స్కావెంజర్‌ | కథ | www.NavaTelangana.com
స్కావెంజర్‌
''వెంకన్నా... బాగున్నవా... కోడలు... పిల్లలు ఎట్లున్నరు'' వణుకుతున్న చేతులతో సెల్‌ ఫోన్‌ను గట్టిగా పట్టుకుంటూ అడిగాడు దత్తయ్య. మాట్లాడుతుంటే గొంతు కూడా వణుకుతుంది.
వెంకటాద్రి గొంతులో ఆవేదన. ''ఏం బాగులే నాన్నా... ఏదో ఇట్ల గడుస్తుంది. రాజకీయాలు ఊల్లోనేకాదు గుల్లోకూడా వుంటయి. ఆరు నెలల్లో రెండు గుళ్లు మారిన. ఈ వెదవకయినా ఏదన్నా ఆదారం దొరుకుతుందనుకుంటే అదీ లేదు. రేషన్‌ బియ్యంతో బతుకుతున్నాం నాన్నా... అయినా మనము అగ్రకులమే కదా...'' బాధతో చెప్పుకుపోతున్నాడు వెంకటాద్రి.
దత్తయ్య మనుసు బాధతో మూల్గింది. వారం రోజులుగా జ్వరం. భార్య ఎన్నటినుంచో కడుపునొప్పితో బాధ పడుతుంది. ఇంట్లో సరుకులు కూడా నిండుకున్నాయి. కొడుకును ఓ వెయ్యిరూపాయలు అడిగి హాస్పిటల్‌ కు వెళ్లాలనుకున్నాడు. ఈ మాటలు విన్నాక అడగాలనిపించలేదు. మవునంగా వింటున్నాడు.
''సరే నాన్నా... రాసుకుంటే రామాయణమంత... చెప్పుకుంటే భారతమంత....నా బాధలకేం గానీ మీరెలా వున్నారు... అమ్మ బావుందా...'' చివరగా అడిగాడు వెంకటాద్రి.
నవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తూ గంభీరంగా ''మాకేంరా... బాగానే వున్నాం. ఇంతకి ప్రదీప్‌ ఎక్కడున్నాడు. ఏం చేస్తున్నాడు'' అడిగాడు దత్తయ్య.
వెంకటాద్రి విరక్తిగా నవ్వుతూ ''హూ...ఇంకెక్కడుంటాడు. ఇంట్లోనే... టిటిపి కోర్సు చేస్తున్నాడు. తినుడు తిరుగుడు పండుడు. పాతికేళ్లు నిండినా పాకెట్‌ మనీ సంపాదించుకోకపోతే ఎట్లా అని పొద్దున్నే పెద్ద గొడవయింది. ఈరోజు నీదగ్గరికే పంపించాను. వచ్చాడా లేదా అని ఫోన్‌ చేస్తున్నాను'' అన్నాడు.
దత్తయ్యకు భయమయింది. కంగారుగా ''ఎక్కడికెళ్లాడురా మరి. ఇంకా రాలేదుగదా... అయినా ఎందుకు కోప్పడ్డావురా... అసలే రోజులు బాగలెవ్వు...'' కొడకును మందలిస్తుండగానే ప్రదీప్‌ ఇంట్లోకి అడుగు పెట్టాడు.
దత్తయ్య మనసు కొంత నిమ్మలమయింది. అది ఆషాఢ మాసం. అంతకు ముందు మూడు నెలలుగా మూడాలే. శుభకార్యాలేమి లెవ్వు. నెల ఎలా గడుస్తుందా అని బరువుగా చూస్తుంటే మనవడు రావడం కొంత ఇబ్బందిగానే అనిపించింది. తన లేని తనానికి కొంత సిగ్గు పడుతూ అడగాలా వద్దా అని ఆలోచిస్తూ ''ఆ.. ఇదిగో ఇప్పుడే వచ్చాడురా... ఇంతకీ ఎందుకు పంపావురా వాడిని...'' గొంతు తగ్గించి అన్నాడు.
ప్రదీప్‌ తాత దగ్గరికి వచ్చాడు. చనువుగా పోన్‌ తీసుకుని ''అదేదో నేను చెప్పుత. దండకం చదవక ముందే పోన్‌ పెట్టు'' అంటూ కట్‌ చేసాడు. తర్వాత బతిమాలుతున్నట్టు ''తాతయ్యా... నన్ను ఎలాగయినా మీరే గట్టెక్కించాలి...'' అన్నాడు.
దత్తయ్యకు భయమయింది. మనవడిని దగ్గరికి తీసుకుని ''ఏంరా... ఏమయింది. అంత బాగే కదా...'' అన్నాడు.
ప్రదీప్‌ నవ్వుతూ ''కంగారు అవసరం లేదు తాతా... గుడ్‌ న్యూసే...'' అన్నాడు. దత్తయ్య కొంత తేలిక పడి నవ్వుతూ ''పెళ్లి కాని కుదిరిందా...'' అన్నాడు.
ప్రదీప్‌ పెదవి విరుస్తూ ''నా బతుక్కు అదొక్కటే తక్కువ... కూటికి గతిలేనోడికి పిల్లనెవడిస్తాడు తాతీ... అయినా అది తర్వాత. ముందు నా బతుకు చూడు. మన వూరి కాలేజిలో తెలుగు లెక్చరర్‌ పోస్టు ఖాళీ వుందట. ఎలాగయినా నాకు ఇప్పించు తాతీ... నేను పీజీలో గోల్డ్‌ మెడలిస్టును...'' అన్నాడు బతిమాలుతున్నట్టు.
మనవడిని చూస్తే జాలేసింది. ''సరేలేరా... ప్రయత్నిద్దాం... అంతా ఆ స్వామి దయ... ప్రిన్సిపాల్‌ నాకు బాగా పరిచయమే...'' అన్నాడు.
ప్రదీప్‌కు కొండంత ధైర్యం వచ్చింది. ''ఓ అయితే పద... అప్లరు కి ఈ రోజే లాస్ట్‌ డేట్‌...'' అంటూ బ్యాగ్‌ లోంచి సర్టిఫికెట్‌ ఫైల్‌ తీసుకున్నాడు.
కాదనలేక పోయాడు దత్తయ్య. భార్యకు చెప్పి ఇద్దరు బయలుదేరారు. దారెంట కనపడ్డవాళ్లను పలకరిస్తూ కాలేజికి వెళ్లేసరికి అరగంట దాటింది. ప్రిన్సిపాల్‌ గదిలోనే వున్నాడు. దత్తయ్యను చూడగానే ఎదురొచ్చి నమస్కరించి ''అయ్యగారు... మీరొచ్చారా.. రండి రండి..'' అంటూ ఆహ్వానించాడు. కాసేపు మాట్లాడాక వచ్చిన విషయం చెబుతూ సర్టిఫికెట్లు ఇచ్చి ''మీరే ఏదయినా సహాయం చెయ్యాలండి...'' అన్నాడు దత్తయ్య.
సర్టిఫికెట్లను ఒకసారి పరిశీలించి ప్రదీప్‌ వైపు చూసి నవ్వుతూ ''అబ్బాయి గోల్డ్‌ మెడలిస్ట్‌... ఇతనికి కాక ఇంకెవరికిస్తం... రేపు పగటి పూట ఇంటర్వ్యూకు అటెండ్‌ అయితే చాలు...'' అన్నాడు ప్రిన్సిపాల్‌.
ప్రదీప్‌ మొహం దీపంలా వెలిగిపోయింది. తాత వైపు గర్వంగా చూసాడు. దత్తయ్య కళ్లలో కూడా మెరుపు. ప్రిన్సిపాల్‌ వైపు కృతజ్ఞతగా చూసాడు. సర్టిఫికెట్లు ప్రదీప్‌ కు అందిస్తూ ఏదో గుర్తుకు వచ్చినట్టు ''కాని చిన్న సమస్య..'' అన్నాడు ప్రిన్సిపాల్‌.
ఏమిటన్నట్టు ఇద్దరు భయంగా చూసారు. ''ఇది కాంట్రాక్ట్‌ ఉద్యోగమే కాని సవాలక్ష కండీషన్లు. దీనికి రోస్టర్‌ సిస్టమేనట. ఇది ఎస్సీలకు ఇవ్వాలి. వాళ్లు లేకుంటే జనరల్‌ మెరిట్‌. జనరల్‌ మెరిట్‌ లోకి వస్తే మాత్రం ప్రదీప్‌ కు తప్పకుండా వస్తుంది'' చెప్పాడు ప్రిన్సిపాల్‌.
అందరాని వస్తువేదో అందినట్టె అంది జారిపోయినట్టు ఇద్దరూ నిరుత్సాహంగా ఒకరినొకరు చూసుకున్నారు.
వారి బాధను గమనించిన ప్రిన్సిపాల్‌ ధైర్యం చెబుతున్నట్టుగా ''ఇంతవరకయితే ఎస్సీలు ఎవరు రాలేదు. పగటి పూట దాటింది. ఎవరు రారనుకుంటా..'' అన్నాడు.
ఇద్దరిలో కొంత ఆశ చిగురించింది. తెలిసిన దేవుల్లందరికి మొక్కుకున్నాడు దత్తయ్య. లెక్చరర్‌గా రేపటినుండి తన జీవితాన్ని ఊహించుంటున్నాడు ప్రదీప్‌. ఇద్దరు బయటకు వచ్చారు. ప్రదీప్‌కు కొంత నమ్మకం కుదిరింది. బయటికి నడుస్తూ 'జీతం ఎంతనుకున్నావు తాతీ... ముప్పయి వేలు... ఇక్కడే వుండి ట్యూషన్లు చెప్పుకుంట... అవో పది పన్నెండు వేలు. మొత్తం నలుపయివేలదాక వస్తయి. అప్పుడు నీ కొడుకు రెక్కలు కట్టుకుని వచ్చి లెక్క పెట్టుకోవాలి డబ్బును...'' నవ్వుతూ అన్నాడు.
మనవడి మాటలు వింటుంటే దత్తయ్యకు కూడా ఆశపుట్టింది. నవ్వుతూ ''మరి నా వాటా కూడా వుంటుందిరా.. ఇంటి ఖర్చులు నువ్వే చూసుకోవాలి. ఈ దెబ్బతో నీకు పెళ్లి ఖాయం' అన్నాడు. ఇద్దరు మనసునిండా నవ్వుకున్నారు.
అప్పుడే హారన్‌ కొడుతూ బుల్లెట్‌ బండి పక్కనుంచి దూసుకు పోయింది. నడుస్తున్న ప్రదీప్‌ ఠక్కున ఆగిపోయడు. అతడి గొంతు వణికింది. తాత దిక్కు దిగులుగా చూస్తూ నా బొంద... దరిద్రపు లక్ష్మి నెత్తి మీద కొలువై ఉంటే నాకు అంత అదృష్టం కూడానా...అటు చూడు'' అన్నాడు.
దత్తయ్య అయోమయంగా గేటు వైపు చూసాడు. బుల్లెట్‌ బండి వచ్చి ఆఫీసు గది ముందు ఆగింది. బూదయ్య అతని మనవడు రవిచంద్ర బండి దిగి ఆఫీసు గదిలోకి వెళ్తూ కనిపించారు. ఇద్దరు భయంగా మొహాలు చూసుకున్నారు. దత్తయ్యకైతే రక్తమంతా ఆవిరై పోయినట్టు నీరసం కమ్ముకుంది. పాతికేళ్లకింద యునివర్సిటీ కాలేజ్లో జరిగిన ఒక సంఘటన గుర్తుకు వచ్చింది.
ఆరోజు జూనియర్‌ లెక్చరర్‌ పోస్టుల లిస్ట్‌ను ప్రకటించారు. కొడుకు వెంకటాద్రికి ఎక్కువ మార్కులే వచ్చాయి. అందరూ వెంకటాద్రికే జాబు వస్తుందనుకున్నారు. కాని తీరా చూస్తే తక్కువ మార్కులు వచ్చిన బూదయ్య కొడుకు నర్సింగరావుకు వచ్చింది. ఇదేమిటని అడిగితే రిజర్వేషన్‌ అన్నారు. అప్పడినుంచి ఎప్పుడు జాబులు పడినా కొడుకుకు రిజర్వేషనే అడ్డం వచ్చింది.
అది ఇప్పుడు గుర్తుకు వచ్చి నిలువెల్ల చెమట పట్టింది దత్తయ్యకు. పెదవులను తడుపుకుంటూ ''వీడికేదో జాబు వచ్చిందన్నారు కదా... మళ్లీ ఇక్కడికెందుకు వచ్చినట్టు...'' అడిగాడు.
ప్రదీప్‌కు అలాగే వుంది. ఒక్కసారిగా ఆశలు ఆవిరయి పోయాయి. నిలబడి ఆఫీసు దిక్కే చూస్తూ ''వచ్చింది తాతీ... ఏడాది కిందనే వచ్చింది. మోడల్‌ స్కూల్‌లో టీజీటీ గా వచ్చింది. అప్పుడు నేనూ అప్లరు చేసాను కాని రాలేదు'' అన్నాడు.
''అదేంటిరా.. నువ్వు గోల్డ్‌ మెడలిస్టువు కదా...'' అర్థంకాక అడిగాడు దత్తయ్య. ''గోల్డ్‌ మెడల్లు గోడకు కొట్టుకోవడానికే తాతా. ఉద్యోగం కావాలంటే క్యాస్ట్‌ ... క్యాస్ట్‌ కావాలి''
''వీడికో ఉద్యోగం వుంది గదా... ఇప్పుడు ఎందుకొచ్చినట్టు మరి...''
''నా నోట్లో మన్ను పొయ్యడానికి. ఇక్కడ జీతమెక్కువ కదా. ప్రతిభను గుర్తించని ప్రభుత్వాలు ఏం ప్రభుత్వాలు తాతా. చిన్నప్పుడు ఇద్దరం నవోదయ పరీక్ష రాసినం. నాకే ఎక్కువ మార్కులు వచ్చినయి. కాని సీటు వాడికి వచ్చింది. ఇంటర్‌లో ఇద్దరం రెసిడెన్షియల్‌ పరీక్ష రాసినం. నాకే మంచి ర్యాంకు వచ్చింది. కాని సీటు వాడికి వచ్చింది. బిఎడ్‌ లో పీజీల్లో కూడా ఇదే జరిగింది'' బాధగా అంటూ చెట్టు కింద ఉన్న గద్దెమీద నీరసంగా కూర్చున్నాడు ప్రదీప్‌.
దత్తయ్య కూడా బాధగా పక్కనే కూర్చుంటూ ''ఇప్పుడు కూడా అదే జరుగుతుందంటవా...'' అన్నాడు.
ప్రదీప్‌ ఆవేశంగా వున్నాడు. ''అంతే తాతా... మనం పూటకు గతిలేనోళ్లం. అయినా ధనవంతులం. మాసిన బట్టలేసుకున్న ఓసీలం. వాళ్లకు కోట్లు ఉండి సూటూ బూటూ వేసుకున్నా పేదోళ్లే. అవకాశాలన్ని వాళ్లకే...'' కసిగా అన్నాడు.
మనవడికి ఏం చెప్పాలో ఎలా ఓదార్చాలో అర్థం కాలేదు దత్తయ్యకు. 'రిజర్వేషన్‌ అనేది పేదరికంతో కాకుండా కులంతో వుండడం బాధగా వుంది. మనిషి కావాలని ఒక కులంలో పుట్టడు. మెరిట్‌తో చూసినా పేదరికంతో చూసినా తన మనవడే ముందుంటాడు. కులం లేని సమాజం కావాలని కోరుతూ కులాల వారిగా విభజించడమేమిటి. అప్పుడు కొడుకు ఇప్పుడు మనవడు... రేపు ఇంకొకరు... ఇలా తరతరాలు ఓడిపోవలసినదేనా... ఈ బాధకంటే పిల్లలను పురుట్లోనే పిసికి చంపింది నయం కదా..' అనుకున్నాడు.
అప్పుడే బూదయ్య అతని మనవడు ఆఫీసులోంచి బయటకు వస్తూ కనిపించారు. ఎదురెళ్లి అడుగుదామనుకున్నాడు దత్తయ్య. ఈ మధ్యనే ఊరిలో జరిగిన ఒకటి రెండు అట్రాసిటీ కేసులు గుర్తుకు వచ్చి భయమయింది.
వారిని ప్రదీప్‌ కూడా చూసాడు. లేచి ''తాతీ... నేను కొద్ది సేపు వాడితో మాట్లాడి వస్తా. నువ్వు ఇక్కడే కూర్చో...'' అన్నాడు.
దత్తయ్య మనవడి వైపు భయంగా చూసాడు. ''ఒద్దురా.... వెల్దాం పద. ఎలా జరిగేదుంటే ఆలా జరుగుద్ది. సాయంత్రం ప్రిన్సిపాల్‌ను ఇంటికి రమ్మందాం. నువ్వు అసలే ఆవేశం మీదున్నవు. రోజులు బాగాలెవ్వు. మాట మాట్లాడితే కేసులంటున్నరు. ఈ ఊర్లో అదో వ్యాపారమయింది. భూములు కొనాలన్నా అప్పులు ఇయ్యాలన్నా చివరికి ఇల్లు కిరాయికి ఇయ్యాలన్నా భయపడుతున్నరు...'' అన్నాడు.
అప్పటికే రవిచంద్ర బండి ఎక్కడం తో ''వాడూ నేనూ దోస్తులమే తాతీ. చాలా మంచోడు. బ్లాక్‌ మెయిల్‌ బుద్దులు లెవ్వు. వాడు ఎందుకొచ్చాడో తెలియాలి కదా...'' అంటూ సమాధానం కోసం చూడకుండా బండి దగ్గరికి నడిచాడు.
దత్తయ్య భయం భయంగానే గద్దె మీద కూర్చున్నాడు. బండి స్టార్ట్‌ చెయ్యబోతున్న రవిచంద్ర ప్రదీప్‌ ను చూసాడు. ''అరే ప్రదీప్‌... బాగున్నావురా... ఎప్పుడొచ్చినవు..'' అన్నాడు బండిదిగి. ఇద్దరు కరచాలనం చేసుకున్నారు.
''బాగున్నానురా.. ఈ రోజే వచ్చిన. నువ్వెలా ఉన్నావు. పెళ్లయిందట కదరా.. చెప్పనే లేదు...'' అడిగాడు ప్రదీప్‌. రవిచంద్ర కొంత గర్వంగా చూస్తూ ''చెప్పాలనుకున్నానురా.. కాని ఆగమాగమయింది. తెలుసుగదా... వాళ్లు రెడ్డిలు. పేరెంట్స్‌ ఒప్పుకోలేదు. అందరిని ఎదిరించి చేసుకున్నాను. ఆ తొందరలో చాలా మందిని మిస్సయ్యాను సారీరా..'' అన్నాడు.
బూదయ్య మనవడి వైపు గర్వంగా చూస్తూ ''అగో.. అయ్యగారచ్చినట్టున్నడు. కలువక బాగ రోజులాయె. మీరు మాట్లాడుకోండ్రి. నేను కలిసివత్త..'' అంటూ దత్తయ్య వైపు నడిచాడు.
మిత్రులిద్దరు నడుస్తూ చెట్టుకిందికి చేరుకున్నారు. రవిచంద్రను ఏడాది కింద చూసాడు ప్రదీప్‌. అప్పటికి ఇప్పటికి అతనిలో ఎంతో మార్పు. నాలుగు వేళ్లకు నాలుగు ఉంగరాలు. చేతికి బ్రాస్లెట్‌. మెడలో గొలుసు. ఖరీదైన బట్టలు. తనను తాను చూసుకుని సిగ్గు పడ్డాడు.
ఇద్దరు కొద్ది సేపు పాత సంగతులు ఊరి సంగతులు మాట్లాడుకున్నారు. ఎలా మొదలు పెట్టాలో తెలియడం లేదు కాని చెప్పాల్సిన సంగతులు సూటిగా చెప్పాలనుకున్నాడు ప్రదీప్‌..
కొంత సేపటి తర్వాత ''ఏంరా ఎటొచ్చినవు అప్లరు చేయడానికేనా...'' ఆరా తీస్తున్నట్టుగా అడిగాడు. ''అవునురా... నాకు నిన్ననే తెలిసింది. మరి నువ్వు...'' అడిగాడు రవి చంద్ర.
ప్రదీప్‌లో ఏ మూలనో దాగివున్న ఆశ ఆడుగంటిపోయింది. నిరాశగా ''అందుకేరా... కాని ఏం లాభం. మా చదువులు మా చేతుల్లో వున్నాయి కాని కొలువులు మా చేతుల్లో లెవ్వుకదా. మహా అయితే అనుకున్న ర్యాంకును కొట్టగలం కాని అనుకున్న కులం లో పుట్టలేం కదా...'' అన్నాడు.
రవిచంద్రకు తాకాల్సిన చోటనే తాకినట్టుంది. మొహంలో రంగులు మారాయి. ''ఎందుకురా..'' అన్నాడు.
ప్రదీప్‌ కు కోపం వచ్చింది. ''ఎందుకేంటిరా... తెలియదా... ఇది ఎస్సీ పోస్టట. మార్కులు తెలివితో సంబంధం లేకుండా మీకే ఇస్తారట. మీరు లేకపోతే మాకట. చదువు చెప్పడానికి తెలివితో పనిలేదట. కులంతోనే పనట'' అన్నాడు వెటకారంగా.
రవిచంద్ర నొచ్చుకున్నట్టుగా ''మాలాంటి పేదవాళ్లు సామాజికంగా ఎదగడానికి పెట్టిన రిజర్వేషన్‌రా ఇది. మేమెప్పుడు అడుక్కుతినే బతుకాలా... అభివృద్ధి చెందకూడదా... ఉద్యోగాలు చేసి మీ స్థాయికి ఎదగ కూడదా... ఎండుకురా ఇంత కడుపుమంట... మీరు తరతరాలుగా ఎదిగిన కుటుంబాలు. చదువుకునే అవకాశాలు మీకు వున్నట్టు మాకు ఎక్కడివి చెప్పు. మీతో పోటీ పడి చదవమంటే మేం చదవగలమా...'' అన్నాడు
ప్రదీప్‌ కు మంచి పాయింటు దొరికినట్టయింది. వాదనకు దిగుతూ ''రవీ.. పేదలకు రిజర్వేషన్‌ అంటే ఒప్పుకుంటాను. మాతాత కంటే మీ తాత పేదవాడు. అందుకే మీనాన్నకు చదువుకునే అవకాశం లేక పోయింది. మానాన్నతో పోటీ పడలేక పోయాడు. రిజర్వేషన్‌ ఉపయోగించుకుని ఉద్యోగం పొందాడు. అంతవరకు ఓకే. మీనాన్న కంటే మానాన్నకు ఏమెక్కువుంది చెప్పు. మీకు సిరిసిల్లలో పెద్ద ఇల్లుంది. మాకు గజం జాగ కూడా లేదు. మీకు ఊర్లో పొలాలున్నాయి. మేము ఉన్నదే అమ్ముకున్నాం. మీకు నగలు నగదు వుంటే మాకు అప్పులు తిప్పలున్నాయి. నువ్వొక ప్రొఫెసర్‌ కొడుకువు. నేను ఓ పూజారి కొడుకును. ఈ తరంలో నాకంటే నీకే చదువుకునే అవకాశాలు ఎక్కువ. ఇప్పుడు కూడా నువ్వు రిజర్వేషన్‌ అడగడం న్యాయమా చెప్పు...'' అన్నాడు.
రవిచంద్ర బిత్తరపోయి చూసాడు. ఏదో మాట్లాడాలని ''కులం రా....మాది చిన్నకులం కదా.... అందుకని...'' అన్నాడు.
ప్రదీప్‌కు నవ్వొచ్చింది. ''రవీ... ఈ కాలంలో కులమేందిరా... మన తాతల నాడు వుందను, ఒప్పుకుంటాను. తండ్రులనాడు వుందను ఒప్పుకుంటాను. ఈ కాలంలో ఎక్కడిదిరా... నువ్వు నేనూ పక్క పక్కనే కూర్చుండి చదువుకున్నాం. ఒరేరు అంటే ఒరేరు అనుకుంటున్నాం. ఇప్పుడు కులం అంటే ఒక నెపం మాత్రమే. కులంను వదులుకోవడానికి మేం సిద్దంగా వున్నాం కాని మీరే సిద్ధంగా లేరు. దానితో లబ్ది పొందాలని చూస్తున్నారు గదా...'' అన్నాడు. అతనిమాటల్లో కోపం లేదు. అసహాయత వుంది. ఒక నిజాన్ని విప్పి చెబుతున్నప్పటి నిర్భయం వుంది. అంతకు మించి ఎన్నో ఏండ్లుగా నలిగిపోతున్న ఆవేదన మసిలీ మసిలీ ఒక్కసారిగా బయటకు వచ్చినట్టు ఒక తెగింపు వుంది.
ఏమనుకున్నాడో రవిచంద్ర కొద్దిసేపు ఆలోచించి ''అరవై యేండ్లే కదరా... అయింది. ఆరువేల యేండ్లు మమ్మల్ని మనుషుల్లానే చూడలేదు మీరు. మా నీడ కూడా పారనియ్యలేదు. చేతుల ముంత నడుముకు తాటాకులు కట్టుకుని కుక్కలకంటే హీనంగా బతికినం. ఆ లెక్కలు తీద్దామా మరి. మీరిప్పుడు అలానే బతుకుతున్నారా మరి'' అన్నాడు.
ప్రదీప్‌ నవ్వుతూ ''ఎందుకురా.... లేనిపోనియి ఆపాదిస్తావు. ఆ జీవితం అనుభవించింది నువ్వూ కాదు. అందుకు కారణం నేనూ కాదు. అదెప్పుడో జరిగిపోయింది. అప్పుడు ఆంగ్లేయులు మన సంపదను దోచుకున్నారని ఇప్పుడు ఇంగ్లాండ్‌ మీద యుద్ధం ప్రకటించలేం కదా. అయినా అందుకేగదా... ఇన్ని రోజులు మీకు రిజర్వేషన్‌ ఇచ్చింది. రాజ్యాంగం రాసినప్పుడు అంబేద్కర్‌ కూడా ఎల్లకాలం ఇది ఉండాలని కోరుకోలేదు. కేవలం ఓ పది ఇరవై ఏళ్లు ఒక తరానికి ఇస్తే చాలు. తరువాత తరం ఎదిగి ఆవకాశాలను అందుకుంటుందన్నాడు. కాని ఇప్పుడు ఏం జరుగుతుంది. ఇచ్చిన రిజర్వేషన్‌ను మళ్లీ మళ్లీ తరతరాలుగా ఉపయోగించుకుంటున్నారు. మేము మరింత పేదరికంలో మగ్గిపోతున్నాము'' అన్నాడు.
రవిచంద్రకు సమాధానం దొరకలేదు. మిత్రునివైపు కోపంగా చూసాడు.
ప్రదీప్‌ కి మాత్రం మనసులోని బాధను చెప్పినందుకు కొంతా తేలిక పడినా అవకాశం పోతున్నందుకు బాధగా వుంది. అదే బాధతో ఏదో చెప్పబోయాడు. అతడిని ఆగమంటూ ''ఇది నువ్వూ నేనూ చెట్టుకింద కూర్చుండి చర్చిస్తే పరిష్కారం దొరికే సమస్య కాదు కాని... ఇంతకు నువ్వు ఏమంటావురా...'' అన్నాడు.
''ఏమంటానురా... న్యాయబద్దంగా కాకుండా ధర్మబద్ధంగా నడుచుకొమ్మంటున్నాను. రిజర్వేషన్‌ ఉంది కాబట్టి న్యాయంగా నీకు చెందవచ్చు కాని నీకంటే పేదవాన్ని ప్రతిభావంతున్ని కాబట్టి ధర్మంగా ఆ ఉద్యోగం నాకు చెందాలి. అయినా విద్య వైద్యంలో ప్రతిభను చూడాలి కాని కులం చూస్తే ఎట్లా. రోగికి ఆపరేషన్‌ చేసేటప్పుడో తరగతి గదిలో పాఠం చెప్పేటప్పుడో కత్తులకో చాక్‌ పీస్లకో తెలియవుకదా... ఇతడు తెలివితో కాకుండా కులంతో వచ్చాడని...''
రవిచంద్రకు అసహనంగా వుంది. ప్రదీప్‌ చెప్పుకుపోతుంటే ఆపి ''అయితే నువ్వు పేదోడివి కాబట్టి దీన్ని నీకు విడిచి పెట్టుమంటవు. అప్పుడు మాత్రమే ధర్మం నాలుగు పాదాల మీద నిలబడుతుందంటవు అవునా'' అడిగాడు.
ప్రదీప్‌ మిత్రునివైపు స్థిరంగా చూసాడు. ''నో... దయ తలిచి వదలి పెట్టమనడం లేదు. దయచేసి కులం కార్డు వదిలి ఇంటర్వ్యూకు రమ్మంటున్నాను. మన చదువులు సమానమే కదా. అది డెమో అయినా రాత పరీక్షయినా మౌఖిక పరీక్షయినా నాతో ఓపెన్‌లో పోటీ పడి గెలుచుకొమ్మంటున్నాను. ఆ దమ్ము నీకుందా లేదా అన్నది నీకే వదిలి పెడుతున్నాను'' అన్నాడు.
మనవడు ఎక్కడ నోరు జారుతాడో అని భయంతో వున్నాడు దత్తయ్య. బూదయ్యతో మాట్లాడుతున్నా అతని మనసంతా ఇటువైపే వుంది. ఇద్దరికి మాటా మాటా పెరిగినట్టుగా అనిపించి వెంటనే చెట్టుకిందికి వచ్చి రవిచంద్రను పలకరిస్తూ ''ప్రదీప్‌... వెల్దామా '' అన్నాడు మనవడితో.
ప్రదీప్‌ తల వూపుతూ సమాధానం కోసం అన్నట్టుగా రవిచంద్రవైపు చూసాడు. రవిచంద్ర రేపు చూద్దాం అన్నట్టుగా తలవూపాడు. ప్రదీప్‌ అక్కడినుంచి మెల్లిగా ముందుకు కదిలాడు. రవిచంద్ర తాతతో బండి మీద వెళ్లిపోయాడు.
''ఏమన్నాడురా... వాడినేం గెలకలేదు కదా..'' భయంగా అడిగాడు మనవడిని దత్తయ్య.
''గెలకడం కాదు... చుక్కలు చూపించాను కొడుక్కి. లేకుంటే ఏంటి తాతా... ప్రతిభ లేకుండా పదవుల్లోకి వచ్చి సమాజాన్ని ఏం ఉద్దరిస్తారు. ఇలాగే వదిలితే రేపు వీళ్లు మేం దళితులం... మాకు ఒలంపిక్స్‌ లో రిజర్వేషన్‌ ఇచ్చి యాభయి మీటర్లు తగ్గించాలే... యాభయి కిలోలు ఎత్తితేనే గోల్డు మెడలు ఇయ్యాలె. క్రికెట్లో ఫోర్‌ కొడితే ఆరు రన్నులియ్యాలని ఉద్యమాలు చేసినా చేత్తరు..'' చెప్పాడు ప్రదీప్‌.
దత్తయ్యకు మరింత భయమయింది. ''ఇంతకీ వాడినేం అనలేదుకదా...'' అన్నాడు అనుమానంగా.
తాత భయపడుతున్నట్టుగా అనిపించింది ప్రదీప్‌కి. ధైర్యం చెబుతున్నట్టుగా ''ఏమనలేదు తాతీ... నాతో ఓపేన్లో పోటీ పడమన్నాను. రేపు ఇంటర్యూకు కులాన్ని వదిలి పెట్టి రవిచంద్రగా రమ్మన్నాను'' అన్నాడు.
''మరి వాడేమన్నాడురా.. ఒప్పుకున్నాడా..'' అడిగాడు.
''ఒప్పుకున్నట్టే కనిపించింది... నాకు చూడ రేపు వాడు రానే రాడనిపిస్తుంది..'' అన్నాడు. దత్తయ్య ఆశగా ''అంతా ఆ దేవుని దయ. వాడు రాకుంటే ఎంత బాగుండు...'' అన్నాడు.
ఇద్దరు ఇల్లు చేరుకున్నారు. ఆ రోజంతా కలవరంగానే ఉన్నాడు ప్రదీప్‌. రెండుమూడు సార్లు రవిచంద్రకు పోన్లో ట్రై చేసాడు. కవరేజ్‌ ఏరియాలో లేదని వచ్చింది. వీడు నలుగురిని వెంటేసుకుని ఇంటిమీదికయితే రాడుగదా... అని భయంగా కూడా అనిపించింది.
'వస్తే రాని... నేనేం తప్పుమాట్లాడిన్నా... అగ్రవర్ణాల పేరుతో నలిగి పోతున్న పేదల వైపు నుంచి మాట్లాడిన. అయినా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు, ఎక్కడో ఒక చోట, ఎవరో ఒకరు నిలబడి నిశ్శబ్దాన్ని బద్దలు కొట్టాల్సిందే కదా. చూస్తూ కూర్చుంటే తరాలు గడిచి పోతాయి. చూద్దాం రేపు..' అనుకున్నాడు. పొద్దుగూకుతుండగా రవిచంద్రనుంచి ఫోన్‌ వచ్చింది. ఆత్రుతగా ఎత్తాడు ప్రదీప్‌. ''ఆలోచిస్తే నువ్వన్నదే నిజమని పిస్తుందిరా... మీకు తిండికి గడవడమే కష్టంగా వుందటగదా తాతయ్య చెప్పిండు... నిజానికి నాకంటే ఈ ఉద్యోగం నీకే ఎక్కువ అవసరం...'' అన్నాడు జాలిగా.
ప్రదీప్‌కు వెయ్యేనుగుల బలం వచ్చింది. ఉత్సాహంగా ''నా ఒక్కడి విషయం కాదురా... ఇది ఎంతోమంది విషయం. వ్యవస్థ మారాలి. కులం ఏదయినా కాని నిజమయిన పేదలకు రిజర్వేషన్‌ ఫలితాలు అందాలి. వాళ్ల బతుకు మారాలి. దానికి నీలాంటివాళ్లు ముందుండి ఉద్యమాన్ని నడుపాలి. నిజాన్ని గుర్తించినందుకు థ్యాంక్స్‌ రా...'' అన్నాడు.
''నిజమేరా... ఈ మార్పు ఎక్కడో ఒక చోట మొదలు కావాలి... కుల రహిత సమాజం కావాలి. దానికి నీలాంటి వాళ్లు కూడా ముందుకు రావాలి. సరే కాని ఫ్రీగా వుంటే ఇప్పుడు మా ఇంటికి రారా మాట్లాడుకుందాం... వీలయితే తాతను నానమ్మను కూడా తీసుకురా'' అన్నాడు.
రవిచంద్రలోని మార్పును చూసి ఎగిరి గంతేసాడు ప్రదీప్‌. తనకు ఉద్యోగం ఖాయమని తెలిసిపోయింది. ''సరేరా... ఇప్పుడే వస్తా...'' అంటూ పోన్‌ పెట్టేసి జరిగినదంతా తాతకు చెప్పాడు. మనవడికి ఉద్యోగం వస్తున్నందుకు దత్తయ్య కూడా సంతోషించాడు. నానమ్మ ఎలాగూ రాదని తెలుసు. తాతను ఒకసారి అడిగి చూసాడు. నేను వాళ్లింటికి రావడమేమిటిరా అని విసుక్కున్నాడు దత్తయ్య.
అంటు ముట్టు అంటూ తినడం తాగడం విషయంలో చాలా జాగ్రత్తలు చెప్పింది నానమ్మ. అన్నింటికి తలూపి బయలుదేరాడు ప్రదీప్‌. మిత్రులిద్దరిని ఇంట్లో మంచం వేసి కూర్చోబెట్టి సకల మర్యాదలు చేసారు బూదమ్మ బూదయ్యలు. కంకులు కాల్చి తెచ్చారు. చిక్కటి పాలు వేడి చేసి పోసారు. ఏం కావలో అడిగి మరీ చేస్తున్నారు. నానమ్మ దగ్గర తలూపాడు కాని రవి చంద్ర ఇంట్లో మనిషిలా కలిసిపోయాడు ప్రదీప్‌. ఇల్లంత తిరిగాడు. ఇద్దరు మిత్రులు చాలా సేపు చాలా విషయాలమీద మాట్లాడుకున్నారు. ముఖ్యంగా రిజర్వేషన్ల మీద.
రేపు ఇంటర్వ్యూకు రావడం రాకపోవడం గురించి చెబుతాడని ఎదురు చూసాడు ప్రదీప్‌. ఎన్ని విషయాలు మాట్లాడినా ఆ విషయం మాత్రం చెప్పడం లేదు రవిచంద్ర. ప్రదీప్‌లో మళ్లీ అనుమానం మొదలయింది. చివరగా మాట మీద మాట ''ఏం రా... రేపటి సంగతేంటి... ఒప్పుకున్నట్టే కదా...'' అన్నాడు.
''ఏ విషయం రేపు పొద్దున చెబుతారా...'' అన్నాడు రవిచంద్ర. కొంత నిరుత్సాహంగా అనిపించింది ప్రదీప్‌కి. నీరసంగా ఇంటికి వచ్చి పడుకున్నాడు. పొద్దున లేవగానే ఇంటికి వస్తున్నానని రవిచంద్ర నుండి పోన్‌. పావుగంటలో తాత మనవలిద్దరు బుల్లెట్‌ మీద వచ్చారు. బయట వసారాలో కుర్చీలు వేసాడు ప్రదీప్‌. ముగ్గురు కూర్చున్నారు. చాలా సేపటి తర్వాత ప్రదీప్‌ లోపలికి వెళ్లి రెండు సత్తుగ్లాసుల్లో టీ తెచ్చి ఇచ్చాడు. దత్తయ్య ఒకటి రెండు సార్లు వచ్చి తొంగి చూసి పోయాడు.
మాటల మద్యలో ఊరి బడి పెద్ద సారు గోవింద రావు వచ్చాడు. బూదయ్యను చూసి ''నీకోసమే ఇంటికి పోయిన. ఇక్కడున్నవని చెప్పిండ్రు. మనకొక స్కావెంజర్‌ పోస్ట్‌ వచ్చింది. ఒక మనిషి కావాలె. ఏజ్డ్‌ వాళ్లయితే మరీ మంచిది. మీ కాలనీలో ఎవరన్నా ఉంటే పట్టుకరా... ఈ రోజే ఆపాయింట్‌మెంట్‌ చేసి రిపోర్ట్‌ పంపాలె'' అన్నాడు.
గోవిందరావు మాట విని పరుగు పరుగున ఇంట్లోంచి వచ్చాడు దత్తయ్య. అతని భార్య కూడా వచ్చి యోగ క్షేమాలడిగింది. ఇంట్లోకి ఆహ్వానించి కూర్చోబెడుతూ ''ఆ పోస్టేదో నాకు ఇవ్వరాదండి...'' అన్నాడు దత్తయ్య బతిమాలుతున్నట్టుగా.
ఏదో వినరాని మాట విన్నట్టుగా నొచ్చుకుంటూ ''అయ్యో అయ్యగారు... మీలాంటోళ్లు చేసే పనికాదండీ..'' అంటూ మనిషిని తీసుకురమ్మని బూదయ్యకు చెప్పి పోయాడు గోవిందరావు. రవిచంద్ర గుండె కలుక్కు మంది.
కొద్ది సేపు మాట్లాడి లేచాడు రవిచంద్ర. అతనితోపాటే బూదయ్యకూడా లేచాడు. వెళ్లబోతుంటే ఆపి రవీ... కులాన్ని వదిలి వస్తున్నావా లేక వెంట తెచ్చుకుంటున్నావా...'' అడిగాడు ప్రదీప్‌.
రవిచంద్ర విరక్తిగా నవ్వాడు. నవ్వి సూటిగా చూస్తూ ''నీకింకా అర్థం కాలేదా'' అన్నాడు.
ఏమిటన్నట్టు అయోమయంగా చూసాడు ప్రదీప్‌. ముగ్గురు వసారాలోంచి బయటకు వచ్చారు. ''కులం విడువనిది మీరా మేమా...'' బాధగా అడిగాడు రవిచంద్ర. అతని ప్రశ్నలో ఏదో తేడా కనిపించింది. సమాధానం చెప్పేలోపే ''మీరు రిజర్వేషన్లను ఆర్థిక కోణంలోంచి చూస్తున్నారు. మేం సామాజిక కోణంలోంచి చూస్తున్నాం. రిజర్వేషన్‌ ఇస్తే మేం చదువుకుని మీలా ఎదుగుతామని అప్పుడు ఈ సమాజం మిమ్మల్ని మమ్మల్ని సమానంగా చూస్తుందని కలలు కన్నాం. కాని మీరెంత పేదవారయినా మేమేంత ధనవంతులమయినా మీకు సమానంగా మాకు సామజిక హోదా దక్కడం లేదు...'' అన్నాడు.
ఇంత వరకు తనను ఊరించి ఇప్పుడు ఇలా మాట్లాడ్డంతో ప్రదీప్‌ కు కోపం వచ్చింది. ''నీకు నిజాయితి లేదు. ఏదో ఒక నెపాన్ని వెతుక్కుంటున్నావు'' అన్నాడు ఈసడింపుగా.
రవిచంద్ర స్థిరంగా ''లేదు... నేను వాస్తవం చెబుతున్నాను. నువ్వు ఈ కాలంలో కులం లేదన్నావు. నేను అది బలంగా వుందంటున్నాను. ఒక్కసారి మీ అమ్మ మా వాడకు వచ్చిందనుకో. అయ్యోరోళ్ల అమ్మ వచ్చిందని నడింట్ల కుర్చి వేసి కూసోబెడుతరు. కాని మా గడప తొక్కడానికే మీకు మనసొప్పది. మా అమ్మ మీ వాడకొచ్చిందనుకో.... పోషి వచ్చిందని కొన వాకిట్ల నిలబెడుతరు. గడపలోకి పిలవడానికే మీకు మనసొప్పది. ఇంతెందుకు... నిన్న మాయింటికి వస్తే నువ్వు ఇల్లంత కలియ తిరిగినవు. నువ్వెంత కలిసిపోతే మేమంత కుషీ అయినం. ఇయ్యల్ల నేను మీ ఇంటికత్తె మమ్ములను ఇవతలి గది దాటనీయ్యలేదు. మేమెంత దూరముంటె మీరంత సంతోష పడ్డరు...'' అంటూ బండి దగ్గరికి నడిచాడు.
మాటలు వినిపించడంతో దత్తయ్య అయన భార్య కూడా బయటకు వచ్చారు. ప్రదీప్‌ రవిచంద్రను విచిత్రంగా చూస్తున్నాడు.
బండి ఎక్కబోతూ ఆగి వెనక్కి తిరిగాడు రవిచంద్ర. ''ప్రదీప్‌... నువ్వు పేదవాడివే... ఒప్పుకుంటాను. కాని నీ పేదరికం నిన్ను ఏ గుడిలోకయినా రాకుండా నిలిపిందా... ఎవరి ఇంట్లోకయినా రాకుండా ఆపిందా... జనంలో మర్యాదని తక్కువ చేసిందా... అవమానానికి గురి చేసిందా... అత్యాచారాలకు కారణమయిందా... వెలివేతకు గురయిందా.. రోడ్లు ఊడిపించిందా.. పాణాలతోనే తగలబెట్టి చంపిందా... మరి నాకూ... కులం ఇప్పటికి ఇవన్నిటికి కారణమవుతుందిరా... ఈ దేశంలో సగం గుళ్లకు సగం ఇళ్లకు మెట్లు తుడవడానికి తప్ప ఎక్కడానికి అర్హత లేదు నాకు. ఇప్పటికీ మా ఆడోళ్లు మీ ఆడోళ్లతోని వాయినం పంచుకోలేరు వరుసలు కలుపుకోలేరు. ఇంతకుముందే పెద్దసారు మాట విన్నవుకదా.. స్కావెంజరు పదవికి మేమే కావాలట... మేమేదో ఈ రిజర్వేషన్లతో బతికిపోతున్నామని మీరేదో అంటున్నారు. మా పోరాటం సామాజిక హోదాకోసం. అది లేక సచ్చి బతుకుతున్నాం... ఇప్పటికీ ఊర్లె నువ్వు అయ్యగరోళ్ల ప్రదీప్‌గారివే... నేను మాదిగోళ్ల రవిగాడినే... స్కావెంజర్‌ పనికి తగినోన్నే... కులం హద్దులను దాటి మీరూ మేమూ వియ్యమందుకున్న నాడు మా సర్టిఫికెట్లను మేమే తగులబెట్టుకుంటం... అంటూ బుల్లెట్‌ బండి ఎక్కాడు.
scavengersi | katha | www.NavaTelangana.com
scavengersi
''venkanna... bagunnava... kodalu... pillalu etlunnaru'' vanukutunna chetulatho selli fonnu gattigaa pattukuntuu adigaadu dattayya. matladutunte gontu kuudaa vanukutundi.
venkataadri gontulo aavedana. ''yem bagule nanna... edho itla gadustundi. rajakeeyaalu oollonekaadu gullokuda vuntayi. aaru nelallo rendu gullu maarina. ee vedavakayina edanna aadaaram dorukutundanukunte adhee ledu. reshanni biyyamtho batukutunnam nanna... aina manamu agrakulame kada...'' baadhatho cheppukupotunnadu venkataadri.
dattayya manusu baadhatho moolgindi. vaaram rojulugaa jwaram. bharya ennatinuncho kadupunoppito baadha padutundi. intlo sarukulu kuudaa nindukunnaayi. kodukunu oo veyyiruupaayalu adigi haspitalli ku vellaalanukunnaadu. ee maatalu vinnaka adagalanipinchaledu. mavunamgaa vintunnadu.
''sare nanna... rasukunte ramayanamanta... cheppukunte bhaaratamanta....naa badhalakem gaanee meerela vunnaru... amma bavunda...'' chivaragaa adigaadu venkataadri.
navvadaaniki prayatnistuu gambheeramgaa ''makemra... bagane vunnam. intaki pradip ekkadunnadu. yem chestunnadu'' adigaadu dattayya.
venkataadri viraktigaa navvutuu ''hooo...inkekkaduntaadu. intlone... titipi korsu chestunnadu. tinudu tirugudu pandudu. paatikellu nindina packete manee sampadinchukokapothe etla ani poddunne pedda godavayindi. eeroju needaggarike pampinchaanu. vachada leda ani fone chestunnanu'' annadu.
dattayyaku bhayamayindi. kangaarugaa ''ekkadikelladura mari. inka raledugada... aina enduku koppaddavura... asale rojulu bagalevvu...'' kodakunu mandalistundagaane pradip intloki adugu pettaadu.
dattayya manasu kontha nimmalamayindi. adhi aashaada masam. antaku mundu moodu nelalugaa moodaale. subhakaaryaalemi levvu. nela ela gadustunda ani baruvugaa chustunte manavadu ravadam kontha ibbandigaane anipinchindi. tana laeni tanaaniki kontha siggu paduthoo adagala vadda ani aalochistuu ''aa.. idigo ippude vachadura... intakee enduku pampavura vaadini...'' gontu tagginchi annadu.
pradip taata daggariki vachaadu. chanuvugaa pone teesukuni ''adedo nenu chepputa. dandakam chadavaka munde pone pettu'' antuu katy chesadu. tarvaata batimaalutunnattu ''tatayya... nannu elagayina meere gattekkinchaali...'' annadu.
dattayyaku bhayamayindi. manavadini daggariki teesukuni ''emra... emayindi. anta bage kada...'' annadu.
pradip navvutuu ''kangaaru avasaram ledu taataa... gudy neuse...'' annadu. dattayya kontha telika padi navvutuu ''pelli kaani kudirinda...'' annadu.
pradip pedavi virustuu ''naa batukku adokkate takkuva... kootiki gatilenodiki pillanevadistaadu taatii... aina adhi tarvaata. mundu naa batuku chudu. mana vuuri kaalejilo telugu lecturerse postu khaalii vundata. elagayina naaku ippinchu taatii... nenu peejeelo golde medalistunu...'' annadu batimaalutunnattu.
manavadini chuste jaalesindi. ''sarelera... prayatniddaam... antaa aa swami daya... prinsipalli naaku baga parichayame...'' annadu.
pradeepnaku kondanta dhairyam vachindi. ''oo ayithe pada... aplaru ki ee roje lasse date...'' antuu byagne lonchi certificate faile teesukunnadu.
kaadanaleka poyadu dattayya. bhaaryaku cheppi iddaru bayaluderaaru. darenta kanapaddavallanu palakaristuu kaalejiki vellesariki araganta daatindi. prinsipalli gadilone vunnadu. dattayyanu chudagaane edurochi namaskarinchi ''ayyagaru... meerochara.. randi randi..'' antuu aahvaaninchaadu. kasepu matladaka vachina vishayam chebutuu certificatlu ichi ''meere edayina sahayam cheyyalandi...'' annadu dattayya.
certificatlanu okasari pariseelinchi pradip vaipu chusi navvutuu ''abbai golde medalisti... itaniki kaaka inkevarikistam... repu pagati poota interviokuu attende ayithe chaalu...'' annadu prinsipalli.
pradip moham deepamla veligipoyindi. taata vaipu garvamgaa chusadu. dattayya kallalo kuudaa merupu. prinsipalli vaipu krutagnatagaa chusadu. certificatlu pradip ku andistuu edho gurtuku vachinattu ''kaani chinna samasya..'' annadu prinsipalli.
emitannattu iddaru bhayamgaa chusaru. ''idhi contracte udyogame kaani savalaksha conditionlu. deeniki roster sistamenata. idhi esseelaku ivvali. vaallu lekunte janaralni merite. janaralni merite loki vaste maatram pradip ku tappakunda vastundi'' cheppaadu prinsipalli.
andaraani vastuvedo andinatte andi jaaripoyinattu iddaruu nirutsaahamgaa okarinokaru chusukunnaru.
vaari baadhanu gamaninchina prinsipalli dhairyam chebutunnattugaa ''intavarakayite esseelu evaru raledu. pagati poota daatindi. evaru raranukunta..'' annadu.
iddarilo kontha aasha chigurinchindi. telisina devullandariki mokkukunnadu dattayya. lecturearga repatinundi tana jeevitaanni oohinchuntunnaadu pradip. iddaru bayataku vachaaru. pradeepnaku kontha nammakam kudirindi. bayatiki nadustuu 'jeetam entanukunnavu taatii... muppai velu... ikkade vundi tusionlu cheppukunta... avo padi pannendu velu. mottam nalupayiveladaaka vastayi. appudu nee koduku rekkalu kattukuni vachi lekka pettukovali dabbunu...'' navvutuu annadu.
manavadi maatalu vintunte dattayyaku kuudaa aasaputtindi. navvutuu ''mari naa wata kuudaa vuntundira.. inti kharchulu nuvve chusukovali. ee debbatho neeku pelli khayam' annadu. iddaru manasuninda navvukunnaru.
appude harann kodutuu bulletse bandi pakkanunchi doosuku poyindi. nadustunna pradip takkuna aagipoyadu. atadi gontu vanikindi. taata dikku digulugaa chustuu naa bonda... daridrapu lakshmi netti meeda koluvai unte naaku anta adrushtam kudana...atu chudu'' annadu.
dattayya ayomayamgaa getu vaipu chusadu. bulletse bandi vachi aafiisu gadi mundu aagindi. boodayya athani manavadu ravichandra bandi digi aafiisu gadiloki veltuu kanipinchaaru. iddaru bhayamgaa mohalu chusukunnaru. dattayyakaite raktamanta aavirai poinattu neerasam kammukundi. paatikellakinda university kaalejlo jarigina oka sanghatana gurtuku vachindi.
aaroju juniery lecturerse postula listemu prakatinchaaru. koduku venkataadriki ekkuva markule vachayi. andaruu venkataadrike jaabu vastundanukunnaru. kaani tiiraa chuste takkuva maarkulu vachina boodayya koduku narsingaraoku vachindi. idemitani adigithe reservation annaru. appadinunchi eppudu jaabulu padina kodukuku reservationay addam vachindi.
adhi ippudu gurtuku vachi niluvella chemata pattindi dattayyaku. pedavulanu tadupukuntu ''veedikedo jaabu vachindannaaru kada... malli ikkadikenduku vachinattu...'' adigaadu.
pradeepnaku alaage vundi. okkasariga aasalu aavirayi poyayi. nilabadi aafiisu dikke chustuu ''vachindi taatii... edaadi kindane vachindi. modalli schoolle tgt gaa vachindi. appudu nenuu aplaru chesanu kaani raledu'' annadu.
''adentira.. nuvvu golde medalistuvu kada...'' ardhamkaaka adigaadu dattayya. ''golde medallu godaku kottukovadanike taataa. udyogam kavalante caste ... caste kavali''
''veediko udyogam vundi gadaa... ippudu endukochinattu mari...''
''naa notlo mannu poyyadaaniki. ikkada jeetamekkuva kada. pratibhanu gurtinchani prabhutvaalu yem prabhutvaalu taataa. chinnappudu iddaram navodaya pareeksha rasinam. naake ekkuva maarkulu vachinayi. kaani seetu vaadiki vachindi. intermlo iddaram recidentialsi pareeksha rasinam. naake manchi ryaanku vachindi. kaani seetu vaadiki vachindi. bade loo peejeello kuudaa ide jarigindi'' badhaga antuu chettu kinda unna gaddemeeda neerasamgaa kuurchunnaadu pradip.
dattayya kuudaa badhaga pakkane kuurchuntuu ''ippudu kuudaa adhe jarugutundantava...'' annadu.
pradip aavesamgaa vunnadu. ''anthe taataa... manam pootaku gatilenollam. aina dhanavantulam. maasina battalesukunna oseelam. vaallaku kotlu undi suutuu bootuu vesukunna pedolle. avakaasaalanni vaallake...'' kasiga annadu.
manavadiki yem cheppalo ela odaarchaalo artham kaaledu dattayyaku. 'reservation anedi paedarikamtho kakunda kulamtho vundadam badhaga vundi. manishi kaavaalani oka kulamlo puttadu. meritetho chusina paedarikamtho chusina tana manavade munduntaadu. kulam laeni samajam kaavaalani korutu kulaala vaarigaa vibhajinchadamemiti. appudu koduku ippudu manavadu... repu inkokaru... ilaa tarataraalu odipovalasinadena... ee badhakante pillalanu purutlone pisiki champindi nayam kada..' anukunnadu.
appude boodayya athani manavadu aafiisuloonchi bayataku vastuu kanipinchaaru. edurelli adugudamanukunnadu dattayya. ee madhyane oorilo jarigina okati rendu atracity kesulu gurtuku vachi bhayamayindi.
vaarini pradip kuudaa chusadu. lechi ''taatii... nenu koddi sepu vaaditho matladi vasta. nuvvu ikkade kurcho...'' annadu.
dattayya manavadi vaipu bhayamgaa chusadu. ''oddura.... veldam pada. ela jarigedunte ala jaruguddi. saayantram prinsipaalni intiki rammandam. nuvvu asale aavesam meedunnavu. rojulu bagalevvu. maata matladithe kesulantunnaru. ee oorlo adho vyaapaaramayindi. bhoomulu konalanna appulu iyyalanna chivariki illu kirayiki iyyalanna bhayapadutunnaru...'' annadu.
appatike ravichandra bandi ekkadam thoo ''vaaduu nenuu dostulame taatii. chala manchodu. blacke mailli buddulu levvu. vaadu endukochado teliyaali kada...'' antuu samadhanam kosam chudakunda bandi daggariki nadichaadu.
dattayya bhayam bhayamgaane gadde meeda kuurchunnaadu. bandi starte cheyyabotunna ravichandra pradip nu chusadu. ''are pradip... bagunnavra... eppudochinavu..'' annadu bandidigi. iddaru karachaalanam chesukunnaru.
''bagunnanura.. ee roje vachina. nuvvela unnaavu. pellayindata kadara.. cheppane ledu...'' adigaadu pradip. ravichandra kontha garvamgaa chustuu ''cheppalanukunnanura.. kaani aagamaagamayindi. telusugadaa... vaallu reddilu. parentse oppukoledu. andarini edirinchi chesukunnanu. aa tondaralo chala mandini missayyaanu sarira..'' annadu.
boodayya manavadi vaipu garvamgaa chustuu ''ago.. ayyagaarachinattunna. kaluvaka baaga rojulaye. meeru matladukondri. nenu kalisivatta..'' antuu dattayya vaipu nadichaadu.
mitruliddaru nadustuu chettukindiki cherukunnaru. ravichandranu edaadi kinda chusadu pradip. appatiki ippatiki athanilo entho maarpu. naalugu vellaku naalugu ungaraalu. chetiki brasletse. medalo golusu. khareedaina battalu. tananu taanu chusukuni siggu paddaadu.
iddaru koddi sepu paata sangatulu oori sangatulu matladukunnaru. ela modalu pettalo teliyadam ledu kaani cheppaalsina sangatulu suutigaa cheppalanukunnadu pradip..
kontha sepati tarvaata ''emra etochinavu aplaru cheyadaanikena...'' aaraa teestunnattugaa adigaadu. ''avunura... naaku ninnane telisindi. mari nuvvu...'' adigaadu ravi chandra.
pradeeplo e moolano daagivunna aasha aadugantipoyindi. niraasagaa ''andukera... kaani yem laabham. maa chaduvulu maa chetullo vunnayi kaani koluvulu maa chetullo levvukada. mahaa ayithe anukunna ryaankunu kottagalam kaani anukunna kulam loo puttalem kada...'' annadu.
ravichandraku taakaalsina chotane taakinattundi. mohamlo rangulu marai. ''endukura..'' annadu.
pradip ku kopam vachindi. ''endukentira... teliyadaa... idhi essy postata. maarkulu telivitoe sambandham lekunda meeke istarata. meeru lekapothe makata. chaduvu cheppadaaniki telivitoe paniledata. kulamthone panata'' annadu vetakaaramgaa.
ravichandra nochukunnattugaa ''malanti paedavaallu saamaajikamgaa edagadaaniki pettina reservetionnara idhi. memeppudu adukkutine batukala... abhivruddhi chendakudada... udyogaalu chesi mee sthaayiki edaga kuudadaa... endukura inta kadupumanta... meeru tarataraalugaa edigina kutumbaalu. chaduvukune avakaasaalu meeku vunnattu maaku ekkadivi cheppu. meetho poty padi chadavamante mem chadavagalama...'' annadu
pradip ku manchi paayintu dorikinattayindi. vaadanaku digutuu ''ravi.. pedalaku reservation ante oppukuntaanu. maataata kante mee taata pedavaadu. anduke meenaannaku chaduvukune avakaasam leka poyindi. maanaannatho poty padaleka poyadu. reservation upayoginchukuni udyogam pondaadu. antavaraku oke. meenaanna kante maanaannaku emekkuvundi cheppu. meeku sirisillalo pedda illundi. maaku gajam jaaga kuudaa ledu. meeku oorlo polalunnayi. memu unnade ammukunnam. meeku nagalu nagadu vunte maaku appulu tippalunnaayi. nuvvoka professere kodukuvu. nenu oo poojaari kodukunu. ee taramlo nakante neeke chaduvukune avakaasaalu ekkuva. ippudu kuudaa nuvvu reservation adagadam nyayama cheppu...'' annadu.
ravichandra bittarapoyi chusadu. edho matladalani ''kulam raa....maadi chinnakulam kada.... andukani...'' annadu.
pradeepnaku navvochindi. ''ravi... ee kaalamlo kulamendira... mana taatala naadu vundanu, oppukuntaanu. tandrulanaadu vundanu oppukuntaanu. ee kaalamlo ekkadidira... nuvvu nenuu pakka pakkane koorchundi chaduvukunnam. oreru ante oreru anukuntunnam. ippudu kulam ante oka nepam matrame. kulamnu vadulukovadaaniki mem siddamgaa vunnam kaani meere siddamgaa leru. daanitho labdi pondaalani chustunnaru gadaa...'' annadu. atanimaatallo kopam ledu. asahayata vundi. oka nijaanni vippi chebutunnappati nirbhayam vundi. antaku minchi enno endlugaa naligipotunna aavedana masili masili okkasariga bayataku vachinattu oka tegimpu vundi.
emanukunnado ravichandra koddisepu aalochinchi ''aravai yendley kadara... ayindi. aaruvela yendlu mammalni manushullaane chudaledu meeru. maa needa kuudaa paaraniyyaledu. chetula munta nadumuku taataakulu kattukuni kukkalakante heenamgaa batikinam. aa lekkalu teeddama mari. meerippudu alaane batukutunnara mari'' annadu.
pradip navvutuu ''endukura.... laeniponiyi aapaadistaavu. aa jeevitam anubhavinchindi nuvvuu kaadu. anduku kaaranam nenuu kaadu. adeppudo jarigipoyindi. appudu aangleyulu mana sampadanu dochukunnarani ippudu inglandi meeda yuddham prakatinchalem kada. aina andukegadaa... inni rojulu meeku reservation ichindi. raajyaangam rasinappudu ambedkarke kuudaa ellakaalam idhi undaalani korukoledu. kevalam oo padi iravai ellu oka taraaniki iste chaalu. taruvaata taram edigi aavakaasaalanu andukuntundannadu. kaani ippudu yem jarugutundi. ichina reservetionne malli malli tarataraalugaa upayoginchukuntunnara. memu marinta pedarikamlo maggipotunnamu'' annadu.
ravichandraku samadhanam dorakaledu. mitrunivaipu kopanga chusadu.
pradip ki maatram manasuloni baadhanu cheppinanduku konta telika padina avakaasam potunnanduku badhaga vundi. adhe baadhatho edho cheppaboyadu. atadini aagamantuu ''idhi nuvvuu nenuu chettukinda koorchundi charchiste parishkaaram dorike samasya kaadu kaani... intaku nuvvu emantavura...'' annadu.
''emantanura... nyaayabaddamgaa kakunda dharmabaddhamgaa naduchukommantunnanu. reservation undi kabatti nyaayamgaa neeku chendavachhu kaani neekante pedavaanni pratibhaavantunni kabatti dharmanga aa udyogam naaku chendali. aina vidya vaidyamlo pratibhanu chudali kaani kulam chuste etla. rogiki aapareshan chesetappudo taragati gadilo paatham cheppetappudo kattulako chaake peeslako teliyavukadaa... itadu telivitoe kakunda kulamtho vachaadani...''
ravichandraku asahanamgaa vundi. pradip cheppukupotunte aapi ''ayithe nuvvu pedodivi kabatti deenni neeku vidichi pettumantavu. appudu matrame dharmam naalugu paadaala meeda nilabadutundantavu avuna'' adigaadu.
pradip mitrunivaipu sthiramgaa chusadu. ''noo... daya talichi vadali pettamanadam ledu. dayachesi kulam kaardu vadili interviokuu rammantunnanu. mana chaduvulu samaname kada. adhi demo aina raata pareekshayinaa moukhika pareekshayinaa naatho openlo poty padi geluchukommantunna. aa dammu neekunda leda annadi neeke vadili pedutunnaanu'' annadu.
manavadu ekkada noru jarutado ani bhayamto vunnadu dattayya. boodayyatho matladutunna athani manasanta ituvaipe vundi. iddariki mata mata periginattugaa anipinchi ventane chettukindiki vachi ravichandranu palakaristuu ''pradip... veldama '' annadu manavaditho.
pradip tala vooputhuu samadhanam kosam annattugaa ravichandravaipu chusadu. ravichandra repu chuddam annattugaa talavoopaadu. pradip akkadinunchi melliga munduku kadilaadu. ravichandra taatato bandi meeda vellipoyaadu.
''emannadura... vaadinem gelakaledu kada..'' bhayamgaa adigaadu manavadini dattayya.
''gelakadam kaadu... chukkalu chuupimchaanu kodukki. lekunte enti taataa... pratibha lekunda padavulloki vachi samaajaanni yem uddaristaaru. ilaage vadilithe repu veellu mem dalitulam... maaku olampicse loo reservation ichi yabhayi meetarlu tagginchaale... yabhayi kilolu ettitene goldu medalu iyyale. cricketlo fore kodithe aaru rannuliyyaalani udyamaalu chesina chettaru..'' cheppaadu pradip.
dattayyaku marinta bhayamayindi. ''intakee vaadinem analedukada...'' annadu anumaanamgaa.
taata bhayapadutunnattugaa anipinchindi pradeepri. dhairyam chebutunnattugaa ''emanaledu taatii... naatho openlo poty padamannanu. repu intaryuuku kulaanni vadili petti ravichandragaa rammannanu'' annadu.
''mari vademannadura.. oppukunnada..'' adigaadu.
''oppukunnatte kanipinchindi... naaku chuda repu vaadu raane raadanipistundi..'' annadu. dattayya aasagaa ''antaa aa devuni daya. vaadu rakunte entha bagundu...'' annadu.
iddaru illu cherukunnaru. aa rojanta kalavaramgaane unnaadu pradip. rendumudu saarlu ravichandraku ponlo trai chesadu. kavareji ariyaalo ledani vachindi. veedu nalugurini ventesukuni intimeedikayithe raadugadaa... ani bhayamgaa kuudaa anipinchindi.
'vaste raani... nenem tappumatladinna... agravarnaala paerutho naligi potunna pedala vaipu nunchi matladina. aina eppudo okappudu, ekkado oka chota, evaro okaru nilabadi nissabdaanni baddalu kottalsinde kada. chustuu koorchunte taraalu gadichi potayi. chuddam repu..' anukunnadu. podduguukutundagaa ravichandranunchi fone vachindi. aatrutagaa ettaadu pradip. ''aalochiste nuvvannade nijamani pistundira... meeku tindiki gadavadame kashtamgaa vundatagadaa taatayya cheppindu... nijaaniki nakante ee udyogam neeke ekkuva avasaram...'' annadu jaaligaa.
pradeepnaku veyyenugula balam vachindi. utsaahamgaa ''naa okkadi vishayam kadura... idhi entomandi vishayam. vyavastha marali. kulam edayina kaani nijamayina pedalaku reservation phalitaalu andaali. vaalla batuku marali. daaniki neelaantivaallu mundundi udyamaanni nadupali. nijaanni gurtinchinanduku thankse raa...'' annadu.
''nijamera... ee maarpu ekkado oka chota modalu kavali... kula rahita samajam kavali. daaniki neelanti vaallu kuudaa munduku ravali. sare kaani freega vunte ippudu maa intiki rara matladukundam... veelayithe taatanu naanammanu kuudaa teesukura'' annadu.
ravichandraloni maarpunu chusi egiri gantesadu pradip. tanaku udyogam khayamani telisipoyindi. ''sarera... ippude vasta...'' antuu pone pettesi jariginadantaa taataku cheppaadu. manavadiki udyogam vastunnanduku dattayya kuudaa santoshinchaadu. nanamma elaaguu raadani telusu. taatanu okasari adigi chusadu. nenu vaallintiki ravadamemitira ani visukkunnadu dattayya.
antu muttu antuu tinadam taagadam vishayamlo chala jaagrattalu cheppindi nanamma. annintiki taluupi bayaluderaadu pradip. mitruliddarini intlo mancham vesi koorchobetti sakala maryaadalu chesaru boodamma boodayyalu. kankulu kaalchi tecchaaru. chikkati paalu vedi chesi posaru. yem kaavalo adigi mari chestunnaru. nanamma daggara taluupaadu kaani ravi chandra intlo manishila kalisipoyadu pradip. illanta tirigaadu. iddaru mitrulu chala sepu chala vishayaalameeda matladukunnaru. mukhyamgaa reservationla meeda.
repu interviokuu ravadam rakapovadam gurinchi chebutaadani eduru chusadu pradip. enni vishayaalu matladina aa vishayam maatram cheppadam ledu ravichandra. pradeeplo malli anumanam modalayindi. chivaragaa maata meeda maata ''yem raa... repati sangatenti... oppukunnatte kada...'' annadu.
''e vishayam repu podduna chebutara...'' annadu ravichandra. kontha nirutsaahamgaa anipinchindi pradeepri. neerasamgaa intiki vachi padukunnadu. podduna levagaane intiki vastunnaanani ravichandra nundi pone. paavugantalo taata manavaliddaru bulletse meeda vachaaru. bayata vasaaraalo kurcheelu vesaadu pradip. mugguru kuurchunnaaru. chala sepati tarvaata pradip lopaliki velli rendu sattuglaasullo t tecchi ichadu. dattayya okati rendu saarlu vachi tongi chusi poyadu.
maatala madyalo oori badi pedda saaru govinda raavu vachaadu. boodayyanu chusi ''neekosame intiki poyina. ikkadunnavani cheppindru. manakoka scavengersi poste vachindi. oka manishi kavale. aged vaallayithe mari manchidi. mee kaalaneelo evaranna unte pattukara... ee roje aapaayintementi chesi reporte pampale'' annadu.
govindarao maata vini parugu paruguna intlonchi vachaadu dattayya. athani bharya kuudaa vachi yoga kshemaaladigindi. intloki aahvaaninchi kuurchobedutuu ''aa postedo naaku ivvaraadandi...'' annadu dattayya batimaalutunnattugaa.
edho vinarani maata vinnattugaa nochukuntu ''ayyo ayyagaru... meelantollu chese panikaadandii..'' antuu manishini teesukurammani boodayyaku cheppi poyadu govindarao. ravichandra gunde kalukku mandi.
koddi sepu matladi lechaadu ravichandra. atanithopate budayyakuda lechaadu. vellabotunte aapi ravi... kulaanni vadili vastunnava leka venta tecchukuntunnava...'' adigaadu pradip.
ravichandra viraktigaa navvaadu. navvi suutigaa chustuu ''neekinka artham kaleda'' annadu.
emitannattu ayomayamgaa chusadu pradip. mugguru vasaaraalonchi bayataku vachaaru. ''kulam viduvanidi meera mema...'' badhaga adigaadu ravichandra. athani prasnalo edho teda kanipinchindi. samadhanam cheppelope ''meeru reservationlanu aardhika konamlonchi chustunnaru. mem saamaajika konamlonchi chustunnam. reservation iste mem chaduvukuni meela edugutaamani appudu ee samajam mimmalni mammalni samaanamgaa chustundani kalalu kannam. kaani meerentha paedavaarayinaa mementa dhanavantulamayina meeku samaanamgaa maaku saamajika hoda dakkadam ledu...'' annadu.
inta varaku tananu oorinchi ippudu ilaa matladdamtho pradip ku kopam vachindi. ''neeku nijaayiti ledu. edho oka nepanni vetukkuntunnavu'' annadu eesadimpugaa.
ravichandra sthiramgaa ''ledu... nenu vaastavam chebutunnaanu. nuvvu ee kaalamlo kulam ledannavu. nenu adhi balangaa vundantunnaanu. okkasari mee amma maa vaadaku vachindanuko. ayyorolla amma vachindani nadintla kurchi vesi kusobedutaru. kaani maa gadapa tokkadaanike meeku manasoppadi. maa amma mee vaadakochindanuko.... poshi vachindani kona vaakitla nilabedutaru. gadapaloki pilavadaanike meeku manasoppadi. intenduku... ninna maayintiki vaste nuvvu illanta kaliya tiriginavu. nuvventa kalisipothe memanta kushi ayinam. iyyalla nenu mee intikatte mammulanu ivatali gadi daataneeyyaledu. mementha dooramunte meeranta santosha paddaru...'' antuu bandi daggariki nadichaadu.
maatalu vinipinchadamtho dattayya ayana bharya kuudaa bayataku vachaaru. pradip ravichandranu vichitramgaa chustunnadu.
bandi ekkabothu aagi venakki tirigaadu ravichandra. ''pradip... nuvvu pedavadive... oppukuntaanu. kaani nee pedarikam ninnu e gudilokayina rakunda nilipinda... evari intlokayina rakunda apinda... janamlo maryaadani takkuva chesinda... avamaanaaniki guri chesinda... atyaachaaraalaku kaaranamayindaa... velivetaku gurayinda.. rodlu oodipinchindaa.. paanaalatoonae tagalabetti champinda... mari naakuu... kulam ippatiki ivannitiki kaaranamavutundiraa... ee desamlo sagam gullaku sagam illaku metlu tudavadaaniki tappa ekkadaaniki arhata ledu naaku. ippatikee maa aadollu mee aadollathoni vaayinam panchukoleru varusalu kalupukoleru. intakumunde peddasaaru maata vinnavukadaa.. scavenjaru padaviki meme kavalata... memedo ee reservationlatho batikipotunnamani meeredo antunnaru. maa poratam saamaajika hodakosam. adhi leka sachi batukutunnam... ippatikee oorle nuvvu ayyagarolla pradiipnaarive... nenu maadigolla ravigaadine... scavengersi paniki taginonne... kulam haddulanu daati meeroo memu viyyamandukunna naadu maa certificatlanu meme tagulabettukuntam... antuu bulletse bandi ekkaadu.