వీధుల్లో ఎక్కడి చెత్త అక్కడే. బయట అడుగు పెడదామంటూ ఒకటే వాసన. గాలికి ఆ చెత్తా చెదారం ఇండ్లల్లోకి వస్తుంది. బస్తీల్లో వుండే వారి పరిస్థితి మరీ దారుణం. అయినా ప్రభుత్వంలో స్పందన లేదు. మున్సిపల్‌ కార్మికుల న్యాయమైన డిమాండ్లు పరిష్కరించడానికి ముందుకు రావడంలేదు. ఇది వేల మంది కార్మికుల సమస్య మాత్రమే కాదు. కోట్ల మంది ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపే సమస్య. అయినా రాష్ట్ర సర్కారులో చలనం లేదంటే ప్రజల పట్ల మన పాలకులకు ఎంతటి శ్రద్ద వుందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. తమ సమస్యలు పరిష్కరించమంటూ గత ఆరు రోజుల నుండి సమ్మె చేస్తున్న మున్సిపల్‌ కార్మికులను 'కొలువు' పలకరించింది...వీధులు శుభ్రం చేసే మా బతుకులు శుభ్రం చేసేదెప్పడని వారు ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తున్నారు...
శుభ్రం చేసేవారు లేక రోడ్లపై చెత్త ఎక్కడ పడితే అక్కడ పేరుకు పోయింది. చెత్తతో పాటు నీరు కూడా చేరి వీధులు కుళ్ళు కంపు కొడుతున్నాయి. గల్లీల్లో జనం ముక్కు మూసుకొని నడుస్తున్నారు. ఒక పక్క మున్సిపల్‌ కార్మికులు తమకు వచ్చే ఆదాయంతో వారి కడుపు నిండక న్యాయం చేయమంటున్నారు. కార్మికులు, సామాన్య జనం ఇంతలా ఇబ్బంది పడుతున్నా ప్రభుత్వం మా కెందుకన్నట్లు వ్యవహరిస్తోంది. ప్రభుత్వాలు రెండు దశాబ్దాల నుండి కాంట్రాక్ట్‌ పద్దతిలో మున్సిపల్‌ కార్మికులతో వెట్టి చాకిరి చేయించుకుంటున్నారు. పర్మినెంట్‌ చేస్తామంటూ ఆశచూపుతూ వారి శ్రమను దోచుకుంటున్నారు.
కొత్త రాష్ట్రం ఏర్పడ్డాక మీ సమస్యలన్నీ మటుమాయం చేస్తామని ప్రచారం చేసి ఓట్లు దండుకొని గద్దెనెక్కిన పాలకులు నేడు కేవలం చర్చలతో కాలయాపన చేస్తున్నారు. అందుకే తమ శ్రమకు తగ్గ ఫలితం కోసం మున్సిపల్‌ కార్మికులు సమ్మె బాట పట్టారు. వీరు తమ సమస్యలు పరిష్కారమయ్యే వరకు, ప్రభుత్వం ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టుకునే వరకు సమ్మె విరమించమంటూ గొంతెత్తి నినదిస్తున్నారు.
- మున్సిపాల్టీలు, నగర పంచాయితీలు, కార్పొరేషన్లలో పనిచేస్తున్న కాంట్రాక్ట్‌, ఔట్‌సోర్సింగ్‌ పారిశుద్ధ్య కార్మికులకు 14,170 వేతనం అమలు చేయాలి.
- డ్రైవర్లు, స్ట్రీట్‌లైటింగ్‌, వాటర్‌ వర్క్స్‌, గార్డెనింగ్‌, శానిటరీ సూపర్‌వైజర్లు, వర్క్‌ ఇన్‌స్పెక్టర్లు, బిల్లు కలెక్టర్లు తదితర కార్మికులకు 17,380 వేతనం చెల్లించాలి.
- పర్మినెంట్‌ కార్మికులతో సమానంగా కాంట్రాక్ట్‌ కార్మికులకు కూడా బట్టలు, చెప్పులు, గ్లౌజులు, సబ్బులు, నూనె అందించాలి.
నేను గత పందొమ్మిది సంవత్సరాల నుండి మున్సిపల్‌ వర్కర్‌గా చేస్తున్నా. అప్పటి నుండి నాది కాంట్రాక్ట్‌ ఉద్యోగమే. నేను చేసేది సఫాయి పని. రోడ్లు ఊడుస్తాను. ఉద్యోగంలో చేరినపుడు నా జీతం పన్నెండు వందలు. యూనియన్‌ వాళ్ళతో కలిసి కొట్లాడితే ఇప్పుడు 8,300 ఇస్తున్నారు. అందులో వెయ్యి రూపాయలు పి.ఎఫ్‌ కోసమని కటింగ్‌ చేస్తారు. కాని అవి మా అకౌంట్‌లో జమ కావడం లేదు. రాష్ట్రం రాకముందు ముఖ్యమంత్రి మా కాంట్రాక్ట్‌ వారందరినీ పర్మినెంట్‌ చేస్తమన్నడు. కాని ఇప్పుడు మాట తప్పాడు. అందుకే మమ్మల్ని పర్మినెంట్‌ చేసేదాక మా సమ్మెను ఆపం.
మాతో పాటు పనిచేసే పర్మినెంట్‌ వర్కర్లకు సబ్బులు, నూనె, చేతులకు, కాళ్ళకు గ్లౌజులు, చెప్పులు, బట్టలు ఇస్తారు. మాకు మాత్రం ఏమీ లేవు. మురుగు కూడా చేత్తోనే ఎత్తేయ్యాల. ఆ వాసన భరించలేక సచ్చిపోతన్నాం. రోగాలొస్తలు కూడా వస్తన్నరు. అయినా మా గురించి ఆలోచించే వాళ్ళే లేరు. అందుకే మాకు కూడా పర్మినెట్‌ వర్కర్లతో పాటు అన్ని రకాల సౌకర్యాలు కల్పించాలి. కెసిఆర్‌ ఇచ్చిన మాట ఇప్పుడైనా నిలబెట్టుకోవాలి. లేక పోతే మా సమ్మెను ఆపేదే లేదు. మేము నాలుగు రోజులు సమ్మె చేస్తే రోడ్డన్ని గబ్బు కొడుతున్నారు. మా సమస్యలు పరిష్కారమయ్యే వరకు ఇదే పరిస్థితి.
గత పదిహేడు సంవత్సరాల నుండి సిద్దిపేటలో సఫాయి పని చేస్తున్నా. ఇప్పటి వరకు ఎప్పుడూ నెలనెలా జీతం తీస్కోలా. అవసరాల కోసం అప్పులు చేయడం, జీతం వచ్చాక అవి తీర్చడానికే సరిపోతంది. వాళ్లు ఇచ్చే జీతంతో మా ఇల్లు గడవదు. అందుకే పిల్లల చదువుల కోసం వడ్డీలకు అప్పులు తెచ్చుకుంటున్నం. పని చేసేటపుడు మాకు ఏం జరిగినా ఆదుకునే దిక్కులేదు. ఒక సారి నాకు రోడ్డు ఊడుస్తుంటే బస్సు గుద్ది కాలు ఇరిగింది. అయినా పట్టించుకోలేదు. ఈ మధ్య మాతోపాటు పని చేసే ఇంకో అమ్మాయికి ఇలాగే అయింది. సొంత డబ్బులు పెట్టే ఆస్పత్రిలో చూపించుకుంది. చాకిరి మాత్రం బాగా చేయించుకుంటారు. మా కష్టాలు మాత్రం పట్టించుకూరు.
మాకు ఒక్క రోజు కూడా సెలవు వుండదు. నేను నాలాలు తీస్తాను. మా ఆవిడ బీడీలు చుట్టిద్ది. మాకు ఇద్దరు పిల్లలు. మా ఇద్దరికీ వచ్చే ఆదాయంతో మా పిల్లలకి తిండి కూడా సరిగా పెట్టలేక పోతున్నాం. ఇక వాళ్ళకు మంచి చదువులెలా చెప్పించాలి. మాకు కనీసం పండగ సెలవులుండవు. కొత్త రాష్ట్రం వచ్చిన తర్వాత ఆదివారం కూడా సెలవు లేదు. పనిలోకి వచ్చినా జీతం ఇవ్వరు. ప్రతి ఆదివారం హరీష్‌రావో, కెసిఆరో సిద్దిపేట వస్తూనే వుంటారు. వాళ్లు వచ్చినప్పుడు ఆదివారమైన, పండగైనా పనిలో వుండాలి. మాతో వెట్టిచాకిరి చేయించుకుంటున్నారు.
నేను పంప్‌ ఆపరేటర్‌గా చేస్తున్నా. ఎప్పుడు పడితే అప్పుడే వెళ్ళాలి. ఎక్కడ సమస్య వచ్చినా పరిగెత్తాలి. వర్షాకాలంలో మరీ ఇబ్బంది ఎక్కువ. మా ప్రాణాలకు రక్షణే లేదు. వైర్లు తడిసి తెగిపోతాయి. నల్లాలు రాకపోతే జనం ఫోన్లు చేస్తారు. మంచినీరు రాకపోతే జనానికి ఇబ్బంది కదా. అందుకే పరిగెత్తుకుంటూ వెళ్ళాలి. వర్షాకాలంలో పనిచేసే కరెంట్‌ షాక్‌ వల్ల కొంత మంది ప్రాణాలు పోగొట్టుకుంటున్నారు. అయినా ప్రభుత్వానికి ఏమీ పట్టదు. రాష్ట్రం వచ్చాక మా సమస్యలన్నీ పరిష్కారం అవుతాయనుకున్నాం. కాని మా సమస్యలూ ఇంకా పెరిగాయి. 2015 జనవరి నుండి కొత్త జీతాలు ఇస్తామన్నారు. కాని ఇప్పటి వరకు ఇవ్వలేదు. అందుకే సమ్మె చేస్తున్నాం. మా సమస్యలు వెంటనే ప్రభుత్వం పట్టించుకోవాలి. లేక పోతే సమ్మె ఆపేదేలేదు.
'తిండి కలిగితే కండ కలదోరు.. కండగలవాడే మనిషోరు..!' అన్న గురజాడ నీతిసూత్రాన్ని మన పాలకులు మరిచిపోయారు. నిజానికి ఇది గుర్తెరిగితే నేడు దేశం ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్య 'ఆకలి' ఏనాడో పరిష్కారమయ్యేది. 72 ఏండ్ల స్వతంత్ర భారతంలో ఇంకా అది అపరిష్కృతంగా మిగిలేది కాదు. 130కోట్ల భారతీయులకు ఆహార భద్రత లభిస్తే తప్ప ఆకలి తీరదు. ఆకలి తీరితే గానీ 'ఆరోగ్య భారత్‌' నిర్మాణం కాదు. మానవ వనరులు అభివృధ్ధి కావు. మానవ వనరులు అభివృద్ధి అయితే గానీ జాతి సంపద పెరగదు. సంపద పెరగకుండా మోడీ చెబుతున్న షైనింగ్‌ ఇండియా సాధ్యమే కాదు. నవభారత్‌, యువభారత్‌ కలలు నెరవేరవు. పైగా 40శాతంగా ఉన్న యువశక్తి నిర్వీర్యమవుతుంది. మూడు పూటలా తిండి కల్పిస్తేనే ఆహార భద్రత నెరవేరినట్టు కాదు. అది పౌష్టికాహారంతో కూడిన భోజనమై ఉండాలి. కానీ నేడు కనీసం ఆకలి కూడా తీర్చుకోలేని స్థితిలో మూడో వంతు ప్రజానీకం ఉంది. గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలు రోజుకు 2400 కేలరీలు, పట్టణ ప్రజలు 2100 కేలరీల సమతుల ఆహారం తీసుకోవాలి. కానీ నేడు పట్టణ ప్రజలు 1900 నుంచి 2000, గ్రామీణ ప్రజలు 2100 కేలరీలకు మించి తినడం లేదు. తింటున్నదీ సమతుల ఆహారం కానే కాదు. దేశంలోని 40 కోట్ల మంది ఒకపూట భోజనంతో సరిపెట్టు కుంటుంటే, 80శాతం మందికి నిజమైన ఆహార భద్రత (పోషకాహారంతో కూడిన) లభించడం లేదు. ఈ విషయమై ఇప్పటికే అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ నివేదికలు, ఆకలి సూచీలూ కుండబద్దలు కొట్టాయి.. ఈ పచ్చి నిజాన్ని ఐక్యరాజ్య సమితి ఇటీవల బట్టబయలు చేసింది. ప్రపంచంలోని ఏ ఇతర దేశాలకన్నా ఆకలి భారత్‌లోనే తీవ్రంగా ఉందని తేల్చి చెప్పింది. ఆ నివేదిక ప్రకారం 19కోట్లమంది భారతీయులు రోజూ ఆకలితో అలమటిస్తున్నారు. 14.5శాతం మంది భారతీయులకు పోషకాహారం అందడం లేదు. 51శాతానికి పైగా మహిళలు రక్తహీనతతో బాధపడుతున్నారు. 5ఏండ్లలోపు చిన్నారులు 21శాతం మంది తక్కువ బరువుతో పుడుతున్నారు. మానసిక ఎదుగుదలకూ ఇది ప్రధాన అడ్డంకిగా ఉందని ఆ నివేదిక స్పష్టం చేసింది. అదే నివేదిక దేశంలో అవసరానికి మించి ఆహార ధాన్యాలు పండుతున్నాయన్న కఠోర సత్యాన్నీ వెలుగులోకి తెచ్చింది. దేశ అవసరాలు తీర్చేందుకు 23కోట్ల టన్నుల ధాన్యం అవసరం కాగా గతేడాది 27టన్నులు ఉత్పత్తి అయినా ఎందుకీ పరిస్థితి అనే ప్రశ్ననూ లేవనెత్తింది. అందుకు గల కారణాలను, మూలాలను ఆయా దేశాల పాలకులు సమీక్షించుకోవాలి. కానీ ఆ చిత్తశుద్ధి మన నేతలకు ఉంటే పేదరికం, ఆకలిచావులు ప్రమాదకర స్థితికి చేరేవే కావు.
ఆకలిని శాశ్వతంగా తరమలేకపోవడానికి అనేక కారణాలున్నాయి. అవి ఒకదానికొకటి ముడిపడి ఉన్నాయి. దేశంలో ఏటా ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి పెరుగుతున్నా.. అది పెరుగుతున్న జనాభాకు సరిపడా పెరగడం లేదు. జననాల రేటు పెరుగుదల సగటున 1.9శాతం ఉండగా ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి మాత్రం -1 లేదా +1 శాతంలోనే పెరుగుతున్నది. ఇందుక్కారణం..? పెద్దమొత్తం సాగు భూమి బీడుపడి ఉన్నది. దేశంలో సాగుకు యోగ్యమైన భూమి 43కోట్ల ఎకరాలుంటే అందులో 9కోట్ల ఎకరాలు బీళ్లుగా పడి ఉంది. ఉదా: తెలంగాణలో సాగుభూమి 1.63కోట్ల ఎకరాలు కాగా ఇందులో అరకోటి భూమి బీడుగా ఉంది. ఇతర రాష్ట్రాల్లోనూ ఇదే పరిస్థితి. ఇలా సాగు భూమి తగ్గినపుడు అందరికీ తిండిపెట్టాలంటే ఉత్పాదకత పెంచాలి. నాణ్యమైన విత్తనాలు, అధునాతన సాగు పద్ధతులు అనుసరించాలి. కొత్తకొత్త పరిశోధనలు జరగాలి. కొత్త వంగడాలు అందుబాటులోకి రావాలి. ప్రభుత్వం చిత్తశుద్ధితో చేస్తేనే ఇది సాధ్యమవుతుంది. కానీ ఆ దిశగా చర్యలు లేవు. 2018-19 బడ్జెట్‌లో పరిశోధనలకు 6400కోట్లు కేటాయించారు. అందులో 50శాతం కేవలం వేతనాలు, నిర్వహణకే ఖర్చవుతాయి. 2008 నుంచే వ్యవసాయరంగంలో పరిశోధనలు దాదాపు నిలిచిపోయాయి. మోడీ వచ్చాక పూర్తిగా స్వస్తిపలికారు. ఈ యేడాది కేంద్రం ప్రవేశపెట్టిన 24లక్షల భారీ బడ్జెట్‌లో వ్యవసాయరంగానికి కేటాయించింది కేవలం 46,700కోట్లు. అందులోనూ 15వేల కోట్లు పంటల బీమాకే. 15వేల కోట్లు వడ్డీమాఫీకి, 4వేల కోట్లు ఇరిగేషన్‌కు. ఇవి పోనూ మిగిలిన 11వేల కోట్లు సుమారు 33కోట్ల ఎకరాల్లో సాగుకు ఏ పాటి సాయమో పాలకులే చెప్పాలి. కరువు కాటకాలు, ప్రకృతి విపత్తులు, నకిలీల బెడద ఉండనే ఉంటున్నది.. వీటిని అదుపుచేసే వైపూ సర్కారు దృష్టి లేదు. ఈ స్థితిలో పెరుగుతున్న జనాభాకు అనుగుణంగా ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిని ఆశించడం అత్యాశే అవుతుంది. ఫలితంగానే దేశంలోని పౌరుల కడుపు సగమైనా నింపాలన్నా దిగుమతుల మీద ఆధారపడక తప్పనిస్థితి ఏర్పడింది. గోధుమలు, పప్పులు మొదలు పంచదార, నూనెలను సైతం దేశ అవసరాల్లో సగం మేర దిగుమతి చేసుకుంటున్నాము. దేశ ప్రజల అవసరాలు తీర్చే పద్ధతిలో పంపిణీ వ్యవస్థ లేదు. సార్వత్రిక ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ చాలా లోపభూయిష్టంగా ఉంది. ఈ విషయాన్ని పౌరసరఫరాల శాఖ విజిలెన్స్‌ కమిటీలే చెబుతున్నాయి.
ఇంకో వైపు మోడీ చలువతో ఈ మొత్తం ధాన్యాన్ని కేవలం ఆరు కంపెనీలే స్వాధీనం చేసుకుంటున్నాయి. టాటా, బిర్లా, అదానీ, రిలయెన్స్‌, ఐటీసీ, బేయర్‌ కంపెనీలు వీటిని కొనుగోళ్లు, అమ్మకాలు చేస్తున్నాయి. రైతులు పండించిన ధాన్యంతో వ్యాపారం చేస్తున్నాయి. ఎఫ్‌సీఐ, ఐకేపీ కేంద్రాల ద్వారా ధాన్యాన్ని సేకరించి ప్రజావసరాలకు అనుగుణంగా సరఫరా, పంపిణీ చేయాల్సిన కేంద్రం రెండేండ్లుగా సేకరణపై చేతులెత్తేసింది. ఫలితంగా బహుళజాతి సంస్థల గుత్తాధిపత్యం తిండిగింజల్లోనూ సాగుతోంది. వీరు ఈ మొత్తాన్నీ బ్లాక్‌ చేస్తున్నారు. ధరల నిర్ణయం వీరిచేతిలోకి వెళ్లింది. పండించే రైతే కొని తినలేని స్థితిలో మార్కెట్‌ మండిపోతున్నది. అదుపుచేసే చర్యలూ లేవు. గత నాలుగేండ్లలో ఏటా సగటున 8శాతం ధరలు పెరుగుతున్నాయి. ఈ స్థితిలోనూ ధాన్యం నిల్వలపై, వాటిని నచ్చిన చోట అమ్ముకునే విషయమై మిల్లర్లకు గుత్తాధిపత్యం కట్టబెట్టారు. ఈ విషయంలో గతంలో ఉన్న పరిమితులు, ఆంక్షలను మోడీ సర్కారు పూర్తిగా ఎత్తేసింది.
ఎగుమతి దిగుమతులు దేశ అవసరాలతో నిమిత్తం లేకుండా వ్యాపార ప్రయోజనాల కోసం సాగుతున్నాయి. ఇటువంటి అనేక కారణాల రీత్యా దేశంలో తిండిగింజలు తగ్గుతున్నాయి. ధరలు పెరుగుతున్నాయి. ఆకలి పెరుగుతున్నది. ఫలితంగానే ఆహార భద్రత సమస్య గత కొన్నేండ్లుగా ఎజెండాలోకి వస్తూనే ఉన్నది. ఉపాధిలేమి, ధరల పెరుగుదల వల్ల దేశంలో ఆకలితో గడుపుతున్న వారి సంఖ్య రోజురోజుకూ పెరుగుతున్నది. కడుపు నింపుకుంటున్న అత్యధికులు సైతం పౌష్టికాహారం తినడం లేదు. రక్తమొచ్చే తిండి కాదు. కడుపు నింపుకోవడం కోసం ఏదో ఒకటి తిని రోజులెళ్లదీస్తున్నారు. ప్రజా పంపిణీ ద్వారా 16రకాల సరుకులను అందించాల్సిన సర్కారు చేష్టలుడుగుతోంది. సార్వత్రిక ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థద్వారా బియ్యం పప్పు, ఉప్పు కారంతో పాటు గోధుమలు నూనెలు రాగులు, సజ్జలు, సామలు, అరికెలు, జొన్నలు వంటివీ అందజేయాలి. మధ్యాహ్నభోజనం కింద పాలు, గుడ్లు, పండ్లూ అందజేయాలి. చిరుధాన్యాలు నేడు ఔషదాహారంగా మారాయి. అవి కేవలం ధనవంతులకే దక్కే రోజులొచ్చాయి. పైవన్నీ ప్రజలకు పంపిణీ చేయాలన్నా.. దేశం అవసరాలు తీర్చగలిగేలా పండించాలన్నా వ్యవసాయ రంగాన్ని బలోపేతం చేయాలి. 2013లో అమల్లోకొచ్చిన ఆహార భద్రతా చట్టాన్ని పకడ్బందీగా అమలు చేయాలి.
130కోట్ల మంది భారతీయులకు సంపూర్ణ ఆహారభద్రత కల్పించాలంటే ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిని పెంచటంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. దిగుమతుల కోసం ఒడుదుడుకుల ప్రపంచ మార్కెట్‌పై ఆధారపడవలసిన అవసరం ఉండకూడదు. రైతుల అవసరాలపై దృష్టిని సారించాలి. ప్రత్యేకించి ఆహార ధాన్యాల ఉత్పాదక శక్తిని పెంచేందుకు వివిధ రైతు కమిషన్‌లు చేసిన సిఫార్సులను అమలు చేయాలి. దేశీయ ధరలలో అస్థిర పరిస్థితిని తొలగించాలి. ఇందుకుగాను మధ్య దళారీలను తొలగించాలి. అలానే నిత్యావసర సరకుల ఫ్యూచర్‌ ట్రేడింగ్‌ను నివారించాలి. ముఖ్యంగా భూ వికేంద్రీకరణ జరపాలి. కానీ మన పాలకులు ప్రస్తుతం అనుసరిస్తున్న విధానాలు మాత్రం ఇవి కావు. ఇవే విధానాలు కొనసాగితే మరో వందేండ్లయినా ఆకలి తీర్చలేరు. ప్రత్యామ్నాయ విధానాలు కావాలి. వాటిని అమలు చేసే పాలకులు రావాలి. అప్పుడే ఆకలి, దారిద్య్రం అంతమవుతాయి.
veedhullo ekkadi chetta akkade. bayata adugu pedadaamantuu okate vasana. gaaliki aa chetta chedaaram indlalloki vastundi. basteello vunde vaari paristhiti mari daarunam. aina prabhutvamlo spandana ledu. munsipalle kaarmikula nyaayamaina demandlu parishkarinchadaaniki munduku ravadamledu. idhi vela mandi kaarmikula samasya matrame kaadu. kotla mandi aarogyampai prabhaavam chuupee samasya. aina rashtra sarkaarulo chalanam ledante prajala patla mana paalakulaku enthati shradda vundo artham chesukovachhu. tama samasyalu parishkarinchamantuu gatha aaru rojula nundi samme chestunna munsipalle kaarmikulanu 'koluvu' palakarinchindi...veedhulu subhram chese maa batukulu subhram chesedeppadani vaaru prabhutvaanni prasnistunnaaru...
subhram chesevaaru leka rodlapai chetta ekkada padithe akkada peruku poyindi. chettato paatu neeru kuudaa cheri veedhulu kullu kampu kodutunnayi. galleello janam mukku moosukoni nadustunnaru. oka pakka munsipalle kaarmikulu tamaku vache aadaayamto vaari kadupu nindaka nyaayam cheyamantunnaru. kaarmikulu, saamaanya janam intalaa ibbandi padutunna prabhutvam maa kendukannatlu vyavaharistondi. prabhutvaalu rendu dasaabdaala nundi contracte paddatilo munsipalle kaarmikulatoe vetti chaakiri cheyinchukuntunnaru. parminenti chestamantu aasachuuputuu vaari shramanu dochukuntunnaru.
kotta rashtram erpaddaka mee samasyalannee matumayam chestamani prachaaram chesi otlu dandukoni gaddenekkina paalakulu nedu kevalam charchalatho kaalayaapana chestunnaru. anduke tama shramaku tagga phalitam kosam munsipalle kaarmikulu samme baata pattaaru. veeru tama samasyalu parishkaaramayye varaku, prabhutvam ichina maata nilabettukune varaku samme viraminchamantuu gontetti ninadistunnaaru.
- munsipaaltiilu, nagara panchaayiteelu, carporationlalo panichestunna contracte, outysorsingi paarisuddhya kaarmikulaku 14,170 vetanam amalu cheyali.
- driverlu, streatlitinge, vatare workse, gardeningi, saanitarii superivaijarlu, varky inyspectorlu, billu kalektarlu taditara kaarmikulaku 17,380 vetanam chellinchaali.
- parminenti kaarmikulatoe samaanamgaa contracte kaarmikulaku kuudaa battalu, cheppulu, gloujulu, sabbulu, noone andinchaali.
nenu gatha pandommidi samvatsaraala nundi munsipalle varkarnga chestunna. appati nundi naadi contracte udyogame. nenu chesedi safaayi pani. rodlu oodustaanu. udyogamlo cherinapudu naa jeetam pannendu vandalu. uniani vaallatho kalisi kotladithe ippudu 8,300 istunnaru. andulo veyyi roopaayalu pi.ef kosamani katingy chestaaru. kaani avi maa accountlo jama kaavadam ledu. rashtram raakamundu mukhyamantri maa contracte vaarandarinee parminenti chestamannadu. kaani ippudu maata tappadu. anduke mammalni parminenti chesedaka maa sammenu aapam.
maatho paatu panichese parminenti varkarlaku sabbulu, noone, chetulaku, kaallaku gloujulu, cheppulu, battalu istaaru. maaku maatram emi levu. murugu kuudaa chettone etteyyaala. aa vasana bharinchaleka sachipotannam. rogaalostalu kuudaa vastannaru. aina maa gurinchi aalochinche vaalle leru. anduke maaku kuudaa parminetse varkarlatho paatu anni rakala soukaryaalu kalpinchaali. kcr ichina maata ippudaina nilabettukovali. leka pothe maa sammenu aapede ledu. memu naalugu rojulu samme cheste roddanni gabbu kodutunnaru. maa samasyalu parishkaaramayye varaku ide paristhiti.
gatha padihedu samvatsaraala nundi siddipetalo safaayi pani chestunna. ippati varaku eppuduu nelanela jeetam teeskola. avasaraala kosam appulu cheyadam, jeetam vachaka avi teerchadaanike saripotandi. vaallu iche jeetamtho maa illu gadavadu. anduke pillala chaduvula kosam vaddeelaku appulu tecchukuntunnam. pani chesetapudu maaku yem jarigina aadukune dikkuledu. oka saari naaku roddu oodustunte bassu guddi kaalu irigindi. aina pattinchukoledu. ee madhya mathopatu pani chese inko ammayiki ilaage ayindi. sonta dabbulu pette aaspatrilo choopinchukundi. chaakiri maatram baga cheyinchukuntaaru. maa kashtaalu maatram pattinchukuru.
maaku okka roju kuudaa selavu vundadu. nenu naalaalu teestaanu. maa aavida beedeelu chuttiddi. maaku iddaru pillalu. maa iddarikee vache aadaayamto maa pillalaki tindi kuudaa sarigaa pettaleka potunnam. ika vaallaku manchi chaduvulela cheppinchaali. maaku kaneesam pandaga selavulundavu. kotta rashtram vachina tarvaata aadivaaram kuudaa selavu ledu. paniloki vachina jeetam ivvaru. prati aadivaaram harishirao, kcro siddipeta vastune vuntaaru. vaallu vachinappudu aadivaaramaina, pandagainaa panilo vundaali. maatho vettichaakiri cheyinchukuntunnaru.
nenu pampn aaparetargaa chestunna. eppudu padithe appude vellaali. ekkada samasya vachina parigettaali. varshaakaalamlo mari ibbandi ekkuva. maa praanaalaku rakshane ledu. vairlu tadisi tegipotayi. nallaalu rakapothe janam fonlu chestaaru. manchineeru rakapothe jananiki ibbandi kada. anduke parigettukuntu vellaali. varshaakaalamlo panichese currente shaky valla kontha mandi praanaalu pogottukuntunnaru. aina prabhutvaaniki emi pattadu. rashtram vachaka maa samasyalannee parishkaaram avutayanukunnam. kaani maa samasyaluu inka perigaayi. 2015 janavari nundi kotta jeetaalu istaamannaaru. kaani ippati varaku ivvaledu. anduke samme chestunnam. maa samasyalu ventane prabhutvam pattinchukovali. leka pothe samme aapedeledu.
'tindi kaligithe kanda kaladoru.. kandagalavade manishoru..!' anna gurajada neetisuutraanni mana paalakulu marichipoyaaru. nijaaniki idhi gurterigite nedu desham edurkontunna pradhaana samasya 'aakali' enado parishkaaramayyedi. 72 endla swatantra bhaaratamlo inka adhi aparishkrutamgaa migiledi kaadu. 130kotla bhaaratheeyulaku aahaara bhadrata labhiste tappa aakali teeradu. aakali teerithe gaanee 'aarogya bharathm' nirmaanam kaadu. manava vanarulu abhivrudhi kaavu. manava vanarulu abhivruddhi ayithe gaanee jaati sampada peragadu. sampada peragakunda mody chebutunna shininge india saadhyame kaadu. navabharathm, yuvabharathm kalalu neraveravu. paiga 40saatamgaa unna yuvasakti nirveeryamavutundi. moodu pootalaa tindi kalpistene aahaara bhadrata neraverinattu kaadu. adhi poushtikaahaaramtho kuudina bhojanamai undaali. cony nedu kaneesam aakali kuudaa teerchukoleni sthitilo moodo vantu prajaaneekam undi. graameena praanta prajalu rojuku 2400 kelareelu, pattana prajalu 2100 kelareela samatula aahaaram teesukovali. cony nedu pattana prajalu 1900 nunchi 2000, graameena prajalu 2100 kelareelaku minchi tinadam ledu. tintunnadii samatula aahaaram kaane kaadu. desamloni 40 kotla mandi okapuuta bhojanamto saripettu kuntunte, 80saatam mandiki nijamaina aahaara bhadrata (pooshakaahaaramtho kuudina) labhinchadam ledu. ee vishayamai ippatike aneka jaateeya, antarjaatiiya nivedikalu, aakali suucheeluu kundabaddalu kottayi.. ee pachi nijaanni aikyarajya samiti iteevala battabayalu chesindi. prapanchamloni e itara deshalakanna aakali bhaarathmone teevramgaa undani telchi cheppindi. aa nivedika prakaaram 19kotlamandi bhaaratheeyulu roojoo aakalitho alamatistunnaru. 14.5saatam mandi bhaaratheeyulaku poshakaharam andadam ledu. 51saataaniki paiga mahilalu raktaheenatato baadhapadutunnaaru. 5endlalopu chinnarulu 21saatam mandi takkuva baruvutho pudutunnaru. maanasika edugudalakuu idhi pradhaana addankigaa undani aa nivedika spashtam chesindi. adhe nivedika desamlo avasaraaniki minchi aahaara dhaanyaalu pandutunnaayanna kathora satyaannii veluguloki tecchindi. desha avasaraalu teerchenduku 23kotla tannula dhaanyam avasaram kaga gatedadi 27tannulu utpatti aina endukee paristhiti ane prasnanuu levanettindi. anduku gala kaaranaalanu, muulaalanu aayaa deshaala paalakulu sameekshinchukovali. cony aa chittasuddhi mana nethalaku unte pedarikam, aakalichaavulu pramaadakara sthitiki chereve kaavu.
aakalini saasvatamgaa taramalekapovadaaniki aneka kaaranaalunnaayi. avi okadaanikokati mudipadi unnaayi. desamlo eta aahaara dhaanyaala utpatti perugutunna.. adhi perugutunna janabhaku saripada peragadam ledu. jananaala retu perugudala sagatuna 1.9saatam undagaa aahaara dhaanyaala utpatti maatram -1 leda +1 saatamlone perugutunnadi. indukkaaranam..? peddamottam saagu bhoomi beedupadi unnadi. desamlo saaguku yogyamaina bhoomi 43kotla ekaralunte andulo 9kotla ekaraalu beellugaa padi undi. udaa: telamgaanalo saagubhoomi 1.63kotla ekaraalu kaga indulo arakoti bhoomi beedugaa undi. itara raashtraalloonuu ide paristhiti. ilaa saagu bhoomi tagginapudu andarikee tindipettalante utpaadakata penchaali. naanhyamaina vittanaalu, adhunaatana saagu paddhatulu anusarinchaali. kottakotta parisodhanalu jaragali. kotta vangadaalu andubaatuloki ravali. prabhutvam chittasuddhito chestene idhi saadhyamavutundi. cony aa disagaa charyalu levu. 2018-19 budgetlo parisoedhanalaku 6400kotlu ketaayinchaaru. andulo 50saatam kevalam vetanaalu, nirvahanake kharchavutaayi. 2008 nunche vyavasaayarangamlo parisodhanalu daadaapu nilichipoyayi. mody vachaka puurtigaa swastipalikaaru. ee yedadi kendram pravesapettina 24lakshala bhari budgetlo vyavasaayarangaaniki ketayinchindi kevalam 46,700kotlu. anduloonuu 15vela kotlu pantala beemake. 15vela kotlu vaddimaphiki, 4vela kotlu irigeshanku. ivi ponoo migilina 11vela kotlu sumaru 33kotla ekaraallo saaguku e paati saayamo palakule cheppali. karuvu kaatakaalu, prakruti vipattulu, nakileela bedada undane untunnadi.. veetini adupuchese vaipoo sarkaaru drushti ledu. ee sthitilo perugutunna janabhaku anugunamgaa aahaara dhaanyaala utpattini aasinchadam atyashe avutundi. phalitamgaane desamloni pourula kadupu sagamaina nimpalanna digumatula meeda aadhaarapadaka tappanisthiti erpadindi. godhumalu, pappulu modalu panchadaara, noonelanu saitam desha avasaraallo sagam mera digumati chesukuntunnamu. desha prajala avasaraalu teerche paddhatilo pampinee vyavastha ledu. saarvatrika praja pampinee vyavastha chala lopabhooyishtamgaa undi. ee vishayaanni pourasarafaraala saakha vijilense kamiteele chebutunnaayi.
inko vaipu mody chaluvatho ee mottam dhaanyaanni kevalam aaru companyle swaadheenam chesukuntunnayi. tata, birla, adaanii, relayense, itc, beyare companylu veetini konugollu, ammakaalu chestunnayi. raitulu pandinchina dhaanyamtho vyaparam chestunnayi. efsi, ikepy kendrala dwara dhaanyaanni sekarinchi prajaavasaraalaku anugunamgaa sarafara, pampinee cheyalsina kendram rendendlugaa sekaranapai chetulettesindi. phalitamgaa bahulajaati samsthala guttaadhipatyam tindiginjallonu saagutondi. veeru ee mottaannii blacke chestunnaru. dharala nirnayam veerichetiloki vellindi. pandinche raithe koni tinaleni sthitilo marchete mandipotunnadi. adupuchese charyaluu levu. gatha naalugendlalo eta sagatuna 8saatam dharalu perugutunnaayi. ee sthitiloonuu dhaanyam nilvalapai, vaatini nachina chota ammukune vishayamai millarlaku guttaadhipatyam kattabettaru. ee vishayamlo gatamlo unna parimitulu, aankshalanu mody sarkaaru puurtigaa ettesindi.
egumati digumatulu desha avasaraalato nimittam lekunda vyapara prayojanaala kosam saagutunnaayi. ituvanti aneka kaaranaala reetya desamlo tindiginjalu taggutunnaayi. dharalu perugutunnaayi. aakali perugutunnadi. phalitamgaane aahaara bhadrata samasya gatha konnendlugaa ezendaaloki vastune unnadi. upaadhilemi, dharala perugudala valla desamlo aakalitho gaduputunna vaari sankhya rojurojuku perugutunnadi. kadupu nimpukuntunna atyadhikulu saitam poushtikaahaaram tinadam ledu. raktamoche tindi kaadu. kadupu nimpukovadam kosam edho okati tini rojulelladistunna. praja pampinee dwara 16rakala sarukulanu andinchaalsina sarkaaru cheshtaludugutondi. saarvatrika praja pampinee vyavasthadwara biyyam pappu, uppu kaaramtho paatu godhumalu noonelu raagulu, sajjalu, saamalu, arikelu, jonnalu vantivee andajeyaali. madhyahnabhojanam kinda paalu, gudlu, pandloo andajeyaali. chirudhaanyaalu nedu aushadaahaaramgaa marai. avi kevalam dhanavanthulake dakke rojulochayi. paivannee prajalaku pampinee cheyalanna.. desham avasaraalu teerchagaligela pandinchaalannaa vyavasaaya rangaanni balopetam cheyali. 2013loo amallokochina aahaara bhadrata chattaanni pakadbandiigaa amalu cheyali.
130kotla mandi bhaaratheeyulaku sampuurna aahaarabhadrata kalpinchaalante aahaara dhaanyaala utpattini penchatampai pratyeka drushti pettali. digumatula kosam odududukula prapancha marketepy aadhaarapadavalasina avasaram undakudadu. raitula avasaraalapai drushtini saarinchaali. pratyekinchi aahaara dhaanyaala utpaadaka saktini penchenduku vividha raitu kamishanlu chesina sifaarsulanu amalu cheyali. desheeya dharalalo asthira paristhitini tolaginchaali. indukugaanu madhya dalaareelanu tolaginchaali. alaane nityavasara sarakula future tradingeanu nivaarinchaali. mukhyamgaa bhoo vikendreekarana jarapali. cony mana paalakulu prastutam anusaristunna vidhaanaalu maatram ivi kaavu. ive vidhaanaalu konasagithe maro vandendlayina aakali teerchaleru. pratyaamnaaya vidhaanaalu kavali. vaatini amalu chese paalakulu ravali. appude aakali, daaridyram antamavutaayi.