అరుణ పతాకం.. కవితా ప్రభాతం... | Prajasakti::Telugu Daily
Home » ఫీచర్స్ » అరుణ పతాకం.. కవితా ప్రభాతం...
మఖ్దూమ్‌ సౌందర్యౌపాసకుడు, విప్లవ కవి. జీవితంలో కూడు, గుడ్డ, గూడుతో పాటు సౌందర్య భావన కూడా తప్పనిసరి అని భావించినవాడు. మఖ్దూమ్‌ మొహియుద్దీన్‌ (4 ఫిబ్రవరి 1908-25 ఆగస్టు 1969) ప్రపంచమంతటా ఆ భావన చిరస్థాయిగా నెలకొనాలంటే ఉద్యమాలు కూడా తప్పవని తన కవితల ద్వారా, ఉపన్యాసాల ద్వారా చాటి చెప్పాడు. సుఖప్రదమైన, శృంగారమయమైన జీవితం ప్రజల హక్కు అని నొక్కి చెప్పాడు. ఆయన అనర్గళంగా ఉపన్యసించగల గొప్ప వక్త. అంతకుమించి జనసామాన్యానికి అందిన మహాకవి. 'య జంగ్‌ హై జంగె ఆజాది' గీతం దేశంలోనే కాదు, విదేశాల్లో సైతం ప్రాచుర్యం పొందింది. 'జంగె ఆజాదీ' కవికి సుస్వాగతమంటూ అక్కడ బేనర్లు ఆహ్వానం పలికేవి. శ్రోతలు అతను రాసిన 'జంగె ఆజాది', 'ఖైద్‌' 'చారగర్‌' గీతాల్ని చదవమని ఉపన్యాసం చివర ఫర్‌మాయిష్‌ చేస్తుండేవారు (కోరుతుండేవారు). మఖ్దూమ్‌ కొన్ని చరణాలు చదివి ఆపేస్తే మిగతా భాగాన్ని శ్రోతలే పూర్తి చేసేవారు. మళ్ళీ మఖ్దూమ్‌ అందుకునేవాడు. ఆ రకంగా జనబాహుళ్యాన్ని ఉర్రూతలూగించగల ప్రతిభ ఎందరికుంటుంది? ఈ ప్రాచుర్యం, ఈ గౌరవం, ఈ ప్రేమ అతికొద్దిమంది కవులకు మాత్రమే లభిస్తుంది. దీనికి ఏ అవార్డులూ సరితూగవు. ఆయన కవితా గానశైలి ఝరీ సమానమైంది.
'యె జంగ్‌ యై జంగ్‌ ఆజాది
ఆజాదీకి పర్చమ్‌ కెతలే
హం హింద్‌ కె రహ్నె వాలోంకి
మహ కూ మోంకి మజ్బూరోంకి
దహెభానోంకి, మజ్దూరోంకి
ఆజాదికె మత్వాలోంకి
యే జంగ్‌ హై జంగె ఆజాది
సారా సంసార్‌ హమారా హై
పూరబ్‌, పశ్చిమ్‌, ఉత్తర్‌, దక్కన్‌
హం చీనీ జాంబాజానె వతన్‌'
1. ఇది స్వాతంత్య్ర సమరం. భారతదేశంలోని తాడిత పీడిత జనుల సమరం. కార్మికుల కర్షకుల పోరాటం. 2. మేం అమెరికన్‌లం, మేం ఆఫ్రికన్‌లం, మేం చైనీయులం. ఉత్తరం, దక్షిణం, తూర్పు, పడమర ప్రపంచమంతా మేమే. ఈ ప్రపంచ సంగ్రామం ప్రపంచ పౌరులందరికీ' అని మఖ్దూమ్‌ దీన్నొక అంతర్జాతీయ గీతంగా మలిచాడు.
మఖ్దూమ్‌ క్షణం తీరికలేని కమ్యూనిస్ట్‌ రాజకీయ, కార్మిక నాయకుడు. పుంఖానుపుంఖంగా రచనలు చేయగల తీరిక లేనివాడు. రాసినవి కొద్దిగానైనా అన్నీ అగ్ని కణికల్లాంటివే. ఆణిముత్యాల్లాంటివే. అందమైన భావాలకు తన అక్షరరత్నాలను పొదిగి కవిత్వాభరణాలు చేయగలగడం ఆయనకు సహజంగా అబ్బిన కళ. ఆయన ప్రచురించిన కవితా సంపుటులు రెండు. 'సుర్ఫ్‌సవేరా' (అరుణారుణ ఉషోదయం), 'గులెతర్‌' మళ్ళీ ఆ రెండింటిని కలిపి ముద్రించిన సర్వ కవితా సంపుటి 'బిసాతె రఖ్స్‌'. ఈ పుస్తకాలు ఇంగ్లీషు, రష్యన్‌, హిందీ, తెలుగు భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి.
1933-34 ప్రాంతంలో మఖ్దూమ్‌ విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే కవితలు రాయడం ప్రారంభించాడు. అది ఆయనకు ఉరుదూ, ఫారసీ కవితాతత్వాన్ని ఆకళింపు చేసుకుంటున్న తరుణం. తొలి దశలో 'టూర్‌', 'పీలాదుశాల' గీతాలతో కవిగా పరిచయమైన మఖ్దూమ్‌ అనేక సీరియస్‌ అంశాలపై కవిత్వపరంగా స్పందించాడు. సామ్రాజ్యవాదాన్ని, ఫ్యూడలిజాన్ని దుయ్యబడుతూ 'ఫగ్‌ పూర్‌ ఆత్మ' అనే కవిత ప్రకటించాడు. (దుర్మార్గాలకు పేరు గాంచిన ఆనాటి చైనా చక్రవర్తి ఫగ్‌పూర్‌) మతం ఒకవైపు, మౌఢ్యం మరోవైపు చుట్టుముట్టి దేశాన్ని నాశనం చేస్తున్న క్రమాన్ని ఆయన తన 'హవేలి' (దెయ్యాల మేడ) కవితలో వర్ణించాడు. భారతదేశ సౌభాగ్యాన్ని నిలపడం కోసం యువకులంతా కదిలిరండని 'ఆజాదియే వతన్‌' గేయంలో పిలుపునిచ్చారు. మనిషిని నానాటికీ హీనుణ్ణి చేసిన సామ్రాజ్యవాద వ్యవస్థ పై తన 'మౌత్‌ క గీత్‌' (మృత్యుగీతం) ఎక్కుపెట్టాడు. రాముడు, గౌతముడు, మహాత్ముడు నడచిన ఈ భూమి మీద ప్రస్తుతం మృత్యువు మొలకెత్తుతోందని అన్నాడు. 'అంధేరా', 'జుల్ఫె చలీపా' చాంద్‌ తారోంక బన్‌ (తారాచంద్రుల వనం) వంటివి రాశాడు. ఈ గీతం స్వాతంత్య్రానికి ముందు, స్వాతంత్య్రం తరువాత భవిష్యత్తు మూడు కాలాలను వివరించింది. ఆయన రాసిన ప్రతి కవితా ప్రాచుర్యం పొందిందే.
స్త్రీ పట్ల, ప్రేమ పట్ల, ప్రేయసి పట్ల ఆయనకున్న సున్నితమైన భావాలు ఎలాంటివో చూడండి. 'యవ్వనం ఒళ్ళు విరుస్తూ, ఉప్పెనలా పొంగుతూ, ఎన్నో వికారాలతో చమత్కారాలు చేస్తుంది' అంటూ యవ్వన అనుభూతుల్ని, ఆలోచనల్ని ఆయన అక్షరీకరించాడు.
'అంగ్డాయియా లేతా హు ఆ తుఫానె జవాని
మల్తాహు ఆ ఆంఖేఁ ఉదా ఫిత్నోంకో జగానె'
'రాత్రంతా కన్నీళ్ళు కార్చడంతోనే సరిపోయింది. ప్రతి ఉచ్ఛాసలో నీవు వస్తున్నట్టు ప్రతి నిశ్వాసలో నువ్వు వెళ్ళిపోతున్నట్టు నాకు అనిపిస్తోంది' అని అంటాడు. ఇక్కడ మఖ్దూమ్‌ గాలిబ్‌ శైలిని స్థాయిని అందుకున్నాడు.
'రాత్‌ భర్‌ దీదయ నమ్‌నాక్‌ మె లహరాతె రహే
సాంస్‌కి తరహ ఆప్‌ ఆతే రహే, జాతె రహే'
అలాగే మరో అద్భుతమైన కవిత చూడండి :
'పానీ మె లగీ ఆగ్‌, పరేషాన్‌ హై మచిలీ
కుచ్‌ షోల బదన్‌ ఆయే హై పానేమె నహానే'
నీటిలో జ్వాలలంటుకున్నవేమిటని చేపలు ఆందోళన పడ్డాయి. అందమైన అమ్మాయిల శరీరాలు కొన్ని స్నానంకోసం నీటిలోకి దిగాయి. ఒక సాధారణమైన అంశాన్ని అతి రమణీయంగా, రొమాంటిక్‌గా వర్ణించిన కవి ప్రతిభను ఎంత మెచ్చుకున్నా తక్కువే.
'దిలోమె ఆజ్‌ధామ్‌ ఆర్జూ లబ్‌ బంద్‌ రహే థే
నజర్‌ సె గుఫ్తగు హాతీ థీ దమ్‌ ఉల్ఫత్‌ క భర్తీ థే'
మనసులో ఎన్ని ప్రేమ భావనలున్నా పెదాలు కదిలేవి కావు. చూపులతో ప్రేమను వ్యక్తం చేసుకునేవాళ్ళం. పరవశమైన మనసుతో ప్రేమను నింపుకునే వాళ్ళం. ప్రేమతో కొన్ని అనుభవించవల్సిన అవస్థలు మాత్రమే ఉంటాయి. వ్యక్తపరచగలిగేవి ఉండవు. అలాంటి మధురమైన అనుభూతులను సైతం మఖ్దూమ్‌ తన కవితలో స్పర్శించాడు.
'ఎక్‌ అయిన గంజోఆంసూ బన్‌కె బహెసక్తా నహీ
దిల్‌ సె మహనూస్‌ కర్‌ సక్తాహై కహెసక్తా నహీ'
కంటి నుంచి కన్నీరై ప్రవహించలేని బాధ మనసును తాకుతుంది. అనుభవించుతుంది. కాని, బయటికి వెలిబుచ్చలేదు. ఇది ప్రేమికుల్లో నిగూఢంగా ఉండే అనుభూతి.
మానవతావాది, ఆకళంక దేశభక్తుడు, రాజకీయ, ప్రజా, సామాజిక జీవితంలో ప్రమాణాలకు, నైతిక విలువలకు ప్రాధాన్యమిచ్చిన ప్రజాస్వామ్యవాది. విప్లవగీతాలు రచించినా, ఆయన ఆకాంక్షించింది యుద్ధాలు సమసిపోవాలని, శాంతి వర్థిల్లాలని మాత్రమే! ఉదాహరణకు యుద్ధ బీభత్సాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించిన కవిత 'సిపాహి' పరిశీలించొచ్చు. అలాగే 'తెలంగాణా' కవిత తరతరాలను ఉత్తేజపరచగలది. భాష తెలియకపోయినా ఒక ప్రవాహంలా సాగే 'జంగె ఆజాదీ' గీతానికి రష్యన్లు సైతం ఊగిపొయ్యారు. 'ఇంతెజార్‌', 'సాగర్‌ కె కినారె', 'చంబేత్‌కె మండ్వేతలె' వంటి గీతాలన్ని ఆయన లేఖిని నుంచి జాలువారిన అమృతధారలు.
తన 'గులెతర్‌' (తాజా రోజా) కవితా సంపుటికి ముందుమాట రాసుకుంటూ 'ఇది సమాజ పురోగతిని, చైతన్య స్రవంతిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇందులో మానవత, ప్రగాఢమైన రసానుభూతి, ఇంద్రియానుభూతి ఉమ్మడి విలువలుగా మిగిలిపోతాయి' అని ఆశించాడు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి! విద్యావంతులకు, సాహితీప్రియులకు మఖ్దూమ్‌ మహాకవి! పామరులకు, శ్రమజీవులకు ఒక కామ్రేడ్‌!! పరిపూర్ణ వ్యక్తిత్వం గల మఖ్దూమ్‌ లాంటి మహాకవులు కాలప్రవాహంలో ఎప్పుడోగాని జన్మించరు.
aruna pataakam.. kavita prabhaatam... | Prajasakti::Telugu Daily
Home u feachers u aruna pataakam.. kavita prabhaatam...
makhdume soundaryoupaasakudu, viplava kavi. jeevitamlo kuudu, gudda, goodutho paatu soundarya bhavana kuudaa tappanisari ani bhaavinchinavaadu. makhdume mohiyuddinay (4 fibravari 1908-25 aagastu 1969) prapanchamantataa aa bhavana chirasthaayigaa nelakonalante udyamaalu kuudaa tappavani tana kavitala dwara, upanyaasaala dwara chaati cheppaadu. sukhapradamaina, srungaaramayamaina jeevitam prajala hakku ani nokki cheppaadu. aayana anargalamgaa upanyasinchagala goppa vakta. antakuminchi janasaamaanyaaniki andina mahakavi. 'ya janga hai jange aajaadi' geetam desamlone kaadu, videsaallo saitam praachuryam pondindi. 'jange aajaadii' kaviki suswaagatamantuu akkada benarlu aahvaanam palikevi. shrotalu atanu raasina 'jange aajaadi', 'khaidk' 'charagare' geetaalni chadavamani upanyaasam chivara farmaishya chestundevaaru (korutundevaaru). makhdume konni charanaalu chadivi aapeste migata bhaagaanni shrotale puurti chesevaaru. mallee makhdume andukunevadu. aa rakamgaa janabaahulyaanni urrootaluuginchagala pratibha endarikuntundi? ee praachuryam, ee gowravam, ee prema atikoddimandi kavulaku matrame labhistundi. deeniki e avaarduluu sarituugavu. aayana kavita gaanasaili jharii samaanamaindi.
'ye janga yai janga aajaadi
aajaadeeki parcham ketale
ham hinde ke rahne valonki
maha kuu monki majbooronki
dahebhaanonki, majdooronki
aajaadike matvaalonki
yee janga hai jange aajaadi
sara samsare hamara hai
poorabm, paschim, uttarm, dakkan
ham cheenee jambajane vathan'
1. idhi swaatantyra samaram. bhaaratadesamlooni taadita peedita janula samaram. kaarmikula karshakula poratam. 2. mem americonlem, mem africonlem, mem chaineeyulam. uttaram, dakshinam, thoorpu, padamara prapanchamantaa meme. ee prapancha sangraamam prapancha pourulandarikii' ani makhdume deennoka antarjaatiiya geetamgaa malichaadu.
makhdume kshanam teerikaleni communiste rajakeeya, kaarmika nayakudu. punkhaanupunkhamgaa rachanalu cheyagala teerika leniwadu. rasinavi koddigaanainaa annee agni kanikallantive. aanimutyaallaantive. andamaina bhaavaalaku tana akshararatnaalanu podigi kavitvaabharanaalu cheyagalagadam aayanaku sahajamgaa abbina kala. aayana prachurinchina kavita samputulu rendu. 'surfysavera' (arunaaruna ushodayam), 'guletare' mallee aa rendintini kalipi mudrinchina sarva kavita samputi 'bisate rakhsn'. ee pustakaalu ingleeshu, rashyan, hindi, telugu bhashalloki anuvaadamayyaayi.
1933-34 praantamlo makhdume vidyaarthigaa unnappude kavitalu rayadam praarambhinchaadu. adhi aayanaku uruduu, forusy kavitaatatvaanni aakalimpu chesukuntunna tarunam. toli dasalo 'ture', 'peelaadusaala' geetaalato kaviga parichayamaina makhdume aneka seeriyasm amsaalapai kavitvaparamgaa spandinchaadu. saamraajyavaadaanni, fudelijanni duyyabadutuu 'fagn puur aatma' ane kavita prakatinchaadu. (durmaargaalaku paeru gaanchina aanaati chaina chakravarti fagepure) matham okavaipu, moudhyam marovaipu chuttumutti deshaanni naasanam chestunna kramaanni aayana tana 'haveli' (deyyaala meda) kavitalo varninchaadu. bharatadesa soubhaagyaanni nilapadam kosam yuvakulanta kadilirandani 'aajaadiye vathan' geyamlo pilupunicchaaru. manishini naanaatikii heenunni chesina saamraajyavaada vyavastha pai tana 'mouthm ka geethy' (mrutyugeetam) ekkupettaadu. ramudu, goutamudu, mahatmudu nadachina ee bhoomi meeda prastutam mrutyuvu molakettutondani annadu. 'andhera', 'julfe chalipa' chande taronka bun (taaraachandrula vanam) vantivi raasaadu. ee geetam swaatantyraaniki mundu, swaatantyram taruvaata bhavishyattu moodu kaalaalanu vivarinchindi. aayana raasina prati kavita praachuryam pondinde.
stree patla, prema patla, preyasi patla aayanakunna sunnitamaina bhaavaalu elantivo chudandi. 'yavvanam ollu virustuu, uppenala pongutuu, enno vikaaraalatoe chamatkaaraalu chestundi' antuu yavvana anubhoothulni, aalochanalni aayana akshareekarinchaadu.
'angdaia leta hu aa tuphane javani
maltaahu aa aanke udaa phithnonko jagane'
'raatrantaa kanneellu kaarchadamtone saripoyindi. prati uchchaasalo neevu vastunnattu prati nishwaasalo nuvvu vellipotunnattu naaku anipistondi' ani antaadu. ikkada makhdume galibe sailini sthaayini andukunnadu.
'rathy bhary deedaya namenoky me laharate rahe
samseki taraha aap aathe rahe, jaate rahe'
alaage maro adbhutamaina kavita chudandi :
'paanii me lagi aug, pareshan hai machili
kuche shola badan aaye hai paneme nahane'
neetilo jwaalalantukunnavemita chepalu aandolana paddai. andamaina ammayila sareeraalu konni snanamkosam neetiloki digaayi. oka saadhaaranamaina amsaanni athi ramaneeyamgaa, romantikega varninchina kavi pratibhanu entha mechukunna takkuve.
'dilome ajidhame aarjuu lab bandy rahe thee
najarn se guftagu haatii thee dam ulfathm ka bharti thee'
manasulo enni prema bhavanalunna pedaalu kadilevi kaavu. chuupulathoo premanu vyaktam chesukunevallam. paravasamaina manasutho premanu nimpukune vaallam. prematho konni anubhavinchavalsina avasthalu matrame untaayi. vyaktaparachagaligevi undavu. alanti madhuramaina anubhoothulanu saitam makhdume tana kavitalo sparsinchaadu.
'eky ayina ganjoaamsuu baneke bahesakta nahee
dilli se mahanuse kary saktaahai kahesakta nahee'
kanti nunchi kanneerai pravahinchaleni baadha manasunu taakutundi. anubhavinchutundi. kaani, bayatiki velibuchchaledu. idhi premikullo niguudamgaa unde anubhooti.
maanavataavaadi, aakalanka deshabhaktudu, rajakeeya, praja, saamaajika jeevitamlo pramaanaalaku, naitika viluvalaku praadhaanyamichchina prajaasvaamyavaadi. viplavageetaalu rachinchinaa, aayana aakaankshinchindi yuddhaalu samasipovalani, saanti vardhillaalani matrame! udaaharanaku yuddha beebhatsaanni adbhutamgaa varninchina kavita 'sipahi' pariseelinchochu. alaage 'telamgaanaa' kavita tarataraalanu uttejaparachagaladi. bhasha teliyakapoyina oka pravahamla saage 'jange aajaadii' geetaaniki rashyanlu saitam oogipoyyaaru. 'intejare', 'sagary ke kinare', 'chambetheke mandvetale' vanti geetaalanni aayana lekhini nunchi jaaluvaarina amrutadhaaralu.
tana 'guletare' (taja roja) kavita samputiki mundumata rasukuntu 'idhi samaja purogatini, chaitanya sravantini pratibimbistundi. indulo maanavata, pragaadamaina rasaanubhooti, indriyaanubhuuti ummadi viluvalugaa migilipotayi' ani aasinchaadu. bahumukha pragnaasaali! vidyaavantulaku, saahitiipriyulaku makhdume mahakavi! paamarulaku, sramajeevulaku oka comrade!! paripurna vyaktitvam gala makhdume lanti mahakavulu kaalapravaahamlo eppudogaani janmincharu.