అత్తిలి - వికీపీడియా
ఇతర వాడుకల కొరకు, అత్తిలి (అయోమయ నివృత్తి) చూడండి.
అక్షాంశరేఖాంశాలు: Coordinates: 16°41′19″N 81°36′13″E / 16.688711°N 81.603561°E / 16.688711; 81.603561
అత్తిలి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో మండల కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన తణుకు నుండి 13 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 6864 ఇళ్లతో, 25004 జనాభాతో 2160 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 12509, ఆడవారి సంఖ్య 12495. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 2687 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 409. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 588553[1]. పిన్ కోడ్: 534134.
2 పరిపాలన, రాజకీయాలు
2.1 పూర్వ నియోజకవర్గ హోదా
2.2 స్థానిక పాలన
4.1 వాణిజ్యం
14.1 ఆలయాలు
14.2 సినిమాలు, నాటక రంగం
15 నోట్స్
17 ఆధార గ్రంథాలు
ప్రాచీన, మధ్య యుగాల్లో వేంగి సీమలో భాగమైన పానార విషయంలో అంతర్భాగంగా నేటి అత్తిలి గ్రామం కేంద్రంగా అత్తిలి విషయం లేదా అత్తిలి నాణ్డు (నాడు) ఉండేది.[2] నేటి తణుకు, భీమవరం తాలూకాల్లోని పలు గ్రామాలు సైతం ప్రాచీన కాలంలో అత్తిలి నాణ్డులో అంతర్భాగంగా ఉండేవి. విప్పర్రు (ఇరగవరం మండలం), కోరుకొల్లు (పాలకోడేరు మండలం), ఆరవల్లి, ఈడూరు, కంచుమర్రు (అత్తిలి మండలం) వంటి గ్రామాలు శాసనాల్లో అత్తిలి నాణ్డు లేక అత్తిలి విషయానికి చెందిని అని పేర్కొని ఉన్నాయి.[3] చరిత్రకారుడు ముప్పాళ్ళ హనుమంతరావు కృష్ణాజిల్లాలోని కైకలూరు, కొల్లేరు సరస్సుల మధ్యనున్న ప్రాంతమంతటినీ అత్తిలి విషయంగా గుర్తిస్తూ రాశాడు. ఈ ప్రకారం ఉత్తరాన గోదావరి, దక్షిణాన ఈనాటి తాడేపల్లిగూడెం అత్తిలి విషయానికి సరిహద్దులు.[4]
నిరవద్యపురం శాసనం ప్రకారం చారిత్రకంగా అత్తిలిలో చెప్పుకోదగ్గ కోట ఒకటి ఉండేది. అత్తిలి కోట వర్ణన ఇలా ఉంది: ఎత్తైన ప్రాకారాలు, లోతైన కందకం, వెడల్పైన వలయం, చుట్టూ చెట్లు, బీళ్ళు, కోట రక్షకులైన పాలివాళ్ళు, కోటలో సిద్ధేశ్వరస్వామి, కోటకు తూర్పుగా మాన్యాలు, మొగల్తూరు నుంచి ప్రధాన మార్గం, గోస్తనీ తీరంలో కోట పాటిభూమి. ప్రస్తుతం హైస్కూలు ఉన్నచోట చుట్టూ కోట, అగడ్త ఉండేదని చెప్పేవారంటూ ఫెయిర్స్ & ఫెస్టివల్స్ అన్న గ్రంథం నమోదుచేసింది. ఐతే, ఆ కోట ఆనవాళ్ళు సైతం ఈనాడు లేవు.[5]
మొదటి చాళుక్య భీముడి అత్తిలి తామ్రశాసనంలో (సా.శ.892-921 కాలం) వేశ్యాంగన అయిన చల్లవకు అత్తిలి గ్రామంలో వంద పోక చెట్లు గల భూమిని, వెయ్యి పుట్ల వడ్లు పండే పొలాన్ని, నివసించేందుకు నివేశన స్థలాన్ని రాసి ఇచ్చినట్టు ఉంది.[6][7] పదో శతాబ్దంలో అత్తిలిలో సర్వలోకాశ్రయ జినభవనం అన్న జైన మత భవనం ఉండేదనీ, ఈ జిన భవనంలో ప్రఖ్యాతుడైన జైనముని అర్హనంది జీవించేవాడనీ,[నోట్స్ 1] అతడిని వేంగి చాళుక్య రాజైన రెండవ అమ్మరాజు గౌరవించి, పోషించేవాడని శాసనాధారాలు ఉన్నాయి. ఐతే, ఈ జిన భవనం అన్నది ఇప్పుడు ఆధారాలు కూడా లభించనంతగా కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది.[8] 11వ శతాబ్దికి చెందిన వేంగీ చాళుక్య రాజైన రాజరాజ నరేంద్రుని రెండవ భార్య మేలమ్మ తెలుగు చోళుల వంశానికి చెందినది, ఈమె అత్తిలి ఆడబడుచు. ఈమె తండ్రి ఆచంట సూరపరాజు ఆనాడు అత్తిలి విషయాన్ని మహామండలేశ్వర బిరుదు కలిగి పరిపాలించేవాడు. సా.శ.1093 ప్రాంతంలో అత్తిలినాడును విజయాంక రక్షణుడు అనే రాజు పరిపాలించినట్టు, ఇతను పలు దానాలు చేసినవాడనీ, బంధువర్గాన్ని పోషించాడనీ శాసన ఆధారం చెప్తోంది.[9]
రెడ్డిరాజుల అంతర్యుద్ధంలో గెలిచి, అప్పటివరకూ పరిపాలిస్తున్న కుమార గిరి రెడ్డిని సా.శ. 1402లో తరిమివేసి కొండవీటి సింహాసనాన్ని పెదకోమటి వేమారెడ్డి సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. కుమారగిరి మరణానంతరం రాజమహేంద్రవరంలో రెడ్డిరాజ్యాన్ని స్థాపించిన అతని బావమరిది కాటయ వేమారెడ్డికి, కొండవీటి పాలకుడైన పెదకోమటి వేమారెడ్డికి మధ్య ఈనాటి పశ్చిమగోదావరి ప్రాంతంలో పలు యుద్ధాలు జరిగాయి. కాటయవేమునికి సాయంగా మొదటి దేవరాయలు పంపిన విజయనగర సేనలతో పెదకోమటి వేమారెడ్డి సామంతుడైన అన్నదేవ చోడుడికి మధ్య అత్తిలి పొలిమేరల్లో జరిగిన యుద్ధం "అత్తిలి యుద్ధం"గా చరిత్రకెక్కింది. ఈ యుద్ధంలో అన్నదేవ చోడుడు విజృంభించి కుమారగిరికి సాయంగా వచ్చిన విజయనగర సేనలను ఓడించి పదివేలమంది సైన్యాన్ని అత్తిలి కోటలో బంధించాడనీ, వారు శరణంటే దయదలచి వదిలిపెట్టాడనీ శాసనాధారాలు చెప్తున్నాయి.[10][నోట్స్ 2]
15-17 శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో మొగల్తూరు సంస్థానంలో అత్తిలి సంస్థానం ఒక భాగంగా మారింది. కొచ్చెర్లకోట వెంకట్రాయ మంత్రి అత్తిలి, ఆచంటలకు సంస్థానాధిపతిగా వ్యవహరించాడు. మొగల్తూరు పాలకులు అత్తిలిలోని వివిధ కులాలు, వృత్తుల వారికి మాన్యాలు దానమిచ్చినట్లు చారిత్రకాధారాలు ఉన్నాయి.[11] బ్రిటీష్ పరిపాలనా కాలంలో అత్తిలి తణుకు తాలూకాలో భాగమైంది. 1908లో అత్తిలికి చెందిన కానుమిల్లి జగ్గారాయుడు, సూరంపూడి శ్రీమన్నారాయణమూర్తి వందేమాతరం ఉద్యమంలో పాల్గొని కళాశాల నుంచి బహిష్కృతులయ్యారు. 1930-32లో ఉప్పు సత్యాగ్రహం సమయంలో రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు, తమ్మన సుబ్బారావు ఉద్యమాల్లో పాల్గొని జైలుపాలయ్యారు. 1941లో జాతీయోద్యమంలో భాగంగా కాటూరి సూరన్న, కొత్తపల్లి చంద్రరావు కార్యకలాపాలకు జైలుశిక్ష అనుభవించారు. రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు ఈ ప్రాంతానికి చెందిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా 1932లో సత్యాగ్రహోద్యమంలో, 1940లో వ్యక్తి సత్యాగ్రహంలో, 1942లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో కూడా పాల్గొని జైలుశిక్ష అనుభవించాడు.[12] క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ సమయంలో 1942 ఆగస్టు 9న అత్తిలిలో అజ్జరపు సుబ్బారావు నేతృత్వంలో స్థానికులైన కాటూరి సూరన్న, కొత్తపల్లి చంద్రరావు, రాంపల్లి అగ్నిహోత్రుడు, దామిశెట్టి వెంకన్న, యడ్లపల్లి వీరన్న, తదితరులు సభ ఏర్పాటుచేశారు. రిజర్వు పోలీసులు సభ సమీపంలో నిలిచారు. సాయంత్రం కొందరు విద్యార్థులు అత్తిలి రైల్వేస్టేషనులో రికార్డు తగులబెట్టారు. రైలు పట్టాలు ఊడపెరికారు. టెలిగ్రాఫ్ స్తంభాల తీగలు నాశనం చేశారు. గ్రామస్థులు ఊరిలో పాఠశాల రికార్డులు తగులబెట్టారు. ఇలా క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో అత్తిలి ప్రాంతం కూడా పాల్గొంది.[13]
పూర్వ నియోజకవర్గ హోదా[మార్చు]
ప్రస్తుతం అత్తిలి తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గంలో భాగంగా ఉంది. అయితే, 1956 నుంచి 2009 వరకూ అత్తిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం ఉండేది.[14] అత్తిలి నియోజకవర్గం తొలి నుంచి తుది వరకూ స్థానికేతరులకు ఆటపట్టుగానే కొనసాగింది. బయట నుంచి అత్తిలికి వచ్చి నిలబడిన అభ్యర్థులే తొలి నుంచి గెలుపొందారు, ఒక్క చోడగం అమ్మన్నరాజా (1955) మినహాయించి అందరూ క్షత్రియ కులస్తులే. అత్తిలి ఎమ్మెల్యేగా మూడుసార్లు ఎన్నికైన దండు శివరామరాజు 1999లో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ మంత్రిగా పనిచేశాడు. 2009లో నియోజకవర్గాల పునర్విభజనలో భాగంగా అత్తిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం విభజించి అందులోని అత్తిలి, ఇరగవరం మండలాలను తణుకు శాసనసభ నియోజకవర్గంలో విలీనం చేశారు.[15]
స్థానిక పాలన[మార్చు]
1891లో అత్తిలి గ్రామ పంచాయితీ ఏర్పాటయింది. ఆనాటి చట్టం ప్రకారం చుట్టుపక్కల ఉన్న రెండు గ్రామాలతో కలిపి అత్తిలి యూనియన్ బోర్డుగా ఈ పంచాయతీ ఏర్పాటైంది.[16] 1919లో ప్రజాస్వామికంగా ఎన్నికైన కాటూరి రామయ్య అత్తిలి పంచాయితీ తొలి అధ్యక్షునిగానూ, 17 సంవత్సరాల పాటు (1932-38, 1939-49, 1957-58) అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేసిన కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య అత్యధిక కాలం అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా వ్యవహరించిన నేతగానూ గ్రామ చరిత్రలో నిలుస్తున్నారు.[17] 1950ల వరకూ కమ్మ కులస్తులు ఎక్కువగా, కాపు, బ్రాహ్మణ కులస్తులు కొన్నిమార్లు పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్షులుగా ఉండేవారు. 1959 నుంచి మాత్రం అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్ష స్థానం ప్రధానంగా కాపు కులస్తుల చేతిలోనే ఉంటూ వస్తోంది.[18] 1974-75 సంవత్సరానికి గాను అత్తిలి పంచాయితీ జాతీయ స్థాయిలోనూ, రాష్ట్ర స్థాయిలోనూ ఉత్తమ పంచాయితీగా పురస్కారాలు సాధించింది. మేకల వీరన్న అప్పట్లో పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా ఉండేవాడు. ఇతను అధ్యక్షత వహించి పనిచేసిన కాలంలో ఎన్నో అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేసి గొప్ప పేరు సంపాదించాడని అత్తిలినాణ్డు విషయము గ్రంథకర్త కానూరి బదరీనాథ్ పేర్కొన్నాడు.[19]
అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షులు
పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్షుడు
పాలనా విశేషాలు, రాజకీయాంశాలు
1918 ఆగస్టు 29 - 1919 ఏప్రిల్ 29 ప్రత్యేక అధికారి పాలన (కొల్లి సుదర్శనరావు)
1919 ఏప్రిల్ 30 - 1919 సెప్టెంబరు 29 కాటూరి రామయ్య అత్తిలికి తొలి పంచాయితీ అధ్యక్షుడు[20]
1919 సెప్టెంబరు 30 - 1922 జూలై 5 సూరంపూడి సుబ్బారావు
1919 జూలై 6 - 1922 జూలై 11 నిడదవోలు సూరయ్య వరుసగా మూడు పర్యాయాలు ఎన్నికయ్యాడు. అత్తిలి నుంచి ఇతర ప్రాంతాలకు రవాణా సౌకర్యాలు, రహదారులు అభివృద్ధి చేయడానికి కృషిచేసాడు.[21]
1932 జూలై 12 - 1938 డిసెంబరు 6 కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య ఇప్పటివరకూ అత్తిలికి అత్యధిక కాలం అధ్యక్షునిగా పనిచేసిన నేత ఇతనే. 17 సంవత్సరాల పైచిలుకు ఈ పదవిలో పనిచేశాడు.[17]
ఐదుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు. ఇతనిపై ఆరోపణలు, వివాదాలతో పాటు అభివృద్ధి చేశాడన్న మంచి పేరు కూడా ఉంది.
సిమెంటు మురుగు కాల్వలు, మరుగుదొడ్లు, గ్రామచావడి వంటివి ఏర్పాటుచేసాడు.[22]
1938 డిసెంబరు 7 - 1939 మార్చి 9 ప్రత్యేక అధికారి పాలన
1939 మార్చి 10 - 1949 మార్చి 31 కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
1949 ఏప్రిల్ 1 - 1950 జూన్ 28 ప్రత్యేక అధికారి పాలన
1950 జూన్ 29 - 1953 జూన్ 30 వైట్ల పట్టాభిరామయ్య ఇతను పరిపాలనా కాలంలో అవకతవకలకు పాల్పడ్డాడని, పదవిలో రాణించలేదని అత్తిలి పంచాయితీపై అధ్యయనం చేసిన ఎం.ఎస్.ప్రకాశశాస్త్రి రాశాడు.[22]
1953 జూలై 1 - 1954 ఫిబ్రవరి 22 యడ్లపల్లి చౌదరయ్య ఇతను గ్రంథాలయ స్థాపన, రామాలయ నిర్మాణం, పంచాయితీకి వాటర్ ట్యాంకర్ కొనివ్వడం వంటివాటితో పాటు అనేక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేశాడు.[23]
1954 ఫిబ్రవరి 23 - 1954 డిసెంబరు 4 యడ్లపల్లి వీర రాఘవులు
1954 డిసెంబరు 5 - 1956 జూలై 30 వైట్ల బాపన్న జిల్లాలో కింగ్ మేకర్‌గా, పరిషత్ ఛైర్మన్ అల్లూరి బాపినీడు కార్యకలాపాలు కూడా అత్తిలిలో కూర్చుని నడిపినవాడు.
బాపన్న తన రెండేళ్ళ పాలనా కాలంలో అత్తిలి అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాడు. తర్వాత మేకల వీరన్న పరిపాలన కాలంలో కూడా అతనికి సలహాలతో సాయం చేశాడు.
1956 జూలై 31 - 1957 జనవరి 31 ప్రత్యేక అధికారి పాలన
1957 ఫిబ్రవరి 1 - 1958 అక్టోబరు 30 కానుమిల్లి వెంకట్రామయ్య
1958 నవంబరు 1 - 1959 అక్టోబరు 11 ప్రత్యేక అధికారి పాలన
1959 అక్టోబరు 12 - 1961 మార్చి 9 జొన్నల పెద గోపాలస్వామి అంతవరకూ ప్రధానంగా కమ్మవారి చేతిలో ఉన్న పంచాయితీ బోర్డు అధ్యక్ష పదవి ఇతనితో మొదలుకొని కాపు కులస్తుల ప్రాబల్యంలో కొనసాగింది.
1961 మార్చి 10 - 1964 మే 22 బండి విశ్వేశ్వరరావు జొన్నల పెద గోపాలస్వామితో బండి విశ్వేశ్వరరావు పోటీపడి తుదకు రెండేళ్ళు ఒకరి, మిగిలిన కాలం మరొకరు పదవి చేపట్టాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
ఆ ఒప్పందాన్ని గౌరవిస్తూ జొన్నల పెద గోపాలస్వామి రాజీనామా చేయగా ఇతను పదవి చేపట్టి రెండేళ్ళు పరిపాలించాడు.
1964 మే 29 - 1981 జూన్ 11 మేకల వీరన్న 1964 మొదలుకొని 15 సంవత్సరాలు మేకల వీరన్న అత్తిలి పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా కొనసాగి, ఎక్కువ కాలం ఈ పదవిలో కొనసాగిన రెండవ వ్యక్తి అయ్యాడు.
ఇతని నేతృత్వంలో పంచాయితీ పలు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేసింది. తద్వారా 1974-75 సంవత్సరంలో అత్తిలి పంచాయితీకి జాతీయ అవార్డు లభించింది.[24]
1981 జూన్ 12 - 1984 జూలై 30 నల్లూరి వెంకట్రావు హోమియో వైద్యునిగా చేసిన సేవ వల్ల, రాజకీయంగా అండదండల వల్ల పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా రూపాయి కూడా ఖర్చు చేయకుండానే గెలవగలిగాడు.
ఇతని అధ్యక్షతన అత్తిలిలో మంచినీటి ట్యాంకులు నిర్మాణం చేసి, వాటర్ లైన్స్ వేశారు.
1984 ఆగస్టు 1 - 1988 మార్చి 30 ప్రత్యేక అధికారి పాలన
1988 మార్చి 31 - 1995 అక్టోబరు 20 జొన్నల నర్సింహారావు ఆనాటి జిల్లా బోర్డు అధ్యక్షుడు యర్రా నారాయణస్వామి అండదండలతో పంచాయితీ అధ్యక్షునిగా ఎన్నికై, నారాయణస్వామి సహకారంతో అభివృద్ధి చేశాడు.
శ్మశానం బాగుచేయించడం, బస్టాండ్, తితిదే కళ్యాణ మండపం నిర్మాణం వంటి కార్యక్రమాలు ఇతను చేయించాడు.
అధ్యక్షుడు కాక ముందు అత్తిలికి డిగ్రీ కళాశాల రావడానికి స్వంత సొమ్ము డిపాజిట్ గా సమకూర్చి కళాశాల కరస్పాండెంటుగా అభివృద్ధికి పాటుపడ్డాడు.
1995 అక్టోబరు 21 - 2001 జూలై 21 కేతా సత్య పద్మావతి రాజకీయ కుటుంబం నుంచి వచ్చిన పద్మావతి పదవీ కాలంలో మంచినీటి ట్యాంకులు, సిసి రోడ్లు, డ్రైనేజిల నిర్మాణం జరిగింది.
2001 ఆగస్టు 17 - 2006 ఆగస్టు 22 బుద్దరాతి భరణీ ప్రసాద్ ఇతని పదవీ కాలంలో పలు భవనాల నిర్మాణం జరిగింది.
2006 ఆగస్టు 23 - 2011 ఆగస్టు 22 తీర్థాల నాగమణి ఈమె యాదవ కులానికి చెందివుండి అత్తిలికి అధ్యక్షురాలైన తొలి వ్యక్తి.
అత్తిలికి చెందిన జిల్లా స్థాయి రాజకీయ నాయకుడు కారుమూరి నాగేశ్వరరావు ప్రోద్బలంతో, సహకారంతో ఈమె విజయం సాధించి అభివృద్ధి పనులు చేసింది.
2011 ఆగస్టు 23 - 2013 ఆగస్టు 1 ప్రత్యేక అధికారి పాలన
2013 ఆగస్టు 2 - 2018 ఆగస్టు 2 కందుల కల్పన ఈమె వెంకట్రామా థియేటర్ యజమాని కందుల శ్రీనివాసరావు భార్య. ఈమె పరిపాలనా కాలంలో ఎంతో అభివృద్ధి జరిగింది.
2017లో అత్తిలికి లభించిన రాష్ట్ర స్థాయి ఉత్తమ పంచాయితీ పురస్కారాన్ని కల్పన అందుకున్నది.
2018 మార్చి నుండి ప్రస్తుతం ప్రత్యేక అధికారి పాలన
ప్రస్తుతం మేజర్ పంచాయితీగా ఉన్న అత్తిలిని నగర పంచాయితీ చేయాలన్న ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి.[25]
అత్తిలి జనాభా
1951 11,749
1961 15,074 28.3%
1971 17,627 16.9%
1981 21,732 23.3%
2001 24,531
2011 25,004 1.9%
కులపరంగా అత్తిలిలో కాపులు (తెలగ కాపులు), కొప్పు వెలమలు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. బ్రాహ్మణులు, కమ్మ కులస్తులు సంఖ్యపరంగా అత్యధికులు కాకున్నా తొలినాళ్ళలో పంచాయితీ అధ్యక్షులుగా, సర్పంచులుగా పనిచేసి ప్రముఖ స్థానం కలిగివుండేవారు.[28]
అత్తిలి వ్యాపారస్తులు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లోనే కాక పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని సుదూర ప్రాంతాల్లో కూడా వ్యాపార నైపుణ్యాలకు పేరు పొందారు. అత్తిలి వ్యాపారస్తుల్లో నిత్యం చిన్న చిన్న వ్యాపారాలు చేసే చిల్లర వ్యాపారస్తుల నుంచి టోకు వ్యాపారాలు చేసే పెద్ద వ్యాపారస్తుల దాకా ఉన్నారు. అత్తిలి నుంచి పలు ప్రాంతాల్లో జరిగే వారపు సంతలకు వెళ్ళి, అక్కడ కూరగాయల దుకాణాలను ఏర్పరిచి వ్యాపారం చేసుకుని తిరిగిరావడం దినచర్యగా ఉన్న చిల్లర వర్తకులు అనేకులు ఉన్నారు. అత్తిలి వ్యాపారులకు ఎంతటి పేరు వచ్చిందంటే చుట్టు పక్కల ప్రాంతాల వ్యాపారస్తులకు కూడా అత్తిలి వ్యాపారస్తులనే పిలిచేంతగా ఈ ఊరు పేరుపడింది. అత్తిలి చిల్లర వర్తకులు ఇంటి వద్ద ఉన్నప్పుడు వేరే జీవన సరళి కలిగివున్నా సంతలకు వెళ్ళేప్పుడు వేరే వేషధారణ వేస్తారు. భుజాన తువ్వాలు, మెడలో కాటా, సాదా బట్టలతో రోజూ తెల్లవారుజామునే సంతలకు వెళ్తూ ఉంటారు. వర్తక వ్యాపారాల వల్ల ఎంతగా ఆర్థికంగా స్థిరపడి ఉన్నా సంతలకు, అమ్మకాలకు వెళ్ళినప్పుడు ఇలాంటి వేషధారణనే అవలంబిస్తారు. క్రమేపీ వారాంతపు సంతల పద్ధతు మటుమాయం అవుతూ ఉండడంతో వీళ్లు ఊరూరా ఆటోలతో సంచార వ్యాపారాలు సాగిస్తున్నారు.[29] తాడేపల్లిగూడెం మార్కెట్ పచ్చి బియ్యం ఎగుమతిలో ఆసియాలోనే అతిపెద్ద మార్కెట్ గా నిలుస్తోంది. ఉల్లిపాయలు, ఇతర ఆహారదినుసుల ఎగుమతులు, దిగుమతుల్లో ఈ మార్కెట్ ప్రఖ్యాతమైంది. అయితే, ఈ తాడేపల్లిగూడెం మార్కెట్లో అత్తిలికి చెందిన వ్యాపారస్తులే సింహభాగం వ్యాపారం చేస్తున్నారు.[30] అలానే, అత్తిలి గ్రామం చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల్లో మార్కెట్ కేంద్రంగానూ నిలుస్తోంది. అత్తిలి మార్కెట్ ద్వారా జీలకర్ర, సోపు, అల్లం, ఇతర ఎగుమతులు జరుగుతున్నాయి.[31] 1953లో స్థాపించిన అత్తిలి ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ కార్యకలాపాలు కొనసాగుతున్నాయి.[32] 1982లో అత్తిలి ప్రాంతానికి చెందిన చిల్లర వర్తకులంతా కలిసి "శ్రీ వెంకటేశ్వర చిల్లర వర్తక సంఘం" స్థాపించారు. దీన్ని సేవా కార్యక్రమాలు, ప్రమాదాల్లో ఉపశమనం కలిగించే సంస్థగా నిర్వహిస్తున్నారు.[29]
ప్రధానమైన వృత్తి కల్పిస్తున్నదీ, ఈ ప్రాంతం నుంచి ముఖ్యమైన ఉత్పత్తులు అందిస్తున్నదీ వ్యవసాయ రంగమే. 1851-52లో ఆర్థర్ కాటన్ గోదావరి నదికి ధవళేశ్వరం వద్ద ఆనకట్ట నిర్మించాకా ఏర్పడ్డ గోదావరి డెల్టాలో సాగునీటి సౌకర్యం మెరుగుపడి లబ్ధిపొందిన ప్రాంతాల్లో అత్తిలి కూడా భాగం. ఈ ఊరి మీదుగా ప్రవహించే గోదావరి కాలువను అత్తిలి కాలువ అని వ్యవహరిస్తారు. అత్తిలి కాలువ గోదావరి డెల్టాలోని 11 ప్రధానమైన కాలువల్లో ఒకటి.[33] ఈ కాలువ నీరు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలతో సహా అత్తిలిలో కూడా ఎన్నో వ్యవసాయ భూములకు సాగునీరు అందిస్తోంది. అత్తిలిలో ప్రధానంగా పండించే పంటలు వరి, కొబ్బరి. ఈ ఊరిలో వ్యవసాయ భూమిగా ఉన్న 1763 హెక్టార్లు భూమికి కాలువల ద్వారా సాగునీటి సౌకర్యం లభిస్తోంది, 33 హెక్టార్లు బంజరు భూమిగా ఉండగా, వ్యవసాయేతర వినియోగంలో 363 హెక్టార్ల భూమి ఉంది.[1]
కూసంపూడి శ్రీనివాస్ - ప్రముఖ రాజకీయ విశ్లేషకులు, జనసేన పార్టీ రాష్ర్ట అధికార ప్రతినిధి.
కారుమూరి నాగేశ్వరరావు - పశ్చిమగోదావరి జిల్లా పరిషత్ మాజీ చైర్మన్, తణుకు శాసనసభ్యుడు.
బ్రహ్మానందం - సుప్రసిద్ధ హాస్యనటుడు. ఆయన సినీరంగ ప్రవేశానికి ముందు అత్తిలి ఎస్.వి.ఎస్.డిగ్రీ కళాశాలలో తెలుగు అధ్యాపకునిగా పనిచేశారు.
అన్నెం శేషారావు ఎం.ఎల్.సి 1968
ఆవేటి పూర్ణిమ
అత్తిలిలో 20వ శతాబ్ది తొలినాళ్ళలోనే ఒక ఆంగ్లో వర్నాక్యులర్ ఉన్నత పాఠశాల ఉండేది. 1975లో పెనుగొండ శాసనసభ్యుడు వంక సత్యనారాయణ చొరవతో పెనుగొండతో పాటు, అత్తిలికి డిగ్రీ కళాశాల శాంక్షన్ అయింది. ఆనాటి ముఖ్యమంత్రి జలగం వెంగళరావు డిగ్రీ కళాశాల శాంక్షన్ చేయడానికి 2 లక్షల రూపాయలు స్థానికులు ముందుకు వచ్చి డిపాజిట్ చేయాలంటే జొన్నల నరసింహారావు, మద్దాల నాగేశ్వరరావు స్వంత డబ్బును డిపాజిట్ చేశారు. అలా శ్రీ వల్లీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి ఆర్ట్స్ & సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఏర్పడింది.[34]
ప్రస్తుతం గ్రామంలో రెండుప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 11, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు 9, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఏడు, ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు ఉన్నత పాఠశాలలు నాలుగు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, 2 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు, ఒక ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, 2 ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ అనియత విద్యా కేంద్రం ఉంది. సమీప ఇంజనీరింగ్, మేనేజిమెంటు, పాలీటెక్నిక్ కళాశాలలు తణుకులోను, సమీప వైద్య కళాశాల, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఏలూరులోను ఉన్నాయి.
అత్తిలిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. నాలుగు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. 8 మంది పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామంలో 5 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు నలుగురు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టర్లు ఐదుగురు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు 10 మంది, ముగ్గురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. 12 మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి.
అత్తిలిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.
ఉమా సహిత సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయం
పౌరాణికంగా అత్తిలి గ్రామం అత్రి మహర్షి తపోభూమి అని ప్రసిద్ధి పొందింది. వాయుపురాణంలో పానార సీమలో ఉన్నట్టుగా ప్రస్తావించిన 23 పుణ్యక్షేత్రాల్లో అత్తిలిలోని సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయం ఒకటి.[35] ఈ లింగాన్ని అత్రి మహర్షి ప్రతిష్ఠించినట్టుగా తద్వారా అత్రీశ్వర స్వామిగానూ ఈ శివునికి పేరు వచ్చినట్టుగా వాయుపురాణంలోని గోస్తనీ నదీ ప్రాదుర్భావ కథనంలో కనిపిస్తుంది.[36] అత్తిలి గ్రామంలో పలు తావుల్లో శివలింగాలు ఉండేవని, శివాలయం సమీపంలోని లింగాల దొడ్డిలో అయితే అంతా శివలింగాల మయంగా ఉండేదని స్థానికులు చెప్తూంటారు.[37] ఈ ప్రాంతంలో అత్రి మహర్షి జీవించేవాడనీ, ఇది ఆయన తపో యజ్ఞభూమి అని చెప్తారు. అత్రి మహర్షి పేరు మీదుగానే అత్తిలి పేరు ఏర్పడింది అని ప్రసిద్ధి.[27] మొదట్లో అత్రి అన్న పదమే తరువాతి కాలంలో అత్తిలిగా రూపాంతరం చెందిందని స్థానిక రచయితలు భావిస్తారు.[37] ఉమా సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయానికి 1200 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉన్నట్టు ఆధారాలు లభిస్తున్నాయి. ఈ ఆలయానికి నూజివీడు జమీందారులు 33 ఎకరాల భూమిని ఇచ్చారు. వారిలో మేకా వెంకటాద్రి అప్పారావు ప్రత్యేకంగా ఆలయానికి ఎంతో వితరణ చేశారు. ఆలయం సమీపంలోని సిద్ధన్న బావి లేక గంగ బావి అన్న బావి విషయంలోనూ ఐతిహ్యం ఉంది. అనసూయా దేవి తనకు ప్రత్యక్షమైన గంగాదేవిని ఇక్కడ గంగ నీరు వచ్చేట్టు చేయమని కోరగా ఈ నీటి ఆకరం ఏర్పడిందని చెప్తారు. కార్తీకమాసంలో ఈ బావి నుంచి నేరుగా గంగా జలం వస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.[38] ఉమా సిద్ధేశ్వరస్వామి ఆలయంలో తపస్వి సాగిలపడి నమస్కరిస్తున్నట్టు గర్భాలయంలో ఒక విగ్రహం ఉంటుంది. ఇది అత్రిదేనని, స్వామివారిపై చేసిన అభిషేక జలాలు తన శరీరంపై నుంచే వెళ్ళాలనే కోర్కెను వ్యక్తపరచినట్టు ఆ వరం అనుగ్రహించినట్టు చెప్తారు.
వల్లీదేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి దేవాలయం
గ్రామంలోని శ్రీవల్లీ దేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి ఆలయానికి ఈ ప్రాంతంలో మంచి ప్రసిద్ధి ఉంది.[27] 1928 నుండి ఏటా ఇక్కడ షష్ఠి తిరునాళ్ళను వైభవోపేతంగా చేస్తున్నారు. స్వామివారి కల్యాణం 9 రోజుల పాటు, మొత్తంగా తిరునాళ్ళు 15 రోజులపాటు సాగుతాయి. ఉత్సవంలో సంత, వివిధ వస్తువుల ప్రదర్శన, అమ్మకాలు, మ్యాజిక్ ప్రదర్శనలు, సర్కస్ డేరాలు వంటివి ఎన్నో భాగంగా ఉంటాయి. స్వామివారి ఊరేగింపులు, షష్ఠినాడు ఉచిత అన్నదానం, హరికథలు, బుర్రకథలు, నాటకాలు వంటి కళాప్రదర్శనలు గ్రామ కమిటీ, ఉత్సవ కమిటీలు ఏర్పాటుచేస్తాయి. ఉచిత అన్నదాన సత్రాన్ని ఇందుకోసం నిర్మించారు. చుట్టుపక్కల అనేక గ్రామాల నుంచి వేలాదిగా ప్రజలు షష్ఠికి తరలివస్తారు.[39] ఆలయం ఎలా ఏర్పడింది అన్న విషయంపై పలు కథనాలు ఉన్నాయి. అన్నిటిలోనూ ఇప్పుడు ఆలయం ఉన్న ప్రాంతంలో, అంటే ఆనాటి మంచినీటి చెరువు కట్టపై ఒక సర్పం తరచు కనిపిస్తూ, మాయం అవుతూ ఉండేదని ఉంది. ఆ ప్రదేశంలోనే ఈనాడు ఉన్న ఆలయాన్ని గ్రామస్తులందరూ ఏకమై నిర్మించారని చెప్తారు. సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి కమిటీ వారి ప్రకారం ఆలయ నిర్మాణం అన్నది 1910లో జరిగింది. ఆలయంలోని ఏకశిలపై వల్లీ దేవసేన సమేత సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామి రూపాలతో మూలవిరాట్టు ఉంటుంది.[40]
సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి ఆలయానికి అనుబంధంగా షష్ఠి సందర్భంగా ఉపయోగించే కళ్యాణమండపం
గ్రామంలో మరో రెండు ప్రాచీన ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఒకటి - వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం, రెండవది - ఆంజనేయస్వామి ఆలయం. ఈ రెండిటికీ వెయ్యేళ్ళ పైబడి చరిత్ర ఉందని చెప్తారు. వేణుగోపాలస్వామి ఆలయం గురించి కూడా వాయుపురాణంలో ప్రస్తావన ఉంది.[41] కొల్లపాటి వెంకమ్మ, పోలేరమ్మ, మహంకాళమ్మ-వెంకమ్మల ఆలయాలు ఉన్నాయి. కొల్లపాటి వెంకమ్మ జాతరను సంక్రాంతి నుండి ప్రారంభించి 5 రోజుల పాటు నిర్వహిస్తారు. ఈమె కొల్లపాటి వంశస్థుల ఆడపడుచు అని, కలలో కనిపించి ఆ వంశంలో పూర్వీకునితో గాజులు వేయించుకుందని, ఆనాటి నుంచి ఈ దేవత ఉత్సవాలు జరుగుతున్నాయని చెప్తారు. కొల్లపాటి వంశస్థులు సిరిబొమ్మను ఊరేగించి సమర్పిస్తారు. దాదాపు 80 ఏళ్ళ నుంచి ఈ జాతర జరుగుతోంది. పోలేరమ్మకు ఉగాదికి 9 రోజులు ముందు నుంచి ప్రారంభించి జాతర చేస్తారు. 2015లో అత్తిలి చెరువు తవ్వుతూండగా విజయ చాముండేశ్వరి అమ్మవారి విగ్రహం బయటపడింది. ఆ విగ్రహానికి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి, ఆలయాన్ని నిర్మించి పూజలు చేస్తున్నారు.[42]
సినిమాలు, నాటక రంగం[మార్చు]
సినీ హాస్య నటుడు బ్రహ్మానందం, నిర్మాత, మేకప్ మేన్ కాకిత జయకృష్ణ అత్తిలి నుంచి సినీ రంగానికి వెళ్ళి విజయవంతులైన వారు. కాకిత జయకృష్ణ పుట్టింది మండలంలోని కొమ్మరలో కాగా అత్తిలిలో టైలర్‌గా పనిచేసేవాడు. మేకప్‌మాన్‌గా సినిమా పరిశ్రమలో కెరీర్‌ ప్రారంభించి,నిర్మాతగా పలు చిత్రాలు నిర్మించాడు.[43][44][నోట్స్ 3]
అత్తిలి అన్న పేరు సినిమా రంగంలోనూ, తద్వారా తెలుగు ప్రేక్షకుల్లోనూ నలిగిన పేరు. ఈ పేరు విక్రమార్కుడు వంటి సినిమాల్లో పాత్రల పేర్లు (అత్తిలి సత్తిబాబు), "అమెరిక గర్ల్ అయినా, అత్తిలి గర్ల్ అయినా" వంటి పాటల్లో ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి.[45][46][47] అత్తిలి సత్తిబాబు ఎల్కేజీ సినిమా అంతా అత్తిలిలోనే జరిగినట్టుగా చూపించారు.[48] బ్రహ్మానందం సినిమాల్లో పలుమార్లు సంభాషణల్లో, పాత్రల నేపథ్యంలో వాడి అత్తిలి పేరును మారుమ్రోగించాడు.[49]
↑ జైనముని అయిన అర్హనందికి చామెకాంబ అన్న శిష్యురాలు ఉండేది. ఈమె రెండవ అమ్మరాజు ప్రియురాలు, గొప్ప సౌందర్యవతియైన వారకాంత, నాట్యకారిణి. ఈమెను ప్రోత్సహించే నిమిత్తం అర్హనంది నిర్వహించే సర్వలోకాశ్రయ జినభవనపు భోజనశాల నిర్వహణకు అత్తిలి సమీపంలోని కలుచుంబఱ్ఱు (నేటి కంచుమర్రు) గ్రామాన్ని అమ్మరాజు దానమిచ్చినట్టు దానశాసనం ఉంది.
↑ మరికొన్ని యుద్ధాలు గుండుగొలను, కోసూరు, కాకరపర్రు గ్రామాల వద్ద జరిగాయి. మొత్తంగా ఈ యుద్ధాల్లో కాటయవేమారెడ్డిని చంపి పెదకోమటి వేమారెడ్డి, అతనికి సహాయంగా పోరాడిన అన్నదేవ చోడుడు విజేతలుగా నిలిచారు.
↑ జయకృష్ణ కృష్ణంరాజు, జయసుధ, జయప్రద, విజయశాంతి వంటి నటులకు వ్యక్తిగత మేకప్ ఆర్టిస్టుగా పనిచేశాడు. నిర్మాతగా మారి తీసిన సినిమాల్లో మొదటి దశలో ఎక్కువ శాతం కృష్ణంరాజు హీరోగా తీసినవే. ఇతను చిరంజీవిని తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమకు పరిచయం చేస్తూ, అతనికి తొలి పారితోషికం ఇచ్చిన నిర్మాతగా కూడా పేరొందాడు. ఇతని వద్ద మేకప్ నేర్చుకుని మేకప్‌మేన్ అయిన శిష్యుడు ఎ. ఎం. రత్నం కూడా ఇతనిలానే నిర్మాత అయ్యాడు.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 5.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 6.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 54, 55.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 118.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 76.
↑ "'తూర్పుచాళుక్యులు(సా.శ.624-1076) '". ఈనాడు ప్రతిభ (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 88, 89.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 98.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 119, 120.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 128, 129.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 131.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 132.
↑ Staff (2019-04-08). "ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలు 2019: నిడుద‌వోలు నియోజ‌క‌వ‌ర్గం గురించి తెలుసుకోండి". telugu.oneindia. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 139-154.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 166.
↑ 17.0 17.1 కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 171.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 171-181.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 177, 178.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 173.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 174.
↑ 22.0 22.1 కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 175.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 176.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 178.
↑ "నగర పంచాయతీగా ఆకివీడు, అత్తిలి , చింతలపూడి". Akividu - Welcome to Mana Akividu Info.Com. Retrieved 2020-11-07.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 163.
↑ 27.0 27.1 27.2 మండల గణాంక దర్శిని - అత్తిలి మండలం (PDF). అర్థగణాంక శాఖ. 1985.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 164-166.
↑ 29.0 29.1 "అత్తిలి.. ఇట్స్‌ బ్రాండ్‌ నేమ్‌". సాక్షి. 2016-11-12. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 188.
↑ "మళ్ళీ మనమే నంబర్‌ 1". www.andhrajyothy.com. 2018-12-06. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 167.
↑ "గోదారోళ్ల గుండెల్లో కొలువై." Sakshi. 2019-07-24. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 179.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 8.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 7.
↑ 37.0 37.1 కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 10.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 16.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 20.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 21.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 17.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, pp. 18, 19.
↑ "నిర్మాత జయకృష్ణ కన్నుమూత". Sakshi. 2016-03-30. Archived from the original on 2020-11-16. Retrieved 2020-11-16.
↑ కానూరి బదరీనాథ్, అత్తిలినాణ్డు విషయము 2019, p. 200.
↑ "విక్రమార్కుడు సినిమాలో అసలు సిసలైన పోలీస్ గా కనిపించి దుమ్మురేపిన రవితేజ..! - Telugu Ap Herald". Dailyhunt (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ "అమెరికా గాళ్ అయినా . . అత్తిలి గాళ్ అయినా...అంటున్న విజయదేవరకొండ...! | INS Media". www.ins.media. Retrieved 2020-11-09.
↑ "'జింతాత జిత జిత జింతాత తా..' గుర్తుందా!". సాక్షి. 2020-06-23. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ "Athili Sathibabu LKG - Telugu cinema Review - Allari Naresh & Kausha, Vidisha". www.idlebrain.com. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
↑ "గురుబ్రహ్మి". Sakshi. 2014-09-04. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
attili - vikipedia
itara vaadukala koraku, attili (ayomaya nivrutti) chudandi.
akshaamsarekhaamsaalu: Coordinates: 16u41u19uN 81u36u13uE / 16.688711uN 81.603561uE / 16.688711; 81.603561
attili aandhra pradesh rashtramloni paschima godavari jillaalo mandala kendram. idhi sameepa pattanamaina tanuku nundi 13 ki. mee. dooramlo undi. 2011 bhaarata janaganana ganankala prakaaram ee graamam 6864 illatho, 25004 janabhato 2160 hectarlalo vistarinchi undi. graamamlo magavari sankhya 12509, aadavaari sankhya 12495. sheduled kulaala sankhya 2687 kaga sheduled tegala sankhya 409. grama janaganana lokeshan kod 588553[1]. pin kod: 534134.
2 paripaalana, rajakeeyaalu
2.1 puurva niyojakavarga hoda
2.2 sthaanika paalana
4.1 vaanijyam
14.1 aalayaalu
14.2 cinimaalu, naataka rangam
15 nots
17 aadhaara grandhaalu
praacheena, madhya yugaallo vengi seemalo bhagamaina panara vishayamlo antarbhaagamgaa neti attili graamam kendramgaa attili vishayam leda attili naandu (naadu) undedi.[2] neti tanuku, bheemavaram taaluukaallooni palu graamaalu saitam praacheena kaalamlo attili naandulo antarbhaagamgaa undevi. vipparru (iragavaram mandalam), korukollu (palakoderu mandalam), aaravalli, eedooru, kanchumarru (attili mandalam) vanti graamaalu saasanaallo attili naandu leka attili vishayaaniki chendini ani perkoni unnaayi.[3] charitrakaarudu muppalla hanumantarao krishnaajillaaloni kaikaluru, kolleru sarassula madhyanunna praantamantatinii attili vishayamgaa gurtistuu raasaadu. ee prakaaram uttaraana godavari, dakshinaana eenaati tadepalligudem attili vishayaaniki sarihaddulu.[4]
niravadyapuram saasanam prakaaram chaaritrakamgaa attililo cheppukodagga kota okati undedi. attili kota varnana ilaa undi: ettaina praakaaraalu, lotaina kandakam, vedalpaina valayam, chuttu chetlu, beellu, kota rakshakulaina paalivaallu, kotalo siddheshwaraswamy, kotaku thoorpugaa maanyaalu, mogalturu nunchi pradhaana maargam, gostanee teeramlo kota paatibhoomi. prastutam haiskuulu unnachota chuttu kota, agadta undedani cheppevaarantuu fairs & festivals anna grandham namoduchesindi. aithe, aa kota aanavaallu saitam eenaadu levu.[5]
modati chalukya bheemudi attili taamrasaasanamlo (saa.sha.892-921 kaalam) vaesyaamgana ayina challavaku attili graamamlo vanda poka chetlu gala bhoomini, veyyi putla vadlu pande polaanni, nivasinchenduku nivesana sthalaanni rasi ichinattu undi.[6][7] padho sataabdamlo attililo sarvalokasraya jinabhavanam anna jaina matha bhavanam undedanee, ee jina bhavanamlo prakhyaatudaina jainamuni arhanandi jeevinchevaadanii,[nots 1] atadini vengi chalukya rajaina rendava ammaraju gowravinchi, poshinchevaadani saasanaadhaaraalu unnaayi. aithe, ee jina bhavanam annadi ippudu aadhaaraalu kuudaa labhinchanantagaa kaalagarbhamlo kalisipoyindi.[8] 11va sataabdiki chendina vaengee chalukya rajaina rajaraja narendruni rendava bharya melamma telugu cholula vamsaaniki chendinadi, eeme attili aadabaduchu. eeme tandri aachanta suuraparaaju aanaadu attili vishayaanni mahamandaleshwara birudu kaligi paripalinchevadu. saa.sha.1093 praantamlo attilinaadunu vijayanka rakshanudu ane raju paripaalinchinattu, itanu palu daanaalu chesinavadani, bandhuvargaanni pooshinchaadanii saasana aadhaaram cheptondi.[9]
reddirajula antaryuddhamlo gelichi, appativarakuu paripaalistunna kumara giri reddini saa.sha. 1402loo tarimivesi kondaveeti simhaasanaanni pedakomati vemareddy simhaasanaanni adhishtinchaadu. kumaragiri maranaanantaram rajamahendravaramlo reddirajyanni sthaapinchina athani baavamaridi kaataya vemareddiki, kondaveeti paalakudaina pedakomati vemareddiki madhya eenaati paschimagodavari praantamlo palu yuddhaalu jarigai. kaatayavemuniki saayamgaa modati devarayalu pampina vijayanagara senalatho pedakomati vemareddy saamantudaina annadeva chodudiki madhya attili polimerallo jarigina yuddham "attili yuddham"gaa charitrakekkindi. ee yuddhamlo annadeva chodudu vijrumbhinchi kumaragiriki saayamgaa vachina vijayanagara senalanu odinchi padivelamandi sainyaanni attili kotalo bandhinchaadanii, vaaru saranante dayadalachi vadilipettaadanii saasanaadhaaraalu cheptunnaayi.[10][nots 2]
15-17 sataabdaala madhyakaalamlo mogalturu samsthaanamlo attili samsthaanam oka bhagamga maarindi. kocherlakota venkatraya mantri attili, aachantalaku samsthaanaadhipatigaa vyavaharinchaadu. mogalturu paalakulu attililooni vividha kulaalu, vruttula vaariki maanyaalu daanamicchinatlu chaaritrakaadhaaraalu unnaayi.[11] british paripalana kaalamlo attili tanuku taaluukaalo bhaagamaindi. 1908loo attiliki chendina kaanumilli jaggarayudu, surampudi srimannarayanamurthi vandemaataram udyamamlo palgoni kalasala nunchi bahishkrutulayyaru. 1930-32loo uppu satyagraham samayamlo rampalli agnihotrudu, tammana subbarao udyamaallo palgoni jailupalayyaru. 1941loo jaatiiyodyamamlo bhagamga kaaturi suuranna, kottapalli chandrarao kaaryakalaapaalaku jailusiksha anubhavinchaaru. rampalli agnihotrudu ee praantaaniki chendina pramukha swaatantrya samarayodhudigaa 1932loo satyagrahodyamamlo, 1940loo vyakti satyaagrahamlo, 1942loo kwit india udyamamlo kuudaa palgoni jailusiksha anubhavinchaadu.[12] kwit india udyama samayamlo 1942 aagastu 9na attililo ajjarapu subbarao netrutvamlo sthaanikulaina kaaturi suuranna, kottapalli chandrarao, rampalli agnihotrudu, damisetti venkanna, yadlapalli veeranna, taditarulu sabha erpaatuchesaaru. rijarvu poliisulu sabha sameepamlo nilichaaru. saayantram kondaru vidyaarthulu attili railvestationulo rikaardu tagulabettaaru. railu pattaalu oodaperikaaru. teligraph stambhaala teegalu naasanam chesaru. graamasthulu oorilo paatasaala rikaardulu tagulabettaaru. ilaa kwit india udyamamlo attili praantam kuudaa palgondi.[13]
puurva niyojakavarga hoda[maarchu]
prastutam attili tanuku saasanasabha niyojakavargamlo bhagamga undi. ayithe, 1956 nunchi 2009 varakuu attili saasanasabha niyojakavargam undedi.[14] attili niyojakavargam toli nunchi tudi varakuu sthaaniketarulaku aatapattugaane konasagindi. bayata nunchi attiliki vachi nilabadina abhyardhule toli nunchi gelupondaaru, okka chodagam ammannaraja (1955) minahaayinchi andaruu kshatriya kulastule. attili emmelyega moodusaarlu ennikaina dandu sivaramaraju 1999loo andhrapradesh rashtra devadaya dharmadaya saakha mantrigaa panichesaadu. 2009loo niyojakavargaala punarvibhajanalo bhagamga attili saasanasabha niyojakavargam vibhajinchi andulooni attili, iragavaram mandalaalanu tanuku saasanasabha niyojakavargamlo vileenam chesaru.[15]
sthaanika paalana[maarchu]
1891loo attili grama panchaayitii erpaatayindi. aanaati chattam prakaaram chuttupakkala unna rendu graamaalatoe kalipi attili unian bordugaa ee panchaayatii erpaataindi.[16] 1919loo prajaaswaamikamgaa ennikaina kaaturi ramayya attili panchaayitii toli adhyakshunigaanuu, 17 samvatsaraala paatu (1932-38, 1939-49, 1957-58) attili panchaayitii adhyakshudigaa panichesina kaanumilli venkatramayya atyadhika kaalam attili panchaayitii adhyakshunigaa vyavaharinchina nethagaanuu grama charitralo nilustunnaaru.[17] 1950la varakuu kamma kulastulu ekkuvagaa, kaapu, brahmana kulastulu konnimaarlu panchaayitii bordu adhyakshulugaa undevaaru. 1959 nunchi maatram attili panchaayitii adhyaksha sthaanam pradhaanamgaa kaapu kulastula chetilone untuu vastondi.[18] 1974-75 samvatsaraaniki gaanu attili panchaayitii jaateeya sthaayiloonuu, rashtra sthaayiloonuu uttama panchaayitiigaa puraskaaraalu saadhinchindi. mekala veeranna appatlo panchaayitii adhyakshunigaa undevaadu. itanu adhyakshata vahinchi panichesina kaalamlo enno abhivruddhi kaaryakramaalu chesi goppa paeru sampaadinchaadani attilinaandu vishayamu grandhakarta kanuri badarinath perkonnadu.[19]
attili panchaayitii adhyakshulu
panchaayitii bordu adhyakshudu
palana visaeshaalu, raajakeeyaamsaalu
1918 aagastu 29 - 1919 epril 29 pratyeka adhikari paalana (kolli sudarsanarao)
1919 epril 30 - 1919 septembaru 29 kaaturi ramayya attiliki toli panchaayitii adhyakshudu[20]
1919 septembaru 30 - 1922 juulai 5 surampudi subbarao
1919 juulai 6 - 1922 juulai 11 nidadavolu suurayya varusagaa moodu paryayalu ennikayyaadu. attili nunchi itara praantaalaku rawana soukaryaalu, rahadaarulu abhivruddhi cheyadaaniki krushichesadu.[21]
1932 juulai 12 - 1938 disembaru 6 kaanumilli venkatramayya ippativarakuu attiliki atyadhika kaalam adhyakshunigaa panichesina netha itane. 17 samvatsaraala paichiluku ee padavilo panichesaadu.[17]
aidusaarlu ennikayyaadu. itanipai aaropanalu, vivaadaalatoe paatu abhivruddhi chesadanna manchi paeru kuudaa undi.
simentu murugu kaalvalu, marugudodlu, gramachavadi vantivi erpatuchesadu.[22]
1938 disembaru 7 - 1939 marchi 9 pratyeka adhikari paalana
1939 marchi 10 - 1949 marchi 31 kaanumilli venkatramayya
1949 epril 1 - 1950 joon 28 pratyeka adhikari paalana
1950 joon 29 - 1953 joon 30 vaitla pattabhiramayya itanu paripalana kaalamlo avakatavakalaku palpaddadani, padavilo raninchaledani attili panchaayitiipai adhyayanam chesina em.es.prakaasasaastri raasaadu.[22]
1953 juulai 1 - 1954 fibravari 22 yadlapalli chaudarayya itanu grandhaalaya sthaapana, ramalaya nirmaanam, panchaayiteeki water tanker konivvadam vantivaatitoe paatu aneka abhivruddhi kaaryakramaalu cheshaadu.[23]
1954 fibravari 23 - 1954 disembaru 4 yadlapalli veera raghavulu
1954 disembaru 5 - 1956 juulai 30 vaitla bapanna jillaalo king mekarnigaa, parishat chairman alluri bapineedu kaaryakalaapaalu kuudaa attililo kuurchuni nadipinavaadu.
bapanna tana rendella palana kaalamlo attili abhivruddhiki todpaddadu. tarvaata mekala veeranna paripaalana kaalamlo kuudaa ataniki salahaalato saayam cheshaadu.
1956 juulai 31 - 1957 janavari 31 pratyeka adhikari paalana
1957 fibravari 1 - 1958 aktobaru 30 kaanumilli venkatramayya
1958 navambaru 1 - 1959 aktobaru 11 pratyeka adhikari paalana
1959 aktobaru 12 - 1961 marchi 9 jonnala peda gopalaswamy antavarakuu pradhaanamgaa kammavari chetilo unna panchaayitii bordu adhyaksha padavi itanitho modalukoni kaapu kulastula praabalyamlo konasagindi.
1961 marchi 10 - 1964 mee 22 bandi vishweshwararao jonnala peda gopalaswamitho bandi vishweshwararao potipadi tudaku rendellu okari, migilina kaalam marokaru padavi chepattalani nirnayinchukunnaaru.
aa oppandaanni gowravistu jonnala peda gopalaswamy rajinama cheyagaa itanu padavi chepatti rendellu paripaalinchaadu.
1964 mee 29 - 1981 joon 11 mekala veeranna 1964 modalukoni 15 samvatsaraalu mekala veeranna attili panchaayitii adhyakshunigaa konasagi, ekkuva kaalam ee padavilo konasaagina rendava vyakti ayyadu.
itani netrutvamlo panchaayitii palu abhivruddhi kaaryakramaalu chesindi. tadwara 1974-75 samvatsaramlo attili panchaayiteeki jaateeya avaardu labhinchindi.[24]
1981 joon 12 - 1984 juulai 30 nalluri venkatrao homio vaidyunigaa chesina seva valla, raajakeeyamgaa andadandala valla panchaayitii adhyakshunigaa roopaayi kuudaa kharchu cheyakundane gelavagaligaadu.
itani adhyakshatana attililo manchineeti tankulu nirmaanam chesi, water lines vaesaaru.
1984 aagastu 1 - 1988 marchi 30 pratyeka adhikari paalana
1988 marchi 31 - 1995 aktobaru 20 jonnala narsimhaaraavu aanaati jilla bordu adhyakshudu yarra narayanaswamy andadandalato panchaayitii adhyakshunigaa ennikai, narayanaswamy sahakaaramtho abhivruddhi cheshaadu.
shmasaanam bagucheyinchadam, bustand, titide kalyaana mandapam nirmaanam vanti kaaryakramaalu itanu cheyinchaadu.
adhyakshudu kaaka mundu attiliki digri kalasala raavadaaniki swanta sommu depazit gaa samakurchi kalasala karaspandentuga abhivruddhiki paatupaddaadu.
1995 aktobaru 21 - 2001 juulai 21 keta satya padmavati rajakeeya kutumbam nunchi vachina padmavati padavee kaalamlo manchineeti tankulu, sisi rodlu, drainagila nirmaanam jarigindi.
2001 aagastu 17 - 2006 aagastu 22 buddaraati bharani prasad itani padavee kaalamlo palu bhavanala nirmaanam jarigindi.
2006 aagastu 23 - 2011 aagastu 22 teerthaala nagamani eeme yaadava kulaniki chendivundi attiliki adhyakshuraalaina toli vyakti.
attiliki chendina jilla sthaayi rajakeeya nayakudu karumuri nageshwararao prodbalamtho, sahakaaramtho eeme vijayam saadhinchi abhivruddhi panulu chesindi.
2011 aagastu 23 - 2013 aagastu 1 pratyeka adhikari paalana
2013 aagastu 2 - 2018 aagastu 2 kandula kalpana eeme venkatrama theater yajamani kandula srinivasarao bharya. eeme paripalana kaalamlo entho abhivruddhi jarigindi.
2017loo attiliki labhinchina rashtra sthaayi uttama panchaayitii puraskaaraanni kalpana andukunnadi.
2018 marchi nundi prastutam pratyeka adhikari paalana
prastutam mager panchaayitiigaa unna attilini nagara panchaayitii cheyalanna pratipaadanalu unnaayi.[25]
attili janabha
1951 11,749
1961 15,074 28.3u
1971 17,627 16.9u
1981 21,732 23.3u
2001 24,531
2011 25,004 1.9u
kulaparamgaa attililo kaapulu (telaga kaapulu), koppu velamalu ekkuva sankhyalo unnaaru. braahmanulu, kamma kulastulu sankhyaparamgaa atyadhikulu kakunna tolinaallalo panchaayitii adhyakshulugaa, sarpanchulugaa panichesi pramukha sthaanam kaligivundevaaru.[28]
attili vyaapaarastulu chuttupakkala praantaallone kaaka paschima godavari jillaalooni sudura praantaallo kuudaa vyapara naipunyaalaku paeru pondaaru. attili vyaapaarastullo nityam chinna chinna vyaapaaraalu chese chillara vyaapaarastula nunchi toku vyaapaaraalu chese pedda vyaapaarastula daka unnaaru. attili nunchi palu praantaallo jarige vaarapu santalaku velli, akkada kuuragaayala dukaanaalanu erparichi vyaparam chesukuni tirigiravadam dinacharyagaa unna chillara vartakulu anekulu unnaaru. attili vyaapaarulaku enthati paeru vachindante chuttu pakkala praantaala vyaapaarastulaku kuudaa attili vyaapaarastulane pilichentagaa ee ooru perupadindi. attili chillara vartakulu inti vadda unnappudu vere jeevana sarali kaligivunna santalaku velleppudu vere veshadhaarana vestaaru. bhujana tuvvaalu, medalo kata, saadaa battalatho roojoo tellavaarujaamune santalaku veltuu untaaru. vartaka vyaparala valla entagaa aardhikamgaa sthirapadi unna santalaku, ammakaalaku vellinappudu ilanti veshadhaaranane avalambistaaru. cramepy vaaraantapu santala paddhatu matumayam avutuu undadamtho veellu ooruraa aatolatho sanchaara vyaapaaraalu saagistunnaaru.[29] tadepalligudem market pachi biyyam egumatilo aasiyaalone atipedda market gaa nilustondi. ullipaayalu, itara aahaaradinusula egumatulu, digumatullo ee market prakhyaatamaindi. ayithe, ee tadepalligudem marketlo attiliki chendina vyaapaarastule simhabhaagam vyaparam chestunnaru.[30] alaane, attili graamam chuttupakkala praantaallo market kendramgaanuu nilustondi. attili market dwara jeelakarra, sopu, allam, itara egumatulu jarugutunnaayi.[31] 1953loo sthaapinchina attili chambar af comers kaaryakalaapaalu konasaagutunnaayi.[32] 1982loo attili praantaaniki chendina chillara vartakulantaa kalisi "shree venkateshwara chillara vartaka sangham" sthaapinchaaru. deenni seva kaaryakramaalu, pramaadaallo upasamanam kaliginche samsthagaa nirvahistunnaaru.[29]
pradhaanamaina vrutti kalpistunnadii, ee praantam nunchi mukhyamaina utpattulu andistunnadii vyavasaaya rangame. 1851-52loo arther catan godavari nadiki dhavaleshwaram vadda anakatta nirminchaka erpadda godavari deltalo saguneeti soukaryam merugupadi labdhipondina praantaallo attili kuudaa bhagam. ee oori meedugaa pravahinche godavari kaaluvanu attili kaaluva ani vyavaharistaaru. attili kaaluva godavari deltaloni 11 pradhaanamaina kaaluvallo okati.[33] ee kaaluva neeru chuttupakkala praantaalatoe sahaa attililo kuudaa enno vyavasaaya bhoomulaku saguneeru andistondi. attililo pradhaanamgaa pandinche pantalu vari, kobbari. ee oorilo vyavasaaya bhoomigaa unna 1763 hectarlu bhoomiki kaaluvala dwara saguneeti soukaryam labhistondi, 33 hectarlu banjaru bhoomigaa undagaa, vyavasaayetara viniyogamlo 363 hectarla bhoomi undi.[1]
kusampudi srinivas - pramukha rajakeeya vislaeshakulu, janasena party rashrta adhikara pratinidhi.
karumuri nageshwararao - paschimagodavari jilla parishat maji chairman, tanuku saasanasabhyudu.
brahmanandam - suprasiddha hasyanatudu. aayana sineeranga pravesaaniki mundu attili es.vi.es.digri kalaasaalalo telugu adhyaapakunigaa panichesaaru.
annem seshaaraavu em.el.si 1968
aaveti puurnima
attililo 20va satabdi tolinallalone oka aanglo varnakyular unnata paatasaala undedi. 1975loo penugonda saasanasabhyudu vanka satyanarayana choravatho penugondatho paatu, attiliki digri kalasala sankshan ayindi. aanaati mukhyamantri jalagam vengalarao digri kalasala sankshan cheyadaaniki 2 lakshala roopaayalu sthaanikulu munduku vachi depazit cheyalante jonnala narasimhaaraavu, maddaala nageshwararao swanta dabbunu depazit chesaru. alaa shree valli subrahmanyeshwara swami arts & sains digri kalasala erpadindi.[34]
prastutam graamamlo rendupraivetu balabadulu unnaayi. prabhutva praathamika paatasaalalu 11, praivetu praathamika paatasaalalu 9, prabhutva praathamikoonnata paatasaalalu moodu, praivetu praathamikoonnata paatasaalalu edu, prabhutva unnata paatasaalalu rendu, praivetu unnata paatasaalalu naalugu unnaayi. oka prabhutva joonier kalasala, 2 praivetu joonier kalaasaalalu, oka prabhutva arts / sains digri kalasala unnaayi. oka prabhutva vrutti vidya sikshana paatasaala, 2 praivetu vrutti vidya sikshana paatasaalalu unnaayi. oka prabhutva aniyata vidya kendram undi. sameepa injaneering, maenejimentu, polytechnic kalaasaalalu tanukulonu, sameepa vaidya kalasala, divyaangula pratyeka paatasaala elurulonu unnaayi.
attililo unna okapraathamika aarogya kendramlo iddaru daaktarlu, aiduguru paramedical sibbandi unnaaru. naalugu praathamika aarogya upa kendraallo daaktarlu leru. 8 mandi paramedical sibbandi unnaaru. oka pashu vaidyasaalalo oka daaktaru, iddaru paramedical sibbandi unnaaru. oka sanchaara vaidya saalalo daaktarlu leru. naluguru paramedical sibbandi unnaaru. sameepa saamaajika aarogya kendram, maataa sishu samrakshana kendram, ti. bi vaidyasaala graamam nundi 10 ki.mee. kante ekkuva dooramlo unnaayi. alopati aasupatri, pratyaamnaaya aushadha aasupatri, dispensary, kutumba sankshema kendram graamam nundi 10 ki.mee. kante ekkuva dooramlo unnaayi.
graamamlo 5 praivetu vaidya soukaryaalunnaayi. embibies daaktarlu naluguru, embibies kakunda itara degreelu chadivina daaktarlu aiduguru, digri laeni daaktarlu 10 mandi, mugguru naatu vaidyulu unnaaru. 12 mandula dukaanaalu unnaayi.
attililo postaphysu soukaryam, post and teligraph aafiisu unnaayi. sab postaphysu soukaryam graamaaniki 5 ki.mee. lopu dooramlo undi. land line telifon, pablic fon aafiisu, mobail fon, internet kefe / saamaanya seva kendram, praivetu korier modalaina soukaryaalu unnaayi. graamaaniki sameepa praantaala nundi prabhutva rawana samstha bassulupraivetu bassulu tirugutunnaayi. sameepa gramala nundi auto soukaryam kuudaa undi. vyavasaayam koraku vaadenduku graamamlo tractorlunnayi. railve station undi. rashtra rahadari, pradhaana jilla rahadari, jilla rahadari graamam gunda potunnayi. jaateeya rahadari graamam nundi 10 ki.mee.ki paibadina dooramlo undi. graamamlo taaru rodlu, kankara rodlu, mattirodloo unnaayi.
umaa sahita siddheshwaraswamy aalayam
pouraanikamgaa attili graamam atri maharshi tapobhoomi ani prasiddhi pondindi. vaayupuraanamlo panara seemalo unnattugaa prastaavinchina 23 punhyakshetraallo attililooni siddheshwaraswamy aalayam okati.[35] ee lingaanni atri maharshi pratishtinchinattugaa tadwara atreeshwara swaamigaanuu ee sivuniki paeru vachinattugaa vaayupuraanamlooni gostanee nadee praadurbhaava kathanamlo kanipistundi.[36] attili graamamlo palu taavullo sivalingaalu undevani, sivaalayam sameepamloni lingaala doddilo ayithe antaa sivalingaala mayamgaa undedani sthaanikulu cheptuuntaaru.[37] ee praantamlo atri maharshi jeevinchevaadanii, idhi aayana tapo yagnabhoomi ani cheptaaru. atri maharshi paeru meedugaane attili paeru erpadindi ani prasiddhi.[27] modatlo atri anna padame taruvaati kaalamlo attiligaa roopaantaram chendindani sthaanika rachayitalu bhaavistaaru.[37] umaa siddheshwaraswamy aalayaaniki 1200 samvatsaraala charitra unnattu aadhaaraalu labhistunnaayi. ee aalayaaniki noojiveedu jameendaarulu 33 ekaraala bhoomini icharu. vaarilo meka venkataadri apparao pratyekamgaa aalayaaniki entho vitarana chesaru. aalayam sameepamloni siddhanna baavi leka ganga baavi anna baavi vishayamloonuu aithiyam undi. anasuya devi tanaku pratyakshamaina gangadevini ikkada ganga neeru vachettu cheyamani koraga ee neeti aakaram erpadindani cheptaaru. kaartiikamaasamlo ee baavi nunchi nerugaa gangaa jalam vastundani bhaktula vishwaasam.[38] umaa siddheshwaraswamy aalayamlo tapasvi saagilapadi namaskaristunnattu garbhaalayamlo oka vigraham untundi. idhi atridenani, swaamivaaripai chesina abhisheka jalaalu tana sareerampai nunche vellaalane korkenu vyaktaparachinattu aa varam anugrahinchinattu cheptaaru.
vallidevasena sametha subrahmanyeshwara swami devalayam
graamamlooni srivalli devasena sametha subrahmanyeshwarasw aalayaaniki ee praantamlo manchi prasiddhi undi.[27] 1928 nundi eta ikkada shashti tirunaallanu vaibhavopetamgaa chestunnaru. swaamivaari kalyanam 9 rojula paatu, mottamgaa tirunaallu 15 rojulapatu saagutaayi. utsavamlo santa, vividha vastuvula pradarsana, ammakaalu, magic pradarsanalu, sarkas deralu vantivi enno bhagamga untaayi. swaamivaari ooregimpulu, shashtinaadu uchita annadaanam, harikathalu, burrakathalu, naatakaalu vanti kalaapradarsanalu grama commity, utsava kamiteelu erpaatuchestaayi. uchita annadaana satraanni indukosam nirminchaaru. chuttupakkala aneka gramala nunchi velaadigaa prajalu shashtiki taralivastaaru.[39] aalayam ela erpadindi anna vishayampai palu kathanaalu unnaayi. annitiloonuu ippudu aalayam unna praantamlo, ante aanaati manchineeti cheruvu kattapai oka sarpam tarachu kanipistuu, maayam avutuu undedani undi. aa pradesamlone eenaadu unna aalayaanni graamastulandaruu ekamai nirminchaarani cheptaaru. subrahmanya shashti commity vaari prakaaram aalaya nirmaanam annadi 1910loo jarigindi. aalayamlooni ekasilapai valli devasena sametha subrahmanyeshwarasw roopaalatho moolaviraattu untundi.[40]
subrahmanyeshwara swami aalayaaniki anubandhamgaa shashti sandarbhamgaa upayoginche kalyanamandapam
graamamlo maro rendu praacheena aalayaalu unnaayi. okati - venugopalaswamy aalayam, rendavadi - aanjaneyaswamy aalayam. ee renditiki veyyella paibadi charitra undani cheptaaru. venugopalaswamy aalayam gurinchi kuudaa vaayupuraanamlo prastaavana undi.[41] kollapati venkamma, poleramma, mahankalamma-venkammala aalayaalu unnaayi. kollapati venkamma jaataranu sankraanti nundi praarambhinchi 5 rojula paatu nirvahistaaru. eeme kollapati vamsasthula aadapaduchu ani, kalalo kanipinchi aa vamsamlo puurveekunitoe gaajulu veyinchukundani, aanaati nunchi ee devata utsavaalu jarugutunnaayani cheptaaru. kollapati vamshasthulu siribommanu ooreginchi samarpistaaru. daadaapu 80 ella nunchi ee jaatara jarugutondi. polerammaku ugaadiki 9 rojulu mundu nunchi praarambhinchi jaatara chestaaru. 2015loo attili cheruvu tavvutuundagaa vijaya chamundeshwari ammavari vigraham bayatapadindi. aa vigrahaaniki praanapratishta chesi, aalayaanni nirminchi poojalu chestunnaru.[42]
cinimaalu, naataka rangam[maarchu]
cinee haasya natudu brahmanandam, nirmaata, mekap maen kaakita jayakrishna attili nunchi cinee rangaaniki velli vijayavantulaina vaaru. kaakita jayakrishna puttindi mandalamlooni kommaralo kaga attililo tilerega panichesevaadu. mekapmanniga sinima parisramalo kereere praarambhinchi,nirmaatagaa palu chitraalu nirminchaadu.[43][44][nots 3]
attili anna paeru sinima rangamloonuu, tadwara telugu prekshakulloonu naligina paeru. ee paeru vikramaarkudu vanti cinemallo paatrala paerlu (attili sattibaabu), "amerika gurl aina, attili gurl aina" vanti paatallo prastaavanalu unnaayi.[45][46][47] attili sattibaabu elcagy sinima antaa attililone jariginattugaa chuupimchaaru.[48] brahmanandam cinemallo palumaarlu sambhaashanallo, paatrala nepathyamlo vaadi attili paerunu maarumroginchaadu.[49]
u jainamuni ayina arhanandiki chamekamba anna shishyuraalu undedi. eeme rendava ammaraju priyuraalu, goppa soundaryavatiyaina vaarakaanta, naatyakaarini. eemenu prothsahinche nimittam arhanandi nirvahinche sarvalokasraya jinabhavanapu bhojanasala nirvahanaku attili sameepamloni kaluchumbare (neti kanchumarru) graamaanni ammaraju daanamicchinattu daanasaasanam undi.
u marikonni yuddhaalu gundugolanu, kosuru, kakaraparru gramala vadda jarigai. mottamgaa ee yuddhaallo kaatayavemaareddini champi pedakomati vemareddy, ataniki sahayamga poraadina annadeva chodudu vijetalugaa nilichaaru.
u jayakrishna krishnamraju, jayasudha, jayaprada, vijayasanti vanti natulaku vyaktigata mekap artistuga panichesaadu. nirmaatagaa maari teesina cinemallo modati dasalo ekkuva saatam krishnamraju heeroga teesinave. itanu chiranjeevini telugu chitra parisramaku parichayam chestu, ataniki toli paaritoshikam ichina nirmaatagaa kuudaa perondaadu. itani vadda mekap neerchukuni makepmen ayina shishyudu e. em. ratnam kuudaa itanilaane nirmaata ayyadu.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 5.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 6.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 54, 55.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 118.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 76.
u "'thoorpuchaalukyulu(saa.sha.624-1076) '". eenaadu pratibha (in ingleesh). Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 88, 89.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 98.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 119, 120.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 128, 129.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 131.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 132.
u Staff (2019-04-08). "andhrapradesh assembley ennikalu 2019: nidudaevolu niyozikavaergaram gurinchi telusukondi". telugu.oneindia. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 139-154.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 166.
u 17.0 17.1 kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 171.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 171-181.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 177, 178.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 173.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 174.
u 22.0 22.1 kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 175.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 176.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 178.
u "nagara panchaayatiigaa aakiveedu, attili , chintalapudi". Akividu - Welcome to Mana Akividu Info.Com. Retrieved 2020-11-07.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 163.
u 27.0 27.1 27.2 mandala gananka darsini - attili mandalam (PDF). ardhaganaanka saakha. 1985.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 164-166.
u 29.0 29.1 "attili.. itse brande nemi". saakshi. 2016-11-12. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 188.
u "mallee maname nambarm 1". www.andhrajyothy.com. 2018-12-06. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 167.
u "godarolla gundello koluvai." Sakshi. 2019-07-24. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 179.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 8.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 7.
u 37.0 37.1 kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 10.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 16.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 20.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 21.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 17.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, pp. 18, 19.
u "nirmaata jayakrishna kannumuta". Sakshi. 2016-03-30. Archived from the original on 2020-11-16. Retrieved 2020-11-16.
u kanuri badarinath, attilinaandu vishayamu 2019, p. 200.
u "vikramaarkudu cinemalo asalu sisalaina polies gaa kanipinchi dummurepina raviteja..! - Telugu Ap Herald". Dailyhunt (in ingleesh). Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u "america gaal aina . . attili gaal aina...antunna vijayadevarakonda...! | INS Media". www.ins.media. Retrieved 2020-11-09.
u "'jintaata jita jita jintaata taama..' gurtunda!". saakshi. 2020-06-23. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u "Athili Sathibabu LKG - Telugu cinema Review - Allari Naresh & Kausha, Vidisha". www.idlebrain.com. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.
u "gurubrahmi". Sakshi. 2014-09-04. Archived from the original on 2020-11-09. Retrieved 2020-11-09.