మానవ హక్కులు అంటే? | Tajavarthalu
Home Featured (తెలుగు) మానవ హక్కులు అంటే?
మానవ హక్కులు అంటే?
*మానవహక్కులు అంటే ఏమిటి మానవహక్కుల కమీషన్లకు ఎలా దరఖాస్తు చేసుకోవాలి!*
మానవహక్కులు అనేది ఒక దేశానికో ఒక వర్గానికి ఒక జాతికో సంబందించిన సమస్య కాదు మానవ హక్కులు ఉల్లంఘన అనేది మనందరికీ సంబందించిన విషయం ప్రపంచంలో 1948 సం.లో మానవహక్కుల రక్షణ కోసం చట్టం చేయబడినది మన దేశంలో 1993 సంవత్సరం అమలులోకి వచ్చింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2005 సంవత్సరం రాష్ట్ర మానవహక్కుల కమీషన్ ఏర్పడండి* . ప్రాథమిక హక్కు ఉల్లంఘననే మానవ హక్కుల మానవహక్కుల ఉల్లంఘన అంటారు.
పోలీసు వ్యవస్థ మనకి బ్రిటిషు వారి నుంచి సంక్రమించింది. మానవ హక్కులను గౌరవించాలన్న భవన పోలీసులకు లేదు. బ్రిటిష్ వారు మన స్వేచ్ఛను అనణదొక్కడనికి మాత్రమే పోలీసు వ్యవస్థను ఉపయోగించేవారు. మన దేశంలో పోలీసు వ్యవస్థ ఇలాగే తయారు అయినది.
*ఎలాంటి ముద్దాయులకు సంకెళ్లు వేయరాదు*
ముద్దాలగా ఉండి చికిత్స పొందుతున్న వారికి సంకెళ్లు వేయరాదు. శిక్ష పడిన ఖైదీలకు, విచారణలో ఖైదీలకు, జైల్లో ఉన్నపుడు కోర్టుకి తీసుకెళ్లేన్నప్పుడు, ఒక జైలు నుంచి మరో జైలుకు తీసుకెళ్ళునప్పుడు, సంకెళ్లు( బంధనాలు) వేయడానికి వీలు లేదు అని సుప్రీంకోర్టు పోలీసులకు ఆదేశాలు జారీ చేసింది.
పరిపోవడానికి ప్రయత్నం చేస్తున్నాడని ఆధారాలు ఉంటే అలాంటి వారిని మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరు పరచి వ్రాతపూర్వకముగా అనుమతి పొందాలి. హింసాత్మక ప్రవృత్తి కలిగిన కేసుల్లో ముద్దాయులకు సంకెళ్లు వేయమని మేజిస్ట్రేట్ ఆదేశాలు జరిచేయవచ్చు.
కోర్టుముందు హాజరు పర్చిన ముద్దాయిలకి వల్కనీ జ్యుడీషియల్ కస్టిడీకి పంపించిన లేక పోలీసు కస్టిడీకి ఇచ్చినా మేజిస్ట్రేట్ నుంచి ఆ విషయమై ప్రత్యేకమైన ఉత్తర్వులు ఉంటే తప్ప సంకెళ్లు ఎట్టి పరిస్థితుల్లో వేయరాదు.
*వారెంట్ కేసుల్లో కూడా అరెస్టు చేయడానికి ప్రత్యేకఅనుమతులు తీసుకొని సంకెళ్లు వేయాలి*
ఎవరైనా వ్యక్తిని పోలీసులు వారెంట్ లేకుండా అరెస్టు చేసినప్పుడు పై మార్గదర్శక సూత్రాల్ని ఆధారంగా చేసుకొని,అవసరమని భవించినప్పుడు మాత్రమే సంకెళ్లు వేయడానికి అవకాశం ఉంది. ప్రదేశం నుంచి పోలీసు స్టేషన్ వరకు అక్కడి నుంచి మెజిస్ట్రేట్ వద్దకు తీసుకొని వెళ్లేంతవరకు మాత్రమే సంకెళ్లు వెయ్యాలి మరల కూడా సంకెళ్లు వేయాలంటే మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి పొందాలి. ఈ విషయం అన్ని హోదాలో ఉన్న పోలీసు వారికి వర్తిస్తుంది. ఒక వేళ సంకెళ్ళువేస్తే కోర్టుధిక్కరణ నేరమని సుప్రీంకోర్టు సిటీజన్స్ దేమోక్రసి V/s స్టేట్ ఆఫ్ అస్సాం జార్జిమెంట్ 1995సామ్ స్పష్టం చేసింది. కారణాలు లేకుండా మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి పొందుకుండా సంకెళ్లు వేస్తే పోలీసులతో పాటు మేజిస్ట్రేట్ కూడా శిక్షార్హుడు అవుతారు. నష్టపరిహారం కూడా వేయవచ్చు.
బేడీలు(సంకెళ్లు) వేస్తే ఆర్టికల్స్ 14,19,21 విరుద్ధం.
*అరెస్టు చేసినప్పుడు సంకెళ్లువేయవచ్చు అని ఏచట్టంలో పేర్కొనలేదు.*
అరెస్టు అంటే ఏమిటో చట్టంలో ఎక్కడ నిర్వహించలేదు.
ఒక వ్యక్తిని శారీరకంగా నిర్బంధించడం అతన్ని కదికలను నిలుపుదల చేయడాన్ని అరెస్టు అంటారు. అయితే నేరం చేశాడని బలమైన ఆరోపణలు ఉండాలి .అని సుప్రీంకోర్టు 1953 స్పష్టం చేసింది.
అరెస్టు ఉద్దేశ్యం 2 రకాలు
1.అతనిపై ఉన్న క్రిమినల్ ఆరోపణలకు కోర్టుకు జవాబు చెప్పడానికి
2. అతను ఏదైనా నేరం చేయకుండా నిరోధించడానికి.
అరెస్టు శరీరాన్ని తాకడం ద్వారా నిర్బంధించడం ద్వారా చేయవచ్చు అయితే నిన్ను అరెస్టు చేస్తున్నామని మాటల ద్వారా చెపోయాల్సి ఉంటుంది.
*సంకెళ్లు ఎప్పుడు వేస్తారో తెలుసుకుందాం*
ఎవరినైనా అరెస్టు చేసినప్పుడు విచారణలో ఉన్న ముద్దాయిని కోర్టుకు తీసుకెళ్ళునప్పుడు సాధారణంగా సంకెళ్లు వేస్తారు. సంకెళ్లు సాధారణ పరిస్థితుల్లో వేయరాదు. అరెస్టు విషయంలో అత్యవసరమైనప్పుడు మాత్రమే వేయాలని సుప్రింకోర్టు జోగిందర్ కుమార్ కేసులో స్పష్టంగా చెప్పింది.
అరెస్టు చేసిన వ్యక్తిని ఆ వ్యక్తి కొరినప్పుడు అతని బంధువులనుగాని న్యాయవాదిని గాని అతని ప్రయోజనాలని చూసే ఏ వ్యక్తినైనగాని అతను సంప్రదించే అవకాశాన్ని పోలీసులు కల్పించాలి.
కస్టిడీ ఎవరిని చిత్రహించలు పెట్టారాదు ఒకవేళ చిత్రహింసలు గురిచేస్తే ఆర్టికల్ 21 ఉల్లంఘించినట్లే
కస్టిడి మరణం కన్న అతిహీమైన నేరం మరొక్కటిలేదు. అలాంటి పోలీసు అధికారుల మీద చర్యలు తీసుకోమని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాలు జారీ చేసింది.
*అరెస్టు విషయంలో మార్గదర్శకాలు*
1.అరెస్టు గాని ఇంటరాగేషన్ గాని చేసినప్పుడు పోలీసు అధికారులు తమపేరు హోదాగల పేరు గల ప్లేట్లను(గుర్తింపు) ధరించాలి. అది ఖచ్చితంగా గుర్తించాడు వీలు ఉండాలి.అరెస్టు ఇంటరాగేషన్ పాల్గొన్న అధికారుల వివరాలు ఈ రిజిస్ట్రర్ నందు నమోదు చేయాలి.
2.అరెస్టు చేస్తున్న అధికారి అరెస్టు చేసినప్పుడు విధిగా అరెస్టు మెమో తయారు చేసి దాని మీద సంతకాలు తీసుకోవాలి. ఈ సంతకం చేసినవ్యక్తి ఆ వ్యక్తి కుటుంబానికి చెందిన వ్యక్తి గాని, ఆ ప్రాంతంలో గౌరవప్రదమైన వ్యక్తి అయి ఉండాలి
3.అరెస్టు గురించి ఆ వ్యక్తి బందువులకు గాని, స్నేహితులు గాని, తన యోగక్షేమాలు పాటించుకొని వ్యక్తికి గాని తెలియపరచాలి.
4. అరెస్టు అయిన వ్యక్తి బంధువులు స్నేహితులు వేరే జిల్లా,రాష్ట్రం ఉన్నట్లేయితే లీగల్ ఎయిడ్ సంస్థ ద్వారా ఆ వ్యక్తులకు అందే విధముగా సంబంధిత పోలీసు స్టేషన్ సమాచారం ఇవ్వాలి.
5.అరెస్టుగాని,నిర్బంధంగానీ చేసిన వెంటనే ఆ విషయాన్ని తమ బంధువులకు స్నేహితులకు తెలియజేకునే హక్కు పోలీసులు అరెస్టు అయిన వ్యక్తికి కల్పించాలి.
6.అరెస్టు సమాచారాన్ని ఎవరికి తెలియజేశారో ఆ వివరాలు ఏ పోలీసుస్టేషన్ కి ఏ అధికారికి తెలియజేశారో ఆ వివరాలు ఆ వ్యక్తిని ఎక్కడ నిర్బంధించారో అక్కడ ఉన్న డైరీలో ఏ పోలీసు స్టేషన్లో ఏ అధికారి పరిధిలో ఉన్నాడో నమోదు చేయాలి.
7.అరెస్టు అయిన వ్యక్తిని తప్పకుండా శారీరక పరీక్షలు చెహించాలి. అతని శరీరం మీద ఉన్న గాయాలను నమోదు చేయాలి మెమో తయారు చేసి సంతకాలు చూపించాలి. ఒక కాపీని అరెస్టు అయిన వ్యక్తికి ఇవ్వాలి.
8.డిటెన్షన్ లోకి 48 గంటలలోపు వైద్యపరీక్షలు పొందాలి.
9.మేజిస్ట్రేట్ కి సమాచారం ఇవ్వాలి అన్ని మెమోలు అన్ని డాక్యుమెంట్లను మీద సమాచార నిమితం మేజిస్ట్రేట్ పంపాలి.
10 న్యాయవాది సమక్షంలో ఇంటరాగేషన్ చేయాలని అరెస్టు అయినవ్యక్తి కోరితే అలానే చేయాలి.
11. ప్రతి జిల్లాలోని ప్రతి రాష్ట్రంలో ఉన్న పోలీసు కంట్రోల్ రూములకు అరెస్టు అయిన వివరాలు నిర్బంధించి స్థలాన్ని/ప్రదేశాన్ని స్పష్టంగా నోటీసులు బోర్టులో ఉంచాలి.
పై మార్గదర్శకాలు ప్రతి పోలీసు అధికారి పాటించి తీరాలి పాటించకుంటే శాఖాపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి సంబంధిత హైకోర్టు ధిక్కార నేరం కింద చర్యలు తీసుకోవాలని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
*మానవహక్కుల పరిధి*
బానిస సమాజంలో మానవహక్కుల సమస్య కేవలం జీవించే హక్కుకు సంబందించిన విషయం ఈ బానిస సంకెళ్లు తెగితే చాలు అని బానిసలు భవిస్తున్నారు. బౌతికదాడులు చిత్రహింసలు గొడ్డు చాకిరి వంశపారంపర్యంగా బానిసత్వం బానిసత్వంపై పోరాటాలు తిరుగుబాట్లు, ప్రతిగటనలు భూస్వామ్యవ్యవస్థలో వ్యవసాయ కూలీలు పోరాటాలు మానవహక్కుల ఉల్లంఘన కింద వస్తాయి.
ఇంకో విధంగా చెప్పాలంటే రాజ్యాంగ ద్వారా సంక్రమించిన హక్కులు సహజంగా వచ్చిన హక్కులకు భంగం వాటిల్లేవిధముగా చేయడమే మానవహక్కులు ఉల్లంఘనగా పరిగణించవచ్చు.
*పెట్టుబడిదారీ విధానం వచ్చేసరికి పూర్తిగా మారిపోతుంది.*
జీవించే హక్కు కాకుండా అనేక హక్కులు మానవహక్కుల పరిధిలోకి వస్తాయి . సమనత్వపు హక్కు, సమాన అవకాశాల హక్కు, దోపిడీ నుండి రక్షణపొందే హక్కు విద్య,ఉద్యోగాల్లో సమనహక్కు మొదలైనవి కూడా మానవహక్కుల కింద పరిగణిస్తారు. కులం, మతం,లింగం,ప్రాంతం, ప్రాతిపదికన విసక్షత చూపరాదు. అల్పసంఖ్యాక, మైనార్టీ తెగలు, జాతులకు చెందిన సాంస్కృతి సాంప్రదాయాలు భాష పరమైనవి కూడా మానవహక్కుల కింద పరిగణిస్తారు. బాలలు, మహిళలు,వికలాంగులు హక్కులు కూడా మానవహక్కుల కిందకు వస్తారు.
*ఆర్థిక దోపిడీ కూడా మన హక్కుల ఉల్లంఘన పరిగణిస్తారు.*
మనదేశంలో పార్లమెంటు చేత ఆమోదించిన హక్కులు మనవాహక్కులుగా పరిగణిస్తాము. జీవించే హక్కు, సమనత్వపు హక్కు, స్వేచ్ఛ మొదలైనవి……
*మానవహక్కుల వర్గీకరణ*
1) స్వేచ్ఛగా జీవించేహక్కు.
2) భావప్రకటన హక్కు.
3) విద్యహక్కు.
4) తనకు ఇష్టమైన వృత్తి వ్యాపారం చేసుకొనే హక్కు. 5)ఆరోగ్యవంతమైన ఆహార తీసుకొనే హక్కు. 6)స్వచ్ఛమైన గాలి,నీరు పొందే హక్కు పర్యావరణ హక్కు. 7)వయోవృద్ధులు హక్కులు.
8)మహిళ హక్కులు.
9)బాలల హక్కులు…..
10) ఖైదీల హక్కులు…..
11) శరణార్ధుల హక్కులు. 12)శారీరక,మనసికవైకల్యం గల వ్యక్తుల హక్కులు.. 13) పౌరసత్వం లేని వ్యక్తుల హక్కులు
14)రాజకీయ పరమైన హక్కులు
15)అల్పసంఖ్యాక తెగల,జాతుల, భాష మతల హక్కులు. 16) సామాజిక పరమైన హక్కులు.
17) సాంస్కృతిక పరమైన హక్కులు.
18) వివక్షత నుంచి రక్షణ పొందే హక్కు.
19) వివిధ రకాలైన దోపిడీ అణచివేత నుంచి రక్షణ పొందే హక్కు.
20) మేదోసంపత్తి హక్కులు.
21) ట్రేడ్ మార్క కాపీరైట్స్ హక్కు.
22)స్వేచ్ఛ సంచరించే హక్కు.
ఈ మధ్యకాలంలో స్వలింగ సంపర్కం స్వేచ్ఛయుట శృగరం, వైవహికబందం లేకుండా స్క్హజీవనం చేయుట,లైంగిక స్వేచ్ఛ తదితర హక్కులు కూడా మానవహక్కుల కింద వస్తాయని సుప్రీంకోర్టు చరిత్రాత్మక తీర్పు ఇచ్చినది.
*మనవాహక్కులు ఉల్లంఘన జరిగితే కేంద్రరాష్ట్ర కమిషన్లు ఎలా దరఖాస్తు చేసుకోవాలి*
మీ హక్కులు భంగం వాటిల్లితే మొదట మీ సమీపంలోని పోలీసు స్టేషన్ నందు పిర్యాదు చేసుకోవాలి. వారు పాటించుకోకపోతే జిల్లా సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీసుకు దరఖాస్తు చేసుకోవాలి. వారి ద్వారా న్యాయం జరగకపోతే మానవహక్కుల కమిషన్ కు లెటర్ వ్రాసి మీరు పోలీసువారికి ఇచ్చుకున్న అర్జీలు జతపరచి మనవాహక్కులు కమిషన్ పోస్టు ద్వారా గాని లేక స్వయంగా గాని పిర్యాదు చేసుకోనవచ్చు. వారు సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీసు ద్వారా రిపోస్టు తెప్పించుకొని మానవహక్కుల జరిగిందని నిరూపితం అయితే వారి మీద కేసు నమోదు చేసి జరిమానా విదిస్తుంది.
manava hakkulu ante? | Tajavarthalu
Home Featured (telugu) manava hakkulu ante?
manava hakkulu ante?
*maanavahakkulu ante emiti maanavahakkula kameeshanlaku ela darakhastu chesukovali!*
maanavahakkulu anedi oka deshaniko oka vargaaniki oka jaatiko sambandinchina samasya kaadu manava hakkulu ullanghana anedi manandarikee sambandinchina vishayam prapanchamlo 1948 sam.loo maanavahakkula rakshana kosam chattam cheyabadinadi mana desamlo 1993 samvatsaram amaluloki vachindi. andhrapradesh rashtramlo 2005 samvatsaram rashtra maanavahakkula kameession erpadandi* . praathamika hakku ullanghanane manava hakkula maanavahakkula ullanghana antaaru.
polisu vyavastha manaki britishu vaari nunchi sankraminchindi. manava hakkulanu gouravinchaalanna bhavana polisulaku ledu. british vaaru mana swechhanu ananadokkadaniki matrame polisu vyavasthanu upayoginchevaaru. mana desamlo polisu vyavastha ilaage tayaaru ayinadi.
*elanti muddaayulaku sankellu veyaraadu*
muddaalagaa undi chikitsa pondutunna vaariki sankellu veyaraadu. shiksha padina khaideelaku, vichaaranalo khaideelaku, jaillo unnapudu kortuki teesukellennappudu, oka jailu nunchi maro jailuku teesukellunappudu, sankellu( bandhanaalu) veyadaaniki veelu ledu ani supreenkortu polisulaku aadesaalu jaarii chesindi.
paripovadaaniki prayatnam chestunnadani aadhaaraalu unte alanti vaarini magistrate mundu haajaru parachi vraatapuurvakamugaa anumati pondaali. himsaatmaka pravrutti kaligina kesullo muddaayulaku sankellu veyamani magistrate aadesaalu jaricheyavachhu.
kortumundu haajaru parchina muddaayilaki valkanee judicial kastideeki pampinchina leka polisu kastideeki ichina magistrate nunchi aa vishayamai pratyekamaina uttarvulu unte tappa sankellu etty paristhitullo veyaraadu.
*warrent kesullo kuudaa arestu cheyadaaniki pratyeekaanumatulu teesukoni sankellu veyali*
evaraina vyaktini poliisulu warrent lekunda arestu chesinappudu pai maargadarsaka suutraalni aadhaaramgaa chesukoni,avasaramani bhavinchinappudu matrame sankellu veyadaaniki avakaasam undi. pradesam nunchi polisu station varaku akkadi nunchi magistrate vaddaku teesukoni vellentavaraku matrame sankellu veyyaali marala kuudaa sankellu veyalante magistrate anumati pondaali. ee vishayam anni hodalo unna polisu vaariki vartistundi. oka vaela sankelluveste kortudhikkarana neramani supreenkortu citisions demokrasi V/s state af assam jargiment 1995sam spashtam chesindi. kaaranaalu lekunda magistrate anumati pondukunda sankellu veste polisulatho paatu magistrate kuudaa shikshaarhudu avutaaru. nashtapariharam kuudaa veyavachu.
baedeelu(sankellu) veste articals 14,19,21 viruddham.
*arestu chesinappudu sankelluveyavachhu ani echattamlo perkonaledu.*
arestu ante emito chattamlo ekkada nirvahinchaledu.
oka vyaktini saareerakamgaa nirbandhinchadam atanni kadikalanu nilupudala cheyadaanni arestu antaaru. ayithe neram chesadani balamaina aaropanalu undaali .ani supreenkortu 1953 spashtam chesindi.
arestu uddesyam 2 rakalu
1.atanipai unna criminal aaropanalaku kortuku jawabu cheppadaaniki
2. atanu edaina neram cheyakunda nirodhinchadaaniki.
arestu sariiraanni taakadam dwara nirbandhinchadam dwara cheyavachu ayithe ninnu arestu chestunnamani maatala dwara chepoyalsi untundi.
*sankellu eppudu vestaro telusukundam*
evarinainaa arestu chesinappudu vichaaranalo unna muddaayini kortuku teesukellunappudu saadhaaranamgaa sankellu vestaaru. sankellu saadhaarana paristhitullo veyaraadu. arestu vishayamlo atyavasaramainappudu matrame veyalani suprinkortu joginder kumar kesulo spashtamgaa cheppindi.
arestu chesina vyaktini aa vyakti korinappudu athani bandhuvulanugaani nyaayavaadini gaani athani prayojanaalani chuse e vyaktinainagaani atanu sampradinche avakaasaanni poliisulu kalpinchaali.
custidy evarini chitrahinchalu pettaaraadu okavela chitrahimsalu guricheste artical 21 ullanghinchinatle
kastidi maranam kanna atiheemaina neram marokkatiledu. alanti polisu adhikaarula meeda charyalu teesukomani supreenkortu aadesaalu jaarii chesindi.
*arestu vishayamlo maargadarsakaalu*
1.arestu gaani interagation gaani chesinappudu polisu adhikaarulu tamaperu hodagala paeru gala plaetlanu(gurtimpu) dharinchali. adhi khachitamgaa gurtinchaadu veelu undaali.arestu interagation palgonna adhikaarula vivaraalu ee resistrer nandu namodu cheyali.
2.arestu chestunna adhikari arestu chesinappudu vidhigaa arestu memo tayaaru chesi daani meeda santakaalu teesukovali. ee santakam chesinavyakti aa vyakti kutumbaaniki chendina vyakti gaani, aa praantamlo gouravapradamaina vyakti ayi undaali
3.arestu gurinchi aa vyakti banduvulaku gaani, snehitulu gaani, tana yogakshemalu paatinchukoni vyaktiki gaani teliyaparachaali.
4. arestu ayina vyakti bandhuvulu snehitulu vere jilla,rashtram unnatleyithe leagal aid samstha dwara aa vyaktulaku ande vidhamugaa sambandhita polisu station samacharam ivvali.
5.arestugaani,nirbandhamgaanii chesina ventane aa vishayaanni tama bandhuvulaku snehitulaku teliyajekune hakku poliisulu arestu ayina vyaktiki kalpinchaali.
6.arestu samaachaaraanni evariki teliyajesaro aa vivaraalu e policestation ki e adhikaariki teliyajesaro aa vivaraalu aa vyaktini ekkada nirbandhinchaaro akkada unna dirilo e polisu stationlo e adhikari paridhilo unnado namodu cheyali.
7.arestu ayina vyaktini tappakunda saareeraka pareekshalu chehinchaali. athani sareeram meeda unna gayalanu namodu cheyali memo tayaaru chesi santakaalu chuupimchaali. oka kaapeeni arestu ayina vyaktiki ivvali.
8.detention loki 48 gantalalopu vaidyapareekshalu pondaali.
9.magistrate ki samacharam ivvali anni memolu anni daakyumentlanu meeda samachara nimitam magistrate pampali.
10 nyaayavaadi samakshamlo interagation cheyalani arestu ayinavyakti korithe alaane cheyali.
11. prati jillaalooni prati rashtramlo unna polisu control roomulaku arestu ayina vivaraalu nirbandhinchi sthalaanni/pradesaanni spashtamgaa notisulu bortulo unchaali.
pai maargadarsakaalu prati polisu adhikari paatinchi tiiraali paatinchakunte saakhaaparamaina charyalu teesukovali sambandhita hycortu dhikkara neram kinda charyalu teesukovaalani supreenkortu spashtam chesindi.
*maanavahakkula paridhi*
banisa samaajamlo maanavahakkula samasya kevalam jeevinche hakkuku sambandinchina vishayam ee banisa sankellu tegithe chaalu ani baanisalu bhavistunnaru. bouthikadaadulu chitrahimsalu goddu chaakiri vamsapaaramparyamgaa baanisatvam baanisatvampai poraataalu tirugubaatlu, pratigatanalu bhuuswaamyavyavasthalo vyavasaaya kooleelu poraataalu maanavahakkula ullanghana kinda vastaayi.
inko vidhamgaa cheppalante raajyaamga dwara sankraminchina hakkulu sahajamgaa vachina hakkulaku bhangam vaatillevidhamugaa cheyadame maanavahakkulu ullanghanagaa pariganinchavacchu.
*pettubadidaarii vidhaanam vachesariki puurtigaa maaripotundi.*
jeevinche hakku kakunda aneka hakkulu maanavahakkula paridhiloki vastaayi . samanatvapu hakku, samaana avakaasaala hakku, dopidi nundi rakshanaponde hakku vidya,udyogaallo samanahakku modalainavi kuudaa maanavahakkula kinda pariganistaaru. kulam, matham,lingam,praantam, praatipadikana visakshata chuuparaadu. alpasankhyaaka, minarty tegalu, jaatulaku chendina saamskruti saampradaayaalu bhasha paramainavi kuudaa maanavahakkula kinda pariganistaaru. baalalu, mahilalu,vikalaangulu hakkulu kuudaa maanavahakkula kindaku vastaaru.
*aardhika dopidi kuudaa mana hakkula ullanghana pariganistaaru.*
manadesamlo paarlamentu chetha aamodinchina hakkulu manavaahakkulugaa pariganistaamu. jeevinche hakku, samanatvapu hakku, swechha modalainavie
*maanavahakkula vargeekarana*
1) swechhagaa jeevinchekku.
2) bhavaprakatana hakku.
3) vidyahakku.
4) tanaku ishtamaina vrutti vyaparam chesukone hakku. 5)aarogyavantamaina aahaara teesukone hakku. 6)swachchamaina gaali,neeru ponde hakku paryaavarana hakku. 7)vayovruddhulu hakkulu.
8)mahila hakkulu.
9)baalala hakkuli..
10) khaideela hakkuli..
11) saranaardhula hakkulu. 12)saareeraka,manasikavaikalyam gala vyaktula hakkulu.. 13) pourasatvam laeni vyaktula hakkulu
14)rajakeeya paramaina hakkulu
15)alpasankhyaaka tegala,jaatula, bhasha matala hakkulu. 16) saamaajika paramaina hakkulu.
17) saamskrutika paramaina hakkulu.
18) vivakshata nunchi rakshana ponde hakku.
19) vividha rakaalaina dopidi anachiveta nunchi rakshana ponde hakku.
20) medosampatti hakkulu.
21) trade marka copperites hakku.
22)swechha sancharinche hakku.
ee madhyakaalamlo swalinga samparkam swechchayuta shrugaram, vaivahikabandam lekunda skhajeevanam cheyuta,laingika swechha taditara hakkulu kuudaa maanavahakkula kinda vastaayani supreenkortu charitraatmaka teerpu ichinadi.
*manavaahakkulu ullanghana jarigithe kendrarashtra kamishanlu ela darakhastu chesukovali*
mee hakkulu bhangam vaatillithe modata mee sameepamloni polisu station nandu piryaadu chesukovali. vaaru paatinchukokapothe jilla superintendent af polisuku darakhastu chesukovali. vaari dwara nyaayam jaragakapothe maanavahakkula kamishan ku leter vraasi meeru polisuvaariki ichukunna arjeelu jataparachi manavaahakkulu kamishan postu dwara gaani leka swayamgaa gaani piryaadu chesukonavachhu. vaaru superintendent af polisu dwara repostu teppinchukoni maanavahakkula jarigindani niroopitam ayithe vaari meeda kesu namodu chesi jarimana vidistundi.