1965లో కమ్యూనిస్టుల వూచకోతకు సంబంధించిన వాస్తవాలను దాచేందుకు ప్రయత్నించవద్దని ఇండోనేషియా మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు, మేథావులు, చరిత్రకారులు డిమాండ్‌ చేశారు.ఐదు లక్షల మంది కమ్యూనిస్టులు, సానుభూతి పరులను సామూహిక హత్య చేయించిన మిలిటరీ నియంత సుహార్తో ఆ దుర్మార్గాన్ని మరుగుపరచేందుకు తన జీవితకాలంలో తీవ్రంగా ప్రయత్నించాడు. ఆ దుర్మార్గుడి పతనం తరువాత నాటి ఘటనలకు సంబంధించి వాస్తవాలను బయట పెట్టాలనే డిమాండ్‌ నానాటికీ పెరుగుతోంది. దీంతో వత్తిడికి తట్టుకోలేని ప్రభుత్వం నాటి దమనకాండను తక్కువ చేసి చూపేందుకు, విచారం వెలిబుచ్చి వాస్తవాలను మరుగు పరచేందుకు పూనుకుందని అనేక మంది భావిస్తున్నారు.
ఇండోనేషియా ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో 1965 నాటి ఘటనలపై రెండు రోజుల పాటు జరిగే జాతీయ సెమినార్‌ను హోంమంత్రి లుహుత్‌ పంజైతన్‌ సోమవారం నాడు ప్రారంభిస్తారు. 1965-66 సంవత్సరాలలో ఐదు నుంచి పదిలక్షల మంది కమ్యూనిస్టులు, పార్టీ సానుభూతిపరులు, చైనా జాతీయులను హత్య కావించటమో, నిర్భంధ శిబిరాలలో చిత్రహింసలకు గురిచేయటమో చేశారు. అమెరికా సామ్రాజ్యవాదులతో చేతులు కలిపిన మిలిటరీ అధికారి సుహార్తో కొంత మంది మిలిటరీ జనరల్స్‌ను హత్య చేయించి అందుకు కమ్యూనిస్టుపార్టీ బాధ్యురాలంటూ నిందవేసి దేశ వ్యాపితంగా దమనకాండకు పూనుకున్నాడు. ఆదంతా నాటి అధ్యక్షుడు సుకర్ణో ఆదేశాల మేరకే జరిగిందని ప్రపంచాన్ని నమ్మించాడు.
సెమినార్‌ నిర్వాహకులలో ఒకరైన రిటైర్డ్‌ మిలిటరీ జనరల్‌ అగస్‌ మాట్లాడుతూ గతంలో జరిగినదానిని పునరావృతం కానివ్వబోమని,అయితే వాటిని మరిచి పోరాదని అన్నారు. నాటి ఊచకోతలో మరణించిన కమ్యూనిస్టుల- హత్యకు గురైనట్లు చెబుతున్న సైనిక జనరల్స్‌, ఇతర బాధిత కుటుంబాల పిల్లల మధ్య చర్చలకు, సర్దుబాటు చేసేందుకు ఏర్పడిన ఒక సంస్ధను అగస్‌ నిర్వహిస్తున్నారు. నాడు జరిగిన కుట్రలో మిలిటరీ జనరల్‌గా వున్న అగస్‌ తండ్రి కూడా మరణించాడు. సెమినార్‌లో చర్చలు.సర్దుబాట్లకు ప్రయత్నం చేసినందువలన ప్రయోజనం వుండదని అసలు ఏం జరిగిందన్నది వెల్లడి కావాలని, ప్రభుత్వం దేన్నీ దాచకూడదని అనేక మంది కోరుతున్నారు. ఊచకోతపై గతేడాది హేగ్‌ నగరంలో ప్రజా విచారణ నిర్వహించిన మానవ హక్కుల లాయర్‌ నూర్‌సియాబానీ కాట్‌జసుంగ్‌కానా ఈ సెమినార్‌ను స్వాగతిస్తూ జాతీయ చర్చకు, సర్దుబాటుకు దోహదం చేస్తుందని అయితే అందుకు గాను ముందుగా నిజాలను వెల్లడించాలని అన్నారు.
న్యూయార్క్‌, జకర్తాలోని మానవ హక్కుల బృందాలు ఒక సంయుక్త ప్రకటన చేస్తూ 1965 నాటి హంతకులు, అమెరికా ప్రభుత్వం మధ్య వున్న సంబంధాలు ఎలాంటివో బయట పెట్టాలని డిమాండ్‌ చేశాయి. 1998లోనే నియంత సుహార్తో పాలన అంతమైనా మానవ హక్కుల వుల్లంఘనకు సంబంధించిన వివరాలను ఇంతవరకు ప్రభుత్వం బయటకు రానివ్వటం లేదు. ఆ హత్యాకాండలో మిలిటరీతో పాటు ఇస్లామిక్‌ సంస్ధలకు చెందిన వారు కూడా భాగస్వాములయ్యారు. వారిలో కొందరు ఇప్పటికీ సజీవులుగా వున్నారు. వారి వివరాలు బయటకు వస్తే వారిని విచారించి శిక్షించాలనే వుద్యమం తలెత్తుతుందని పాలకులు, మిలిటరీ భయపడుతున్నది.
జాతీయ సెమినార్‌కు సన్నాహంగా 1965 హత్యాకాండ బాధితుల పరిశోధనా సంస్ధ ఏర్పాటు చేసిన సమావేశాన్ని ముస్లిం తీవ్రవాదులుగా వున్న వారు అడ్డుకున్నారని సంస్ధ అధ్యక్షుడు బిజో అంటుంగ్‌ చెప్పారు. తమ సభ్యులు జకర్తా నగరానికి చేరుకోక ముందే మిలిటరీ గూఢచారులు వారిని విచారించారని కూడా వెల్లడించారు. బాధితులకు చెందిన వారు ఎక్కడ మీటింగ్‌ పెట్టినా ప్రభుత్వం ముఖ్యంగా మిలిటరీ బెదిరింపులకు దిగుతున్నదని బిజో వెల్లడించారు. సెమినార్‌లో వాస్తవాలను వెల్లడిచేయకపోతే ఎవరు హంతకులు, ఎవరు బాధితులో, ఎవరికి పునరావాసం కల్పించాలో ఎలా తెలుస్తుందని సెటా పరిశోధనా సంస్ధకు చెందిన అహమ్మద్‌ ఫనానీ రోజ్‌యిదీ ప్రశ్నించారు. నిందితులను కప్పి పుచ్చి బాధితులకు వూరట కల్పిస్తే ప్రయోజనం ఏముందని అనేక మంది ప్రశ్నిస్తున్నారు. 1965 నాటి వాస్తవాలకు సంబంధించి అమెరికా వద్ద వున్న సమాచారాన్ని తెప్పించేందుకు ఇండోనేషియా ప్రభుత్వం పూనుకోవాలని అనేక మంది డిమాండ్‌ చేస్తున్నారు. వాస్తవాలను బయట పెట్టాల్సిన అవసరం వుందని ఒకవైపు చెబుతున్నప్పటికీ దానికి ప్రభుత్వం, మిలిటరీ, అధికార యంత్రాంగంలోని కొన్ని శక్తుల నుంచి తీవ్ర ప్రతిఘటన కూడా వున్నదని వార్తలు వస్తున్నాయి. వియత్నాంపై దురాక్రమణ తీవ్రంగా సాగుతున్న సమయంలో ఇండోనేషియాలో బలంగా వున్న కమ్యూనిస్టు పార్టీతో నాటి అధ్యక్షుడు సుకర్ణో సఖ్యతగా వుండటంతో మరో ఆగ్నేయాసియా దేశం కమ్యూనిస్టుల ప్రభావంలోకి వెళుతుందేమో అన్న భయంతో అమెరికాయే మిలిటరీ జనరల్‌ సుహార్తోను వుపయోగించి కుట్ర చేసి కమ్యూనిస్టుల వూచకోతకు తెరలేపిందనే అభిప్రాయం కూడా వుంది. అమెరికా వద్ద వున్న ఫైళ్లు, వుత్తర ప్రత్యుత్తరాలను బయట పెడితే అసలేం జరిగిందనే వాస్తవాలు బయటకు వస్తాయి. అమెరికా తన వద్ద వున్న సమాచారంలో తనకు హాని కరం కాని వాటిని బహిర్గతం చేస్తున్నప్పటికీ ఇండోనేషియా వూచకోత వంటి వాటిని ఇంతవరకు వెల్లడించలేదు.
ఇప్పటికే జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్‌ స్వంతంగా దర్యాప్తును ప్రారంభించింది.అయితే అది చేసిన సిఫార్సులను ప్రభుత్వం పట్టించుకోవటం లేదు.రెండు రోజుల పాటు జరిగే సెమినార్‌లో ఎనిమిది అంశాల గురించి చర్చిస్తారు.
1965loo kamyuunistula vuuchakotaku sambandhinchina vaastavaalanu dachenduku prayatninchavaddani indonatia manava hakkula kaaryakartalu, methavulu, charitrakaarulu demande chesaru.aidu lakshala mandi kamyuunistulu, saanubhooti parulanu saamuuhika hatya cheyinchina military niyanta suharto aa durmaargaanni maruguparachenduku tana jeevitakaalamlo teevramgaa prayatninchaadu. aa durmargudi patanam taruvaata naati ghatanalaku sambandhinchi vaastavaalanu bayata pettalane demande naanaatikii perugutondi. deentho vattidiki tattukoleni prabhutvam naati damanakandanu takkuva chesi choopenduku, vichaaram velibuchi vaastavaalanu marugu parachenduku poonukundani aneka mandi bhaavistunnaaru.
indonatia prabhutva aadhvaryamlo 1965 naati ghatanalapai rendu rojula paatu jarige jaateeya seminarenu hommantri luhuthe panjaitan somavaram naadu praarambhistaaru. 1965-66 samvatsaraalalo aidu nunchi padilakshala mandi kamyuunistulu, party saanubhootiparulu, chaina jaateeyulanu hatya kavinchatamo, nirbhandha sibiraalalo chitrahimsalaku guricheyatamo chesaru. america saamraajyavaadulato chetulu kalipina military adhikari suharto kontha mandi military janaralsenu hatya cheyinchi anduku communistuparty baadhyuraalantuu nindavesi desha vyaapitamgaa damanakandaku poonukunnaadu. aadantaa naati adhyakshudu sukarno aadesaala merake jarigindani prapanchaanni namminchaadu.
seminerse nirvaahakulalo okaraina retired military janaralni augasm maatlaadutuu gatamlo jariginadaanini punaraavrutam kaanivvabomani,ayithe vaatini marichi poraadani annaru. naati oochakotalo maraninchina kamyuunistula- hatyaku gurainatlu chebutunna sainika janaralse, itara baadhita kutumbala pillala madhya charchalaku, sardubaatu chesenduku erpadina oka samsdhanu augasm nirvahistunnaaru. naadu jarigina kutralo military janaralnga vunna augasm tandri kuudaa maraninchaadu. seminarelo charchalu.sardubaatlaku prayatnam chesinanduvalana prayojanam vundadani asalu yem jarigindannadi velladi kaavaalani, prabhutvam dennee dachakudadani aneka mandi korutunnaru. oochakotapai gatedadi hegn nagaramlo praja vichaarana nirvahinchina manava hakkula layari noormiabani katijasungrekana ee seminarenu swaagatistuu jaateeya charchaku, sardubaatuku dohadam chestundani ayithe anduku gaanu mundugaa nijaalanu velladinchaalani annaru.
neuyarke, jakartaaloni manava hakkula brundaalu oka samyukta prakatana chestu 1965 naati hantakulu, america prabhutvam madhya vunna sambandhaalu elantivo bayata pettaalani demande chesaayi. 1998lone niyanta suharto paalana antamainaa manava hakkula vullanghanaku sambandhinchina vivaraalanu intavaraku prabhutvam bayataku ranivvatam ledu. aa hatyaakaandalo militariitoe paatu islamicke samsdhalaku chendina vaaru kuudaa bhaagaswaamulayyaaru. vaarilo kondaru ippatikee sajeevulugaa vunnaru. vaari vivaraalu bayataku vaste vaarini vichaarinchi sikshinchaalane vudyamam talettutundani paalakulu, military bhayapadutunnadi.
jaateeya seminareku sannaahamgaa 1965 hatyakanda baadhitula parisodhanaa samsdha erpaatu chesina samavesanni muslim teevravaadulugaa vunna vaaru addukunnarani samsdha adhyakshudu bizo antunge cheppaaru. tama sabhyulu jakarta nagaraniki cherukoka munde military goodachaarulu vaarini vichaarinchaarani kuudaa velladinchaaru. baadhitulaku chendina vaaru ekkada meetinghy pettina prabhutvam mukhyamgaa military bedirimpulaku digutunnadani bizo velladinchaaru. seminarelo vaastavaalanu velladicheyakapothe evaru hantakulu, evaru baadhitulo, evariki punaravasam kalpinchaalo ela telustundani seta parisodhanaa samsdhaku chendina ahammadke fanani rojiyidii prasninchaaru. ninditulanu kappi puchi baadhitulaku voorata kalpiste prayojanam emundani aneka mandi prasnistunnaaru. 1965 naati vaastavaalaku sambandhinchi america vadda vunna samaachaaraanni teppinchenduku indonatia prabhutvam poonukovaalani aneka mandi demande chestunnaru. vaastavaalanu bayata pettalsina avasaram vundani okavaipu chebutunnappatiki daaniki prabhutvam, military, adhikara yantraangamloni konni saktula nunchi teevra pratighatana kuudaa vunnadani vaartalu vastunnaayi. viyatnaampai durakramana teevramgaa saagutunna samayamlo indonesialo balangaa vunna kamyuunistu paartiitoe naati adhyakshudu sukarno sakhyatagaa vundatamtho maro agneyasia desham kamyuunistula prabhaavamloki velutundemo anna bhayamto americaye military janaralni suhaartoonu vupayoginchi kutra chesi kamyuunistula vuuchakotaku teralepindane abhiprayam kuudaa vundi. america vadda vunna faillu, vuttara pratyuttaraalanu bayata pedithe asalem jarigindane vaastavaalu bayataku vastaayi. america tana vadda vunna samaachaaramlo tanaku haani karam kaani vaatini bahirgatam chestunnappatiki indonatia vuuchakoota vanti vaatini intavaraku velladinchaledu.
ippatike jaateeya manava hakkula kamishan swantamgaa daryaaptunu praarambhinchindi.ayithe adhi chesina sifaarsulanu prabhutvam pattinchukovatam ledu.rendu rojula paatu jarige seminarelo enimidi amsaala gurinchi charchistaaru.