తెలుగు భాషా వికాసవేత్త, రచయిత - డాక్టర్ దేవులపల్లి రామానుజ రావు
తెలుగు భాషా వికాసం కోశం ఐదు దశాబ్ధాలకు పైగా తెలుగు నాట పనిచేసిన అపూర్వ వ్యక్తి డాక్టర్ దేవులపల్లి రామానుజరావు గారు. వృత్తి రిత్యా న్యాయవాధి పట్టా సాదించినా మక్కువ తెనుగు భాష మీదే. న్యాయ వృత్తి సంపాదనకి మంచి మార్గమే ఐనా తెలుగు భాష మీద మమకారం కొత్త దిశ ఇచ్చింది. సహజ తెనుగు భాషలో పాండిత్యం సంపాయించి, చిత్త శుద్ధితో తెలుగు భాష సేవలో నిమగ్నమై ఫలితాలు సాసించిన తెలుగు భాషా సాధకుడు. 1950 నుండి 1979 వరకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్, సిండికేట్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి, శ్రీ కృష్ణదేవరాయాంధ్ర భషా నిలయం, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీలలో మూడు దశాబ్ధాలకు పైగా ప్రగాడ అనుభందాలేర్పరచుకుని తెనుగు భాషా, రచనల పరివ్యాప్తికి మిక్కిలి కృషి చేశారు. గోల్కొండ పత్రిక సంపాదకుడిగా పనిచేశారు.
సంపాదన మీద యావ లేక, తెలుగు రచనల మీద తృష్ణ కలిగి ఉండి, సహజ తెనుగు భాషలో పాండిత్యం సంపాయించి, చిత్త శుద్ధితో తెలుగు భాష సేవలో నిమగ్నమై ఫలితాలు సాసించిన తెలుగు భాషా సాధకుడు. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు వీరి నిర్మాణ శక్తికి మచ్చుతునక. తెలంగాణ సమగ్ర చరిత్రతో పాటు, రాజకీయ సాంఘిక సంస్కృతిక సాహిత్య ఉధ్యమాలతో అనుబంధం ఉన్నవారు.భావ కవితా ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి రూపకల్పనకు ఆధ్యుడు. దాదాపు పదేళ్ళ పాటు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి సభ్యుడిగా వ్యవహరించారు. హైద్రాబాద్ నగర గ్రంధాలయ సంస్థ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు.
ఈయన తెలుగు సాహితీ మూర్తులకు, సాహితీ సంస్థలకు ఆరాధ్యుడు. తెలుగు సాహిత్య వికాసానికి అహర్నిసలు కృషి చేశారు. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తుకి 1943 నుండి సభ్యుడిగా ఉన్నారు; ఆంధ్ర సాహిత్య అకాడమి నిర్వహణ - వ్యవస్థాపక ప్రధాన కార్యదర్శి గా వ్యవహరించారు.
వ్యాకరణ, అలంకార శాస్త్రలు చదవక పోయినా, తెలుగు భాషలో మంచి జ్ఞానం ఆర్జించారు. రెండు దశాబ్ధాలపాటు " గోల్కొండ పత్రిక " సంపాదకులుగా ఉన్నారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం సిండికేట్, సెనేట్ సభ్యులు గా ఉన్నారు. మధ్యలో కొంత కాలం ఉప కులపతిగా కూడా వ్యవహరించారు. రాజ్య సభ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.
" అవకాశాలకు తన వ్యక్తిత్వాన్నే పణం పెట్టేవారు తమకు తామే శత్రువులు " అని రామానుజ రావు గారి అభిప్రాయం. " ఆసత శుద్ధితో నిర్భయంగా స్వతంత్రంగా పత్రికలు నిర్వహించాలి " అని దేవులపల్లి గారు తన మనోభిప్రాయం వ్యక్తం చేశారు.
" జీవితంలో నాకు అదృష్టం తో పాటు మిత్రుల సహకారం కూడా ఉంది " అని తెలిపారు. డాక్టర్ దాశరధి, మునిమాణిక్యం నరసిం హా రావు, జి కృష్ణ, గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ, దివాకర్ల వెంకటావధాని, డాక్టర్ సి నారాయణ రెడ్డి, పల్లా దుర్గైయ్య, డాక్టర్ బోయి భీమన్న, టి దోణప్ప, బి ఎన్ శాస్త్రి, ఎం రామప్ప, బొమ్మకంటి సత్యనారాయణ, రాయపురోలు సుబ్బారావు గారు, ఈరంకి వెంకట సుబ్బారావు తదితరులు వీరి మిత్రులు. గడియారం రామకృష్ణ - వీరికి మిక్కికి సన్-హితుడు. దేవులపల్లి గారు మాడపాటి హనుమంత రావు, బూర్గుల రామకృష్ణరావు అభిమానాలు అందుకున్నారు.
బాల్యం, చదువు, ఉద్యోగాలు:
శ్రీ రామనుజ రావు గారు - ఆగస్టు 25, 1917 లో వరంగల్లు పట్టణ సమీపాన ఉన్న దేశాయి పేట గ్రామంలో వేంకట చలపతిరావు, ఆండాళ్ళమ్మ దంపతులకు ప్రధమ సంతానంగా జన్మించినారు. మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం నుండి పట్టభద్రులైనారు. తరువాత నాగ్పూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్ ఎల్ బి పట్టా సాదించేరు. అక్కడే డాక్టర్ నటరాజ రామకృష్ణ గారితో పరిచయం ఏర్పడింది.
శ్రీ కృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం నిలబడటానికి మిక్కిలీ కృషి చేశారు. వీరి అవిరళ కృషి స్లాఘనీయం. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో పాల్గొన్నారు.
1945-46 లో వరంగల్ జిల్లా యువ జన కాంగ్రెస్ అధ్యక్షకుడిగా ఉన్నారు. సూరవరం ప్రతాపరెడ్డి గారి ఆహ్వానం మేరకు " గోల్కొండ " పత్రిక ఉప సంపాదకులుగా పనిచేశారు. ఇరవై రెండేళ్ళు - గోల్కొండ పత్రికలో సంపాదికీయం వ్రాసినారు.
1950 నుండి 1979 వరకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. మూడు పర్యయాలు కార్య నిర్వహణా (ఆక్టింగ్) కులపతిగా వ్యవహరించారు. హైద్రాబాద్ కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం కార్యనివాహక సంఘ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సెనేట్ సభ్యుడిగా కొంత కాలం పనిచేశారు. రెండు, మూడేళ్ళ పాటు హైద్రాబాద్ కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం నిర్వాణా సంఘ సభ్యుడిగా పనిచేశారు.
1990 లో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సారస్వత విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టరేట్ పట్టా అందుకున్నారు.
ఒక పక్క తెలుగు పెద్దలైన మాడపాటి హనుమంత రావు, బూర్గుల రామకృష్ణా రావు, సూరవరం ప్రతాపరెడ్డి వారితో సత్-సాంపత్యం ఉంచుతూ, కొత్త నీరు (తెలుగు సాహిత్యకారులను) ప్రోత్సహిస్తూ వచ్చారు. గడియారం రామకృష్ణ గారి నోటిలోని నాలుక ఈయన.
సాహిత్య లోకం లో:
తెలుగు సాహిత్యంలో దేవులపల్లి రామానుజరావు గారికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది అని చెప్పక తప్పదు. వరంగల్లులో " శోభ " పత్రిక స్థాపించి కొన్నాళ్ళు నడిపించారు.
గ్రంధాలయోధ్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. " ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర " (1949) గ్రంధాన్ని ప్రకటిస్తూ, సూరవరం ప్రతాప రెడ్డి గారు దేవుల్పల్లి రామానుజరావు గారి సహాయానికి (ముద్రణకి, ప్రూఫ్ రీడింగ్ కి సహాయపడ్డారు) తమ పీఠికలో కృతజ్ఞతలు ప్రకటించినారు.
వీరి మొదటి గ్రంధం - " పచ్చ తోరణం "; రామానుజరావు గారి ఇతర రచనలు:
నా రాడియో ప్రశంగాలు
ఉర్దూ లో " తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర " పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు.
డాక్టర్ దేవులపల్లి రామానుజరావు గారు సంపాదకీయం వహించిన రచనలు:
" దేవులపల్లి రామానుజరావు - ఒక రేఖాచిత్రం " అన్న పుస్తకాన్ని టి శ్రీరంగస్వామి విలువడించారు.
సంపాదన మీద యావ లేక, తెలుగు రచనల మీద తృష్ణ కలిగి ఉండి, తెలుగు భాషా వికాసం కోశం ఐదు దశాబ్ధాలకు పైగా తెలుగు నాట పనిచేశిన అపూర్వ వ్యక్తి. వ్యాకరణ, అలంకార శాస్త్రలు చదవక పోయినా, సహజ తెనుగు భాషలో పాండిత్యం సంపాయించి, చిత్త శుద్ధితో తెలుగు భాష సేవలో నిమగ్నమై ఫలితాలు సాసించిన తెలుగు భాషా సాధకుడు. మూల్యాలతో కూడిన దేవులపల్లి గారి రచనలు కూడా ఆదర్శంగా నిలుస్తాయి.
telugu bhasha vikaasavetta, rachayita - dactor devulapalli ramanuja raavu
telugu bhasha vikasam kosham aidu dasaabdhaalaku paiga telugu naata panichesina apurva vyakti dactor devulapalli ramanujarao gaaru. vrutti ritya nyaayavaadhi patta saadinchinaa makkuva tenugu bhasha meede. nyaaya vrutti sampaadanaki manchi margame ina telugu bhasha meeda mamakaram kotta disha ichindi. sahaja tenugu bhashalo paandityam sampaayinchi, chitta suddhitho telugu bhasha sevalo nimagnamai phalitaalu saasinchina telugu bhasha saadhakudu. 1950 nundi 1979 varaku usmania vishwavidyaalayam senate, sindicate sabhyudigaa unnaaru. aandhra saarasvata parishattu, aandhra pradesh saahitya akadami, shree krishnadevarayandhra bhasha nilayam, kendra saahitya akaadameelalo moodu dasaabdhaalaku paiga pragada anubhandaalerparachukuni tenugu bhasha, rachanala parivyaaptiki mikkili krushi chesaru. golkonda patrika sampaadakudigaa panichesaaru.
sampaadana meeda yaava leka, telugu rachanala meeda trushna kaligi undi, sahaja tenugu bhashalo paandityam sampaayinchi, chitta suddhitho telugu bhasha sevalo nimagnamai phalitaalu saasinchina telugu bhasha saadhakudu. aandhra saarasvata parishattu veeri nirmaana saktiki machutunaka. telamgaana samagra charitratho paatu, rajakeeya saanghika samskrutika saahitya udhyamaalatho anubandham unnavaaru.bhaava kavita udyamamlo keelaka paatra pooshinchaaru.
aandhra pradesh saahitya akadami roopakalpanaku aadhyudu. daadaapu padella paatu kendra saahitya akadami sabhyudigaa vyavaharinchaaru. haidrabad nagara grandhalaya samstha adhyakshudigaa unnaaru.
eeyana telugu saahitii moorthulaku, saahitii samsthalaku aaraadhyudu. telugu saahitya vikaasaaniki aharnisalu krushi chesaru. aandhra saarasvata parishattuki 1943 nundi sabhyudigaa unnaaru; aandhra saahitya akadami nirvahana - vyavasthaapaka pradhaana kaaryadarsi gaa vyavaharinchaaru.
vyaakarana, alankara saastralu chadavaka poina, telugu bhashalo manchi ghnaanam aarjinchaaru. rendu dasaabdhaalapaatu " golkonda patrika " sampaadakulugaa unnaaru. usmania vishwavidyaalayam sindicate, senate sabhyulu gaa unnaaru. madhyalo kontha kaalam upa kulapatigaa kuudaa vyavaharinchaaru. rajya sabha sabhyudigaa unnaaru.
" avakaasaalaku tana vyaktitvaanne panam pettevaaru tamaku taame satruvulu " ani ramanuja raavu gaari abhiprayam. " aasata suddhitho nirbhayamgaa swatantramgaa patrikalu nirvahinchaali " ani devulapalli gaaru tana manobhiprayam vyaktam chesaru.
" jeevitamlo naaku adrushtam thoo paatu mitrula sahakaaram kuudaa undi " ani telipaaru. dactor daasaradhi, munimanikyam narasim haa raavu, ji krishna, gunturu seshendrasarma, divakarla venkataavadhaani, dactor si narayana reddi, palla durgaiyya, dactor boi bheemanna, ti donappa, bi en saastri, em ramappa, bommakanti satyanarayana, rayapurolu subbarao gaaru, eeranki venkata subbarao taditarulu veeri mitrulu. gadiyaram ramakrishna - veeriki mikkiki sun-hitudu. devulapalli gaaru madapati hanumanta raavu, boorgula ramakrishnarao abhimaanaalu andukunnaru.
balyam, chaduvu, udyogaalu:
shree ramanuja raavu gaaru - aagastu 25, 1917 loo varangallu pattana sameepaana unna desaayi peta graamamlo venkata chalapatirao, aandaallamma dampatulaku pradhama santaanamgaa janminchinaaru. madrasu vishwavidyaalayam nundi pattabhadrulainaaru. taruvaata nagpur vishwavidyaalayam nundi el el bi patta saadincheru. akkade dactor nataraja ramakrishna gaaritho parichayam erpadindi.
shree krishnadevarayandhra bhasha nilayam nilabadataaniki mikkili krushi chesaru. veeri avirala krushi slaaghaneeyam. prapancha telugu mahasabhalalo paalgonnaaru.
1945-46 loo varangal jilla yuva jana congress adhyakshakudigaa unnaaru. suuravaram pratapareddy gaari aahvaanam meraku " golkonda " patrika upa sampaadakulugaa panichesaaru. iravai rendellu - golkonda patrikalo sampaadikeeyam vraasinaaru.
1950 nundi 1979 varaku usmania vishwavidyaalayam senate sabhyudigaa unnaaru. moodu paryayaalu kaarya nirvahanaa (acting) kulapatigaa vyavaharinchaaru. haidrabad kendra vishwavidyaalayam senate sabhyudigaa panichesaaru. aandhra pradesh saarvatrika vishwavidyaalayam kaaryanivaahaka sangha sabhyudigaa unnaaru. telugu vishwavidyaalayam senate sabhyudigaa kontha kaalam panichesaaru. rendu, moodella paatu haidrabad kendra vishwavidyaalayam nirwana sangha sabhyudigaa panichesaaru.
1990 loo aandhra pradesh saarasvata vishwavidyaalayam nundi doctorate patta andukunnaru.
oka pakka telugu peddalaina madapati hanumanta raavu, boorgula ramakrishna raavu, suuravaram pratapareddy vaaritho sath-saampatyam unchutuu, kotta neeru (telugu saahityakaarulanu) prothsahistuu vachaaru. gadiyaram ramakrishna gaari notiloni naaluka eeyana.
saahitya lokam loo:
telugu saahityamlo devulapalli ramanujarao gaariki pratyeka sthaanam undi ani cheppaka tappadu. varangallulo " shobha " patrika sthaapinchi konnaallu nadipinchaaru.
grandhaalayodhyamamlo churukugaa paalgonnaaru. " aandhrula saanghika charitra " (1949) grandhaanni prakatistuu, suuravaram prataapa reddi gaaru devulpalli ramanujarao gaari sahaayaaniki (mudranaki, proof reading ki sahayapaddaru) tama peethikalo krutagnatalu prakatinchinaaru.
veeri modati grandham - " pacha thoranam "; ramanujarao gaari itara rachanalu:
naa radio prasamgaalu
urduu loo " telugu saahitya charitra " pustakaanni prachurinchaaru.
dactor devulapalli ramanujarao gaaru sampaadakeeyam vahinchina rachanalu:
" devulapalli ramanujarao - oka rekhachitram " anna pustakaanni ti srirangaswamy viluvadinchaaru.
sampaadana meeda yaava leka, telugu rachanala meeda trushna kaligi undi, telugu bhasha vikasam kosham aidu dasaabdhaalaku paiga telugu naata panichesina apurva vyakti. vyaakarana, alankara saastralu chadavaka poina, sahaja tenugu bhashalo paandityam sampaayinchi, chitta suddhitho telugu bhasha sevalo nimagnamai phalitaalu saasinchina telugu bhasha saadhakudu. muulyaalatoe kuudina devulapalli gaari rachanalu kuudaa aadarsamgaa nilustaayi.