తెలుగు వర్ణమాలలో "ఋ" ఏడవ అక్షరం. అంతర్జాతీయ ధ్వని వర్ణమాల (International Phonetic Alphabet) లో దీని సంకేతం [R]. IAST దీని సంకేతం [R], ISO 15919 లోనూ దీని సంకేతం [r̥]. దీని యూనీ కోడ్ U+0C0B[1]. ఇది హ్రస్వము (కురుచగా పలుకబడునవి) లలో ఒకటి[2]. వర్ణోత్పత్తి స్థానాములాలో ఈ అక్షరం మూర్ధన్యములకు (నాలుక ముందు భాగాన్ని వెనక్కి వంచి పలికేవి) చెందినది[3].
విషయాలు
1 రక్షణ కోల్పోతున్న అక్షరం
2 ఋప్రాసము
3 సంధులలో
4 శబ్దార్థము
5 మూలాలు
రక్షణ కోల్పోతున్న అక్షరం[మార్చు]
ప్రస్తుతం "ఋ" అనే అక్షరానికి బదులు కొన్ని సందర్భాలలో "రు" గా రాస్తున్నారు. ఉదాహరణకు ‘ఋగ్వేదము’ అన్న పదాన్ని ‘రుగ్వేదము’ అని వ్రాస్తున్నారు. ‘ఋ’ వాడవలసిన చోట ‘రు’ వాడడంవల్ల రెండు రకాల వైపరీత్యాలు ఏర్పడుతున్నాయి. అర్థాలు మారిపోవడం మొదటిది. పద్య కవిత్వానికి ప్రాతిపదిక అయిన 'ఛందస్సు" నియమాలు భంగపడుతుండడం రెండవ వైపరీత్యం. ఋక్’ అని అంటే నిర్దిష్ట ఛందస్సుతో నిబద్ధమైన కవిత్వం. ఈ ఋక్కులతో కూడి వున్నది ఋగ్వేదము. ‘రుక్’ అని అంటే ‘రోగి’ అని అర్థము. ‘రుగ్వేదము’ అని అంటే ‘రోగాల వేదము’ లేదా ‘రోగుల వేదము’ అవుతోంది. ఇలా భాషను భ్రష్టుపట్టించడం ద్వారా భావాన్ని భంగపరుస్తున్నారు[4].ఇదేే విషయంపై ప్రస్తావిస్తూ, మాకినీడి సూర్య భాస్కర్ తన వ్యాసం 'తెలుుగు లిపి పరిణామం - పరిశీలన'లో (తెలుగు అకాడమీ ప్రచురణ 1991 తెలుగు మాసపత్రిక) అంటాారు - "1967 - 68 విద్యాసంవత్సరంలో తాను 1వ తరగతి చదువుతున్నప్పుడు 'ఋషి ', 'ౠష్మము' వంటి పదాలు ఉండేవనీ, ప్రస్తుతం అవి 'రు', 'రూ' లతో స్థానభ్రంశం చెంది దాదాపుగా మరుగున పడిపోయాయంటాడు. అలాగే 'ఐదు', 'ఔను' వంటి పదాలను' అయిదు', 'అవును' గా ప్రస్తుత కాలంలో రాస్తూండటం బట్టి, 'ఐ', ఔలు కూడా త్వరలో వాటి నెలవులు తప్పుతాయనిపిస్తోందని అభిప్రాయపడ్డాడు. ఇంకా 'ఝ', 'ణ', 'ళ', 'శ', 'ష' వంటి అక్షరాలు కూడ కాలక్రమంలో తప్పుకుంటాయేమోో అని భయం వేస్తోందంటాడు. ఎందుకంటే, నేటి దినపత్రికల్లో వాటికి బదులుగా' జ', 'న', 'ల', 'స' అక్షషరాలను వాడటం పరిపాటైందని అంటాడు.
ఋప్రాసము[మార్చు]
ఛందస్సులో ఋ అనే అక్షరం రేఫతో (ర తో) ప్రాస కుదరటమే ఋప్రాసము. యణాదేశ సంధిలో ఋ అనే అక్షరము ర గా మారుతుంది[5]. అలా "ర"కు, "ఋ" కు ప్రాస పొసుగుటనే ఋప్రాసము అందురు. ఉదాహరణకు:
గారాబుసొగబుల యువతి
నారాధించి,తరియించఁగారాజెలమిన్
యారాణినిఁబెండ్లాడియు
తా ఋషి ధర్మంబుతోడ తరుణింగూడెన్.
పై ఉదా హరణలో 1, 2, 3 పాదాలలో రేఫ యు.,,4 వ పాదములో ఋ కారము ప్రాసాక్షారము గా వాడబడినది[6].
సంధులలో[మార్చు]
సవర్ణ దీర్ఘ సంధిలో ఆ,ఇ,ఉ,ఋ లకు సవర్ణములగు అచ్చులు పరమైనపుడు వాని దీర్ఘములు ఏకాదేశంబగును. ఉదాహరణకు
పితృ + ఋణము = పితౄణము
గుణసంధిలో అకారమునకు ఇ,ఉ,ఋ లు పరమయినపుడు ఏ,ఓ,ఆర్ లు ఏకాదేశముగా వచ్చును.
రాజ + ఋషి = రాజర్షి
యణాదేశ సంధిలో ఇ,ఉ,ఋ లకు అసవర్ణములగు అచ్చులు పరమగునపుడు వరుసగా య,వ,ర ఔ ఆదేశముగా వచ్చును.
దశ + ఋణము = దశార్ణము
శబ్దార్థము[మార్చు]
ఆంధ్ర వాచస్పత్యము (కొట్ర శ్యామలకామశాస్త్రి) -1953 ప్రకారం అచ్చులలో నిది యేడవ యక్షరము. ఆంధ్రశబ్దరత్నాకరము (చెలమచెర్ల రంగాచార్యులు) -1966 ప్రకారం వర్ణమాలలోని ఏడవ యక్షరము. హ్రస్వము. మూర్ధన్యము. హ్రస్వదీర్ఘప్లుతములు, ఉదాత్తానుదాత్త స్వరితములు, అనునాసికాననునాసికములు - అను భేదము గలిగి యిది మొత్తము పదునెనిమిది రూపములు కలదియగును. సావర్ణ్యమున ఇది పండ్రెండు విధములైన ఌకారమునకును సంజ్ఞయగును. ఏనుగు, కొండ, బుద్ధి విశేషము, దేవత, శతృవు వంటి అర్థాలున్నాయి[7].
మూలాలు[మార్చు]
↑ AG, Compart. "Find all Unicode Characters from Hieroglyphs to Dingbats – Unicode Compart". https://www.compart.com/en/unicode/U+0C0B (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2020-01-16. {{cite web}}: External link in |website= (help)
↑ "పుట:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf/7 - వికీసోర్స్". te.wikisource.org. Retrieved 2020-01-16. [permanent dead link]
↑ "పుట:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf/8 - వికీసోర్స్". te.wikisource.org. Retrieved 2020-01-16. [permanent dead link]
↑ "రక్షణ కోల్పోతున్న అక్షరాలు.. | Andhrabhoomi - Telugu News Paper Portal | Daily Newspaper in Telugu | Telugu News Headlines | Andhrabhoomi". www.andhrabhoomi.net. Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2020-01-16.
↑ "లిటిల్ మాస్టర్స్ సులభ వ్యాకరణము/సంధి విభాగము - వికీసోర్స్". te.wikisource.org. Retrieved 2020-01-16. [permanent dead link]
↑ "తెలుగు వ్యాకరణం..." (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2020-01-16.
↑ "నిఘంటుశోధన - తెలుగు నిఘంటువు Online Telugu Dictionary - AndhrabhArati nighaMTu SOdhana - ఆంధ్రభారతి నిఘంటు శోధన Telugu Dictionary Online Telugu Dictionary telugu nighantuvu Telugu Online Dictionaries telugunighantuvu తెలుగునిఘంటువు telugunighantuvulu తెలుగునిఘంటువులు శబ్దరత్నాకరము శ్రీసూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు బ్రౌన్ నిఘంటువు ఆంధ్ర వాచస్పత్యము వావిళ్ల నిఘంటువు వావిళ్ళ నిఘంటువు తెలుగు వ్యుత్పత్తి కోశము తెలుగు వ్యుత్పత్తి కోశం శబ్దార్థ చంద్రిక ఆంధ్ర దీపిక శ్రీ సూర్యరాయ నిఘంటువు Telugu Nighantuvu Nigantuvu Bahujanapalli Sitaramacharyulu Sabdaratnakaram Sabdaratnakaramu Shabdaratnakaram Shabdaratnakaramu Sabda ratnakaramu Shabda ratnakaramu Charles Philip Brown Telugu-English Dictionary, English-Telugu Dictionary Adhunika vyavaharakosamu Shabdaratnakaramu, Urdu Telugu Dictionary". www.andhrabharati.com. Archived from the original on 2014-02-09. Retrieved 2020-01-16.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఋ&oldid=3177739" నుండి వెలికితీశారు
వర్గాలు:
All articles with dead external links
Articles with dead external links from మే 2020
Articles with permanently dead external links
తెలుగు అక్షరాలు
దాచిన వర్గాలు:
CS1 errors: external links
CS1 ఇంగ్లీష్-language sources (en)
మార్గదర్శకపు మెనూ
వ్యక్తిగత పరికరాలు
లాగిన్ అయిలేరు
ఈ IP కి సంబంధించిన చర్చ
మార్పుచేర్పులు
ఖాతా సృష్టించుకోండి
లాగినవండి
పేరుబరులు
వ్యాసం
చర్చ
తెలుగు
చూపులు
చదువు
మార్చు
చరిత్ర
మరిన్ని
మార్గదర్శకము
మొదటి పేజీ
యాదృచ్ఛిక పేజీ
రచ్చబండ
వికీపీడియా గురించి
సంప్రదింపు పేజీ
విరాళాలు
పరస్పరక్రియ
సహాయసూచిక
సముదాయ పందిరి
ఇటీవలి మార్పులు
కొత్త పేజీలు
దస్త్రం ఎక్కింపు
పరికరాల పెట్టె
ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు
సంబంధిత మార్పులు
దస్త్రపు ఎక్కింపు
ప్రత్యేక పేజీలు
శాశ్వత లింకు
పేజీ సమాచారం
ఈ పేజీని ఉల్లేఖించండి
వికీడేటా అంశం
ముద్రణ/ఎగుమతి
ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
PDF రూపంలో దించుకోండి
అచ్చుతీయదగ్గ కూర్పు
ఇతర భాషలు
Français
లంకెలను మార్చు
ఈ పేజీలో చివరి మార్పు 26 ఏప్రిల్ 2021న 22:21కు జరిగింది.
పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-ఎలైక్ లైసెన్సు; క్రింద లభ్యం అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.
telugu varnamaalalo "u" edava aksharam. antarjaatiiya dhwani varnamaala (International Phonetic Alphabet) loo deeni sanketam [R]. IAST deeni sanketam [R], ISO 15919 lonoo deeni sanketam [ru]. deeni uni kod U+0C0B[1]. idhi hraswamu (kuruchagaa palukabadunavi) lalo okati[2]. varnotpatti sthaanaamulaalo ee aksharam moordhanyamulaku (naaluka mundu bhaagaanni venakki vanchi palikevi) chendinadi[3].
vishayaalu
1 rakshana kolpotunna aksharam
2 rupraasamu
3 sandhulalo
4 sabdaarthamu
5 moolaalu
rakshana kolpotunna aksharam[maarchu]
prastutam "u" ane aksharaaniki badulu konni sandarbhaalalo "ru" gaa raastunnaaru. udaaharanaku kunvedame anna padaanni krugvedame ani vraastunnaaru. iama vaadavalasina chota eri vadadamvalla rendu rakala vaipareetyaalu erpadutunnayi. arthaalu maripovadam modatidi. padya kavitvaaniki praatipadika ayina 'chhandassu" niyamaalu bhangapadutundadam rendava vaipareetyam. ruk ani ante nirdishta chhandassuto nibaddhamaina kavitvam. ee rukkulatho kuudi vunnadi rugvedamu. eruky ani ante cerogi ani ardhamu. krugvedame ani ante rerogala vedamu leda erogula vedamu avutondi. ilaa bhashanu bhrashtupattinchadam dwara bhaavaanni bhangaparustunnaru[4].ide vishayampai prastaavistuu, makineedi suurya bhaskar tana vyaasam 'telugu lipi parinaamam - pariseelana'loo (telugu akadami prachurana 1991 telugu maasapatrika) antaaru - "1967 - 68 vidyaasamvatsaramlo taanu 1va taragati chaduvutunnappudu 'rushi ', 'eshmamu' vanti padaalu undevanee, prastutam avi 'ru', 'roo' latho sthaanabhramsam chendi daadaapugaa maruguna padipoyayantadu. alaage 'aidu', 'aunu' vanti padaalanu' ayidu', 'avunu' gaa prastuta kaalamlo rastundatam batti, 'ai', aulu kuudaa twaralo vaati nelavulu tapputaayanipistondana abhipraayapaddaadu. inka 'jha', 'nha', 'la', 'sha', 'sha' vanti aksharaalu kuuda kaalakramamlo tappukuntayemo ani bhayam vestondantadu. endukante, neti dinapatrikallo vaatiki badulugaa' ja', 'na', 'la', 'sa' akshasharaalanu vaadatam paripaataindani antaadu.
rupraasamu[maarchu]
chhandassulo u ane aksharam rephatho (ra thoo) prasa kudaratame rupraasamu. yanadesa sandhilo u ane aksharamu ra gaa maarutundi[5]. alaa "ra"ku, "u" ku prasa posugutane rupraasamu anduru. udaaharanaku:
garabusogabula yuvati
naaraadhinchi,tariyinchigaaraajelamin
yaaraaninibendlaadiya
taama rushi dharmambutoda taruninguden.
pai udaa haranalo 1, 2, 3 paadaalalo refa yu.,,4 va paadamulo u kaaramu praasaakshaaramu gaa vaadabadinadi[6].
sandhulalo[maarchu]
savarna deergha sandhilo aa,i,u,u laku savarnamulagu achulu paramainapudu vaani deerghamulu ekaadesambagunu. udaaharanaku
pitru + runamu = pitanamu
gunasandhilo akaaramunaku i,u,u lu paramayinapudu e,oo,ar lu ekaadesamugaa vachunu.
raja + rushi = rajarshi
yanadesa sandhilo i,u,u laku asavarnamulagu achulu paramagunapudu varusagaa ya,va,ra au aadesamugaa vachunu.
dasha + runamu = dasaarnamu
sabdaarthamu[maarchu]
aandhra vaachaspatyamu (kotra shyaamalakaamasaastri) -1953 prakaaram achulalo nidi yedava yaksharamu. aandhrasabdaratnaakaramu (chelamacherla rangaachaaryulu) -1966 prakaaram varnamaalaloni edava yaksharamu. hraswamu. moordhanyamu. hraswadiirghaplutamula, udaattaanudaatta swaritamulu, anunaasikaananunaasikumu - anu bhedamu galigi yidi mottamu padunenimidi roopamulu kaladiyagunu. saavarnyamuna idhi pandrendu vidhamulaina yekaaramunakunu sangnayagunu. enugu, konda, buddhi visheshamu, devata, shatruvu vanti ardhaalunnaayi[7].
moolaalu[maarchu]
u AG, Compart. "Find all Unicode Characters from Hieroglyphs to Dingbats – Unicode Compart". https://www.compart.com/en/unicode/U+0C0B (in ingleesh). Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2020-01-16. {{cite web}}: External link in |website= (help)
u "puta:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf/7 - viccysores". te.wikisource.org. Retrieved 2020-01-16. [permanent dead link]
u "puta:Little Masters Sulabha Vyakaranamu.pdf/8 - viccysores". te.wikisource.org. Retrieved 2020-01-16. [permanent dead link]
u "rakshana kolpotunna aksharaalu.. | Andhrabhoomi - Telugu News Paper Portal | Daily Newspaper in Telugu | Telugu News Headlines | Andhrabhoomi". www.andhrabhoomi.net. Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2020-01-16.
u "litil masters sulabha vyaakaranamu/sandhi vibhagamu - viccysores". te.wikisource.org. Retrieved 2020-01-16. [permanent dead link]
u "telugu vyaakaranam..." (in ingleesh). Archived from the original on 2020-01-16. Retrieved 2020-01-16.
u "nighantusodhana - telugu nighantuvu Online Telugu Dictionary - AndhrabhArati nighaMTu SOdhana - aandhrabhaarati nighantu shodhana Telugu Dictionary Online Telugu Dictionary telugu nighantuvu Telugu Online Dictionaries telugunighantuvu telugunighantuvu telugunighantuvulu telugunighantuvulu sabdaratnakaramu srisuryarayandhra nighantuvu broun nighantuvu aandhra vaachaspatyamu vaavilla nighantuvu vaavilla nighantuvu telugu vyutpatti koshamu telugu vyutpatti kosham sabdartha chandrika aandhra deepika shree suuryaraaya nighantuvu Telugu Nighantuvu Nigantuvu Bahujanapalli Sitaramacharyulu Sabdaratnakaram Sabdaratnakaramu Shabdaratnakaram Shabdaratnakaramu Sabda ratnakaramu Shabda ratnakaramu Charles Philip Brown Telugu-English Dictionary, English-Telugu Dictionary Adhunika vyavaharakosamu Shabdaratnakaramu, Urdu Telugu Dictionary". www.andhrabharati.com. Archived from the original on 2014-02-09. Retrieved 2020-01-16.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఋ&oldid=3177739" nundi velikiteesaaru
vargaalu:
All articles with dead external links
Articles with dead external links from mee 2020
Articles with permanently dead external links
telugu aksharaalu
daachina vargaalu:
CS1 errors: external links
CS1 ingleesh-language sources (en)
maargadarsakapu menoo
vyaktigata parikaraalu
lagin ayileru
ee IP ki sambandhinchina charcha
maarpucherpulu
khata srushtinchukondi
laginavandi
perubarulu
vyaasam
charcha
telugu
chuupulu
chaduvu
maarchu
charitra
marinni
maargadarsakamu
modati pagy
yaadrucchika pagy
rachabanda
vikipedia gurinchi
sampradimpu pagy
viraalaalu
parasparakriya
sahaayasuchika
samudaya pandiri
iteevali maarpulu
kotta paejeelu
dastram ekkimpu
parikaraala pette
ikkadiki linkunna paejeelu
sambandhita maarpulu
dastrapu ekkimpu
pratyeka paejeelu
saashwata linku
pagy samacharam
ee paejeeni ullekhinchandi
vikideta amsam
mudrana/egumati
oo pustakaanni srushtinchandi
PDF roopamlo dinchukondi
achutiiyadagga kuurpu
itara bhashalu
Franuais
lankelanu maarchu
ee paejeelo chivari maarpu 26 epril 2021na 22:21ku jarigindi.
paatyam creative comans attribution/share-elic licensu; krinda labhyam adanapu sharatulu vartinchavachhu. marinni vivaraalaku vaaduka niyamaalanu chudandi.