సాక్షర భారత్‌ – పగ్రామ ప్రజలకు అతి దగ్గరలో యున్న ప్రజాస్వామ్య పాలన వ్యవస్థ గ్రామ పంచాయితి. ఇట్టి పంచాయితీలు గ్రామ పాలనలో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. 73 వ రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా ఇట్టి స్థానిక ప్రభుత్వాలు ఇంకా బలో పేతమయినాయి. ఈ సవరణ ప్రకారం పంచాయతీకి దాఖలు పరచవలసిన 29 అంశాలలో వయోజన విద్య ఒకటి. ఇట్టి పరిస్థితులలో పంచాయితీల ద్వారా ”సాక్షర భారత్‌” కార్యక్రమాలు అమలు జరపాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించడం జరిగింది. ఈ కార్యక్రమం అమలుకు కావలసిన నిధులు, విధులు, సిబ్బందిని పంచాయతి స్థాయిలలోనే ఏర్పాటు చేశారు.
ప్రతి పంచాయతీలోను పంచాయతీ లోక్‌ శిక్షా సమితి ఏర్పాటు చేయాలి. దీనికి పంచాయతీ సర్పంచ్‌ అధ్యక్షులుగా ఉంటారు. సీనియర్‌ మహిళా వార్డు సభ్యులు ఉపాధ్యక్షులుగా ఉంటారు. పంచాయతీ మహిళా సభ్యులు, విద్యా కమిటి సభ్యులు, పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయులు, వివిధ సంఘాల ప్రతినిధులు, స్వయం సహాయక సంఘాలు, సామాజిక కార్యకర్తలు ఎస్‌.సి. / ఎస్‌.టి. / మైనారిటీ ప్రతినిధులు, వినియోగదారుల గ్రూపుల ప్రతినిధులు, విద్యావంతులు, ప్రభుత్వోద్యోగులు వంటివారు సభ్యులుగా ఉంటారు. సభ్యులలో కనీసం 50% మంది మహిళలు ఉండాలి. పంచాయతీ కార్యదర్శి ఈ సమితికి సభ కార్యదర్శిగా ఉంటారు.
ప్రజా విద్యా కేంద్రం నిర్వహించడం, నిర్వహించిన కార్యక్రమ వివరాలు డాక్యుమెంటు చేయడం. పంచాయతీ ప్రజా విద్యా సమితి, అక్షరాస్యతా కేంద్రాల నిర్వహణకు ప్రాజెక్టు నివేదిక తయారు చేయడం. అక్షరాస్యతా అనుకూల వాతావరణ కల్పన, గ్రామపంచాయితీలో, నిరక్షరాస్య పురుషులు, స్త్రీలను గుర్తించడం, వాలంటీర్లను, ప్రేరకులను ఎంపిక చేయడం. సాక్షర భారత్‌ కార్యక్రమంలో పంచాయితీ లోక్‌ శిక్ష సమితి యొక్క బాధ్యత అతి ప్రధానమైనది. ఒక నిర్దిష్ట కాలములో ఇట్టి సమితి అతి కీలకమైన బాధ్యతలు వహించినట్లయితే కార్యక్రమాలు విజయవంతమవుతాయి.
స్థానికముగా ఉన్నటువంటి వివిధ కళారంగాలకు చెందిన కళాకారులను గుర్తించాలి. వీరి సేవలను అవసరమయినపుడు వాడుకొనుటకు
స్వచ్ఛంద సంస్థల ప్రతినిధులను గుర్తించి, వారి కార్యక్రమాల ద్వారా అభ్యాసకులను ఇట్టి కార్యక్రమములో పాల్గొనునట్లు చేయవచ్చును.
కుల/మత పెద్దలను సంప్రదించి వారి ద్వారా ఇట్టి కార్యక్రమము విజయవంతమునకు కృషి చేయాలి. ముఖ్యంగా స్వయం సహాయక సంఘాల ప్రతినిధులను ఇట్టి కార్యక్రమములో భాగస్వాములను చేయాలి.
గ్రామములో ఉన్న ప్రభుత్వ శాఖలు ఉద్యోగులు మరియు విశ్రాంతి ఉద్యోగులను గుర్తించి వారిని కూడా కార్యక్రమములో పాల్గొనునట్లుగా చూడవలయును.
గ్రామాభివృద్ధి, అక్షరాస్యత పట్ల ఆసక్తి, అనుభవం ఉన్నవారికి గ్రామాభివృద్ధి కో-ఆర్డినేటర్లుగా గుర్త్తించాలి.
గ్రామ స్థాయిలో ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు భాగస్వాములతో పనిచేయుచున్న వివిధ శాఖలతో సమన్వయము ఏర్పాటు చేసుకొని ఈ కార్యక్రమములో భాగస్వాములను చేయాలి.
ప్రభుత్వ శాఖలు అమలు చేయుచున్న అభివృద్ధి పథకాల యొక్క లబ్ధిదారులందరూ కూడా గ్రామాలలోని నిరక్షరాస్యులే కావున అభివృద్ధి శాఖల అధికారులు కూడా ఇట్టి కార్యక్రమము కొరకు పని చేసినట్లయితే వారి ద్వారా అభ్యాసకులు మోటివేట్‌ అవుతారు. (వివిధ రకాల ఫించన్లు, ఇందిరమ్మ ఇండ్లు, జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం, ఇందిరా క్రాంతి పథకం, చౌక ధరల నిత్యావసరాలు పంపిణీ, దీపం పథకం మొ||)
saakshara bharathm – pagrama prajalaku athi daggaralo yunna prajaaswaamya paalana vyavastha grama panchaayiti. itti panchaayiteelu grama paalanalo keelakamaina paatra pooshistaayi. 73 va raajyaamga savaranala dwara itti sthaanika prabhutvaalu inka balo paetamayinaayi. ee savarana prakaaram panchaayatiiki daakhalu parachavalasina 29 amsaalalo vayojana vidya okati. itti paristhitulalo panchaayiteela dwara esakshara bharathm kaaryakramaalu amalu jarapalani prabhutvam nirnayinchadam jarigindi. ee kaaryakramam amaluku kaavalasina nidhulu, vidhulu, sibbandini panchaayati sthaayilaloonae erpaatu chesaru.
prati panchaayatiiloonu panchaayatii loke shiksha samiti erpaatu cheyali. deeniki panchaayatii sarpanch adhyakshulugaa untaaru. seeniery mahila vaardu sabhyulu upaadhyakshulugaa untaaru. panchaayatii mahila sabhyulu, vidya kamiti sabhyulu, paatasaala pradhaanopaadhyaayulu, vividha sanghaala pratinidhulu, swayam sahayaka sanghaalu, saamaajika kaaryakartalu esi.si. / esi.ti. / minority pratinidhulu, viniyogadaarula groopula pratinidhulu, vidyaavantulu, prabhutvodyogulu vantivaaru sabhyulugaa untaaru. sabhyulalo kaneesam 50u mandi mahilalu undaali. panchaayatii kaaryadarsi ee samitiki sabha kaaryadarsigaa untaaru.
praja vidya kendram nirvahinchadam, nirvahinchina karyakrama vivaraalu daakyumentu cheyadam. panchaayatii praja vidya samiti, aksharaasyataa kendrala nirvahanaku praajektu nivedika tayaaru cheyadam. aksharaasyataa anukuula vaataavarana kalpana, graamapanchaayithalo, niraksharasya purushulu, streelanu gurtinchadam, vaalantiirlanu, prerakulanu empika cheyadam. saakshara bharathm kaaryakramamlo panchaayitii loke shiksha samiti yokka baadhyata athi pradhaanamainadi. oka nirdishta kaalamulo itti samiti athi keelakamaina baadhyatalu vahinchinatlayite kaaryakramaalu vijayavantamavutaayi.
sthaanikamugaa unnatuvanti vividha kalaaramgaalaku chendina kalaakaarulanu gurtinchaali. veeri sevalanu avasaramayinapudu vaadukonutaku
swachchanda samsthala pratinidhulanu gurtinchi, vaari kaaryakramaala dwara abhyaasakulanu itti kaaryakramamulo paalgonunatlu cheyavachunu.
kula/matha peddalanu sampradinchi vaari dwara itti kaaryakramamu vijayavantamunaku krushi cheyali. mukhyamgaa swayam sahayaka sanghaala pratinidhulanu itti kaaryakramamulo bhaagaswaamulanu cheyali.
graamamulo unna prabhutva saakhalu udyogulu mariyu vishraanti udyogulanu gurtinchi vaarini kuudaa kaaryakramamulo palgonunatluga chudavalayunu.
graamaabhivruddhi, aksharaasyata patla aasakti, anubhavam unnavaariki graamaabhivruddhi koo-aardinetarlugaa gurttinchaali.
grama sthaayilo prabhutva, praivetu bhaagaswaamulatho panicheyuchunna vividha saakhalatho samanvayamu erpaatu chesukoni ee kaaryakramamulo bhaagaswaamulanu cheyali.
prabhutva saakhalu amalu cheyuchunna abhivruddhi pathakaala yokka labdhidaarulandaruu kuudaa graamaalaloni niraksharaasyule kaavuna abhivruddhi saakhala adhikaarulu kuudaa itti kaaryakramamu koraku pani chesinatlayithe vaari dwara abhyaasakulu motivete avutaaru. (vividha rakala finchanlu, indiramma indlu, jaateeya graameena upaadhi haami pathakam, indira kraanti pathakam, chouka dharala nityaavasaraalu pampinee, deepam pathakam mo||)