్ముతున్నారు. ఎక్కువగా శుద్ధి చేయాలంటే అంతేస్థాయిలో అధికంగా రసాయనాలు వాడాల్సిందేనని నూనె గింజల పంటల పరిశోధన శాస్త్రవేత్తలు స్పష్టం చేశారు.
అన్ని నూనెలకూ శుద్ధి అవసరం లేదు
మన పూర్వీకులు స్వచ్ఛమైన నెయ్యి, వేరుసెనగ, కొబ్బరి, నువ్వులు, ఆవనూనెలను వంటలకు వాడేవారు. ఇటీవల కాలంలో రిఫైన్డ్‌ నూనెలనే వాడాలన్న ప్రచారం అధికమైంది. గత 30 ఏళ్లుగా దేశంలో రిఫైన్డ్‌ వంట నూనెల వాడకం బాగా పెరిగింది. వేరుసెనగ, ఆవ, నువ్వుల నూనెలను గానుగలో తయారుచేసి వడపోసి (ఫిల్టర్‌) మలినాలను తొలగించి విక్రయిస్తారు. వీటిని కూడా డబుల్‌ ఫిల్టర్‌ అని, డబుల్‌ రిఫైన్డ్‌ అని ఇటీవల అమ్ముతున్నారు. పీసీబీ నిబంధనల ప్రకారం వంట నూనెలను రసాయనాలతో శుద్ధి చేయడం వల్ల కాలుష్యం ఎక్కువవుతోంది. భౌతిక శుద్ధి చేయాలని చెప్పినా కొన్ని చిన్న సంస్థలు పట్టించుకోవడం లేదు. పొద్దుతిరుగుడు, సోయా, పామాయిల్‌ తదితర నూనెలను భౌతిక శుద్ధి, రెండోది రసాయనాల ద్వారా శుద్ధి చేస్తారు.
నాలుగు రసాయనాల వాడకం
పొద్దుతిరుగుడు నూనె రసాయన శుద్ధి విధానాన్ని పరిశీలిస్తే.. తొలుత పొద్దుతిరుగుడు గింజలను మిల్లులో గానుగాడితే ముడి నూనె వస్తుంది. ఇందులో జిగురు, మలినాలు ఉంటాయి. వీటిని తొలగించడానికి తొలుత ఫాస్ఫారిక్‌ ఆమ్లంతో శుద్ధి చేస్తారు. తరువాత సోడియం హైడ్రాక్సైడ్‌ను, నీటిని కలిపి భారీ యంత్రాలపైకి పంపి వడపోస్తారు. అలా వచ్చిన నూనెను రానున్న ఆరునెలల పాటు నిల్వ చేసి అమ్మేందుకు వీలుగా సిట్రిక్‌ ఆమ్లాన్ని కలుపుతారు. ఇటీవల కాలంలో వంట నూనె మరీ ఆకర్షణీయంగా కనిపించాలని బ్లీచింగ్‌ ఎర్త్‌ పొడిని కలిపి శుద్ధి చేస్తున్నారు. వంట నూనె ప్యాకెట్లపై 'డబుల్‌ రిఫైన్డ్‌' అని ఇటీవల కాలంలో ముద్రించి అమ్ముతున్నారు. ఒకసారి శుద్ధి చేయడానికి 4 రకాల రసాయనాలు వాడుతున్నారు. రెండోసారి శుద్ధి చేయడం అనేది పెద్దగా ఉండదని హైదరాబాద్‌కు చెందిన ఓ భారీ వంట నూనెల శుద్ధి మిల్లు ముఖ్య రసాయన నిపుణుడు(చీఫ్‌ కెమిస్ట్‌) 'ఈనాడు'కు చెప్పారు. రసాయనాలతో కాకుండా భౌతిక శుద్ధి మంచిదని తమకూ తెలుసునని, అలా చేస్తే ఆ నూనె ముదురు రంగులో ఉంటుందన్నారు.
ఆర్థికంగా నష్టం రాదు
వంట నూనెల తయారీలో లాభం కోసం కల్తీకి పాల్పడుతున్నట్లు ఇటీవల ప్రచారం ఎక్కువగా జరుగుతోంది. కిలో వేరుసెనగ గింజల ధర రూ.90కి పైగా ఉంది. మూడు కిలోల పల్లీలను గానుగాడితే కిలో నూనె వస్తోంది. మరి రూ.270 దాకా ఖర్చు పెట్టి పల్లీలు కొని కిలో నూనెను రూ.100కే ఎలా అమ్ముతున్నారనే ప్రశ్న ప్రజల్లో వ్యక్తమవుతోంది. ఈ వాదన తప్పు అని నూనె మిల్లుల యాజమాన్యాలు తెలిపాయి. గతేడాది వేరుసెనగ క్వింటా మద్దతు ధర రూ.4450. ఈ ధరకన్నా తక్కువకే రైతుల నుంచి నూనె మిల్లులు నేరుగా పంటను కొన్నాయి. ఇందులో నాణ్యమైన పల్లీలను వేరుచేసి ఎగుమతి మార్కెట్‌లో అధిక ధరలకు అమ్ముతున్నారు. నాణ్యత తక్కువగా ఉండే 2 లేదా 3వ రకం పల్లీలను నూనె తయారీకి వాడుతున్నారు. వాటి ధర కిలోరూ.50 లోపే ఉంది. నూనె తయారీ తరువాత మిగిలే వ్యర్థాల చెక్కను పశువుల దాణాకు అమ్ముతున్నారు. ఈ లెక్కలన్నీ పోగా లీటరు నూనెను రూ.80 నుంచి 90 రూపాయలకు చిల్లర వ్యాపారులకు విక్రయిస్తున్నామని ఓ నూనె మిల్లు యజమాని చెప్పారు.
మన వంటల విధానానికి ఆలివ్‌ సరికాదు
ఇటీవల కాలంలో ఆలివ్‌ నూనె మంచిదనే ప్రచారంతో అధిక ధర చెల్లించి కొని మరీ వంటలకు వాడుతున్నారు. ఇది సరైన విధానం కాదు. మన వంటలు వండే విధానానికి ఇది సరికాదు. పైగా ఆలివ్‌నూనెలో అన్ని పోషకాలూ ఉండవు. జపాన్‌ వాసులు తవుడు నూనెను (రైస్‌ బ్రాన్‌) అధికంగా వాడుతున్నారు. ఇది వారి దీర్ఘాయుష్షుకు ఒక కారణమని చెప్పాలి. తవుడులో ఉండే పోషకాలు ఈ నూనె ద్వారా శరీరానికి అందుతాయి.
కొబ్బరి నూనె ఒక్కటే వాడకూడదు
* కేరళ వాసులు వంటలకు పూర్తిగా కొబ్బరి నూనె వాడతారు. కానీ దానివల్ల శరీరానికి కీలకమైన మ్యూఫా, కొవ్వులు అందవు. ఈ రెండింటినీ పొందడానికి కేరళవాసులు ఎక్కువగా చేపలు, ఇతర మాంసాహారం తింటారు.
* పశ్చిమ బెంగాల్‌, ఈశాన్య రాష్ట్రాల ప్రజలు ఎక్కువగా ఆవనూనె వాడుతున్నారు. కానీ కొబ్బరినూనెలో ఉండే సాచురేటెడ్‌ కొవ్వు ఆమ్లాలు ఇందులో తక్కువ. అందువల్ల వారు కూడా చేపలు, ఇతర మాంసాహారం ఎక్కువగా తినడం ఆనవాయితీ. దీనివల్ల ఆవనూనెలో లేనివి సైతం ఇతర ఆహారంలో సమకూరతాయి.
* ఐరోపా, అమెరికా దేశాలతో పాటు, మన ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో సోయా చిక్కుడు నూనె వాడకం అధికం. కానీ అందులో కీలకమైన సాచురేటెడ్‌, మ్యూఫాలు ఉండవు. అందువల్ల ఉత్తర భారతంలో పల్లీలు, వెన్న, ఆవునెయ్యి వాడకం అధికం. సోయాలో లేనివి వీటిద్వారా శరీరానికి అందుతున్నాయి.
70 శాతం దిగుమతి
భారతదేశంలో ప్రజలు నిత్యం వినియోగించే వంట నూనెల్లో రసాయనాల అధిక వాడకానికి, కల్తీలకు, ఇతర సమస్యలకు ప్రధాన కారణం దేశంలో నూనె గింజల పంటల సాగు, నూనె తయారీ తగ్గిపోవడమే. ప్రజలు వాడే వంట నూనెల్లో 70 శాతం వరకూ విదేశాల నుంచే కొని తెస్తున్నారు. ఏటా నవంబరు నుంచి మరుసటి అక్టోబరు దాకా 'నూనెల ఏడాది'గా పరిగణిస్తారు. గతేడాది మొత్తం 1.45 కోట్ల టన్నులు దిగుమతి చేసుకున్నారు. అంతకుముందు ఏడాది ఇదే సమయంలో కోటిన్నర టన్నులు వచ్చింది. దేశంలో ఏటా మొత్తం 2.30 కోట్ల టన్నుల వంట నూనెల డిమాండు ఉన్నట్లు అంచనా.
ఉక్రెయిన్‌, రష్యాల నుంచి దిగుమతి
పొద్దుతిరుగుడు నూనెను ఎక్కువగా ఉక్రెయిన్‌, రష్యాల నుంచి దిగుమతి చేసుకుంటున్నారు. మనదేశంలో గతేడాది పొద్దుతిరుగుడు పంటకు మద్దతు ధర రూ.4100. 100 కిలోల గింజలను గానుగాడితే 30 నుంచి 35 కిలోల దాకా ముడి నూనె వస్తుంది. దాన్ని శుద్ధి చేసి అమ్మాలంటే లీటరు కనీసం రూ.125 అవుతుంది. తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి చెందిన 'విజయ' పొద్దుతిరుగుడు నూనె లీటరు ధర రైతుబజార్లలో రూ.87గా ఉంది. ఉక్రెయిన్‌లో కిలో పొద్దుతిరుగుడు నూనె టోకు ధర రూ.49.42గా ఉంది. అక్కడి నుంచి తెప్పిస్తున్నందునే లీటరు రూ.87కు ఇవ్వగలుగుతున్నాం.
- రాజేశం, సీనియర్‌ మేనేజర్‌ ,రాష్ట్ర సహకార నూనె గింజల ఉత్పత్తిదారుల సమాఖ్య
వంట నూనెల్లో నాణ్యత ముఖ్యం
స్వచ్ఛమైన నెయ్యితో వండిన వంటలు అప్పుడప్పుడు మనం తినవచ్చు. నెయ్యిలో ఉండే పోషక విలువలు శరీరానికి అవసరం. నూనెలు, నెయ్యి ఇలా మారుస్తూ వంటలకు వాడాలి. ఏవైనా రెండు రకాల నూనెలను కలిపి వంటకు వాడితే మంచిది. పోషక విలువలు అందాలంటే గానుగలో తయారుచేసిన వేరుసెనగ లేదా శుద్ధి చేసిన తవుడు నూనె(రైస్‌ బ్రాన్‌) మంచిది. తరచూ పెద్ద మిల్లుల వారు తాము తయారు చేసిన నూనెలను మా వద్ద పరీక్ష చేయిస్తున్నారు.
- డాక్టర్‌ బి.ఎల్‌.ఎ.ప్రభావతీ దేవి, సీనియర్‌ ప్రిన్సిపల్‌ సైంటిస్ట్‌ భారత రసాయనాల పరిశోధన సంస్థ, హైదరాబాద్‌
suddhiki rasaayanaala vaadakam saadhaaranam
manchi rangu, aakarshana kosam idhi tappanisari
pcb suuchanalu bekhaataru
refinede noone gundeku manchidani bhaavistunna prajalu
indulo vaastavam ledantunna noone parisodhana saastravettalu
iteevala kaalamlo vanta noone packetlapy 'dabule refinede' ani mudrinchi ammutunnaru. noonenu okasari suddhi cheyadaaniki 4 rakala rasaayanaalu vaadutaaru. nijaaniki rendosari suddhi cheyadam anedi peddagaa undadu. prajalanu aakarshinchadaanike dabule refinede ani rastuntam.
rasaayanaalato kakunda bhautika suddhi manchidani maakuu telusu. cony alaa cheste aa noone muduru rangulo untundi. alanti noonelanu prajalu konaru. anduke rasaayanaalato suddhi chestunnam.
hyderabadenku chendina oo cheef kemisse
prati inta vantalaku noonela vaadakam tappanisari. nelaku intlo kutumba sabhyulni batti moodu naalugu kilola noone avasaramavutundi. induku vividha rakala noonelanu konugolu chestunnaru. iteevala kaalamlo suddhi chesina noonelu marketlo krayavikrayaalu ekkuvayyaayi. ee noonelu ayithene gundeku manchidanna apoha anekamandilo undi. vantaku e noone vadina andulo pooshakaalu undela chusukovalani.. kaltee kaani vaatini vaadaalani saastravettalu suuchistunnaaru. vidi noonelanu konakapovadame manchidantunnaru. vantalaku noonelanu tarachuu marchadam manchidani anduvalla vaatilooni poshakaalannii sariiraaniki andutaayani perkontunnaru.. noonela tayaarii.. suddhi, eye noonela valla elanti labdhi chekurutundi.. taditaraala gurinchi telusukunte palu aasaktikara amsaalu velladayyaayi.
vanta noonello apohala manta
noonelanu pyaaketlalo kakunda.. vidigaa ammevaaru ekkuvagaa kaltee chestunnaru. vidigaa amme noonelu evaruu konavaddu.
rodlapai mirchi bajjeelu, itara vantakaalu ammevaaru vidi noonelanu tokuga ekkuvagaa kontunnaru. alanti chotla tinakapovadam manchidi.
- noone parisodhana saastravettalu
noone ginjala nunchi toluta tayaarayye mudi noonelanu rasaayanaalato suddhi cheyadam iteevala kaalamlo ekkuvaindi. e noonenu enni rasaayanaalato suddhi chestunnaru, ee prakriyalo aahaara bhadrata pramaanaalanu patistunnara leda annadi pcb adhikaarulu, aahaara bhadrata vibhagam vaaru tanikhee cheyali. 'bhaarata aahaara bhadrata pramaanaala mandali' (fsmsse) kalushya niyantrana mandali (pcb) suuchinchina prakaaram vanta noonela suddhilo millulu jaagrattalu teesukovali. chinna sthaayi millullo noonela suddhi sakramamgaa jaragadam ledu. paerunna companyla millullo adhunaatana parignaanamtho noone suddhi pakkaga jarugutondi. iteevala kaalamlo vanta noonenu kantitho chuste mana pratibimbam kanipinchentagaa palchani neerula.. manchi rangutho kanipinchela tayaaruchesi pyaaketlalo ammutunnaru. ekkuvagaa suddhi cheyalante antesthaayilo adhikamgaa rasaayanaalu vaadaalsindenani noone ginjala pantala parisodhana saastravettalu spashtam chesaru.
anni noonelakuu suddhi avasaram ledu
mana poorveekulu swachchamaina neyyi, verusenaga, kobbari, nuvvulu, aavanuunelanu vantalaku vaadevaaru. iteevala kaalamlo refinede noonelane vaadaalanna prachaaram adhikamaindi. gatha 30 ellugaa desamlo refinede vanta noonela vaadakam baga perigindi. verusenaga, aava, nuvvula noonelanu gaanugalo tayaaruchesi vadaposi (filterse) malinaalanu tolaginchi vikrayistaaru. veetini kuudaa dabule filterse ani, dabule refinede ani iteevala ammutunnaru. pcb nibandhanala prakaaram vanta noonelanu rasaayanaalato suddhi cheyadam valla kaalushyam ekkuvavutondi. bhautika suddhi cheyalani cheppina konni chinna samsthalu pattinchukovadam ledu. poddutirugudu, soya, pamaile taditara noonelanu bhautika suddhi, rendodi rasaayanaala dwara suddhi chestaaru.
naalugu rasaayanaala vaadakam
poddutirugudu noone rasayana suddhi vidhaanaanni pariseeliste.. toluta poddutirugudu ginjalanu millulo gaanugaadithe mudi noone vastundi. indulo jiguru, malinaalu untaayi. veetini tolaginchadaaniki toluta faspharicke aamlamtho suddhi chestaaru. taruvaata sodium hydraxidene, neetini kalipi bhari yantraalapaiki pampi vadapostaru. alaa vachina noonenu raanunna aarunelala paatu nilva chesi ammenduku veelugaa sitricke aamlaanni kaluputaaru. iteevala kaalamlo vanta noone mari aakarshaneeyamgaa kanipinchaalani bleachingli erthy podini kalipi suddhi chestunnaru. vanta noone packetlapy 'dabule refinede' ani iteevala kaalamlo mudrinchi ammutunnaru. okasari suddhi cheyadaaniki 4 rakala rasaayanaalu vaadutunnaaru. rendosari suddhi cheyadam anedi peddagaa undadani hyderabadenku chendina oo bhari vanta noonela suddhi millu mukhya rasayana nipunudu(cheef kemisse) 'eenaadu'ku cheppaaru. rasaayanaalato kakunda bhautika suddhi manchidani tamakuu telusunani, alaa cheste aa noone muduru rangulo untundannaaru.
aardhikamgaa nashtam raadu
vanta noonela tayaareelo laabham kosam kalteeki paalpadutunnatlu iteevala prachaaram ekkuvagaa jarugutondi. kilo verusenaga ginjala dhara roo.90ki paiga undi. moodu kilola palleelanu gaanugaadithe kilo noone vastondi. mari roo.270 daka kharchu petti palleelu koni kilo noonenu roo.100kee ela ammutunnarane prasna prajallo vyaktamavutondi. ee vaadana tappu ani noone millula yajamanyalu telipai. gatedadi verusenaga kwinta maddatu dhara roo.4450. ee dharakanna takkuvake raitula nunchi noone millulu nerugaa pantanu konnai. indulo naanhyamaina palleelanu veruchesi egumati marchetelo adhika dharalaku ammutunnaru. naanhyata takkuvagaa unde 2 leda 3va rakam palleelanu noone tayaareeki vaadutunnaaru. vaati dhara kiloru.50 lope undi. noone tayaarii taruvaata migile vyardhaala chekkanu pasuvula daanaaku ammutunnaru. ee lekkalanni poga leetaru noonenu roo.80 nunchi 90 roopaayalaku chillara vyaapaarulaku vikrayistunnamani oo noone millu yajamani cheppaaru.
mana vantala vidhaanaaniki alive sarikaadu
iteevala kaalamlo alive noone manchidane prachaaramtho adhika dhara chellinchi koni mari vantalaku vaadutunnaaru. idhi saraina vidhaanam kaadu. mana vantalu vande vidhaanaaniki idhi sarikaadu. paiga aalivnuunelo anni pooshakaaluu undavu. japan vaasulu tavudu noonenu (raise bran) adhikamgaa vaadutunnaaru. idhi vaari deerghaayushshuku oka kaaranamani cheppali. tavudulo unde pooshakaalu ee noone dwara sariiraaniki andutaayi.
kobbari noone okkate vaadakuudadu
* kerala vaasulu vantalaku puurtigaa kobbari noone vaadataaru. cony daanivalla sariiraaniki keelakamaina mufa, kovvulu andavu. ee rendintinii pondadaaniki keralavasulu ekkuvagaa chepalu, itara mamsaharam tintaaru.
* paschima bengalle, eesaanya rashtrala prajalu ekkuvagaa aavanuune vaadutunnaaru. cony kobbarinunelo unde sachuratede kovvu aamlaalu indulo takkuva. anduvalla vaaru kuudaa chepalu, itara mamsaharam ekkuvagaa tinadam aanavaayitii. deenivalla aavanuuneloo lenivi saitam itara aahaaramlo samakuurataayi.
* iropa, america deshaalatho paatu, mana uttaraadi rashtrallo soya chikkudu noone vaadakam adhikam. cony andulo keelakamaina sachuratede, mufalu undavu. anduvalla uttara bhaaratamlo palleelu, venna, aavuneyyi vaadakam adhikam. soyalo lenivi veetidwara sariiraaniki andutunnaayi.
70 saatam digumati
bhaaratadesamlo prajalu nityam viniyoginche vanta noonello rasaayanaala adhika vaadakaaniki, kalteelaku, itara samasyalaku pradhaana kaaranam desamlo noone ginjala pantala saagu, noone tayaarii taggipovadame. prajalu vade vanta noonello 70 saatam varakuu videsala nunche koni testunnaru. eta navambaru nunchi marusati aktobaru daka 'noonela edaadi'gaa pariganistaaru. gatedadi mottam 1.45 kotla tannulu digumati chesukunnaru. antakumundu edaadi ide samayamlo kotinnara tannulu vachindi. desamlo eta mottam 2.30 kotla tannula vanta noonela dimandu unnatlu anchana.
ukreyin, rashyala nunchi digumati
poddutirugudu noonenu ekkuvagaa ukreyin, rashyala nunchi digumati chesukuntunnaru. manadesamlo gatedadi poddutirugudu pantaku maddatu dhara roo.4100. 100 kilola ginjalanu gaanugaadithe 30 nunchi 35 kilola daka mudi noone vastundi. daanni suddhi chesi ammalante leetaru kaneesam roo.125 avutundi. telamgaana prabhutvaaniki chendina 'vijaya' poddutirugudu noone leetaru dhara raitubajaarlalo roo.87gaa undi. ukreyinle kilo poddutirugudu noone toku dhara roo.49.42gaa undi. akkadi nunchi teppistunnandune leetaru roo.87ku ivvagalugutunnam.
- rajesam, seeniery manejare ,rashtra sahakara noone ginjala utpattidaarula samakhya
vanta noonello naanhyata mukhyam
swachchamaina neyyitho vandina vantalu appudappudu manam tinavacchu. neyyilo unde poshaka viluvalu sariiraaniki avasaram. noonelu, neyyi ilaa maarustuu vantalaku vaadaali. evaina rendu rakala noonelanu kalipi vantaku vaadithe manchidi. poshaka viluvalu andalante gaanugalo tayaaruchesina verusenaga leda suddhi chesina tavudu noone(raise bran) manchidi. tarachuu pedda millula vaaru taamu tayaaru chesina noonelanu maa vadda pareeksha cheyistunnaru.
- dactor bi.eli.e.prabhaavatii devi, seeniery prinsiplesli cientiste bhaarata rasaayanaala parisodhana samstha, hyderabade