తెలంగాణ వైతాళిక కవినేత దాశరథి – Prajatantra News Telangana Breaking News Today Updates in Telugu, Telugu Articles తెలంగాణ వైతాళిక కవినేత దాశరథి -
నేడు దాశరథి కృష్ణమాచార్య వర్ధంతి
తెలంగాణలో జన్మించిన గొప్ప వైతాళికులలో, మహాకవి దాశరథి అగ్ర శ్రేణికి చెందిన వారు. హైదరాబాద్‌ ‌సంస్థాన విముక్తి మహెరీద్యమంలో దూకి, నిజాం నవాబు అలీఖాన్‌ ‌ను ఎదిరించి, తెలంగాణ విముక్తికై కారాగార శిక్ష అనుభవించి, లక్ష్యాన్ని సాధించిన స్వాతంత్రోద్యమ కవి సింహం దాశరథి. దాశరథిగా సుపరిచితులు అయిన – దాశరథి కృష్ణమాచారి 1925 జూలై 22 నాడు, ప్రస్తుతం మహబూబాబాద్‌ ‌జిల్లా, చినగూడూరు గ్రామంలో శ్రీమతి వేంకటమ్మ, శ్రీమాన్‌ ‌వేంకటాచార్యులకు జన్మించారు. దాశరథి రంగాచారి దాశరథి ఆయన తమ్ముడు.
చినగూడూరులో నాల్గవ తరగతినీ, ఖమ్మం ఉస్మానియా హైస్కూల్‌ ‌లో మెట్రిక్యులేషన్‌ ‌నూ పూర్తి చేశారు. ఖమ్మంలో చదువు కుంటున్నప్పుడే మీర్జాగాలిబ్‌ ‌శృంగారాత్మక సాహిత్యాన్ని, ఇక్బాల్‌ ‌విప్లవ గీతాలను అధ్యయనం చేశారు. మరోవైపు ఉపనిషత్తుల సారాన్ని ఎదనిండా నింపు కున్నారు దాశరథి .''నా గీతావళి ఎంత దూరము ప్రయాణంబౌనొ అందాక ఈ భూగోళమ్మున అగ్గి పెట్టెదను'' – అంటూ విప్లవ చైతన్య మూర్తియై ప్రజ్వరిల్లినారు. ప్రజల బాధలకు,కారణ భూతులైన భూస్వాముల ఆటకట్టించాలనీ, రైతుల హక్కుల కోసం పోరాడుతున్న కమ్యూనిస్టులతో కలిసిపోయారు. కార్యకర్తగా, కావ్యకర్తగా ఉద్యమించారు. కోయగూడేలలో తిరిగి వాళ్లను సమైక్య పరచారు. లంబాడీలను, హరిజనులను, రైతులను, కూలీలను, వర్తకులను మేల్కొలిపి, వాళ్లను స్వాతంత్య్రోద్యమంలో భాగస్వాములుగా చేశారు. పుంఖానుపుంఖంగా కవితలు రచించి, పీడిత ప్రజల, భావాలకు ప్రతినిధిగా తన కలాన్ని ఝళిపించారు.
తెలుగు భాషా సంస్కృతుల పునరుద్ధరణ కోసం ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు సభలలో పాల్గొని, కావ్యగానం చేసేవారు దాశరథి. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ప్రథమ వార్షికోత్సవ సభ 1944 లో ఓరుగల్లు కోటలో ఏర్పాటైంది. రజాకార్లు సభపై – వేసిన పచ్చని పందిళ్లను తగులబెట్టారు. అప్పుడు దాశరథి నిర్భయంగా – '' జ్వాలలో ఆహుతి అయిపోతాం గాని, కవి సమ్మేళనం జరిపి తీరుతాం '' అంటూ గళం విప్పి ''ఓ పరాధీన మానవా! ఓపరాని దాస్యము విదల్చ లేని శాంతమ్ము మాని, తలుపులను ముష్టి బంధాన కలచివైచి, చొచ్చుకొని పొమ్ము స్వాతంత్య్ర సురపురమ్ము'' – అంటూ ప్రబోధించారు. సభాధ్యక్షులైన సురవరం ప్రతాపరెడ్డి వెంటనే లేచి 'సింహగర్జన చేశావు నాయనా' అంటూ దాశరథిని మెచ్చుకొన్నారు. దేవులపల్లి రామానుజరావు దాశరథి మెడలో పుష్పహారం వేసి కౌగలించు కొన్నారు. తరువాత 'మంచిర్యాల'లో జరిగిన ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు సభా కవి సమ్మేళనానికి, దాశరథి అధ్యక్షత వహించి ప్రజలను ప్రబోధించారు.
1945-46 ప్రాంతంలో దాశరథికి కమ్యూనిస్ట్ ‌లతో అభిప్రాయ భేదాలేర్పడ్డాయి. అప్పుడు దాశరథి హైదరాబాద్‌ ‌రాష్ట్రం విలీనం కావడానికీ, మహెరీద్యమాన్ని సాగిస్తున్న ' స్టేట్‌ ‌కాంగ్రెసు' లో చేరినారు. స్వామీ రామానందతీర్థ నాయకత్వంలో, జమాలాపురం కేశవరావు, కొండా వెంకటరంగారెడ్డి, మాడపాటి హనుమంతరావు మొదలగు వారితో కలసి, స్వాతంత్య్రోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. ''ఇదేమాట ఇదేమాట పదేపదే అనేస్తాను'' అంటూ, ''నిజాం రాజు జన్మజన్మల బూజు'' అంటూ, ఉద్యమ కవితావేశ మూర్తియై, దాశరథి సత్యాగ్రహానికి తలపడ్డారు. అప్పటి దాకా పొంచి ఉన్న పోలీసులు 'గార్ల ' గ్రామంలో, దాశరథిని అరెస్టు చేసి, నిజాం ప్రభుత్వం దాశరథికి 16 నెలల కఠిన కారాగార శిక్షను విధించింది. కొన్ని నెలలు వరంగల్‌ ‌జైల్లో ఉంచి, తరువాత దాశరథిని నిజామాబాద్‌ ‌సెంట్రల్‌ ‌జైలుకు పంపింది. నిజామాబాద్‌ ‌జైల్లో దాశరథి ముఖం కడుక్కునే బొగ్గుతో జైలు గోడ మీద – ''ఓ నిజాము పిశాచమా! కానరాడు నిన్ను బోలిన రాజుకు మాకెన్నడేని తీగెలను తెంపి, అగ్నిలో దింపినావు నాతెలంగాణ కోటి రత్నాల వీణ '' అని రాస్తే జైలు అధికారులు తుడిచి వేయించారు. అపుడు అదే జైల్లో ఉన్న వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామి, మళ్లీ మళ్లీ గోడ మీద రాసేవారు. జైల్లో దాశరథి స్వామి రామానంద తీర్థను దర్శించు కొన్నారు. స్వామీజీ దాశరథి సాహసాన్ని ప్రశంసించినారు .
''నా తెలంగాణ తల్లి కంజాతవల్లి'' – ''నా తెలంగాణ కోటి అందాల జాణ'' – ''నా తెలంగాణ సీమ సౌందర్య సీమ''- ''నా తెలంగాణ కోటి రత్నాల వీణ'' అంటూ తెలంగాణ తల్లిని వేనోళ్లా ప్రశంసించిన తెలంగాణ ముద్దు బిడ్డ దాశరథి. ''తెలంగాణలోని కోటి ధీరుల గళధ్వనినె గాక ఇలా గోళ మందుండెడి ఎల్లరి శబ్దాన్ని నేను నా పేరు ప్రజాకోటి నా ఊరు ప్రజావాటి'' అని చాట గలగిన ప్రపంచ ప్రజాకవి దాశరథి. ''అగ్నిధార'' మొదలు ' నేత్రపర్వం ' దాకా ముప్పైకి పైగా, గ్రంథాలు రచించారు దాశరథి. 200 కు పైగా చలన చిత్రగీతాలు రాశారు. దాశరథిని గూర్చి అనేక విశ్వ విద్యాలయాల్లో పరిశోధనలు జరిగాయి. ఆయన రచనలు అనేక భాషలలోనికి అనువాదిత మైనాయి. తెలుగులో గజల్‌ ‌రుబాయీ ప్రక్రియలను, ప్రప్రథమంగా ప్రవేశ.పెట్టిన ప్రయోక్త దాశరథి మహాకవే.
'జాతీయోద్యమ రథసారథిగా' భారత ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ చేతుల మీదుగా తామ్రపత్ర సన్మానాన్నీ, అప్పటి ఉప రాష్ట్రపతి శ్రీ ఆర్‌. ‌వెంకట్రామన్‌ ‌చేతుల మీదుగా సన్మానాన్ని అందు కొన్నారు దాశరధి. 'కళాప్రపూర్ణ', 'డి.లిట్‌' ‌వంటి గౌరవ పట్టాలతో వివిధ విశ్వ విద్యాలయాలు దాశరథిని సన్మానించాయి. అమెరికా తెలుగు వాళ్లు ' ఆంధ్ర కవితా సారథి' గా సన్మానించారు. ఒంగోలు ' గండపెండేరం ' తొడిగి సన్మానించింది. వరంగల్లు దాశరథికి స్వర్ణోత్సవం చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ‌ప్రభుత్వం 1977 లో ఆస్థానకవిగా నియమించి సన్మానించింది. అనేక దేశాలలో పర్యటించి , దాశరథి తెలుగు భాషా సాహిత్య సంస్కృతులను గూర్చి ప్రసంగించారు. దాశరథి అనారోగ్యానికి గురై 1987 నవంబరు 5 వ తేదీ ఈ లోకాన్ని వదిలి వెళ్లారు.
telamgaana vaitaalika kavineta daasarathi – Prajatantra News Telangana Breaking News Today Updates in Telugu, Telugu Articles telamgaana vaitaalika kavineta daasarathi -
nedu daasarathi krishnamacharya vardhanti
telamgaanalo janminchina goppa vaitaalikulalo, mahakavi daasarathi agra shreniki chendina vaaru. hyderabade esamsthaana vimukti mahereedyamamlo dooki, nijam nawabu alikhani yunu edirinchi, telamgaana vimuktikai karagara shiksha anubhavinchi, lakshyaanni saadhinchina swaatantrodyama kavi simham daasarathi. daasarathigaa suparichitulu ayina – daasarathi krishnamachari 1925 juulai 22 naadu, prastutam mahabubabad ejilla, chinaguduru graamamlo srimati venkatamma, srimanni dimenkatachaaryulaku janminchaaru. daasarathi rangachari daasarathi aayana tammudu.
chinagudurulo nalgava taragatinee, khammam usmania hyscooley elo metriculationshi munuu puurti chesaru. khammamlo chaduvu kuntunnappude meerjagaliba kisrangaaraatmaka saahityaanni, ikballe kaviplava geetaalanu adhyayanam chesaru. marovaipu upanishattula saaraanni edaninda nimpu kunnaru daasarathi .''naa geetaavali entha dooramu prayaanambounoo andaaka ee bhoogolammuna aggi pettedanu'' – antuu viplava chaitanya muurtiyai prajvarillinaaru. prajala baadhalaku,kaarana bhootulaina bhuswamula aatakattinchaalanii, raitula hakkula kosam poraadutunna kamyuunistulatoe kalisipoyaru. kaaryakartagaa, kaavyakartagaa udyaminchaaru. koyagudelalo tirigi vaallanu samaikya parachaaru. lambaadeelanu, harijanulanu, raitulanu, kooleelanu, vartakulanu melkolipi, vaallanu swaatantyrodyamamlo bhagaswamuluga chesaru. punkhaanupunkhamgaa kavitalu rachinchi, peedita prajala, bhaavaalaku pratinidhigaa tana kalaanni jhalipinchaaru.
telugu bhasha samskrutula punaruddharana kosam aandhra saarasvata parishattu sabhalalo palgoni, kaavyagaanam chesevaaru daasarathi. aandhra saarasvata parishattu prathama vaarshikotsava sabha 1944 loo orugallu kotalo erpaataindi. rajaakaarlu sabhapai – vesina pachani pandillanu tagulabettaaru. appudu daasarathi nirbhayamgaa – '' jwaalalo aahuti aipotam gaani, kavi sammelanam jaripi tiirutaam '' antuu galam vippi ''oo paraadheena manawa! oparaani dasyamu vidalcha laeni saantammu maani, talupulanu mushti bandhaana kalachivaichi, chochukoni pommu swaatantyra surapurammu'' – antuu prabodhinchaaru. sabhaadhyakshulaina suravaram pratapareddy ventane lechi 'simhagarjana chesavu nayana' antuu daasarathini mechukonnaru. devulapalli ramanujarao daasarathi medalo pushpahaaram vesi kaugalinchu konnaru. taruvaata 'manchiryaala'loo jarigina aandhra saarasvata parishattu sabhaa kavi sammelanaaniki, daasarathi adhyakshata vahinchi prajalanu prabodhinchaaru.
1945-46 praantamlo daasarathiki communist ilatho abhipraya bhedalerpaddayi. appudu daasarathi hyderabade erashtram vileenam kaavadaanikii, maheridyamaanni saagistunna ' state econgressu' loo cherinaaru. swami ramanandatirtha naayakatvamlo, jamalapuram keshavarao, konda venkataramgaareddi, madapati hanumantarao modalagu vaaritho kalasi, swaatantyrodyamamlo paalgonnaaru. ''idemata idemata padepade anestaanu'' antuu, ''nijam raju janmajanmala booju'' antuu, udyama kavitavesa muurtiyai, daasarathi satyaagrahaaniki talapaddaaru. appati daka ponchi unna poliisulu 'gaarla ' graamamlo, daasarathini arestu chesi, nijam prabhutvam daasarathiki 16 nelala kathina karagara shikshanu vidhinchindi. konni nelalu varangale ejaillo unchi, taruvaata daasarathini nijamabadi desntralle ejailuku pampindi. nijamabadi ejaillo daasarathi mukham kadukkune boggutho jailu goda meeda – ''oo nijaamu pisachama! kanaradu ninnu bolina rajuku makennadeni teegelanu tempi, agnilo dimpinavu naatelamgaana koti ratnaala veena '' ani raste jailu adhikaarulu tudichi veyinchaaru. apudu adhe jaillo unna vattikota aalvaaru swami, malli malli goda meeda rasevaru. jaillo daasarathi swami ramananda teerthanu darsinchu konnaru. swamiji daasarathi saahasaanni prasamsinchinaaru .
''naa telamgaana talli kanjatavalli'' – ''naa telamgaana koti andaala jaana'' – ''naa telamgaana seema soundarya seema''- ''naa telamgaana koti ratnaala veena'' antuu telamgaana tallini venolla prasamsinchina telamgaana muddu bidda daasarathi. ''telangaanaloni koti dheerula galadhvanine gaaka ilaa gola mandundedi ellari sabdaanni nenu naa paeru prajakoti naa ooru prajavati'' ani chaata galagina prapancha prajaakavi daasarathi. ''agnidhaara'' modalu ' netraparvam ' daka muppaiki paiga, grandhaalu rachinchaaru daasarathi. 200 ku paiga chalana chitrageetaalu raasaaru. daasarathini goorchi aneka vishwa vidyaalayaallo parisodhanalu jarigai. aayana rachanalu aneka bhaashalalooniki anuvaadita mainai. telugulo gajalni erubai prakriyalanu, praprathamamgaa pravesha.pettina prayokta daasarathi mahakave.
'jaatiiyodyama rathasaarathigaa' bhaarata pradhaanamantri indiraagaandhii chetula meedugaa tamrapatra sanmaanaannii, appati upa rashtrapati shree aari. deventramanmi echetula meedugaa sanmaanaanni andu konnaru daasaradhi. 'kalaprapurna', 'di.lity' evanti gaurava pattaalatho vividha vishwa vidyaalayaalu daasarathini sanmaaninchaayi. america telugu vaallu ' aandhra kavita saarathi' gaa sanmaaninchaaru. ongolu ' gandapenderam ' todigi sanmaaninchindi. varangallu daasarathiki swarnotsavam chesindi. aandhrapradeshy kiprabhutvam 1977 loo aasthaanakavigaa niyaminchi sanmaaninchindi. aneka deshaalalo paryatinchi , daasarathi telugu bhasha saahitya samskrutulanu goorchi prasanginchaaru. daasarathi anaarogyaaniki gurai 1987 navambaru 5 va tedee ee lokanni vadili vellaaru.