నమస్కారం అనేది మనిషి యొక్క సంస్కారం నమస్కారానికి ప్రతిగా నమస్కరించడం మానవుని సంస్కారం. మనం తోటివారికి నమస్కరించేటప్పుడు అది సంస్కారవంతంగా ఉండాలి. మనల్ని ఎదుటివారు ఎంతగా గౌరవించారో, వారిని అంతకు మించి గౌరవించని పక్షంలో ఆ నమస్కారం తిరస్కారానికి ప్రతీకగా భావం వస్తుంది.
నమస్కారానికి ఆశీర్వాదం పొందే శక్తి ఉంది. మార్కండేయుడు పదహారేళ్లకే చనిపోతాడని కొందరు జ్యోతిష పండితుల ద్వారా తెలుసుకున్న అతడి తండ్రి మృకండుడు- నారదుణ్ని వేడుకున్నాడు. తన పుత్రుడు నిండు నూరేళ్లు జీవించేలా ఏదో ఒకటి చేయాలని ప్రార్థించాడు.
అందుకు ఆయన కనిపించిన ప్రతి వ్యక్తికీ మార్కండేయుడితో పాదాభివందనం చేయించాలన్నాడు. అదే విధంగా అందరికీ పాదాభివందనం చేస్తూ సాగిపోయిన అతణ్ని వారందరూ 'దీర్ఘాయుష్మాన్‌ భవ' అని దీవించారు. అలా నమస్కారాలు చేయడం ద్వారా అందరి ఆశీస్సులూ పొందిన మార్కండేయుడు అంతిమంగా దీర్ఘాయుష్మంతుడైనాడు.
ఒక మహారాజు అడవి మార్గంలో వెలుతుండగా ఆ దారిలో ఒక బౌద్ధ సన్యాసి ధ్యానముద్రలో కనిపించాడు. వెంటనే ఆ రాజు శిరస్సు వంచి పాదాభివందనం చేశాడు. అది చూసిన మంత్రి 'ఈ మహాసామ్రాజ్యానికి అధిపతి, కిరీటధారులైన మీరు ఒక యాచకుడి ముందు తల వంచారేమిటి?' అని ప్రశ్నించాడు.
రాజు చిరునవ్వుతో మౌనం వహించాడు ఆ తర్వాత రోజు మహారాజు ఒక మేక తల, పులి తల, యుద్ధంలో మరణించిన ఒక సైనికుడి తలను తెప్పించాడు. వాటిని విక్రయించాలని మంత్రిని ఆజ్ఞాపించాడు. మేక తల, పులి తల అమ్ముడు పోయాయి కాని మనిషి తలను తీసుకువెళ్లేందుకు ఎవరూ ముందుకు రాలేదు.
అప్పుడు ఆ రాజు 'మరణించిన తరవాత మనిషి తలకు ఏ విలువా (ఉండదు) ఇవ్వరు. అలాంటి తలను వంచి పాదాభివందనం చెయ్యడంలో తప్పేముంది?' అనడంతో, మంత్రికి జ్ఞానోదయమైంది.
నమస్కారం చేసినప్పుడు చేతులు జోడిస్తాం. అవి హృదయానికి దగ్గరగా నిలుస్తాయి. అది సమర్పణకు ప్రతీక. ఆ సమర్పణతో, గుండెపై ఒత్తిడితో పాటు అహమూ తగ్గుతుంది. అది ఒక ఆరోగ్యకరమైన చర్య.
సరయూ నదిలోకి ప్రవేశించే సమయంలో, వైకుంఠానికి వెళ్లబోయే ముందు తల్లి తన పక్కన లేకున్నా ఆమెను స్మరించి నమస్కరించాడు.'ఎదిగేకొద్దీ ఒదగాలి' అంటారు పెద్దలు. ఆ విషయంలో భగవంతుడూ తనను తాను మినహాయించుకోలేదు. ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగినా, అందరికీ ఆదర్శంగా నిలవడం కోసం ఒదిగే కనిపించాడు.
ధర్మరాజు రాజసూయ యాగం చేసే సమయంలో బహుమతులు స్వీకరించే పనిని దుర్యోధనుడు చేపట్టాడు. అతిథుల కాళ్లు కడిగి ఆహ్వానించే బాధ్యత తీసుకునేందుకు అందరూ వెనకంజ వేస్తే శ్రీకృష్ణుడు తానే ఆ పని చేశాడు. అలా ఆయన ఒదిగే ఉండటం వామన అవతారంలోనూ సాగింది.
శ్రీకృష్ణావతారంలో విశ్వరూపం చూపించిన మహావిష్ణువే వామనావతారంలో మూడడుగుల మరుగుజ్జుగా మారిపోయాడు. త్రివిక్రముడిగా భక్తుల గుండెల్లో నిలిచాడు. వామనుడు త్రివిక్రముడిగా ఆకాశం అంతటా వ్యాపించడంతో, ఆయన పాదాన్ని బ్రహ్మ భక్తితో కడిగాడని పురాణాలు చెబుతున్నాయి.
అలా బ్రహ్మ సైతం విష్ణుమూర్తి విశ్వరూపానికి దాసోహమన్నాడు. ఎదిగేకొద్దీ ఒదగాలని, అలా ఒదిగేకొద్దీ మరింత ఎదుగుతామని, పాదాభివందనంలోని పరమార్థాన్ని, నమస్కారంలోని సంస్కారాన్ని ఎందరో ఆచరించి చూపారు.అందుకే 'అందరికీ పోషణ, రక్షణ కావాలి. అందరం వైషమ్యరహిత, శాంతియుత జీవనం వైపు నడవాలి. నీలో, నాలో,మనలో ప్రకృతిలో శాంతి వర్ధిల్లాలి.మానవుని సంస్కారం నమస్కారం కాబట్టి ఈ సమాజంలో అందరిని( పెద్దలను ) గౌరవిద్ధాం ఆదర్షంగా నిలుద్ధాం.
namaskaram anedi manishi yokka samskaaram namaskaaraaniki pratigaa namaskarinchadam maanavuni samskaaram. manam thotivaariki namaskarinchetappudu adhi samskaaravantamgaa undaali. manalni edutivaaru entagaa gouravinchaaro, vaarini antaku minchi gowravinchani pakshamlo aa namaskaram tiraskaaraaniki prateekagaa bhavam vastundi.
namaskaaraaniki aasiirvaadam ponde sakti undi. markandeyudu padahaarellake chanipotadani kondaru jyotisha panditula dwara telusukunna atadi tandri mrukandudu- naaradunni vedukunnadu. tana putrudu nindu noorellu jeevinchela edho okati cheyalani praarthinchaadu.
anduku aayana kanipinchina prati vyaktikee maarkandeyudito paadaabhivandanam cheyinchaalannaadu. adhe vidhamgaa andarikee paadaabhivandanam chestu saagipoyina atanni vaarandaruu 'deerghaayushmaanni bhava' ani deevinchaaru. alaa namaskaaraalu cheyadam dwara andari aasheessuluu pondina markandeyudu antimamgaa deerghaayushmanthudainaada.
oka maharaju adavi maargamlo velutundagaa aa daarilo oka bouddha sanyasi dhyaanamudralo kanipinchaadu. ventane aa raju shirassu vanchi paadaabhivandanam cheshaadu. adhi chusina mantri 'ee mahaasaamraajyaaniki adhipati, kireetadhaarulaina meeru oka yachakudi mundu tala vancharemiti?' ani prasninchaadu.
raju chirunavvutho mounam vahinchaadu aa tarvaata roju maharaju oka meka tala, puli tala, yuddhamlo maraninchina oka sainikudi talanu teppinchaadu. vaatini vikrayinchaalani mantrini aagnaapinchaadu. meka tala, puli tala ammudu poyayi kaani manishi talanu teesukuvellenduku evaruu munduku raledu.
appudu aa raju 'maraninchina taravaata manishi talaku e viluwa (undadu) ivvaru. alanti talanu vanchi paadaabhivandanam cheyyadamlo tappemundi?' anadamtho, mantriki ghnaanodayamaindi.
namaskaram chesinappudu chetulu jodistam. avi hrudayaaniki daggaragaa nilustaayi. adhi samarpanaku prateeka. aa samarpanatho, gundepai ottidito paatu ahamuu taggutundi. adhi oka aarogyakaramaina charya.
sarayuu nadiloki pravesinche samayamlo, vekuntaaniki vellaboye mundu talli tana pakkana lekunna aamenu smarinchi namaskarinchaadu.'edigekoddii odagaali' antaaru peddalu. aa vishayamlo bhagavantuduu tananu taanu minahayinchukoledu. entha ettuku ediginaa, andarikee aadarsamgaa nilavadam kosam odige kanipinchaadu.
dharmaraju rajasuya yagam chese samayamlo bahumatulu sweekarinche panini duryodhanudu chepattadu. atithula kaallu kadigi aahvaaninche baadhyata teesukunenduku andaruu venakanja veste srikrishnudu taane aa pani cheshaadu. alaa aayana odige undatam vaamana avataaramloonuu saagindi.
srikrushnaavataaramlo vishwaroopam chuupinchina mahavishnuve vaamanaavataaramlo moodadugula marugujjugaa maripoyadu. trivikramudigaa bhaktula gundello nilichaadu. vamanudu trivikramudigaa aakaasam antataa vyaapinchadamtho, aayana paadaanni brahma bhaktito kadigadani puraanaalu chebutunnaayi.
alaa brahma saitam vishnumurthy vishwaroopaaniki dasohamannadu. edigekoddii odagaalani, alaa odigekoddi marinta edugutaamani, paadaabhivandanamlooni paramaarthaanni, namaskaaramloni samskaaraanni endaro aacharinchi chuupaaru.anduke 'andarikee poshana, rakshana kavali. andaram vishamyarahita, saantiyuta jeevanam veepu nadavali. neelo, naalo,manalo prakrutilo saanti vardhillaali.maanavuni samskaaram namaskaram kabatti ee samaajamlo andarini( peddalanu ) gouraviddhaam aadarshamgaa niluddham.