శ్రీకారి కృపార్ద్రేక్షణ!
వైకుంఠ! యకుంఠ భక్తవరద! పదాబ్జా
స్తోకమరందాయితగం
గా!కాకోదరనగోదయస్థపతంగా!
శ్రీకరమైన, కృపారసంచేత ఆర్ద్రమైన చూపులుగలవాడా! నిరంతరాయంగా భక్తులకు వరములిచ్చేవాడా! నీ పాదమనే కమలముయందు అంతులేని, సమృద్ధమైన గంగానది అనే మకరందాన్ని నింపుకున్నవాడా! శేషశైలము అనే ఉదయగిరి మీద ఉన్న, ఉదయించిన సూర్యునివంటివాడా! వేంకటేశా! వినుమయ్యా! అని ఆముక్తమాల్యదా ప్రబంధం లోని చివరిదైన ఆరవ ఆశ్వాసాన్ని ప్రారంభించాడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు.భారతీయ సాహిత్యంలో అత్యున్నత స్థాయిని పొందిన, అత్యుత్తమమైన సందేశాన్ని యిచ్చిన సాహిత్యం ఈ ఆశ్వాసము. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక, నైతిక విలువలకు నిర్వచనాన్ని యిచ్చిన ఆశ్వాసం యిది. 'ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఇలాంటిది ఎక్కడా లేదు' అని విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు ప్రశంసించిన ఆశ్వాసము యిది. కవిత్వ స్థాయి పరంగా అన్నారు ఆ మాట అన్నారు విశ్వనాథ. సందేశం పరంగా, నీతి పరంగా ఇలాంటి కథలు కోకొల్లలు భారతీయ వాజ్గ్మయంలో. ప్రతీకాత్మకంగా చూస్తే, సాహితీ ప్రాంగణంలో పాకడం కూడా యింకా సరిగా చేతగాని అర్భకుడైన ఈ వ్యాసకర్త దృష్టిలో మాత్రం యింతటి అత్యున్నత సందేశాన్ని యిచ్చినది యిలాంటిది కథ మరొక్కటే ఉంది. దీనికీ దానికీ మూలకర్త వేదవ్యాసులవారే, ముందు ముందు మరింత వివరంగా తెలుసుకుందాం!
విష్ణుచిత్తులవారు తన కుమార్తె అవస్థను చూసి 'యిదేమి పూజ? యిదేమి ఆరాధన? యిదేమి వ్రతము? యిదేమి తపస్సు? ఏమీ అర్థం కావడంలేదు స్వామీ! నీక తెలియనిది లేదు కదా! నా కుమార్తెకు ఈ అవస్థ ఏమిటి స్వామీ?' అని అడిగాడు. నారాయణుడు నవ్వి, చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
కలఁ డొకరుండు పేరుకొనగాని కులంబు మదీయ భక్తుఁ డి
య్యిల మును వాఁడు వామనత నే వసియించిన పుణ్యభూమియం
ళలఁ జనుదెంచి పాడు మము లాలస మంగళనామకైశికిన్
తన కుమార్తె అవస్థను గురించి అడిగితే కథను చెప్పడం మొదలెట్టాడు కమలాక్షుడు. 'అనగనగా.. నా భక్తుడు ఒకడు ఉన్నాడు. వాడిది నిమ్నకులం. నేను వామనావతారంలో ఈ భూమిమీద నివసించిన చోటికి ఒక మూడు యోజనాల దూరంలో నివసించేవాడు. బ్రాహ్మీ ముహూర్తంలో వచ్చి కోరికతో, ప్రేమతో మంగళకైశికీ రాగంలో నన్ను స్తుతిస్తూ కీర్తనలు పాడేవాడు.
జాత్యుచిత చరిత్రమ మ
త్ప్రీత్యర్థం బూఁది తనదు హృదయము శుచితో
నిత్యంబుగఁ దత్తనుసాం
గత్యము మసిపాఁత మానికంబై యొదుఁగున్
నాకు ప్రీతికరంగా ఉండడం కొరకు, తన జాతికి తగిన నడవడికతో, హృదయాన్ని అంటే, మనసును శుచిగా ఉంచుకుని, మసిగుడ్డలో కట్టిన మాణిక్యంలాగా ఉండేవాడు. శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్.. అని నేను చెప్పినదే గీతావాక్యం కనుక, అలా తన స్వధర్మనిర్వహణ చేస్తూ, మనస్సును శుచిగా ఉంచుకునేవాడు. పవిత్రమైన అంతఃకరణంతో నేన్ను కీర్తించి సేవించేవాడు. 'మనశ్శౌచం జన్మశౌచం కర్మశౌచంచ భారత శరీరశౌచం వాక్శౌచం, శౌచం పంచవిధం స్మృతం,పంచశ్వేతేషు మనశ్శౌచం విశిష్యతే' అని ఆర్షవాక్యం. మనసుకు సంబంధించినది, జన్మకు సంబంధించినది, కర్మకు(చేసేపనికి)సంబంధించినది, శరీరానికి సంబంధించినది, వాక్కుకు సంబంధించినది.. అని శౌచం అంటే శుచి అంటే పరిశుద్ధంగా ఉండడం ఐదు రకాలు. వీటన్నిటిలోకీ మనస్సు పరిశుద్ధంగా ఉండడమే విశేషమైనది, ఉన్నతమైనది అని అర్థం. మనస్సు కుళ్ళుతో, బురదతో కంపుగా ఉండి, జన్మ, వృత్తి, శరీరము, పలుకులు ఎంత ఉన్నతంగా ఉన్న, అందంగా ఉన్న, నాజూగ్గా నాగరికంగా ఉన్నా, నీచమే, నికృష్టమే అని భారతీయుల ఉవాచ! ఆ గీతాచార్యుని పలుకులను, ఈ ఆర్ష వాక్యాన్ని ధ్వనించాడు రాయలవారు యిక్కడ. చండాలుడు అయినా, తన కులధర్మాన్ని పాటిస్తూ, పరిశుద్ధమైన మనసు కలవాడు కనుక నాకు ప్రీతిపాత్రుడు అంటున్నాడు సాక్షాత్తూ దేవాదిదేవుడు!
చమురైన తోల్కుబుసంబు టెంకియును ని
త్తళి శంఖ చక్ర కుండలము లమర
దివెదారికొమ్ముదోల్తిత్తియు జోడమ్ము
మెడమీది మొగలాకుగొడుగు దనర
మత్పాదరక్షయు మావు పెన్వెరక గు
ట్టిన యోటి తిపిరిదండెయును మెరయ
జిటితాళములు సంక పుటిక నొక్కొకమాటు
గతిరయంబున దాకి కలసి మొరయ
బట్టెతిరుమన్ను బెదరు గెం పుట్టు జూపు
బసుపుబొడితోలు పల్లంబు నెసక మెసగ
చమురు అంటిన చర్మము, కుళ్ళాయి కట్టుకుని, చెవులకు ఇత్తడి శంఖ చక్రాకార కుండలాలు పెట్టుకుని, భజనల్లో వెలిగించే దీపపు సెమ్మెను పట్టుకుని, తోలుతిత్తిని బాణంలాంటి పదునైన ఆయుధాన్ని వెంటబెట్టుకుని, మెడ మీదకు ఆనిన మొగిలి ఆకుల గొడుగును ఉంచుకుని, ఒక భుజాన నా పాదరక్ష వ్రేలాడుతుండగా, మరొక భుజాన గుర్రపు వెంట్రుకలు తీగలుగా ఉన్న ఓటి సొరకాయ బుర్రను వీణగా చేసుకుని, వేగంగా ఆత్రుతతో వస్తున్నపుడు చంకలో వ్రేలాడుతున్న చిటితాళాలు ఒకదానికి ఒకటి తగిలి ఖంగుమని మోతలు చేస్తుండగా, తులసిమాలను ధరించి, మాసిన శరీరముతో, దేహాభిమానం లేకుండా, తిరుమళి పట్టెవర్ధనాలు తీర్చి దిద్ది, ఎర్రని కళ్ళతో బెదురుచూపులు చూస్తూ, పసుపు బాగా పట్టించిన తోలు జందెమును ధరించి, యిలా కళకళలాడుతూ నన్ను సంకీర్తనతో సేవించడానికి వచ్చేవాడు ఆ మాలదాసరి. చిత్రకారుడు కుంచెతో సృష్టించినట్లు మాలదాసరిని అతని వృత్తికి,ప్రవృత్తికి, నిరాడంబరతకు, అమాయక గ్రామీణ జీవనశైలికి తగినట్లుగా రూపు పోసి కనులముందు కవితాకృతిని సాక్షాత్కరింపచేశాడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు.
srikari kripardrekshana!
vaikuntha! yakuntha bhaktavarada! padabja
stokamarandaayitagam
gaa!kaakodaranagodayasthapanta!
srikaramaina, krupaarasancheta aardramaina chupulugalavada! nirantaraayamgaa bhaktulaku varamulichevada! nee paadamane kamalamuyandu antuleni, samruddhamaina gangaanadi ane makarandaanni nimpukunnavada! seshashailamu ane udayagiri meeda unna, udayinchina suryunivantivada! venkatesa! vinumayya! ani aamuktamaalyadaa prabandham loni chivaridaina aarava aaswaasaanni praarambhinchaadu srikrushnadevaraayalu.bhaarateeya saahityamlo atyunnata sthaayini pondina, atyuttamamaina sandesaanni yichina saahityam ee aaswaasamu. bhaarateeya aadhyaatmika, saamaajika, naitika viluvalaku nirvachanaanni yichina aashwaasam yidi. 'prapancha saahityamlo ilantidi ekkada ledu' ani vishwanaatha satyanarayana gaaru prasamsinchina aaswaasamu yidi. kavitva sthaayi paramgaa annaru aa maata annaru vishwanaatha. sandesam paramgaa, neethi paramgaa ilanti kathalu kokollalu bhaarateeya vaajgmayamlo. prateekaatmakamgaa chuste, saahitii praamganamlo paakadam kuudaa yinka sarigaa chetagaani arbhakudaina ee vyaasakarta drushtilo maatram yintati atyunnata sandesaanni yichinadi yilantidi katha marokkate undi. deenikee daanikee moolakarta vedavyasulavare, mundu mundu marinta vivaramgaa telusukundam!
vishnuchittulavaaru tana kumarte avasthanu chusi 'yidemi pooja? yidemi aaraadhana? yidemi vratamu? yidemi tapassu? emi artham kaavadamledu swami! neeka teliyanidi ledu kada! naa kumaarteku ee avastha emiti swami?' ani adigaadu. narayanudu navvi, cheppadam praarambhinchaadu.
kale dokarundu paerukonagaani kulambu madeeya bhaktu di
yyila munu vaadu vaamanata nee vasiyinchina punyabhoomiyam
laela janudenchi paadu mamu lalasa mangalanaamakaisikan
tana kumarte avasthanu gurinchi adigithe kathanu cheppadam modalettaadu kamalakshudu. 'anaganagaa.. naa bhaktudu okadu unnaadu. vaadidi nimnakulam. nenu vaamanaavataaramlo ee bhoomimeeda nivasinchina chotiki oka moodu yojanala dooramlo nivasinchevaadu. brahmi muhuurtamlo vachi korikatho, prematho mangalakaisikii raagamlo nannu stutistuu keertanalu padevadu.
jaatyuchita charitrama ma
tpreetyartham boodi tanadu hrudayamu suchito
nityambuga dattanusam
gatyamu masipaeta manikambai yodenugan
naaku preetikaramgaa undadam koraku, tana jaatiki tagina nadavadikatho, hrudayaanni ante, manasunu suchigaa unchukuni, masiguddalo kattina maanikyamlaagaa undevaadu. shreyan swadharmo vigunah paradharmaatsvanthithi.. ani nenu cheppinade geetaavaakyam kanuka, alaa tana swadharmanirvahana chestu, manassunu suchigaa unchukunevaadu. pavitramaina antahkaranamtho nennu keertinchi sevinchevaadu. 'manassoucham janmashoucham karmashouchancha bhaarata sariirashoucham vaakshoucham, shaucham panchavidham smrutam,panchashwetheshu manassoucham vishishyathe' ani aarshavaakyam. manasuku sambandhinchinadi, janmaku sambandhinchinadi, karmaku(chesepaniki)sambandhinchinadi, sariiraaniki sambandhinchinadi, vaakkuku sambandhinchinadi.. ani shaucham ante suchi ante parisuddhamgaa undadam aidu rakalu. veetannitiloki manassu parisuddhamgaa undadame visheshamainadi, unnatamainadi ani artham. manassu kullutho, buradatho kampugaa undi, janma, vrutti, sareeramu, palukulu entha unnatamgaa unna, andamgaa unna, najugga nagarikanga unna, neechame, nikrushtame ani bhaaratheeyula uvaacha! aa geetaachaaryuni palukulanu, ee aarsha vaakyaanni dhwaninchaadu rayalavaru yikkada. chandaludu aina, tana kuladharmaanni paatistuu, parisuddhamaina manasu kalavaadu kanuka naaku preetipaatrudu antunnadu saakshaattuu devadidevudu!
chamuraina tolkubusambu tenkiyunu ni
ttali sankha chakra kundalamu lamara
divedaarikommudoltha jodammu
medameedi mogalaakugodugu danara
matpaadarakshayu maavu penveraka gu
ttina yoti tipiridandeyunu meraya
jititaalamulu sanka putika nokkokamaatu
gatirayambuna daaki kalasi moraya
battetirumannu bedaru gem puttu joopu
basupuboditolu pallambu nesaka mesaga
chamuru antina charmamu, kullaayi kattukuni, chevulaku ittadi sankha chakrakara kundalaalu pettukuni, bhajanallo veliginche deepapu semmenu pattukuni, tholuthithini banamlanti padunaina aayudhaanni ventabettukuni, meda meedaku aanina mogili aakula godugunu unchukuni, oka bhujana naa paadaraksha vrelaadutundagaa, maroka bhujana gurrapu ventrukalu teegalugaa unna ooti sorakaya burranu veenagaa chesukuni, vegamgaa aatrutatoe vastunnapudu chankalo vrelaadutunna chititaalaalu okadaaniki okati tagili khangumani motalu chestundagaa, tulasimaalanu dharinchi, maasina sareeramutho, dehabhimanam lekunda, tirumali pattevardhanaalu teerchi diddi, errani kallatho beduruchuupulu chustuu, pasupu baga pattinchina tholu jandemunu dharinchi, yila kalakalalaadutuu nannu sankeertanatho sevinchadaaniki vachevaadu aa maladasari. chitrakaarudu kunchetho srushtinchinatlu maaladaasarini athani vruttiki,pravruttiki, niraadambarataku, amayaka graameena jeevanasailiki taginatlugaa roopu posi kanulamundu kavitaakrutini saakshaatkarimpachesaadu srikrushnadevaraayalu.