మైక్రోసాఫ్ట్ విండోస్ వెర్షన్ ఓఎస్ లలో తెలుగు ఫాంట్ ను, ఇన్ స్క్రిప్ట్ అనే తెలుగు కీబోర్డ్ ను డిఫాల్ట్ గా ఇచ్చేస్తున్నారన్న విషయం తెలుసా?
ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల పుణ్యమా అని తెలుగు భాషపై విస్తృతంగా చర్చజరగటం, ప్రాధాన్యత పెరగటం మంచి పరిణామాలే. కానీ ఏలినవారు తెలుగుభాషకు సంబంధించిన ఒక అతి ముఖ్యమైన కోణాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నారు. ఇందుగలడందులేడన్నట్లుగా కంప్యూటర్ లు అన్నిచోట్లా వ్యాపించిఉన్న ప్రస్తుత తరుణంలో కంప్యూటర్లలో తెలుగు భాష వాడకంపై అత్యధికశాతం ప్రజలలో(విద్యావంతులలోనే) నెలకొని ఉన్న అజ్ఞానాన్ని తొలగించి సులభంగా, విస్తృతంగా ఉపయోగించేదిశగా తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాలు చర్యలు తీసుకోవటంలేదు.
కంప్యూటర్లలో తెలుగు భాషావినియోగం అందుబాటులోకివచ్చి దాదాపు ఇరవై సంవత్సరాలుపైనే అవుతోంది. మొదట్లో కంప్యూటర్ లో తెలుగు వాడాలంటే చాలా పెద్ద తతంగం ఉండేది. అప్పట్లో తెలుగు ఫాంట్ ను, తెలుగు కంపోజ్ చేసే కీబోర్డ్ సాఫ్ట్ వేర్ ను డౌన్ లోడ్ చేసుకుని ఇన్ స్టాల్ చేసుకోవాల్సి వచ్చేది. ఇన్ స్టాల్ చేసిన తర్వాత కంప్యూటర్ ను రీస్టార్ట్ చేస్తే అవి ఎనేబుల్ అయ్యేవి. అప్పడే తెలుగులో కంపోజ్ చేయాలన్నా, కంప్యూటర్ లో తెలుగును చదవాలన్నా వీలయ్యేది. తెలుగు దినపత్రికలు కంప్యూటర్ లో చదవాలన్నా ఆయా దినపత్రికలు(ఈనాడు, ఆంధ్రజ్యోతి… మొదలైనవి) ఉపయోగించే ఫాంట్ ను డౌన్ లోడ్ చేసుకుంటేనే అవి కంప్యూటర్ లో కనపడేవి. లేకపోతే బాక్సులలాగా కనబడేవి. ఇప్పుడు దినపత్రికలవారు కూడా యూనీకోడ్ ఫాంట్ కు మారటంతో నేరుగానే కంప్యూటర్ లలో వాటిని చదవగలుగుతున్నాము.
అయితే ఇప్పుడు ఆ తతంగమంతా ఏమీ అవసరంలేకుండానే మైక్రోసాఫ్ట్ వారు తమ తాజా విండోస్ వెర్షన్ ఓఎస్ లలో తెలుగు ఫాంట్ ను, ఇన్ స్క్రిప్ట్ అనే తెలుగు కీబోర్డ్ ను డిఫాల్ట్ గా ఇచ్చేస్తున్నారు. ఇంగ్లీష్ భాషతో కంపోజ్ చేసినట్లే తెలుగులో కూడా సులభంగా కంపోజ్ చేసుకోవటానికి వీలు కల్పించారు. దానికి చేయవలసిందల్లా సెట్టింగ్స్ లో చిన్నపాటి మార్పులు చేసుకోవటమే. కంప్యూటర్లలో తెలుగు భాషను ఇలా అతిసులభంగా, సునాయాసంగా వాడుకోవచ్చనే విషయం అత్యధికశాతం విద్యావంతులకు తెలియకపోవటం చాలా బాధాకరం. 'అనూ స్క్రిప్ట్ మేనేజర్' వంటి థర్డ్ పార్టీ సాఫ్ట్ వేర్ లేకుండానే నేరుగా తెలుగు భాషను టైప్ చేయొచ్చని, యూనీకోడ్ లో కూడా చక్కటి, అందమైన ఫాంట్లు ఎన్నో ఉన్నాయనే కనీస అవగాహన - టైపు చేయటమే ఉపాధిగా వ్యవహరిస్తున్న డీటీపీ ఆపరేటర్లలో 90 శాతం మందికికూడా లేకపోవటం ఆశ్చర్యపరిచే విషయం. ఎమ్మార్వో, మున్సిపాలిటీ, కలెక్టరాఫీసు, కోర్టులు వంటి ప్రభుత్వ కార్యాలయాలవద్ద కంప్యూటర్లలో దరఖాస్తులు నింపే డీటీపీ ఆపరేటర్లలో అత్యధికశాతంమంది తెలుగులో టైపింగ్ కోసం అనూ స్క్రిప్ట్ మేనేజర్(ప్రొప్రైటరీ) అనే సాఫ్ట్ వేర్ కు సంబంధించిన పైరేటెడ్ కాపీలను వాడుతూ ఉంటారు. ఒకవేళ ఆ సాఫ్ట్ వేర్ రూపొందించిన సంస్థ వీరిని పట్టుకుంటే పెద్ద జరిమానా కట్టాల్సివస్తుందనే విషయంకూడా వారికి తెలియదు.
డీటీపీ ఆపరేటర్లంటే ఓమాదిరి విద్యావంతులై ఉంటారు కాబట్టి వారికి తెలియకపోవచ్చు. కానీ చాలామంది ఉన్నత విద్యావంతులకు కంప్యూటర్లలో తెలుగు వాడకం సులభమన్న విషయం తెలియదు. వీరు కంప్యూటర్లలో తెలుగును వాడాలంటే ఫొనెటిక్ కీబోర్డును వాడుతూ ఉంటారు. ఫొనెటిక్ అంటే తెలుగు పదాలను ఇంగ్లీషుభాషలో టైప్ చేస్తుంటే తెలుగులో అక్షరాలు పడటం(ట్రాన్స్ లిటరేషన్). పోనీ ఇదేమన్నా సులభంగా ఉంటుందా అంటే అలా ఏమీ ఉండదు. దీనిలో వత్తులు ఇవ్వటం కొద్దిగా క్లిష్టంగానే ఉంటుంది. ఇన్ స్క్రిప్ట్, యాపిల్ కీబోర్డులలోకన్నా 25 శాతం స్ట్రోక్స్ ఎక్కువ ఇవ్వాల్సిఉంటుంది. అంత కష్టపడే బదులు వారంరోజులలో తెలుగు కీబోర్డు టైపింగును నేర్చుకునే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ దానిని పట్టించుకోరు.
తెలుగు ప్రచురణరంగంలోకూడా ఈ అవగాహనాలోపం బాగా ఉంది. కొందరు ఔత్సాహిక రచయితలు తమ కంప్యూటర్ లో తామే రచన చేసుకున్నప్పటికీ ఆ ఫైలును ప్రచురణకర్తలు ముద్రణకు అంగీకరించటంలేదు. దీనికి కారణం ఆ ఫైలు యూనీకోడ్ లో ఉండటం… ప్రచురణకర్తల వద్ద యూనీకోడ్ ఫైల్స్ తో ప్రచురించే పరిజ్ఞానం లేకపోవటం. యూనీకోడ్ అనేది కంప్యూటర్లలో టైపింగుకు సంబంధించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏర్పరుచుకున్న ఒక సార్వత్రిక ప్రమాణలిపి. ఏ కంప్యూటర్ లో అయినా యూనీకోడ్ లో టైప్ చేయొచ్చు. కానీ ప్రచురణ కర్తలు యూనీకోడ్ లో టైప్ చేసిఉన్న ఫైల్ తో ప్రింటింగ్ చేయలేకపోవటానికి ప్రధాన కారణం - ప్రచురణలో ఉపయోగించే పాత మోడల్ పేజ్ మేకర్ సాఫ్ట్ వేర్ యూనీకోడ్ ఫైలును అంగీకరించకపోవటం. అయితే ఇటీవల యూనీకోడ్ ను అంగీకరించే(కంపాటబుల్) 'ఇన్ డిజైన్' వంటి అత్యాధునిక పేజ్ మేకర్ సాఫ్ట్ వేర్ లు అందుబాటులోకి వచ్చినప్పటికీ వీటిని ప్రచురణకర్తలు వాడటం ప్రారంభించలేదు. అందుకే రచయిత ఒకవేళ స్వయంగా కంప్యూటర్ లో తన రచనను కంపోజ్ చేసుకున్నప్పటికీ అది పనికిరాదని మళ్ళీ అనూ స్క్రిప్ట్ మేనేజర్ తో రీటైపింగ్ చేయిస్తున్నారు. అయితే యూనీకోడ్ లో కంపోజ్ అయిఉన్న స్క్రిప్టును అనూఫాంట్స్ లోకి(http://www.eemaata.com/font2unicode/Encoder/unicode2font.php5), అనూ ఫాంట్స్ లో కంపోజ్ అయిన స్క్రిప్టును యూనీకోడ్ లోకి(http://anu2uni.harivillu.org) మార్చే సాఫ్ట్ వేర్ లు కూడా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఈ విషయం కూడా చాలామందికి తెలియదు.
యూనీకోడ్ ను ప్రచురణకర్తలు అంగీకరించకపోవటానికి మరో కారణం తెలుగులో అందుబాటులో ఉన్న యూనీకోడ్ ఫాంట్స్ పై అవగాహన లేకపోవటం. ప్రచురణకర్తలు, డీటీపీ ఆపరేటర్లు విండోస్ లో డిఫాల్ట్ గా కనిపించే గౌతమి ఫాంట్ ను మాత్రమే చూసిఉండటంతో మంచి ఆకర్షణీయమైన తెలుగు యూనీకోడ్ ఫాంట్స్ లేవని భావిస్తుంటారు. అది వారి అపోహ మాత్రమే. అనూ ఫాంట్స్ లో అత్యధికంగా ఉపయోగించే ప్రియాంక ఫాంట్ ను తలదన్నే ఫాంట్స్ యూనీకోడ్ లోకూడా ఉన్నాయి. గతంలో అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం... అప్పాజీ అంబరీష, పురుషోత్తమకుమార్ వంటి వారితో వివిధ శైలులలో 20 రకాల తెలుగు యూనీకోడ్ ఫాంట్స్ ను రూపొందింపజేసి వెబ్ సైట్ లో అందుబాటులో ఉంచింది(http://www.opentypefoundry.com). వీటిలో పోతన, వాణి, రమణీయ, లోహిత్ తెలుగు ఫాంట్స్ చూడముచ్చటగా ఉంటాయి. అయితే ఈ విషయం చాలామందికి తెలియదు. పై వెబ్ సైట్ లోనే ఇన్ స్క్రిప్ట్, యాపిల్ కీబోర్డులను ఇన్ స్టాల్ చేసుకునే విధానం కూడా స్పష్టంగా ఇచ్చారు.
హైదరాబాద్ నగరంలో కంప్యూటర్ లలో తెలుగు వాడకాన్ని, తెలుగు బ్లాగింగును ప్రోత్సహించటానికి వీవెన్, కొలిచాల సురేష్, వెన్నా నాగార్జున, చావా అర్జునరావు వంటి తెలుగు భాషాభిమానులు చాలా కృషిచేశారు. కానీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న 12 కోట్లమంది తెలుగువారితో పోల్చుకుంటే వీరి కృషివలన ప్రయోజనంపొందినవారు చాలా స్వల్పశాతమనే చెప్పాలి. రెండు తెలుగురాష్ట్రాల ప్రభుత్వాలు బృహత్తరస్థాయిలో పూనుకుంటే తప్ప పని జరగదు. ప్రభుత్వాలు రెండు విషయాలమీద దృష్టి పెట్టాలి. ఒకటి - కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపింగ్ చేయటంపై అవగాహన కల్పించటం, రెండు - ప్రచురణరంగంలో యూనీకోడ్ లో కంపోజ్ అయిన స్క్రిప్టుతోనే ప్రచురణకు మార్గం సుగమం చేయటం. మొదట ఆంగ్లంరానివారితో సహా విద్యావంతులైన ప్రతిఒక్కరూ కంప్యూటర్ లో తెలుగును వాడొచ్చన్న విషయాన్ని ప్రభుత్వాలు విస్తృతంగా ఉద్యమస్థాయిలో ప్రచార కార్యక్రమాలు(క్యాంపెయిన్) ప్రారంభించాలి. దీనికోసం, తెలుగును కంప్యూటర్ లో ఎనేబుల్ చేసుకోవటంపై, అందుబాటులో ఉన్న యూనీకోడ్ ఫాంట్స్ పై, ఈ ఫాంట్స్ తో ప్రచురణ చేసే సాంకేతికపరిజ్ఞానంపై వీడియోలు రూపొందింపజేసి యూట్యూబ్ లో అందుబాటులో ఉంచాలి. ఈ వీడియోలను ఫేస్ బుక్, వాట్సప్ గ్రూపులద్వారా విస్తతంగా షేర్ చేయాలి. దినపత్రికలలో, ధియేటర్లలో దీనికి సంబంధించి ప్రకటనలు ఇవ్వాలి. తెలుగు ప్రచురణకర్తలతో ఒక సెమినార్ నిర్వహించి యూనీకోడ్ లో కంపోజ్ అయిన స్క్రిప్టుతోనే ప్రచురించటానికి మార్గం సుగమం చేయాలి. అప్పుడే కంప్యూటర్లలో తెలుగు వాడకం పెరుగుతుంది…. చిట్టచివరి గ్రామస్థాయిదాకా వ్యాపిస్తుంది. తెలుగుకంటెంట్ మరింత విస్తృతంగా కంప్యూటర్ లో అందుబాటులోకి వస్తుంది. సాంకేతిక పరిజ్ఞానం ఫలాలు అట్టడుగుస్థాయిదాకా చేరతాయి.
*తెలుగులో టైపింగ్ చేయటానికి ప్రధానంగా మూడు రకాల కీబోర్డులు ఉన్నాయి. 1. ఇన్ స్క్రిప్ట్ కీబోర్డు. 2. యాపిల్ కీబోర్డ్. 3. ఫొనెటిక్ కీబోర్డ్.
*ఇన్ స్క్రిప్ట్ కీబోర్డును భారత ప్రభుత్వ సంస్థ డిపార్ట్ మెంట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ 1986లో రూపొందించింది. అత్యధికశాతం కంప్యూటర్లలో ఉండే విండోస్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ లో ఇటీవల ఈ ఇన్ స్క్రిప్ట్ కీబోర్డ్ ను, గౌతమి అనే తెలుగు ఫాంట్ ను డిఫాల్ట్ గా అమర్చి ఇస్తున్నారు. కంప్యూటర్ సెట్టింగ్స్ లో కొద్దిపాటి మార్పులతో ఈ కీబోర్డుతో నేరుగా మనం తెలుగులోనే టైప్ చేసుకోవచ్చు.
*దీనికి చేయవలసిందేమిటంటే కంప్యూటర్ సెట్టింగ్స్ లోకి వెళ్ళి ల్యాంగ్వేజి సెక్షన్ లోకి వెళ్ళి 'యాడ్ ఏ లాంగ్వేజ్' బటన్ పై నొక్కాలి. అప్పుడు వచ్చిన లాంగ్వేజి ఆప్షన్స్ నుంచి తెలుగును ఎంచుకోవాలి. దానిలో ఇన్ స్క్రిప్ట్ కీబోర్డ్(http://ildc.in/images/inscript-kb/Telugu-Inscript-Layout.jpg) డిఫాల్ట్ గా ఉంటుంది. ఈ కీబోర్డ్ యొక్క లే ఔట్(కీబోర్డులో అక్షరాల అమరికను లే ఔట్ అంటారు)ను చూసుకుంటూ ఒక్కవారం రోజులు ప్రాక్టీస్ చేస్తే అలవాటైపోతుంది. దీనికి సంబంధించిన యూట్యూబ్ వీడియోను ఇక్కడ చూడండి - https://www.youtube.com/watch?v=WsbSUXSKBTg.
*విండోస్ ఓఎస్ లో యాపిల్ కీబోర్డు లేకపోవటంవలన కూడా చాలామంది అనూ సాఫ్ట్ వేర్ పైరేటెడ్ కాపీలను వాడుతున్నారు. మైక్రోసాఫ్ట్ వారు యాపిల్ కీబోర్డునుకూడా డిఫాల్ట్ గా ఇచ్చేలా ప్రభుత్వం చొరవతీసుకుని ప్రయత్నించాలి. ప్రస్తుతానికి యాపిల్ కీబోర్డ్ వాడాలనుకునేవారు ఈ లింక్ ద్వారా ఒక థర్డ్ పార్టీ సాఫ్ట్ వేర్ డౌన్ లోడ్ చేసుకుని ఎనేబుల్ చేసుకోవచ్చు - http://crossroads.veeven.com/2007/12/25/apple-keyboard-layout/. అయితే విండోస్ 10లో దీనిని ఎనేబుల్ చేసుకోవటానికి కొద్దిగా సమస్యలు ఏర్పడుతున్నాయి. వాటిని పరిష్కరించుకోవటానికి ఈ లింక్ లోకి వెళ్ళాలి - https://veeven.wordpress.com/2017/02/02/telugu-keyboard-layouts-in-windows10/.
*ఇన్ స్క్రిప్ట్, యాపిల్ కీబోర్డులను నేర్చుకునేటంత సమయం, ఓపిక లేదనుకునేవారికి గూగుల్ టైపింగ్ టూల్స్(https://www.google.co.in/inputtools/try/) ను డౌన్ లోడ్ చేసుకుని దానిలోని ఫొనెటిక్ కీబోర్డ్ తో టైప్ చేసుకోవటమే మార్గాంతరం.
microsapht vindos version oes lalo telugu fant nu, in script ane telugu keaboard nu defalt gaa ichestunnaranna vishayam telusa?
prapancha telugu mahasabhala punyama ani telugu bhashapai vistrutamgaa charchajaragatam, praadhaanyata peragatam manchi parinaamaale. cony elinavaaru telugubhaashaku sambandhinchina oka athi mukhyamaina konanni nirlakshyam chestunnaru. indugaladanduledannatla computer lu annichotla vyaapinchiunna prastuta tarunamlo computerlalo telugu bhasha vaadakampai atyadhikasaatam prajalalo(vidyaavantulalone) nelakoni unna agnaanaanni tolaginchi sulabhamgaa, vistrutamgaa upayoginchedisagaa telugu rashtrala prabhutvaalu charyalu teesukovatamledu.
computerlalo telugu bhashaviniyogam andubaatulokivacchi daadaapu iravai samvatsaraalupaine avutondi. modatlo computer loo telugu vadalante chala pedda tatangam undedi. appatlo telugu fant nu, telugu kampoj chese keaboard saft vere nu doun lod chesukuni in stal chesukovalsi vachedi. in stal chesina tarvaata computer nu restart cheste avi enebul ayyevi. appade telugulo kampoj cheyalanna, computer loo telugunu chadavalanna veelayyedi. telugu dinapatrikalu computer loo chadavalanna aayaa dinapatrikalu(eenaadu, aandhrajyotiyi modalainavi) upayoginche fant nu doun lod chesukuntene avi computer loo kanapadevi. lekapothe baxulalaga kanabadevi. ippudu dinapatrikalavaaru kuudaa unicod fant ku maaratamtho nerugaane computer lalo vaatini chadavagalugutunnamu.
ayithe ippudu aa tatangamantaa emi avasaramlekundaane microsapht vaaru tama taja vindos version oes lalo telugu fant nu, in script ane telugu keaboard nu defalt gaa ichestunnaru. ingleesh bhaashato kampoj chesinatle telugulo kuudaa sulabhamgaa kampoj chesukovataniki veelu kalpinchaaru. daaniki cheyavalasindalla settings loo chinnapati maarpulu chesukovatame. computerlalo telugu bhashanu ilaa atisulabhamgaa, sunayasanga vaadukovachchane vishayam atyadhikasaatam vidyaavantulaku teliyakapovatam chala badhakaram. 'anoo script manager' vanti therd party saft vere lekundane nerugaa telugu bhashanu tipe cheyochani, unicod loo kuudaa chakkati, andamaina faantlu enno unnayane kaneesa avagaahana - taipu cheyatame upaadhigaa vyavaharistunna dtp aaparetarlalo 90 saatam mandikikuda lekapovatam aascharyapariche vishayam. emmarvo, munsipality, kalektaraphisu, kortulu vanti prabhutva kaaryaalayaalavadda computerlalo darakhaastulu nimpe dtp aaparetarlalo atyadhikasaatammandi telugulo tiping kosam anoo script manager(propritery) ane saft vere ku sambandhinchina pyrated kaapeelanu vaadutuu untaaru. okavela aa saft vere roopondinchina samstha veerini pattukunte pedda jarimana kattalsivastundane vishayankuda vaariki teliyadu.
dtp aaparetarlante omaadiri vidyaavantulai untaaru kabatti vaariki teliyakapovachhu. cony chaalaamandi unnata vidyaavantulaku computerlalo telugu vaadakam sulabhamanna vishayam teliyadu. veeru computerlalo telugunu vadalante phonetic keebordunu vaadutuu untaaru. phonetic ante telugu padaalanu inglishubhashaalo tipe chestunte telugulo aksharaalu padatam(trans literation). ponee idemanna sulabhamgaa untundaa ante alaa emi undadu. deenilo vattulu ivvatam koddigaa klishtamgaane untundi. in script, yapil keebordulalokanna 25 saatam stroxes ekkuva ivvaalsiuntundi. anta kashtapade badulu vaaramrojulalo telugu keebordu typingunu nerchukune avakaasam unnappatikii daanini pattinchukoru.
telugu prachuranarangamlookuda ee avagaahanaalopam baga undi. kondaru autsaahika rachayitalu tama computer loo taame rachana chesukunnappatiki aa phailunu prachuranakartalu mudranaku angeekarinchatamledu. deeniki kaaranam aa phailu unicod loo undatam prachuranakartala vadda unicod files thoo prachurinche parignaanam lekapovatam. unicod anedi computerlalo typinguku sambandhinchi prapanchavyaaptamgaa yerparuchukunna oka saarvatrika pramaanalipi. e computer loo aina unicod loo tipe cheyochu. cony prachurana kartalu unicod loo tipe chesiunna fail thoo printing cheyalekapovataniki pradhaana kaaranam - prachuranalo upayoginche paata modal page maker saft vere unicod phailunu angeekarinchakapovatam. ayithe iteevala unicod nu angeekarinche(compatable) 'in dizine' vanti atyaadhunika page maker saft vere lu andubaatuloki vachinappatikii veetini prachuranakartalu vaadatam praarambhinchaledu. anduke rachayita okavela swayamgaa computer loo tana rachananu kampoj chesukunnappatiki adhi panikiraadani mallee anoo script manager thoo retiping cheyistunnaru. ayithe unicod loo kampoj ayiunna scriptunu anoofonts loki(http://www.eemaata.com/font2unicode/Encoder/unicode2font.php5), anoo fonts loo kampoj ayina scriptunu unicod loki(http://anu2uni.harivillu.org) marche saft vere lu kuudaa andubaatuloki vachayi. ee vishayam kuudaa chaalaamandiki teliyadu.
unicod nu prachuranakartalu angeekarinchakapovataaniki maro kaaranam telugulo andubaatulo unna unicod fonts pai avagaahana lekapovatam. prachuranakartalu, dtp aaparetarlu vindos loo defalt gaa kanipinche gautami fant nu matrame chusiundatamtoe manchi aakarshaneeyamaina telugu unicod fonts levani bhaavistuntaaru. adhi vaari apoha matrame. anoo fonts loo atyadhikamgaa upayoginche priyaanka fant nu taladanne fonts unicod lokuda unnaayi. gatamlo adhikaaramlo unna congress prabhutvam... appaji ambarisha, purushottamakumar vanti vaaritho vividha sailulalo 20 rakala telugu unicod fonts nu roopondimpajesi veb sait loo andubaatulo unchindi(http://www.opentypefoundry.com). veetilo potana, vaani, ramaneeya, lohit telugu fonts chudamuchhatagaa untaayi. ayithe ee vishayam chaalaamandiki teliyadu. pai veb sait lone in script, yapil keebordulanu in stal chesukune vidhaanam kuudaa spashtamgaa icharu.
hyderabad nagaramlo computer lalo telugu vaadakaanni, telugu blaagingunu prothsahinchataaniki veeven, kolichaala suresh, venna nagarjuna, chava arjunarao vanti telugu bhaashaabhimaanulu chala krushichaesaaru. cony prapanchavyaaptamgaa unna 12 kotlamandi teluguvaarito polchukunte veeri krushivalana prayojanampondinavaaru chala swalpasaatamane cheppali. rendu teluguraashtraala prabhutvaalu bruhattarasthaayilo poonukunte tappa pani jaragadu. prabhutvaalu rendu vishayaalameeda drushti pettali. okati - computer loo telugu tiping cheyatampai avagaahana kalpinchatam, rendu - prachuranarangamlo unicod loo kampoj ayina scriptutone prachuranaku maargam sugamam cheyatam. modata aanglamraanivaarito sahaa vidyaavantulaina pratiokkaruu computer loo telugunu vaadochanna vishayaanni prabhutvaalu vistrutamgaa udyamasthaayilo prachaara kaaryakramaalu(campain) praarambhinchaali. deenikosam, telugunu computer loo enebul chesukovatampai, andubaatulo unna unicod fonts pai, ee fonts thoo prachurana chese saanketikaparignaanampai veediyolu roopondimpajesi utube loo andubaatulo unchaali. ee veediyolanu fays buk, watsap groupuladwara vistatamgaa share cheyali. dinapatrikalalo, dhiyetarlalo deeniki sambandhinchi prakatanalu ivvali. telugu prachuranakartalatho oka seminar nirvahinchi unicod loo kampoj ayina scriptutone prachurinchataaniki maargam sugamam cheyali. appude computerlalo telugu vaadakam perugutundi. chittachivari gramasthayidaka vyaapistundi. telugukantent marinta vistrutamgaa computer loo andubaatuloki vastundi. saanketika parignaanam phalaalu attadugusthaayidaakaa cheratayi.
*telugulo tiping cheyataniki pradhaanamgaa moodu rakala keebordulu unnaayi. 1. in script keebordu. 2. yapil keaboard. 3. phonetic keaboard.
*in script keebordunu bhaarata prabhutva samstha depart ment af electranics 1986loo roopondinchindi. atyadhikasaatam computerlalo unde vindos operating sistom loo iteevala ee in script keaboard nu, gautami ane telugu fant nu defalt gaa amarchi istunnaru. computer settings loo koddipati maarpulatho ee keebordutho nerugaa manam telugulone tipe chesukovachhu.
*deeniki cheyavalasindemitante computer settings loki velli langwaiji section loki velli 'yad e langwage' buton pai nokkaali. appudu vachina langwage aptions nunchi telugunu enchukovali. daanilo in script keaboard(http://ildc.in/images/inscript-kb/Telugu-Inscript-Layout.jpg) defalt gaa untundi. ee keaboard yokka lee out(keebordulo aksharaala amarikanu lee out antaaru)nu chusukuntu okkavaaram rojulu practies cheste alavaataipotundi. deeniki sambandhinchina utube veediyonu ikkada chudandi - https://www.youtube.com/watch?v=WsbSUXSKBTg.
*vindos oes loo yapil keebordu lekapovatamvalana kuudaa chaalaamandi anoo saft vere pyrated kaapeelanu vaadutunnaaru. microsapht vaaru yapil keebordunukuda defalt gaa ichela prabhutvam choravatiisukuni prayatninchaali. prastutaaniki yapil keaboard vaadaalanukunevaaru ee link dwara oka therd party saft vere doun lod chesukuni enebul chesukovachhu - http://crossroads.veeven.com/2007/12/25/apple-keyboard-layout/. ayithe vindos 10loo deenini enebul chesukovataniki koddigaa samasyalu erpadutunnayi. vaatini parishkarinchukovataanika ee link loki vellaali - https://veeven.wordpress.com/2017/02/02/telugu-keyboard-layouts-in-windows10/.
*in script, yapil keebordulanu nerchukunetanta samayam, opika ledanukunevaariki googul tiping tools(https://www.google.co.in/inputtools/try/) nu doun lod chesukuni daanilooni phonetic keaboard thoo tipe chesukovatame maargaantaram.