మహాభారతం - వికీపీడియా
(మహాభారత నుండి దారిమార్పు చెందింది)
ఇది మహాభారత గాథను గురించిన వ్యాసం. తెలుగులో కవిత్రయం వ్రాసిన గ్రంధాన్ని గురించిన వ్యాసాన్ని శ్రీ మదాంధ్ర మహాభారతం వద్ద చూడవచ్చు. భారతము అయోమయ నివృత్తి పేజీ కూడా చూడండి
వ్యాసుడు చెప్పగా వినాయకుడు మహాభారతాన్ని వ్రాశాడని పురాణ కథనం
మహాభారతం హిందువులకు పంచమ వేదముగా పరిగణించబడే భారత ఇతిహాసము. సాహిత్య చరిత్ర (History of Epic Literature) పక్రారం మహాభారత కావ్యము వేద కాలం తర్వాత, అనగా సుమారు 4000 సామాన్య శకానికి పూర్వం. లో దేవనాగరి భాష అనబడిన సంస్కృతం భాషలో రచించబడినది [1][2][3][4][5][6] మహాభారత మహాకావ్యాన్ని వేదవ్యాసుడు చెప్పగా గణపతి రచించాడని హిందువుల నమ్మకం. 18 పర్వములతో, లక్ష శ్లోకములతో (74,000 పద్యములతో లేక సుమారు 18 లక్షల పదములతో) ప్రపంచము లోని అతి పెద్ద పద్య కావ్యములలో ఒకటిగా అలరారుచున్నది. ఈ మహా కావ్యాన్ని 14వ శతాబ్దంలో కవిత్రయముగా పేరు పొందిన నన్నయ, తిక్కన, ఎర్రన (ఎఱ్ఱాప్రగడ) లు తెలుగు లోకి అనువదించారు.
1 గ్రంధరచనా చరిత్ర, నిర్మాణం
1.1 చేర్పులు
1.2 చారిత్రక ఆధారాలు
1.3 18 పర్వాలూ పుస్తకాలు
2 కావ్య ప్రశస్తి
3 మహాభారతంలోని విభాగాలు
3.1 మహాభారతం ప్రత్యేకతలు
4 అక్షౌహిణి
4.1 వివిధ ప్రమాణాలు
4.2 మరిన్ని ప్రమాణాలు
4.3 మూలాలు
4.4 చారిత్రక పరిశీలనలు
4.5 తెలుగు సినిమాలలో భారతగాథ
4.6 మహాభారతంలోని 18 విభాగాల విడియో ప్రసంగాలు
4.7 "మహాభారతం" లోమంచి కథలు ( వ్యాసాలు)
4.8 బయటి లింకులు
4.9 బయటి లింకులు
గ్రంధరచనా చరిత్ర, నిర్మాణం[మార్చు]
వ్యాసుడు పఠిస్తుండగా గణేశుడు మహాభారతం లిఖించుట
ఇతిహాసం సాంప్రదాయకంగా వ్యాసుడు అనే ఋషికి ఆపాదించబడింది. ఆయన ఇతిహాసంలో ప్రధాన పాత్ర కూడా వహించాడు. వ్యాసుడు దీనిని ఇతిహాసం (చరిత్ర) గా అభివర్ణించాడు. ఆయన గురువులందరిని గురించి వేద కాలంలోని వారి విద్యార్థులను గుర్తించే గురు-శిష్య పరంపరను గురించి కూడా వివరించాడు.మహాభారతం మొదటి విభాగం వ్యాసుడి పఠిస్తుండగా గణపతి (శివ పార్వతుల కుమారుడు) గ్రంధాన్ని లిఖించాడని పేర్కొనబడింది.
ఇతిహాసం కథను కథా నిర్మాణంలో ఉపయోగిస్తుంది. లేకపోతే దీనిని ఫ్రేమెటెల్సు అని పిలుస్తారు. ఇది అనేక భారతీయ మత మతేతర రచనలలో ప్రసిద్ది చెందింది. ఇది మొదట తక్షశిల వద్ద వ్యాసమహర్షి శిష్యుడు వైశంపాయన అనే ఋషి,[7][8] పాండవవంశస్థుడు అర్జునుడి మనవడు అయిన జనమేజయ రాజుకు వినిపించాడు. ఈ కథను చాలా సంవత్సరాల తరువాత సౌనకుడు అనే సౌతి అనే పురాణ కథకుడు తిరిగి వినిపించాడు. నైమిశారణ్యం అనే అడవిలో సౌనక కులపతి ఋషులకు తెలియజేసాడు.
సౌతి మహాభారతం శ్లోకాలను పఠించడం
ఈ వచనాన్ని 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో పాశ్చాత్య ఇండోలాజిస్టులు నిర్మాణాత్మకంగా, అస్తవ్యస్తంగా అభివర్ణించారు. అసలు కవిత ఒకప్పుడు అపారమైన "విషాద శక్తిని" కలిగి ఉండాలని హెర్మను ఓల్డెనుబర్గు భావించాడు. కాని పూర్తి వచనాన్ని "భయంకరమైన గందరగోళం" అని కొట్టిపారేశాడు. "అసమాన మూలం భాగాలను క్రమం లేని మొత్తంగా ముద్ద చేయగలిగారు.[9] మోర్టిజు వింటర్నిట్జి (గస్చిచ్తె డరు ఇండిస్చెను లిటరాటురు 1909) ఇది " కవిత్వరహిత థియాలజిస్టులు - క్లంసీ స్క్రైబ్సు విడివిడిగా క్రమరహితంగా ఉన్న మూల భాగాలను ఒకేకథగా కూర్చాడని పేర్కొన్నాడు.[10]
చేర్పులు[మార్చు]
మహాభారతంపై పరిశోధన వచనంలోని పొరలను గుర్తించడానికి, డేటింగు చేయడానికి అపారమైన ప్రయత్నం చేయబడింది. ప్రస్తుత మహాభారతంలోని కొన్ని అంశాలను వేద కాలానికి చెందినవిగా గుర్తించవచ్చు.[11] మహాభారతం నేపథ్యం ఇతిహాసం మూలం " ప్రారంభ వేద కాలం తరువాత", "మొదటి భారతీయ 'సామ్రాజ్యం' క్రీ.పూ. 3 వ శతాబ్దం ఇది క్రీ.పూ. "8 లేదా 9 వ శతాబ్దం నుండి చాలా దూరం తొలగించబడని తేదీ." గా ఉండే [12][13] అవకాశం ఉంది. మహాభారతం రథసారధులు మౌఖికంగా ప్తచారం చేయబడిన కథగా ప్రారంభమైంది.[14] "అక్షర-పరిపూర్ణతను సంరక్షించాల్సిన వేదాల మాదిరిగా కాకుండా ఇతిహాసం ఒక ప్రసిద్ధ రచన. దీని పఠనం అనివార్యంగా భాష, శైలిలో మార్పులకు అనుగుణంగా ఉంటుంది"[13] కాబట్టి దీని ప్రారంభ 'మనుగడ' భాగాలు ప్రభావవంతమైన పురాణానికి మనకు ఉన్న 'బాహ్య' ప్రపంచవ్యవహారాల కంటే పాతది కాదని విశ్వసిస్తున్నారు.[12][13] ప్రారంభ గుప్తులకాలం నాటికి (క్రీ.శ 4 వ శతాబ్దం) సంస్కృత రూపం "తుది రూపం" కు చేరుకుందని అంచనా.[13] మహాభారతం మొదటి గొప్ప విమర్శనాత్మక ఎడిషను సంపాదకుడు విష్ణు సూక్తంకరు ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: "ఒక ద్రవ వచనాన్ని అక్షరాలా అసలు ఆకారంలో ఒక ఆర్కిటైపు, స్టెమా కోడికం ఆధారంగా పునర్నిర్మించడం గురించి ఆలోచించడం పనికిరానిది. అప్పుడు ఏమి సాధ్యమవుతుంది? మనది ఏమిటి? అందుబాటులో ఉన్న వ్రాతప్రతుల అంశం ఆధారంగా చేరుకోగలిగే టెక్స్టు పురాతన రూపాన్ని పునర్నిర్మించడం మాత్రమే లక్ష్యం. "[15] ఆ వ్రాతప్రతుల సాక్ష్యం కొంతవరకు ఆలస్యం అయ్యింది. దాని భౌతిక కూర్పు, భారతదేశ వాతావరణం ఆధారంగా కానీ అది చాలా విస్తృతమైనది.
మహాభారతం (1.1.61) 24,000 శ్లోకాల ప్రధాన భాగాన్ని వేరు చేస్తుంది: భారత సరైనది. అదనపు ద్వితీయ విషయాలకు విరుద్ధంగా అవాల్యాన గ్యాయసత్ర (3.4.4) ఇదే విధమైన వ్యత్యాసాన్ని కలిగిస్తుంది. రచన కనీసం మూడు పునరావృత్తులు సాధారణంగా గుర్తించబడతాయి: 8,800 శ్లోకాలతో జయ (విక్టరీ) వ్యాసవిరచితం, వైశంపాయనుడు పఠించిన భారతంలో 24,000 శ్లోకాలు, చివరికి ఉగ్రశ్రవ సూతుడు పఠించిన మహాభారతం 100,000 పద్యాలు.[16][17] అయినప్పటికీ జాను బ్రోకింగ్టను వంటి కొంతమంది పండితులు, జయ, భారతం ఒకే కథనాన్ని సూచిస్తుందని వాదించారు. ఆదిపర్వం (1.1.81) లోని ఒక పద్యం పొరపాటుగా జయ సిద్ధాంతాన్ని 8,800 శ్లోకాలతో పేర్కొన్నారు.[18]ఈ మహాఇతిహాస గ్రంధం విస్తరించిన రూపంలో 18 పర్వాలు ఉన్నాయి.[19] 12 సంఖ్యలను నొక్కిచెప్పే అధికారిక సూత్రాల తరువాత ఈ పెద్ద రచన పునర్నిర్మాణం జరిగింది. "స్పిట్జరు" వ్రాతప్రతులలో అనుశాసన-పర్వం విరాట పర్వాలు లేకపోవడం వల్ల తాజా భాగాల కలయిక తేదీని సూచిస్తుంది. [20] మనుగడలో ఉన్న పురాతన సంస్కృత రచన కుషాను కాలం (క్రీ.పూ. 200) నాటిది.[21]
మహాభారతంలోని ఒక పాత్ర చెప్పినదాని ప్రకారం. 1.1.50, ఇతిహాసం మూడు వెర్షన్లు ఉన్నాయి. ఇవి వరుసగా మను (1.1.27), అస్తికా (1.3, ఉప పర్వ 5) లేదా వాసు (1.57) తో మొదలయ్యాయి. ఈ సంస్కరణలలో ఒకటి మరొక 'ఫ్రేం' సెట్టింగుల కలయికకు అనుగుణంగా ఉంటాయి. వాసు వెర్షను ఫ్రేం సెట్టింగులను వదిలివేసి, వ్యాసుడు పుట్టినకాలంతో ప్రారంభమవుతుంది. ఆస్తిక వెర్షను బ్రాహ్మణ సాహిత్యం సర్పయాగం అంశాలను జోడించి మహాభారతం అనే పేరును పరిచయం చేస్తుంది. వ్యాసుడిని రచన రచయితగా గుర్తిస్తుంది. ఈ చేర్పుల రచయితలు బహుశా పెకారాట్రిను పండితులు, వారు ఒబెర్లీసు (1998) అభిప్రాయం ఆధారంగా దాని చివరి పునర్నిర్మాణం వరకు రచన మీద నియంత్రణను కలిగి ఉంటారు. భీష్మ-పర్వంలో హునా గురించి ప్రస్తావించినప్పటికీ, ఈ పర్వం 4 వ శతాబ్దంలో సవరించబడిందని సూచిస్తుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం].
జనమేజయ సర్పయాగం
ఆడి-పర్వంలో జనమేజయ సర్పయాగం (సర్పసత్ర) ప్రస్తావన ఉంది. దాని ప్రేరణను వివరిస్తుంది. ఈ యాగం ఉనికిలో ఉన్న అన్ని సర్పాలను ఎందుకు నాశనం చేయాలని ఉద్దేశించిందో వివరిస్తుంది. ఇది ఉన్నప్పటికీ ఇప్పటికీ పాములు ఎందుకు ఉన్నాయి. ఈ సర్పయాగం అంశం మహాభారతం సంస్కరణకు "నేపథ్య ఆకర్షణ" (మింకోవ్స్కి 1991)గా జోడించబడిన స్వతంత్ర కథగా పరిగణించబడుతుంది. వేద (బ్రాహ్మణ్యం) సాహిత్యానికి ప్రత్యేకించి దగ్గరి సంబంధం ఉందని భావించారు. పాకవిమ్య బ్రాహ్మణ్యం (25.15.3 వద్ద) ఒక సర్పయాగం! అధికారిక పూజారులను వివరిస్తాడు. వీరిలో ధతరాత్ర, జనమేజయ పేర్లు, మహాభారత సర్పయాగంలోని రెండు ప్రధాన పాత్రలు. అలాగే మహాభాలో ఒక పాము పేరు తక్షకుడు.[22]
సుపర్ణోఖ్యానం కవిత్వం తొలి ఆనవాళ్ళలో" ఒకటిగా పరిగణించబడే పద్యం, విస్తరించిన గరుడపురాణానికి ఇది పూర్వగామి, ఇది మహాభారతం ఆదిపర్వంలో, ఆస్థికపర్వంలో చేర్చబడింది.[23][24]
చారిత్రక ఆధారాలు[మార్చు]
మహాభారతం దాని ప్రధాన భారత గురించి మొట్టమొదటి ప్రస్తావనలు పిణిని అష్టాధ్యాయి సూత్రం (సూత్రం 6.2.38) (క్రీ.పూ. 4 వ శతాబ్దం)అశ్వలయన గ్రిహ్యాసూత్రా (3.4.4)ఉన్నాయి. దీని అర్థం భారతం అని పిలువబడే ప్రధాన 24,000 శ్లోకాలు, అలాగే విస్తరించిన మహాభారతం ప్రారంభ వెర్షను, క్రీస్తుపూర్వం 4 వ శతాబ్దం నాటికి కూర్చబడ్డాయి. గ్రీకు రచయిత డియో క్రిసోస్టోం (మ .40 - సి. 120 CE) ఇచ్చిన నివేదిక హోమరు కవిత్వం భారతదేశంలో కూడా పాడటం గురించి వివరించింది.[25] ఇలియడు సంస్కృతంలోకి అనువదించబడిందని సూచిస్తుంది. అయినప్పటికీ భారతీయ అధ్యయనకారులు సాధారణంగా ఈ తేదీలో ఒక మహాభారతం ఉనికికి సాక్ష్యంగా తీసుకున్నారు. దీని ఎపిసోడ్లు డియో లేదా అతని మూలాలు ఇలియడు కథగా గుర్తించాయి.[26]
మహాభారతంలోని అనేక కథలు శాస్త్రీయ సంస్కృత సాహిత్యంలో వారి స్వంత ప్రత్యేక గుర్తింపులను పొందాయి. ఉదాహరణకు గుప్తరాజవంశం యుగంలో నివసించినట్లు భావిస్తున్న ప్రఖ్యాత సంస్కృత కవి కాళిదాసు (క్రీ.పూ. 400) అభిఙానశాకుంతలం, మహాభారతానికి పూర్వగామి అయిన కథ ఆధారంగా రూపొందించబడింది. కాళిదాసుకు ముందు నివసించినట్లు భావిస్తున్న భాసా రాసిన సంస్కృత నాటకం ఊరుభాగా, భీముడి తొడలను చీల్చడం ద్వారా దుర్యోధనుడిని హతమార్చడం మీద ఆధారపడింది.[ఉల్లేఖన అవసరం]
ఖోహు (సత్నా జిల్లా, మధ్యప్రదేశు) నుండి వచ్చిన మహారాజా శర్వనాథ (క్రీ.శ 533–534) రాగి పలక శాసనం మహాభారతాన్ని "100,000 పద్యాల సమాహారం" (శత- సహస్రి సహ్హిత)గా అభివర్ణిస్తుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం]
18 పర్వాలూ పుస్తకాలు[మార్చు]
18 పర్వాల విభాగాలు దిగువన ఇవ్వబడ్డాయి:
ఉప- పర్వాలు
1 ఆది పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది బిగినింగు) 1–19 తక్షశిలలో (ఆధునిక తక్షశిల (పాకిస్థాను)) జనమేజయుడు నిర్వహించిన సర్పయాగం తరువాత వైశంపాయనుడు భారతం వినిపించిన తరువాత నైమిశారణ్యంలో ౠషులందరూ వినుచుడగా సూతుడు భారతకథను ప్రసంగించాడు. కురు వంశానికి మూలమైన భరత, భృగువంశాల వంశవృక్షాలు వివరించబడ్డాయి(ఆది అంటే మొదటి).
2 సభా పర్వము (ది బూక్ ఆఫ్ ది అసెంబ్లీ హాల్) 20–28 దానవుడైన మయుడు ఇంద్రప్రస్థ వద్ద రాజభవనం, సభామండపం నిర్మించాడు. యుధిష్టరుడి సభలో జీవితం, రాజసూయ యాగం. మాయాజూదం ద్రౌపది వస్త్రాపహరణం, పాండవుల వనవాసం ఇందులో వర్ణించబడింది.
3 వన పర్వం లేదా అరణ్యపర్వం అని కూడా పిలువబడుతుంది.(ది బూక్ ఆఫ్ ఫారెస్టు) 29–44 12 సంవత్సరాల పాండవుల అరణ్యవాసం. (అరణ్య)
4 విరాట పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ విరాట) 45–48 విరాటరాజు సభలో పాండవులు ఒక సంవత్సరకాలం గడుపిని వివరం వర్ణించబడింది.
5 ఉద్యోగ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ఎఫోర్టు) 49–59 పాండవులు, కౌరవుల మద్య నిర్వహించబడిన విఫలమైన సంధిప్రయత్నాలు, యుద్ధానికి సన్నద్ధం జరగడం. (ఉద్యోగఅంటే పనిచేయడం).
6 భీష్మ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ భీష్మ) 60–64 భీష్ముడు కౌరవుల పక్షం సైన్యాధ్యక్షుడుగా యుద్ధం మొదటి భాగం. భీష్ముడు అంపశయ్య మీద పడిపోవడం, (ఇందులో గీతోపదేశం 25-42 అధ్యాయాలలో) వర్ణించబడింది.[27][28]
7 ద్రోణ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ద్రోణ) 65–72 ద్రోణుడి సారధ్యంలో కొనసాగిన యుద్ధం. " బుక్ ఆఫ్ వార్ " పుస్తకంలో ఇది ప్రధానమైనది. ఈ పుస్తకం చివరిలో ఇరుపక్షాలలో మహావీరులలో అనేకులు యుద్ధం కారణంగా మరణించారు.
8 కర్ణ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ కర్ణ) 73 కౌరవపక్షంలో కర్ణుడి సారధ్యంలో కొనసాగిన యుద్ధం.
9 శల్య పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ శల్య) 74–77 కౌరవపక్షంలో శల్యుని సారధ్యంలో కొనసాగి ముగిసిన యుద్ధం చివరి రోజు. ఇందులో సరస్వతీ నదీతీరంలో బలరాముడి యాత్ర, భీముడు, దుర్యోధనుల మద్య యుద్ధం, భీముడు దుర్యోధనుడి తొడలు విరచుట.
10 సౌప్తిక పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ స్లీపింగు వారియర్లు) 78–80 అశ్వమేధ పర్వము కృపాచార్యుడు, కృతవర్మ మిగిలిన పాండవుల సైన్యాలను నిద్రపోతున్న సమయంలో వధించడం. కౌరవుల వైపు 3, పాండవుల వైపు 7 మంది మిగిలి ఉన్నారు.
11 స్త్రీ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ వుమను) 81–85 గాంధారి, కౌరవ స్త్రీలు, పాండవులు యుద్ధంలో మరణించిన వారిని గురించి ధుఃఖించుట. గాంధారి శ్రీకృష్ణుడిని శపించుట.
12 శాంతి పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ పీసు) 86–88 చక్రవర్తిగా యుధిష్ఠరుడి పట్టాభిషేకం. భీష్ముడి నుండి ధర్మరాజాదులు ఉపదేశాలు గ్రహించుట. ఆర్ధిక, రాజకీయాల గురించి అనేక విషయాలు చర్చించబడిన ఈ పుస్తకం మహాభారతంలో సుదీర్ఘమైనది. ఈ పుస్తకంలో తరువాత చొరబాట్లు అధికంగా జరిగాయని " కిసారి మోహను గంగూలి " అభిప్రాయపడ్డాడు.
13 అనుశాసనిక పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది ఇంస్ట్రక్షంసు) 89–90 భీష్ముడు చెప్పిన ది ఫైనల్ ఇంస్ట్రక్షంసు (అనుశాసన).
14 అశ్వమేధ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది అస్వమేధయాగ)[29] 91–92 యుధిష్టరుడు నిర్వహించిన అశ్వమేధయాగం. అర్జునుడి విజయయాత్ర. అర్జునుడికి శ్రీకృష్ణుడు అనుగీత బోధించుట.
15 ఆశ్రమవాస పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది హర్మిటేజి) 93–95 దృతరాష్ట్రుడు, గాంధారి, కుంతి అంతిమయాత్ర. (సజీవంగా కార్చిచ్చులో పడి కాలిపోయి మరణించారు). విదురుడు యోగిగా శరీరయాత్ర ముగించి ధర్మరాజులో ప్రాణాలను విలీనం చేయుట. తమతో ఉన్న సంజయుడిని హిమాలయాలకు పోయి ప్రాణాలను రక్షించుకొమ్మని ఆఙాపించుట.
16 మౌసల పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది క్లబ్సు) 96 గాంధారి శాపఫలితంగా యాదవులు అంతర్యుద్ధం చేసుకుని మౌసలం (ముసలం) కారణంగా మరణించుట.
17 మహాప్రస్థానిక పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది గ్రేటు జర్నీ) 97 యుధిష్టరుడు తన సోదరులు, భార్య ద్రౌపదితో సుదీర్ఘమైన అంతిమయాత్రతో జీవనయాత్ర ముగించుట. ఇందులో యుధిష్టరుడు మినహా అందరూ శరీరాలు చాలించగా, యుధిష్టరుడు సశరీరుడుగా స్వర్గలోకం చేరుకుంటాడు.
18 స్వర్గారోహణ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది అక్సెంటు హెవెను) 98 యుధిష్టరుడు చివరి పరీక్ష తరువాత స్వర్గంలో ఆధ్యాత్మిక ప్రంపంచంలో ప్రవేశించుట.
khila హరివంశ పర్వము (ది బుక్ ఆఫ్ ది జెనాలజీ ఆఫ్ హరివంశం) 99–100 18 పర్వాలలో చెప్పబడని శ్రీకృష్ణుడి గురించి వివరించుట.
కావ్య ప్రశస్తి[మార్చు]
"యదిహాస్తి తదన్యత్ర యన్నేహాస్తి న తత్క్వచిత్" - "ఇందులో ఏది ఉందో అదే ఎక్కడైనా ఉంది. ఇందులో లేనిది మరెక్కడా లేదు" అని ప్రశస్తి పొందింది. హిందువులకు ఎంతో పవిత్ర గ్రంథాలైన భగవద్గీత, విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము కూడా మహాభారతంలోని భాగాలే. దీనిని బట్టి ఈ కావ్య విశిష్టతను అంచనా వేయవచ్చును.
ఈ కావ్యవైభవాన్ని నన్నయ:
" దీనిని ధర్మ తత్త్వజ్ఞులు ధర్మశాస్త్రమనీ, ఆధ్యాత్మవిదులు వేదాంతమనీ, నీతి విచక్షణులు నీతి శాస్త్రమనీ, కవులు మహాకావ్యమనీ అంటారు. లాక్షణికులు సర్వ లక్షణ సంగ్రహమనీ, ఐతిహాసికులు ఇతిహాసమనీ, పౌరాణికులు బహుపురాణ సముచ్ఛయమనీ కొనియాడుతారు. వివిధ తత్త్వవేది, విష్ణు సన్నిభుడు అయిన వేదవ్యాసుడు దీనిని విశ్వజనీనమయ్యేలా సృజించాడు. "
మహాభారత గాథను వ్యాసుడు ప్రప్రథమంగా తన శిష్యుడైన వైశంపాయనుడి చేత సర్పయాగం చేయించేటపుడు జనమేజయ మహారాజుకి చెప్పించగా, అదే కావ్యాన్ని తరువాత నైమిశారణ్యంలో శౌనక మహర్షి సత్రయాగము చేయుచున్నప్పుడు సూతమహర్షి అక్కడకు వచ్చిన ఋషులకు చెప్పాడు.
మహాభారతాన్నిచెరకుగడతో పోల్చారు. పర్వము అంటే చెరకు కణుపు. 18 కణుపులు (పర్వములు) కలిగిన పెద్ద చెరకుగడ, మహాభారతం. చెరకును నములుతున్న కొద్దీ రసం నోటిలోకి వచ్చి, నోరు తీపి ఎక్కుతుంది. అలాగే భారతాన్ని చదివిన కొద్దీ జ్ఞానం పెరుగుతుంది.
మహాభారతంలోని విభాగాలు[మార్చు]
మహాభారతంలో 18 పర్వములు, వాటిలో జరిగే కథాక్రమం ఇది:
ఆది పర్వము: 1-19 ఉపపర్వాలు - పీఠిక, కురువంశం కథ, రాకుమారుల జననం, విద్యాభ్యాసం.
సభా పర్వము: 20-28 ఉపపర్వాలు - కురుసభా రంగం, మయసభ, పాచికల ఆట, పాండవుల ఓటమి, రాజ్యభ్రష్టత.
వన పర్వము (లేక) అరణ్య పర్వము: 29-44 ఉపపర్వాలు - అరణ్యంలో పాండవుల 12 సంవత్సరాల జీవనం.
విరాట పర్వము: 45-48 ఉపపర్వాలు - విరాటరాజు కొలువులో ఒక సంవత్సరం పాండవుల అజ్ఞాతవాసం.
ఉద్యోగ పర్వము: 49-59 ఉపపర్వాలు - కౌరవ పాండవ సంగ్రామానికి సన్నాహాలు.
భీష్మ పర్వము: 60-64 ఉపపర్వాలు - భీష్ముని నాయకత్వంలో సాగిన యుద్ధం.
ద్రోణ పర్వము 65-72 ఉపపర్వాలు - ద్రోణుని నాయకత్వంలో సాగిన యుద్ధం.
కర్ణ పర్వము: 73 వ ఉపపర్వము - కర్ణుని నాయకత్వంలో సాగిన యుద్ధం.
శల్య పర్వము: 74-77 ఉపపర్వాలు - శల్యుడు సారథిగా సాగిన యుద్ధం.
సౌప్తిక పర్వము: 78-80 ఉపపర్వాలు - నిదురిస్తున్న ఉపపాండవులను అశ్వత్థామ వధించడం.
స్త్రీ పర్వము: 81-85 ఉపపర్వాలు - గాంధారి మొదలగు స్త్రీలు, మరణించినవారికై రోదించడం.
శాంతి పర్వము: 86-88 ఉపపర్వాలు - యుధిష్ఠిరుని రాజ్యాభిషేకం. భీష్ముని ఉపదేశాలు.
అనుశాసనిక పర్వము: 89-90 ఉపపర్వాలు - భీష్ముని చివరి ఉపదేశాలు (అనుశాసనాలు)
అశ్వమేధ పర్వము: 91-92 ఉపపర్వాలు - యుధిష్ఠిరుని అశ్వమేధ యాగం.
ఆశ్రమవాస పర్వము: 93-95 ఉపపర్వాలు - ధృతరాష్ట్రుడు, గాంధారి, కుంతి ప్రభృతులు చివరి రోజులు ఆశ్రమవాసులుగా గడపడం.
మౌసల పర్వము: 96వ ఉపపర్వం - యదువంశంలో ముసలం, అంతఃకలహాలు.
మహాప్రస్ధానిక పర్వము: 97వ ఉపపర్వం - పాండవుల స్వర్గ ప్రయాణం ఆరంభం.
స్వర్గారోహణ పర్వము:98వ ఉపపర్వం - పాండవులు స్వర్గాన్ని చేరడం.
హరివంశ పర్వము: శ్రీకృష్ణుని జీవితగాథ వీటిలో మొదటి అయిదు పర్వాలను ఆదిపంచకము అనీ, తరువాతి ఆరు పర్వాలను యుద్ధషట్కము అనీ, ఆ తరువాతి ఏడు పర్వాలను శాంతిసప్తకము అనీ అంటారు.
మహాభారతం ప్రత్యేకతలు[మార్చు]
మహాభారత రచన చేసినది పరాశర మహర్షి కుమారుడయిన వేదవ్యాసుడు (5000 B.C-3000 B.C).
మహాభారతకథను వ్యాసుడు రచన చేసిన సమయం మూడు సంవత్సరాలు .
మహాభారతకథను చెప్పడానికి స్వర్గలోకంలో నారద మహర్షిని, పితృలోకములో చెప్పడానికి దేవల మహర్షిని, గరుడ గంధర్వ లోకాలలో చెప్పడానికి శుక మహర్షిని, సర్పలోకంలో చెప్పడానికి సుమంతుడిలని, మానవలోకంలో చెప్పడానికి వైశంపాయన మహర్షిని నియమించాడు.
అంతకు పూర్వం దేవాసురయుధ్దంలా కురుక్షేత్రంలో మహాభారత యుద్ధం జరిగింది.
ఈ యుద్ధంలో భీష్ముడు 10 రోజులు, ద్రోణుడు 5 రోజులు, కర్ణుడు 2 రోజులు, శల్యుడు అర్ధరోజు సైన్యాధ్యక్షత వహించారు. మిగిలిన సగం రోజు భీముడు ధుర్యోధనుడితో యుద్ధం చేసాడు.
ఈ యుద్ధంలో పోరాడి మరణించిన వారి సంఖ్య 18 అక్షౌహిణులు. వీరిలో కౌరవ పక్షం వహించి పోరాడిన వారి సంఖ్య 11
అక్షౌహిణి[మార్చు]
భారతీయ కొలమానంలో అక్షౌహిణి ఒక కొలత. సైన్యాన్ని అక్షౌహిణిలో కొలుస్తారు. కంబ రామాయణంలో ఆ లెక్కలు ఇలా ఉన్నాయి. ఆదిపర్వం బట్టి సైన్యగణాంకాలలో పునాది నిష్పత్తి 1 రథము : 1 ఏనుగు : 3 గుర్రాలు : 5 కాలిబంట్లు.
అక్షౌహిణి
రథములు
గుఱ్ఱములు
కాలిబంట్లు
1 21,870 21,870 65,610 1,09,350
వివిధ ప్రమాణాలు[మార్చు]
ఒక రథము, ఒక ఏనుగు, మూడు గుర్రాలు, ఐదు కాలిబంట్లు కలిస్తే ఒక "పత్తి" అంటారు.
1 రథములు + 1 ఏనుగు + 3 గుర్రాలు + 5 కాలిబంట్లు
సేనాముఖము
మూడు పత్తులు ఒక సేనాముఖము అనగా సేనాముఖము = 3 X పత్తి
3 రథములు + 3 ఏనుగులు + 9 గుర్రాలు + 15 కాలిబంట్లు
గుల్మము
మూడు సేనాముఖములు ఒక గుల్మము. అనగా గుల్మము = 3 X సేనాముఖము
9 రథములు + 9 ఏనుగులు + 27 గుర్రాలు + 45 కాలిబంట్లు
గణము అనగా మూడు గుల్మములు అనగా గణము = 3 X గుల్మము
27 రథములు + 27 ఏనుగులు + 81 గుర్రాలు + 135 కాలిబంట్లు
వాహిని అనగా మూడు గణములు. అనగా గణము =3 X గణము
81 రథములు + 81 ఏనుగులు + 243 గుర్రాలు + 405 కాలిబంట్లు
పృతన
పృతన అనగా మూడు వాహినులు అనగా పృతన=3 X వాహినులు
243 రథములు + 243 ఏనుగులు + 729 గుర్రాలు + 1215 కాలిబంట్లు
చమువు
చమువు అనగా మూడు పృతనల సైన్యము. అనగా 3 Xపృతన
729 రథములు + 729 ఏనుగులు + 2187 గుర్రాలు + 3645 కాలిబంట్లు
అనీకిని
అనీకిని అనగా మూడు చమువుల సైన్యము. అనగా 3 Xచమువు.
2187 రథములు + 2187 ఏనుగులు + 6561 గుర్రాలు + 10935 కాలిబంట్లు
అక్షౌహిణి అనగా పది అనీకినుల సైన్యము అనగా 10 X అనీకిని
21870 రథములు + 21870 ఏనుగులు + 65610 గుర్రాలు + 109350 కాలిబంట్లు
ఇటువంటి అక్షౌహిణులు 18 కురుక్షేత్ర యుద్ధములో పాల్గొన్నాయి. అంటే - 3,93,660 రధములు + 3,93,660 ఏనుగులు + 11,80,980 గుర్రాలు + 19,68,300 కాలిబంట్లు
ఒక్కొక్క రథం మీద యుద్ధవీరునితో పాటు సారథి కూడా ఉంటాడు. సారథులను కూడా లెక్కలోనికి తీసుకుంటే, రథబలం 7,87,320 కి చేరుకుంటుంది. అలాగే గజబలంతో యుద్ధవీరునితో పాటు మావటిని లెక్కలోనికి తీసుకుంటే, గజ బలం 7,87,320 కి చేరుకుంటుంది.
ఎన్నింతలు
పత్తి 1 1 1 3 5 పత్తిపాలుడు
సేనాముఖము 3 3 3 9 15 సేనాముఖి
గుల్మము 3*3 9 9 27 45 నాయకుడు
గణము 33 27 27 81 135 గణనాయకుడు
వాహిని 34 81 81 243 405 వాహినిపతి
పృతన 35 243 243 729 1,215 పృతనాధిపతి
చమువు (సేనా) 36 729 729 2,187 3,645 సేనాపతి
అనీకిని 37 2,187 2,187 6,561 10,935 అనీకాధిపతి
అక్షౌహిణి 10*37 21,870 21,870 65,610 1,09,350 మహా సేనాపతి
మరిన్ని ప్రమాణాలు[మార్చు]
అక్షౌహిణి X '18' = ఏకము
ఏకము X '8' = కోటి (ఈ కోటి మన కోటి కాదు)
కోటి X '8' = శంఖము
శంఖము X '8' = కుముదము
కుముదము X '8' = పద్మము
పద్మము X '8' = నాడి
నాడి X '8' = సముద్రము
సముద్రము X '8' = వెల్లువ
అంటే 36,691,71,39,200 సైన్యాన్ని వెల్లువ అంటారు.
ఇటు వంటివి 70 వెల్లువలు సుగ్రీవుని దగ్గర ఉన్నట్లుగా కంబ రామాయణం చెపుతుంది. అంటే 366917139200 X 70 = 256842399744000 మంది వానర వీరులు సుగ్రీవుని దగ్గర వుండేవారు. వీరికి నీలుడు అధిపతి.
256842399744000 మంది బలవంతులు కలిసి త్రేతాయుగములో (1,700,000 సంవత్సరాల పూర్వం) లంకకు వారధి కట్టారన్నమాట.
అక్షౌహిణులు. పాండవ పక్షం వహించి పోరాడిన వారి సంఖ్య 7అక్షౌహిణులు.
ఈ యుద్ధం జరిగిన ప్రదేశం శమంతక పంచకం. తన తండ్రిని అధర్మంగా చంపిన క్షత్రియ వంశాల మీద పరశురాముడు 21 పర్యాయములు భూమండలం అంతా తిరిగి దండయాత్ర చేసి క్షత్రియ వధ చేసిన సమయంలో క్షత్రియ రక్తంతో ఏర్పడ్డ ఐదు తటాకాలే ఈ శమంతక పంచకం. పరశురాముడు తన తండ్రికి ఇక్కడ తర్పణం వదిలి క్షత్రియుల మీద తనకు ఉన్న పగ తీర్చుకున్నాడు.
పంచమ వేదంగా వర్ణించబడే ఈ మహాభారతాన్ని కవులు మహాకావ్యమని, లాక్షణికులు సర్వలక్షణాలు కలిగిన గ్రంధరాజమని, పౌరాణికులు అష్టాదశపురాణ సారమని, నీతిశాస్త్రపారంగతులు నీతి శాస్త్రమని, తత్వజ్ఞులు ధర్మశాస్త్రమని, ఇతిహాసకులు ఇతిహాసమని ప్రశంసించారు.
వినాయకుని ఆదేశానుసారం వేదవ్యాసుడు ఆగకుండా చెప్తుంటే వినాయకుడు తన దంతమును విరిచి ఘంటముగా చేసికొని మహాభారతకథను లిఖించాడు.
మహాభారతంలోని ఉపపర్వాలు 100. పైష్యమ, ఆస్తీకము, ఆదివంశావతారం, సంభవపర్వము, జతుగృహదాహము, హైడంబము, బకవధ, చైత్రరధము, ద్రౌపదీస్వయంవరం, వైవాహికం, విదురాగమనము, రాజ్యార్ధలాభము, అర్జునతీర్ధయాత్ర, సుభద్రాకల్యాణం, హరణహారిక, ఖాండవదహనం, మయదర్శనం,
సభాపర్వము, మంత్రపర్వము, జరాసంధవధ, దిగ్విజయము, రాజసూయము, బర్ఘ్యాభిహరణం, శిశుపాలవధ, ద్యూతము, అనుద్యూతము, అరణ్యము, కిమ్మీరవధ, కైరాతము, ఇంద్రలోకాభిగమనం, ధర్మజతీర్ధయాత్ర, జటాసురవధ, యక్షయుద్ధం, అజగరం, మార్కడేయోపాఖ్యానం, సత్యాద్రౌపదీ సంవాదం, ఘోషయాత్ర, ప్రాయోపవేశం, వ్రీహి ద్రోణాఖ్యానం, ద్రౌపదీహరణం, కుండలాహరణం, ఆరణేయం, వైరాటం, కీచకవధ, గోగ్రహణం, అభిమన్యువివాహం, ఉద్యోగం, సంజయయానం, ధృతరాష్ట్రప్రజాగరణం, సానత్సుతజాతం, యానసంధి, భగవద్యానం, సైనానిర్యాత, ఉలూకదూతాభిగమనం, సమరధ, అతిరధ సంఖ్యానము, కర్ణభీష్మవివాదం, అబోపాఖ్యానం, జంబూఖండవినిర్మాణం, భూమిపర్వము, భీష్మాభిషేకం, భగవద్గీత, భీష్మవధ, ద్రౌణాభిషేకం, సంశప్తకవధ, అభిమన్యువధ, ప్రతిజ్ఞాపర్వం, జయద్రధ వధ, ఘటోత్కచ వధ, ద్రోణవధ, నారాయణాస్రప్రయోగం, కర్ణపర్వం, శల్యపర్వం, హ్రదప్రవేశం, గదాయుద్ధం, సారసత్వం, సౌప్తిక పర్వం, వైషీకం, జలప్రదానం, స్త్రీపర్వం, శ్రాద్ధపర్వం, రాజ్యాభిషేకం, చార్వాక నిగ్రహం, గృహప్రనిభాగం, శాంతిపర్వం, రాజధర్మానుకీర్తనం, ఆపద్ధర్మం, మోక్షధర్మం, ఆనుశాసనికం, భీష్మస్వర్గారోహణం, అశ్వమేధం, అనుగీత, ఆశ్రమవాసం, పుత్రసందర్శనం, నారదాగమనం, మౌసలం, మహాప్రస్థానం, హరివంశం, భనిష్యత్పర్వం.
చారిత్రక పరిశీలనలు[మార్చు]
కథల్లోను, కావ్యాల్లోను నిజమైన ప్రదేశాల పేర్లను పేర్కొనడం ఎక్కువమంది రచయితల్లో కనిపించే లక్షణం. రచయిత చనిపోయిన లక్షల సంవత్సరాల తర్వాత త్రవ్వకాల్లో బయల్పడిన ఆ రచయిత వ్రాతల ప్రకారం పరిశొధిస్తే ఆ ప్రదేశాలు అలాగే ఉంటాయి కనుక ఎవరైనా ఆ వ్రాతలు చదివినప్పుడు అందులోని కథ నిజంగా జరిగినట్లు అనిపిస్తుందని ఒక అభిప్రాయం ఉంది.[ఉల్లేఖన అవసరం] క్రీస్తు పూర్వం 2000 సంవత్సరాల వరకూ ఆర్యుల భాష అయిన సంస్కృత భాష భారతదేశంలో లేదని, మహాభారత కావ్యం వేద కాలం తర్వాత, అనగా సుమారు క్రీస్తు పూర్వం 800 - క్రీస్తు పూర్వం 500 సంవత్సరాల మధ్య ఆర్యుల తెగకు చెందిన వేదవ్యాసుడు అను కవి రచించిన కావ్యము అని, మహా భారతములోని సన్నివేశాలు కల్పితాలు అని, హిందువులకు తమ మతముపై యున్న గట్టి విశ్వాసాలే కల్పిత కావ్యాన్ని చరిత్రగా చేశాయని పరిశోధకుల భావన. గుజరాత్ రాష్ట్రంలో ఇటీవల ద్వారకా నగరం వద్ద అరేబియన్ సముద్ర తీర గర్భంలో బయల్పడిన ఓడ రేవు క్రీస్తుపూర్వం 3000 సంవత్సారాలనాటిదని, అది సింధూ (హరప్పా) నాగరికతకు చెందినది అని, ఆ కాలంలో భాషకు లిపి లేదని పరిశోధనలు తెలుపుతున్నాయి [30][31]
తెలుగు సినిమాలలో భారతగాథ[మార్చు]
మహాభారత కథ ఇతివృత్తంగా ఎన్నో తెలుగు సినిమాలు వెలువడ్డాయి. పౌరాణిక ఇతివృత్తాలను తెరకెక్కించడంలో తెలుగువారికున్న నైపుణ్యం కారణంగా వాటిలో చాలా సినిమాలు చిరస్థాయిగా జనాదరణ పొందాయి. వాటిలో కొన్ని:
మాయాబజార్ (కల్పిత కథ)
శ్రీకృష్ణ పాండవీయం
దానవీరశూరకర్ణ
మహాభారతంలోని 18 విభాగాల విడియో ప్రసంగాలు[మార్చు]
ఆది పర్వము Videos
సభా పర్వము Videos
వన పర్వము Videos
విరాట పర్వము Videos
ఉద్యోగ పర్వము Videos
భీష్మ పర్వము Videos
ద్రోణ పర్వము Videos
కర్ణ పర్వము Videos
శల్య పర్వము Videos
సౌప్తిక పర్వము Videos
స్త్రీ పర్వము Videos
శాంతి పర్వము Videos
అశ్వమేధ పర్వము Videos
ఆశ్రమవాస పర్వము, మౌసల పర్వము Videos
మహాప్రస్థానిక పర్వము, స్వర్గారోహణ పర్వము Videos
"మహాభారతం" లోమంచి కథలు ( వ్యాసాలు)[మార్చు]
"మహాభారతం" లోమంచి కథలు ( వ్యాసాలు) Videos
వ్యాస మహాభారతము
మహాభారతంలోని 18 విభాగాలు
శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతం -18 పర్వాల PDF దిగుమతి - ఆన్ లైన్ పఠనము
మహాభారతము లోని నీతికథలు
ఆన్‌లైన్ మహాభారత గ్రంథం
అనువాదం, కథలు, నీతులు
https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_Hindu_texts
http://www.slideshare.net/jctamilselvan/values-of-mahabharata
http://www.ece.lsu.edu/kak/MahabharataII.pdf
మహాభారతం పురాతన గ్రంథం
https://books.google.co.in/books?id=gFHV6nc6l3EC&pg=PA1462&lpg=PA1462&dq=mahabharata,+4th+century&source=bl&ots=tWujyJjrHA&sig=7kXTWoCRaK7C7NRCNov6bVCxP4s&hl=en&sa=X&ei=j2XtVO7XENjU8gWchID4Cw&ved=0CDcQ6AEwBA#v=onepage&q=mahabharata%2C%204th%20century&f=false
[2] (transliterated) at అనువాదం
[3] అనువాదం Internet Sacred Text Archive
కిసారి మోహన్ గంగూలి అనువాదం
at bharatadesam.com
మహాభారతం గురించిన వ్యాసాలు
సుభాష్-కక్ వ్యాసం (pdf)
మహాభారత యుధ్ధకాల నిర్ణయం
మహాభారతం గురించి వివేకానందుడు
భారతం గూర్చి వి.ఎమ్.బ్లేక్
వినండి (ఆడియో)
తమిళంలో
మహా భారమము తెలుగు
ఇంకా కొన్ని వనరులు
HinduWiki.Com హిందూమతం గురించి వికీ
Reading Suggestions J. F. Fitzgerald, University of Tennessee
భారతాన్ని గూర్చి వనరులు
కురు వంశవృక్షం
కురువంశముక
గంగాదేవి
శంతనుడుక
చిత్రాంగదుడు
అంబిక
విచిత్రవీర్యుడు
అంబాలిక
ధృతరాష్ట్రుడుగ
గాంధారి
పాండురాజుగ
మాద్రి
కర్ణుడుచ
ధర్మరాజుడ
భీముడుడ
అర్జునుడుడ
నకులుడుడ
సహదేవుడుడ
పాండవులుడ
దుర్యోధనుడుత
(98 కుమారులు)
లక్ష్మణ కుమారుడు
శంభ
ప్రతివింధ్యుడున
శ్రుతసోముడు న
శ్రుతకర్ముడు న
శతానీకుడున
శ్రుతసేనుడున
రాణి మద్రావతి
కక్ష సేనుడు
ఉగ్ర సేనుడు
చిత్ర సేనుడు
ఇంద్ర సేనుడు
సుశేణుడు
నఖ్య సేనుడు
జనమేజయుడు
క: కురు మహా సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన పూర్వీకుడు కురుకు కొన్ని తరాల తరువాతి రాజు, శంతనుడు. సత్యవతిని పెళ్ళాడే ముందు అతడు గంగను పెడ్లాడాడు.
గ: విచిత్రవీర్యుని మరణం తరువాత, వ్యాసుని వలన ధృతరాష్ట్రుడు, పాండు రాజు జన్మించారు
చ: కుంతి వివాహానికి ముందే సూర్యుని వరం చేత ఆమెకు కర్ణుడు జన్మించాడు.
డ: పాండవులు పాండు రాజు పుత్రులైనప్పటికీ, దేవతల వరం చేత కుంతి, మాద్రిలకు వీరు కలిగారు.యమధర్మరాజు వలన యుధిష్ఠిరుడు,వాయుదేవుని వలన భీముడు,ఇంద్రుని వలన అర్జునుడు,కవలలైన నకులుడు, సహదేవుడు మాద్రికి అశ్వనీదేవతల వలన కలిగారు.
త: దుర్యోధనుడు, అతని శతసోదరులు ఒకేసారి జన్మించారు.
న: పాండవులకు ద్రౌపది ద్వారా కలిగిన కుమారుల వివరాలు: ** యుధిష్ఠిరుడు వలన ప్రతివింధ్యుడు, భీముడు వలన శ్రుతసోముడు ,అర్జునుడు వలన శ్రుతకర్ముడు, నకులుడు వలన శతానీకుడు, సహదేవుడు వలన శ్రుతసేనుడు జన్మించారు.
మగ: నీలపుటంచు ఆడ: ఎరుపుటంచు పాండవులు: ఆకుపచ్చ పెట్టె కౌరవులు: పసువు పెట్టె ఉపపాండవులు: గులాబి పెట్టె
http://larryavisbrown.homestead.com/files/xeno.mahabsynop.htm
http://www.itcsra.org/sra_hcm/sra_hcm_chrono/sra_hcm_chrono_500bc.html
http://www.iisc.ernet.in/currsci/jul10/articles29.htm
↑ Molloy, Michael (2008). Experiencing the World's Religions. p. 87. ISBN 9780073535647
↑ Brockington, J. (1998). The Sanskrit Epics, Leiden. p. 26
↑ The Mahabharata and the Sindhu-Sarasvati Tradition - by Subhash Kak
↑ Van Buitenen; The Mahabharata Vol. 1; The Book of the Beginning. Introduction (Authorship and Date)
↑ Story of Hindusthani Classical Music, by ITC Sangeet Research Academy, 500 B.C - 200 B.C
↑ An Introduction to Epic Philosophy, edited by Subodh Kapoor, Cosmo Publications, New Delhi, India
↑ Davis, Richard H. (2014). The "Bhagavad Gita": A Biography. Princeton University Press. p. 38. ISBN 9781400851973. Retrieved 31 May 2017.
↑ Krishnan, Bal (1978). Kurukshetra: Political and Cultural History. B.R. Publishing Corporation. p. 50. Retrieved 31 May 2017.
↑ Hermann Oldenberg, Das Mahabharata: seine Entstehung, sein Inhalt, seine Form, Göttingen, 1922,[page needed]
↑ "The Mahabharata" at The Sampradaya Sun
↑ A History of Indian Literature, Volume 1 by Maurice Winternitz
↑ 12.0 12.1 ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; Brockington అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ 13.0 13.1 13.2 13.3 Buitenen (1973) pp. xxiv–xxv
↑ "The Mahabharata: How an oral narrative of the bards became a text of the Brahmins". Cite web requires |website= (help)
↑ Sukthankar (1933) "Prolegomena" p. lxxxvi. Emphasis is original.
↑ Gupta & Ramachandran (1976), citing Mahabharata, Critical Edition, I, 56, 33
↑ SP Gupta and KS Ramachandran (1976), p.3-4, citing Vaidya (1967), p.11
↑ Brockington, J. L. (1998). The Sanskrit epics, Part 2. Volume 12. BRILL. p. 21. ISBN 978-90-04-10260-6.
↑ 18 books, 18 chapters of the Bhagavadgita and the Narayaniya each, corresponding to the 18 days of the battle and the 18 armies (Mbh. 5.152.23)
↑ The Spitzer Manuscript (Beitrage zur Kultur- und Geistesgeschichte Asiens), Austrian Academy of Sciences, 2004. It is one of the oldest Sanskrit manuscripts found on the Silk Road and part of the estate of Dr. Moritz Spitzer.
↑ Schlingloff, Dieter (1969). "The Oldest Extant Parvan-List of the Mahābhārata". Journal of the American Oriental Society. 89 (2): 334–338. doi:10.2307/596517. JSTOR 596517.
↑ J.A.B. van Buitenen, Mahābhārata, Volume 1, p.445, citing W. Caland, The Pañcaviṃśa Brāhmaṇa, p.640-2
↑ Moriz Winternitz (1996). A History of Indian Literature, Volume 1. Motilal Banarsidass. pp. 291–292. ISBN 978-81-208-0264-3.
↑ Jean Philippe Vogel (1995). Indian Serpent-lore: Or, The Nāgas in Hindu Legend and Art. Asian Educational Services. pp. 53–54. ISBN 978-81-206-1071-2.
↑ Dio Chrysostom, 53.6-7, trans. H. Lamar Crosby, Loeb Classical Library, 1946, vol. 4, p. 363.
↑ Christian Lassen, in his Indische Alterthumskunde, supposed that the reference is ultimately to Dhritarashtra's sorrows, the laments of Gandhari and Draupadi, and the valor of Arjuna and Suyodhana or Karna (cited approvingly in Max Duncker, The History of Antiquity (trans. Evelyn Abbott, London 1880), vol. 4, p. 81). This interpretation is endorsed in such standard references as Albrecht Weber's History of Indian Literature but has sometimes been repeated as fact instead of as interpretation.
↑ "The Mahabharata, Book 6: Bhishma Parva: Bhagavat-Gita Parva: Section XXV (Bhagavad Gita Chapter I)". Sacred-texts.com. Retrieved 3 August 2012. Cite web requires |website= (help)
↑ "The Mahabharata, Book 6: Bhishma Parva: Bhagavat-Gita Parva: Section XLII (Bhagavad Gita, Chapter XVIII)". Sacred-texts.com. Retrieved 3 August 2012. Cite web requires |website= (help)
↑ The Ashvamedhika-parva is also preserved in a separate version, the Jaimini-Bharata (Jaiminiya-ashvamedha) where the frame dialogue is replaced, the narration being attributed to Jaimini, another disciple of Vyasa. This version contains far more devotional material (related to Krishna) than the standard epic and probably dates to the 12th century. It has some regional versions, the most popular being the Kannada one by Devapurada Annama Lakshmisha (16th century).The Mahabharata[ఉల్లేఖన అవసరం]
↑ Ancient shorelines of Gujarat, India, during the Indus civilization (Late Mid-Holocene): A study based on archaeological evidences, A. S. Gaur* and K. H. Vora, Marine Archaeology Centre, National Institute of Oceanography, Dona Paula, Goa 403 004, India
↑ Archeology of Dwaraka Land, by Sundaresh and A.S Gaur, Marine Archeology Center, National Institute of Oceanography, Goa 403004.
mahabharatam - vikipedia
(mahabharata nundi daarimaarpu chendindi)
idhi mahabharata gaathanu gurinchina vyaasam. telugulo kavitrayam vraasina grandhaanni gurinchina vyaasaanni shree madandhra mahabharatam vadda chudavachhu. bhaaratamu ayomaya nivrutti pagy kuudaa chudandi
vyaasudu cheppagaa vinayakudu mahaabhaarataanni vraasaadani puraana kathanam
mahabharatam hinduvulaku panchama vedamugaa pariganinchabade bhaarata itihaasamu. saahitya charitra (History of Epic Literature) pakraram mahabharata kaavyamu vedha kaalam tarvaata, anagaa sumaru 4000 saamaanya sakaniki puurvam. loo devanagari bhasha anabadina samskrutam bhashalo rachinchabadinadi [1][2][3][4][5][6] mahabharata mahakavyanni vedavyasudu cheppagaa ganapati rachinchaadani hinduvula nammakam. 18 parvamulatho, laksha shlokamulatho (74,000 padyamulatho leka sumaru 18 lakshala padamulatho) prapanchamu loni athi pedda padya kaavyamulalo okatigaa alaraaruchunnadi. ee mahaa kaavyaanni 14va sataabdamlo kavitrayamugaa paeru pondina nannaya, tikkana, errana (erapragada) lu telugu loki anuvadinchaaru.
1 grandharachanaa charitra, nirmaanam
1.1 cherpulu
1.2 chaaritraka aadhaaraalu
1.3 18 parvaaluu pustakaalu
2 kaavya prasasti
3 mahaabhaaratamlooni vibhaagaalu
3.1 mahabharatam pratyekatalu
4 akshouhini
4.1 vividha pramaanaalu
4.2 marinni pramaanaalu
4.3 moolaalu
4.4 chaaritraka pariseelanalu
4.5 telugu cinemaalalo bhaaratagaatha
4.6 mahaabhaaratamlooni 18 vibhaagaala video prasangaalu
4.7 "mahabharatam" lomanchi kathalu ( vyaasaalu)
4.8 bayati linkulu
4.9 bayati linkulu
grandharachanaa charitra, nirmaanam[maarchu]
vyaasudu pathistundagaa ganeshudu mahabharatam likhinchuta
itihasam saampradaayakamgaa vyaasudu ane rushiki aapaadinchabadindi. aayana itihaasamlo pradhaana paatra kuudaa vahinchaadu. vyaasudu deenini itihasam (charitra) gaa abhivarninchaadu. aayana guruvulandarini gurinchi vedha kaalamlooni vaari vidyaarthulanu gurtinche guru-shishya paramparanu gurinchi kuudaa vivarinchaadu.mahabharatam modati vibhagam vyaasudi pathistundagaa ganapati (shiva paarvatula kumarudu) grandhaanni likhinchaadani perkonabadindi.
itihasam kathanu kathaa nirmaanamlo upayogistundi. lekapothe deenini frametelsu ani pilustaaru. idhi aneka bhaarateeya matha matetara rachanalalo prasiddi chendindi. idhi modata takshashila vadda vyaasamaharshi shishyudu vaisampaayana ane rushi,[7][8] paandavavamsasthudu arjunudi manavadu ayina janamejaya rajuku vinipinchaadu. ee kathanu chala samvatsaraala taruvaata sounakudu ane southi ane puraana kathakudu tirigi vinipinchaadu. naimisaaranyam ane adavilo sounaka kulapati rushulaku teliyajesadu.
southi mahabharatam slokaalanu pathinchadam
ee vachanaanni 20 va sataabdam praarambhamlo paaschaatya indologistlu nirmaanaatmakamgaa, astavyastamgaa abhivarninchaaru. asalu kavita okappudu apaaramaina "vishaada saktini" kaligi undaalani hermanu oldenubargu bhaavinchaadu. kaani puurti vachanaanni "bhayankaramaina gandaragolam" ani kottiparesadu. "asamana moolam bhaagaalanu kramam laeni mottamgaa mudda cheyagaligaaru.[9] mortiju vinternitzi (gaschichte daru indischenu litaraturu 1909) idhi " kavitvarahita thealogistulu - clunsy scribes vidividigaa kramarahitamgaa unna muula bhaagaalanu okekathagaa kuurchaadani perkonnadu.[10]
cherpulu[maarchu]
mahaabhaaratampai parisodhana vachanamloni poralanu gurtinchadaaniki, datingu cheyadaaniki apaaramaina prayatnam cheyabadindi. prastuta mahaabhaaratamlooni konni amsaalanu vedha kaalaaniki chendinavigaa gurtinchavacchu.[11] mahabharatam nepathyam itihasam moolam " praarambha vedha kaalam taruvaata", "modati bhaarateeya 'saamraajyam' cree.poo. 3 va sataabdam idhi cree.poo. "8 leda 9 va sataabdam nundi chala dooram tolaginchabadani tedee." gaa unde [12][13] avakaasam undi. mahabharatam rathasaaradhulu moukhikamgaa ptachaaram cheyabadina kathagaa praarambhamaindi.[14] "akshara-paripuurnatanu samrakshinchaalsina vedaala maadirigaa kakunda itihasam oka prasiddha rachana. deeni pathanam anivaaryamgaa bhasha, saililo maarpulaku anugunamgaa untundi"[13] kabatti deeni praarambha 'manugada' bhaagaalu prabhaavavantamaina puraanaaniki manaku unna 'bahya' prapanchavyavahaaraala kante paatadi kaadani vishwasistunnaaru.[12][13] praarambha guptulakaalam naatiki (cree.sha 4 va sataabdam) samskruta roopam "tudi roopam" ku cherukundani anchana.[13] mahabharatam modati goppa vimarsanaatmaka edishanu sampaadakudu vishnu suuktamkaru ilaa vyaakhyaaninchaaru: "oka drava vachanaanni aksharala asalu aakaaramlo oka aarkitaipu, stema kodikam aadhaaramgaa punarnirminchadam gurinchi aalochinchadam panikiraanidi. appudu emi saadhyamavutundi? manadi emiti? andubaatulo unna vraatapratula amsam aadhaaramgaa cherukogalige textu puraatana roopaanni punarnirminchadam matrame lakshyam. "[15] aa vraatapratula saakshyam kontavaraku aalasyam ayyindi. daani bhautika kuurpu, bharatadesa vaataavaranam aadhaaramgaa cony adhi chala vistrutamainadi.
mahabharatam (1.1.61) 24,000 shlokaala pradhaana bhaagaanni vaeru chestundi: bhaarata sarainadi. adanapu dviteeya vishayaalaku viruddhamgaa avalyana gyayasatra (3.4.4) ide vidhamaina vyatyaasaanni kaligistundi. rachana kaneesam moodu punaraavruttulu saadhaaranamgaa gurtinchabadataayi: 8,800 shlokaalatho jaya (viktari) vyaasavirachitam, vaisampaayanudu pathinchina bhaaratamlo 24,000 shlokaalu, chivariki ugrasrava soothudu pathinchina mahabharatam 100,000 padyaalu.[16][17] ayinappatiki jaanu brokingtanu vanti kontamandi panditulu, jaya, bhaaratam oke kathanaanni suuchistumdani vaadinchaaru. aadiparvam (1.1.81) loni oka padyam porapaatugaa jaya siddhaantaanni 8,800 shlokaalatho perkonnaru.[18]ee mahaitihasa grandham vistarinchina roopamlo 18 parvaalu unnaayi.[19] 12 sankhyalanu nokkicheppe adhikaarika suutraala taruvaata ee pedda rachana punarnirmaanam jarigindi. "spitjaru" vraatapratulalo anusasana-parvam virata parvaalu lekapovadam valla taja bhaagaala kalayika teedeeni suuchistumdi. [20] manugadalo unna puraatana samskruta rachana kushanu kaalam (cree.poo. 200) naatidi.[21]
mahaabhaaratamlooni oka paatra cheppinadaani prakaaram. 1.1.50, itihasam moodu versionlu unnaayi. ivi varusagaa manu (1.1.27), astika (1.3, upa parva 5) leda vaasu (1.57) thoo modalayyayi. ee samskaranalalo okati maroka 'framem' settingula kalayikaku anugunamgaa untaayi. vaasu vershanu framem settingulanu vadilivesi, vyaasudu puttinakaalamtho praarambhamavutundi. aastika vershanu brahmana saahityam sarpayaagam amsaalanu jodinchi mahabharatam ane paerunu parichayam chestundi. vyaasudini rachana rachayitagaa gurtistundi. ee cherpula rachayitalu bahusa pecaratrinu panditulu, vaaru oberleesu (1998) abhiprayam aadhaaramgaa daani chivari punarnirmaanam varaku rachana meeda niyantrananu kaligi untaaru. bheeshma-parvamlo huna gurinchi prastaavinchinappatika, ee parvam 4 va sataabdamlo savarinchabadindani suuchistumdi.[ullekhana avasaram].
janamejaya sarpayaagam
aadi-parvamlo janamejaya sarpayaagam (sarpasatra) prastaavana undi. daani prerananu vivaristundi. ee yagam unikilo unna anni sarpaalanu enduku naasanam cheyalani uddesinchindo vivaristundi. idhi unnappatikii ippatikee paamulu enduku unnaayi. ee sarpayaagam amsam mahabharatam samskaranaku "nepathya aakarshana" (minkovsky 1991)gaa jodinchabadina swatantra kathagaa pariganinchabadutundi. vedha (brahmanyam) saahityaaniki pratyekinchi daggari sambandham undani bhaavinchaaru. paakavimya brahmanyam (25.15.3 vadda) oka sarpayaagam! adhikaarika poojaarulanu vivaristaadu. veerilo dhataratra, janamejaya paerlu, mahabharata sarpayaagamloni rendu pradhaana paatralu. alaage mahabhalo oka paamu paeru takshakudu.[22]
suparnokhyanam kavitvam toli aanavaallalo" okatigaa pariganinchabade padyam, vistarinchina garudapuraanaaniki idhi puurvagaami, idhi mahabharatam aadiparvamlo, aasthikaparvamlo cherchabadindi.[23][24]
chaaritraka aadhaaraalu[maarchu]
mahabharatam daani pradhaana bhaarata gurinchi mottamodati prastaavanalu pinini ashtadhyayi suutram (suutram 6.2.38) (cree.poo. 4 va sataabdam)ashwalayana grihyasutra (3.4.4)unnaayi. deeni artham bhaaratam ani piluvabade pradhaana 24,000 shlokaalu, alaage vistarinchina mahabharatam praarambha vershanu, kristupurvam 4 va sataabdam naatiki kurchabaddayi. greeku rachayita deo chrisostom (ma .40 - si. 120 CE) ichina nivedika homaru kavitvam bhaaratadesamlo kuudaa paadatam gurinchi vivarinchindi.[25] iliyadu samskrutamloki anuvadinchabadindani suuchistumdi. ayinappatiki bhaarateeya adhyayanakaarulu saadhaaranamgaa ee tedeelo oka mahabharatam unikiki saakshyamgaa teesukunnaru. deeni episodlu deo leda athani moolaalu iliyadu kathagaa gurtinchaayi.[26]
mahaabhaaratamlooni aneka kathalu saastriiya samskruta saahityamlo vaari swanta pratyeka gurtimpulanu pondaayi. udaaharanaku guptarajavamsam yugamlo nivasinchinatlu bhaavistunna prakhyaata samskruta kavi kaalidaasu (cree.poo. 400) abhinasakaakuntalam, mahaabhaarataaniki puurvagaami ayina katha aadhaaramgaa roopondinchabadindi. kaalidaasuku mundu nivasinchinatlu bhaavistunna bhasa raasina samskruta naatakam oorubhaagaa, bheemudi todalanu cheelchadam dwara duryodhanudini hatamaarchadam meeda aadhaarapadindi.[ullekhana avasaram]
khohu (satna jilla, madhyapradeshu) nundi vachina maharaja sarvanatha (cree.sha 533–534) raagi palaka saasanam mahaabhaarataanni "100,000 padyaala samaharam" (sata- sahasri sahita)gaa abhivarnistundi.[ullekhana avasaram]
18 parvaaluu pustakaalu[maarchu]
18 parvala vibhaagaalu diguvana ivvabaddaayi:
upa- parvaalu
1 aadi parvamu (dhi buk af dhi biginingu) 1–19 takshashilalo (aadhunika takshashila (paakisthaanu)) janamejayudu nirvahinchina sarpayaagam taruvaata vaisampaayanudu bhaaratam vinipinchina taruvaata naimisaaranyamlo keshulandaru vinuchudagaa soothudu bhaaratakathanu prasanginchaadu. kuru vamsaaniki moolamaina bharata, bhruguvamsaala vamsavrukshaalu vivarinchabaddaayi(aadi ante modati).
2 sabhaa parvamu (dhi book af dhi assembley hal) 20–28 daanavudaina mayudu indraprastha vadda rajabhavanam, sabhaamandapam nirminchaadu. yudhishtarudi sabhalo jeevitam, rajasuya yagam. mayajudam droupadi vastraapaharanam, paandavula vanavasam indulo varninchabadindi.
3 vana parvam leda aranyaparvam ani kuudaa piluvabadutundi.(dhi book af faarestu) 29–44 12 samvatsaraala paandavula aranyavaasam. (aranya)
4 virata parvamu (dhi buk af virata) 45–48 virataraju sabhalo paandavulu oka samvatsarakaalam gadupini vivaram varninchabadindi.
5 udyoga parvamu (dhi buk af effortu) 49–59 paandavulu, kauravula madya nirvahinchabadina viphalamaina sandhiprayatnaalu, yuddhaaniki sannaddham jaragadam. (udyogaante panicheyadam).
6 bheeshma parvamu (dhi buk af bheeshma) 60–64 bheeshmudu kauravula paksham sainyaadhyakshudugaa yuddham modati bhagam. bheeshmudu ampasayya meeda padipovadam, (indulo geethopadesam 25-42 adhyaayaalalo) varninchabadindi.[27][28]
7 drona parvamu (dhi buk af drona) 65–72 dronudi saaradhyamlo konasaagina yuddham. " buk af war " pustakamlo idhi pradhaanamainadi. ee pustakam chivarilo irupakshaalalo mahaaveerulalo anekulu yuddham kaaranamgaa maraninchaaru.
8 karna parvamu (dhi buk af karna) 73 kouravapakshamlo karnudi saaradhyamlo konasaagina yuddham.
9 shalya parvamu (dhi buk af shalya) 74–77 kouravapakshamlo shalyuni saaradhyamlo konasagi mugisina yuddham chivari roju. indulo saraswati nadeeteeramlo balaramudi yaatra, bheemudu, duryodhanula madya yuddham, bheemudu duryodhanudi todalu virachuta.
10 souptika parvamu (dhi buk af sleepingu vaariyarlu) 78–80 ashwamedha parvamu krupacharyudu, krutavarma migilina paandavula sainyaalanu nidrapotunna samayamlo vadhinchadam. kauravula vaipu 3, paandavula vaipu 7 mandi migili unnaaru.
11 stree parvamu (dhi buk af vumanu) 81–85 gandhari, kaurava streelu, paandavulu yuddhamlo maraninchina vaarini gurinchi dhukkhinchuta. gandhari srikrushnudini sapinchuta.
12 saanti parvamu (dhi buk af peesu) 86–88 chakravartigaa yudhishtarudi pattabhishekam. bheeshmudi nundi dharmarajadulu upadesaalu grahinchuta. aardhika, rajakeeyala gurinchi aneka vishayaalu charchinchabadina ee pustakam mahaabhaaratamlo sudeerghamainadi. ee pustakamlo taruvaata chorabaatlu adhikamgaa jarigayani " kisari mohanu gangooli " abhipraayapaddaadu.
13 anusaasanika parvamu (dhi buk af dhi instrakshamsu) 89–90 bheeshmudu cheppina dhi final instrakshamsu (anusasana).
14 ashwamedha parvamu (dhi buk af dhi aswamedhayaga)[29] 91–92 yudhishtarudu nirvahinchina ashwamedhayaagam. arjunudi vijayayatra. arjunudiki srikrishnudu anugeeta bodhinchuta.
15 aasramavaasa parvamu (dhi buk af dhi harmitagi) 93–95 drutaraashtrudu, gandhari, kunti antimayaatra. (sajeevamgaa kaarchichulo padi kalipoi maraninchaaru). vidurudu yogiga sariirayaatra muginchi dharmarajulo praanaalanu vileenam cheyuta. tamatho unna sanjayudini himalayalaku poyi praanaalanu rakshinchukommani aepinchuta.
16 mausala parvamu (dhi buk af dhi clubsu) 96 gandhari saapaphalitamgaa yaadavulu antaryuddham chesukuni mousalam (musalam) kaaranamgaa maraninchuta.
17 mahaaprasthaanika parvamu (dhi buk af dhi grate jarni) 97 yudhishtarudu tana sodarulu, bharya droupaditoe sudeerghamaina antimayaatrato jeevanayaatra muginchuta. indulo yudhishtarudu minaha andaruu sareeraalu chaalinchagaa, yudhishtarudu sasareerudugaa swargalokam cherukuntadu.
18 swargarohana parvamu (dhi buk af dhi axentu hevenu) 98 yudhishtarudu chivari pareeksha taruvaata swargamlo aadhyaatmika prampanchamlo pravesinchuta.
khila harivamsa parvamu (dhi buk af dhi genology af harivamsam) 99–100 18 parvaalalo cheppabadani srikrishnudi gurinchi vivarinchuta.
kaavya prasasti[maarchu]
"yadihasti tadanyatra yannehaasti na tatkwachit" - "indulo edhi undo adhe ekkadaina undi. indulo lenidi marekkada ledu" ani prasasti pondindi. hinduvulaku entho pavitra grandhaalaina bhagavadgeeta, vishnu sahasranama stotramu kuudaa mahaabhaaratamlooni bhagale. deenini batti ee kaavya vishishtatanu anchana veyavachunu.
ee kaavyavaibhavaanni nannaya:
" deenini dharma tattvagnulu dharmasastramani, aadhyaatmavidulu vedaantamanii, neethi vichakshanulu neethi saastramanee, kavulu mahakavyamani antaaru. laakshanikulu sarva lakshana sangrahamanee, aitihaasikulu itihaasamanii, pouraanikulu bahupurana samuchchayamanee koniyaadutaaru. vividha tattvavedi, vishnu sannibhudu ayina vedavyasudu deenini viswajaneenamayyelaa srujinchaadu. "
mahabharata gaathanu vyaasudu praprathamamgaa tana shishyudaina vaisampaayanudi chetha sarpayaagam cheyinchetapudu janamejaya maharajuki cheppinchagaa, adhe kaavyaanni taruvaata naimisaaranyamlo shounaka maharshi satrayaagamu cheyuchunnappudu soothamaharshi akkadaku vachina rushulaku cheppaadu.
mahaabhaarataannicherakugada polchaaru. parvamu ante cheraku kanupu. 18 kanupulu (parvamulu) kaligina pedda cherakugada, mahabharatam. cherakunu namulutunna koddi rasam notiloki vachi, noru teepi ekkutundi. alaage bhaarataanni chadivina koddi ghnaanam perugutundi.
mahaabhaaratamlooni vibhaagaalu[maarchu]
mahaabhaaratamlo 18 parvamulu, vaatilo jarige kathaakramam idhi:
aadi parvamu: 1-19 upaparvaalu - peetika, kuruvamsam katha, raakumaarula jananam, vidyaabhyaasam.
sabhaa parvamu: 20-28 upaparvaalu - kurusabha rangam, mayasabha, paachikala aata, paandavula otami, rajyabhrashtata.
vana parvamu (leka) aranya parvamu: 29-44 upaparvaalu - aranyamlo paandavula 12 samvatsaraala jeevanam.
virata parvamu: 45-48 upaparvaalu - virataraju koluvulo oka samvatsaram paandavula agnaatavaasam.
udyoga parvamu: 49-59 upaparvaalu - kaurava pandava sangraamaaniki sannaahaalu.
bheeshma parvamu: 60-64 upaparvaalu - bheeshmuni naayakatvamlo saagina yuddham.
drona parvamu 65-72 upaparvaalu - dronuni naayakatvamlo saagina yuddham.
karna parvamu: 73 va upaparvamu - karnuni naayakatvamlo saagina yuddham.
shalya parvamu: 74-77 upaparvaalu - shalyudu saarathigaa saagina yuddham.
souptika parvamu: 78-80 upaparvaalu - niduristunna upapaandavulanu ashwatthaama vadhinchadam.
stree parvamu: 81-85 upaparvaalu - gandhari modalagu streelu, maraninchinavaarikai rodinchadam.
saanti parvamu: 86-88 upaparvaalu - yudhishtiruni rajyabhishekam. bheeshmuni upadesaalu.
anusaasanika parvamu: 89-90 upaparvaalu - bheeshmuni chivari upadesaalu (anusaasanaalu)
ashwamedha parvamu: 91-92 upaparvaalu - yudhishtiruni ashwamedha yagam.
aasramavaasa parvamu: 93-95 upaparvaalu - dhrutaraashtrudu, gandhari, kunti prabhrutulu chivari rojulu aasramavaasulugaa gadapadam.
mausala parvamu: 96va upaparvam - yaduvamsamlo musalam, antahkalahaalu.
mahaaprasdhaanika parvamu: 97va upaparvam - paandavula swarga prayaanam aarambham.
swargarohana parvamu:98va upaparvam - paandavulu swargaanni cheradam.
harivamsa parvamu: srikrishnuni jeevitagaatha veetilo modati ayidu parvaalanu aadipanchakamu any, taruvaati aaru parvaalanu yuddhashatkamu any, aa taruvaati edu parvaalanu saantisaptakamu any antaaru.
mahabharatam pratyekatalu[maarchu]
mahabharata rachana chesinadi parasara maharshi kumarudayina vedavyasudu (5000 B.C-3000 B.C).
mahaabhaaratakathanu vyaasudu rachana chesina samayam moodu samvatsaraalu .
mahaabhaaratakathanu cheppadaaniki swargalokamlo naarada maharshini, pitrulokamulo cheppadaaniki devala maharshini, garuda gandharva lokaalalo cheppadaaniki shuka maharshini, sarpalokamlo cheppadaaniki sumanthudilani, maanavalokamlo cheppadaaniki vaisampaayana maharshini niyaminchaadu.
antaku puurvam devasurayudhdamla kurukshetramlo mahabharata yuddham jarigindi.
ee yuddhamlo bheeshmudu 10 rojulu, dronudu 5 rojulu, karnudu 2 rojulu, shalyudu ardharoju sainyaadhyakshata vahinchaaru. migilina sagam roju bheemudu dhuryodhanuditho yuddham chesadu.
ee yuddhamlo poradi maraninchina vaari sankhya 18 akshouhinulu. veerilo kaurava paksham vahinchi poraadina vaari sankhya 11
akshouhini[maarchu]
bhaarateeya kolamaanamlo akshouhini oka kolata. sainyaanni akshouhinilo kolustaaru. kamba ramayanamlo aa lekkalu ilaa unnaayi. aadiparvam batti sainyaganaankaalalo punaadi nishpatti 1 rathamu : 1 enugu : 3 gurraalu : 5 kaalibantlu.
akshouhini
rathamulu
gueramulu
kaalibantlu
1 21,870 21,870 65,610 1,09,350
vividha pramaanaalu[maarchu]
oka rathamu, oka enugu, moodu gurraalu, aidu kaalibantlu kaliste oka "patti" antaaru.
1 rathamulu + 1 enugu + 3 gurraalu + 5 kaalibantlu
senamukhamu
moodu pattulu oka senamukhamu anagaa senamukhamu = 3 X patti
3 rathamulu + 3 enugulu + 9 gurraalu + 15 kaalibantlu
gulmamu
moodu senamukhamulu oka gulmamu. anagaa gulmamu = 3 X senamukhamu
9 rathamulu + 9 enugulu + 27 gurraalu + 45 kaalibantlu
ganamu anagaa moodu gulmamulu anagaa ganamu = 3 X gulmamu
27 rathamulu + 27 enugulu + 81 gurraalu + 135 kaalibantlu
vaahini anagaa moodu ganamulu. anagaa ganamu =3 X ganamu
81 rathamulu + 81 enugulu + 243 gurraalu + 405 kaalibantlu
prutana
prutana anagaa moodu vaahinulu anagaa prutana=3 X vaahinulu
243 rathamulu + 243 enugulu + 729 gurraalu + 1215 kaalibantlu
chamuvu
chamuvu anagaa moodu prutanala sainyamu. anagaa 3 Xprutana
729 rathamulu + 729 enugulu + 2187 gurraalu + 3645 kaalibantlu
aneekini
aneekini anagaa moodu chamuvula sainyamu. anagaa 3 Xchamuvu.
2187 rathamulu + 2187 enugulu + 6561 gurraalu + 10935 kaalibantlu
akshouhini anagaa padi aneekinula sainyamu anagaa 10 X aneekini
21870 rathamulu + 21870 enugulu + 65610 gurraalu + 109350 kaalibantlu
ituvanti akshouhinulu 18 kurukshetra yuddhamulo palgonnayi. ante - 3,93,660 radhamulu + 3,93,660 enugulu + 11,80,980 gurraalu + 19,68,300 kaalibantlu
okkokka ratham meeda yuddhaveerunitho paatu saarathi kuudaa untaadu. saarathulanu kuudaa lekkalooniki teesukunte, rathabalam 7,87,320 ki cherukuntundi. alaage gajabalamtho yuddhaveerunitho paatu maavatini lekkalooniki teesukunte, gaja balam 7,87,320 ki cherukuntundi.
ennintalu
patti 1 1 1 3 5 pattipaaludu
senamukhamu 3 3 3 9 15 senamukhi
gulmamu 3*3 9 9 27 45 nayakudu
ganamu 33 27 27 81 135 gananayakudu
vaahini 34 81 81 243 405 vaahinipati
prutana 35 243 243 729 1,215 prutanaadhipati
chamuvu (sena) 36 729 729 2,187 3,645 senapati
aneekini 37 2,187 2,187 6,561 10,935 aneekaadhipati
akshouhini 10*37 21,870 21,870 65,610 1,09,350 mahaa senapati
marinni pramaanaalu[maarchu]
akshouhini X '18' = ekamu
ekamu X '8' = koti (ee koti mana koti kaadu)
koti X '8' = sankhamu
sankhamu X '8' = kumudamu
kumudamu X '8' = padmamu
padmamu X '8' = naadi
naadi X '8' = samudramu
samudramu X '8' = velluva
ante 36,691,71,39,200 sainyaanni velluva antaaru.
itu vantivi 70 velluvalu sugreevuni daggara unnatlugaa kamba ramayanam cheputundi. ante 366917139200 X 70 = 256842399744000 mandi vaanara veerulu sugreevuni daggara vundevaaru. veeriki neeludu adhipati.
256842399744000 mandi balavantulu kalisi tretaayugamulo (1,700,000 samvatsaraala puurvam) lankaku vaaradhi kattarannamata.
akshouhinulu. pandava paksham vahinchi poraadina vaari sankhya 7akshouhinulu.
ee yuddham jarigina pradesam samantaka panchakam. tana tandrini adharmamgaa champina kshatriya vamsaala meeda parasuraamudu 21 paryaayamulu bhoomandalam antaa tirigi dandayaatra chesi kshatriya vadha chesina samayamlo kshatriya raktamtho erpadda aidu tataakaale ee samantaka panchakam. parasuraamudu tana tandriki ikkada tarpanam vadili kshatriyula meeda tanaku unna paga teerchukunnaadu.
panchama vaedamgaa varninchabade ee mahaabhaarataanni kavulu mahakavyamani, laakshanikulu sarvalakshanaalu kaligina grandharajamani, pouraanikulu ashtaadasapuraana saaramani, neetisaastrapaarangatula neethi saastramani, tatvagnulu dharmasastramani, itihaasakulu itihaasamani prasamsinchaaru.
vinaayakuni aadesaanusaaram vedavyasudu agakunda cheptunte vinayakudu tana dantamunu virichi ghantamugaa chesikoni mahaabhaaratakathanu likhinchaadu.
mahaabhaaratamlooni upaparvaalu 100. paishyama, aasteekamu, aadivamsaavataaram, sambhavaparvamu, jatugruhadaahamu, haidambamu, bakavadha, chaitraradhamu, droupadeeswayamvaram, vaivaahikam, viduraagamanamu, raajyaardhalaabhamu, arjunatiirdhayaatra, subhadraakalyaanam, haranaharika, khandavadahanam, mayadarsanam,
sabhaaparvamu, mantraparvamu, jarasandhavadha, digvijayamu, rajasuyamu, barghyabhiharanam, sisupaalavadha, dyuutamu, anudyuutamu, aranyamu, kimmeeravadha, kairatamu, indralokaabhigamanam, dharmajatiirdhaatra, jatasuravadha, yakshayuddham, ajagaram, markadeyopakhyanam, satyaadroupadii samvaadam, ghoshayatra, prayopavesam, vreehi dronakhyanam, droupadeeharanam, kundalaharanam, aaraneyam, vairatam, keechakavadha, gograhanam, abhimanyuvivaaham, udyogam, sanjayayanam, dhrutharaashtraprajaagaranam, saanatsutajaatam, yanasandhi, bhagavadyaanam, sainaniryata, uluukaduutaabhigamanam, samaradha, atiradha sankhyaanamu, karnabheeshmavivaadam, abopakhyanam, jambookhandavinirmanam, bhoomiparvamu, bheeshmaabhishekam, bhagavadgeeta, bheeshmavadha, drounabhishekam, samsaptakavadha, abhimanyuvadha, pratijnaaparvam, jayadradha vadha, ghatotkacha vadha, dronavadha, narayanasraprayogam, karnaparvam, shalyaparvam, hradapravesam, gadaayuddham, saarasatvam, souptika parvam, vaisheekam, jalapradaanam, striparvam, shraaddhaparvam, rajyabhishekam, charwaka nigraham, gruhapranibhaagam, saantiparvam, rajadharmanukirtanna, aapaddharmam, mokshadharmam, aanusaasanikam, bheeshmaswargarohanam, ashwamedham, anugeeta, aasramavaasam, putrasandarsanam, naaradaagamanam, mousalam, mahaprasthanam, harivamsam, bhanishyatparvam.
chaaritraka pariseelanalu[maarchu]
kathallonu, kaavyaallonu nijamaina pradesaala paerlanu perkonadam ekkuvamandi rachayitallo kanipinche lakshanam. rachayita chanipoyina lakshala samvatsaraala tarvaata travvakaallo bayalpadina aa rachayita vraatala prakaaram parisodhiste aa pradesaalu alaage untaayi kanuka evaraina aa vraatalu chadivinappudu andulooni katha nijamgaa jariginatlu anipistundani oka abhiprayam undi.[ullekhana avasaram] kreestu puurvam 2000 samvatsaraala varakuu aaryula bhasha ayina samskruta bhasha bhaaratadesamlo ledani, mahabharata kaavyam vedha kaalam tarvaata, anagaa sumaru kreestu puurvam 800 - kreestu puurvam 500 samvatsaraala madhya aaryula tegaku chendina vedavyasudu anu kavi rachinchina kaavyamu ani, mahaa bhaaratamulooni sannivesaalu kalpitaalu ani, hinduvulaku tama matamupai yunna gatti vishwaasaale kalpita kaavyaanni charitragaa chesaayani parisodhakula bhavana. gujarat rashtramlo iteevala dwaraka nagaram vadda arabian samudra teera garbhamlo bayalpadina ooda revu kristupurvam 3000 samvatsaaraalanaatidani, adhi sindhuu (harappa) naagarikataku chendinadi ani, aa kaalamlo bhashaku lipi ledani parisodhanalu teluputunnaayi [30][31]
telugu cinemaalalo bhaaratagaatha[maarchu]
mahabharata katha itivruttamgaa enno telugu cinimaalu veluvaddaayi. pouraanika itivruttaalanu terakekkinchadamlo teluguvaarikunna naipunyam kaaranamgaa vaatilo chala cinimaalu chirasthaayigaa janaadarana pondaayi. vaatilo konni:
mayabajar (kalpita katha)
srikrishna pandaveeyam
daanaveerasurakarna
mahaabhaaratamlooni 18 vibhaagaala video prasangaalu[maarchu]
aadi parvamu Videos
sabhaa parvamu Videos
vana parvamu Videos
virata parvamu Videos
udyoga parvamu Videos
bheeshma parvamu Videos
drona parvamu Videos
karna parvamu Videos
shalya parvamu Videos
souptika parvamu Videos
stree parvamu Videos
saanti parvamu Videos
ashwamedha parvamu Videos
aasramavaasa parvamu, mausala parvamu Videos
mahaaprasthaanika parvamu, swargarohana parvamu Videos
"mahabharatam" lomanchi kathalu ( vyaasaalu)[maarchu]
"mahabharatam" lomanchi kathalu ( vyaasaalu) Videos
vyaasa mahabharatamu
mahaabhaaratamlooni 18 vibhaagaalu
srimadandhra mahabharatam -18 parvala PDF digumati - aan line pathanamu
mahabharatamu loni neetikathalu
anline mahabharata grandham
anuvaadam, kathalu, neetulu
https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_Hindu_texts
http://www.slideshare.net/jctamilselvan/values-of-mahabharata
http://www.ece.lsu.edu/kak/MahabharataII.pdf
mahabharatam puraatana grandham
https://books.google.co.in/books?id=gFHV6nc6l3EC&pg=PA1462&lpg=PA1462&dq=mahabharata,+4th+century&source=bl&ots=tWujyJjrHA&sig=7kXTWoCRaK7C7NRCNov6bVCxP4s&hl=en&sa=X&ei=j2XtVO7XENjU8gWchID4Cw&ved=0CDcQ6AEwBA#v=onepage&q=mahabharata%2C%204th%20century&f=false
[2] (transliterated) at anuvaadam
[3] anuvaadam Internet Sacred Text Archive
kisari mohan gangooli anuvaadam
at bharatadesam.com
mahabharatam gurinchina vyaasaalu
subhash-kak vyaasam (pdf)
mahabharata yuddhakaala nirnayam
mahabharatam gurinchi vivekaanandudu
bhaaratam goorchi vi.em.blake
vinandi (audio)
tamilamlo
mahaa bharamamu telugu
inka konni vanarulu
HinduWiki.Com hinduumatam gurinchi vikee
Reading Suggestions J. F. Fitzgerald, University of Tennessee
bhaarataanni goorchi vanarulu
kuru vamsavruksham
kuruvamsamuka
gangadevi
santanuduka
chitrangadudu
ambika
vichitraveeryudu
ambalika
dhrutaraashtruduga
gandhari
pandurajuga
maadri
karnuducha
dharmarajuda
bheemududa
arjunududa
nakulududa
sahadevududa
pandavuluda
duryodhanuduta
(98 kumaarulu)
lakshmana kumarudu
sambha
prativindhyuduna
srutasomudu na
srutakarmudu na
sataaneekuduna
srutasenuduna
raani madravati
kaksha senudu
ugra senudu
chitra senudu
indra senudu
susenudu
nakhya senudu
janamejayudu
ka: kuru mahaa saamraajyaanni sthaapinchina poorveekudu kuruku konni taraala taruvaati raju, santanudu. satyavatini pellade mundu atadu ganganu pedlaadaadu.
ga: vichitraveeryuni maranam taruvaata, vyaasuni valana dhrutaraashtrudu, paandu raju janminchaaru
cha: kunti vivaahaaniki munde suuryuni varam chetha aameku karnudu janminchaadu.
da: paandavulu paandu raju puthrulainappatiki, devatala varam chetha kunti, maadrilaku veeru kaligaaru.yamadharmaraju valana yudhishtirudu,vaayudevuni valana bheemudu,indruni valana arjunudu,kavalalaina nakuludu, sahadevudu maadriki ashwaneedevatala valana kaligaaru.
ta: duryodhanudu, athani satasodarulu okesari janminchaaru.
na: paandavulaku droupadi dwara kaligina kumarula vivaraalu: ** yudhishtirudu valana prativindhyudu, bheemudu valana srutasomudu ,arjunudu valana srutakarmudu, nakuludu valana sataaneekudu, sahadevudu valana srutasenudu janminchaaru.
maga: neelaputanchu aada: eruputanchu paandavulu: aakupaccha pette kauravulu: pasuvu pette upapaandavulu: gulabi pette
http://larryavisbrown.homestead.com/files/xeno.mahabsynop.htm
http://www.itcsra.org/sra_hcm/sra_hcm_chrono/sra_hcm_chrono_500bc.html
http://www.iisc.ernet.in/currsci/jul10/articles29.htm
u Molloy, Michael (2008). Experiencing the World's Religions. p. 87. ISBN 9780073535647
u Brockington, J. (1998). The Sanskrit Epics, Leiden. p. 26
u The Mahabharata and the Sindhu-Sarasvati Tradition - by Subhash Kak
u Van Buitenen; The Mahabharata Vol. 1; The Book of the Beginning. Introduction (Authorship and Date)
u Story of Hindusthani Classical Music, by ITC Sangeet Research Academy, 500 B.C - 200 B.C
u An Introduction to Epic Philosophy, edited by Subodh Kapoor, Cosmo Publications, New Delhi, India
u Davis, Richard H. (2014). The "Bhagavad Gita": A Biography. Princeton University Press. p. 38. ISBN 9781400851973. Retrieved 31 May 2017.
u Krishnan, Bal (1978). Kurukshetra: Political and Cultural History. B.R. Publishing Corporation. p. 50. Retrieved 31 May 2017.
u Hermann Oldenberg, Das Mahabharata: seine Entstehung, sein Inhalt, seine Form, Guttingen, 1922,[page needed]
u "The Mahabharata" at The Sampradaya Sun
u A History of Indian Literature, Volume 1 by Maurice Winternitz
u 12.0 12.1 udaharimpu porapaatu: saraina <ref> kaadu; Brockington ane paerugala ref laku paatyameemee ivvaledu
u 13.0 13.1 13.2 13.3 Buitenen (1973) pp. xxiv–xxv
u "The Mahabharata: How an oral narrative of the bards became a text of the Brahmins". Cite web requires |website= (help)
u Sukthankar (1933) "Prolegomena" p. lxxxvi. Emphasis is original.
u Gupta & Ramachandran (1976), citing Mahabharata, Critical Edition, I, 56, 33
u SP Gupta and KS Ramachandran (1976), p.3-4, citing Vaidya (1967), p.11
u Brockington, J. L. (1998). The Sanskrit epics, Part 2. Volume 12. BRILL. p. 21. ISBN 978-90-04-10260-6.
u 18 books, 18 chapters of the Bhagavadgita and the Narayaniya each, corresponding to the 18 days of the battle and the 18 armies (Mbh. 5.152.23)
u The Spitzer Manuscript (Beitrage zur Kultur- und Geistesgeschichte Asiens), Austrian Academy of Sciences, 2004. It is one of the oldest Sanskrit manuscripts found on the Silk Road and part of the estate of Dr. Moritz Spitzer.
u Schlingloff, Dieter (1969). "The Oldest Extant Parvan-List of the Mahubhurata". Journal of the American Oriental Society. 89 (2): 334–338. doi:10.2307/596517. JSTOR 596517.
u J.A.B. van Buitenen, Mahubhurata, Volume 1, p.445, citing W. Caland, The Paucaviyua Bruhmaua, p.640-2
u Moriz Winternitz (1996). A History of Indian Literature, Volume 1. Motilal Banarsidass. pp. 291–292. ISBN 978-81-208-0264-3.
u Jean Philippe Vogel (1995). Indian Serpent-lore: Or, The Nugas in Hindu Legend and Art. Asian Educational Services. pp. 53–54. ISBN 978-81-206-1071-2.
u Dio Chrysostom, 53.6-7, trans. H. Lamar Crosby, Loeb Classical Library, 1946, vol. 4, p. 363.
u Christian Lassen, in his Indische Alterthumskunde, supposed that the reference is ultimately to Dhritarashtra's sorrows, the laments of Gandhari and Draupadi, and the valor of Arjuna and Suyodhana or Karna (cited approvingly in Max Duncker, The History of Antiquity (trans. Evelyn Abbott, London 1880), vol. 4, p. 81). This interpretation is endorsed in such standard references as Albrecht Weber's History of Indian Literature but has sometimes been repeated as fact instead of as interpretation.
u "The Mahabharata, Book 6: Bhishma Parva: Bhagavat-Gita Parva: Section XXV (Bhagavad Gita Chapter I)". Sacred-texts.com. Retrieved 3 August 2012. Cite web requires |website= (help)
u "The Mahabharata, Book 6: Bhishma Parva: Bhagavat-Gita Parva: Section XLII (Bhagavad Gita, Chapter XVIII)". Sacred-texts.com. Retrieved 3 August 2012. Cite web requires |website= (help)
u The Ashvamedhika-parva is also preserved in a separate version, the Jaimini-Bharata (Jaiminiya-ashvamedha) where the frame dialogue is replaced, the narration being attributed to Jaimini, another disciple of Vyasa. This version contains far more devotional material (related to Krishna) than the standard epic and probably dates to the 12th century. It has some regional versions, the most popular being the Kannada one by Devapurada Annama Lakshmisha (16th century).The Mahabharata[ullekhana avasaram]
u Ancient shorelines of Gujarat, India, during the Indus civilization (Late Mid-Holocene): A study based on archaeological evidences, A. S. Gaur* and K. H. Vora, Marine Archaeology Centre, National Institute of Oceanography, Dona Paula, Goa 403 004, India
u Archeology of Dwaraka Land, by Sundaresh and A.S Gaur, Marine Archeology Center, National Institute of Oceanography, Goa 403004.