సాహితీ నందనం: July 2019
ప్రతి రోజూ ఐదు నిముషాలు ఆలస్యంగా వచ్చే సోమబాలాకి ముప్పై ఏళ్ళు దాటివుండవు. మనిషి ఆరుడుగుల పొడవుంటాడు. చేవదేరిన అడుగుమాను దుంగలను సునాయాసంగా భుజాల మీదకెత్తుకుని గాల్లోకి విసిరెయ్యడం చూశాను. అలా ఎత్తుకునేప్పుడు నిక్కపొడుచుకునే వాడి కండరాలు భుజాన్ని చీల్చుకుని బయటకొచ్చేస్తాయేమో అన్నంత భయంకరంగా ఉంటాయి. తన చేతిలో ఉన్న కార్డ్ చాచిపట్టుకొని ప్రస్తుతం చేతులు కట్టుకుని నా ముందు నిల్చున్నాడు. నా ముందు ఎప్పుడూ కుర్చీలో కూర్చోడు. ఐదు నిముషాలు ఆలస్యంగా వచ్చినందుకు కార్డ్ మీద ఇన్-టైమ్ ఎర్ర అక్షరాలతో అచ్చయ్యి ఉంది.
వెయ్యిమంది కార్మికులు పనిచేసే ఈ ఫ్యాక్టరీలో ఆరు నెల్ల క్రితమే టైమ్ స్టాంప్ మెషిన్‌‌లు రెంటిని పెట్టారు. కార్మికులు రాగానే ముందు కార్డ్ మెషీన్‌లో పెడితే అది ఇన్-టైమ్ స్టాంప్ వేస్తుంది. అలానే వెళ్ళేముందూ చేయాలి. ఐదు నిముషాలు ఆలస్యం అయితే పదిహేను నిముషాల కూలి కత్తిరించబడుతుంది. పది నిముషాలు ఆలస్యం అయితే అర్ధగంట కూలి, అర్ధగంట ఆలస్యం అయితే రెండు గంటల కూలి. ఒక గంట ఆలస్యంగా వస్తే కార్మికుడు లోపలికి వెళ్ళడానికి వీల్లేదు.
సోమబాలా రోజూ ఆలస్యంగా వస్తున్నాడు కాబట్టి నా దగ్గరకొచ్చాడు. ఈ ఫ్యాక్టరీ కొలంబోనుండి 125 కిలోమీటర్ల దూరాన ఉండే గింతోట అన్నచోట ఉంది. నూటికి నూరుపాళ్ళు సింహళులు ఉండే ప్రాంతం అది. అక్కడ ఉద్యోగం చేసేవాళ్ళలో నేనొక్కణ్ణే తమిళుణ్ణి. వంద సింహళ పదాలకు మించి నాకు మాట్లాడటం చేతకాదు. నేను చెప్పదలచుకున్నదేదైనా నా ఈ వంద పదాల పదజ్ఞానంతోనే వ్యక్తపరచాలి.
"అసలు నీ సమస్యేంటి? నువ్వు ఆలస్యంగా రావడంవల్లేగా కూలీ కత్తిరించుకుంటున్నారు? ఇంటినుండి ఐదునిముషాలు ముందు బయల్దేరచ్చు కదా?" అనడిగాను.
సోమబాలా తలవంచుకునే ఉన్నాడు. ఏదో చెప్పదలచుకున్నాడు. వాడివల్ల కాలేదు. అంత బలశాలి అయిన ఒకడు నా ముందు ఇలా తలవంచుకుని నిల్చోవడం నాకే ఇబ్బందిగా అనిపించింది. 'సరే వెళ్ళు' అనగానే వెళ్ళిపోయాడు. మరో కార్మికుడు మెడ వంచుకుని తల మాత్రం లేపి చూశాడు. కొలిమిలో కొట్టి సాగదీసినట్టు పొడవుగా ఉన్నాదు. ఎంట్రీ కార్డు చేతబట్టుకుని లోపలికొచ్చాడు.
ప్రభుత్వం నడిపే ఈ ప్లయ్‌వుడ్ కంపెనీ ఇరవై ఏళ్ళుగా నడుస్తోంది. రోజూ పెద్ద పెద్ద లారీల్లో చెట్లు కొట్టేవాళ్ళు వాళ్ళు నరికిన అడవి మానుల దుంగలు తెచ్చి పేర్చిపోతారు. ఆ ప్రాంతమంతా కర్ర వాసన కమ్ముకుని ఉంటుంది. బ్రహ్మాండమైన మెషిన్‌లలోకి కన్వేయర్ల మీద ఇటునుండి వెళ్ళే దుంగలు పలుచని రేకుల్లా అటువైపు వచ్చిపడుతుంటాయి. ఈ రేకులను అడ్డంగా, నిలువుగా పేర్చి 3, 5, 7, 9 అని అంటించి, వొత్తి పలురకాల మందంతో పలకలు తయారు చేస్తారు. అవి నున్నగానూ తేలికగానూ ఉంటాయి. అయితే మామూలు కర్ర పలకలకంటే గట్టిగా ఉంటాయి. కాబట్టి వీటి వ్యాపారం కూడా అమోఘంగానే జరుగుతోంది.
ఫ్యాక్టరీలో పనిచేసే పనివాళ్ళలో అందరికంటే ఎక్కువ చదువుకున్నవాడు సోమబాలా. అయితే వాడు మెషిన్‌ల దగ్గర పని చెయ్యడు. దుంగలను గ్రేడింగ్ చేసే విభాగంలోనో, మెషిన్‌లోకి పంపించే సెక్షన్‌లోనో లేడు. రేకులను పేర్చి అంటించే సెక్షన్‌లోనో పాలీష్ చేసే సెక్షన్‌లోనో కూడా వాడు పని చేయడు. కలప పొట్టునూ చెత్తనూ ఊడ్చే పనో, లారీలు దుంగలను కుప్ప పోసే చోట శుభ్రం చేసే పనో చేస్తుంటాడు. వాడు కేవలం మానులను చూసే వందలాది వృక్షాలను గుర్తుబట్టగలడు. ఏ మాను దేనికి పనికొస్తుంది, వాటి బలం, ప్రత్యేకతలు, చరిత్ర–ఇవి వాడికి వెన్నతో పెట్టిన విద్య. వడ్రంగిపనిలో నైపుణ్యం ఉన్నవాడు. వాడి కులవృత్తి అది. అయినప్పటికీ ఈ ఫ్యాక్టరీలో అందరి వేళాకోళాలనూ భరిస్తూ కిందస్థాయి పనివాడుగా పనిచేస్తున్నాడు.
ఒకరోజు సోమబాలా అర్ధగంట ఆలస్యంగా వచ్చినందుకు అతని మేనేజర్ ఛండాలంగా తిట్టాడు.
"ఆలస్యంగా వచ్చినందుగ్గాను నీ జీతమెలానూ పట్టుకుంటున్నారు. నిన్ను అలా తిట్టడం దేనికి?" అని అడిగాను.
"నేను కిన్నర కులంవాడిని. అంటే తక్కువ కులం. మమ్మల్ని అలానే తిడతారు." అన్నాడు.
"నీకు అలవాటైపోయిందా?" అనడిగాను.
నా చెవి దగ్గరకొచ్చి "ఫ్యాక్టరీ పెద్ద మేనేజర్‌ది ఏం కులమో తెలుసా?" అనడిగాడు.
"తెలియదు." అన్నాను.
"దేవ కులం."
"పూర్వకాలంలో రాజులందరూ దేవ కులస్తులే. కాబట్టి పై జాతి," అన్నాడు. తల అటూ ఇటూ తిప్పి చూసి మెల్లగా "మీకో విషయం తెలుసా? మన జనరల్ మేనేజరు ఒక సింహాసనం చేయిస్తున్నారు," అన్నాడు.
"సింహాసనమా! దేనికి?"
"కూర్చోడానికే!"
"జనరల్ మేనేజర్‌గారికి ఆయన పూర్వీకులు కూర్చున్నట్టు సింహాసనంలో కూర్చోవాలని మనసులో కోరిక పుట్టినట్టుంది. అడవులనుండి వచ్చి దిగే కర్రల్లో యోగ్యమైనవాటిని ఎంచుకుని మంచి సింహాసనం చెయ్యమని ఆర్డర్ వేశాడు. దానికి నియమించబడ్డవాడు అసమర్థుడు, అబద్ధాలకోరు. పండి రాలిన గుమ్మడికాయ నెత్తిన పడిందని జంకకుండా చెప్పే రకం. వాడికి వడ్రంగి పనీ తెలీదు, శిల్పాలు చెక్కడమూ రాదు. ఎన్నో విలువైన కర్రలను పాడు చేశాడు. సింహాసనపు కోళ్ళు సింహం కాళ్ళలా ఉండాలన్నారు జనరల్ మేనేజరు. వీడికి గాడిద కాళ్ళు చెక్కడం కూడా రాదు."
"జనరల్ మేనేజర్ కోసం ఒకటి రెండు కర్రలు వృధా అయితే ఫ్యాక్టరీకి పెద్ద నష్టమొచ్చేస్తుందా ఏంటి?"
"మీరే ఇలా మాట్లాడటం ఆశ్చర్యంగా ఉంది. వాళ్ళు పాడు చేస్తున్నది మామూలు మానులు కాదు. చాలా విలువైనవి, అరుదైనవి. ఈ దేశాన్ని మునుపు పాలించిన ఆంగ్లేయులు కదుబెరియ మానులను వందలాది నౌకల్లో ఇంగ్లాండుకు తీసుకెళ్ళిపోయారు. వందేళ్ళు చేవదేరిన కదుబెరియ చెట్లను వాళ్ళు నరికినప్పుడు, కొత్త చెట్లేమీ నాటలేదు. ఇంగ్లాండులో ఆ మానులతో చేసిన బల్లలమీద, కుర్చీలమీద కూర్చుని భోజనాలు చేస్తున్నారు. అలాంటి మానులు వాళ్ళకు మరెక్కడా దొరకవు. అంత నున్నగా బలంగా ఉంటాయి. మెరుగుపెట్టిస్తే ముఖం చూసుకోవచ్చు. అలా మెరుస్తాయి. వాళ్ళు నాశనం చేసింది చాలదన్నట్టు పని రానివాళ్ళు కూడా నాశనం చేస్తున్నారు. కళానైపుణ్యం ఏ కోశానా లేనివాళ్ళు చెట్లు నరికే పని చెయ్యొచ్చు గానీ, కర్ర వస్తువులు చెయ్యకూడదు. తలలో ఏదైనా ఉంటేనే కాదా అది కర్రమీద కళగా మారేది?"
సోమబాలా ఇంతలా కోప్పడటం నేనెప్పుడూ చూడలేదు.
"సింహాసనానికి ఏ కర్రయితే ఉచితం అని నిన్నడిగితే నువ్వు ఏం చెప్తావు?"
"మునుపొక తెల్లదొర గవర్నర్‌గా ఉండేవాడు. వాడి పేరు సర్ రాబర్ట్ బ్రౌన్రిక్. వాడు కాలమందర్ మానులను కబళించి ఇంగ్లాండుకు తీసుకెళ్ళాడట. వాడి ఇంటికి తలుపులు కూడా ఆ కర్రలతోనే చేయించాడట. ఇప్పుడు జరుగుతున్నది అంతకంటే రోతగా ఉంది. ఇక్కడ చెక్క తరుగు, పొట్టు ఊడ్చే పని చేస్తున్నవాడినే అయినప్పటికీ నేను ఈ దుర్మార్గాలను చూసి ఓర్చుకోలేకపోతున్నాను."
నేనడిగిన ప్రశ్నకు మాత్రం జవాబు చెప్పనేలేదు వాడు.
"చెట్లమీద ఇంత ప్రాణం పెట్టుకున్న నువ్వెలా ఈ వృత్తిలోకి వచ్చావు?"
"ఇంకేముంటుంది? మానులమీదున్న ప్రేమవల్లే. ఇలా ప్రతి రోజూ మానులతో గడపగలుగుతున్నాను. వాటి చరిత్రని చదువుతున్నాను. ఎన్ని రకాలు! 60 అడుగులు 70 అడుగులు పొడవున్న మానులు. 20 అడుగుల చుట్టుకొలతున్న మానులు. వందలేళ్ళు జీవించిన మానులు. అయితే వీటిని నాశనం చెయ్యడాన్ని చూస్తూ సహించలేకున్నాను. ఈ వృత్తి నాకు సరైనది కాదు. మీరేమనుకుంటారు?"
"నువ్వు చాలా ప్రశ్నలడుగుతావు."
"ప్రశ్నలే ప్రధానం. జవాబులు కావు. ప్రపంచం ప్రగతి గతిలో సాగేది ప్రశ్నల వల్లే. ఇలాంటివి చూస్తూ ఊరుకోలేను."
"మరేం చెయ్యగలవు?"
"నాకు చెట్లను నాశనం చేసి దానిలో దొరికే డబ్బుతో బతకాలని లేదు. ఎప్పుడో ఒకరోజు ఈ ఉద్యోగం వదిలేస్తాను." అంటూ పనిలోకి వెళ్ళాడు.
నా టైపు మెషిన్‌లో యూ, కే, ఎక్స్ అక్షరాలు కొట్టినప్పుడు పేపర్‌కి అంటుకుంటాయి. ప్రతిసారీ వేలితో అక్షరం అచ్చును లాగి వదలాలి. ఆ అక్షరాలు రాని వాక్యాలను సృష్టించుకుని టైప్ చేసుకుంటూ ఉన్నాను. పని కొలిక్కివచ్చిన సమయాన గడపలో నీడగా కదలిక. తలెత్తి సోమబాలాని చూసి నివ్వెరబోయాను. ముఖము, జుట్టు, చేతులు, కాళ్ళు అంతా కర్ర ధూళితో కప్పుకుపోయుంది. నడుస్తున్న కర్రలా ఉన్నాడు. అడ్డంగా కోసిన ఒక పలక నెత్తిన పెట్టుకునున్నాడు. గుండ్రటి ఆ పలక అంచులను చేతులు చాచినా అందుకోలేము. దాని చుట్టుకొలత ఎంత కాదనుకున్నా ఇరవై అడుగులుండచ్చు. బిగసిన వాడి భుజాల కండరాలను చూస్తేనే తెలుస్తోంది ఆ పలక ఎంత బరువుగా ఉందోనని! దాన్ని జాగ్రత్తగా నేల మీద దించి పెట్టేసి, "ఇదేం మానో తెలుసా?" అన్నాడు.
"బేయోబాబ్స్. సింహళంలోనూ అరవలోను దీన్ని పెరుక్కా మాను అంటాము. వేలాది సంవత్సరాల క్రితం ఈ చెట్టు ఆఫ్రికానుండి వచ్చింది. కాండం మీద ఈ రింగులు ఎంచి చూస్తే దాని వయసెంతో తెలుస్తుంది. దీని వయసెంతో తెలుసా? 400 సంవత్సరాలు. నాలుగు వందల సంవత్సరాల చెట్టుని నరికేశారు. ఇలాంటి మాను మనకు ఇంకొకటి కావాలంటే మనం నాలుగు వందల సంవత్సరాలు ఎదురు చూడాలి. ఇదిగోండి, ఈ నడిమధ్యన ఉంది చూశారూ? ఈ చుక్కే ఇది మొలిచిన కాలం. రాజా విమలధర్మ సూర్యా పరిపాలించిన కాలం. 400 ఏళ్ళ క్రితం కండిని పరిపాలించినవాడు. క్రైస్తవ మతం నుండి భౌద్ధమతానికి మారినవాడు. పెద్ద సైన్యంతో వచ్చిన పోర్చుగీసులను తన చిన్న సైన్యంతో అతి చాతుర్యంగా ధ్వంసం చేసినవాడు. వాడి కాలంలో పుట్టిన చెట్టిది. ఇదిగోండి ఈ వలయం దగ్గర లంకాపురి చివరి రాజు సిఱివిక్రమ్‌రాజసింగెను బ్రిటీష్‌వారు వేలూరు చెరశాలకు తీసుకెళ్ళి బంధించారు. ఈ వలయం దగ్గర శ్రీలంకకు స్వాతంత్రం వచ్చింది…" ఇలా చెప్పుకుంటూ పోయాడు.
"అంత కచ్చితంగా చెప్పగలవా?"
"చెప్పగలను. అంతేకాదు. ఈ చెట్టు చాలా అరుదైన వృక్షం. ప్రభుత్వం చివరిగా తీసుకున్న లెక్కల ప్రకారం, ఈ దేశంలో ఇవి కేవలం 40 చెట్లే ఉన్నాయి. దాన్లో ఒకదాన్నిప్పుడు నరికేశారు. నాకు చాలా బాధగా ఉంది. చెట్లను నరికి దానితో వచ్చే డబ్బుతో పొట్టపోసుకోవడం సిగ్గేస్తుంది. నేను ఈ ఉద్యోగం మానేస్తాను."
"నువ్వు ఉద్యోగం మానేయలేవు. నీకు మానులమీదున్న అపేక్ష నిన్ను వదిలివెళ్ళనివ్వదు. వాటి సాంగత్యం కావాలి నీకు." అన్నాను.
మళ్ళీ కొన్నాళ్ళకు సోమబాలా కనిపించకపోయేసరికి వాడు చెప్పినట్టు ఉద్యోగం మానేశాడనుకున్నాను. అయితే ఒక రోజు పొద్దున కార్డ్ పట్టుకుని నా ముందు నిలబడ్డాడు.
"ఏంటి? మళ్ళీనా?" అని ముఖం చిట్లించాను.
వాడికి కోపం వచ్చేసింది. వాడెప్పుడూ అలా మాట్లాడిందెరుగను. "నేనేమైనా చిన్నపిల్లాడ్నా? చెప్పిందే మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్పడంవల్ల ప్రయోజనమేముంది? నాకు తెలుసు నేనెందుకు ఆలస్యంగా వస్తున్నానో. మా ఇంట్లో ఉన్నది నేనూ, మా నాన్న మాత్రమే. నేను ఇంట్లో లేనప్పుడు ఆయన బయటకెళ్ళి తిరిగొచ్చే దారి మరిచిపోయి తప్పిపోతుంటారు. ఆయనకి మతిమరుపు వ్యాధి. మాకు మరెవరి సహాయము లేదు. నేను పొద్దున ఆయనకి స్నానం చేయించి, తినిపించి పడుకోబెట్టి, మోకాలికి ముద్దుపెట్టి, మంచంతోబాటు ఆయన్ని తాడుతో కట్టేసి ఉద్యోగానికి వస్తాను. ఈ పనుల వల్ల కొన్నిసార్లు ఆలస్యం అవుతుంది. సాయంత్రం వెళ్ళి ఆయన కట్లిప్పి వదిలిపెడతాను. మళ్ళీ ఆయనకి స్నానం చేయించి, తినిపించి, మోకాలికి ముద్దుపెట్టి నిద్రపుచ్చుతాను. నేను ఆలస్యంగా వస్తే నా జీతంలో కొంచం పట్టుకుంటారు. దీనివల్ల వచ్చే నష్టమేంటి? నేనేమైనా మెషిన్ నడుపుతున్నానా? ఊడ్చి శుభ్రంచేసే పనేగా? ఆలస్యంగా వచ్చినా పని అవుతోందిగా?"
అప్పుడనగా ప్రియాంక లోపలికి వచ్చింది. జనరల్ మేనేజర్ సెక్రెటరీ. ఇక్కడ పనిచేసే ఏకైక మహిళ. ఆమె ధరించిన వస్త్రం పూర్వకాలపు రాణుల వస్త్రంలాగా కాళ్ళకిందదాకా పొడవుగా నేలమీద జీరాడుతుండటంవల్ల అడుసులో నడుస్తున్నట్టు ఒక్కో అడుగు పైకి ఎత్తిపెట్టి నేలని గట్టిగా తొక్కుతున్నట్టు నడుస్తోంది. నేనెంతో శ్రమపడి టైపు చేసిన ఒక కాగితం తిరిగిచ్చింది. 'యూ'నో లేక 'కే'నో సరిగ్గా టైపవ్వలేదని మేనేజర్ చెప్పుంటారు.
"టైపురైటర్ పాతదయిపోయింది, సర్వీస్ చేయించాలి." అన్నాను.
ఆమె దానికి ఏమీ మాట్లాడకుండా, కళ్ళు పైకి ఎగరేసి, నాటకీయంగా చూసి వెళ్ళిపోయింది.
నేను సోమబాలాతో "ఈ అమ్మాయిని నీ వెంట తీసుకెళ్ళు. ఆమె వేసుకున్న గౌను నువ్వు ఊడవవలసినదంతా ఊడ్చేస్తుంది!" అన్నాను.
సోమబాలా పొట్ట పట్టుకుని మరీ పడిపడి నవ్వాడు. నవ్వేప్పుడు కూడా వాడి కండలు తిరిగిన భుజాలు పొడుచుకునే ఉన్నాయి.
గది సంతోషంతో నిండిపోయాక అడిగాను, "నీకు సాయం చేసేందుకు ఎవరూ లేరా?"
"నేనెందుకు మరొకరి దగ్గర సాయం అడగాలి? ఇది నా బాధ్యత కదా? చెట్టుకు మధ్య భాగమే బలం. గట్టిబడి ఉక్కులా ఉంటుంది. ఆ చెట్టులో మొట్టమొదటి భాగమూ అదే. అయితే చెట్టుకి కావలసిన ఆహారాన్ని సరఫరా చెయ్యడం ఆ భాగంవల్ల కాదు. చెట్టుయొక్క తాట భాగమే ఆహారాన్నీ నీటినీ సరఫరా చేస్తుంది. ఆ భాగం లేతది, వయసులో చిన్నది. మనుషులూ అంతే. పెద్దలు కుటుంబానికి బలం. కొత్తతరం వాళ్ళే సంపాదనలవీ చూసుకోవాలి."
ఆ తర్వాత వాడు రాత్రి షిఫ్టుకు మారినట్టు తెలిసింది. తర్వాత వాడిని కలిసే సందర్భమే రాలేదు. ఒక రోజు రాత్రివేళ లారీలో వచ్చిన దుంగలు కట్లు తెగి దొర్లిపోసాగాయట. ఆ చోటు వాలుగా ఉండటంతో అవి వేగంగా దొర్లుకుంటూ వెళ్ళడం సోమబాలా చూశాడు. అక్కడ పనిచేస్తున్నవారి మీదకి వెళ్ళుంటే కచ్చితంగా ఒకరిద్దరి ప్రాణాలు పోయేవి. సోమబాలా ఒక్క ఉదుటున దూకి ఓ పెద్ద దుంగను నిలువుగా విసిరేసి దొర్లుతున్న దుంగల్ని ఆపి ప్రమాదం జరగకుండా రక్షించాడు. మరుసటి రోజు ఫ్యాక్టరీ అంతా అదే వార్త.
ఫ్యాక్టరీలో ప్రతి ఏడూ జరిగే వార్షికోత్సవాలలో గుర్తింపు బహుమతి ఈ ఏడు వాడికే వస్తుంది అని మాట్లాడుకున్నారంతా. నేనూ అలానే అనుకున్నాను, మనుషుల ప్రాణాలను కాపాడాడు ‌అని. అయితే ఎటువంటి బహుమతీ ఇవ్వలేదు, గుర్తించనూలేదు. జనరల్ మేనేజర్ అన్నారని బయట జనం చెప్పుకున్న పుకారేంటంటే 'వాడికి బహుమతి ఇవ్వడంకంటే ఒక తమిళుడికి ఇవ్వచ్చు!' అని.
"నిన్ను గుర్తించి నీకు బహుమతిస్తారని నువ్వు ఎదురు చూశావా?" అని అడిగాను.
వాడన్నాడు, "దుంగలు దొర్లగానే నేను పరుగున వెళ్ళి ఆపాను. ఏ ఆపదా జరగకూడదని. అప్పుడు బహుమతి వస్తుందా రాదా అనేం ఆలోచించలేదు. ఎవరికి ఏది రాసిపెట్టుందో అదే జరుగుతుంది."
"నేను ఉద్యోగం మానేస్తున్నాను." అన్నాడు.
నేనేం చెప్పలేక అక్కడనుండి వెళ్ళిపోయాను.
సోమబాలా ఉద్యోగమేమీ మానలేదు. రెండు వారాల తర్వాత నేను ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేశాను. నా పెట్టె సర్దుకుని బస్ కోసం వెళ్తుంటే, సగం దారిలో సోమబాలాని ఒకసారి కలవాలనిపించింది. వాడు నైట్ షిఫ్ట్‌లో ఉన్నాడు. ఫ్యాక్టరీ రాత్రి వేళలో వేరేలా కనిపించింది నాకు. గుమ్మం దగ్గర రెండు పెద్ద టైమ్ పంచింగ్ మెషిన్‌లు. పొద్దున వేళైతే ఆ మెషిన్‌ల ముందు పెద్ద వరుసల్లో కార్మికులు నిల్చున్న దృశ్యం గుర్తొచ్చింది నాకు. ఇప్పుడు అక్కడ ఒక్కరూ లేరు.
సోమబాలాని వెతుక్కుంటూ వెళ్ళాను. వాడు మామూలుగా ఉండేచోట లేడు. మెషిన్‌లు చెవులకు తూట్లుపెట్టేంత శబ్దం చేస్తున్నాయి. తలెత్తి నన్ను చూసి మళ్ళీ పనిలో పడిపోయాడు.
"నువ్వు మామూలుగా ఉండేచోట వెతికాను."
తల పైకెత్తకుండానే జవాబు చెప్పాడు. "ఎన్నో నెలల సమయాన్నీ, అపురూపమైన మానులనూ వృధా చేసేశారు. ఇప్పటికి ఆ పని నాకిచ్చారు. ఒకప్పుడు కండిని పాలించిన రాజులు తమ రాజభవనాల్ని అలంకరించడానికి వాడుకున్నది ఈ కర్రనే. దీని పేరు హూలన్‌హిక్. ఇది ఎలానో తెల్లోళ్ళ దృష్టినుండి తప్పించుకుంది. ఈ కర్రనుండి వచ్చే సునాసన సౌధమంతా నిండిపోయేదట. నలుపన్నది రంగే కాదంటారు శాస్త్రవేత్తలు. మెరుగు పెట్టినకొద్దీ దీని వన్నె పెరుగుతూ ఉంటుంది. దీనిలా మెరిసే నల్లటి మాను ప్రపంచంలో మరోటి లేదు!"
కుర్చీ చేతులపై నోరు తెరచిన రెండు సింహాలు తద్రూపంగా చెక్కబడున్నాయి. కాళ్ళు ఉరకడానికి సిద్ధంగా ఉన్న సింహపు కాళ్ళలానే ఉన్నాయి. పాపాయిని హత్తుకున్నంత లాఘవంగా చేయిపిడికి మెరుగు పెడుతున్నాడు. నునుపు దేరుతూ నల్లగా మెరుస్తోంది. వాడు పనిలో నిమగ్నమైపోయున్నాడు. కళల్లో పడితే అన్నీ మరచిపోతారు కాబోలు!
"ఇటువంటి చారలు మరే మానులోనూ చూడలేము. ఈ మానుకు మాత్రమే ఇలాంటి క్రమమైన చారలిచ్చే కణాలుంటాయి. అందుకే దీన్ని కర్రలకల్లా రాజు అంటారు."
"సింహాసనం చేస్తున్నావా?" మాటలు పొడిగించాలన్నట్టు.
ఎక్కడా కేంద్రీకరించని చూపు చూడటం వాడికి అలవాటయినట్టుంది. "నేను కూర్చోటానికి ఒక ఆసనం చేస్తున్నాను. ఒక రాజు కూర్చుంటే మాత్రమే అది సింహాసనం అవుతుంది."
"నేను ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసేశాను. నీతో చెప్పివెళ్దాం అని వచ్చాను."
వాడేం మాట్లాడలేదు. శ్రద్దగా మెరుగు పెడుతున్నాడు. వాడి బుర్రలో ఏదో మెదలింది. అయితే దాన్ని చెప్పలేకపోతున్నాడు. వాడికి రావాల్సిన జీతాన్ని ఎడాపెడా కోసినవాడితో ఏంటి మాట్లాడేది అని వాడు అనుకుని ఉండచ్చు.
నేను కొలంబో వెళ్ళే చివరి బస్ ఎక్కి కూర్చున్నాను. మూడు గంటల ప్రయాణం. ఒక ముసలాయన మంచానికి కట్టబడి ఉన్న దృశ్యం కళ్ళముందు కదిలింది. ఆరవ జార్జ్ రాజు కూర్చోడానికి యోగ్యమైన నున్నని సింహాసనం తయారుచెయ్యబడుతున్న దృశ్యం కూడా కళ్ళముందు కదిలింది. తర్వాత ఎర్ర ఇంకుతో అచ్చువేయబడిన అట్టలను చేతబట్టుకుని వరుసగా కార్మికులు నిల్చున్న దృశ్యం. బస్సు తనదారిని తానే వెలుగు పరచుకుంటూ చీకటికేసి కాంతిరేఖలా పరుగుతీస్తోంది. ఎప్పుడోగాని దొరకని నడిజాము మెలుకువ ఘడియలు, తన తండ్రికంటే చెట్ల మానులను ఎక్కువగా ఆరాధించే ఒకణ్ణి గురించి ఆలోచించడంలో గడిచాయి.
మూలం: 'సిమ్మాసనం'. ఆట్టుప్పాల్ పుట్టు(2017)
(మేకపాల పుట్టు) అన్న కథల సంపుటినుండి.
ఒక రచయితకి మూఢనమ్మకాలు వుండకూడదు కదా? దిష్టి తగిలిందనో, తగులుతుందనో ఎవరైనా అంటే, ఇదేం మూర్ఖత్వం అని ఖండించాలి. కామన్‌మేన్‌కీ రచయితకీ తేడా ఉంది కదా! చూడండి, నేనే ఇప్పుడు దిష్టి గురించి రాయాల్సొచ్చింది. మరిప్పుడు దీన్నేమనాలి? గ్రహబలం సరిగ్గా లేదనుకోవాలా, బ్యాడ్ టైమ్స్ నడుస్తున్నాయి అనుకోవాలా?
ఇదంతా 2017 డిసెంబర్ 18వ తారీకున తెల్లవారుజామున నాలుగు గంటలకు మొదలైంది. ఎప్పట్లాగానే నాలుగు గంటలకు లేచి మేడమీంచి కిందికి దిగి వచ్చాను. పెరటి తలుపు తీస్తే పప్పు, జోరో లఘుశంక తీర్చుకోవడానికి పరుగెత్తుతాయి. లేవగానే నేను చెయ్యాల్సిన మొదటి పని అదే. అప్పుడు మేము ముదలియార్ వీధిలో ఉండేవాళ్ళం. ఇండిపెండెంట్ హౌస్. ఆ రోజు తలుపు తియ్యగానే పొట్ట లోపలికి అతుక్కుపోయి, బక్కచిక్కి, చూడగానే జాలి పుట్టేట్టున్న ఒక పిల్లిపిల్ల గుమ్మం దగ్గరే కనిపించింది. ఆకలితో కుయ్యి కుయ్యిమని నీరసంగా ఏడుస్తోంది. నెలరోజుల పిల్లయుంటుంది. క్యాట్ ఫుడ్ కొంచం తీసి పెట్టడమే ఆలస్యం… అబ్బబ్బా, మాటల్లో ఎలా చెప్పను! మ్మ్…మ్మ్… అని అరుస్తూ ఆ బౌల్ మీద పడిపోయి ఆవురావురుమంటూ తినేసింది. ఓ మై గాడ్! ఎన్ని జన్మలెత్తినా ఆ క్షణాలను మరిచిపోలేను. ఆకలేసిన ప్రాణికి అన్నమే దైవం. ఆహారమే పరమార్థం. అయితే ఆకలెయ్యాలి. ఛ! ఛ! ఆకలి అన్న మూడక్షరాల పదం తలుచుకోగానే లోపల కలిగే భావం గురించి కాదు నేను చెప్పేది. ఆహారం దొరుకుతుందన్న ఆనవాలు, నమ్మకం కూడా లేనప్పుడు పుట్టే ఆకలి. ఒక విమాన ప్రమాదాన్ని ఊహించుకోండి. మీరు మాత్రమే బ్రతికారు. ఆల్ప్స్ కొండల్లోనో, అమేజాన్ అడవుల్లోనో, లేదా ఒక నిర్మానుష్యమైన దీవిలోనో పడిపోయారు. అప్పుడు పుట్టే ఆకలి. చివరికి సాటి ప్రయాణికుడి శవాన్ని కొరుక్కొని తినగలిగే ఆకలి. అలాంటి ఆకలి గురించి చెప్తున్నాను.
ఆ పిల్లిపిల్ల తిని ఎన్ని రోజులైందో ఏమో. దాన్ని చూస్తుంటే నాకు కళ్ళల్లో నీళ్ళు తిరిగాయి. ఆ రోజు నా పుట్టినరోజు. దేవుడు నాకెటువంటి బహుమతిని ఇచ్చేడో కదా అనుకున్నాను. కడుపు నిండేంతవరకు ఆత్రంగా తిని, ఆ తర్వాత కొంచం నెమ్మదినెమ్మదిగా తినసాగింది పిల్లిపిల్ల. అక్కడే కూర్చున్నాను. మొత్తం తినేశాక నా ఒడిలోకి ఎక్కి పడుకుని నిద్రపోయింది. చాలాసేపు అలానే కూర్చుండిపోయాను. ఇంతకంటే జీవితంలో ఆనందకరమైన క్షణాలేముంటాయనిపించింది నాకు. ఆధ్యాత్మికులు జీవన సాఫల్యం అంటారే, అలాంటిది. ఆకలేసినవాడికి అన్నం పెట్టడం కంటే మరొక సాఫల్యం ఉంటుందా? తర్వాత ఆ పిల్లిపిల్లను పప్పు, జోరోల కంటబడకుండా బయట స్కూటర్‌లో పెట్టాను.
ఇప్పటికే ఇంట్లో చింటూ ఉంది. జోరోకి (గ్రేట్ డేన్) పిల్లులంటే పడదు కాబట్టి చింటూనీ జోరోనీ వేరువేరుగా జాగ్రత్తగా చూసుకునేవాళ్ళం. దానికి తోడు చింటూ భలే చురుకు, చాలా జాగ్రత్తగా ఉంటుంది. ఎప్పుడూ శబ్దం చేస్తూనే వస్తుంది. వెంటనే జోరోని గదిలో వేసి తలుపు పెట్టేసేవాళ్ళం. చింటూ తినగానే బయటకు వెళ్ళిపోతుంది. లేదా డాబామీదున్న గదికెళ్ళి పరుపు మీద పడుకుని నిద్రపోతుంది. ఆ గది తలుపు వేసేస్తే ఇక జోరోనుండి భయం ఉండదు. మెల్లమెల్లగా ఆ పద్దతినే ఈ పిల్లిపిల్ల కూడా అలవాటు చేసుకుంది. దీనికి గెయ్రో అని పేరు పెట్టింది అవంతిక. ఇలాంటి పేర్లెలా పెడుతుందో! అసలు ఆలోచించే అవనరం కూడా ఉండదు తనకు. మనసులో ఆ సమయానికి ఏదనిపిస్తే అదే పేరు.
భయపడకండి, వాటినెలా పెంచామో చెప్పి మిమ్మల్ని బోరు కొట్టించను. ఒక్క వాక్యంలో ముగించేస్తాను. 2018 జనవరి 30వ తేదిన జోరో కాలం చేశాడు. తేదీలు నాకు గుర్తుండవు కాని అది జనవరి ముప్పై కాబట్టి మరిచిపోలేకున్నాను. గ్రేట్ డేన్ ఆయువు ఏడేళ్ళే. అయితే జోరో పదేళ్ళు బతికాడు.
వియోగ బాధకి కాలం ఓ గొప్ప ఔషధం అన్నది నిజమే. జోరో చనిపోయి ఏడాది దాటింది. ఆ బాధనుండి పూర్తిగా కోలుకున్నాను. అప్పట్లో పిచ్చి పట్టినట్టు ఉండేది. జోరో జ్ఞాపకాల గొలుసులతో కట్టి, నన్ను సముద్రం లోతుల్లోకి విసిరేసినట్టుండేది. శరీర బాధని తట్టుకోవచ్చు కానీ మనోవేదన తట్టుకోవడం చాలా కష్టం. 'బుర్రలో వేయి తేళ్ళు' అని ఎన్నోసార్లు రాశాను కాని, అది ఆ రెండు రోజుల్లో నేను మొదటిసారి అనుభవించాను. ఫోన్ రింగయినప్పుడు కూడా కనీసం ఎత్తలేకపోయాను. ఒకట్రెండు కాల్స్ తీసుకున్నా కానీ అటునుంచి మనిషి గొంతు వినపడగానే భోరుమని ఏడ్చాను. నా ఏడుపు నాకే వింతగా అనిపించింది. జోరో పోయిన మరుసటి రోజు ఉదయం పరామర్శించేందుకు ఒక ఫ్రెండ్ వచ్చారు. నేను నిల్చునే పెద్దపెట్టున ఏడవటం మొదలెట్టాను. సంగీతం, రచన, ఆధ్యాత్మికత, దేవుడు–ఇవేవీ నా బాధను తగ్గించలేకపోయాయి. మరో మిత్రుడు వచ్చి నన్ను తన ఇంటికి తీసుకెళ్ళాడు. అక్కడ ఉన్నంతసేపూ బానే ఉన్నాను. మూడు గంటల తరువాత తిరిగి ఇంట్లోకి రాగానే మళ్ళీ జ్ఞాపకాల గొలుసులు నన్ను చుట్టుకున్నాయి. నా కథల్లో రాసినట్టే నేనూ శోకసాగరంలో ముణిగిపోయాను. నాకు పిచ్చి పట్టేస్తుందేమోనని చాలా భయపడ్డాను. ఏం చెయ్యాలో తోచలేదు. ఇంతలో ఇంకో ఫ్రెండ్ నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ఏదైనా సీరియల్ చూడమని సలహా ఇచ్చాడు. గేమ్ ఆఫ్ త్రోన్స్ మొదలుపెట్టాను. మెల్లమెల్లగా మనసు తేరుకుంటున్నట్టనిపించింది.
జోరో పోయిన కొన్ని రోజులవరకూ ఆ సంగతి తెలిసి పరామర్శించడానికి ఫోన్ చేసిన మిత్రులెవ్వరితోనూ నేను ఫోన్‌లో మాట్లాడలేదు. జోరోకి నాకు మధ్య ఉన్న ప్రేమ అటువంటిది. మరి అంత లోతైన ప్రేమ, ఉన్నట్టుండి జోరో పోయినప్పుడు ఇంత బాధను కలగచేసేట్టయితే, అసలు ఆ ప్రేమ అవసరమా? అనిపించింది. అంటే, పెంచుతూ ప్రేమించకపోవడం అనేది అసంభవం కాబట్టి, నేను అసలు జోరోని పెంచే ఉండకూడదు. ఇప్పుడు జోరో లేకుండాపోవటం నన్నొక మానసిక రోగిని చేసింది.
'జ్ఞాపకాలు దుఃఖకారణాలు. గతంలో బ్రతడం వల్ల విషాదమే మిగులుతుంది. అందువలన జ్ఞాపకాలను చంపుకోవాలి.' అయితే ఈ జ్ఞాపకాలను చంపుకోవడం ఎలా? మనల్ని మనం ఎలా బంధవిముక్తులను చేసుకోవాలో బాబాలు, గురువులు చాలా చిట్కాలే చెప్పివున్నారు. ఉన్నట్టుండి ఒకతని ఆరేళ్ళ కూతురు చనిపోయింది. బాబాగారికి ప్రియ శిష్యుడతను. బాబా దగ్గరకెళ్ళి మొరపెట్టుకున్నాడు. 'ఏడవకు, నీ కూతురు నీ దగ్గరకంటే ఇంకా ఎక్కువ సంతోషంగా ఉండే మరో చోట పుట్టింది. ఇదిగో చూడెంత హాయిగా ఉందో!' అని చూపించాడు బాబా. ఆయన చెప్పిందంతా బుర్రకు అర్థం అవుతుంది. అయినా మనసుకు అర్థంకాదే! జోరో ఎడబాటుని భరించలేకపోతున్నాను. అన్నానని కాదు కాని, జోరో తిండికి నెలకు షుమారు ఇరవై వేలు ఖర్చయ్యేది. అలా నెలనెలా ఖర్చు పెడుతున్నప్పుడు నాకు కొంచం కంగారుగానే ఉండేది. ఎప్పడు దీనినుండి నాకు విముక్తి? ఇలా అయితే నేను సౌత్ అమెరికా టూర్ ఎప్పుడు వెళ్ళేది? ఇలా. ఒక రోజు అర్జంటుగా ఏదో రాస్తూ ఉన్నాను. ఇంట్లో చేపలు లేవు. జోరో చేపలు లేనిదే తినడు. ముందురోజు కూడా తినలేదు. కాని నాకు టైము లేదు. పత్రికకు అర్జంటుగా రాసి పంపించాలి. ఇంతలో రచయిత ప్రభు కాళిదాస్ వచ్చారు. ఆయన శాకాహారి. అయినా నాకోసం అంగడికెళ్ళి చేపలు కొనుక్కొచ్చిపెట్టారు.
చూడండి, అప్పుడేమో 'ఎంతకాలమిలా' అని చిరాకుపడ్డాను. ఇప్పుడేమో 'ఎందుకింత తొందరగా పోయావు జోరో? ఇంకా కొన్నిరోజులు బతికుండాల్సింది' అని పిచ్చివాడిలా ఏడుస్తున్నాను. నా ఏడుపును మీరు సులభంగానే ఊహించుకోవచ్చు. అదేమీ మౌనంగా కళ్ళనీళ్ళు తుడుచుకోవడం కాదు. ఉన్నట్టుండి పెద్దగా వెక్కిళ్ళు పెట్టి ఏడ్చేవాణ్ణి. స్నేహితులతో మాట్లాడుతూనే ఉంటాను. ఉన్నట్టుండి జోరో జ్ఞాపకమొచ్చి భోరున ఏడుస్తాను.
'ఈ ఇంట్లో ఇక ఉండద్దు' అంది అవంతిక. 'నువ్వు అప్పుడప్పుడూ ట్రిప్పులకెళ్ళిపోతుంటావు. ఈ ఇంట్లో నేనొక్కదాన్నీ ఉండలేను. ఎటువంటి భద్రతా లేదు. అసలే దొంగల భయం ఉన్న ఏరియా.' అంది. జోరో ఉన్నప్పుడు ఇంటి లోపలికి ఒక బల్లిని కూడా రానియ్యలేదు. ఆకులు కదిలినా సరే జోరో భౌ భౌలతో వీధి దద్దరిల్లిపోయేది. అయినా, 'ఇప్పుడెందుకు ఇల్లు మారడం? ఇంటి ఓనర్ కూడా ఇంకో ఐదారేళ్ళు ఇక్కడే ఉండండి అని బలవంతపెట్టారు. పదేళ్ళనుండి ఈ ఇంటిలోనే ఉన్నాము. ఇల్లు కూడా అన్ని రకాలుగానూ సౌకర్యంగానే ఉందికదా,' అన్నాను అవంతికతో. దొంగల భయం ఎక్కడైనా ఉండేదే కాని, అవంతిక ఇల్లు మారాల్సిందే అని పట్టుబట్టింది.
జోరో పోయిన తర్వాత ఒక రోజు మా పనమ్మాయికి వడ్డీకి డబ్బులిచ్చిన ఒకామె మా ఇంట్లోకొచ్చి పనమ్మాయితో గొడవకు దిగింది. ఆమె జుట్టు పట్టుకుని కింద పడేసి కొట్టింది. దీని గురించి పోలీసులతో చెప్పలేము. ఎందుకంటే నిజజీవితం చాలా కఠినమయినది. మా పనమ్మాయి ఆ వీధిలో చెత్త ఊడ్చే పాకీ రాజేంద్రన్ భార్య. ఆ వచ్చినామె 'ఒసేయ్, చెత్తలోడి పెళ్ళామా! నీకింత పొగరా?…" అంటూ తిట్టింది. ఇంతకంటే ఆమె అన్న మాటలను ఇక్కడ రాయటం అసాధ్యం.
పోలీసులకెందుకు చెప్పలేమంటే, వాళ్ళు ఆ చెత్త ఊడ్చే రాజేంద్రన్‌ను స్టేషన్‌కి తీసుకెళ్ళి ఉతుకుతారు. ఇంతకుముందు ఈ వీధిలోనే ఒక ఇంట్లో యాభై కాసుల బంగారు నగల దొంగతనం జరిగింది. సీసీటీవీ కెమెరాల్లో కనిపించినవారిలో రాజేంద్రన్ కూడా ఒకడు.'పట్టుకోండి ఆ చెత్తూడ్చేవాణ్ణి' అనేది పోలీసుల లాజిక్. నేను దీని గురించి పత్రికలో రాసి రాజేంద్రన్‌ని విడిపించాను. రాజేంద్రన్ నిజంగానే అమాయకుడు. అతని బతుకే వీధుల్లో కదా? అలాంటిది సీసీటీవీ కెమెరాలో అతని ముఖం ఎందుకు కనిపించదు?
ఒక ఆడ రౌడీ మా ఇంట్లో దూరి మా పనిమనిషిని లాగి కొట్టి గొడవకు దిగుతుంది. అయినా నేను పోలీసులకు ఫోన్ చెయ్యలేను. పోలీసులకు చెప్తే ముందుగా రాజేంద్రన్‌ను విచారించాలని తీసుకెళ్ళి ఇదివరకున్న కోపాన్నంతా కలగలిపి వాడి మక్కెలిరగ్గొడతారు. అదే జోరో ఉండుంటే ఆ రౌడీ రాలుగాయి ఇంటి గేటు తీసుకుని పెరట్లోకి అడుగుపెట్టగలిగేదా?
ఆ మరుసటిరోజు పొద్దున్నే వరండా కంబి గేటు తీసిన శబ్దం. వరండా గేటు తీయగల ఒకే ఒక వ్యక్తి అవంతిక మాత్రమే. అయితే తనేమో పెరట్లో ఉంది. నేను నా రాత పని ఆపి వెళ్ళి చూస్తే సన్యాసి దుస్తుల్లో ఉన్న ఒక అరవయ్యేళ్ళ వ్యక్తి. పుష్టిగా ఉన్నాడు. ముఖంలోనూ, చూపులోనూ సన్యాసికుండాల్సిన శాంతం, కరుణలాంటివేవీ లేవు. పప్పు ఎటువంటి శబ్దం చెయ్యకుండా పడుకుని ఉంది. కనీసం కదలను కూడా లేదు. జోరో అయుంటే ఈ పాటికి ఆ మనిషినుండి రెండు కేజీల కండ ఒలిచేసి ఉండేది. అసలు ఆ మనిషి లోపలికొచ్చే అవకాశమే ఉండేది కాదు.
ఆ మనిషితో ఏం మాట్లాడాలో నాకు తెలీలేదు. 'గేటు తీసుకుని లోపలికి రావడమే కాకుండా లోపలి తలుపు కూడా తీసుకుని రాడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడే' అని నా రక్తం మరిగిపోతోంది. నేనప్పుడున్న ఆలోచనల్లో ఏం మాట్లాడాలో నాకు తోచలేదు. అవంతికని పిలిచాను.
'ముందు మీరు బయటకెళ్ళండి' అంది వేలు చూపిస్తూ.
'మీకు దేవుడి కటాక్షం దొరుకుతుంది, దొరుకుతుంది' అని ఏదో ఆఫీసర్లా చెప్తున్నాడు దర్పంగా.
'ఏదైనా కానివ్వండి. ముందు గేటు బయట నిల్చుని చెప్పండి. ఏదైనా ఉంటే కాంపౌండ్ గేటుకవతలనుండి బెల్లు కొట్టాలి గాని సరాసరి ఇలా లోపలికి రావడమేంటి?' అంది అవంతిక.
అతన్నింక ఏమీ మాట్లాడనివ్వకుండా బయటకు పంపించి కాంపౌండ్ గేటుకు తాళమేసింది. రోజుకు నలుగురైనా వచ్చి దేవుడు పేరు చెప్పి అడుక్కోవడం జరుగుతుందిక్కడ. భిక్షం పెట్టేవరకు చెవులు తూట్లుపడేలా గేటు లేదా బెల్లు కొడుతూనే ఉంటారు. జోరో మొరిగిందంటే ఆ అరుపులకే దడుచుకుని పారిపోయేవాళ్ళు పూర్వం.
అడుక్కునేవాళ్ళ పద్ధతే మారిపోయింది. అందరూ దేవుళ్ళ పేరు చెప్పి అడుక్కుంటున్నారు. భిక్షం పెట్టకుంటే శాపాలు పెడుతుంటారు. మామూలు భిక్షగాళ్ళను చూడటమే అరుదైపోయింది. బాబా పేరు చెప్పుకుంటూనో, జంధ్యం, పిలక పెట్టుకునో, సన్యాసి వేషం వేసుకునో, నలుగురైదుగురు కలిసికట్టుగా వచ్చి బెదిరించి కూడా భిక్షమడుగుతున్నారు. చూడ్డానికి ఒక్కొక్కడూ పహిల్వానుల్లా ఉంటారు. ఇవ్వలేదంటే శాపాలు పెట్టడం.
అవంతిక చెప్పింది నిజమే. జోరో లేకుండా ఈ ఇంటిలో ఉండలేం.
ఇక తప్పక ఇల్లు వెతకడం మొదలుపెట్టాం. ఇల్లు వెతికే అందరికీ ఎదురయ్యే మూడు ఇబ్బందులివే: 1. ముస్లిములకు ఇల్లు దొరకదు. 2. మాంసాహారం తినేవాళ్ళకి ఇల్లు దొరకదు. 3. కుక్కలు పెంచుకునేవారికి ఇల్లు దొరకదు. నాకు ఇల్లు ఇవ్వను అనేందుకు రెండు కారణాలున్నాయి: మాంసాహారం, కుక్కలు. అద్దె ఇల్లు వెతికే తంతంతా ఒక చదరంగం ఆటగాడి ఎత్తుగడలతో జరుగుతున్నట్టుగా ఉంది. అయితే, జోరో పోయిన నాల్రోజులకే ఇల్లు దొరికింది. ఇప్పుడుంటున్న ఇంటి నుండి కుడి వైపుకు వెళ్తే శాంతోమ్ హై రోడ్. రోడ్డుకవతల వైపున్న అపార్ట్‌మెంట్స్‌లో ఇల్లు దొరికింది. ఇక్కణ్ణుండి ఐదు నిముషాల నడక దూరం. అపార్ట్‌మెంట్స్‌ కాబట్టి ఎప్పుడూ సెక్యూరిటీ వాళ్ళుంటారు.
కొత్త ఇంటికి మారిపోయాం. అయితే చింటూని, గెయ్రోని ఎలా కొత్తింటికి తీసుకెళ్ళడం? మీకు తెలీయందేమీ కాదు. కుక్కలు మనం ఎక్కడికెళ్తే అక్కడికి మనతోపాటే వచ్చేస్తాయి. పిల్లులు అలా కాదు. అవి వాటి నివాసాలను అంత సులువుగా మార్చుకోలేవు. ఉన్నచోటనే ఉంటాయి. అయినప్పటికీ చింటూనీ, గెయ్రోనీ వేర్వేరుగా బుట్టల్లో పెట్టుకుని తీసుకొచ్చాము. చింటూని బుట్టనుండి బయటకు తీయగానే పిట్టలా ఎటో ఎగిరిపోయింది. వాటికి దారి తెలీకూడదని మేము రాత్రి పది దాటాకే తీసుకొచ్చాము. అయినా అంత రద్దీగా వున్న హైవేను ఎలా దాటెళ్ళిందో మరి! అందుకనే చింటూని తీసుకెళ్ళడానికి నాకు మనసొప్పలేదు. ఎలాగోలా అది పాతింటికి వెళ్ళిపోతుందని నాకు బాగా తెలుసు. ఎందుకంటే ఆ ఇంటి దగ్గర చింటూకి స్నీకీ అనే ఒక ప్రేయసి ఉంది. నిజానికి స్నీకీ మరో పెద్దపిల్లికి ప్రేయసిగా ఉండేది. ఆ సంగతి మొదలుపెడితే మనం ఇప్పుడెక్కడెక్కడికి వెళ్ళిపోతామో… అదొక పెద్ద ప్రేమకావ్యం!
సరే, వీలైనంత క్లుప్తంగా చెప్తాను. ఆ పెద్దపిల్లి చూడటానికి రౌడీలా ఉంటుంది. చూడటానికేంటి? అసలది రౌడీ పిల్లే. ఇక్కడ మీరొకటి తెలుసుకోవాలి. మనుషుల్లో జ్ఞాని, పండితుడు, అమాయకుడు, దొంగ, వెధవ, మోసగొండి, పోకిరి, మహాత్మ, మంచివాడు, చెడ్డవాడు, చాదస్తుడు, ఛాందసుడు అని రకరకాలు ఉన్నట్టే పిల్లుల్లో కూడా ఎన్నో రకాలు ఉన్నాయి. రౌడీ పిల్లి, పండిత పిల్లి, శాంతమూర్తి పిల్లి, దొంగ పిల్లి, మంచి పిల్లి, అమాయక పిల్లి, కాలాంతక పిల్లి, మోసగొండి పిల్లి, హంతక పిల్లి అని పలు రకాలున్నాయి. స్నీకీ ఒరిజినల్ ప్రియుడు రౌడీ పిల్లి. చింటూ ఏమో ఇంటలెక్చువల్ టైప్. (వాన్ గోని గుర్తుకు తెచ్చుకోండి). ముందు చింటూ రౌడీ పిల్లితో ఎలాంటి తగవుకూ పోలేదు. స్నీకీని అప్రోచ్ అయి తన కోరిక చెప్పిందనుకుంటాను. అయితే స్నీకీ ఆ వివాహేతర సంబంధాన్ని నిరాకరించి చింటూని కొరికి మరీ వెంటబడి తరిమింది. మేము చింటూ దెబ్బలకు మందు పూశాం. అది ఒకసారితో ఆగలేదు. చింటూ మళ్ళీ మళ్ళీ మెడ మీద, ఒంటి మీద పంటి గాట్లు తగిలించుకుని వచ్చేది. ఎన్నిసార్లయినా ఇదే తంతు. మేము గాయాలకు మందులు రాయడం, అది మళ్ళీ కొరికించుకుని రావడం. చింటూ ఒళ్ళంతా ఆ దెబ్బలనుంచి పుండ్లు పడ్డాయి. డాక్టర్ దగ్గరకు తీసుకెళ్ళి ఇంజక్షన్ కూడా చేయించాము. కొన్ని రోజులు మామూలుగానే ఉండి, ఒకరోజు మళ్ళీ తన ఒన్ సైడ్ లవ్‌ని చెప్పి ఒంటిమీద గాట్లు పెట్టించుకొని వచ్చింది. ఈసారి ఆ రౌడీ పిల్లి కూడా కొరికినట్టుంది. కాని, అక్కడే ఆ రౌడీ పిల్లి తన జీవితంలోనే చాలా పెద్ద తప్పు చేసింది. ఎప్పుడైతే ఆ రౌడీ పిల్లి చింటూని కొరికి తరిమిందో అప్పుడే స్నీకీ చింటూ ప్రేమను అంగీకరించింది. ఆ తర్వాత స్నీకీకి రౌడీ పిల్లి అనవసరం అయిపోయిందనుకుంటాను. నేను పిల్లిని కాను కాబట్టి ఇంతకంటే ఈ వివరాలలోకి వెళ్ళలేకపోతున్నాను.
ఒక విషయం చెప్పడం మరిచిపోయాను. స్నీకీ నడుము ఊపుకుంటూ (అలనాటి నటి బి. సరోజాదేవిలాగ) అప్పుడప్పుడూ మా ఇంటికి వచ్చేదిగానీ తన మకాం మాత్రం మార్చుకోలేదు. పక్కవీధిలోనే ఉండేది. అప్పుడు ఒకానొక రోజు ఉన్నట్టుండి చింటూ కనిపించకుండా పోయింది. అవంతిక ఎక్కడెక్కడో వెతికింది. అయితే స్నీకీ మాత్రం వేళకు వచ్చి తిని వెళ్ళిపోయేది. అవంతిక దిగులు పెట్టుకుంది. నాకు కూడా మనసు వికారంగా అయిపోయింది. బీచ్‌కి వెళ్ళిన బిడ్డ కనిపించకపోతే ఎలా ఉంటుంది? ఒక రోజు రెండు రోజులు కాదు; ఒక వారం దాటింది. అది నాలుగు గంటలకొకసారి తినకుండా ఉండలేదు. అందునా చేపల్లో కొరమీనులు మాత్రమే తినేది. ఇంకేదీ తినేది కాదు. ఎక్కడికెళ్ళుంటుంది? ఎన్ని రోజులు తినకుండా ఉంటుంది? ఇన్ని రోజులు తినకుంటే చచ్చిపోదూ? ఫేస్బుక్ ఫ్రెండ్స్ కూడా చింటూ దొరకాలని రకరకాల ఎమోటికాన్లతో ప్రార్థనలు చేశారు. పిల్లులు మిస్టీరియస్ ఏనిమల్స్ అని ఒక ఫ్రెండన్నాడు: 'అవి నిగూఢమైనవి; ఎప్పుడు వస్తాయి, ఎప్పుడు వెళ్తాయి, ఎక్కడ ఉంటాయి అనేది అసలు పసిగట్టలేము.' అని.
అవంతిక చుట్టుపక్కల ఉన్న వీధులన్నీ తిరిగి వెతికింది. 'పక్కవీధిలో వెతికావా? స్నీకీ ఉండే వీధిలో?' అని అడిగాను. 'మొట్టమొదట వెతికింది అక్కడే' అంది. అయితే ఎక్కడికెళ్ళుంటుంది? ఒక వారం తర్వాత మళ్ళీ పక్కవీధిలో వెతకడానికి వెళ్ళాం. మమ్మల్ని చూసి 'మ్యావ్' అనుకుంటూ వచ్చింది చింటూ. ఇంతకీ ఏం జరిగిందంటే, రౌడీ పిల్లినుండి స్నీకీని పర్మనెంటుగా దూరం చెయ్యడానికి చింటూ అక్కడే స్నీకీతోనే ఉండిపోయింది; నిముషమైనా ఎడబాయకుండా. ఓసి దీని పాసుగూలా! కింగ్ సైజు బెడ్డు మీద వైభవంగా నిద్రపోయిన చింటూ తన ప్రేయసి కోసం రోడ్లమీద పడుకుంది. బిచ్చగాడుపిల్లిలా మారిపోయింది. తెల్లటి చర్మం నల్లబడి, దుమ్ము కొట్టుకపోయి, ఎముకలు కనిపించేలా చిక్కిపోయింది. ఎత్తుకొని ఇంటికి తీసుకొచ్చాం. మమ్మల్ని స్నీకీ వెంబడించింది. మామూలుగా రెండుమూడు స్పూన్ల నీళ్ళు తాగే చింటు ఆ రోజు రెండున్నర గ్లాసులు తాగింది. దేవుడా, ఒక వారంగా తిండీ తిప్పలు లేకుండా, చివరికి నీళ్ళు కూడా తాగకుండా ఉందది.
కొత్తిల్లు మరింత దూరం అవుతుంది కాబట్టి చింటూని తీసుకురావద్దని అనుకున్నాం. తీసుకొచ్చి, అది రోడ్లు దాటేప్పుడు కార్ల కిందో, లారీల కిందో పడి చచ్చిపోవడం కంటే స్నీకీతో అక్కడే ఉండనిద్దాం, అనుకున్నాను, కానీ ఎందుకో తెచ్చాం. అయితే దాని అదృష్టం! వాహనాలను తప్పించుకుని రోడ్డు దాటుకుని వెళ్ళి స్నీకీతో చేరిపోయింది. ఆ తర్వాత అవంతిక రోజూ పొద్దునా రాత్రీ రోడ్డు దాటుకుని వెళ్ళి చింటూకీ, స్నీకీకీ ఆహారం, నీళ్ళు పెట్టొచ్చేది. స్కూటర్‌ మీదే వెళ్ళేది. ఒక రోజు స్కూటర్‌ని ఏదో బైక్ గుద్ది చిన్న యాక్సిడెంట్ కూడా అయింది.
కానీ గెయ్రో ఈ అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఉండగలిగింది. గెయ్రో సాధు పిల్లి. ఎవరి జోలికీ పోదు. ఏ పిల్లితోనూ గొడవకు దిగదు. ప్రేమలో పడలేదు. అయితే లిబిడో ఉంది. ఆడపిల్లుల వెంట పడుతుంది; కాని అది తరిమితే తగువు పడకుండా తిరిగి వచ్చేస్తుంది. ఇక్కడికి వచ్చిన కొత్తలో కొంచం మారాం చేసింది. అవంతిక కాళ్ళను కొరికేది. రోజురోజుకీ దాని కోపం పెరుగుతుండటం చూసి, ఈ కొత్త ఇల్లు నచ్చలేదని పాతింటి దగ్గరే వదిలిపెట్టి వచ్చింది అవంతిక. రోజూ ఆహారం పట్టుకెళ్ళి పెట్టొచ్చింది. ఇలా పదిహేను రోజులు గడిచింది. అంతటితో తన అజ్ఞాతవాసం ముగించుకోవాలనుకుందేమో, అవంతికను చూడగానే ఏడుపు మొదలుపెట్టింది. తన వెనకనే వచ్చి రోడ్డు దాటే ప్రయత్నం చేస్తుంటే, అవంతిక తీసుకొచ్చేసింది.
ఆ పదిహేను రోజులు గెయ్రో ఎలా గడిపి ఉంటుంది? దానికక్కడెవరూ స్నేహితులు లేరు. చింటూ, స్నీకీ ఎప్పుడూ గెయ్రోని తమ జట్టులో చేర్చుకోలేదు. ఇంటిలోనే రాజులా బతికింది. వీధుల్లో ఎలా గడిపిందో? దానివల్లకాక మళ్ళీ ఇక్కడికే వచ్చేసింది. తర్వాతెప్పుడూ అవంతికని కొరకలేదు. కోపం ప్రదర్శించలేదు. ఈ అపార్ట్‌మెంట్‌లో అందరితో కలిసిపోయింది. అందరితోనూ స్నేహంగా ఉంది. అందరూ దాన్ని ముద్దు చేశారు. గెయ్రో అని ఎవరైనా పిలిస్తే తిరిగి చూసి దీర్ఘంగా మూ…వ్ అని బదులిచ్చేది. అవంతికను మువ్ మువ్ అని పిలిచేది.
అమ్మయ్య, అన్నిరకాలుగా సెటిలయ్యాం అనుకున్నాను. అనుకున్న రెండు వారాలకు ఒక రోజు గెయ్రో కనిపించకుండా పోయింది. ఈ విషయం ఎవరికి చెప్పినా వాళ్ళకది అర్థంకావటంలేదు. ఎందుకంటే ఎవరికీ గెయ్రో ఏంటో తెలీదు. గెయ్రో వేరే పిల్లుల వెనక వెళ్ళే రకం కాదు. ఈ అపార్ట్‌మెంట్‌ కాంపౌండ్ దాటి ఎక్కడికీ వెళ్ళదు. ఎప్పుడూ వెళ్ళిందీ లేదు. అయితే, అందరూ–పిల్లులంతే, ఉన్నట్టుండి ఎటయినా వెళ్ళిపోతాయి; మళ్ళీ వచ్చేస్తాయి–అన్నారు. నాకూ అవంతికకు మాత్రం ఇది అలాంటి బాపతు ఇన్సిడెంట్ కాదని స్పష్టంగా తెలుస్తూనే ఉంది.
అన్నట్టు, ఒక ముఖ్యమైన విషయం చెప్పడం మరిచిపోయాను. గెయ్రో కనిపించకుండా పోయిన రోజుకు ముందురోజు మా ఎదురు ఫ్లాట్‌లో ఉండే ఆవిడ గెయ్రోని చూసి 'అమ్మో! ఎంత పెద్ద పిల్లీ?!' అని దిష్టి పెట్టిందట. కొన్నిటిని అభినయించి మాత్రమే చూపించగలం. ఆ 'అమ్మో' మామూలు అమ్మో కాదు, ఒక భయంకరమైన 'అమ్మో!' అమ్మో! ఎంత పెద్ద పిల్లీ?! అని అలా దిష్టి పెట్టిన ఆవిడకి పిల్లులంటే పడదన్నది అదనపు సమాచారం. మా అపార్ట్‌మెంట్ వాచ్‌మేన్ దగ్గర ఎప్పుడూ పిల్లల గురించి కంప్లయింట్ చేస్తుంటుందట. పిల్లులేమైనా ఆమె ఇంట్లో జొరబడి దొంగతనం చేస్తున్నాయా? అలాంటిదేమీ లేదు. ఈ అపార్ట్‌మెంట్‌ కాంపౌండ్‌లో మూడు పిల్లులున్నాయి. బ్రౌనీ, పుస్సీ, బ్లాకీ. బ్రౌనీ, బ్లాకీలు మగ పిల్లులు. పుస్సీ ఆడ పిల్లి. ఏ పిచ్చి మొద్దెధవ దానికి పుస్సీ అని పేరు పెట్టాడో మరి, దాన్నొదిలేయండి. ఆ మూడు పిల్లులకూ మేము ఇక్కడికి వచ్చినప్పట్నుండీ రోజూ తిండి పెడుతున్నాం. అవి కూడానూ తిండి కోసం వెతుక్కుంటూ వేరెక్కడికీ వెళ్ళవు. అపార్టుమెంట్లవాళ్ళు పెట్టేవే చాలు. చక్కగా తింటాయి. కింద కాంపౌండ్‌ లోపలే పడుంటాయి. అప్పుడప్పుడూ అవి ఆవిడ కంటపడుతున్నాయట. అది ఆమెకు నచ్చలేదట. 'ఛీ… పిల్లులంటేనే నాకు అసహ్యం!' అని వాచ్‌మేన్‌తో చెప్పి వాపోయేదట.
ఆవిడ 'అమ్మో! ఎంత పెద్ద పిల్లీ?!' అని దిష్టి పెట్టిన మరుక్షణం నుండి అవంతిక కలవరించడం మొదలుపెట్టింది. ఎదురింటామెవి కొరివి కళ్ళు, దిష్టి పెట్టేసింది అని మళ్ళీ మళ్ళీ అనేది. గెయ్రోకి దిష్టి తీయమని మా పనమ్మాయికి చెప్పింది అవంతిక. పనమ్మాయి మర్నాడు తీస్తానని చెప్పింది. దిష్టి పెట్టి 24గంటలైనా కాలేదు ఈ లోపు గెయ్రో కనిపించకుండా పోయింది. గెయ్రో కనిపించకుండా పోయినప్పట్నుండీ ఎదురింటావిడకి తిట్లభిషేకం మొదలయింది. ఆమెకు వినిపించేలా కాదనుకోండి, నాకు మాత్రమే వినిపించేలా. పాపిష్ఠి కళ్ళు, కొరివి కళ్ళు, పాపిష్ఠి కళ్ళు, కొరివి కళ్ళు!
ఎవరైనా పట్టుకెళ్ళి వండుకు తినేశారా అని నాకు అనుమానం మొదలైంది. నా జీవితంలో నేను ఇంతలా బాధపడింది లేదు అనే చెప్పాలి. జోరో చివరి శ్వాస వదిలినప్పుడు పిచ్చిపట్టినవాడిలా అయ్యాను. చాలా ఏడ్చాను. అయినప్పటికీ జోరోది ఒక నిండైన జీవితం అన్న తృప్తి ఉండేది. ఎంత గొప్ప ఆయుర్దాయం! ఏడేళ్ళు బతకాల్సింది నిండుగా పదేళ్ళు బతికింది. చివరి దశలో కూడా పెద్దగా ఇబ్బంది పడలేదు, పెట్టలేదు. నా ఒడిలో పడుకుని ప్రాణం విడిచిపెట్టింది. అయితే ఇప్పుడు గెయ్రో ఎక్కడికెళ్ళిందీ తెలీటంలేదు. చుట్టుపక్కల అందరినీ విచారించాం, వెతికిన చోటే వెతికాం. పిల్లికోసం వెతుకుతున్నందుకు వింతగా చూసేవాళ్ళు. 'పిల్లులంతేనండి. ఉన్నట్టుండి వెళ్ళిపోతాయి. అదే తిరిగి వచ్చేస్తుందిలెండి…' అనేవాళ్ళు. 'అది మిగతా పిల్లుల్లా కాదురా ఫూల్స్!' అని మనసులోనే తిట్టుకొనేవాణ్ణి. అవంతిక పిచ్చి పట్టినట్టయిపోయింది. తను సరిగ్గా నిద్రపోవటంలేదు, తినటంలేదు. నిద్ర మధ్యలో నేను లేచినప్పుడు చూస్తే బాల్కనీలో నిల్చుని గెయ్రో గెయ్రో అని పిలుస్తూ వుండేది. 'పిలిచి ప్రయోజనంలేదు అమ్మూ, నీ గొంతు వినిపించే దూరానుంటే వచ్చేసేది కదా?' అని ఓదార్చేవాణ్ణి. గెయ్రో నాలుగు గంటలకొకసారి తినేది. మాతో దాగుడుమూతలు కూడా ఆడుకునేది. ఎక్కడైనా దాక్కుని మమ్ముల్ని వెతకమనేది. వెతికేప్పుడు మువ్ మువ్ అని గొంతిచ్చేది. ఎప్పూడూ మియావ్ అని మాత్రమ్ అస్సలు అనేది కాదు.
"అయ్యో! ఎంత దారుణం. ఎక్కడికెళ్ళింది నా బుజ్జిపిల్లి? చచ్చిపోయిందంటే సరే, ఒక ఏడుపు ఏడ్చి ఊరుకుంటాం. కానీ ఇలా కనిపించకుండా పోతే ఏమనుకోవాలి? ఏదైనా ప్రమాదంలో చిక్కుకుని మన సాయంకోసం ఎదురుచూస్తుందేమో?" అని వెక్కిళ్ళు పెట్టి ఏడ్చేది అవంతిక.
గవర్నమెంట్ హాస్పిటల్‌లో మెటర్నిటీ వార్డుకు వెళ్ళారా ఎప్పుడైనా? ప్రతి గోడమీదా 'పసికందులను జాగ్రత్తగా చూసుకోండి. పిల్లల్నెత్తుకుపోయే దొంగలు తిరుగుతుంటారు' అని రాసుంటుంది. మెటర్నిటీ హాస్పిటళ్ళలో పసిపిల్లల్ని దొంగిలించడం చాలా సులువు. బిడ్డను కన్న అలసటతో తల్లి నిద్రపోతుంటుంది. ఆమెను చూసుకోటానికొచ్చిన బంధువులామె ఏ టీ, కాఫీ తీసుకురాడానికో వెళ్ళినపుడు, నిద్రపోతున్న పసికందును తీసుకెళ్ళిపోయి అమ్మేస్తారు. దేనికి? చేయీ, కాలూ తీసేసి బిచ్చగాళ్ళను చేసి సంపాయించుకోడానికి. మంచి డబ్బు. మన దేశంలో సులువుగా డబ్బు సంపాయించగల పెద్ద వ్యాపారం బిచ్చమెత్తించడం. ఇంకా వివరంగా కావాలంటే స్లమ్‌డాగ్ మిలియనీర్ సినిమా చూడండి. భారతదేశపు పెద్ద నగరాల్లో ట్రాఫిక్ సిగ్నళ్ళ దగ్గర పసిపాపల్ని చంకనేసుకుని ఒక తల్లి అడుక్కోవడం చూసే ఉంటారు. ఆ పసికందులందరూ ఇలా దొంగిలించబడ్డవారే. అలా ఒక బిడ్డను పోగొట్టుకున్న తల్లి స్థితిలో ఉన్నాం మేము.
దిష్టి అన్నది నిజమా? రచయితనయిన నేను ఇలాంటివన్నీ నమ్మొచ్చా?
నేనిప్పుడు కొన్ని విషయాలు చెప్పాలి. ఒకప్పుడు డీయెంకే పాలనలో ఐదేళ్ళపాటు తమిళనాడంతా కరెంటు కోతలు విపరీతంగా ఉండేవి. కడలూర్‌లాంటి ఊళ్ళలో రోజుకు 18 గంటలు కరెంటు కోత ఉండేది. మరికొన్ని చోట్లయితే 20 గంటల కరెంటు కోత కూడా ఉండేది. చెన్నై రాజధాని కాబట్టి ఇక్కడ కేవలం 6 గంటలు మాత్రమే కరెంటు కోత ఉండేది. మంత్రులుండే ఏరియాలకు మాత్రం మినహాయింపు. అప్పుడు మా వీధిలో ఒక మాజీ మంత్రి ఉండేవారు. అతను ఏడీయెంకే. పాలనలో ఉన్నదేమో డీయెంకే. మాజీ అయితేనేం? మంత్రేగా? కాబట్టి మా వీధిలో మాత్రం కరెంటు కోతే ఉండేది కాదు. 'ఈ విషయం ఎక్కడైనా రాసేవు, వెంటనే కరెంట్ కోసేస్తారు' అని నన్ను గట్టిగానే హెచ్చరించింది అవంతిక. నేను కూడా కరెంటు కోతకు భయపడి దాని గురించెక్కడా పెన్ను కదపలేదు. నాలుగేళ్ళ తర్వాత ఒక రోజు రాఘవన్‌తో మాటల్లో ఈ విషయం ప్రస్తావించాను. 'ఆహా, మీరు అదృష్టవంతులు!' అని అన్నాడు. రాఘవన్ చాలా సహృదయుడు. ఎవరిని చూసీ దిష్టి పెట్టే రకం కాదు. అసలు అతనివి కొరివికళ్ళు కానే కావు. ప్రపంచశాంతీ, శ్రేయస్సూ కోరుకునే రకం. మీరు అదృష్టవంతులు అన్నది కూడా అతను దీవెనలాగే అన్నాడు. మరుసటి రోజే ఫుల్ బ్లాకవుట్! పొద్దున ఆరు నుండి రాత్రి ఎనిమిది వరకు కరెంటే లేదు. దీని గురించి నేను రాఘవన్‌కి చెప్పలేదు, నొచ్చుకుంటాడని.
మరొక సంఘటన నలభై ఏళ్ళ క్రితం దిల్లీలో జరిగింది. అక్కడ నాకు మారియప్పన్ అని ఒక స్నేహితుడుండేవాడు. ఒక ఆదివారం నన్ను భోజనానికి రమ్మని అతను తన ఇంటికి పిలిచాడు. అతని కొడుక్కి రెండేళ్ళు. వాడు బట్టల్లేకుండా ఇల్లంతా దోగాడుతున్నాడు. బొద్దుగా, పుష్టిగా, ముద్దుగా, గుండ్రటి పిర్రలతో చూడ్టానికి చిన్న సైజు సుమో వీరుడిలా ఉన్నాడు. ఆ విషయం నేను మారియప్పన్‌తో అన్నాను. అతను నవ్వాడు. వారం తర్వాత అతన్ని మళ్ళీ కలిసినపుడు చెప్పాడు: పొయ్యిమీదనుండి దించిన కుక్కర్ మీద దర్జాగా కుర్చున్నాడట పిల్లాడు. చర్మమంతా కాలి పోయిందట. మారియప్పన్ తీవ్రమైన హేతువాది. అంతకంటే ఏమీ చెప్పలేదు. అప్పట్నుండి నేనెవర్నీ, దేన్నీ మెచ్చుకోవటంలేదు.
దిష్టి దృష్టి వల్లే కాదు, మాట వల్ల కూడా వస్తుందేమో. మాటలో ఉంటుంది ఆ కిటుకు. మొట్టమొదట నేను చెన్నై వచ్చినపుడు, ఒక స్నేహితున్ని కలవడానికి చిన్మయానగర్ వెళ్ళాను. వర్షాకాలం. రోడ్లంతా బురద కొట్టుకుపోయి ఏదో ఆఫ్గన్ విలేజ్‌లా అనిపించింది నాకు. నేను చెన్నైలో ఉన్నంతకాలం చిన్మయానగర్‌లో ఉండను, ఒట్టు అన్నాను. అప్పటికి నేను అవంతికను కలవలేదు. తర్వాత కలిశాను. అవంతిక చిన్మయానగర్‌లో ఉండేది. కాబట్టి పన్నెండేళ్ళు చిన్మయానగర్‌లోనే మకాం పెట్టాల్సివచ్చింది.
ఇంతకంటే ఇంకో ఒక సంఘటన జెర్రుల గురించి. గాయత్రి చెప్పిన విషయం ఇది. ఆమెకు ప్రదీప్ అని ఒక ఫ్రెండున్నాడు. అతని ఇంట్లోకొచ్చిన జెర్రి గురించి చాలా దిగులుగా చెప్పాడట. ఎందుకంటే అతనికి దోగాడే చంటిపాప ఉంది. అప్పుడు గాయత్రి, 'ఈ ఇంటికొచ్చి పదేళ్ళయింది. అదృష్టవశాత్తూ ఇంతవరకెప్పుడూ జెర్రులు రాలేదు.' అన్నదట. సరిగ్గా గాయత్రి తన స్నేహితుడితో అలా చెప్పిన మరుసట్రోజు పొద్దున డైనింగ్ టేబిల్ కింద జెర్రి పాకుతూ కనిపించిందట.
గెయ్రో కనిపించకుండా పోయిన మూడో రోజు. పొద్దున పది గంటలకు అవంతిక ధ్యానం చెయ్యడానికి కూర్చుంటూ, 'గెయ్రో దొరికితేగానీ నేను ధ్యానం నుండి లేవను' అంది. మధ్యాహ్నం భోజనానికి కూడా లేవలేదు. మూడు గంటలకు లేచి మేడ మీదకెళ్ళింది. అక్కడినించి కిందకు దిగి, మా అపార్ట్‌మెంట్ పక్కన కొన్నేళ్ళుగా తాళమేసి ఉన్న ఇంటికి వెళ్ళింది. 'గెయ్రో ఇక్కడ ఇరుక్కుపోయుంది' అంది. ఎవరూ నమ్మలేదు. 'అదెలా చెప్పగలరు ఇక్కడే ఉందని? మీకెలా తెలుసు?' అని గేలి చేశారు.
ఆ ఇంటికి తాళమేసుండటంతో మేడమీదకెక్కి చూడాల్సి వచ్చింది. కొంత దూరాన కరెంటు డిపార్ట్‌మెంట్‌వాళ్ళు మరమ్మత్తు పనులు చేస్తూ కనిపించారు. ఈ ఇంటిమీదకెక్కగలరా? అని వాళ్ళనడిగింది.
ఒకతను నిచ్చెన వేసి ఎక్కాడు. పైకి వెళ్ళి గొంతెత్తి మియావ్ మియావ్ అంటూ కిటికీలవీ తడుతూ వెతికాడు. 'ఇక్కడ పిల్లేదీ లేదు మేడమ్!' అన్నాడు.
'గెయ్రో అని పిలవండి.'
'గెయ్రో గెయ్రో' అని పిలిచాడు.
'అవును మేడమ్! ఇంటికి వెనక వైపు బావిలాంటి గొయ్యి ఉంది మేడమ్. అక్కన్నుండి అరుస్తోంది. పైకెక్కడం దానివల్ల కాలేదు.'
తర్వాత అక్కడనుంచి నిచ్చెన వేసి గెయ్రోని ఎత్తుకొచ్చాడు. అది కూడా బెదిరిపోకుండా అతని చేతిలో దీనంగా కూర్చొని ఉంది.
దాటేప్పుడు పొరపాటున ఆ గొయ్యిలో పడిపోయినట్టుంది. నీరసంగా బక్కచిక్కిపోయుంది. అవంతిక పట్టుదల వదులుకోకుండా ప్రయత్నించింది కాబట్టే కనిపెట్టగలిగాం. అదే 'ఎటో వెళ్ళింది, వెళ్ళినట్టే తిరగొస్తుంద'ని వదిలేసుంటే? ఆలోచిస్తేనే గుండె తరుక్కుపోతుంది. తిండి నీళ్ళు లేకుండా ఆకలితో చచ్చిపోయుండేది. కుళ్ళిపోయి కంపుకొట్టి ఉండేది. ఆ గొయ్యినుండి అది ఎంత గట్టిగా అరిచినా వీధికివతలకి వినిపించదు.
ఆ రోజు నేను, అవంతిక బీచ్‌కెళ్ళాము. ఇక్కణ్ణుండి ఐదు నిముషాలు నడిస్తే బీచ్. పాతింటి నుంచి మరో నాలుగు నిముషాలెక్కువ పట్టొచ్చంతే. కానీ అక్కడున్న అన్నేళ్ళలో ఎప్పుడూ బీచ్‌కెళ్ళలేదు.
"ఈ రోజెందుకు రావాలనుకున్నావు?" అనడిగాను.
"ధ్యానం నుండి లేచి డాబా మీదకెళ్ళాను. అక్కణ్ణుండి సముద్రానికేసి చూసి, సముద్రం తల్లిని అడిగాను. 'ఈ ప్రపంచానికంతటికీ తల్లివి నువ్వు. మరి నా బిడ్డకు ఏమైందో చెప్పు,' అని మొరపెట్టుకున్నాను. మరుక్షణం ఆ ఇల్లు నా కంటపడింది." అంది.
"శుభం. దిష్టితో పోయింది నీ దృష్టితో వచ్చేసింది!" అన్నాను.
రచన: అవినేని భాస్కర్, మూలం: చారు నివేదిత,
కథ మూలం: దిరుష్టి, ఈమాట సౌజన్యంతో
1.తిరుక్కుఱళ్
2.తమిళ సాహిత్య చరిత్ర – చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ, హైదరాబాదు, 1976.
3.త్రివర్గము (తిరుక్కుఱళ్) – పూతలపట్టు శ్రీరాములు రెడ్డి, 1955.
4.తిరుక్కుఱళ్ (తెలుగు) – గురుచరణ్ అనువాదములు.
5.తిరుక్కుఱళ్ – పాల్వణ్ణనార్, శ్రీమగళ్ కంపెనీ, చెన్నై, 1966.
6.తిరుక్కుఱళ్ (తమిళ్) – శుద్ధానంద భారతియార్ అనువాదములు.
ఇంచుమించుగా గురజాడ వారు, గుత్తునా ముత్యాల సరములంటూ నూత్నకవితా ద్వారానికి తోరణాలు కడుతున్న కాలంలో శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారి వల్ల వెలుగులోకి వచ్చిన పురాతన కృతి నన్నెచోడుని కుమారసంభవం. ఈ కవి నన్నయకు పూర్వపు వాడని, కాదు తరువాతి వాడని, సాహిత్యప్రపంచంలో వాదోపవాదాలు జరిగాయి. పొంగులు చల్లారేక, నన్నయకు తరువాతి వాడన్నవాదం ప్రస్తుతానికి నిలిచింది. భవిష్యత్తులో మరి కొన్ని పరిశోధనలు జరిగి, రుజువులు, ఆధారాలు దొరికి, కొత్త సిద్దాంతం వచ్చే వరకు ఇదే ప్రస్తుతానికి ప్రామాణికం అనుకోవాలి. నిజానికి, కవి ఏకాలం వాడు? అన్నది అతని కావ్యాన్ని మరింత బాగా అర్ధం చేసుకోవడానికి కొంతవరకు ఉపయోగపడుతుంది గాని, కవితామాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించడానికి కవికాలం అంత ముఖ్యం కాదు అనే చెప్పాలి.
నన్నెచోడునికి వర్ణనలంటే వల్లమాలిన అభిమానం. తెలుగులో అష్టాదశ వర్ణనలు ఇమిడిగ్గా పొందుపరుచుకున్న ఏకైక కావ్యం అని కుమారసంభవం పేరు తెచ్చుకుంది. దీనిని మించిన విశేషం ఏమిటంటే సాధారణంగా, వర్ణన అన్న మాటకి 'వివరించి చెప్పే విషయం' అనే అర్థం లోక ప్రసిద్ధం అయినా, చాలా సందర్భాలలో నన్నెచోడుని వర్ణనలు మాత్రం క్లుప్తత, రమణీయ భావనాశ్రయత అనే మరో రెండు ప్రత్యేక లక్షణాలకి లక్ష్యాలుగా నిలిచి పోయాయి. 'వర్ణనలెల్లచో వర్ణనకెక్కంగ' వ్రాస్తానని చెప్పుకున్న ఈ కవి కావ్యంలో ఉన్న వర్ణనల గురించి మనం మాట్లాడుకోవాలంటే… ఎక్కడ మొదలు పెట్టాలి? పర్వత వర్ణనా? పురవర్ణనా? ఋతువర్ణనా? ప్రకృతి వర్ణనా? యుద్ధవర్ణనా? విరహవర్ణనా? సిరిగల వారింటి విందుభోజనంలా ఉన్న వీటిని అన్నిటినీ ఒక్కసారి ఆస్వాదించి, అరిగించుకునే శక్తి మనకి లేదు కనుక, ప్రస్తుతానికి పార్వతి తపోవర్ణనని మాత్రం ఆకళింపు చేసుకుని, ఆస్వాదించేందుకు ప్రయత్నం చేద్దాం.
ప్రబంధయుగానికి కొన్ని వందల ఏళ్ళు ముందుగా పుట్టిన సలక్షణమైన ప్రబంధం కుమారసంభవం. కవితామార్గంలో కొత్తపుంతలను తొక్కడమే ఆధునికతకు నిర్వచనం అయితే అప్పటి సాహితీ ప్రపంచానికి కొత్తవైన ప్రబంధ లక్షణాలనే ముత్యాలతో కుమారసంభవకావ్యమాలను ఆనాడే గుచ్చాడు నన్నెచోడుడు.
ఇందులో కథావస్తువు హిమవంతుని కూతురుగా జన్మించిన పార్వతి పరమేశ్వరుని సేవించడం, మన్మథదహనం, పార్వతి తపస్సు, శివపార్వతుల కల్యాణం, కుమారస్వామి జననం, తారకాసుర సంహారం. దీనికి పూర్వరంగంగా సతీపరమశివుల ప్రణయం, గణపతి జననం ఆదిగా గల కథలు. తరతరాల కవులను ప్రభావితం చేసిన మహాకవి కాళిదాసు రచించిన సంస్కృత కుమారసంభవ కావ్యంలోని పార్వతిజననం మొదలుగా గల కధావృత్తాంతం తన కావ్యంలో వస్తువైనా, దీన్ని తనదైన రచనగా రచించడమే కాదు, కొన్ని కొన్ని చోట్ల కాళిదాసు చేతనే 'శెభాస్' అనిపించుకునేటట్లు వ్రాశాడని మహామహులెందరో అభిప్రాయపడ్డారు.
పార్వతి తపోవర్ణన ఘట్టం కుమారసంభవంలోని ఆరవ ఆశ్వాసంలో ఉంది. జంగమ మల్లికార్జునుని వద్ద పాశుపతదీక్ష పొందిన దగ్గరనుండి ఇంచుమించు 75 గద్యపద్యాలలో ఋతువర్ణనతో కలిపి పార్వతి తపోవర్ణన కొనసాగింది. సంస్కృత కుమారసంభవంలో ఐదవ సర్గలో ఈ తపోవర్ణన దాదాపు ఇరవై శ్లోకాలలో జరిగింది. ప్రకృతే అమ్మ వారు. అమ్మవారే ప్రకృతి – ఇలా ఆ జగజ్జనని కంటే అభేద్యమైన ప్రకృతిని వర్ణించడంలో ఆమె తపోవర్ణనని పొందుపరచడం ఎంతో సమంజసం. మహాకవి కాళిదాసు పరిచిన ఈ దారిని ఎంతో ఠీవిగా నడిచాడు రాచకవి నన్నెచోడుడు.
తపఃకాంక్ష
మన్మథ దహనానంతంరం విరహాగ్నిలో వేసారిన గౌరి, తపోమహిమతో పరమేశ్వరుని పతిగా పొందుతాను అనే నిశ్చయానికి వచ్చింది. ఇది విన్న తల్లిదండ్రులు, హితవుకోరిన వృద్దాంగనలు పరిపరివిధాల నచ్చచెప్పినా వినక, "నాకు ఈ భవమున ఈశ్వరుండ పతి. ప్రాణము, దేహము, చిత్తవృత్తులున్ శివపదపంకజార్పణము సేసితి" అని బదులు ఇచ్చింది. గతంలో నారదుడు, 'ఈ దేవి లోకజనని, మహాదేవునకు అగ్రమహిషియై, పేర్మి సురేంద్రాదులకు అర్చితయగును,' అని చెప్పిన మాటలను స్మరించిన హిమవంతుడు కుసుమకోమలి యైన తన కుమార్తె తపోదీక్ష వహించడానికి అనుమతించాడు.
తపోవన ప్రవేశం
ఈ తపస్సుకు నాంది ఆ దేవి అడవిలో అడుగుపెట్టడం. అరుణాంఘ్రితలదీప్తిన్ అవనీతలంబెల్ల పద్మరాగస్థల భాతిన్ ఒనర… అన్న పద్యంలో ఇలా వర్ణిస్తాడు నన్నెచోడుడు:
అడవిలో అడుగు పెట్టిన అగజాత ఎర్రని పాదాల కాంతి వల్ల భూమి అంతా పద్మరాగాలతో నిండినట్టు ఉందట. దిక్కులనే కలువలు ఆమె ముఖచంద్రికలతో అకాలంలో (పట్టపగలు) వెన్నెల వెలుగులను పొందాయాట. ఆమె పెదవుల కాంతితో అడవిలో ఉన్న తీగెలన్నీ చిగురించినట్టు ఉందట. ఆమె శరీరం మీద ఉన్న పరిమళాలను గ్రహించడం వల్లే గాలి గంధవాహనుడనే పేరు తెచ్చుకున్నాడట. అక్కడ తిరుగుతున్న నెమళ్ళు, మెరుపు తీగెల్లాంటి ఆమె కన్నుల కాంతులను చూసి, వర్షం రాబోతోందని ఉత్సాహ పడుతున్నాయిట.
ఇలా తన 'ప్రకృతి' అంటే తన సహజ స్వభావం లాంటి ప్రకృతి (వనప్రదేశం)లోకి పార్వతిని ప్రవేశపెట్టడం అన్నది ఎంత ఉదాత్తమైన భావం?
ఇలా అరణ్యాన ప్రవేశించిన ఉమ శబరులు, ఎఱుకలు, భిల్లులు ఆదిగా గల ఆటవీకుల్ని చూసింది. అటుపై వెదురుబియ్యాన్ని దంచుతూ, చుట్టూ చేరిన లేళ్ళను పరవశింప జేస్తూ, మనుష్యరూపాన ఉన్న శివుని వంటి జంగమ మల్లికార్జునుని స్తుతిస్తూ, పెక్కు రాగాల్లో ఎంతో అతిశయంగా పాటలు పాడుతున్న శబర వనితలను చూసింది. అటుపై ముని పల్లెను చేరుకుంది. అక్కడ వేదజ్ఞాన సంపన్నుడు, ఆత్మజ్ఞాని, మోక్షాసక్తుడు అయిన మల్లికార్జునుని దర్శించింది.
నన్నెచోడుడు సప్తసంతానాలలో ఉత్కృష్టమైన ఈ కావ్యకన్యకకు తన గురువు జంగమ మల్లికార్జునుని కృతిభర్తగా నిర్ణయించుకున్నాడు.
నింగి ముట్టియున్న జంగమ మల్లయ
వరమునందుఁ గనిన వస్తుకవితఁ
పమున నర్చ లిచ్చు పగిది వోలె.
మహోన్నతుడైన మల్లికార్జునుని దయ వల్ల ప్రాప్తించిన తన వస్తుకవితను, దీపంతో సూర్యుడికి అర్చనలు చేసిన విధంగా తిరిగి ఆయనకే సమర్పించుకుంటాను, అంటూ తన గురుభక్తిని ప్రకటించాడు. గురువు, ప్రభువు, ఇష్టదైవము అయిన జంగమ మల్లికార్జునుని స్తుతించి ఉన్నతస్థానంలో ఉంచి, అంతటితో ఆగకుండా, ఈ కథాసందర్భంలో తన గురువును సాక్షాత్తూ మహేశ్వరియైన ఆ పార్వతీదేవికే దీక్షా గురువును చేశాడు.
జంగమ మల్లికార్జునుని సమీపించిన ఆ ఈశ్వరి అతని వద్ద శైవాగమనియతి ప్రకారం శివదీక్షను పొంది, పరమశివుని శీఘ్రంగా ప్రసన్నం చేసుకునే మంత్ర ధ్యాన వ్రతాచారాలను ఉపదేశాలుగా పొంది, ఆయన అనుమతితో తపశ్చర్యకు సంసిద్ధురాలయింది.
తపోవేష ధారణ
ముందుగా, విభూతి పూత, నారచీరలు, రుద్రాక్షలు, జటలు మొదలైన వాటితో తపోదీక్షకు తగిన వేషధారణ చేయవలసి వుంది. ఈ సందర్భంలో పార్వతి వర్ణన:
పవడంపులత మీదఁ బ్రాలేయపటలంబు
పర్వె నా మెయి నిండ భస్మమలఁది,
లాలితంబగు కల్పలత పల్లవించె నాఁ
గమనీయ ధాతువస్త్రములు గట్టి,
మాధవీలత కలిమాలికల్ ముసరె నా
రమణ రుద్రాక్షహారములు వెట్టి,
వర హేమలతికపైఁ బురినమ్మి యూఁగె నా
సన్నుతంబగు నెఱిజడలు పూని,
హరుఁడు మాహేశ్వరీరూపమైన చెలువ
మభినయించెనొ యని మును లర్థిఁ జూడ
గురుతపశ్శక్తి మూర్తి సేకొనిన కరణిఁ
దగిలి యుమ తపోవేషంబుఁ దాల్చి పొల్చె. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 82)
పగడపు తీగె మీద మంచు కప్పుకుందా అన్నట్లు శరీరమంతా తెల్లని విభూతిని పూసుకుని, చిగురించిన అందమైన కల్పవృక్షపులత అనిపించేటట్లు చక్కని కావిరంగు నారచీరలను కట్టుకుని, మాధవీలత మీద నల్లని తుమ్మెదలు ముసురుకున్నాయా అన్నట్లు రుద్రాక్షమాలలు ధరించి, శరీరమనే బంగారు తీగెపై నెమలి పురి విప్పి ఆడుతోందా అన్నట్టు చక్కని జడలు ధరించి, మహత్తరమైన తపశ్శక్తే ఈ ఆకారంతో వచ్చిందేమో అనిపించే విధంగా ఆ గిరిజ తపోచితమైన వేషధారణ చేసింది. ఆ రూపాన్ని, సాక్షాత్తూ పరమేశ్వరుడే మనోహరమైన స్త్రీరూపాన్ని ధరించి వచ్చాడేమోనని మునులందరూ కోరికతో ముచ్చట పడి మరీ చూస్తున్నారు.
ఇక్కడ పార్వతి సౌకుమార్యాన్ని సూచిస్తూ పగడపు తీగె, కల్పవృక్షపు తీగె , మాధవీలత, హేమలత వంటి ఉపమలతో వర్ణించడం, ముందుముందు ఈ లతాంగి, ఈ కుసుమకోమలి చెయ్యబోయే ఘోరమైన తపస్సును కన్నవారిలో, విన్నవారిలో — ఆ పార్వతా? ఈ తపస్సు చేస్తోంది! అనే అబ్బురపాటుకు — పూర్వరంగాన్ని అమరుస్తున్నట్టు ఉంది. అంతేకాదు, పరమేశ్వరుడే స్త్రీ రూపం ధరించాడా? అనడంలో ఆమె మనసంతా నిండి అంతర్గతమైన ఉన్న శివుని రూపం ప్రత్యక్షంగా చూసే వారికి కనబడుతూ, శివసాక్షాత్కారం తథ్యం అని చెప్పుతున్నట్టుంది.
తపోదీక్ష పూనిన వారు వీతరాగులు కావాలి. అంటే అన్నిటి మీద మమకారాన్ని లేదా అనురాగాన్ని వదలిపెట్టాలి. రాగ శబ్దానికి ఉన్న రంగు, అనురాగము, అనే రెండర్థాలతో దీని సమర్ధన ఎలా ఉందో చూడండి.
మేని కుంకుమరాగంబు, మెలత తోఁపు
మోవి తాంబూలరాగంబు మొగిన పాసి,
చారుతర మయ్యెఁ జూడ నా శైలతనయ
వీతరాగంబు ప్రకటించు విధము వోలె. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 84)
పర్వత రాజపుత్రి తాపసియై శరీర లేపనాలు, తాంబూల సేవనం విడిచిపెట్టటం వల్ల శరీరంపై ఉండే కుంకుమరాగము, పెదవిన ఉన్న ఎఱ్ఱని తాంబూలపు రంగు, రెండు ఆమెని వీడి పోయాయి. అలంకరణలకు దూరం అయినా, తపోదీక్ష పూనిన గౌరి, దానికి అనుగుణంగా, అనురాగము లేదా మమకారాన్ని వదిలి వేసిన దాని వలె మరింత శోభాయమానంగా కనబడుతున్నది.
గౌరివనంలో గౌరీదేవి స్నానార్చన హోమాదినిత్యకర్మలతోను, శాకాహార, ఫలాహార, పర్ణాహార, జలాహారాది మహాతపోవ్రతాలతోను, బొటనవేలిపై నిలబడి, బాహువులను పైకెత్తి, నాలుగగ్నుల మధ్యన నిలుచుండి, మార్తాండుని కేసి చూస్తూ, ప్రాణాయామాది నియమాలను పాటిస్తూ, ఇంకా ఎన్నెన్నో నిష్ఠలను ఆచరిస్తూ, నిరంతరం పరమేశ్వరుని ధ్యానం చేస్తూ ఘోరతపోదీక్షలో ఉంది. ఇలా తపోదీక్షలో ఉన్న ఆ నారీమణి శరీరం నుంచి ఆమె సహజసౌందర్యం తొలగిపోతోంది. ఇది ఎలా ఉందంటే — ముంగురుల అందాన్ని తుమ్మెదలలోను, మందగమనాన్ని హంసలలోను, ముఖకాంతిని తామరలలోను, శరీరకోమలత్వాన్ని తీగెలలోను, చంచలమైన చూపులను లేళ్ళలోను, దాచి పెట్టిందా అన్నట్టుగా ఇవన్నీ తపస్సు చేస్తున్న కారణంగా ఆమెలో కనబడటంలేదు.
కఠోరతపోదీక్షలో శాంభవి శరీరం నానాటికి కృశించడాన్ని నన్నెచోడుడు ఈ క్రింది పద్యంలో అత్యద్భుతంగా వర్ణించాడు.
ఉగ్రతపమునఁ దోడ్తోన విగ్రహంబు
చాల శోషించెఁ బ్రాలేయశైల తనయ
యర్ధనారిగాఁ దన దేహ మభవు మేన
నల్ప మల్పము నంటించునట్ల వోలె. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 92)
ఆమె శరీరం శుష్కించిపోవడం ఎలా ఉంది? హిమవత్పుత్రి ఆ పరమేశ్వరుడి శరీరంలో సగభాగం కావడానికి గాను తన దేహాన్ని కొద్దికొద్దిగా ఆ శివుని శరీరానికి అంటిస్తోందా, అన్నట్టుగా ఉగ్ర తపస్సు వల్ల క్రమక్రమంగా తన శరీరాన్ని శుష్కింప జేస్తున్నది. ఇలా మహోన్నతమై, అత్యద్భుతమై, మనసుని స్పందింప జేసే భావాన్ని వ్యక్తం చెయ్యడానికి కందాన్నో, గీతాన్నో ఎంచుకోవడం నన్నెచోడుని ప్రత్యేకత.
ఇలా పార్వతి తపస్సు చేస్తుండగా, వర్షాకాలం వచ్చిందంటూ మొదలు పెట్టి 15 పద్యాలలో నింగి నున్న ఇంద్రధనుస్సు నుంచి నేలనున్న ఇంద్రగోపాల (ఆరుద్ర పురుగులు) దాకా అత్యద్భుతంగా వర్ణన సాగుతుంది. వాటిలో…
పరమస్నేహము హృత్సరోరుహమునం బాత్రంబు గావించి, సు
స్థిరతం బుణ్యదశం దపోగ్ని మది నుద్దీపించి, బ్రహ్మాండ క
ర్పరఖండంబున, మంత్రకజ్జలమొగిన్ ఫాలాక్షుఁ గూర్పింప, న
గ్గిరి రాజాత్మజ వట్టె నా నమరి, నింగిం బర్వె నీలాభ్రముల్. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 96)
అన్న పద్యంలో పార్వతి తపస్సు యొక్క ప్రస్తావన వస్తుంది. శివుని మీద ప్రేమతో అతనిని పొందాలని తపస్సు చేస్తున్న పార్వతి, తన హృదయాన్ని పాత్ర చేసి, అందులో తన ప్రేమనే చమురును పోసి, చలించని పుణ్యమనే వత్తిని ఉంచి, తన తపోగ్నితో వెలిగించి, ఆకాశం అనే కుండపెంకు మీద ఆ దీపపు వత్తి నుండి వచ్చే పొగతో, ఫాలాక్షుని వశం చేసుకోవడానికి 'మంత్రపు కాటుకను' పట్టుకుంటోందా అన్నట్టు ఆకాశంలో నల్లటి మేఘాలు వ్యాపించాయి. ఇది కూడా ఆకాశం దాకా ఎదిగిన మరో అద్భుతమైన ఊహ.
అమరె నెఱిజడలపై ను
త్తమరుచి నవజలకణములు దగిలి బెడంగై
యుమ తపమున కెదమెచ్చి త
దమరులు ముత్యముల సేస లలికిన భంగిన్. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 108)
ఇక ఇటువంటి వర్షఋతువులో నీట నిలబడి తపోదీక్షలో ఉన్న పార్వతి అందమైన జటల మీద పడ్డ తొలకరి వాన చినుకులు ఆమె తపస్సుకు మెచ్చి దేవతలు ముత్యాలసేసలు జల్లారా అన్నట్టు కనబడుతున్నాయట. తరువాత శరదృతువు వచ్చింది. అలా వచ్చిన ఆ శరత్కాలం తన కుమార్తెకు పరితాపాన్ని కలిగిస్తోందని హిమవంతుడు దానిపై దండెత్తి వెళ్ళాడా అన్నట్టు భూమి అంతా మంచుపొరలు కమ్ముకోవడంతో హేమంతఋతువు మొదలైంది. ఆ వెనుకనే శిశిరఋతువు ప్రవేశించింది.
ఇక్కడ మరో చక్కని వర్ణన: హేమంతశిశిరాల్లో ఆ ఉమ నిరాహారిణి అయి, నిత్యమూ నీటిలో నిలబడి తపస్సు కొనసాగించింది. హేమంతఋతువులో కప్పుకున్న మంచువల్ల చెట్లను, తీగెలను ఉన్న పువ్వులన్నీ నశించిపోవడం సహజం. కొలనులలో ఉండే కలువలు, కమలాలు కూడా ఋతుధర్మాన్ని అనుసరించి కనుమరుగవుతాయి. మరి తిరిగి రాబోయే వసంతంలో నాటడానికి విత్తనాలు దాచుకోవడం కూడా లోకసహజమైన విషయమే. పార్వతిని వర్ణించడానికి నన్నెచోడుడు ఈ విషయాన్ని వాడుకున్న విధానం మెచ్చదగింది.
తనరి హేమంతమగుడుఁ బద్మంబు లడఁగి
పోవఁ బోయినఁ గొల నొక్క పువ్వు తనకు
విత్తుగా డాఁచికొనియున్న విధము పోలె
శైలసుతముఖ ముదకవాసమున నొప్పె. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 126)
శిశిరంలో మెడలోతున ఉన్న నీళ్ళలో నిలబడి తపస్సు చేస్తున్నది పార్వతి. అప్పుడు ఆమె ముఖం, ముందుగా వచ్చిన హేమంతఋతువులో తనలో ఉన్న పద్మాలన్నీ నశించి పోగా ఒక్క పూవును మాత్రం ఆ కొలను విత్తనంగా దాచుకుందా అన్నట్టు ఉన్నది.
శిశిరం దాటి వసంతము, దానివెనుక, పేరు తలుచుకుంటేనే చాలు హృదయం కందిపోయే విధంగా ఉన్న గ్రీష్మం వచ్చేయి. మరి ఈ గ్రీష్మఋతువులో పార్వతి పట్టపగలు మండుటెండలో పంచాగ్నుల మధ్య నిలిచి, ఆకాశంలో మండుతున్న సూర్యబింబం కేసి దృష్టి కేంద్రీకరించి తపస్సు చేస్తోంది. అదికూడా వట్టినేల మీద కాదు మండుతున్న బండ రాతిపై నిలబడి ఉంది. కవి దీన్ని ఎలా చూస్తున్నాడో చూడండి.
పరితాపోగ్ర నిదాఘవేళ శిలపైఁ బంచాగ్ని మధ్యంబునన్
బరమధ్యాన సమేతయై నిలిచి విభ్రాజిల్లె నుద్యత్తప
శ్చరణాలంకృత శైలనందన కనత్సంధ్యారుణాంభోధరో
త్కరమధ్య స్థితకాంతకాంతియుతశీతద్యోతి లేఖాకృతిన్ — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 142)
ఉద్యత్ తపశ్చరణాలంకృత, శైలనందన, పరితాపోగ్ర నిదాఘవేళ, శిలపైఁ బంచాగ్ని మధ్యంబునన్, బరమధ్యాన సమేతయై నిలిచి, కనత్సంధ్యారుణాంభోధరోత్కరమధ్య స్థితకాంతకాంతియుతశీతద్యోతి లేఖాకృతిన్ విభ్రాజిల్లెన్. – అన్నది అన్వయం.
మహాతాపాన్ని కలిగిస్తున్న ఎండవేళ (పరితాపోగ్ర నిదాఘవేళ) చుట్టూ నాలుగు అగ్నులు, ఆకాశంలో మండుతున్న సూర్యగోళం, ఆ వేడికి ఎర్రబడి మండుతున్న బండరాయి -– ఇవన్నీ నిలువ సాధ్యం కాని పరితాపాన్ని కలిగించే పరిస్థితులు. మనకి ఊహించుకుంటేనే భయం వేసే ఈ సన్నివేశంలో ఆ హైమవతి ఎలావుందో చూడండి. తాను పూనుకున్న తపోదీక్షే ఆమెకో అలంకారం. మండుతున్న అగ్నిగుండాలు సంధ్యాకాలంలో ఆకాశంలో మెరిసే మేఘాల వలె ఉన్నాయి. వాటి మధ్య నిలబడ్డ ఆ గిరిజ మనోజ్ఞమైన కాంతితో మెరుస్తున్న చంద్రరేఖలా ఉందట. చల్లని కొండరాజు హిమవంతుని కూతురు, రేపు లోకాలని చల్లగా చూడబోయే తల్లి, మరి ఆమె చల్లని చంద్రలేఖలా మెరవడంలో వింత ఏముంది?
అది మండువేసవి కాలం. మిట్టమధ్యాహ్నం వేళ సమయంలో ఆమె చుట్టూ ఉన్న అగ్నులు ఎండవేడికి ఊరుకుంటాయా మరింత చిటపటలాడుతాయి, సెగలు కక్కుతూ పైకి లేస్తాయి. అయినా పార్వతి మాత్రం కాలిబొటన వేలిని స్థిరంగా నెలకు నొక్కి పట్టి, తల పైకెత్తి, మండుతున్న సూర్యబింబాన్ని కన్నార్పకుండా చూస్తోంది. ఆమె ముఖమేమో పద్మం. ఆమె కనులేమో కలువలు. వీటి సాయంతో కవి ఇంద్రజాలం చేస్తున్నాడు.
ఖరకర కరహతి ముఖసర
సిరుహము కడువంది కాంతి సెడ నయనేందీ
వరము లలరె గిరిజ తప
స్స్థిరశక్తిని బగలు రేయి సేసెనొ యనగాన్. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 144)
ఉన్నది పట్టపగలు మిట్ట మధ్యాహ్నం. సూర్యకిరణాల దెబ్బకు ఆమె ముఖం సూర్యుడు అస్తమించిన రాత్రి వేళలో ముడుచుకు పోయిన పద్మంలా వాడిపోయింది. కాని చల్లని చంద్రకిరణాలతో వికసించే కలువల్లాంటి ఆమె కళ్ళు మాత్రం మిల మిలా మెరుస్తున్నాయి. ఇది ఎలా కనబడుతోంది అంటే ఆ పార్వతి తన తపశ్శక్తితో పగటిని రాత్రిగా మార్చేసిందేమో అన్నట్టుగా ఉందట. పగలు పద్మం వాడిపోవడం ఏమిటి? కలువలు కళకళలాడడం ఏమిటి? ఇంద్రజాలం కాకపోతే?
తపఃప్రభావం
ఇంత ఘోరమైన తపస్సు చేసినా ఆ శివుడు ప్రసన్నుడు కాలేదు, అయినా పట్టు విడువకుండా అగజ తన తపస్సును కొనసాగించింది. చివరకు చర్మము, బొమికలు తప్ప వేరేమీ మిగులనట్టుగా చిక్కి, ఎండు కర్రలా మారింది. శైలకన్యక చేసే ఈ తపస్సు చూసి దేవతలు ఇది లోకములలో అరుదు అని ఆశ్చర్యపడి, మెప్పుకోలుగా ముత్యాలు జల్లారు. ఇంతకుముందు ఎవరూ ఎరుగని విధంగా దీక్ష పూని తపస్సు చేస్తున్నది గౌరి. దాని ప్రభావం ప్రత్యక్షంగా కనబడసాగింది.
చిర సద్బ్రహ్మతపోధనావలి తపస్తేజంబులుం బేర్మితోఁ
దిరమై పొల్పగు దేవ తాపస తపస్తేజంబులుం గౌరి సు
స్థిర భావోగ్రతపోగ్ర తేజమున నిస్తేజంబులై యుండె న
త్యురు చండాంశుకకర ప్రభా ప్రతిహత ద్యోతిః ప్రభాభాసమై. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 151)
చిర సద్బ్రహ్మతపోధనావలి తపస్తేజంబులున్, పేర్మితోన్ తిరమై పొల్పగు దేవ తాపస తపస్తేజంబులున్, గౌరి సుస్థిర భావోగ్ర తపోగ్ర తేజమున, అత్యురు చండాంశుకకర ప్రభా ప్రతిహత ద్యోతిః ప్రభాభాసమై, నిస్తేజంబులై యుండెన్ -– అన్నది అన్వయం.
చాలా కాలంగా తపస్సు చేస్తున్న బ్రాహ్మణ ముని సంఘాల తపోవికాసాలు, సుస్థిరమైన దేవతాసమూహాల తపస్సుల ప్రకాశం, గౌరి అచంచలదీక్షతో చేస్తున్న ఈ ఘోరమైన తపస్సు యొక్క తేజస్సు వల్ల, చండకిరణుడైన సూర్యుని తీక్షణమైన కిరణాల దెబ్బతో కాంతి విహీనాలైన నక్షత్ర కాంతుల వలె ఉన్నాయి. బ్రాహ్మణుల,ఋషుల తపస్సు మహాతేజోవంతమైంది. అలాగే దేవతల తపఃప్రభావం తేజస్సులో దానికి తీసిపోయేది కాదు. మరి ఈ రెండు ప్రకాశవంతమైన వెలుగులు, చండకిరణుడైన సూర్యప్రభలతో సమానమైన శైలజ తపఃప్రభల ధాటికి ఆగలేక నిస్తేజాలయ్యాయి.
మరి ఈ తపశ్శక్తి సకలలోకాలలో ఎలాంటి కల్లోలం కలిగించిందంటే — భూమి కంపించిపోయింది, సూర్యచంద్రులు గతులు తప్పారు, నక్షత్రాలు రాలి నేలన పడ్డాయి, పర్వతాలు బద్దలయ్యాయి, సముద్రాలు ఇంకిపోయాయి. బ్రహ్మ తల్లడిల్లాడు. ఇంద్రుడు భయపడ్డాడు. వాసుకి విషం కక్కుకున్నాడు. చివరికి విష్ణుమూర్తి కూడా మనసులో కలత పడ్డాడు. ఆమె తపోభారాన్ని భరించలేక కూర్మం కూడా కూలబడింది. భూలోకంలో ఉన్న సప్త సముద్రాలు వేడిపెనం మీద పడ్డ నీరు లాగ చప్పున ఇంకి పోయాయి. ఆ వేడికి బంగారుకొండ మేరు పర్వతం సహితం మూసలో పోసిన బంగారం లాగ కరిగి ద్రవంగా మారింది.
తారకము లెల్ల రుచిరాం
గారంబుల కరణి వెలిఁగెఁ గమలారి తమో
హారులు క్రాగిన రజత మ
హారజతాదర్శనంబు లనఁ దనరి రెడన్. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 156)
ఆ ఉగ్రతకి ఆకాశాన్న ఉన్న తారలన్నీ నిప్పుకణికలయ్యాయి. కాలి మండుతున్న బంగారపు అద్దం లాగ సూర్యుడు, వెండి అద్దం లాగ చంద్రుడు కనబడ్డారు. అగ్నిస్వభావం మండించడం, వ్యాపించడం. అందుకనే ముల్లోకాలకు ఎగబ్రాకిన తపోగ్నిని ఇలా వర్ణిస్తున్నాడు కవి.
భాండము క్రియఁ దాల్చెఁ దత్ప్రభాభాసితమై. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 157)
తేజోభరితమైన పార్వతి తపోగ్ని మూడులోకాల్లో వ్యాపించింది. దాని కాంతితో బ్రహ్మాండమంతా కాల్చిన బంగారు కుండలా మెరిసిపోతోంది. ఇంక ముల్లోకాల్లోనూ భయపడనిది, చలించనిది, కాలనిది, కూలనిది ఏదైనా ఉందా? ఉంది మరి. అదే ఆ వెండికొండ (రజతాచలము) దాని మీద ధ్యానమగ్నుడైన ఆదిదేవుడు.
గిరిసుత తపః ప్రభాతికి
తరతరమ చలించి రజత ధరణీధర మ
చ్చెరువుగ జిర్రునఁ దిరిగెం
బురహరుతోఁ గూడ వెండి బొమ్మరము క్రియన్. — (కుమారసంభవం. షష్ఠాశ్వాసము. ప. 158)
పైన చెప్పిన విధంగా అంతటా పరుచుకుంటూ వెళ్ళిన ఆ గౌరి తపోగ్ని యొక్క తేజస్సు క్రమంగా ఆ కొండను కూడా కదల్చివేసింది. అంతటితో ఆగలేదు. అందరూ ముక్కున వేలేసుకునే విధంగా, ఆ కొండ తన మీద కూర్చున్న త్రిపురారితో కూడా కలిసి వెండి బొంగరంలా గిర్రుమని తిరిగిపోయింది.
ఇలా కొండతో కదిలినది శివుడే కాదు అతని మనసు కూడా కదిలింది. మునుపు తనను దరిజేరిన ఆ గౌరిని చేబట్టక, కోపంతో మన్మధుని దహించి, హిమగిరిని వదలి తపసి అయ్యాడు. తన ఈ పొరపాటును తానే నిందించుకుని, విరహవేదనకు లోనవుతాడు. చివరకు శంకరుడు కర్తవ్యాన్ని ఆలోచించి, కపట వటువుగా ఆ పార్వతి వద్దకు వెళ్లి, తన నిజస్వరూపాన్ని ప్రదర్శించి ప్రత్యక్షమవుతాడు. తరువాత అరుంధతి సమేతంగా సప్తఋషులను రావించి, వివాహప్రయత్నం మొదలుపెట్టి, పార్వతిని పరిణయమాడటం జరుగుతుంది.
అది పార్వతి తపానికి ఫలం. స్థాణువును సహితం బొంగరంలా తిప్పిన చైతన్యమే ఆమె తపశ్శక్తి. ఆ అరుదైన తపస్సుకు త్రినేత్రుడు లొంగి పోయాడు. ఆమె పాణిని గ్రహించడమే కాదు తన మేనిలో సగం ఆమెకు ధారపోసి అర్ధనారీశ్వరుడయ్యాడు.
కావ్యపీఠికలో వర్ణనలు, అలంకారాలు, ఉదాత్తమైన భావాలు మొదలైనవి వస్తుకవితా లక్షణాలుగా చెప్పుకున్నాడు నన్నెచోడుడు. ప్రకృతిశోభని వర్ణించడం వస్తుకవిత అయితే, కుమారసంభవం కావ్యంలో ప్రకృతిని, ప్రకృతిస్వరూపం అయిన పార్వతిని, జోడించి వర్ణించిన ఈ ఘట్టం దానికి చక్కని ఉదాహరణ. అడుగడుగున సహజసుందరమైన ఉపమలు, మనసును అబ్బురపరిచే ఉత్ప్రేక్షలు, ఈ వర్ణనలను 'వర్ణనాచిత్రాలు'గా, 'వర్ణచిత్రాలు'గా చూపిస్తాయి. అంతే కాదు నన్నెచోడుడు తన కవిత్వాన్ని గురించి, వర్ణనలెల్ల చో వర్ణన కెక్కంగ… అలంకారముల తాన్ అలంకరింపన్, ఆదరించి విని సదర్థాతిశయమున, బుధులు నెమ్మనమున నిధులు నిలుప… అని కావ్యారంభంలో చెప్పినట్టుగానే ఈ కవిరాజశిఖామణి వర్ణనలు చదువరుల హృదయాల్లో పదిలంగా నిలిచిపోతాయనడంలో అతిశయోక్తి లేదు.
Labels: నన్నెచోడుడు
తే. నన్ను మున్న యెఱుంగు; దిన్నాతి నాకు
దాసి, వృషపర్వుఁ డను మహాదానవేంద్రు
కన్య, నాయొద్ద నెప్పుడుఁ గదలకుండు,
ననఘ! మఱి దీని శర్మిష్ఠ యండ్రు జనులు
కథతో సంబంధం లేకుండా చదివి ఆనందించగలిగే పద్యాన్ని కిందటి నెల చూశాం కదా. దానికి పూర్తి వ్యతిరిక్తమైన పద్యమిది. దీని వెనక బోలెడంత కథ ఉంది. అది తెలిస్తే కాని యిందులోని సొగసు తెలిసిరాదు. ఇవి దేవయాని యయాతితో అంటున్న మాటలు. దేవయాని ఎవరు? యయాతి ఎవరు? శర్మిష్ఠ ఎవరు?
సంస్కృత మూలానికి కాస్తంత భిన్నంగా, ప్రత్యేకంగా, నన్నయ్యగారు తీర్చిదిద్దిన పాత్ర దేవయాని. శుక్రాచార్యుని గారాబుకూతురామె. శర్మిష్ఠ రాక్షసరాజు వృషపర్వుని కూతురు. శర్మిష్ఠాదేవయాను లిద్దరూ చిన్నప్పటినుండీ కలిసి పెరిగిన నెచ్చెలులు. అయితే ఒకరోజు చిన్న జట్టీ వచ్చి ఇద్దరికిద్దరూ ఎవరు గొప్పంటే ఎవరు గొప్పని వాదులాడుకొంటారు. శర్మిష్ఠ పొరపాటున దేవయాని దుస్తులు ధరిస్తుంది. అదీ ఆ జట్టీకి కారణం! ఆ తగువు పెరిగి పెరిగి, శర్మిష్ఠ కోపంతో దేవయానిని ఒక పాడుబడిన చిన్నబావిలో తోసేసి వెళ్ళిపోతుంది. నహుషకుమారుడైన యయాతి అనే రాజు వేటకై ఆ ప్రాంతానికి వస్తాడు. నీళ్ళకోసం వెతుకుతూ ఆ బావి దగ్గరకు వచ్చి, అందులో పడి ఉన్న దేవయానికి "జలధివిలోలవీచివిలసత్కలకాంచిసమంచితావనీతల వహన క్షమంబయిన" తన దక్షిణహస్తాన్ని అందించి ఆమెని బయటకి తీస్తాడు. అలా ఆమెని రక్షించి, తన దారిన తాను వెళ్ళిపోతాడు.
దేవయాని జరిగిన అవమానాన్ని తన తండ్రి శుక్రాచార్యునికి చెప్పి, వృషపర్వుని రాజ్యాన్ని విడిచి వెళ్ళిపోదామంటుంది. శుక్రాచార్యుడు కూతురి మాట కాదనలేడు. ఇంతలో యీ సంగతి తెలిసిన వృషపర్వుడు శుక్రాచార్యుని దగ్గరకు వచ్చి, వెళ్ళవద్దనీ, దేవయాని కోరింది జరిపిస్తాననీ వేడుకొంటాడు. శర్మిష్ఠ, తన వేయిమంది చెలికత్తెలతో సహా, తనకు దాసి కావాలని దేవయాని కోరుతుంది. అలా విధిలేక శర్మిష్ఠ దేవయాని దాసిగా మారి ఆమెకు సేవలు చేస్తూ ఉంటుంది. ఒకనాడు విధివశాత్తూ యయాతి మళ్ళీ దేవయాని ఉన్న వనానికి వస్తాడు. "అతిశయ రూపలావణ్య విభ్రమ గుణసుందరియైన" శర్మిష్ఠని చూసి, ఆమె ఎవరో తెలుసుకోవాలన్న కుతూహలంతో, "మీరెవ్వరివారలు మీ కులగోత్రనామంబు లెఱుంగవలతుం జెప్పుం"డని అడుగుతాడు. అప్పుడు దేవయాని చెప్పిన సమాధానం, ఈ పద్యం.
ఈ సందర్భంలో సంస్కృత భారతంలో దేవయాని సమాధానాన్ని గమనిస్తే, నన్నయ్యగారి కూర్పులోని విశేషం చక్కగా బోధపడుతుంది. సంస్కృతభారతంలో, యయాతి శర్మిష్ఠ రూపలావణ్యాలను చూసి ఆమె గూర్చి ప్రత్యేకంగా తెలుసుకోవాలని అడిగినట్టుగా లేదు. ఇద్దరినీ చూసి వారి గురించి తెలుసుకోవాలని అడిగినట్టు ఉంది. అయితే, పూర్వం దేవయానిని నూతి నుండి బయటకు తీసినప్పుడే ఆమె గురించి యయాతికి తెలుస్తుంది. కాబట్టి మళ్ళీ ఆమె గూర్చి అడగవలసిన పని లేదు. అయినా అడిగాడంటే, అది శర్మిష్ఠ గురించి తెలుసుకోవడానికే అయ్యుండాలి. ఈ విషయం సంస్కృతభారతంలో దేవయానికి తట్టినట్టుగా అనిపించదు. ఆమె యయాతికి యిలా బదులిస్తుంది:
ఆఖ్యాస్యామ్యహమాదత్స్వ వచనమ్ మే నరాధిప
శుక్రో నామా సురగురుః సుతామ్ జానీహి తస్య మామ్
ఇయమ్ చ మే సఖీ దాసీ యత్రాహమ్ తత్ర గామినీ
దుహితా దానవేంద్రస్య శర్మిష్ఠా వృషపర్వణః
తాను శుక్రాచార్యుని కూతురునని చెప్పి, తర్వాత శర్మిష్ఠ గురించి చెపుతుంది. సంస్కృతభారతంలో దేవయాని అహంకారిగా, పెంకిఘటంగా మాత్రమే కనిపిస్తుంది. తెలుగు భారతంలో ఆమె అసాధ్యురాలు, గొప్ప గడసరి కూడా! యయాతి ప్రశ్నలోని ఆంతర్యం యిట్టే కనిపెడుతుంది. అందుకే మొదలుపెడుతూనే, "నన్ను మున్న యెఱుంగుదు" – నేను నీకు ముందే తెలుసు, అని అంటుంది. అంటే, నేనెవరో నీకు తెలుసు కాబట్టి, నువ్వు తెలుసుకొనేందుకు కుతూహలపడుతున్నది శర్మిష్ఠ గురించని నాకు తెలిసిపోయింది సుమా అని! ఆ తర్వాత శర్మిష్ఠ గురించి చెప్పినదంతా ఇంచుమించు సంస్కృతభారతంలో ఉన్న మాటలే. కాని చెప్పిన విధానమూ, వాడిన పదాలూ, దేవయాని మాటల్లోని కాకువును స్పష్ఠంగా ధ్వనింపజేస్తాయి. గొంతులో వినబడే కాకువు చదివే పద్యంలో ధ్వనించాలంటే, కవికి శబ్దశక్తి పూర్తిగా తెలిసి ఉండాలి. వాగనుశాసనుడైన నన్నయ్యగారికి శబ్దం పైనున్న అధికారం అపారం!
శర్మిష్ఠ గురించి చెప్పడం మొదలుపెడుతూనే, "ఇన్నాతి నాకు దాసి" అని తెగేసి చెప్పింది. పైగా, సంస్కృతంలో ఉన్న 'సఖి' శబ్దం తెలుగులోకి రాలేదు. దేవయానికి శర్మిష్ఠపై ఉన్న తిరస్కారభావమంతా పద్యంలో ధ్వనించాలి కదా మరి. ఆ మాటతో వెంటనే యయాతి నీరుగారిపోవాలి, తాను యిష్టపడినది ఒక దాసినా అని. ఆ తర్వాత "వృషపర్వుడను మహాదానవేంద్రు కన్య" అని చెప్పింది. సంస్కృతంలో లేని 'మహా' తెలుగులో వచ్చి చేరింది. ఆ పదాన్ని పలికేటప్పుడు దేవయాని గొంతులో వినిపించే వ్యంగ్యమంతా అందులోని ఆ దీర్ఘం వ్యంజింపజేస్తోంది. అంతటి మహా రాక్షసచక్రవర్తి బిడ్డను దాసిగా చేసుకొన్నాను అనే గర్వం ఒక వైపు, అలాంటి నన్ను గూర్చి ఆలోచించవేమన్న పోటు మరొక వైపు ఆ మాటలో ఘాటుగా స్ఫురిస్తున్నాయి. ఆ తర్వాత, సంస్కృతంలో యత్రాహం తత్ర గామినీ అన్న వాక్యం "నా యొద్ద నెప్పుడు కదలకుండు"గా మారింది. అంటే, ఈమెని సులువుగా ఎగరేసుకు పోదామని అనుకుంటున్నావేమో, ఆ పప్పులేం ఉడకవు! అని హెచ్చరిస్తోందన్న మాట! ఆమె నీకు దక్కాలంటే, ముందు నువ్వు నా వశం కాక తప్పదన్న ధ్వని కూడా అందులో ఉంది. "అనఘ!" అనడంలో అబ్బో! ఎంత పుణ్యం చేసుకొన్నావో, ఇలాంటి దాసిపై మోజు పడ్డావు! అన్న హేళన.
ఆఖరిగా పేరు చెప్పింది. ఆ చెప్పడంలో ఎంత వాడిగా చెప్పింది! "మఱి, దీని శర్మిష్ఠ యండ్రు జనులు" అంది. మఱి అన్న పదం పాదపూరణ కోసం వేసిన వ్యర్థపదం కాదు. సరే యింక, చెప్పక తప్పదు కదా — అనే అయిష్టమంతా అందులో ఉంది. "అండ్రు జనులు" అనడంలో, బిందుపూర్వక డకారరేఫలు, శర్మిష్ఠపై దేవయానికున్న అసూయాద్వేషాలను చాలా చక్కగా మనకి వినిపిస్తాయి. ఇలా యీ చిన్న పద్యంలో, శబ్దార్థాల ద్వారా, దేవయాని ఆభిజాత్యాన్నీ గడుసుదనాన్నీ అద్భుతంగా చిత్రించారు నన్నయ్యగారు. ఈ పద్యాన్ని గురించి ఆచార్య శలాక రఘునాథశర్మగారన్న మాటలు ప్రత్యక్షరసత్యాలు: "ఈ చిన్న పద్యంలో కథ మొత్తంలో పరచుకొని ఉన్న దేవయానీ ప్రవృత్తికి సంబంధించిన ఆంతర్యాన్ని ఎంతగా కుదించి నిక్షేపించాడో భావించినపుడు నన్నయ లోతులు మనకు స్ఫురిస్తాయి."
నన్నయ్యగారు తీర్చిన దేవయాని కథలో నాకు మరొక విశేషం కూడా గోచరించింది. దేవయాని ముందు కచుని మనసారా ప్రేమిస్తుంది. మృతసంజీవని విద్య నేర్చుకోవడం కోసం శుక్రాచార్యుని వద్ద శిష్యునిగా చేరిన బృహస్పతి కొడుకు కచుడు. గురుపుత్రి సహోదరితో సమానమని దేవయాని కోర్కెను తిరస్కరిస్తాడు కచుడు. దానితో కృద్ధురాలై, కచుడు నేర్చిన విద్య అతనికి పనిచేయదని శాపమిస్తుంది. అధర్మంగా తనను కోరుకోవడమే కాకుండా, కాదన్నందుకు తనకి అన్యాయంగా శాపమిచ్చినందుకు, దేవయానికి బ్రాహ్మణేతరునితో వివాహం జరుగుతుందని ప్రతిశాపమిస్తాడు కచుడు. ఆ తర్వాత యయాతిని చూసి అతనిపై దేవయాని మనసు పడినట్టుగా సంస్కృతభారతం చదివితే మనకు అనిపిస్తుంది.
ద్వాభ్యామ్ కన్యా సహస్రాభ్యామ్ దాస్యా శర్మిష్ఠయా సహ
త్వదధీనాస్మి భద్రమ్ తే సఖా భర్తా చ మే భవ
అంటూ యయాతిని అర్థిస్తుంది. అలా కోరుకోవడానికి కారణం యయాతిపై ప్రీతి తప్ప మరొకటి కనిపించదు. కచుని ప్రేమించిన దేవయాని, మళ్ళీ యయాతిపై మోజుపడటం నన్నయ్యగారికి నచ్చినట్టు లేదు. యయాతికి దేవయానిపై ఆసక్తి లేదన్న అంశం స్పష్టం. మరి అలాంటివాడిని దేవయాని కోరి పెళ్ళిచేసుకోమని అడగడానికి కారణం ఏమిటి? తాను ఎలాగూ బ్రాహ్మణేతరుణ్ణి పెళ్ళాడాల్సి ఉంది కాబట్టి, యయాతివంటి మహారాజైతే బాగుంటుందని ఆమె భావించిందా? అలా అనుకొన్నా, కోరి యయాతిని పెళ్ళాడమని అడగడం దేవయాని వ్యక్తిత్వానికి అంతగా పొసగని విషయం. మూలభారత కథలో మరొక అసంగతం కూడా ఉంది. దేవయానిని నూతి నుండి వెలుపలకు తీసినప్పుడే యయాతికి ఆమె ఎవరో పరిచయం అవుతుంది. అప్పటికే యయాతి గురించి దేవయానికి తెలిసినట్టుగా ఆమె మాటల్లో వ్యక్తమవుతుంది. కాని మళ్ళీ వనంలో కలుసుకొన్నప్పుడు యయాతి శర్మిష్ఠదేవయానుల గురించి తెలుసుకోవాలని వారి కులగోత్రాలను అడుగుతాడు. దేవయాని తన వివరాలు చెప్పి, యయాతి వివరాలను కూడా అడుగుతుంది. ఇది కూడా పొసగని విషయం. ఈ అసంగతాలను పరిష్కరిస్తూ, కథని ప్రసన్నంగా నడిపించారు నన్నయ్యగారు.
"అతిశయరూపలావణ్యగుణసుందరి యయిన శర్మిష్ఠ నెఱుంగ వేఁడి" యయాతి వారి వివరాలను అడిగాడని చెప్పడం ద్వారా, యయాతి దేవయానిపై కాక శర్మిష్ఠ పైననే మనసు పడ్డాడన్న విషయం సుస్పష్టం చేశారు. అలాగే దేవయాని సమాధానంలో, ఆమె ఆ విషయం గ్రహించిందన్న అంశాన్ని చక్కగా ధ్వనింపజేశారు. ఆమె ఆభిజాత్యమూ, శర్మిష్ఠ పట్ల ఆమెకున్న ఈర్ష్యా తిరస్కారమూ కూడా స్పష్టంగా తెలుస్తున్నాయామె మాటల్లో. తనని కాదని తనకు దాసి అయిన శర్మిష్ఠను యయాతి వంటి మహారాజు చేపట్టడం దేవయాని సహించలేని విషయం. దానికి విరుగుడు ఒక్కటే, యయాతిని తానే పెళ్ళాడటం. యయాతి ప్రశ్న అడిగిన క్షణంలోనే యిదంతా దేవయాని మనసులో ఆలోచించుకొన్నది. సమయం వృధా చేయదలుచుకోలేదామె. అందుకే, తన వివరాలు చెప్పడం కాని, యయాతి గురించి అడగడం కాని ఏమీ చెయ్యదు. శర్మిష్ఠ గురించి చెప్పిన వెంటనే, యయాతి తనను వివాహమాడాలని కోరిందామె. అది కూడా అభ్యర్థన కాదు, ఆదేశం! ఆ జాణ పలుకులు ఎలా ఉన్నాయో చూడండి:
నిగ్రహ మేది నన్నుఁ దరణిప్రభ! కూపము వెల్వరించు నాఁ
పాగ్రణి! నాదు దక్షిణకరాగ్రము వట్టితి, కాన మున్న పా
ణిగ్రహణంబు సేసి, తది నీయెడ విస్మృతిఁ బొందఁ బాడియే!
ఇదీ నన్నయ్యగారి దేవయాని! మొదలుపెడుతూనే నిష్ఠూరాలు! తప్పంతా యయాతిపై తోసేసింది. తనను రక్షించడంలో అతను నిగ్రహాన్ని కోల్పోయాడట! అంటే ఏమిటి? నేనేదో అడిగితే మాత్రం, నువ్వు కన్యవు, నేను నిన్ను తాకడం న్యాయం కాదు – అని చెప్పి తన దారిని తాను వెళ్ళిపోవాలా? ఇక్కడ, నిగ్రహము అంటే నింద, అవమానం అన్న అర్థంలో, నిగ్రహము ఏది – అంటే, నా అవమానాన్ని తొలగించి – అనే అర్థాన్ని తి.తి.దే. వారి ప్రతిలో యిచ్చారు. "నిగ్రహమేద" అనే పాఠాంతరం కూడా ఉందని, అది మరింత ఉచితమని కూడా అన్నారు (నా అవమానం తొలగిపోయేటట్టుగా నన్ను నూతినుండి బయటకు తీసావని.) కాని "నిగ్రహ మేది" అంటే – నీ నిగ్రహాన్ని కోల్పోయి, రక్షించే నెపంతో పరాయి స్త్రీ చేయిపట్టుకున్నావు, అనే అర్థమే నాకు సరైనదని అనిపిస్తోంది. శలాకవారు తమ భారత ధ్వని దర్శనము అనే గ్రంథంలో కూడా యిదే అర్థాన్ని యిచ్చారు. ఆ రోజు నన్ను బావినుండి బయటకు తీసే సందర్భంలో సూర్యుని సాక్షిగా నీ ఉన్నతమైన దక్షిణహస్తంతో నా దక్షిణహస్తాన్ని పట్టుకున్నావు. కాబట్టి ముందే నన్ను పాణిగ్రహణం చేశావు. అది నువ్వు మరచిపోవడం న్యాయమా? అని యయాతిని నిలదీసింది! కచుణ్ణి వివాహమాడమని కోరినప్పుడు "వివాహము నీకు నాకు మున్ భావజశక్తి నైనయది" అని చెప్పింది. యయాతితోనేమో "ఉగ్రమయూఖసాక్ష్యముగ మున్న పాణిగ్రహణమయిందని" అంటున్నది. అదీ దేవయాని గడసరితనం. సూర్యుడు సర్వసాక్షి. అగ్నిస్వరూపం. కాబట్టి అగ్నిసాక్షిగా తమ పాణిగ్రహణం జరిగిపోయిందని తిరుగులేని తర్కాన్ని ప్రయోగించింది. ఈ పాణిగ్రహణానికి యింతటి వైశిష్ట్యం ఉండబట్టే, ఆ సన్నివేశం పాఠకుల మనసులలో ముద్రపడిపోయేలా, జలధివిలోలవీచి… అనే అద్భుతపద్యంలో దాన్ని వర్ణించారు నన్నయగారు. పాణిగ్రహణంబు అనే పదంలో 'గ్ర'కారం ప్రాసస్థానంలో ఉండడం, దేవయాని ఆ విషయాన్ని నొక్కి చెప్పడాన్ని స్పష్టంగా వ్యంజింపజేస్తుంది. ఇది నన్నయగారి శబ్దాధికారానికి మరొక మచ్చుతునక. చివరిగా, "అది నీయెడ విస్మృతి పొంద పాడియే" అనడంలో, అది మరిచి నువ్వు శర్మిష్ఠపై మోజుపడడం నీకు తగదన్న నిష్కర్ష చక్కగా ధ్వనిస్తోంది.
ఈ సన్నివేశమంతా నన్నయగారి ప్రసన్నకథాకలిత అర్థయుక్తికి ఒక మంచి ఉదాహరణ. మహాభారతం ఆదిపర్వంలోనూ అరణ్యపర్వంలోనూ అనేక ఉపకథలు వస్తాయి. ఆ ఉపాఖ్యానాలన్నిటినీ నన్నయగారు ఎంతో ప్రసన్న గంభీరంగా తీర్చిదిద్దారు. లోనారసి చూసేవారికి ఆయన కథ నడిపే తీరులో, పాత్రల స్వభావస్వరూపాలను అర్థవంతమైన మాటలద్వారా రూపుకట్టే రీతిలో, ఎన్నెన్నో విశేషాలు దర్శనమిస్తాయి. తవ్విన కొద్దీ ఊరే అమృతజల నన్నయగారి కవిత్వం. అందులోని మరిన్ని లోతులను మరోసారి పరిచయం చేసుకొందాం.
మ. తమి బూదీగల తూగుటుయ్యలల బంతాలాడుచుం దూగనా
కొమరుంబ్రాయపు గబ్బి గుబ్బెతల యంఘ్రుల్ చక్కగా జాగి మిం
టి మొగంబై చనుదెంచు ఠీవి గనుగొంటే దివ్య మౌనీంద్ర నా
కమృగీ నేత్రల మీద గయ్యమునకున్ గాల్సాచులా గొప్పెడున్
పై పద్యమూ, దానిలోని ఉత్ప్రేక్ష, నారదుడికి బాగా నచ్చింది. ఆ పద్యం చెప్పినతన్ని "బళిరా, సత్కవివౌదు" అని ప్రశంసించాడు కూడా.
పూర్వకాలంలో పల్లెటూళ్ళల్లో అట్లతద్ది పండగకి వయసులో ఉన్న ఆడపిల్లలు ఊరి బయట తోటల్లోని చెట్లకు మోకులతో ఉయ్యాలలు వ్రేలాడేసుకొని పోటాపోటీగా ఊగేవారు, 'అట్లతద్దోయ్ ఆరట్లోయ్, ముద్దపప్పోయ్ మూడట్లోయ్' అని పాడుకుంటూ. పల్లెల్లోని ఆడపిల్లలకి అంతకంటే విశేషమైన వినోదాలు గానీ, వ్యాయామం కలిపించే ఆటలగ్గానీ అవకాశాలేముండేవి? బారా కష్టా, అష్టా చెమ్మా, అచ్చనగాయలూ లాంటి ఇళ్ళల్లో ఆడుకునే ఆటలు, వెన్నెల కుప్పలు, దాగుడు మూతలు, ఉయ్యాల తూగులు లాంటి ఆటలే గదా వారికి. పండగ సందర్భంగా ఆడేవీ, ప్రత్యేకించి పోటీలు పడి ఆడేవి కాబట్టిన్నీ, పరువంలో ఉన్న ఆడపిల్లలు పాల్గొనేవి అయినందున మనోహరంగా వుంటాయి కాబట్టిన్నీ, ఇవి మరచిపోలేని విధంగా మన సంస్కృతిలో భాగాలైపోయి, తలచుకుంటుంటేనే ఆహ్లాదకరంగా వుంటాయి. పోటీలు పడి ఊగడమంటే ఎవరు ఎంత వేగంగా ఊగుతారు, ఎవరు ఎంత ఎత్తుకు ఊగుతారు అనేవి స్పర్థానిర్ణాయకాలు. అలా ఊగడంలో కాళ్ళు ఆకాశం వైపు చూపిస్తూ పైకి లేవడం — అదో సొగసు. ఆ ఆటలు నిన్నా మొన్నటి దాకా వుండేవి. ఇప్పుడెక్కడో సకృత్తుగా గానీ చూడము. పై పద్యం వ్రాసిన కవిది పదహారో శతాబ్దం. అంటే ఐదొందల యేళ్ళ క్రిందట్నుంచీ, ఆ ఆటలు ఉన్నాయనేది నిశ్చయం.
ఇంతకూ విషయమేమిటంటే నారద మహర్షి, అతని శిష్యుడైన మణికంధరుడనే గంధర్వునితో కలిసి శ్రీకృష్ణుని దర్శించుకుందామని ద్వారకకు వస్తున్నాడు. ఆయన త్రిలోకసంచారి గదా. మామూలుగా కాలినడకన గానీ, ఏదో రథాల మీద రావడం గానీ ఆయనకు కుదరదు. ఆకాశ మార్గాన సంచరిస్తుంటాడు. ఆయన చేతులో మహతి అనే వీణ ఉంటుంది. అప్పుడప్పుడూ దాన్ని మోయడానికైనా ఒక మనిషి పక్కనుండాలి. ఈ మణికంధరుడితో కలిసి, ఆకాశ విహారం చేస్తూ ద్వారక సమీపానికి వచ్చి దిగబోతుండగా క్రింద పూదోటలో చెట్లకు ఉయ్యాలలు కట్టి కొంతమంది అమ్మాయిలు ఊగుతున్నారు. "తమితో (తమకంగా) పూదీగలు తూగుటుయ్యలలు పంతాలాడుతూ," ఊగుతున్నారు. వారేమీ పసిపిల్లలు కారు. "కొమరుం బ్రాయపు గబ్బి గుబ్బెతలు." వారు ఉయ్యాల లూగుతుంటే వారి అంఘ్రులు (పాదాలు) చక్కగా సాగి, మింటి మొగమై (ఆకాశం వైపు) చనుదెంచే ఠీవిని చూచి మణికంధరుడికి, క్రింద ఉన్న అందాల భామలు స్వర్గంలో ఉండే దేవతా స్త్రీల మీదకి కయ్యానికి కాల్సాచుతున్నట్లున్నదట. ఆ ముక్కే పై పద్యంగా చెప్పాడు దివ్యమౌనీంద్రుడైన నారదునితో. ఊహ ఎంత అందంగా ఉందో దాని వ్యక్తీకరణ కూడా అంత సొగసు గానూ ఉంది కదా.
కొమరుంబ్రాయపు గబ్బి గుబ్బెతలు పరువం లోనూ, సౌందర్యం లోనూ నాకమృగీ నేత్రలకు (దేవతా స్త్రీలకు) ఏమాత్రం తీసిపోరు అని చెప్పడం అక్కడి సందర్భం. అక్కడ వారి కాళ్ళు మింటి మొగమై సాగుతుండడం అనేదాన్ని కయ్యానికి కాలు దువ్వడం అనే చక్కటి జాతీయంతో అన్వయించి — అప్సరసలనైనా గెలవగలము అందంలో అని చెప్పే తీరుగా ఉంది అని — వర్ణించడం మనోజ్ఞంగా వుంది. నారదుడంటే మునీంద్రుడు. మణికంధరుడేమో గంధర్వుడు. విరాగి కాడు. అందుకని అమ్మాయిలను చూడగానే కొంచెం ముచ్చట పడింది అతని మనస్సు. నారదుడు అతని ముచ్చటకు ముచ్చట పడి, "సెబాశ్, మంచి కవివోయి నువ్వు," అని మెచ్చుకోవడమే కాకుండా ఆ ఊహకు తన ఉత్సాహాన్ని కొంత జోడించి, "కయ్యానికి కాల్సాచడం" మాత్రమేనా? "త్రైవిష్టప స్త్రీల యౌదల్ దన్నన్ జనునట్లు మించెననినన్ దప్పేమి, యొప్పేయగున్" అని ముక్తాయించాడు. అది ఇంకో పద్యమూ, ఇంకో ముచ్చటాను. అయితే నారదుని లాంటి మహానుభావుడు ఏ మాటా వ్యర్థంగా మాట్లాడడు గదా. ఆయన అన్న మాటల్లో భావి కథార్థ సూచన కూడా వుంటుంది. ఆ అమ్మాయిలను నారదుడు, మణికంధరుడే కాక అదే సమయంలో ఆకాశవిహారం చేస్తున్న రంభా నలకూబరులు కూడా చూస్తారు. నారదుడు, మణికంధరుడు మాట్లాడుకునే మాటలనీ వింటారు. క్రింద ఉయ్యాలూగే అమ్మాయిల్లో కలభాషిణి అనే అమ్మాయి కూడా ఉంటుంది. దేవతా స్త్రీలను చులకనగా మాట్లాడినందుకు రంభకు కోపం కూడా వస్తుంది. ఆ తర్వాత జరిగే కథ, అదొక అక్షరాలా అపూర్వము, అనితర సాధ్యము అయిన అద్భుత కల్పన. అది అలా ఉంచుదాం.
పై పద్యము, ఆ ఆద్భుతమైన కథ, కళాపూర్ణోదయం అనే గొప్ప కావ్యం లోనివి. కవి పేరు పింగళి సూరన.
సూరన మహా విలక్షుణుడైన కవి. కళాపూర్ణోదయం దానికదే సాటి యైన అద్భుత కావ్యం. నిజానికి సూరనను గురించి గాని, కళాపూర్ణోదయం గురించి గాని ఏదో అలా అలా మాత్రమే తెలిసిన తెలుగు సాహిత్యాభిమానులకు, కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు విపులంగా చేసిన విమర్శనము ఆ కవి ఎడా, ఆ కావ్యం ఎడాపెడా కొత్త ద్వారాలు తెరిచిందనే చెప్పాలి. వారి సమీక్ష వెలుగులో ఆ కావ్యం యొక్క అందాలను హార్దికంగా అందుకున్నారు. అప్పటినుంచీ సూరన అంటే — అనేకానేక కవుల్లో ఆయనా ఒక కవి అనీ, కళాపూర్ణోదయం అంటే అనేకానేక కావ్యాల్లో అదీ ఒకటి అని మాత్రమే అనుకోవటం ఆగిపోయి — ఆ కవి యొక్క, ఆ కావ్యం యొక్క విలక్షణతను గుర్తించడమూ, ఆనందించడమూ, మెచ్చుకోవడమూ ప్రారంభమైంది.
షేక్‌స్పియర్ వ్రాసిన కామెడీ ఆఫ్ ఎర్రర్స్ కథకూ కళాపూర్ణోదయం కథకూ పోలికలు కొట్టవచ్చినట్లు కనిపిస్తున్నాయని విమర్శకులు గమనించి చెప్పారు. పదహారో శతాబ్దంలో షేక్‌స్పియర్ సాహిత్యం సూరన తెలుసుకోవడానికి గాని, సూరన కవిత్వాన్ని షేక్‌స్పియర్ చూడ్డానికి గానీ అవకాశాలు ఊహించను గూడా లేము గదా. ఏకకాలంలో, వేర్వేరు ఖండాలలో ఉన్న ఇద్దరు ప్రతిభావంతులు ఒకే రకమైన కల్పనలు కావించడం – కాకతాళీయమైనా – గొప్ప సంగతే. (కళాపూర్ణోదయం సరళమైన వచనంలో ఈమాట గ్రంథాలయంలో ఉన్నది. ముఖ్యంగా వెల్చేరు నారాయణ రావు గారు సౌండ్ ఆఫ్ ది కిస్ పేరుతో ఆంగ్లంలో ఈ కథని అనువదించడమే కాకుండా, ఈ కావ్యానికున్న విలక్షణతను విడమర్చి చెప్పి తద్వారా దక్షిణ భారతదేశంలో 16వ శతాబ్దిలోనే వెలువడిన ఆధునిక నవలగా ఈ కావ్యాన్ని ఉదహరించారు.)
కళాపూర్ణోదయం దానికదే సాటి. కథ ఒక మహాద్భుతమైన కల్పన. పద్యాల్లో నిబంధించబడిన నవల అది. అలాంటిలాంటి నవల కాదు. నాలుగైదు సార్లు చదివినా ఆ కథలోని బంధాలు పట్టుకోవడం అంత తేలిక కాదు. కేవలం కథ అలా ఉంచితే కవిత్వం కూడా చాలా గొప్ప స్థాయి లోదే. సంభాషణల నిర్వహణలో సూరన, తిక్కన తోనే పోటీ పడగలుగుతాడని తెలిసిన పెద్దలు అంటారు. కవిత్రయమూ, పోతనా, శ్రీనాథుడూ సంస్కృత కావ్యాలను అనువాదం చేస్తే, పెద్దనాదులు పురాణాల్లోని ఒక చిన్న కథనో, ఘట్టాన్నో తీసుకొని అందమైన ప్రబంధాలుగా నిబంధిస్తూ వుంటే, సూరన సంపూర్ణంగా ఒక విలక్షణమైన దారి తొక్కి ఒక కొత్త ప్రయోగానికి సాహసం చేశాడు. పురాణాల్లో లేని దాన్ని స్వకపోల కల్పనం చేసి, తన శేముషితో దాన్ని ధగద్ధగాయమానంగా, ఆంధ్ర రసజ్ఞ లోకం ముందు నిలిపాడు. భట్టుమూర్తి – ఒక సాధారణీకరణంగా వ్రాసిన పద్యంలో కేవలం కల్పనా కథలు కృత్రిమ రత్నాలు అన్నాడు అది పింగళి సూరనను గురించి, కళాపూర్ణోదయం గురించే అని వుంటాడని నా అనుమానం. కళాపూర్ణోదయపు ప్రకాశానికి కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలుపగా ఈర్ష్యతో అన్న మాటే ఇది. పురాణాల్లో లేనంత మాత్రాన అది కృత్రిమమని నిరసించడం — కొత్తదనాన్ని అంగీకరించలేక పోవడమే.
సూరన కవిత్వం చదవడం ఒక గొప్ప అనుభవం. పై పద్యము, ఆపైన నారదుడు చెప్పిన పద్యము, ఆ కావ్యం లోని వందలాది మంచి పద్యాల్లో మచ్చుకు రెండు. నారదుని పద్యం పుర్తిగా ఇదుగోండి.
saahitii nandanam: July 2019
prati roojoo aidu nimushaalu aalasyamgaa vache somabalaki muppai ellu daativundavu. manishi aarudugula podavuntaadu. chevaderina adugumaanu dungalanu sunayasanga bhujala meedakettukuni galloki visireyyadam chushanu. alaa ettukuneppudu nikkapoduchukune vaadi kandaraalu bhujanni cheelchukuni bayatakochestayemo annanta bhayankaramgaa untaayi. tana chetilo unna card chachipattukoni prastutam chetulu kattukuni naa mundu nilchunnadu. naa mundu eppuduu kurcheelo koorchodu. aidu nimushaalu aalasyamgaa vachinanduku card meeda in-time erra aksharaalato achayyi undi.
veyyimandi kaarmikulu panichese ee factorylo aaru nella kritame time stamp meshinelu rentini pettaaru. kaarmikulu ragane mundu card mesheenlo pedithe adhi in-time stamp vestundi. alaane vellemunduu cheyali. aidu nimushaalu aalasyam ayithe padihenu nimushaala kuuli kattirinchabadutundi. padi nimushaalu aalasyam ayithe ardhaganta kuuli, ardhaganta aalasyam ayithe rendu gantala kuuli. oka ganta aalasyamgaa vaste kaarmikudu lopaliki velladaaniki veelledu.
somabala roojoo aalasyamgaa vastunnadu kabatti naa daggarakochaadu. ee factory kolambonundi 125 kilometerla dooraana unde gintota annachota undi. nootiki noorupaallu simhalulu unde praantam adhi. akkada udyogam chesevallalo nenokkanne tamilunni. vanda simhala padaalaku minchi naaku matladatam chetakaadu. nenu cheppadalachukunnadedaina naa ee vanda padaala padagnaanamtoone vyaktaparachaali.
"asalu nee samasyenti? nuvvu aalasyamgaa ravadamvallega kooli kattirinchukuntunna? intinundi aidunimushaalu mundu bayalderachhu kada?" anadigaanu.
somabala talavanchukune unnaadu. edho cheppadalachukunnadu. vaadivalla kaaledu. anta balasali ayina okadu naa mundu ilaa talavanchukuni nilchovadam naake ibbandigaa anipinchindi. 'sare vellu' anagaane vellipoyaadu. maro kaarmikudu meda vanchukuni tala maatram lepi chushadu. kolimilo kotti saagadeesinattu podavugaa unnaadu. entry kaardu chetabattukuni lopalikochadu.
prabhutvam nadipe ee plemevud company iravai ellugaa nadustondi. roojoo pedda pedda laariillo chetlu kottevallu vaallu narikina adavi maanula dungalu tecchi paerchipotaaru. aa praantamantaa karra vasana kammukuni untundi. brahmandamaina meshinlaloki kanveyarla meeda itunundi velle dungalu paluchani rekulla atuvaipu vachipadutuntaayi. ee rekulanu addamgaa, niluvugaa perchi 3, 5, 7, 9 ani antinchi, votti palurakaala mandamtho palakalu tayaaru chestaaru. avi nunnagaanuu telikagaanuu untaayi. ayithe maamuulu karra palakalakante gattigaa untaayi. kabatti veeti vyaparam kuudaa amoghamgaane jarugutondi.
factorylo panichese panivaallalo andarikante ekkuva chaduvukunnavadu somabala. ayithe vaadu meshinla daggara pani cheyyadu. dungalanu grading chese vibhagamlono, meshinloki pampinche sectionlono ledu. rekulanu perchi antinche sectionlono palish chese sectionlono kuudaa vaadu pani cheyadu. kalapa pottunuu chettanuu oodche pano, laareelu dungalanu kuppa pose chota subhram chese pano chestuntaadu. vaadu kevalam maanulanu chuse vandalaadi vrukshaalanu gurtubattagaladu. e maanu deniki panikostundi, vaati balam, pratyekatalu, charitra–ivi vaadiki vennatho pettina vidya. vadrangipanilo naipunyam unnavaadu. vaadi kulavrutti adhi. ayinappatiki ee factorylo andari velaakolaalanuu bharistuu kindasthaayi panivaadugaa panichestunnadu.
okaroju somabala ardhaganta aalasyamgaa vachinanduku athani manager chhandaalamgaa tittaadu.
"aalasyamgaa vachinanduggaanu nee jeetamelaanuu pattukuntunnaaru. ninnu alaa tittadam deniki?" ani adigaanu.
"nenu kinnara kulamvaadini. ante takkuva kulam. mammalni alaane tidataaru." annadu.
"neeku alavataipoyinda?" anadigaanu.
naa chevi daggarakochi "factory pedda menejareni yem kulamo telusa?" anadigaadu.
"teliyadu." annaanu.
"deva kulam."
"poorvakaalamlo rajulandaru deva kulastule. kabatti pai jaati," annadu. tala atuu itoo tippi chusi mellagaa "meeko vishayam telusa? mana janaral menejaru oka simhaasanam cheyistunnaru," annadu.
"simhasanama! deniki?"
"koorchodaanike!"
"janaral menagerngariki aayana poorveekulu koorchunnattu simhaasanamlo kuurchovaalani manasulo korika puttinattundi. adavulanundi vachi dige karrallo yogyamainavatini enchukuni manchi simhaasanam cheyyamani arder vaesaadu. daaniki niyaminchabaddavaadu asamarthudu, abaddhaalakoru. pandi raalina gummadikaya nettina padindani jankakunda cheppe rakam. vaadiki vadrangi panee teleedu, shilpaalu chekkadamuu raadu. enno viluvaina karralanu paadu cheshaadu. simhaasanapu kollu simham kaallalaa undaalannaaru janaral menejaru. veediki gaadida kaallu chekkadam kuudaa raadu."
"janaral manager kosam okati rendu karralu vrudhaa ayithe factoryki pedda nashtamochestunda enti?"
"meere ilaa matladatam aascharyamgaa undi. vaallu paadu chestunnadi maamuulu maanulu kaadu. chala viluvainavi, arudainavi. ee deshaanni munupu paalinchina aangleyulu kaduberiya maanulanu vandalaadi naukallo inglaanduku teesukellipoyaru. vandellu chevaderina kaduberiya chetlanu vaallu narikinappudu, kotta chetlemi naataledu. inglaandulo aa maanulatho chesina ballalameeda, kurcheelameeda kuurchuni bhojanaalu chestunnaru. alanti maanulu vaallaku marekkada dorakavu. anta nunnagaa balangaa untaayi. merugupettiste mukham chusukovachhu. alaa merustaayi. vaallu naasanam chesindi chaaladannattu pani raanivaallu kuudaa naasanam chestunnaru. kalaanaipunyam e koshana lenivallu chetlu narike pani cheyyochu gaanee, karra vastuvulu cheyyakudadu. talalo edaina untene kaadaa adhi karrameeda kalagaa maredi?"
somabala intalaa koppadatam neneppuduu chudaledu.
"simhaasanaaniki e karrayithe uchitam ani ninnadigithe nuvvu yem cheptavu?"
"munupoka telladora gavarnerga undevaadu. vaadi paeru sar rabert brounric. vaadu kalamander maanulanu kabalinchi inglaanduku teesukellaadata. vaadi intiki talupulu kuudaa aa karralathone cheyinchaadata. ippudu jarugutunnadi antakante rothagaa undi. ikkada chekka tarugu, pottu oodche pani chestunnavadine ayinappatiki nenu ee durmaargaalanu chusi orchukolekapotunna."
nenadigina prasnaku maatram jawabu cheppaneledu vaadu.
"chetlameeda inta praanam pettukunna nuvvela ee vruttiloki vachaavu?"
"inkemuntundi? maanulameedunna premavalle. ilaa prati roojoo maanulatho gadapagalugutunnanu. vaati charitrani chaduvutunnanu. enni rakalu! 60 adugulu 70 adugulu podavunna maanulu. 20 adugula chuttukolatunna maanulu. vandalellu jeevinchina maanulu. ayithe veetini naasanam cheyyadaanni chustuu sahinchalekunnaanu. ee vrutti naaku sarainadi kaadu. meeremanukuntaaru?"
"nuvvu chala prasnaladugutaavu."
"prasnale pradhaanam. javaabulu kaavu. prapancham pragati gatilo sagedi prasnala valle. ilantivi chustuu oorukolenu."
"marem cheyyagalavu?"
"naaku chetlanu naasanam chesi daanilo dorike dabbutho batakaalani ledu. eppudo okaroju ee udyogam vadilestaanu." antuu paniloki vellaadu.
naa taipu meshinlo uu, kee, ex aksharaalu kottinappudu pepareki antukuntaayi. pratisaarii velitho aksharam achunu laagi vadalaali. aa aksharaalu raani vaakyaalanu srushtinchukuni tipe chesukuntu unnaanu. pani kolikkivacchina samayana gadapalo needagaa kadalika. taletti somabalani chusi nivveraboyanu. mukhamu, juttu, chetulu, kaallu antaa karra dhoolitho kappukupoyundi. nadustunna karrala unnaadu. addamgaa kosina oka palaka nettina pettukununnadu. gundrati aa palaka anchulanu chetulu chachina andukolemu. daani chuttukolata entha kadanukunna iravai adugulundachhu. bigasina vaadi bhujala kandaraalanu chustene telustondi aa palaka entha baruvugaa undonani! daanni jaagrattagaa neela meeda dinchi pettesi, "idem mano telusa?" annadu.
"beyobabs. simhalamloonuu aravalonu deenni perukka maanu antaamu. velaadi samvatsaraala kritam ee chettu africanundi vachindi. kaandam meeda ee ringulu enchi chuste daani vayasentho telustundi. deeni vayasentho telusa? 400 samvatsaraalu. naalugu vandala samvatsaraala chettuni narikesaru. ilanti maanu manaku inkokati kavalante manam naalugu vandala samvatsaraalu eduru chudali. idigondi, ee nadimadhyana undi chusaru? ee chukke idhi molichina kaalam. raja vimaladharma surya paripaalinchina kaalam. 400 ella kritam kandini paripaalinchinavaadu. kraistava matham nundi bhouddhamataaniki maarinavaadu. pedda sainyamtho vachina porchugeesulanu tana chinna sainyamtho athi chaaturyamgaa dhwamsam chesinavadu. vaadi kaalamlo puttina chettidi. idigondi ee valayam daggara lankapuri chivari raju serivicromrojasinga britishevaaru veluru cherasaalaku teesukelli bandhinchaaru. ee valayam daggara srilankaku swaatantram vachindi" ilaa cheppukuntu poyadu.
"anta kachitamgaa cheppagalava?"
"cheppagalanu. antekaadu. ee chettu chala arudaina vruksham. prabhutvam chivarigaa teesukunna lekkala prakaaram, ee desamlo ivi kevalam 40 chetle unnaayi. daanlo okadaannippudu narikesaru. naaku chala badhaga undi. chetlanu nariki daanitho vache dabbutho pottaposukovadam siggestundi. nenu ee udyogam maanestaanu."
"nuvvu udyogam maaneyalevu. neeku maanulameedunna apeksha ninnu vadilivellanivvadu. vaati saangatyam kavali neeku." annaanu.
mallee konnaallaku somabala kanipinchakapoyesariki vaadu cheppinattu udyogam maanesaadanukunnaanu. ayithe oka roju podduna card pattukuni naa mundu nilabaddadu.
"enti? malleenaa?" ani mukham chitlinchaanu.
vaadiki kopam vachesindi. vaadeppuduu alaa matladinderuganu. "nenemaina chinnapilladna? cheppinde mallee mallee cheppadamvalla prayojanamemundi? naaku telusu nenenduku aalasyamgaa vastunnano. maa intlo unnadi nenuu, maa naanna matrame. nenu intlo lenappudu aayana bayatakelli tirigoche daari marichipoyi tappipotuntaaru. aayanaki matimarupu vyaadhi. maaku marevari sahayamu ledu. nenu podduna aayanaki snaanam cheyinchi, tinipinchi padukobetti, mokaliki muddupetti, manchamtobaatu aayanni taadutho kattesi udyogaaniki vastaanu. ee panula valla konnisaarlu aalasyam avutundi. saayantram velli aayana katlippi vadilipedataanu. mallee aayanaki snaanam cheyinchi, tinipinchi, mokaliki muddupetti nidrapuchhuthaanu. nenu aalasyamgaa vaste naa jeetamlo koncham pattukuntaaru. deenivalla vache nashtamenti? nenemaina meshin naduputunnana? oodchi shubhramchese panega? aalasyamgaa vachina pani avutondigaa?"
appudanagaa priyaanka lopaliki vachindi. janaral manager secretery. ikkada panichese ekaika mahila. aame dharinchina vastram puurvakaalapu raanula vastramlaagaa kallakindadaka podavugaa neelameeda jeeraadutundatamvalla adusulo nadustunnattu okko adugu paiki ettipetti neelani gattigaa tokkutunnattu nadustondi. nenentho shramapadi taipu chesina oka kaagitam tirigichindi. 'uu'noo leka 'kee'noo sarigga taipavvaledani manager cheppuntaaru.
"typuriter paatadayipoyindi, survies cheyinchaali." annaanu.
aame daaniki emi matladakunda, kallu paiki egaresi, naatakeeyamgaa chusi vellipoyindi.
nenu somabalatho "ee ammayini nee venta teesukellu. aame vesukunna gaunu nuvvu oodavavalasinadantaa oodchestundi!" annaanu.
somabala potta pattukuni mari padipadi navvaadu. navveppudu kuudaa vaadi kandalu tirigina bhujalu poduchukune unnaayi.
gadi santoshamto nindipoyaka adigaanu, "neeku saayam chesenduku evaruu lera?"
"nenenduku marokari daggara saayam adagali? idhi naa baadhyata kada? chettuku madhya bhagame balam. gattibadi ukkula untundi. aa chettulo mottamodati bhaagamuu adhe. ayithe chettuki kaavalasina aahaaraanni sarafara cheyyadam aa bhagamvalla kaadu. chettuyokka taata bhagame aahaaraannii neetinee sarafara chestundi. aa bhagam letadi, vayasulo chinnadi. manushuluu anthe. peddalu kutumbaaniki balam. kottataram vaalle sampaadanalavee chusukovali."
aa tarvaata vaadu raatri shiftuku maarinattu telisindi. tarvaata vaadini kalise sandarbhame raledu. oka roju raatrivela laariiloo vachina dungalu katlu tegi dorliposagayata. aa chotu valuga undatamtho avi vegamgaa dorlukuntu velladam somabala chushadu. akkada panichestunnavaari meedaki vellunte kachitamgaa okariddari praanaalu poyevi. somabala okka udutuna dooki oo pedda dunganu niluvugaa visiresi dorlutunna dungalni aapi pramaadam jaragakunda rakshinchaadu. marusati roju factory antaa adhe vaarta.
factorylo prati edoo jarige vaarshikotsavaalalo gurtimpu bahumati ee edu vaadike vastundi ani matladukunnaranta. nenuu alaane anukunnaanu, manushula praanaalanu kapadadu eani. ayithe etuvanti bahumati ivvaledu, gurtinchanuledu. janaral manager annarani bayata janam cheppukunna pukarentante 'vaadiki bahumati ivvadamkante oka tamiludiki  ivvachhu!' ani.
"ninnu gurtinchi neeku bahumatistaarani nuvvu eduru chusawa?" ani adigaanu.
vaadannaadu, "dungalu dorlagaane nenu paruguna velli aapaanu. e aapadaa jaragakudadani. appudu bahumati vastundaa rada anem aalochinchaledu. evariki edhi rasipettundo adhe jarugutundi."
"nenu udyogam maanestunnaanu." annadu.
nenem cheppaleka akkadanundi vellipoyaanu.
somabala udyogamemi maanaledu. rendu vaaraala tarvaata nenu udyogaaniki rajinama cheshaanu. naa pette sardukuni bus kosam veltunte, sagam daarilo somabalani okasari kalavalanipinchindi. vaadu nait shiffelo unnaadu. factory raatri vaelaloo verela kanipinchindi naaku. gummam daggara rendu pedda time panching meshinlu. podduna velaithe aa meshinla mundu pedda varusallo kaarmikulu nilchunna drushyam gurtochindi naaku. ippudu akkada okkaruu leru.
somabalani vetukkuntu vellaanu. vaadu maamuulugaa undechota ledu. meshinlu chevulaku thootlupettentha sabdam chestunnayi. taletti nannu chusi mallee panilo padipoyadu.
"nuvvu maamuulugaa undechota vetikaanu."
tala paikettakundaane jawabu cheppaadu. "enno nelala samayaannii, apuroopamaina maanulanuu vrudhaa chesesaru. ippatiki aa pani naakichaaru. okappudu kandini paalinchina rajulu tama rajabhavanalni alankarinchadaaniki vaadukunnadi ee karrane. deeni paeru hoolankih. idhi elano tellolla drushtinundi tappinchukundi. ee karranundi vache sunasana soudhamantaa nindipoyedata. nalupannadi range kaadantaaru saastravettalu. merugu pettinakoddii deeni vanne perugutuu untundi. deenila merise nallati maanu prapanchamlo maroti ledu!"
kurchi chetulapai noru terachina rendu simhaalu tadroopamgaa chekkabadunnayi. kaallu urakadaaniki siddamgaa unna simhapu kaallalaane unnaayi. papayini hattukunnanta laghavanga cheyipidiki merugu pedutunnadu. nunupu derutu nallagaa merustondi. vaadu panilo nimagnamaipoyunnaadu. kalallo padithe annee marachipotaru kaabolu!
"ituvanti chaaralu mare maanuloonuu chudalemu. ee maanuku matrame ilanti kramamaina chaaraliche kanaluntayi. anduke deenni karralakalla raju antaaru."
"simhaasanam chestunnava?" maatalu podiginchaalannattu.
ekkada kendrikarinchani chuupu chudatam vaadiki alavaatayinattundi. "nenu kuurchoetaaniki oka aasanam chestunnanu. oka raju koorchunte matrame adhi simhaasanam avutundi."
"nenu udyogaaniki rajinama chesesanu. neetho cheppiveldam ani vachanu."
vadem matladaledu. shraddagaa merugu pedutunnadu. vaadi burralo edho medalindi. ayithe daanni cheppalekapotunnadu. vaadiki ravalsina jeetaanni edapeda kosinavadito enti matladedi ani vaadu anukuni undachhu.
nenu kolambo velle chivari bus ekki kuurchunnaanu. moodu gantala prayaanam. oka musalayana manchaaniki kattabadi unna drushyam kallamundu kadilindi. aarava jarj raju kuurchoodaaniki yogyamaina nunnani simhaasanam tayaarucheyyabadutunna drushyam kuudaa kallamundu kadilindi. tarvaata erra inkutho achuveyabadina attalanu chetabattukuni varusagaa kaarmikulu nilchunna drushyam. bassu tanadaarini taane velugu parachukuntu cheekatikesi kantirekhala paruguteestondi. eppudogaani dorakani nadijaamu melukuva ghadiyalu, tana tandrikante chetla maanulanu ekkuvagaa aaraadhinche okanni gurinchi aalochinchadamlo gadichayi.
moolam: 'simmasanam'. auttuppal puttu(2017)
(mekapala puttu) anna kathala samputinundi.
oka rachayitaki moodhanammakaalu vundakudadu kada? dishti tagilindano, tagulutundano evaraina ante, idem moorkhatvam ani khandinchali. kamanmeneenki rachayitaki teda undi kada! chudandi, nene ippudu dishti gurinchi rayalsochindi. marippudu deennemanaali? grahabalam sarigga ledanukovala, byad times nadustunnaayi anukovala?
idantaa 2017 dissember 18va taareekuna tellavaarujaamuna naalugu gantalaku modalaindi. eppatlaagaane naalugu gantalaku lechi medameenchi kindiki digi vachanu. perati talupu teeste pappu, joro laghusanka teerchukoovadaaniki parugettutaayi. levagaane nenu cheyyalsina modati pani adhe. appudu memu mudaliyar veedhilo undevallam. indipendent hous. aa roju talupu tiyyagaane potta lopaliki atukkupoyi, bakkachikki, chudagaane jaali puttettunna oka pillipilla gummam daggare kanipinchindi. aakalitho kuyyi kuyyimani neerasamgaa edustondi. nelarojula pillayuntundi. cat fud koncham teesi pettadame aalasyam abbabba, maatallo ela cheppanu! mmmemy ani arustuu aa boul meeda padipoyi aavuraavurumantuu tinesindi. oo mai gad! enni janmalettinaa aa kshanaalanu marichipolenu. aakalesina praaniki anname daivam. aahaarame paramaartham. ayithe aakaleyyaali. cha! cha! aakali anna moodaksharaala padam taluchukogaane lopala kalige bhavam gurinchi kaadu nenu cheppedi. aahaaram dorukutundanna aanavaalu, nammakam kuudaa lenappudu putte aakali. oka vimana pramaadaanni oohinchukondi. meeru matrame bratikaaru. alps kondallono, amagen adavullono, leda oka nirmaanushyamaina deevilono padipoyaaru. appudu putte aakali. chivariki saati prayaanikudi shavaanni korukkoni tinagalige aakali. alanti aakali gurinchi cheptunnaanu.
aa pillipilla tini enni rojulaindo emo. daanni chustunte naaku kallallo neellu tirigaayi. aa roju naa puttinaroju. devudu naketuvanti bahumatini ichedo kada anukunnaanu. kadupu nindentavaraku aatramgaa tini, aa tarvaata koncham nemmadinemmadigaa tinasaagindi pillipilla. akkade kuurchunnaanu. mottam tinesaka naa odiloki ekki padukuni nidrapoyindi. chaalaasepu alaane koorchundipoyanu. intakante jeevitamlo aanandakaramaina kshanaalemuntaayanipanchi naaku. aadhyaatmikulu jeevana saafalyam antare, alantidi. aakalesinavaadiki annam pettadam kante maroka saafalyam untundaa? tarvaata aa pillipillanu pappu, jorola kantabadakunda bayata schooterlo pettaanu.
ippatike intlo chintu undi. joroki (grate dane) pillulante padadu kabatti chintoonee joroni veruverugaa jaagrattagaa chusukunevallam. daaniki thodu chintu bhale churuku, chala jaagrattagaa untundi. eppuduu sabdam chestune vastundi. ventane joroni gadilo vesi talupu pettesevallam. chintu tinagaane bayataku vellipotundi. leda daabaameedunna gadikelli parupu meeda padukuni nidrapotundi. aa gadi talupu veseste ika joronundi bhayam undadu. mellamellagaa aa paddatine ee pillipilla kuudaa alavaatu chesukundi. deeniki geyro ani paeru pettindi avantika. ilanti perlela pedutundo! asalu aalochinche avanaram kuudaa undadu tanaku. manasulo aa samayaniki edanipiste adhe paeru.
bhayapadakandi, vatinela penchamo cheppi mimmalni boru kottinchanu. okka vaakyamlo muginchestaanu. 2018 janavari 30va tedina joro kaalam cheshaadu. tedeelu naaku gurtundavu kaani adhi janavari muppai kabatti marichipolekunnanu. grate dane aayuvu edelle. ayithe joro padellu batikaadu.
viyoga badhaki kaalam oo goppa aushadham annadi nijame. joro chanipoyi edaadi daatindi. aa badhanundi puurtigaa kolukunnanu. appatlo picchi pattinattu undedi. joro ghnaapakaala golusulatho katti, nannu samudram lotulloki visiresinattundedi. sareera badhani tattukovachhu cony manovedana tattukovadam chala kashtam. 'burralo veyi tellu' ani ennosaarlu raasaanu kaani, adhi aa rendu rojullo nenu modatisaari anubhavinchaanu. fon ringayinappudu kuudaa kaneesam ettalekapoyanu. okatrendu calls teesukunna cony atununchi manishi gontu vinapadagaane bhorumani edchaanu. naa edupu naake vintagaa anipinchindi. joro poyina marusati roju udayam paraamarsinchenduku oka frend vachaaru. nenu nilchune peddapettuna edavatam modalettaanu. sangeetam, rachana, aadhyaatmikata, devudu–ivavi naa baadhanu tagginchalekapoyayi. maro mitrudu vachi nannu tana intiki teesukellaadu. akkada unnantasepuu baane unnaanu. moodu gantala taruvaata tirigi intloki ragane mallee ghnaapakaala golusulu nannu chuttukunnayi. naa kathallo rasinatte nenuu sokasaagaramlo munigipoyanu. naaku picchi pattestundemonani chala bhayapaddaanu. yem cheyyaalo thochaledu. intalo inko frend neteflickello edaina seerial chudamani salaha ichadu. game af throns modalupettaanu. mellamellagaa manasu terukuntunnattinapi.
joro poyina konni rojulavarakuu aa sangati telisi paraamarsinchadaaniki fon chesina mitrulevvaritoonuu nenu fonelo matladaledu. joroki naaku madhya unna prema atuvantidi. mari anta lotaina prema, unnattundi joro poinappudu inta baadhanu kalagachesettayithe, asalu aa prema avasarama? anipinchindi. ante, penchutuu preminchakapovadam anedi asambhavam kabatti, nenu asalu joroni penche undakudadu. ippudu joro lekundapovatam nannoka maanasika rogini chesindi.
'ghnaapakaalu dukkhakaaranaalu. gatamlo bratadam valla vishaadame migulutundi. anduvalana ghnaapakaalanu champukovali.' ayithe ee ghnaapakaalanu champukovadam ela? manalni manam ela bandhavimuktulanu chesukovalo baabaalu, guruvulu chala chitkale cheppivunnaaru. unnattundi okatani aarella koothuru chanipoyindi. baabaagaariki priya shishyudatanu. baba daggarakelli morapettukunnadu. 'edavaku, nee koothuru nee daggarakante inka ekkuva santoshamgaa unde maro chota puttindi. idigo chudenta haayigaa undo!' ani chuupimchaadu baba. aayana cheppindantaa burraku artham avutundi. aina manasuku ardhamkaade! joro edabaatuni bharinchalekapotunnanu. annaanani kaadu kaani, joro tindiki nelaku shumaru iravai velu kharchayyedi. alaa nelanela kharchu pedutunnappudu naaku koncham kangaarugaane undedi. eppadu deeninundi naaku vimukti? ilaa ayithe nenu south america tur eppudu velledi? ilaa. oka roju arjantugaa edho raastuu unnaanu. intlo chepalu levu. joro chepalu lenide tinadu. munduroju kuudaa tinaledu. kaani naaku taimu ledu. patrikaku arjantugaa rasi pampinchaali. intalo rachayita prabhu kalidas vachaaru. aayana saakaahaari. aina nakosam angadikelli chepalu konukkochipettara.
chudandi, appudemo 'entakalamila' ani chiraakupaddaanu. ippudemo 'endukinta tondaragaa poyavu joro? inka konnirojulu batikundaalsindi' ani pichivadila edustunnanu. naa edupunu meeru sulabhamgaane oohinchukoovacchu. ademi mounamgaa kallaneellu tuduchukovadam kaadu. unnattundi peddagaa vekkillu petti edchevanni. snehitulato maatlaadutuunae untaanu. unnattundi joro ghnaapakamochi bhoruna edustanu.
'ee intlo ika undaddu' andi avantika. 'nuvvu appudappuduu trippulakellipothu. ee intlo nenokkadaannii undalenu. etuvanti bhadrata ledu. asale dongala bhayam unna aria.' andi. joro unnappudu inti lopaliki oka ballini kuudaa raaniyyaledu. aakulu kadilina sare joro bhau bhaulatho veedhi daddarillipoyedi. aina, 'ippudenduku illu maaradam? inti onar kuudaa inko aidaarellu ikkade undandi ani balavantapettaaru. padellanundi ee intilone unnaamu. illu kuudaa anni rakaalugaanuu soukaryamgaane undikadaa,' annaanu avantikatho. dongala bhayam ekkadaina undede kaani, avantika illu maralsinde ani pattubattindi.
joro poyina tarvaata oka roju maa panammaayiki vaddeeki dabbulichina okame maa intlokochi panammaayitho godavaku digindi. aame juttu pattukuni kinda padesi kottindi. deeni gurinchi polisulatho cheppalemu. endukante nijajeevitam chala katinamayinadi. maa panammai aa veedhilo chetta oodche paakii rajendran bharya. aa vachiname 'osey, chettalodi pellama! neekinta pogara?u" antuu tittindi. intakante aame anna maatalanu ikkada rayatam asaadhyam.
polisulakenduku cheppalemante, vaallu aa chetta oodche rajendranni stationki teesukelli utukutaaru. intakumundu ee veedhilone oka intlo yabhai kaasula bangaaru nagala dongatanam jarigindi. cctv kemerallo kanipinchinavaarilo rajendran kuudaa okadu.'pattukondi aa chettudchevanni' anedi polisula lajic. nenu deeni gurinchi patrikalo rasi rajendranni vidipinchaanu. rajendran nijamgaane amayakudu. athani batuke veedhullo kada? alantidi cctv kemeralo athani mukham enduku kanipinchadu?
oka aada roudy maa intlo doori maa panimanishini laagi kotti godavaku digutundi. aina nenu polisulaku fon cheyyalenu. polisulaku chepte mundugaa rajendranni vichaarinchaalani teesukelli idivarakunna kopannanta kalagalipi vaadi makkeliraggodataaru. adhe joro undunte aa roudy ralugai inti getu teesukuni peratloki adugupettagaligeda?
aa marusatiroju poddunne varanda kambi getu teesina sabdam. varanda getu teeyagala oke oka vyakti avantika matrame. ayithe tanemo peratlo undi. nenu naa raata pani aapi velli chuste sanyasi dustullo unna oka aravayyella vyakti. pushtigaa unnaadu. mukhamloonuu, chuupuloonuu sanyaasikundaalsina saantam, karunalantivevi levu. pappu etuvanti sabdam cheyyakunda padukuni undi. kaneesam kadalanu kuudaa ledu. joro ayunte ee paatiki aa manishinundi rendu kejeela kanda olichesi undedi. asalu aa manishi lopalikoche avakasame undedi kaadu.
aa manishitho yem matladalo naaku teleeledu. 'getu teesukuni lopaliki ravadame kakunda lopali talupu kuudaa teesukuni raadaaniki prayatnistunnade' ani naa raktam marigipotondi. nenappudunna aalochanallo yem matladalo naaku thochaledu. avantikani pilichaanu.
'mundu meeru bayatakellandi' andi velu chuupistuu.
'meeku devudi kataksham dorukutundi, dorukutundi' ani edho afficerla cheptunnadu darpamgaa.
'edaina kaanivvandi. mundu getu bayata nilchuni cheppandi. edaina unte compound getukavatalanundi bellu kottali gaani sarasari ilaa lopaliki ravadamenti?' andi avantika.
atanninka emi matladanivvakunda bayataku pampinchi compound getuku taalamesindi. rojuku naluguraina vachi devudu paeru cheppi adukkovadam jarugutundikkada. bhiksham pettevaraku chevulu thootlupadela getu leda bellu kodutune untaaru. joro morigindante aa arupulake daduchukuni paaripoyevaallu puurvam.
adukkunevalla paddhate maaripoyindi. andaruu devulla paeru cheppi adukkuntunnaru. bhiksham pettakunte saapaalu pedutuntaaru. maamuulu bhikshagaallanu chudatame arudaipoyindi. baba paeru cheppukuntuno, jandhyam, pilaka pettukuno, sanyasi vesham vesukuno, naluguraiduguru kalisikattugaa vachi bedirinchi kuudaa bhikshamadugutunnaru. chuddaniki okkokkaduu pahilvanulla untaaru. ivvaledante saapaalu pettadam.
avantika cheppindi nijame. joro lekunda ee intilo undalem.
ika tappaka illu vetakadam modalupettam. illu vetike andarikee edurayye moodu ibbandulive: 1. muslimulaku illu dorakadu. 2. mamsaharam tinevallaki illu dorakadu. 3. kukkalu penchukunevaariki illu dorakadu. naaku illu ivvanu anenduku rendu kaaranaalunnaayi: mamsaharam, kukkalu. adde illu vetike tantantaa oka chadarangam aatagadi ettugadalato jarugutunnattugaa undi. ayithe, joro poyina nalrojulake illu dorikindi. ippuduntunna inti nundi kudi vaipuku velte santom hai rod. roddukavatala vaipunna apartmentselo illu dorikindi. ikkannundi aidu nimushaala nadaka dooram. apartmentse kabatti eppuduu security vaalluntaaru.
kotta intiki maripoyam. ayithe chintuni, geyroni ela kottintiki teesukelladam? meeku teleeyandemi kaadu. kukkalu manam ekkadikelte akkadiki manathopate vachestaayi. pillulu alaa kaadu. avi vaati nivaasaalanu anta suluvugaa marchukolevu. unnachotane untaayi. ayinappatiki chintoonee, gayroni ververugaa buttallo pettukuni teesukochamu. chintuni buttanundi bayataku teeyagaane pittala eto egiripoyindi. vaatiki daari teleekudadani memu raatri padi daataake teesukochamu. aina anta raddeegaa vunna haivenu ela daatellindo mari! andukane chintuni teesukelladaaniki naaku manasoppaledu. elagola adhi paatintiki vellipotundani naaku baga telusu. endukante aa inti daggara chintuki sneeki ane oka preyasi undi. nijaaniki sneeki maro peddapilliki preyasigaa undedi. aa sangati modalupedithe manam ippudekkadekkadiki vellipotamo adoka pedda premakavyam!
sare, veelainanta kluptamgaa cheptaanu. aa peddapilli chudataniki roudila untundi. chudatanikenti? asaladi roudy pilley. ikkada meerokati telusukovali. manushullo ghnaani, panditudu, amayakudu, donga, vedhava, mosagondi, pokiri, mahatma, manchivaadu, cheddavaadu, chaadastudu, chhandasudu ani rakarakaalu unnatte pillullo kuudaa enno rakalu unnaayi. roudy pilli, pandita pilli, saantamuurti pilli, donga pilli, manchi pilli, amayaka pilli, kaalaantaka pilli, mosagondi pilli, hantaka pilli ani palu rakalunnayi. sneeki original priyudu roudy pilli. chintu emo intalekchuval tipe. (wan goni gurtuku techukondi). mundu chintu roudy pillitho elanti tagavukuu poledu. sneekeeni aproch ayi tana korika cheppindanukuntaanu. ayithe sneeki aa vivahetara sambandhaanni niraakarinchi chintuni koriki mari ventabadi tarimindi. memu chintu debbalaku mandu puushaam. adhi okasaarito aagaledu. chintu mallee mallee meda meeda, onti meeda panti gaatlu tagilinchukuni vachedi. ennisaarlayinaa ide tantu. memu gayalaku mandulu rayadam, adhi mallee korikinchukuni ravadam. chintu ollantaa aa debbalanunchi pundlu paddai. dactor daggaraku teesukelli injakshan kuudaa cheyinchaamu. konni rojulu maamuulugaane undi, okaroju mallee tana on said laveni cheppi ontimeeda gaatlu pettinchukoni vachindi. eesaari aa roudy pilli kuudaa korikinattundi. kaani, akkade aa roudy pilli tana jeevitamlone chala pedda tappu chesindi. eppudaithe aa roudy pilli chintuni koriki tarimindo appude sneeki chintu premanu angeekarinchindi. aa tarvaata sneekeeki roudy pilli anavasaram ayipoyindanukuntaanu. nenu pillini kaanu kabatti intakante ee vivaraalaloki vellalekapotunnanu.
oka vishayam cheppadam marichipoyanu. sneeki nadumu oopukuntu (alanati nati bi. sarojaadevilaaga) appudappuduu maa intiki vachedigaanii tana makam maatram marchukoledu. pakkaveedhilone undedi. appudu okanoka roju unnattundi chintu kanipinchakunda poyindi. avantika ekkadekkado vetikindi. ayithe sneeki maatram vaelaku vachi tini vellipoyedi. avantika digulu pettukundi. naaku kuudaa manasu vikaaramgaa ayipoyindi. beecheki vellina bidda kanipinchakapothe ela untundi? oka roju rendu rojulu kaadu; oka vaaram daatindi. adhi naalugu gantalakokasari tinakunda undaledu. anduna chepallo korameenulu matrame tinedi. inkedee tinedi kaadu. ekkadikelluntundi? enni rojulu tinakunda untundi? inni rojulu tinakunte chachipodu? fasebook frends kuudaa chintu dorakaalani rakarakaala emoticanlatho praarthanalu chesaru. pillulu misterius animals ani oka frendannadu: 'avi niguudamainavi; eppudu vastaayi, eppudu veltaayi, ekkada untaayi anedi asalu pasigattalemu.' ani.
avantika chuttupakkala unna veedhulannee tirigi vetikindi. 'pakkaveedhilo vetikava? sneeki unde veedhilo?' ani adigaanu. 'mottamodata vetikindi akkade' andi. ayithe ekkadikelluntundi? oka vaaram tarvaata mallee pakkaveedhilo vetakadaaniki vellaam. mammalni chusi 'mave' anukuntu vachindi chintu. intakee yem jarigindante, roudy pillinundi sneekeeni parmanentugaa dooram cheyyadaaniki chintu akkade sneekeethone undipoyindi; nimushamainaa edabayakunda. osi deeni pasugula! king saiju beddu meeda vaibhavangaa nidrapoyina chintu tana preyasi kosam rodlameeda padukundi. bichchagadupillila maaripoyindi. tellati charmam nallabadi, dummu kottukapoyi, emukalu kanipinchela chikkipoyindi. ettukoni intiki teesukocham. mammalni sneeki vembadinchindi. maamuulugaa rendumudu spoonla neellu taage chintu aa roju rendunnara glaasulu taagindi. devuda, oka vaaramgaa tindii tippalu lekunda, chivariki neellu kuudaa tagakunda undadi.
kottillu marinta dooram avutundi kabatti chintuni teesukuraavaddani anukunnam. teesukochi, adhi rodlu daateppudu kaarla kindo, laareela kindo padi chachipovadam kante sneekeetho akkade undaniddam, anukunnaanu, cony enduko tecchaam. ayithe daani adrushtam! vaahanaalanu tappinchukuni roddu daatukuni velli sneekeetho cheripoyindi. aa tarvaata avantika roojoo poddunaa raatrii roddu daatukuni velli chintuki, sneekeekee aahaaram, neellu pettochedi. scooter meede velledi. oka roju schooterni edho baik guddi chinna accident kuudaa ayindi.
cony geyro ee apartymenteli undagaligindi. geyro saadhu pilli. evari joliki podu. e pillithoonuu godavaku digadu. premalo padaledu. ayithe libido undi. aadapillula venta padutundi; kaani adhi tarimithe taguvu padakunda tirigi vachestundi. ikkadiki vachina kottalo koncham maram chesindi. avantika kaallanu korikedi. rojurojuki daani kopam perugutundatam chusi, ee kotta illu nachaledani paatinti daggare vadilipetti vachindi avantika. roojoo aahaaram pattukelli pettochindi. ilaa padihenu rojulu gadichindi. antatitho tana agnaatavaasam muginchukovalanukunde, avantikanu chudagaane edupu modalupettindi. tana venakane vachi roddu daate prayatnam chestunte, avantika teesukochesindi.
aa padihenu rojulu geyro ela gadipi untundi? daanikakkadevaruu snehitulu leru. chintu, sneeki eppuduu geyroni tama jattulo cherchukoledu. intilone rajula batikindi. veedhullo ela gadipindo? daanivallakaaka mallee ikkadike vachesindi. tarvaateppuduu avantikani korakaledu. kopam pradarsinchaledu. ee apartymenteli andaritho kalisipoyindi. andaritoonuu snehamgaa undi. andaruu daanni muddu chesaru. geyro ani evaraina piliste tirigi chusi deerghamgaa moem ani badulichedi. avantikanu muv muv ani pilichedi.
ammayya, annirakaalugaa setilayyam anukunnaanu. anukunna rendu vaaraalaku oka roju geyro kanipinchakunda poyindi. ee vishayam evariki cheppina vaallakadi ardhamkaavatamledu. endukante evariki geyro ento teleedu. geyro vere pillula venaka velle rakam kaadu. ee apartementi compound daati ekkadiki velladu. eppuduu vellindii ledu. ayithe, andaruu–pillulanthe, unnattundi etayina vellipotaayi; mallee vachestaayi–annaru. naakuu avantikaku maatram idhi alanti baapatu insident kaadani spashtamgaa telustune undi.
annattu, oka mukhyamaina vishayam cheppadam marichipoyanu. geyro kanipinchakunda poyina rojuku munduroju maa eduru flatle unde aavida geyroni chusi 'ammo! entha pedda pilley?!' ani dishti pettindata. konnitini abhinayinchi matrame choopinchagalam. aa 'ammo' maamuulu ammo kaadu, oka bhayankaramaina 'ammo!' ammo! entha pedda pilley?! ani alaa dishti pettina aavidaki pillulante padadannadi adanapu samacharam. maa apartement vachemane daggara eppuduu pillala gurinchi compliunt chestuntundata. pillulemaina aame intlo jorabadi dongatanam chestunnaya? alantidemi ledu. ee apartementi compoundelo moodu pillulunnayi. brouny, pussi, blacky. brouny, blaakiilu maga pillulu. pussi aada pilli. e picchi moddedhava daaniki pussi ani paeru pettado mari, daannodileyandi. aa moodu pillulakuu memu ikkadiki vachinappatnundi roojoo tindi pedutunnam. avi kuudaanuu tindi kosam vetukkuntu verekkadiki vellavu. apaartumentlavaallu petteve chaalu. chakkaga tintaayi. kinda compounde lopale paduntaayi. appudappuduu avi aavida kantapadutunnayata. adhi aameku nachaledata. 'chaea pillulantene naaku asahyam!' ani vaachemennatho cheppi vapoyedata.
aavida 'ammo! entha pedda pilley?!' ani dishti pettina marukshanam nundi avantika kalavarinchadam modalupettindi. edurintamevi korivi kallu, dishti pettesindi ani mallee mallee anedi. geyroki dishti teeyamani maa panammaayiki cheppindi avantika. panammai marnadu teestaanani cheppindi. dishti petti 24gantalainaa kaaledu ee lopu geyro kanipinchakunda poyindi. geyro kanipinchakunda poinappatnundi edurintavidaki titlabhishekam modalayindi. aameku vinipinchela kadanukondi, naaku matrame vinipinchela. paapishti kallu, korivi kallu, paapishti kallu, korivi kallu!
evaraina pattukelli vanduku tinesara ani naaku anumanam modalaindi. naa jeevitamlo nenu intalaa badhapadindi ledu ane cheppali. joro chivari shwasa vadilinappudu picchipattinavadila ayyanu. chala edchaanu. ayinappatiki jorodi oka nindaina jeevitam anna trupti undedi. entha goppa aayurdaayam! edellu batakaalsindi nindugaa padellu batikindi. chivari dasalo kuudaa peddagaa ibbandi padaledu, pettaledu. naa odilo padukuni praanam vidichipettindi. ayithe ippudu geyro ekkadikellindii teleetamledu. chuttupakkala andarinee vichaarinchaam, vetikina chote vetikam. pillikosam vetukutunnanduku vintagaa chusevallu. 'pillulantenandi. unnattundi vellipotaayi. adhe tirigi vachestundilendi' anevallu. 'adhi migata pillulla kadura fools!' ani manasulone tittukonevanni. avantika picchi pattinattayipoyindi. tanu sarigga nidrapovatamledu, tinatamledu. nidra madhyalo nenu lechinappudu chuste balkaneelo nilchuni geyro geyro ani pilustuu vundedi. 'pilichi prayojanamledu ammoo, nee gontu vinipinche dooraanunte vachesedi kada?' ani odaarchevaanni. geyro naalugu gantalakokasari tinedi. maatho daagudumuutalu kuudaa aadukunedi. ekkadaina daakkuni mammulni vetakamanedi. vetikeppudu muv muv ani gontichedi. eppuuduu miav ani matram assalu anedi kaadu.
"ayyo! entha daarunam. ekkadikellindi naa bujjipilli? chachipoyindante sare, oka edupu edchi oorukuntaam. cony ilaa kanipinchakunda pothe emanukovali? edaina pramaadamlo chikkukuni mana saayamkosam eduruchustundemo?" ani vekkillu petti edchedi avantika.
governament haspitalle meternity vaarduku vellara eppudaina? prati godameeda 'pasikandulanu jaagrattagaa chusukondi. pillalnettukupoye dongalu tirugutuntaaru' ani rasuntundi. meternity haspitallalo pasipillalni dongilinchadam chala suluvu. biddanu kanna alasatatho talli nidrapotuntundi. aamenu chusukotanikochina bandhuvulame e t, coffy teesukuraadaaniko vellinapudu, nidrapotunna pasikandunu teesukellipoyi ammestaaru. deniki? cheyee, kaaluu teesesi bicchagaallanu chesi sampayinchukodaniki. manchi dabbu. mana desamlo suluvugaa dabbu sampaayinchagala pedda vyaparam bichchamettinchadam. inka vivaramgaa kavalante slamnedag milianir sinima chudandi. bhaaratadesapu pedda nagaraallo trafic signalla daggara pasipaapalni chankanesukuni oka talli adukkovadam chuse untaaru. aa pasikandulandaruu ilaa dongilinchabaddavaare. alaa oka biddanu pogottukunna talli sthitilo unnam memu.
dishti annadi nijama? rachayitanayina nenu ilantivanni nammocha?
nenippudu konni vishayaalu cheppali. okappudu deeyenke paalanalo aidellapatu tamilanaadantaa karentu kotalu vipareetamgaa undevi. kadalurelaanti oollalo rojuku 18 gantalu karentu kotha undedi. marikonni chotlayithe 20 gantala karentu kotha kuudaa undedi. chennai rajadhani kabatti ikkada kevalam 6 gantalu matrame karentu kotha undedi. mantrulunde eriyalaku maatram minahaayimpu. appudu maa veedhilo oka maji mantri undevaaru. atanu edienke. paalanalo unnademo deeyenke. maji ayitenem? mantregaa? kabatti maa veedhilo maatram karentu kothe undedi kaadu. 'ee vishayam ekkadaina rasevu, ventane current kosestaru' ani nannu gattigaane heccharinchindi avantika. nenu kuudaa karentu kotaku bhayapadi daani gurinchekkada pennu kadapaledu. naalugella tarvaata oka roju raghavannetho maatallo ee vishayam prastaavinchaanu. 'aahaa, meeru adrushtavantulu!' ani annadu. raghavan chala sahrudayudu. evarini chusi dishti pette rakam kaadu. asalu atanivi korivikallu kaane kaavu. prapanchasaantii, shreyassuu korukune rakam. meeru adrushtavantulu annadi kuudaa atanu deevenalaage annadu. marusati roje ful blacowt! podduna aaru nundi raatri enimidi varaku karente ledu. deeni gurinchi nenu raghavanki cheppaledu, nochukuntaadani.
maroka sanghatana nalabhai ella kritam dilleelo jarigindi. akkada naaku mariappan ani oka snehitudundevadu. oka aadivaaram nannu bhojananiki rammani atanu tana intiki pilichaadu. athani kodukki rendellu. vaadu battallekunda illanta dogaadutunnaadu. boddugaa, pushtigaa, muddugaa, gundrati pirralatho chudtaniki chinna saiju sumo veerudila unnaadu. aa vishayam nenu maariyappannetho annaanu. atanu navvaadu. vaaram tarvaata atanni mallee kalisinapudu cheppaadu: poyyimeedanundi dinchina kukkar meeda darjaga kurchunnadata pilladu. charmamanta kaali poyindata. mariappan teevramaina hetuwadi. antakante emi cheppaledu. appatnundi nenevarni, dennee mechukovatamledu.
dishti drushti valle kaadu, maata valla kuudaa vastundemo. maatalo untundi aa kituku. mottamodata nenu chennai vachinapudu, oka snehitunni kalavadaaniki chinmayanagar vellaanu. varshaakaalam. rodlanta burada kottukupoyi edho afgion vilejna anipinchindi naaku. nenu chennailo unnantakaalam chinmayanagaremlo undanu, ottu annaanu. appatiki nenu avantikanu kalavaledu. tarvaata kalisaanu. avantika chinmayanagaremlo undedi. kabatti pannendellu chinmayanagarnaelone makam pettalsivachindi.
intakante inko oka sanghatana jerrula gurinchi. gayatri cheppina vishayam idhi. aameku pradip ani oka frendunnadu. athani intlokochina jerri gurinchi chala digulugaa cheppadata. endukante ataniki dogade chantipapa undi. appudu gayatri, 'ee intikochi padellayindi. adrushtavasaattuu intavarakeppuduu jerrulu raledu.' annadata. sarigga gayatri tana snehituditoe alaa cheppina marusatroju podduna dining tabil kinda jerri paakutuu kanipinchindata.
geyro kanipinchakunda poyina moodo roju. podduna padi gantalaku avantika dhyanam cheyyadaaniki kuurchuntuu, 'geyro dorikitegaanii nenu dhyanam nundi levanu' andi. madhyaahnam bhojananiki kuudaa levaledu. moodu gantalaku lechi meda meedakellindi. akkadininchi kindaku digi, maa apartement pakkana konnellugaa talamesi unna intiki vellindi. 'geyro ikkada irukkupoyundi' andi. evaruu nammaledu. 'adela cheppagalaru ikkade undani? meekela telusu?' ani geli chesaru.
aa intiki taalamesundatamto medameedakekki chudalsi vachindi. kontha dooraana karentu departementral marammattu panulu chestu kanipinchaaru. ee intimeedakekkagalara? ani vaallanadigindi.
okatanu nicchena vesi ekkaadu. paiki velli gontetti miav miav antuu kitikilavi tadutuu vetikaadu. 'ikkada pilledee ledu medam!' annadu.
'geyro ani pilavandi.'
'geyro geyro' ani pilichaadu.
'avunu medam! intiki venaka vaipu bavilanti goyyi undi medam. akkannundi arustondi. paikekkadam daanivalla kaaledu.'
tarvaata akkadanunchi nicchena vesi geyroni ettukochadu. adhi kuudaa bediripokunda athani chetilo deenamgaa kuurchoni undi.
daateppudu porapaatuna aa goyyilo padipoyinattundi. neerasamgaa bakkachikkipoyundi. avantika pattudala vadulukokunda prayatninchindi kabatte kanipettagaligam. adhe 'eto vellindi, vellinatte tiragostunda'ni vadilesunte? aalochisthene gunde tarukkupotundi. tindi neellu lekunda aakalitho chachipoyundedi. kullipoyi kampukotti undedi. aa goyyinundi adhi entha gattigaa arichina veedhikivatalaki vinipinchadu.
aa roju nenu, avantika beechikellaamu. ikkannundi aidu nimushaalu nadiste beach. paatinti nunchi maro naalugu nimushaalekkuva pattochante. cony akkadunna annellalo eppuduu beechekellaledu.
"ee rojenduku ravalanukunnavu?" anadigaanu.
"dhyanam nundi lechi daba meedakellaanu. akkannundi samudraanikesi chusi, samudram tallini adigaanu. 'ee prapanchaanikantatikii tallivi nuvvu. mari naa biddaku emaindo cheppu,' ani morapettukunnanu. marukshanam aa illu naa kantapadindi." andi.
"shubham. dishtitho poyindi nee drushtitho vachesindi!" annaanu.
rachana: avineni bhaskar, moolam: chaaru nivedita,
katha moolam: dirushti, eemaata soujanyamtho
1.tirukkeral
2.tamila saahitya charitra – challa radhakrishnasharma, andhrapradesh saahitya akadami, haidaraabaadu, 1976.
3.trivargamu (tirukkeral) – poothalapattu sriraamulu reddi, 1955.
4.tirukkeral (telugu) – gurucharan anuvaadamulu.
5.tirukkeral – palvannanar, srimagal company, chennai, 1966.
6.tirukkeral (tamil) – suddhaananda bharatiyar anuvaadamulu.
inchuminchugaa gurajada vaaru, guttuna mutyaala saramulantu nootnakavitaa dwaaraaniki thoranaalu kadutunna kaalamlo shree manavalli ramakrishna kavigari valla veluguloki vachina puraatana kruti nannechoduni kumarasambhavam. ee kavi nannayaku puurvapu vaadani, kaadu taruvaati vaadani, saahityaprapanchamlo vaadopavaadaalu jarigai. pongulu challareka, nannayaku taruvaati vaadannavaadam prastutaaniki nilichindi. bhavishyattulo mari konni parisodhanalu jarigi, rujuvulu, aadhaaraalu doriki, kotta siddaantam vache varaku ide prastutaaniki praamaanikam anukovali. nijaaniki, kavi ekalam vaadu? annadi athani kaavyaanni marinta baga ardham chesukovadaniki kontavaraku upayogapadutundi gaani, kavitaamaadhuryaanni aasvaadinchadaaniki kavikaalam anta mukhyam kaadu ane cheppali.
nannechoduniki varnanalante vallamaalina abhimanam. telugulo ashtaadasa varnanalu imidigga ponduparuchukunna ekaika kaavyam ani kumarasambhavam paeru tecchukundi. deenini minchina visesham emitante saadhaaranamgaa, varnana anna maataki 'vivarinchi cheppe vishayam' ane artham loka prasiddham aina, chala sandarbhaalalo nannechoduni varnanalu maatram kluptata, ramaneeya bhaavanaasrayata ane maro rendu pratyeka lakshanaalaki lakshyaalugaa nilichi poyayi. 'varnanalellacho varnanakekkamga' vraastaanani cheppukunna ee kavi kaavyamlo unna varnanala gurinchi manam matladukovalanti ekkada modalu pettali? parvata varnana? puravarnanaa? rutuvarnanaa? prakruti varnana? yuddhavarnanaa? virahavarnanaa? sirigala vaarinti vindubhojanamla unna veetini annitinee okkasari aasvaadinchi, ariginchukune sakti manaki ledu kanuka, prastutaaniki paarvati tapovarnanani maatram aakalimpu chesukuni, aasvaadinchenduku prayatnam cheddam.
prabandhayugaaniki konni vandala ellu mundugaa puttina salakshanamaina prabandham kumarasambhavam. kavitaamaargamlo kottapuntalanu tokkadame aadhunikataku nirvachanam ayithe appati saahitii prapanchaaniki kottavaina prabandha lakshanaalane mutyaalato kumarasambhavakavaaymaalanunun aanade guchadu nannechodudu.
indulo kathaavastuvu himavantuni koothurugaa janminchina paarvati parameshwaruni sevinchadam, manmathadahanam, paarvati tapassu, sivapaarvatula kalyanam, kumaraswamy jananam, tarakasura samharam. deeniki puurvaramgamgaa satiiparamasivula pranayam, ganapati jananam aadigaa gala kathalu. tarataraala kavulanu prabhaavitam chesina mahakavi kaalidaasu rachinchina samskruta kumarasambhava kaavyamlooni paarvatijananam modalugaa gala kadhaavruttaantam tana kaavyamlo vastuvainaa, deenni tanadaina rachanaga rachinchadame kaadu, konni konni chotla kaalidaasu chetane 'sebhas' anipinchukunetatlu vraasaadani mahamahulendaro abhipraayapaddaaru.
paarvati tapovarnana ghattam kumarasambhavamloni aarava aaswaasamlo undi. jangama mallikaarjununi vadda paasupatadeeksha pondina daggaranundi inchuminchu 75 gadyapadyaalalo rutuvarnanato kalipi paarvati tapovarnana konasagindi. samskruta kumarasambhavamlo aidava sargalo ee tapovarnana daadaapu iravai slokaalalo jarigindi. prakruthe amma vaaru. ammavare prakruti – ilaa aa jagajjanani kante abhedyamaina prakrutini varninchadamlo aame tapovarnanani ponduparachadam entho samanjasam. mahakavi kaalidaasu parichina ee daarini entho teevigaa nadichaadu rachakavi nannechodudu.
tapahkanksha
manmatha dahanaanantamram virahagnilo vesaarina gauri, tapomahimatho parameshwaruni patigaa pondutaanu ane nischayaaniki vachindi. idhi vinna tallidandrulu, hitavukorina vruddaanganalu pariparividhaala nachacheppina vinaka, "naaku ee bhavamuna eshwarunda pathi. praanamu, dehamu, chittavruttulun sivapadapankajaarnamu sesiti" ani badulu ichindi. gatamlo naradudu, 'ee devi lokajanani, mahaadevunaku agramahisiyai, permi surendraadulaku architayagunu,' ani cheppina maatalanu smarinchina himavantudu kusumakomali yaina tana kumarte tapodiksha vahinchadaaniki anumatinchaadu.
tapovana pravesam
ee tapassuku naandi aa devi adavilo adugupettadam. arunaanghritaladiptina avaneetalambella padmaraagasthala bhatin onara anna padyamlo ilaa varnistaadu nannechodudu:
adavilo adugu pettina agajaata errani paadaala kaanti valla bhoomi antaa padmaraagaalato nindinattu undata. dikkulane kaluvalu aame mukhachandrikalatho akaalamlo (pattapagalu) vennela velugulanu pondayata. aame pedavula kaantitoe adavilo unna teegelannee chigurinchinattu undata. aame sareeram meeda unna parimalaalanu grahinchadam valle gaali gandhavaahanudane paeru tecchukunnadata. akkada tirugutunna nemallu, merupu teegellaanti aame kannula kaantulanu chusi, varsham rabotondani utsaha padutunnayita.
ilaa tana 'prakruti' ante tana sahaja swabhaavam lanti prakruti (vanapradesam)loki paarvatini pravesapettadam annadi entha udaattamaina bhavam?
ilaa aranyaana pravesinchina uma sabarulu, erakulu, bhillulu aadigaa gala aataveekulni chusindi. atupai vedurubiyyaanni danchutuu, chuttu cherina lellanu paravasimpa jestu, manushyaroopaana unna shivuni vanti jangama mallikaarjununi stutistuu, pekku raagaallo entho atisayamgaa paatalu paadutunna sabara vanitalanu chusindi. atupai muni pallenu cherukundi. akkada vaedagnaana sampannudu, aatmagnaani, mokshaasaktudu ayina mallikaarjununi darsinchindi.
nannechodudu saptasantaanaalalo utkrushtamaina ee kaavyakanyakaku tana guruvu jangama mallikaarjununi krutibhartagaa nirnayinchukunnaadu.
ningi muttiyunna jangama mallaya
varamunandu ganina vastukavitae
pamuna narcha lichu pagidi vole.
mahonnatudaina mallikaarjununi daya valla praaptinchina tana vastukavitanu, deepamtho suuryudiki archanalu chesina vidhamgaa tirigi aayanake samarpinchukuntaanu, antuu tana gurubhaktini prakatinchaadu. guruvu, prabhuvu, ishtadaivamu ayina jangama mallikaarjununi stutinchi unnatasthaanamlo unchi, antatitho agakunda, ee kathaasandarbhamlo tana guruvunu saakshaattuu maheshwariyaina aa paarvateedeevike deeksha guruvunu cheshaadu.
jangama mallikaarjununi sameepinchina aa eshwari athani vadda saivaagamaniyati prakaaram sivadeekshanu pondi, paramasivuni sheeghramgaa prasannam chesukune mantra dhyana vrataachaaraalanu upadesaalugaa pondi, aayana anumatitho tapascharyaku samsiddhuraalayindi.
tapovesha dhaarana
mundugaa, vibhooti pootha, naaracheeralu, rudraakshalu, jatalu modalaina vaatitho tapodeekshaku tagina veshadhaarana cheyavalasi vundi. ee sandarbhamlo paarvati varnana:
pavadampulata meedha braleyapatalambu
parve naa meyi ninda bhasmamaledi,
lalitambagu kalpalata pallavinche naem
gamaneeya dhaatuvastramulu gatti,
maadhaveelata kalimalical musare naa
ramana rudraakshahaaramulu vetti,
vara hemalatikapi burinammi yonge naa
sannutambagu neanidalu pooni,
hareadu maaheshwareeroopamaina cheluva
mabhinayincheno yani munu larthi juuda
gurutapassakti muurti sekonina karani
dagili yuma tapoveshambue dalchi polche. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 82)
pagadapu teege meeda manchu kappukunda annatlu sareeramantaa tellani vibhootini poosukuni, chigurinchina andamaina kalpavrukshapulata anipinchetatlu chakkani kaavirangu naaracheeralanu kattukuni, maadhaveelata meeda nallani tummedalu musurukunnaya annatlu rudraakshamaalalu dharinchi, sareeramane bangaaru teegepai nemali puri vippi aadutonda annattu chakkani jadalu dharinchi, mahattaramaina tapassakte ee aakaaramtho vachindemo anipinche vidhamgaa aa girija tapochitamaina veshadhaarana chesindi. aa roopaanni, saakshaattuu parameshwarude manoharamaina striiruupaanni dharinchi vachademonani munulandaru korikatho muchhata padi mari chustunnaru.
ikkada paarvati soukumaaryaanni suuchistuu pagadapu teege, kalpavrukshapu teege , maadhaveelata, hemalata vanti upamalatho varninchadam, mundumundu ee lataangi, ee kusumakomali cheyyaboye ghoramaina tapassunu kannavaarilo, vinnavaarilo u aa paarvataa? ee tapassu chestondi! ane abburapaatuku u puurvaramgaanni amarustunnattu undi. antekaadu, parameshwarude stree roopam dharinchada? anadamlo aame manasanta nindi antargatamaina unna shivuni roopam pratyakshamgaa chuse vaariki kanabadutuu, sivasaakshaatkaaram tathyam ani chepputunnattundi.
tapodiksha poonina vaaru veetaraagulu kavali. ante anniti meeda mamakaaraanni leda anuraagaanni vadalipettaali. raaga sabdaaniki unna rangu, anuragamu, ane rendarthaalatho deeni samardhana ela undo chudandi.
maeni kunkumaragambu, melata thoepu
movi taambuularaagambu mogina pasi,
chaarutara mayee juuda naa sailatanaya
veetaraagambu prakatinchu vidhamu vole. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 84)
parvata rajaputri taapasiyai sareera lepanalu, taambuula sevanam vidichipettatam valla sareerampai unde kunkumaragamu, pedavina unna ereni taambuulapu rangu, rendu aameni veedi poyayi. alankaranalaku dooram aina, tapodiksha poonina gauri, daaniki anugunamgaa, anuragamu leda mamakaaraanni vadili vesina daani vale marinta sobhaayamaanamgaa kanabadutunnadi.
gowrivanamlo gowreedi snaanaarchana homadinityakarmalathona, saakaahaara, falahara, parnaahaara, jalaharadi mahaathapovrathaalathonu, botanavelipai nilabadi, baahuvulanu paiketti, naalugagnula madhyana niluchundi, maartaanduni kesi chustuu, praanaayaamaadi niyamaalanu paatistuu, inka ennenno nishtalanu aacharistuu, nirantaram parameshwaruni dhyanam chestu ghoratapodikshalo undi. ilaa tapodikshalo unna aa naareemani sareeram nunchi aame sahajasoundaryam tolagipotondi. idhi ela undante u mungurula andaanni tummedalalonu, mandagamanaanni hamsalalonu, mukhakaantini taamaralalonu, sareerakomalatvaanni teegelalonu, chanchalamaina chuupulanu lellaloonu, daachi pettinda annattugaa ivannee tapassu chestunna kaaranamgaa aamelo kanabadatamledu.
katoratapodikshalo sambhavi sareeram naanaatiki krusinchadaanni nannechodudu ee krindi padyamlo atyadbhutamgaa varninchaadu.
ugratapamunna dodtona vigrahambu
chaala shoshinche braleyasaila tanaya
yardhanarigam dana deha mabhavu mena
nalpa malpamu nantinchunatla vole. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 92)
aame sareeram shushkinchipovadam ela undi? himavatputri aa parameshwarudi sareeramlo sagabhagam kaavadaaniki gaanu tana dehaanni koddikoddigaa aa shivuni sariiraaniki antistonda, annattugaa ugra tapassu valla kramakramangaa tana sariiraanni shushkimpa jestunnadi. ilaa mahonnatamai, atyadbhutamai, manasuni spandimpa jese bhaavaanni vyaktam cheyyadaaniki kandaanno, geetaanno enchukovadam nannechoduni pratyekata.
ilaa paarvati tapassu chestundagaa, varshaakaalam vachindantuu modalu petti 15 padyaalalo ningi nunna indradhanussu nunchi nelanunna indragopaala (aarudra purugulu) daka atyadbhutamgaa varnana saagutundi. vatilo
paramasnehamu hrutsaroruhamunam batrambu gavinchi, su
sthiratam bunhyadasam dapogni madi nuddeepinchi, brahmanda ka
rparakhandambuna, mantrakajjalamogin falacti goorpimpa, na
ggiri rajatmaja vatte naa namari, ningim barve neelabhramul. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 96)
anna padyamlo paarvati tapassu yokka prastaavana vastundi. shivuni meeda prematho atanini pondaalani tapassu chestunna paarvati, tana hrudayaanni paatra chesi, andulo tana premane chamurunu posi, chalinchani punyamane vattini unchi, tana tapognitho veliginchi, aakaasam ane kundapenku meeda aa deepapu vatti nundi vache pogatho, faalaakshuni vasham chesukovadaniki 'mantrapu kaatukanu' pattukuntonda annattu aakaasamlo nallati meghaalu vyaapinchaayi. idhi kuudaa aakaasam daka edigina maro adbhutamaina ooha.
amare nerijadalapai nu
ttamaruchi navajalakanamulu dagili bedangai
yuma tapamuna kedamechi ta
damarulu mutyamula sesa lalikina bhangin. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 108)
ika ituvanti varsharutuvulo neeta nilabadi tapodikshalo unna paarvati andamaina jatala meeda padda tolakari vaana chinukulu aame tapassuku mecchi devatalu mutyalasesalu jallara annattu kanabadutunnayata. taruvaata saradrutuvu vachindi. alaa vachina aa saratkaalam tana kumaarteku paritaapaanni kaligistondani himavantudu daanipai dandetti vellada annattu bhoomi antaa manchuporalu kammukovadamto hemantara modalaindi. aa venukane sisiraramuvu pravesinchindi.
ikkada maro chakkani varnana: hemantasisiraallo aa uma niraahaarini ayi, nityamuu neetilo nilabadi tapassu konasaginchindi. hemantarapuvulo kappukunna manchuvalla chetlanu, teegelanu unna puvvulannee nasinchipovadam sahajam. kolanulalo unde kaluvalu, kamalalu kuudaa rutudharmaanni anusarinchi kanumarugavutaayi. mari tirigi raboye vasantamlo naatadaaniki vittanaalu dachukovadam kuudaa lokasahajamaina vishayame. paarvatini varninchadaaniki nannechodudu ee vishayaanni vaadukunna vidhaanam mecchadagindi.
tanari hemantamagude badmambu ladeni
pov boine gola nokka puvvu tanaku
vittugaa doichichoniyunna vidhamu pole
sailasutamukha mudakavaasamuna noppe. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 126)
sisiramlo medalotuna unna neellalo nilabadi tapassu chestunnadi paarvati. appudu aame mukham, mundugaa vachina hemantarapuvulo tanalo unna padmaalannii nasinchi poga okka poovunu maatram aa kolanu vittanamgaa dachukunda annattu unnadi.
sisiram daati vasantamu, daanivenuka, paeru taluchukuntene chaalu hrudayam kandipoye vidhamgaa unna greeshmam vacheyi. mari ee grishmarutuvulo paarvati pattapagalu mandutendalo panchaagnula madhya nilichi, aakaasamlo mandutunna suuryabimbam kesi drushti kendrikarinchi tapassu chestondi. adikuda vattinela meeda kaadu mandutunna banda raatipai nilabadi undi. kavi deenni ela chustunnado chudandi.
paritapogra nidaghavela shilapi banchaagni madhyambunan
baramadhyaana sametayai nilichi vibhrajille nudyattapa
scharanaalankruta sailanandana kanatsandhyarunambhodharha
tkaramadhya sthithakaanthakaanthiyathuu lekhakritin u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 142)
udyat tapascharanaalankruta, sailanandana, paritapogra nidaghavela, shilapi banchaagni madhyambunan, baramadhyaana sametayai nilichi, kanatsandhyarunambhodharhakaka sthithakaanthakaanthiyathuu lekhakritin vibhrajillen. – annadi anvayam.
mahaataapaanni kaligistunna endavela (paritapogra nidaghavela) chuttu naalugu agnulu, aakaasamlo mandutunna suuryagolam, aa vediki errabadi mandutunna bandarai -– ivannee niluva saadhyam kaani paritaapaanni kaliginche paristhitulu. manaki oohinchukuntene bhayam vese ee sannivesamlo aa haimavati elavundo chudandi. taanu poonukunna tapodikshe aameko alankaram. mandutunna agnigundaalu sandhyaakaalamlo aakaasamlo merise meghala vale unnaayi. vaati madhya nilabadda aa girija manognamaina kaantitoe merustunna chandrarekhala undata. challani kondaraju himavantuni koothuru, repu lokalani challaga chudaboye talli, mari aame challani chandralekhala meravadamlo vinta emundi?
adhi manduvesavi kaalam. mittamadhyaahnam vaela samayamlo aame chuttu unna agnulu endavediki oorukuntaya marinta chitapatalaadutaayi, segalu kakkutuu paiki lestayi. aina paarvati maatram kaalibotana vaelini sthiramgaa nelaku nokki patti, tala paiketti, mandutunna suuryabimbaanni kannarpakunda chustondi. aame mukhamemo padmam. aame kanulemo kaluvalu. veeti saayamtho kavi indrajaalam chestunnadu.
kharakara karahati mukhasara
siruhamu kaduvandi kaanti seda nayanendi
varamu lalare girija tapa
ssthirasaktini bagalu reyi seseno yanagan. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 144)
unnadi pattapagalu mitta madhyaahnam. suuryakiranaala debbaku aame mukham suuryudu astaminchina raatri vaelaloo muduchuku poyina padmamla vaadipoyindi. kaani challani chandrakiranaalato vikasinche kaluvallanti aame kallu maatram mila mila merustunnaayi. idhi ela kanabadutondi ante aa paarvati tana tapassaktitoe pagatini raatrigaa marchesindemo annattugaa undata. pagalu padmam vaadipovadam emiti? kaluvalu kalakalaladadam emiti? indrajaalam kakapothe?
tapahprabhavam
inta ghoramaina tapassu chesina aa shivudu prasannudu kaaledu, aina pattu viduvakunda agaja tana tapassunu konasaginchindi. chivaraku charmamu, bomikalu tappa veremi migulanattugaa chikki, endu karrala maarindi. sailakanyaka chese ee tapassu chusi devatalu idhi lokamulalo arudu ani aascharyapadi, meppukolugaa mutyaalu jallaru. intakumundu evaruu erugani vidhamgaa deeksha pooni tapassu chestunnadi gauri. daani prabhaavam pratyakshamgaa kanabadasaagindi.
chira sadbrahmatapodhanavali tapastejambulum bermitho
diramai polpagu deva taapasa tapastejambulum gauri su
sthira bhavogratapogra tejamuna nistejambulai yunde na
tyuru chandansukakara prabha pratihata dyotih prabhaabhaasamai. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 151)
chira sadbrahmatapodhanavali tapastejambulun, paermithon tiramai polpagu deva taapasa tapastejambulun, gauri susthira bhavogra tapogra tejamuna, atyuru chandansukakara prabha pratihata dyotih prabhaabhaasamai, nistejambulai yunden -– annadi anvayam.
chala kaalamgaa tapassu chestunna brahmana muni sanghaala tapovikasalu, susthiramaina devatasamuhala tapassula prakaasam, gauri achanchaladeekshatho chestunna ee ghoramaina tapassu yokka tejassu valla, chandakiranudaina suuryuni teekshanamaina kiranaala debbatho kaanti viheenaalaina nakshatra kaantula vale unnaayi. brahmanula,rushula tapassu mahaatejovantamaindi. alaage devatala tapahprabhavam tejassulo daaniki teesipoyedi kaadu. mari ee rendu prakaasavantamaina velugulu, chandakiranudaina suuryaprabhalatoe samaanamaina sailaja tapahprabhala dhaatiki aagaleka nistejaalayyaayi.
mari ee tapassakti sakalalokaalalo elanti kallolam kaliginchindante u bhoomi kampinchipoyindi, suuryachandrulu gatulu tappaaru, nakshatraalu raali neelana paddai, parvataalu baddalayyai, samudraalu inkipoyayi. brahma talladilladu. indrudu bhayapaddadu. vasuki visham kakkukunnadu. chivariki vishnumurthy kuudaa manasulo kalata paddaadu. aame tapobhaaraanni bharinchaleka kuurmam kuudaa koolabadindi. bhoolokamlo unna sapta samudraalu vedipenam meeda padda neeru laaga chappuna inki poyayi. aa vediki bangarukonda meru parvatam sahitam moosalo posina bangaram laaga karigi dravangaa maarindi.
taarakamu lella ruchiram
garambula karani velege gamalari tamo
haarulu kraagina rajata ma
haarajataadarsanambu lan danari redan. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 156)
aa ugrataki aakaasaanna unna taaralannee nippukanikalayyaayi. kaali mandutunna bangaarapu addam laaga suuryudu, vendi addam laaga chandrudu kanabaddaru. agniswabhavam mandinchadam, vyaapinchadam. andukane mullokalaku egabraakina tapognini ilaa varnistunnadu kavi.
bhandamu crie dalche datprabhaabhaasitamai. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 157)
tejobharitamaina paarvati tapogni moodulokaallo vyaapinchindi. daani kaantitoe brahmandamanta kaalchina bangaaru kundala merisipotondi. inka mullokaallonu bhayapadanidi, chalinchanidi, kaalanidi, koolanidi edaina undaa? undi mari. adhe aa vendikonda (rajatachalamu) daani meeda dhyaanamagnudaina aadidevudu.
girisuta tapah prabhaatiki
taratarama chalinchi rajata dharanidhara ma
chcheruvuga jirrun dirigem
buraharutho gooda vendi bommaramu crian. u (kumarasambhavam. shashtaashvaasamu. pa. 158)
paina cheppina vidhamgaa antataa paruchukuntu vellina aa gauri tapogni yokka tejassu kramangaa aa kondanu kuudaa kadalchivesindi. antatitho aagaledu. andaruu mukkuna velesukune vidhamgaa, aa konda tana meeda kuurchunna tripuraaritoe kuudaa kalisi vendi bongaramla girrumani tirigipoyindi.
ilaa kondatho kadilinadi shivude kaadu athani manasu kuudaa kadilindi. munupu tananu darijerina aa gaurini chebattaka, kopamtho manmadhuni dahinchi, himagirini vadali tapasi ayyadu. tana ee porapaatunu taane nindinchukuni, virahavedanaku lonavutaadu. chivaraku sankarudu kartavyaanni aalochinchi, kapata vatuvugaa aa paarvati vaddaku velli, tana nijaswaroopaanni pradarsinchi pratyakshamavutaadu. taruvaata arundhati sametamgaa saptarushulanu ravinchi, vivaahaprayatnam modalupetti, paarvatini parinayamaadatam jarugutundi.
adhi paarvati tapaaniki phalam. sthaanuvunu sahitam bongaramla tippina chaitanyame aame tapassakti. aa arudaina tapassuku trinetrudu longi poyadu. aame paanini grahinchadame kaadu tana maenilo sagam aameku dharaposi ardhanaareeswarudayyaada.
kaavyapeetikalo varnanalu, alankaaraalu, udaattamaina bhaavaalu modalainavi vastukavitaa lakshanaalugaa cheppukunnadu nannechodudu. prakrutisobhani varninchadam vastukavita ayithe, kumarasambhavam kaavyamlo prakrutini, prakrutiswaroopam ayina paarvatini, jodinchi varninchina ee ghattam daaniki chakkani udaaharana. adugaduguna sahajasundaramaina upamalu, manasunu abburapariche utprekshalu, ee varnanalanu 'varnanaachitraalu'gaa, 'varnachitraalu'gaa chuupistaayi. anthe kaadu nannechodudu tana kavitvaanni gurinchi, varnanalella choo varnana kekkangay alankaaramula tan alankarimpan, aadarinchi vini sadarthaatisayamuna, budhulu nemmanamuna nidhulu nilupa ani kaavyaarambhamlo cheppinattugaane ee kavirajasikhamani varnanalu chaduvarula hrudayaallo padilamgaa nilichipotaayanadamlo atisayokti ledu.
Labels: nannechodudu
thee. nannu munna yeangu; dinnati naaku
daasi, vrushaparvu danu mahadanavendru
kanya, nayodda neppude gadalakundu,
nanagha! may deeni sharmishtha yandru janulu
kathatho sambandham lekunda chadivi aanandinchagalige padyaanni kindati nela chusham kada. daaniki puurti vyatiriktamaina padyamidi. deeni venaka boledanta katha undi. adhi teliste kaani yindulooni sogasu telisiraadu. ivi devayani yayaatito antunna maatalu. devayani evaru? yayaati evaru? sharmishtha evaru?
samskruta moolaaniki kaastanta bhinnamgaa, pratyekamgaa, nannayyagaaru teerchididdina paatra devayani. sukraachaaryuni garabukuturame. sharmishtha rakshasaraju vrushaparvuni koothuru. sarmishtaadevayaanu liddaruu chinnappatinundi kalisi perigina necchelulu. ayithe okaroju chinna jatty vachi iddarikiddaruu evaru goppante evaru goppani vaadulaadukontaaru. sharmishtha porapaatuna devayani dustulu dharistundi. adhee aa jatteeki kaaranam! aa taguvu perigi perigi, sharmishtha kopamtho devayanini oka paadubadina chinnabavilo tosesi vellipotundi. nahushakumaarudaina yayaati ane raju vetakai aa praantaaniki vastaadu. neellakosam vetukutuu aa baavi daggaraku vachi, andulo padi unna devayaniki "jaladhiviloolavichavilastachac vahana kshamambayina" tana dakshinahastaanni andinchi aameni bayataki teestaadu. alaa aameni rakshinchi, tana daarina taanu vellipotaadu.
devayani jarigina avamaanaanni tana tandri sukraachaaryuniki cheppi, vrushaparvuni rajyanni vidichi vellipodamantundi. sukraachaaryudu koothuri maata kaadanaledu. intalo yee sangati telisina vrushaparvudu sukraachaaryuni daggaraku vachi, vellavaddanii, devayani korindi jaripistaananii vedukontaadu. sharmishtha, tana veyimandi chelikattelato sahaa, tanaku daasi kaavaalani devayani korutundi. alaa vidhileka sharmishtha devayani daasigaa maari aameku sevalu chestu untundi. okanadu vidhivasaattuu yayaati mallee devayani unna vanaaniki vastaadu. "atisaya roopalaavanya vibhrama gunasundariyaina" sarmishtani chusi, aame evaro telusukovalanna kutuuhalamtoe, "meerevvarivaaralu mee kulagotranamambu lerungavalatum jeppum"dani adugutaadu. appudu devayani cheppina samadhanam, ee padyam.
ee sandarbhamlo samskruta bhaaratamlo devayani samaadhaanaanni gamaniste, nannayyagaari koorpuloni visesham chakkaga bodhapadutundi. samskrutabhaaratamlo, yayaati sharmishtha roopalaavanyaalanu chusi aame goorchi pratyekamgaa telusukovalani adiginattugaa ledu. iddarinee chusi vaari gurinchi telusukovalani adiginattu undi. ayithe, puurvam devayanini noothi nundi bayataku teesinappude aame gurinchi yayatiki telustundi. kabatti mallee aame goorchi adagavalasina pani ledu. aina adigadante, adhi sharmishtha gurinchi telusukovadanike ayyundaali. ee vishayam samskrutabhaaratamlo devayaniki tattinattugaa anipinchadu. aame yayatiki yila badulistundi:
aakhyaasyaamyahamaadts vachanam mee naradhipa
shukro nama suraguruh sutam janihi tasya mam
iyam cha mee sakhee daasee yatraham tatra gaaminee
duhita danavendrasya sharmishtaa vrushaparvanah
taanu sukraachaaryuni koothurunani cheppi, tarvaata sharmishtha gurinchi cheputundi. samskrutabhaaratamlo devayani ahankariga, penkighatamgaa matrame kanipistundi. telugu bhaaratamlo aame asaadhyuraalu, goppa gadasari kuudaa! yayaati prasnalooni aantaryam yitte kanipedutundi. anduke modalupedutune, "nannu munna yeangudu" – nenu neeku munde telusu, ani antundi. ante, nenevaro neeku telusu kabatti, nuvvu telusukonenduku kutuuhalapadutunnadi sharmishtha gurinchani naaku telisipoyindi suma ani! aa tarvaata sharmishtha gurinchi cheppinadantaa inchuminchu samskrutabhaaratamlo unna matale. kaani cheppina vidhaanamuu, vaadina padaaluu, devayani maatalloni kaakuvunu spashtamgaa dhvanimpajestaayi. gontulo vinabade kaakuvu chadive padyamlo dhwaninchalante, kaviki sabdasakti puurtigaa telisi undaali. vaaganusaasanudaina nannayyagaariki sabdam painunna adhikaaram aparam!
sharmishtha gurinchi cheppadam modalupedutune, "innaati naaku daasi" ani tegesi cheppindi. paiga, samskrutamlo unna 'sakhi' sabdam teluguloki raledu. devayaniki sharmishtapai unna tiraskaarabhaavamantaa padyamlo dhwaninchaali kada mari. aa maatatho ventane yayaati neerugaaripovaali, taanu yishtapadinadi oka dasina ani. aa tarvaata "vrushaparvudanu mahadanavendru kanya" ani cheppindi. samskrutamlo laeni 'mahaa' telugulo vachi cherindi. aa padaanni paliketappudu devayani gontulo vinipinche vyangyamantaa andulooni aa deergham vyanjimpajestondi. antati mahaa raakshasachakravarti biddanu daasigaa chesukonnanu ane garvam oka vaipu, alanti nannu goorchi aalochinchavemanna potu maroka vaipu aa maatalo ghaatugaa sphuristunnaayi. aa tarvaata, samskrutamlo yatraham tatra gaaminee anna vaakyam "naa yodda neppudu kadalakundu"gaa maarindi. ante, eemeni suluvugaa egaresuku podamani anukuntunnavemo, aa pappulem udakavu! ani hecharistondanna maata! aame neeku dakkalante, mundu nuvvu naa vasham kaaka tappadanna dhwani kuudaa andulo undi. "anagha!" anadamlo abbo! entha punyam chesukonnavo, ilanti daasipai moju paddavu! anna helana.
aakharigaa paeru cheppindi. aa cheppadamlo entha vaadigaa cheppindi! "may, deeni sharmishtha yandru janulu" andi. may anna padam paadapuurana kosam vesina vyardhapadam kaadu. sare yinka, cheppaka tappadu kada u ane ayishtamanta andulo undi. "andru janulu" anadamlo, bindupurvaka dacararayla, sharmishtapai devayanikunna asuyaadveshaalanu chala chakkaga manaki vinipistaayi. ilaa yee chinna padyamlo, sabdaarthaala dwara, devayani aabhijaatyaannii gadusudanaannii adbhutamgaa chitrinchaaru nannayyagaaru. ee padyaanni gurinchi aachaarya salaaka raghunaathasharmagaaranna maatalu pratyaksharasatyaalu: "ee chinna padyamlo katha mottamlo parachukoni unna devayani pravruttiki sambandhinchina aantaryaanni entagaa kudinchi nikshepinchaado bhaavinchinapudu nannaya lotulu manaku sphuristaayi."
nannayyagaaru teerchina devayani kathalo naaku maroka visesham kuudaa gocharinchindi. devayani mundu kachuni manasara premistundi. mrutasanjeevani vidya nerchukovadam kosam sukraachaaryuni vadda shishyunigaa cherina bruhaspati koduku kachudu. guruputri sahodarito samaanamani devayani korkenu tiraskaristaadu kachudu. daanitho kruddhuraalai, kachudu nerchina vidya ataniki panicheyadani saapamistundi. adharmamgaa tananu korukovadame kakunda, kaadannanduku tanaki anyaayamgaa saapamicchinanduku, devayaniki brahmanetarunitho vivaham jarugutundani pratisaapamistaadu kachudu. aa tarvaata yayaatini chusi atanipai devayani manasu padinattugaa samskrutabhaaratam chadivite manaku anipistundi.
dwabhyam kanya sahasrabhyam dasya sarmishtayaa saha
twadadheenaasmi bhadram thee sakha bharta cha mee bhava
antuu yayaatini ardhistundi. alaa korukovadaniki kaaranam yayaatipai preeti tappa marokati kanipinchadu. kachuni preminchina devayani, mallee yayaatipai mojupadatam nannayyagaariki nachinattu ledu. yayatiki devayanipai aasakti ledanna amsam spashtam. mari alaantivaadini devayani kori pellichesukomani adagadaaniki kaaranam emiti? taanu elaaguu brahmanetarunni pellaadaalsi undi kabatti, yayaativanti maharajaithe baguntundani aame bhavinchinda? alaa anukonna, kori yayaatini pellaadamani adagadam devayani vyaktitvaaniki antagaa posagani vishayam. moolabhaarata kathalo maroka asangatam kuudaa undi. devayanini noothi nundi velupalaku teesinappude yayatiki aame evaro parichayam avutundi. appatike yayaati gurinchi devayaniki telisinattugaa aame maatallo vyaktamavutundi. kaani mallee vanamlo kalusukonnappudu yayaati sarmishtadevayaanula gurinchi telusukovalani vaari kulagotraalanu adugutaadu. devayani tana vivaraalu cheppi, yayaati vivaraalanu kuudaa adugutundi. idhi kuudaa posagani vishayam. ee asangataalanu parishkaristuu, kathani prasannamgaa nadipinchaaru nannayyagaaru.
"atisayaroopalaavanyagunasunu yaina sharmishtha nerunga vedi" yayaati vaari vivaraalanu adigadani cheppadam dwara, yayaati devayanipai kaaka sharmishtha painane manasu paddadanna vishayam suspashtam chesaru. alaage devayani samaadhaanamlo, aame aa vishayam grahinchindanna amsaanni chakkaga dhwanimpajesaaru. aame aabhijaatyamuu, sharmishtha patla aamekunna eershya tiraskaaramuu kuudaa spashtamgaa telustunnayame maatallo. tanani kaadani tanaku daasi ayina sarmishtanu yayaati vanti maharaju chepattadam devayani sahinchaleni vishayam. daaniki virugudu okkate, yayaatini taane pellaadatam. yayaati prasna adigina kshanamlone yidanta devayani manasulo aalochinchukonnadi. samayam vrudhaa cheyadaluchukoledame. anduke, tana vivaraalu cheppadam kaani, yayaati gurinchi adagadam kaani emi cheyyadu. sharmishtha gurinchi cheppina ventane, yayaati tananu vivaahamaadaalani korindame. adhi kuudaa abhyarthana kaadu, aadesam! aa jaana palukulu ela unnayo chudandi:
nigraha medi nanne daraniprabha! koopamu velvarinchu naem
paagrani! naadu dakshinakaraagramu vattiti, kaana munna paa
nigrahanambu sesi, tadi neeyeda vismruti bonde badiaye!
idhee nannayyagaari devayani! modalupedutune nishtuuraalu! tappanta yayaatipai tosesindi. tananu rakshinchadamlo atanu nigrahaanni kolpoyadata! ante emiti? nenedo adigithe maatram, nuvvu kanyavu, nenu ninnu taakadam nyaayam kaadu – ani cheppi tana daarini taanu vellipovala? ikkada, nigrahamu ante ninda, avamanam anna ardhamlo, nigrahamu edhi – ante, naa avamaanaanni tolaginchi – ane arthaanni thi.thi.dhee. vaari pratilo yichaaru. "nigrahameda" ane paataantaram kuudaa undani, adhi marinta uchitamani kuudaa annaru (naa avamanam tolagipoyetattugaa nannu noothinundi bayataku teesaavani.) kaani "nigraha medi" ante – nee nigrahaanni kolpoi, rakshinche nepamtho paraayi stree cheyipattukunnavu, ane arthame naaku sarainadani anipistondi. salaakavaaru tama bhaarata dhwani darsanamu ane grandhamlo kuudaa yide arthaanni yichaaru. aa roju nannu bavinundi bayataku teese sandarbhamlo suuryuni saakshigaa nee unnatamaina dakshinahastamto naa dakshinahastaanni pattukunnavu. kabatti munde nannu paanigrahanam chesavu. adhi nuvvu marachipovadam nyayama? ani yayaatini niladeesindi! kachunni vivaahamaadamani korinappudu "vivaahamu neeku naaku mun bhaavajasakti nainayadi" ani cheppindi. yayatitonemo "ugramayuukhasaakshyamuga munna paanigrahanamayindani" antunnadi. adhee devayani gadasaritanam. suuryudu sarvasakshi. agniswaroopam. kabatti agnisakshiga tama paanigrahanam jarigipoyindani tiruguleni tarkaanni prayoginchindi. ee paanigrahanaaniki yintati vaishishtyam undabatte, aa sannivesam paatakula manasulalo mudrapadipoyela, jaladhivilolavichi ane adbhutapadyamlo daanni varninchaaru nannayagaaru. paanigrahanambu ane padamlo 'gra'kaaram praasasthaanamlo undadam, devayani aa vishayaanni nokki cheppadaanni spashtamgaa vyanjimpajestundi. idhi nannayagaari sabdaadhikaaraaniki maroka machutunaka. chivarigaa, "adhi neeyeda vismruti ponda padiaye" anadamlo, adhi marichi nuvvu sharmishtapai mojupadadam neeku tagadanna nishkarsha chakkaga dhvanistondi.
ee sannivesamantaa nannayagaari prasannakathaakalita ardhayuktiki oka manchi udaaharana. mahabharatam aadiparvamloonuu aranyaparvamlonu aneka upakathalu vastaayi. aa upaakhyaanaalannitinii nannayagaaru entho prasanna gambheeramgaa teerchididdaaru. lonarasi chusevariki aayana katha nadipe teerulo, paatrala swabhaavaswaroopaalanu ardhavantamaina mataladwara roopukatte reetilo, ennenno visaeshaalu darsanamistaayi. tavvina koddi oore amrutajala nannayagaari kavitvam. andulooni marinni lothulanu marosari parichayam chesukondam.
ma. tami boodeegala toogutuyyalala bantaladuchum dhooganaa
komarumbraayapu gabbi gubbetala yanghrul chakkaga jaagi mim
ti mogambai chanudenchu theevi ganugonte divya mounindra naa
kamrugee netrala meeda gayyamunakun galsachula goppedun
pai padyamuu, daanilooni utpreksha, naaradudiki baga nachindi. aa padyam cheppinatanni "balira, satkavivoudu" ani prasamsinchaadu kuudaa.
poorvakaalamlo palletoollallo atlataddi pandagaki vayasulo unna aadapillalu oori bayata thotalloni chetlaku mokulatho uyyaalalu vrelaadesukoni potapotiga oogevaaru, 'atlataddoy aaratloy, muddapappoy moodatloy' ani paadukuntuu. pallelloni aadapillalaki antakante visaeshamaina vinodaalu gaanee, vyaayaamam kalipinche aatalaggaanii avakasalemundevi? bara kashta, ashta chemma, achchanagaayaluu lanti illallo aadukune aatalu, vennela kuppalu, daagudu mootalu, uyyala thoogulu lanti aatale gadaa vaariki. pandaga sandarbhamgaa audavi, pratyekinchi poteelu padi aadevi kaabattinnii, paruvamlo unna aadapillalu palgonevi ayinanduna manoharamgaa vuntaayi kaabattinnii, ivi marachipoleni vidhamgaa mana samskrutilo bhagalaipoyi, talachukuntuntene aahlaadakaramgaa vuntaayi. poteelu padi oogadamante evaru entha vegamgaa oogutaaru, evaru entha ettuku oogutaaru anevi sparthaanirnaayakaalu. alaa oogadamlo kaallu aakaasam vaipu chuupistuu paiki levadam u adho sogasu. aa aatalu ninna monnati daka vundevi. ippudekkado sakruttugaa gaanee chudamu. pai padyam vraasina kavidi padahaaro sataabdam. ante aidondala yella krindatnunchii, aa aatalu unnayanedi nischayam.
intakuu vishayamemitante naarada maharshi, athani shishyudaina manikandharudane gandharvunitho kalisi srikrishnuni darsinchukundaamani dwaarakaku vastunnadu. aayana trilokasanchaari gadaa. maamuulugaa kaalinadakana gaanee, edho rathaala meeda ravadam gaanee aayanaku kudaradu. aakaasa maargaana sancharistuntaadu. aayana chetulo mahati ane veena untundi. appudappuduu daanni moyadanikaina oka manishi pakkanundaali. ee manikandharuditho kalisi, aakaasa viharam chestu dwaaraka sameepaaniki vachi digabotundagaa krinda poodotalo chetlaku uyyaalalu katti kontamandi ammayilu oogutunnaaru. "tamitho (tamakamgaa) poodeegalu toogutuyyalalu pantaalaadutuu," oogutunnaaru. varemi pasipillalu kaaru. "komarum braayapu gabbi gubbetalu." vaaru uyyala looguthunte vaari anghrulu (paadaalu) chakkaga saagi, minti mogamai (aakaasam vaipu) chanudenche teevini chuuchi manikandharudiki, krinda unna andaala bhamalu swargamlo unde devata streela meedaki kayyaniki kalsachutunnatlunna. aa mukke pai padyamgaa cheppaadu divyamounindrudaina naaradunitoe. ooha entha andamgaa undo daani vyakteekarana kuudaa anta sogasu gaanuu undi kada.
komarumbraayapu gabbi gubbetalu paruvam lonoo, soundaryam lonoo nakamrugy netralaku (devata streelaku) ematram teesiporu ani cheppadam akkadi sandarbham. akkada vaari kaallu minti mogamai saagutundadam anedaanni kayyaniki kaalu duvvadam ane chakkati jaateeyamtho anvayinchi u apsarasalanaina gelavagalamu andamlo ani cheppe teerugaa undi ani u varninchadam manognamgaa vundi. naradudante muneendrudu. manikandharudemo gandharvudu. viraagi kaadu. andukani ammaayilanu chudagaane konchem muchhata padindi athani manassu. naradudu athani muchhataku muchhata padi, "sebash, manchi kavivoyi nuvvu," ani mechukovadame kakunda aa oohaku tana utsaahaanni kontha jodinchi, "kayyaniki kaalsaachadam" matramena? "traivishtapa streela youdal dannan janunatlu minchenaninan dappemi, yoppayagun" ani muktaayinchaadu. adhi inko padyamuu, inko muchhataanu. ayithe naaraduni lanti mahanubhavudu e mata vyardhamgaa matladadu gadaa. aayana anna maatallo bhavi kathaartha suuchana kuudaa vuntundi. aa ammaayilanu naradudu, manikandharude kaaka adhe samayamlo aakaasavihaaram chestunna rambha nalakuubarulu kuudaa chustaru. naradudu, manikandharudu matladukune matalanee vintaaru. krinda uyyaaluuge ammayillo kalabhashini ane ammai kuudaa untundi. devata streelanu chulakanaga maatlaadinanduku rambhaku kopam kuudaa vastundi. aa tarvaata jarige katha, adoka aksharala apuurvamu, anitara saadhyamu ayina adbhuta kalpana. adhi alaa unchudaam.
pai padyamu, aa aadbhutamaina katha, kalapurnodayam ane goppa kaavyam lonivi. kavi paeru pingali suurana.
suurana mahaa vilakshunudaina kavi. kalapurnodayam daanikade saati yaina adbhuta kaavyam. nijaaniki suurananu gurinchi gaani, kalapurnodayam gurinchi gaani edho alaa alaa matrame telisina telugu saahityaabhimaanulaku, kattamanchi ramalingareddy gaaru vipulangaa chesina vimarsanamu aa kavi eda, aa kaavyam edapeda kotta dwaaraalu terichindane cheppali. vaari sameeksha velugulo aa kaavyam yokka andaalanu haardikamgaa andukunnaru. appatinunchii suurana ante u anekaneka kavullo aayanaa oka kavi any, kalapurnodayam ante anekaneka kaavyaallo adhee okati ani matrame anukovatam aagipoyi u aa kavi yokka, aa kaavyam yokka vilakshanatanu gurtinchadamuu, aanandinchadamuu, mechukovadamuu praarambhamaindi.
shakespier vraasina comedy af errers kathakuu kalapurnodayam kathakuu polikalu kottavachinatlu kanipistunnaayani vimarsakulu gamaninchi cheppaaru. padahaaro sataabdamlo shakespier saahityam suurana telusukovadaaniki gaani, suurana kavitvaanni shakespier chuddaniki gaanee avakaasaalu oohinchanu guda lemu gadaa. ekakaalamlo, ververu khandaalalo unna iddaru pratibhaavantulu oke rakamaina kalpanalu kaavinchadam – kaakataaliiyamainaa – goppa sangathe. (kalapurnodayam saralamaina vachanamlo eemaata grandhaalayamlo unnadi. mukhyamgaa velcheru narayana raavu gaaru sound af dhi kis paerutho aanglamlo ee kathani anuvadinchadame kakunda, ee kaavyaanikunna vilakshanatanu vidamarchi cheppi tadwara dakshina bhaaratadesamlo 16va sataabdilone veluvadina aadhunika navalagaa ee kaavyaanni udaharinchaaru.)
kalapurnodayam daanikade saati. katha oka mahaadbhutamaina kalpana. padyaallo nibandhinchabadina navala adhi. alantilanti navala kaadu. naalugaidu saarlu chadivina aa kathaloni bandhaalu pattukovadam anta telika kaadu. kevalam katha alaa unchithe kavitvam kuudaa chala goppa sthaayi lode. sambhaashanala nirvahanalo suurana, tikkana thone poty padagalugutaadani telisina peddalu antaaru. kavitrayamuu, potana, srinathudu samskruta kaavyaalanu anuvaadam cheste, peddanaadulu puraanaalloni oka chinna kathano, ghattanno teesukoni andamaina prabandhaalugaa nibandhistuu vunte, suurana sampuurnamgaa oka vilakshanamaina daari tokki oka kotta prayogaaniki saahasam cheshaadu. puraanaallo laeni daanni swakapola kalpanam chesi, tana shemushitho daanni dhagaddhagaayamaanamgaa, aandhra rasagna lokam mundu nilipadu. bhattumurthy – oka saadhaaraneekaranamgaa vraasina padyamlo kevalam kalpana kathalu krutrima ratnaalu annadu adhi pingali suurananu gurinchi, kalapurnodayam gurinche ani vuntaadani naa anumanam. kalapurnodayapu prakaasaaniki kallu mirumitlu golupagaa eershyatho anna mate idhi. puraanaallo lenanta maatraana adhi krutrimamani nirasinchadam u kottadanaanni angeekarinchaleka povadame.
suurana kavitvam chadavadam oka goppa anubhavam. pai padyamu, aapaina naradudu cheppina padyamu, aa kaavyam loni vandalaadi manchi padyaallo machuku rendu. naaraduni padyam purtigaa idugondi.