పోరాటాల వేదిక 'సృజన' – సాహితీ మిత్రులు | సరసభారతి ఉయ్యూరు
← నమ్మాల్సిన నిజాలు -3
జీనియస్ జివి కృష్ణరావు – ప్రొఫెసర్ వెలమల సిమ్మన్న →
పోరాటాల వేదిక 'సృజన' – సాహితీ మిత్రులు
Posted on నవంబర్ 11, 2013 by gdurgaprasad
సృజన- ఆ మూడక్షరాల పేరు ఇరవయో శతాబ్ది రెండో అర్ధభాగపు తెలుగు సాహిత్యంలో, సమాజంలో, సాంస్కృతిక రంగంలో, మేధో ప్రపంచంలో ఉజ్వల అరుణారుణ తార. ఒక చిన్న యువ సాహితీమిత్రుల బృందం పూనికతో స్పష్టాస్పష్ట అన్వేషణగా 1966లో ప్రారంభమైన సృజన పావుశతాబ్ది ప్రయాణం తర్వాత 1992లో అర్ధాంతరంగా ఆగిపోయేనాటికి తెలుగుసీమలో సమాజ సాహిత్య సంబంధాలకు, ప్రజాపక్షపాతానికి, విప్లవ దృక్పథానికి, ప్రామాణిక సృజనాత్మక రచనకు, విశ్లేషణకు అత్యంత ప్రభావశీల నిదర్శనంగా నిలిచిపోయింది.
26 ఏళ్ల యాత్రలో 200 సంచికలలో సృజనలో ప్రచురితమైన వెయ్యికి పైగా కవితలు, పాటలు, మూడు వందల కథలు, వందలాది వ్యాసాలు, పుస్తక సమీక్షలు, అనువాద రచనలు, రెండు వందల సంపాదకీయాలు సమకాలీన సమాజానికి, ప్రజాపోరాటాలకు, సాహిత్య అభివ్యక్తికి ఎప్పటికప్పుడు అద్దం పట్టాయి, ప్రతిఫలించాయి. సృజన వందలాది మంది సాహిత్యకారులను సృష్టించి, వారి సాహిత్యానికి మెరుగులు దిద్దింది. అప్పటికే సాహిత్య లోకంలో లబ్ధప్రతిష్ఠులైనవారి నుంచి అప్పుడప్పుడే అక్షరాలు నేర్చుకుంటూ రచయితలైనవారి వరకు, మేధావుల నుంచి నిరక్షరాస్య సృజనకర్తల వరకు ఎందరికో వేదిక కల్పించడంలో, ఆరుగాలం శ్రమలో తీరిక దొరకని కష్టజీవులను రచయితలుగా మలచడంలో, తీర్చిదిద్దడంలో సృజన సాగించిన కృషి, నెలకొల్పిన ప్రమాణాలు అసాధారణమైనవి. ఒక అత్యల్ప సంఖ్యాక బుద్ధిజీవుల, సాహితీమిత్రుల ఆధునిక సాహిత్య పఠన అవసరాలు తీర్చే ఆధునిక సాహిత్య వేదికగా ప్రారంభమైన సృజన నవనవోన్మేష ప్రయాణంలో, ప్రజానుకూల చలనంలో, సామాజిక విస్తరణలో లక్షలాదిమంది ప్రజలు ఎదురుచూసే పత్రికగా, వారి ఆరాటాలను గానం చేసేవేదికగా, పోరాటాలకు ఉద్యుక్తుల్ని చేసే కార్యకర్తగా, వారి పోరాటాలను ప్రపంచానికి పరిచయం చేసే వాహికగా తనను తానే అధిగమించుకుంటూ పురోగమించింది. పోరాటంలో నిమగ్నులైన నిరక్షరాస్య రైతుకూలీలు చదివి వినిపించుకునే పత్రికగా ఎదిగింది.
'సృజన వ్యవస్థాపక సాహితీమిత్రులు వే.నరసింహారెడ్డి, నవీన్, రామన్న, వరవరరావు 1966 మే నెలలో వే.నరసింహారెడ్డి ఇంట్లో సమావేశమై, ఆధునిక సాహిత్య వేదికనొకదానిని ప్రారంభించాలని, దానికి శాస్త్రీయ దృక్పథం, ప్రయోగదృష్టి, సమకాలీన సామాజిక స్పృహ పునాదులుగా ఉండాలని నిర్వచించుకున్నారు. ఆధునిక కవిత్వ పత్రికగా నాలుగైదు సంచికలైనా నడచి 'నిలిచిన' 'నవత' లేని లోటును తీర్చడమే కాకుండా సాహిత్య కార్యరంగాన్ని విస్తృతపరచి సాహిత్య విమర్శ, కథ, సమీక్షలకు సముచితమైన స్థానం కల్పించాలన్నది కూడ ప్రేరణ. అప్పటికి అయిదో సాక్షి లోచన్. అండగా నిలిచిన పెద్దమనిషి కాళోజీ' అని సృజన పుట్టుక గురించి వందో సంచిక తలచుకుంది.
అలా సృజన మొదటి సంచిక 'సాహితీమిత్రుల' నిర్వహణలో కాళోజీ ప్రచురణకర్తగా నవంబర్ 1966లో హనుమకొండ నుంచి వెలువడింది. వివరాలకు వరవరరావు జడ్చర్ల చిరునామా, వే నరసింహారెడ్డి హనుమకొండ చిరునామా అచ్చయ్యాయి. అప్పటి నుంచి 1970 వరకు సాగిన 16 సంచికలు తెలుగు సమాజంలోనూ సాహిత్యంలోనూ జరిగిన సంచలనాలన్నిటికీ అద్దం పట్టా యి. 1971లో సృజన మాసపత్రికగా మారింది. అప్పటికే ఝంఝా ప్రభంజనంగా వీస్తున్న విప్లవ రచయితల సంఘానికి అ«ధికార పత్రిక ఏర్పడకపోవడంతో సృజన విప్లవ సాహిత్యోద్యమ అనధికార వేదికగా నిలిచింది. "ఆధునిక సాహిత్యమంటే-శాస్త్రీయ దృక్పథం, హేతువాదం, సమకాలీన సమాజం-వీని ప్రభావం వ్యక్తి జీవితంలోని అన్ని అంశాల మీద కొద్దో గొప్పో ఉన్నదని గుర్తించడం, ఈ గుర్తింపు ఉన్న రచనని ఆధునిక సాహిత్యంగా నిర్వచించవచ్చు. ఇతరమైన విలువల్ని కూడా విస్మరించకుండా.
ఇది ఒక సాహస ప్రయోగం. ఇది పత్రికా? కాదు 'మారుతున్న కాలాన్ని, విస్తృతమౌతున్న జాగృతిని ప్రతిబింబించే, అనువదించే ఒక జౌటఠఝ'. దీనికి సంపాదకుడు లేదు, సాధకులే తప్ప. ప్రయోగశీలత్వం, సృజనాత్మక శక్తి, ఆధునిక దృక్పథం- ఈ జౌటఠఝ పునాదులు" అని మొదటి సంచిక సంపాదకీయం 'ప్రయోగం' రాసింది.
ఇవాళ తెలుగు సాహిత్యలోకంలో లబ్ధప్రతిష్ఠులైన వచనకవులు, పాటల రచయితలలో ఎందరో సృజన ద్వారా పరిచయమైనవారే, ప్రాచుర్యం పొందినవారే. మధ్యతరగతి కథల నుంచి ప్రజా జీవితాన్ని, పోరాటాలను, ప్రభుత్వ నిర్బంధాన్ని ప్రతిఫలించిన కథల దాకా సృజన తెలుగు కథ అభివృద్ధికి ఇచ్చిన కానుకలు అపారమైనవి. అల్లం రాజయ్య, ఎన్ఎస్ ప్రకాశరావు, తుమ్మేటి రఘోత్తమరెడ్డి, అట్టాడ అప్పల్నాయుడు, కె రాంమోహన్‌రాజు, బిఎస్ రాములు వంటి కథకులెందరో సృజనతోనే తమ కథారచన ప్రారంభించారు. 'అంపశయ్య' నుంచి 'కొలిమంటుకున్నది' దాకా, చైనా అనువాద నవలలు 'నా కుటుంబం', 'ఉప్పెన'ల దాకా ప్రయాణించింది సృజన. వ్యాసం, సమీక్ష ప్రక్రియలలో సృజన చేసిన ప్రయోగాలు, సాధించిన విజయాలు అద్భుతమైనవి. త్రిపురనేని మధుసూదనరావు, కె.బాలగోపాల్, జెసి, సివి సుబ్బారావు, ఆర్ఎస్ రావు వంటి సామాజిక, సాహిత్య విమర్శకులూ వ్యాకర్తలూ ఎంద రో సృజన ద్వారానే ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చారు. శ్రీకాకుళ గిరిజన రైతాంగ పోరాటంతోపాటు పుట్టి, కరీంనగర్, ఆదిలాబాద్ రైతాంగ పోరాటాలతో వికసించి, దండకారణ్య ఉద్యమపు తొలిరోజుల దాకా సృజన ప్రజావిముక్తి పోరాటాలన్నింటికీ వేదికగా నిలిచింది. సృజన ప్రచురణలుగా ముప్పైకి పైగా పుస్తకాలు ప్రచురించింది.
ప్రజా సాహిత్య రంగంలో ఈ విస్తారమైన కృషి వల్లనే సృజన పాలకవర్గాల నుంచి తీవ్రమైన ఆగ్రహాన్నీ నిర్బంధాలనూ నిషేధాలనూ ఎదుర్కొన్నది. దాదాపు పది సంచికలు నిషేధానికి గురయ్యాయి. ఒక సంచిక నిషేధం కేసులో సంపాదకురాలు పి హేమలతకు న్యాయస్థానం జైలుశిక్ష విధించింది. వరవరరావును 1973 లో నిర్బంధించినప్పుడు, సికిందరాబాదు కుట్రకేసులో నిందితునిగా చూపినప్పుడు సృజన సంచికల రచనలే నేరారోపణలు. నిర్బంధం వల్లనే ఎమర్జెన్సీలో రెండేళ్లు, ఆటాపాటామాటా బంద్ కాలంలో నాలుగేళ్లు సృజన వెలువడలేకపోయింది.
సృజన ప్రారంభ సంచిక నుం చీ సంపాదకులుగా ఉన్న వరవరరావును 1973 అక్టోబర్‌లో ఆంతరంగిక భద్రతా చట్టం కింద అరెస్టు చేయడంతో నవంబర్ సంచిక నుంచి సంపాదకురాలు, ప్రచురణకర్త, ముద్రాపకులుగా పి హేమలత బాధ్యత తీసుకున్నా రు. అయితే మొదటి సంచికలో చెప్పినట్టుగా సృజన సంపాదకత్వం ఎప్పుడూ ఒక్కరిది మాత్రమే కాదు. రెండో సంచిక నుంచి 1973 అక్టోబర్ సంచిక వరకూ ఎడిటర్, ప్రింటర్, పబ్లిషర్‌గా వరవరరావు పేరు అచ్చయింది. ఆ కాలంలోనూ, చివరివరకూ ఎక్కువ సంపాదకీయాలు వరవరరావు రాసినప్పటికీ, సాహితీమిత్రుల బృందమే ప్రతి రచననూ సమష్టిగా చదివి, చర్చించి, తగిన మార్పులు చేసి ప్రచురణకు సిద్ధం చేసేది. సృజన వరంగల్‌లో ఉన్నన్ని రోజులూ 'సాహితీమిత్రులు' వారానికి ఒకరోజయినా సమావేశమయ్యేవారు. ఆ బృందంలో ప్రత్యేకంగా సభ్యత్వం ఏమీ లేదు. రచనల పఠనం, చర్చ జరుగుతున్న సమయంలో ఎవరు వచ్చినా అందులో భాగమయ్యేవారు.
'సాహితీమిత్రులు' మేధోశ్రమకూ శారీరకశ్రమకూ మధ్య అంతరం చెరిపివేసిన ఒక ఆదర్శవంతమైన సామూహిక కృషి. అందులో సిద్ధాంతకర్తలు, కార్మికులు, సృజనాత్మక రచయితలు, విశ్లేషకులు, లబ్ధప్రతిష్ఠులైన రచయితలు, వర్ధమాన రచయితలు, కేవలం పాఠకులు అందరూ ఉండేవారు. రచనలో, రచనల ఎంపికలో పాల్గొనేవారే రోజువారీ ప్రూఫ్‌రీడింగ్, సర్క్యులేషన్ పనులు, నెలనెలా ప్యాకింగ్, పోస్టింగ్ పనులు, సంచికల కట్టలు నెత్తినమోసే పనులు కూడ చేసేవారు. 26 ఏళ్లపాటు నడిచిన సృజనకు ఎప్పుడూ ప్రత్యేకంగా కార్యాలయం లేదు, వరవరరావు ఇల్లే కార్యాలయం. వరవరరావు పనిచేస్తుండిన చందా కాంతయ్య మెమోరియల్ కాలేజి, ఆ కాలేజి పోస్ట్ బాక్సులే దాదాపు మూడేళ్లు సృజన చిరునామా. 1971-72ల్లో అతికొద్ది కాలం మినహా ఎప్పుడూ వేతనానికి పనిచేసే పూర్తికాలం సిబ్బంది లేరు. వేరువేరు కాలాల్లో వేరువేరు వ్యక్తులు స్వచ్ఛందంగా, ఉచితంగా అందించిన సేవలతోనే సృజన నడిచింది. మరణించిన వే.నరసింహారెడ్డి, డా.ఎ.రామనాథం, గోపి, సి.వి.సుబ్బారావు, కరుణ, కె.రాంమోహన్‌రాజు, బి.వెంకటేశ్వర్లు, కె.బాలగోపాల్ ఆయాకాలాల్లో 'సాహితీమిత్రులు'గా సృజన అభివృద్ధికి ఎంతో దోహదం చేశారు. సృజన లోగో అక్షరాలు దిద్దిన పి.సి.నరసింహారెడ్డి 'శుక్తి' నుంచి బాపు, చలసాని ప్రసాదరావు, శీలా వీర్రాజు, చంద్ర, మోహన్, అంజన్‌బాబు, కాతోజు వంటి వారెందరో ముఖపత్రాలంకరణలో భాగం పంచుకున్నారు.
poraataala vedika 'srujana' – saahitii mitrulu | sarasabhaarati uyyuru
u nammaalsina nijaalu -3
geanius jivi krishnarao – professor velamala simmanna u
poraataala vedika 'srujana' – saahitii mitrulu
Posted on navambar 11, 2013 by gdurgaprasad
srujana- aa moodaksharaala paeru iravayo satabdi rendo ardhabhaagapu telugu saahityamlo, samaajamlo, saamskrutika rangamlo, medho prapanchamlo ujwala arunaaruna taara. oka chinna yuva saahitiimitrula brundam poonikatho spashtaspashta anveshanagaa 1966loo praarambhamaina srujana paavusataabdi prayaanam tarvaata 1992loo ardhaantaramgaa aagipoyenaatiki teluguseemalo samaja saahitya sambandhaalaku, prajaapakshapaataaniki, viplava drukpathaaniki, praamaanika srujanaatmaka rachanaku, vislaeshanaku atyanta prabhaavaseela nidarsanamgaa nilichipoyindi.
26 ella yaatralo 200 sanchikalalo srujanalo prachuritamaina veyyiki paiga kavitalu, paatalu, moodu vandala kathalu, vandalaadi vyaasaalu, pustaka sameekshalu, anuvaada rachanalu, rendu vandala sampaadakeeyaalu samakaaleena samaajaaniki, prajaaporaataalaku, saahitya abhivyaktiki eppatikappudu addam pattayi, pratiphalinchaayi. srujana vandalaadi mandi saahityakaarulanu srushtinchi, vaari saahityaaniki merugulu diddindi. appatike saahitya lokamlo labdhapratishtulainavaara nunchi appudappude aksharaalu nerchukuntu rachayitalainavaari varaku, medhavula nunchi niraksharasya srujanakartala varaku endariko vedika kalpinchadamlo, aarugaalam shramalo teerika dorakani kashtajeevulanu rachayitalugaa malachadamlo, teerchididdadamlo srujana saaginchina krushi, nelakolpina pramaanaalu asaadhaaranamainavi. oka atyalpa sankhyaaka buddhijeevula, saahitiimitrula aadhunika saahitya pathana avasaraalu teerche aadhunika saahitya vedikagaa praarambhamaina srujana navanavonmesha prayaanamlo, prajaanukuula chalanamlo, saamaajika vistaranalo lakshalaadimandi prajalu eduruchuse patrikagaa, vaari aaraataalanu gaanam chesevedikaga, poraataalaku udyuktulni chese kaaryakartagaa, vaari poraataalanu prapanchaaniki parichayam chese vaahikagaa tananu taane adhigaminchukuntu purogaminchindi. poraatamlo nimagnulaina niraksharasya raitukuuliilu chadivi vinipinchukune patrikagaa edigindi.
'srujana vyavasthaapaka saahitiimitrulu vee.narasimhareddy, naveen, ramanna, varavararao 1966 mee nelalo vee.narasimhareddy intlo samavesamai, aadhunika saahitya vedikanokadaanini praarambhinchaalani, daaniki saastriiya drukpatham, prayogadrushti, samakaaleena saamaajika spruha punaadulugaa undaalani nirvachinchukunnaaru. aadhunika kavitva patrikagaa naalugaidu sanchikalainaa nadachi 'nilichina' 'navata' laeni lotunu teerchadame kakunda saahitya kaaryaramgaanni vistrutaparachi saahitya vimarsa, katha, sameekshalaku samuchitamaina sthaanam kalpinchaalannadi kuuda prerana. appatiki ayido saakshi lochan. andagaa nilichina peddamanishi kaaloji' ani srujana puttuka gurinchi vando sanchika talachukundi.
alaa srujana modati sanchika 'saahitiimitrula' nirvahanalo kaaloji prachuranakartagaa navambar 1966loo hanumakonda nunchi veluvadindi. vivaraalaku varavararao jadcharla chirunama, vee narasimhareddy hanumakonda chirunama achayyaayi. appati nunchi 1970 varaku saagina 16 sanchikalu telugu samaajamloonuu saahityamloonuu jarigina sanchalanaalannitiki addam patta ye. 1971loo srujana maasapatrikagaa maarindi. appatike jhamshaa prabhanjanamgaa veestunna viplava rachayitala sanghaaniki ayidhikaara patrika erpadakapovadamto srujana viplava saahityodyama anadhikaara vedikagaa nilichindi. "aadhunika saahityamante-saastriiya drukpatham, hetuvaadam, samakaaleena samajam-veeni prabhaavam vyakti jeevitamlooni anni amsaala meeda koddo goppo unnadani gurtinchadam, ee gurtimpu unna rachanani aadhunika saahityamgaa nirvachinchavacchu. itaramaina viluvalni kuudaa vismarinchakundaa.
idhi oka saahasa prayogam. idhi patrika? kaadu 'maarutunna kaalaanni, vistrutamoutunna jaagrutini pratibimbimche, anuvadinche oka jautataja'. deeniki sampaadakudu ledu, saadhakule tappa. prayogaseelatvam, srujanaatmaka sakti, aadhunika drukpatham- ee jautataja punaadulu" ani modati sanchika sampaadakeeyam 'prayogam' rasindi.
ivaala telugu saahityalokamlo labdhapratishthulaina vachanakavulu, paatala rachayitalalo endaro srujana dwara parichayamainavaare, praachuryam pondinavaare. madhyataragati kathala nunchi praja jeevitaanni, poraataalanu, prabhutva nirbandhaanni pratiphalinchina kathala daka srujana telugu katha abhivruddhiki ichina kaanukalu apaaramainavi. allam rajayya, ns prakaasaraavu, tummeti raghottamareddy, attada appalnayudu, ke rammohannraju, bs ramulu vanti kathakulendaro srujanathone tama kathaarachana praarambhinchaaru. 'ampasayya' nunchi 'kolimantukunnadi' daka, chaina anuvaada navalalu 'naa kutumbam', 'uppena'la daka prayaaninchindi srujana. vyaasam, sameeksha prakriyalalo srujana chesina prayogaalu, saadhinchina vijayaalu adbhutamainavi. tripuraneni madhusudanarao, ke.balagopal, jesi, sivi subbarao, ars raavu vanti saamaajika, saahitya vimarsakuluu vyaakartaluu enda roo srujana dwarane praachuryamloki vachaaru. srikaakula girijana raitanga poraatamtopaatu putti, karinnagar, adilabad raitanga poraataalato vikasinchi, dandakaaranya udyamapu tolirojula daka srujana prajaavimukti poraataalannintiki vedikagaa nilichindi. srujana prachuranalugaa muppaiki paiga pustakaalu prachurinchindi.
praja saahitya rangamlo ee vistaaramaina krushi vallane srujana palakavargala nunchi teevramaina aagrahaannii nirbandhaalanuu nishedhaalanuu edurkonnadi. daadaapu padi sanchikalu nishedhaaniki gurayyai. oka sanchika nishedham kesulo sampaadakuraalu pi hemalataku nyaayasthaanam jailusiksha vidhinchindi. varavararaonu 1973 loo nirbandhinchinappudu, sikindaraabaadu kutrakesulo ninditunigaa chuupinappudu srujana sanchikala rachanale neraropanalu. nirbandham vallane emergencylo rendellu, atapatamata band kaalamlo naalugellu srujana veluvadalekapoyindi.
srujana praarambha sanchika num chee sampaadakulugaa unna varavararaonu 1973 actoberelo aantarangika bhadrata chattam kinda arestu cheyadamtho navambar sanchika nunchi sampaadakuraalu, prachuranakarta, mudraapakulugaa pi hemalata baadhyata teesukunna ru. ayithe modati sanchikalo cheppinattugaa srujana sampaadakatvam eppuduu okkaridi matrame kaadu. rendo sanchika nunchi 1973 actober sanchika varakuu editer, printer, pablisharmegaa varavararao paeru achchayindi. aa kaalamloonuu, chivarivarakuu ekkuva sampaadakeeyaalu varavararao rasinappatiki, saahitiimitrula brundame prati rachananuu samashtigaa chadivi, charchinchi, tagina maarpulu chesi prachuranaku siddham chesedi. srujana varangalle unnanni rojuluu 'saahitiimitrulu' vaaraaniki okarojayina samavesamayyevaru. aa brundamlo pratyekamgaa sabhyatvam emi ledu. rachanala pathanam, charcha jarugutunna samayamlo evaru vachina andulo bhaagamayyevaaru.
'saahitiimitrulu' medhoshramakuu saareerakasramakuu madhya antaram cheripivesina oka aadarsavantamaina saamuuhika krushi. andulo siddhaantakartalu, kaarmikulu, srujanaatmaka rachayitalu, vislaeshakulu, labdhapratishthulaina rachayitalu, vardhamaana rachayitalu, kevalam paatakulu andaruu undevaaru. rachanalo, rachanala empikalo palgonevare rojuwari proofrieding, sarkyuleshan panulu, nelanela packing, posting panulu, sanchikala kattalu nettinamose panulu kuuda chesevaaru. 26 ellapatu nadichina srujanaku eppuduu pratyekamgaa kaaryaalayam ledu, varavararao illey kaaryaalayam. varavararao panichestundina chanda kantayya memorial kaleji, aa kaleji post baxule daadaapu moodellu srujana chirunama. 1971-72llo atikoddi kaalam minaha eppuduu vetanaaniki panichese puurtikaalam sibbandi leru. veruveru kaalaallo veruveru vyaktulu swachchandamgaa, uchitamgaa andinchina sevalathone srujana nadichindi. maraninchina vee.narasimhareddy, daa.e.ramanatham, gopi, si.vi.subbarao, karuna, ke.rammohannraju, bi.venkateshwarlu, ke.balagopal aayaakaalaallo 'saahitiimitrulu'gaa srujana abhivruddhiki entho dohadam chesaru. srujana logo aksharaalu diddina pi.si.narasimhareddy 'shukti' nunchi baapu, chalasani prasaadaraavu, sheelaa veerraju, chandra, mohan, anjanbabu, katoju vanti vaarendaro mukhapatraalankaranalo bhagam panchukunnaaru.