పల్లెల్లో జరుపుకునే పండగలు - Village festivals
హోమ్Festivalsపల్లెల్లో జరుపుకునే పండగలు - Village festivals
పల్లెల్లో పండగలు
1. భోగి పండుగ
వ్వయసాయ దారులైన పల్లె వాసులు తమ వ్యవసాయ పనులన్ని ఒక్క కొలిక్కి వచ్చి పంటలన్నీ ఇంటికొచ్చి న సమయాన వచ్చేదే సంక్రాంతి పండగ. మిగతా పండగలు ఎలా వున్నా రైతుకు ప్రాముఖ్యానిచ్చేదె సంక్రాంతి. ఇవి వరుస పండగలు. ఈ వరుసలో ముందుగా వచ్చేది బోగి పండగ. ఈరోజున తెల్లవారు జామునే ఇంటి ముందు బోగి మంటలు వేస్తారు. ఇంట్లో వున్న పాత సామానులు పనికి రానివన్ని అనగా చాటలు, గంపలు, తట్టలు, చీపుర్లు, అన్నీ ఎవరింటి ముందు వాళ్ళు బోగి మంట పెట్టి కాలుస్తారు. అవన్ని తొందరలో కాలిపోతాయి. ఆ తర్వాత కంపలు, చెత్త, కట్టెలు వేసి మండించి చలి కాచు కుంటారు. మంట వేడికి శరీరం ముందు భాగం బాగా వేడిగా వుంటే వాతావరణం లోని చలికి వీపు బాగ చాల చల్లగావుంటుంది. ఇదొక వింత అనుభూతి. తెల్లవారి కోడిని కోసి లేదా వేరె వూర్ల నుండి వేట కూర తెచ్చి వండి అందులోకి వడలు చేసి తింటారు. కొన్ని ప్రాంతాలలో చిన్న పిల్లలకు బోగి పండ్లు పోస్తారు. తరువాత వచ్చేది సంక్రాంతి,
2. సంక్రాంతి
సంక్రాంతి సందర్భంగా గంగిరెద్దుల వారు పల్లెల్లో తిరుగుతుంటారు. గంగిరెద్దు
అదె పెద్ద పండగ. ఈ రోజున పెద్దలు తమ తల్లి దండ్రులు చనిపోయిన వారు వారి ఆత్మ శాంతి కొరకు ఉపవాసముండి స్నానం చేసి అయ్యవారి రాక కొరకు ఎదురు చూస్తుంటారు. అయ్యవారు అంటే ఆ ప్రాంత బ్రాంహడు. కొన్ని పల్లెలకు కలిపి ఒక బ్రాంహడు వుంటాడు. అన్ని శుభాసుభ కార్యాలకు అతను రావలసిందే. వేరెవ్వరు రావడానికి వీలు లేదు. ఇది అతని ఇలాకా. ఆ అయ్యవారు వచ్చి నంత వరకు ఆ గృహస్తుడు ఉప వాసముంటాడు. ఆతను వచ్చాక పూజా కార్యుక్రమాలు ప్రారంబించి గృహస్థుని చేత అతని పెద్దలకు తర్పణ, ఇస్తాడు, కాకులకు పిండ ప్రధానం చేయిస్తాడు. ఇలా పెద్దలకు తర్పణ ఇస్తున్నందుకె దీన్ని పెద్ద పండగ అన్నారు. పూజానంతరం, గృహస్తుడిచ్చిన దక్షిణ.. అనగా బియ్యం, కూరగాయలు, పప్పులు మొదలగునవి తీసుకొని మరొక్కరింటి కెళతాడు. ఈరోజున మాంసం వండరు. ఈ రోజున అనేక పిండి వంటలు చేస్తారు. ఈరోజు తప్పక వుండవలసిన పిండి వంట అరిసెలు పిల్లకు పిండిపంటలె పండగ. ఈరోజు నుండే గొబ్బెమ్మ పాటలు పాడతారు ఆడ పిల్లలు. ఇంటి ముందు కళ్ళాపి చల్లి అందమైన ముగ్గులేసి ముగ్గు మధ్యలో గొబ్బెమ్మను తీరుస్తారు. గొబ్బెమ్మ అంటే ఆవు పేడను ముద్దగా చేసి ముగ్గు మధ్యలో పెట్టి మధ్యలో గుమ్మడి పూలు పెడ్తారు. ఆ ఊరి ఆడపిల్లలందరూ కలిసి ఒక జట్టుగా చేరి అలంకరించుకొని, ఒక పళ్లెంలో పశుపు ముద్దను వుంచి దానిపై దీపం పెట్టి, చుట్టు పూలను అలంకరించి ప్రతి ఇంటికి వచ్చి ఆ పళ్లేన్ని క్రింద పెట్టి దాని చుట్టు తిరుగుతు తమ రెండు చేతులు తట్టుతూ గొబ్బెమ్మ పాటలు పాడతారు. ఆ ఇంటి వారు దీపంలో నూనె పోసి వారికి బియ్యం కొంత డబ్బులు ఇవ్వాలి. చివరి రోజున ఆ పిల్లలందరు వచ్చిన బియ్యాన్ని పొంగలిపెట్టి తిని ఆనందిస్తారు. ఇది ఆ వూరి ఆడపిల్లల సంబరం. ఈ తతంగం అంతా ఏ వూరి ఆడపిల్లలు ఆవూర్లోనె. పక్క ఊరికెళ్లరు. కానీ.... ఇంత కాలము వ్యవసాయదారుల పొలాల్లో కూలీ చేసిన ఆడవాళ్ళు, ముఖ్యంగా హరిజనులు ఈ రోజున ప్రతి రైతు ఇంటి ముందు గొబ్బెమ్మ పాటలు పాడి ఆడతారు. వారికి రైతు కుటుంబం ధాన్యం, డబ్బులు శక్తాను సారం బారీగానె ఇస్తారు. ఇచ్చినది తక్కువనిపిస్తే వారు వెళ్లరు. బలవంతం చేస్తారు సాధించు కుంటారు. అదే విధంగా పరా వూరు నుండి కొంత మంది హరిజన మహిళలు వచ్చి గొబ్బెమ్మ పాటలు పాడతారు కాని ఇచ్చింది తీసుకుని వెళతారు. ఇలాంటి వారు యాచకులు కాదు. కేవలం సంక్రాంతి సందర్భంగానె గొబ్బెమ్మ పాటలు పాడి ఆసిస్తారు. అలాగె గంగి రెద్దుల వాళ్లకు కూడా ఇది పెద్ద పండగే. వారు గంగి రెద్దును ఆడించి రైతుల మెప్పించి బహుమతులను పొందుతారు. గంగిరెద్దుల వారు ప్రదార్శించె విన్యాసాలలో ముఖ్యంగా చెప్పుకో దగ్గది గంగిరెద్దుల వాడు రోడ్డుమీద వెల్లకిలా పడుకొని తన ఎద మీద గంగిరెద్దు ముందరి కాళ్లను పెట్టించుకొని ఆడించడము. రైతులు గంగిరెద్దుల వారికి ధాన్యాన్ని, వేసి పాత బట్టలను, చీరలను ఆ గంగిరెద్దు మీద వేస్తారు. ఆ విధంగా గంగిరెద్దు పైన అనేక మైన రంగులతో బట్టలు కనిపిస్తాయి. ఎవరైనా ఆడపిల్లలు ఎక్కువ బట్టలు వేసుకొని ఆడంబరంగా కనిపిస్తే గంగిరెద్దులా తయారయావేంది? అని అంటుంటారు. ఇది ఒక నానుడి.
3. కనుమ పండగ
మూడో రోజున వచ్చేది కనుమ పడుగ. కనుమ పడగ నాడు కూడా పిండి వంటలదే అగ్ర స్థానం. పార్వేట ఈ నాటి ప్రధాన ఘట్టం. వైష్ణవాలయం ప్రధానంగా వున్న ఒక పల్లె లోనుండి దేవుడిని పల్లికిలో మంగళ వాయద్యాలతో ఆ చుట్టు పల్లెలలో వూరేగించి చివరన దగ్గరలో వున్న కొండ ప్రాంతంలో గాని మైదాన ప్రాంతంలో గాని దేవుడిని దించి అక్కడ శమీ వృక్షం క్రింద పూజ నిర్వహించి, అప్పటికె పూజించి సిద్దం చేసు కున్న ఒక గొర్రె పొట్టేలును దూరంగా ఆ కొండ వాలులో కట్టేసి సుమారు ఒక కిలో మీటరు దూరంలో ఒక హద్దు ఏర్పరచి అక్కడ అందరు నిలిచి తమ తుపాకులతో దూరంగా వున్న గొర్రె పోతును కాల్చాలి. ఎవరు కాసిస్తే అది వారికే చెందు తుంది. ఎవరూ కాల్చ లేక పోతె అది ఇంతవరకు దేవుని వూరేగింపులో పాల్గొన్న మంగలి వారికి చెందు తుంది. మంగలి వారు ఆ జమ్మి చెట్టు కింద కూర్చొని ఆ పొట్టేలుకు ఎలాంటి దెబ్బ తగల కుండుటకు ఏవో కనికట్టు విద్యలు, మంత్రాలు వేస్తుంటారు. తుపాకులు లేనివారు తూటాలు తెచ్చుకొని ఇతరుల తుపాకులతో ప్రయత్నిస్తారు. చుట్టు ప్రక్కల పల్లె వాసులకు ఇదొక పెద్ద వినోద కార్యక్రమం. ఈ ఆచారానికి మాతృక తిరుమల లోని శ్రీ వేంకటేస్వర స్వామి వారికి కనుమ రోజున వేటగాని వేషం వేసి విల్లంబులు ధరింప జేసి గోగర్బం డాంకు ఎదురుగా వున్న పార్వేట మిట్టకు ఊరేగింపుగా తీసుక వస్తారు. అక్కడ స్వామి వారు క్రూర మృగాలను వేటాడి నట్టు కొన్ని కార్యక్రమాలు చేసి తిరిగి ఊరేగింపుగా ఆలయానికి చేరుతారు. ఆరోజుల్లో తిరుమల వాసుడు విల్లంబులతో క్రూర మృగాలను వేటాడితే ఈ నాడు మానవుడు తుపాకులతో బంధించి వుంచిన గొర్రె పోతును వేటాడ తారు. అదీ ఆ దేవుని పేరు మీద
4. పశువుల పండుగ
పశువుల పండగే ఈ వరుసలో చివరిది. ఈ రోజున పిండి వంటలదే పండుగ. సాయంకాలం ఊరి బయట కాటమ రాజు వద్ద పొంగిళ్లు పెట్టి పూజ చేస్తారు. కాటమ రాజు అంటే అక్కడేమి గుడి వుండదు. ఒక చెట్టు క్రింది తాత్కాలికంగా రెండు రాళ్లను పెట్టి వాటిని కడిగి వీబూతి పట్టెలు పెట్టి ఆ ప్రాంతమంతా శుభ్రం చేస్తారు. అక్కడి పూజారి ఆ వూరి చాకిలే. ఆ దేవుని ముందు వూరి ఆడవారందరు గిన్నెల్లో బియ్యం, బెల్లం తెచ్చి అక్కడే పొయ్యిలు ఏర్పాటు చేసి పొంగలి వండుతారు.. ఇంత లోపల చాకలి దేవుని వద్ద అలంకరణ పూర్తి చేస్తాడు. అందరు తలోక పొంగలి ముద్దను తీసి దేవుని ముందు కుప్పగా పెడ్తారు. చాకలి పూజా కార్యక్రమం కానిస్తాడు. అప్పటికే వూర్లో వున్న ఆవులను ఎద్దులను అన్నింటిని ఇక్కడికి తోలుకొస్తారు. కోళ్లను మొక్కుకున్న వాళ్ళు చాకలికి తమ కోళ్లను ఇస్తారు. అతను వాటిని కోసి దేవుని ముందు వేస్తాడు. పూజానంతరం పొంగలిని తలా కొంత ప్రసాదంగా తీసుకొని ఒక పెద్ద పొంగలి ముద్దను పశువుల కాపరికి ఇచ్చి తినమని, అతని వీపుకు ఇంకొక ముద్దను కొడతాడు చాకలి. దానిని పిడుగు ముద్ద అంటారు. వాడు పొంగలిని తింటూ పశువులకున్న పగ్గాలను, దారాలను తీసేసి తరుముతాడు. అవి తలోదిక్కుకు వెళ్లి పోతాయి. అప్పటికి చేలన్నీ పరిగిలి పోయి వుంటాయి కనుక అవి ఎక్కడ ఏ చేల్లో దూరినా అడగడానికి లేదు. ఆరాత్రికి పాలు తాగె దూడలను కూడా కట్టడి చేయరు. అనగా పశువులకు స్వాతంత్ర్యం అన్నమాట. అదే పశువుల పండుగ. ఆ సందర్భంలోనె ఒక నెల నుండి కాటమరాజు ముందు ఆధారిన వచ్చి పోయె, పశువుల కాపరులు, రైతులు అక్కడ ఒక కంపో, కర్రో వేస్తుంటారు. ఈ నాటికి అది ఒక పెద్ద కుప్ప అయి వుంటుంది. పశువుల కాపరి ఆ కుప్పకు నిప్పు పెట్టి పశువులను బెదిరించి తరిమెస్తాడు. ఆ కంపల కుప్పను చిట్లా కుప్ప అంటారు. ఆ మంట ఆరిపోయిన తర్వాత అందరు అక్కడి నుండి నిష్క్రమిస్తారు. ఇంటి కెళ్లి దేవుని వద్ద కోసిన కోళ్లలు బాగు చేసుకుని కూర వండుకుని తింటారు.
ఈ పండుగకు జరిగే జల్లికట్టు చిత్తూరు జిల్లా మరియు తమిళనాడులో బారి ఎత్తున జరుగు తుంటాయి. వీధుల్లో డప్పులను వాయించి అలంక రించిన పశువులను తరుము తారు. అలా రెండు మూడు సార్లు పశువులను తరిమాక ఆ తర్వాత అసలు కార్యక్రమం మొదలవుతుంది. ఇప్పుడు రంగులతో అలంక రించిన బలమైన ఎద్దులలు, కోడెలను తరుముతారు. ముందుగా వాటి కొమ్ములకు రంగులు పూసి ఒక తువ్వాలు కట్టి అందులో వంద రూపాయలు వారి స్థాయిని బట్టి ఐదు వందల రూపాయలను కట్టి అల్లి వద్ద నిలిపి డప్పులతొ వాటిని బెదిరించి తరుముతారు. ధైర్యం వున్న వారు వాటిని పట్టి లొంగ దీసుకొని దాని కొమ్ములకు కట్టిన బట్టలోని డబ్బులు తీసుకోవచ్చు. దాని కొరకు కొంత మంది బలవంతులు తయారుగా వుంటారు. కొన్ని ఎద్దులు, లేదా కోడెలు తమ యజమానిని తప్ప ఇతరుల నెవ్వరిని దరి చేరనియ్యవు. అలాంటి వాటిమీద చెయ్యి వేయడమే ప్రమాదం. అటు వంటి వాటిని బెదరగొట్టిన తర్వాత వాటిని లొంగ దీసు కోవడం చాల ప్రమాధ కరమైన పని. అయినా కొందరు ఈ సాహసానికి పూను కుంటారు. ఇంకొన్ని ఎద్దులుంటాయి. అవి వట్టి బెదురు గొడ్డులు. వాటిని బెదిరిస్తే అవి చేసె వీరంగం అంతా ఇంతాకాదు. వాటిని ఆపడం అతి కష్టం. వీటి వలన ప్రమాదం ఎక్కువ. ఎందు కంటే ఇవి బెదిరి పోయి ఇరుపక్కల క్రీడను చూస్తున్న జనంలోకి దూరి పోతాయి. ఈ క్రీడలో చాల మందికి గాయాలవు తుంటాయి. ఒక్కోసారి ప్రాణాపాయం కూడా జరుగు తుంటుంది. ఇలాంటి క్రీడను ప్రభుత్యాలు నిషేధించినా ఫలితం లేదు. ఇటు వంటి క్రీడ పలాన పల్లెలో జరుగు తుందని ముందుగాని ఆ చుట్టు ప్రక్కల పల్లెల్లో దండోర వేసి తెలియ జేసి వుంటారు. దాంతో ఆ చుట్టు ప్రక్కల రైతులు తమ ఎద్దులను కోడెలను అలంకరించు కొని అక్కడికి తీసు కెళతారు.
5. గంగ పండగ:
రైతులు చేసుకునె పండగలలో వాటి ప్రధాన్యత రీత్యా గంగ పండగ రెండొ స్థానంలోకి వస్తుంది. ఇది మేనెలలో వస్తుంది. అప్పటికి వ్వవ సాయ పనులు అన్నీ పనులు పూర్తి అయి వుంటాయి. రైతులకు వ్వవ సాయ కూలీలకు ఇది ముఖ్యమైన పండుగ. ఈ పండగకు మాతృక తిరుపతిలో బారు ఎత్తున జరిగే గంగ జాతర. అందు చేత ఈ పండుగ చిత్తూరు జిల్లాలోనె ప్రాముఖ్యత. ఇతర జిల్లాలలో ఈ పండగ వున్నట్లు లేదు. ఇది ముఖ్యంగా వ్వవ సాయ కూలీల పండగ. ఇంకా చెప్పాలంటే హరిజనుల పండుగ. వారి ఈ పండగ రోజున ముఖ్యంగా పులి వేషం ఇంకా ఇతర వేషాలు వేసి ఆడి పాడి రైతులను మెప్పించి వారి నుండి రైతు స్థోమతను బట్టి బహుమతులను అనగా ధాన్యం, బెల్లం, వస్త్రాలు బహుమతిగా పొందు తారు. పులి వేషాలను ఎవరు బడితే వారు వేయలేరు. ఆ వేషం వేయడానికి మంచి దేహదారుడ్యం వుండాలి. మంచి ఆరోగ్య వంతుడై వుండాలి. ఎందుకంటే అతను వేసే గంతులకు చేసే విన్యాసాలకు అతని శరీరము సహకరించాలి. పులి వేష ధారి మొలకు ఒక లంగోటి మాత్రం కట్టుకొని శరీరమంతా పశుపు రంగు చారలు తీర్చి, తలకి పులి కన్నులవలె దిద్దిన, మద్యలో రంద్రాలున్న మరియు పులిచెవులు లాంటి చెవులున్న టోపి ధరించి, (దీనిని ఈ వేషం కొరకే తయారు చేసుకుంటారు.) నోట్లో పెద్ద నాలుకలాగ ఒక ఎర్రటి అట్టముక్కను పెట్టుకొని తయారవతాడు. అతని నడుముకు దారాలు కట్టి ఇద్దరు వ్వక్తులు పగ్గాలతో అతనిని పట్టుకొని నియంత్రిస్తూ వుంటారు. ఒక పొడవాటి వెదురు బద్దకు రంగు కాగితాలు కట్టి ఒక కొసన ఒక పెద్ద బుట్టను కట్టి దానిని కూడా రంగు కాగితాలను అతికించి వుటారు. ఒక వ్వక్తి దానిని రెండో చివరన పట్టుకొని పులి వేష ధారి వెనక నిలబడి రెండో చివరన నున్న బుట్ట భాగాన్ని పులి వేషదారుని ముందు వచ్చేటట్టు పట్టుకొని వూపుతూ వుంటాడు. ఇద్దరు ముగ్గురు డప్పులు కొడుతుండగా ఆ డప్పులకు అనుగుణంగా పులి వేష ధారి అడుగులు వేస్తూ, పైన వూగు తున్న రంగు కాగితాల బుట్టను చూస్తూ పులి లాగా ఆడుతుంటాడు. ఒక రిద్దరు ఉత్సాహ వంతులు అతనికి తోడుగా ఆడు తుంటారు. ఈ విధంగా ఆడుతూ వారికి సంబంధించిన పల్లెల్లో మాత్రమే అనగా వారు పనిచేసే రైతులున్న పల్లెల్లో మాత్రమే తిరుగుతారు. ప్రతి రైతు వారి స్థాయిని బట్టి ధాన్యము, ధనము, పాత బట్టలు ఇస్తారు. వారికిచ్చిన ప్రతిఫలము వారికి తక్కువగా అనిపిస్తే సాధించి తీరుతారు. రైతుల వంటి పైనున్న పై వస్త్రాన్ని లాక్కుంటారు. చివరగా ఆ యింటి నుండి వెళ్ళే టప్పుడు ఆ రైతు పేరున వారి కుటుంబం వారి పేరు పది నిముషాల సేపు ఆసువుగా పాట పాడగా దానికి తగిన డప్పు వాయిద్యాలు, ధరువులు వేసి పొగిడి తర్వాత మరొక ఇంటికి వెళతారు. పెద్ద రైతులు వారికి కొన్ని బట్టలు, డబ్బులు, ఒక బస్తా వడ్లను కూడా ఇస్తారు. సామాన్య రైతు సాధారణంగా ఒక గంప వడ్లును ఇస్తారు. ఈ పులివేష ధారణ ఆబాల గోపాలన్ని చాల అలరిస్తుంది.
సంవత్సరంపాటు రైతుల వద్ద పొలంలో పని సేసిన కూలీలు, ఇతర కుల వృత్తుల వారు ఈ పండగ నాడు రైతుల వద్ద నుండి ధాన్యం రూపంలో బాగానె నజరాన పొందుతారు. కూలీలైతే చిత్ర విచిత్ర వేషాలు ధరించి ఊర్ల లోని రైతులను మెప్పించి ఫలితం పొందుతారు. ముఖ్యంగా పులి వేషం వేషధారి ఆబాల గొబాలాలను మెప్పిస్తారు. చిన్న పిల్లలకు ఇది పెద్ద పండగ. పులి వేష గాని వెంబడి డప్పు, పిల్లనగొయ్యి, ఇతర వాయిద్యాలు వాయిస్తూ ఉండగా ఇతరులు ఆడుతుండగా పులి వేషధారి గంతులు వేస్తూ పల్టీలు కొడుతూ నానా హంగామా చేస్తాడు. ఇది అందరికీ పండగే.
ప్రధానమైన పల్లెల్లో ఈ రోజున దున్న పోతును బలి ఇస్తారు. వీధి మధ్యలో తాత్కాలికంగా నిర్మించిన గుడిలోని అమ్మోరును పూజించి గుడి ముందు ఆడి పాడి తెల్ల వారజామున బలి కార్యక్రమం కానిస్తారు. ఆ భయాన దృస్యాన్ని చిన్న పిల్లలు చూడ కూడదని ఆ సమయాన్ని నిర్ణ యిస్తారు. ఈ విచిత్ర వేష దారులు అనేక బూతు పాటలు పాడుతూ ఆడుతూ వీధుల్లో తిరుగుతారు. ఈ పండుగ రైతులకు వ్వవ సాయకూలీలలకు ప్రత్యేకం. ప్రస్తుతం దున్న పోతు బలులు తిరుపతిలో గంగ జాతరలో గాని ఇతర పల్లెల్లో గాని జరగడం లేదు. కానీ సాధారణ పల్లెల్లో జరిగే కార్యక్రమం ఏమంటే హరిజనుల (ఇంత కాలం రైతుల పొలాల్లో పనిచేసిన కూలీలు) వివిధ వేష దారణతో ఆడి పాడి రైతులను మెప్పించి కొంత ధాన్యాన్ని బట్టలను ఉదారంగ పొందు తారు. వీరు ఇంత కాలం ఏరైతుల వద్ద పనిచేశారో వారి పల్లెలకే వెళతారు. వేరొకరి ఇళ్లకు వెళ్ళరు. పొద్దంతా వీరి ఆట పాటలతో మురిసి పోయిన పల్లె వాసులు సాయంత్రం కాగానె గంగమ్మకు పొంగిలి పెడ్తారు. దీని కొరకు ఒక వేప చెట్టు వుంటుంది. అక్కడ చాకలి ఒక రాయిని గంగమ్మ తల్లిగా ఏర్పాటు చేసి చుట్టు వేపాకు మండలతో చిన్న పందిరిని ఏర్పాటు చేస్తాడు. అక్కడ ఆ పల్లె వాసులందరు పొంగిలి పెట్టి గంగమ్మ తల్లికి మొక్కు కుంటారు. సర్వ సాధారణంగా ప్రతి ఒక్కరు కోడిని బలి ఇస్తారు. ఈ పూజా కార్యక్రమాన్ని చాకలి విర్వహిస్తాడు. ప్రతి పలంగా అతనికి బలి ఇచ్చిన కోడి తల, అక్కడ కొట్టిన కొబ్బరి కాయ పై చిప్ప చాకలికి చెందు తారు. ఆ విధంగా ఆరోజు గంగ పండుగ పరి సమాప్తం అవుతుంది.
6. పొంగలి: సాధారణంగా పొంగలి అంటే తమిళ నాడు ప్రాంతంలో ఇడ్లి, దోసె, వడ, పంటి పదార్తాలతో బాటు ఇదొక అల్పాహారం. కాని ఈ ప్రాంతంలో పొంగలి అంటే దేవుని ముందు అప్పటి కప్పుడు పల్లె వాసులు అందరు కొత్త పొయ్యిలు ఏర్పాటు చేసి, కొత్త కుండలో, కొత్త బియ్యం వేసి అందులో కొత్త బెల్లం ఇతర సుగంద ద్రవ్యాలు వేసి అప్పటి కప్పుడు తయారు చేసె ప్రసాదమే పొంగలి. ఎక్కువగా గంగమ్మ జాతరల వద్ది పొంగిల్లు సామూహికంగా పెడతారు. దాన్నే ప్రసాధంగా గంగమ్మకు పెట్టి తర్వాత ఆ ప్రసాదం స్వీకరిస్తారు.
7. దీపావళి:దీపావళి,నరకచతుర్దశి ఇది పిల్లల పండుగ. ఈ రోజున అనేక పిండి వంటలు చేసి తిని, టపాకాయలు కాల్చడమే పిల్లలకు పండగ. ఆ రోజుల్లో ఇప్పుడున్నన్ని రకాల టపాకాయలు లేవు. అప్పట్లో కాల్చిన కొన్ని రకాలు ఇప్పుడు లేవు. ఆరోజుల్లో చిన్న శబ్దం చేసేవి మాత్రమే వుండేవి. అవి గాక చిటపటలు, తాటాకు టపాకాయలు, కాకర పువ్వొత్తులు, బత్తాసు పుల్లలు, సురు సురు బుడ్లు, ఇలాంటివాటిని మితంగా కొనేవారు. అవి ఆరోజుల్లో పెట్లొప్పు అనే ఒక గందకం పొడి దొరికేది. అర్ద రూపాయికి ఒక ఫలం పెట్లొప్పు దొరికేది. దాన్ని తవ్వలు అనె పరికరంలో వేసి రాతికేసి కొడితే పెద్ద శబ్దం వచ్చేది. తవ్వలు అనగా రెండంగుళాల పొడవు ఒక అంగుళం వ్వాసం కలిగిన ఇనుప ముక్కకు ఒక వైపున ఆర అంగుళం లోతున సన్నని గుంట వుంటుంది. రెండో వైపున దారం కట్టుకోడానికి ఒక రంధ్రం వుంటుంది. దానిని రోలు అంటారు. రెండోది రోకలి. ఇది కూడా ఇనుప పరికరమె. చిటికెన వేలు పరిమాణంలో వుండి ఒక వైపు రోలుకు సరిపడ వుండి రెండో వైపు ఒక రంధ్రం దారం కట్టు కోడానికుంటుంది. ఈ రెండు పరికరాలను చెరి ఒక కొసన దారానికి కట్టి రోలులో ఒక చెటికెడు పెట్లొప్పు వేసి రోకలిని అందులో పెట్టి దారం సాయంతో ఒక రాతి కొట్టితే పెద్దశబ్దం వస్తుంది. పిల్లలకు ఒక పలం పెట్లొప్పు ఒక రోజు కొట్టడానికి సరిపోయేది. ప్రస్తుతం అనేక రకాల టపాకాయలు వచ్చినా పల్లెల్లో వాటిని పరిమితంగానె కాల్చుతారు. వాటిపైన ఎక్కువ ధనం వ్వయం చేయరు.
8. శివ రాత్రి
ఈ పండగ ఉప వాసానికి జాగారణకు ప్రత్యేకం. పొద్దునంతా ఉపవాసముండి రాత్రులందు జాగారణ చేస్తారు. స్థానికంగా వుండే దేవాలయాలలో అనేక సాంస్క్రుతిక కార్యక్రమాలు జరుగు తుంటాయి. అవి భజనలు, హరి కథలు, వీధి నాటకాలు మొదలగు నవి వుంటాయి. అక్కడక్కడ వున్న శివాలయాల్లో ప్రత్యేక కార్యక్రమాలుంటాయి. రాత్రులందు జాగారణ కొరకు ఆ కార్యక్రమాలకు వేళుతారు పల్లె వాసులు. ప్రస్తుతం ఈ శివరాత్రి పండుగ ఆరోజుల్లో జరిగినంత వైభవంగా జరగడం లేదు. ఏదో మొక్కు బడిగా జరుపుకుంటున్నారు. శివాలయాలల్లో మాత్రం రాత్రి ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు జరుగు తున్నాయి.
9. సుడ్తుల పండగ:
ఈ సుడ్దుల పండగ కేవలం చిత్తూరు జిల్లలో అదీ కొన్ని ప్రాంతాలలో మాత్రమే చేసుకునే పండుగ. కార్తీక పౌర్ణమి రోజున చేస్తారు. ఆ రోజున అన్ని పండగలకు చేసినట్లే ఇల్లు అలికి, ముగ్గులు పెట్టి పిండి వంటలు చేసు కుంటారు. సాయంత్రం దీపావళి పండగకు పెట్టినట్లు ఇంటి ముందు దీపాలను పెడ్తారు. దిబ్బల్లోను దీపాలు పెడతారు. ఆలయం ఉన్న కొండలపై కర్రదుంగలతో పెద్ద మంట వేస్తారు. దాన్ని ఆకాశ దీపం అంటారు. అది ఆ చుట్టు ప్రక్కల చాల దూరం వరకు కనిపిస్తుంది. రాత్రి కావస్తుందనగా పిల్లకు పండగ అప్పుడు కనిపిస్తుంది. పిల్లలందరు వారి పెద్దల సహాయంతో సుడ్తులు కట్టుకోవడంలో చాల సరదాగా వుంటారు. సుడ్తు అనగా గోగు పుల్లలను ఒక కట్ట లాగ కట్టి సుమారు పదడుగులకు పైతా కడతారు. దాని పొడుగు దాన్ని మోసే వారి వయస్సు, శక్తిని బట్టి ఇరవై అడుగుల పొడవు కూడా వుండొచ్చు. చీకటి పడగానా పిల్లలందరు వారి వారు సుడ్తులతో ఊరుముందర కూడతారు. అక్కడ ఒక పెద్ద మంట పెట్టి దాని నుండి వారి వారి సుడ్తులను వెలిగించుకొని పరుగులు తీస్తూ "డేహేరి గుళ్లారిగో డేహేరి మాముళ్లో అని గట్టి గా అరుస్తూ ఊరి బయట పరుగెడుతారు. అలా ఓ గంట సేపు అరిచి పరుగెత్తి... చివరికి ఊరిబయట ఒక చెట్టుకింద వున్న దేవుని ముందు దీవించి అక్కడే మిగిలిన ఆ సుడ్తులన్నింటిని నిలువుగా కుప్పవేస్తారు. అది పెద్ద మంటై పైకి లేస్తుంది. దాంతో పిల్లల కేరింతలు. ఆ మంటను "అవ్వాగుడిసె" అంటారు. ఆమంట పూర్తికాగానె కింద జానెడెత్తు నిప్పులు ఖణ ఖణ లాడుతు వుంటాయి. పెద్దపిల్లలు దానిపై ఇవతలనుండి అవతలికి నడుస్తారు. చిన్న పిల్లలు ఆచ్యర్యపోతుంటారు. అవి భయంకరంగా వున్న అవి మెత్తటి నిప్పులు గాన కాలవు. (గోగు పుల్లల నిప్పులు) అదొక సరదా ఆతర్వాత ఇద్దరు పెద్దపిల్లలకు ఒక పెద్ద దుప్పటి ఇచ్చి తెరలాగ పట్టుకోమని తెరకు అవతల చిన్న పిల్లలకు గోగు పుల్లలను ఇచ్చి కత్తిలాగ, బాణం లాగ, గద లాగ పట్టుకొమ్మని వారిని అక్కడ కోదరిని నెలబెట్టి, కొందరిని కూర్చో బెడతారు. ఒక చిన్న సుడ్తుకు మంట పెట్టి పిల్లలున్న వైపు పిల్లలకు కొంత దూరంలో మండుతున్న సుడ్దును అడ్దంగా, నిలువుకు తిప్పుతారు. ఆ మంట వెలుగులో పిల్లల నీడలు తెరపై పడి మంట కదులు తున్నందున పిల్లల నీడలు కూడా కదులుతాయి. తెరకు మరొకవైపు అందరు నిలబడి ఆనందిస్తారు. దీన్ని తోలుబొమ్మలాట అంటారు. కొన్ని వూర్లల్లో ఊరు వారందరు కలిసి "బండి సుడ్దు " అని పెద్ద సుడ్తు కడతారు. దాన్ని ఎద్దుల బండి మీద పెట్టి, మంట పెట్టి అది కాలుతుంటే ముందుకు జరుపు కుంటూ ఊరు బయట ఎద్దులతో పరుగులు తీయిస్తారు. ఇదొక సంబరం. ప్రస్తుతం ఈ పండగ పూర్తిగా కనుమరుగై పోయింది. గోగులను పండించడము పూర్తిగా మానేశారు. గోగులు లేవు సుడ్దులు లేవు. కాని కొండలమీద మాత్రము ఆకాశ దీపాలు వేస్తున్నారు.
pallello jarupukune pandagalu - Village festivals
homFestivalspallello jarupukune pandagalu - Village festivals
pallello pandagalu
1. bhogi panduga
vvayasaaya daarulaina palle vaasulu tama vyavasaaya panulanni okka kolikki vachi pantalannee intikochi na samayana vachede sankraanti pandaga. migata pandagalu ela vunna raituku praamukhyaanichede sankraanti. ivi varusa pandagalu. ee varusalo mundugaa vachedi bogi pandaga. eerojuna tellavaaru jamune inti mundu bogi mantalu vestaaru. intlo vunna paata saamaanulu paniki raanivanni anagaa chaatalu, gampalu, tattalu, cheepurlu, annee evarinti mundu vaallu bogi manta petti kaalustaaru. avanni tondaralo kaalipotaayi. aa tarvaata kampalu, chetta, kattelu vesi mandinchi chali kaachu kuntaaru. manta vediki sareeram mundu bhagam baga vaedigaa vunte vaataavaranam loni chaliki veepu baaga chaala challagavuntundi. idoka vinta anubhooti. tellavaari kodini kosi leda vere voorla nundi veta kuura tecchi vandi anduloki vadalu chesi tintaaru. konni praantaalalo chinna pillalaku bogi pandlu postaaru. taruvaata vachedi sankraanti,
2. sankraanti
sankraanti sandarbhamgaa gangireddula vaaru pallello tirugutuntaaru. gangireddu
adhe pedda pandaga. ee rojuna peddalu tama talli dandrulu chanipoyina vaaru vaari aatma saanti koraku upavasamundi snaanam chesi ayyavari raaka koraku eduru chustuntaaru. ayyavaaru ante aa praanta braanhadu. konni pallelaku kalipi oka braanhadu vuntaadu. anni subhasubha kaaryaalaku atanu ravalasinde. verevvaru raavadaaniki veelu ledu. idhi athani ilaka. aa ayyavaaru vachi nanta varaku aa gruhastudu upa vasamuntadu. aatanu vachaka poojaa kaaryukramaalu praarambinchi gruhasthuni chetha athani peddalaku tarpana, istaadu, kaakulaku pinda pradhaanam cheyistaadu. ilaa peddalaku tarpana istunnanduke deenni pedda pandaga annaru. poojaanantaram, gruhastudichina dakshina.. anagaa biyyam, kuuragaayalu, pappulu modalagunavi teesukoni marokkarinti kelataadu. eerojuna maamsam vandaru. ee rojuna aneka pindi vantalu chestaaru. eeroju tappaka vundavalasina pindi vanta ariselu pillaku pindipantale pandaga. eeroju nunde gobbemma paatalu paadataaru aada pillalu. inti mundu kallapi challi andamaina muggulesi muggu madhyalo gobbemmanu teerustaaru. gobbemma ante aavu pedanu muddagaa chesi muggu madhyalo petti madhyalo gummadi poolu pedtaaru. aa oori aadapillalandaruu kalisi oka jattugaa cheri alankarinchukoni, oka pallemlo pasupu muddanu vunchi daanipai deepam petti, chuttu poolanu alankarinchi prati intiki vachi aa pallenni krinda petti daani chuttu tirugutu tama rendu chetulu tattutuu gobbemma paatalu paadataaru. aa inti vaaru deepamlo noone posi vaariki biyyam kontha dabbulu ivvali. chivari rojuna aa pillalandaru vachina biyyanni pongalipetti tini aanandistaaru. idhi aa vuuri aadapillala sambaram. ee tatangam antaa e vuuri aadapillalu aavuurloone. pakka oorikellaru. cony.... inta kaalamu vyavasaayadaarula polaallo kooli chesina aadavaallu, mukhyamgaa harijanulu ee rojuna prati raitu inti mundu gobbemma paatalu paadi aadataaru. vaariki raitu kutumbam dhaanyam, dabbulu saktaanu saaram baariigaane istaaru. ichinadi takkuvanipiste vaaru vellaru. balavantam chestaaru saadhinchu kuntaaru. adhe vidhamgaa para vuuru nundi kontha mandi harijana mahilalu vachi gobbemma paatalu paadataaru kaani ichindi teesukuni velataaru. ilanti vaaru yachakulu kaadu. kevalam sankraanti sandarbhamgaane gobbemma paatalu paadi aasistaaru. alaage gangi reddula vaallaku kuudaa idhi pedda pandage. vaaru gangi reddunu aadinchi raitula meppinchi bahumatulanu pondutaaru. gangireddula vaaru pradaarsinche vinyaasaalalo mukhyamgaa cheppuko daggadi gangireddula vaadu roddumeeda vellakila padukoni tana edha meeda gangireddu mundari kaallanu pettinchukoni aadinchadamu. raitulu gangireddula vaariki dhaanyaanni, vesi paata battalanu, cheeralanu aa gangireddu meeda vestaaru. aa vidhamgaa gangireddu paina aneka maina rangulatho battalu kanipistaayi. evaraina aadapillalu ekkuva battalu vesukoni aadambaramgaa kanipiste gangireddula tayaarayaavendi? ani antuntaaru. idhi oka naanudi.
3. kanuma pandaga
moodo rojuna vachedi kanuma paduga. kanuma padaga naadu kuudaa pindi vantalade agra sthaanam. parveta ee naati pradhaana ghattam. vaishnavaalayam pradhaanamgaa vunna oka palle lonundi devudini pallikilo mangala vaayadyaalato aa chuttu pallelalo vooreginchi chivarana daggaralo vunna konda praantamlo gaani maidaana praantamlo gaani devudini dinchi akkada sami vruksham krinda pooja nirvahinchi, appatike poojinchi siddam chesu kunna oka gorre pottelunu dooramgaa aa konda vaalulo kattesi sumaru oka kilo meetaru dooramlo oka haddu erparachi akkada andaru nilichi tama tupaakulatoe dooramgaa vunna gorre potunu kalchali. evaru kasiste adhi vaarike chendu tundi. evaruu kaalcha leka pothe adhi intavaraku devuni vooregimpulo palgonna mangali vaariki chendu tundi. mangali vaaru aa jammi chettu kinda kuurchoni aa potteluku elanti debba tagala kundutaku evo kanikattu vidyalu, mantraalu vestuntaaru. tupaakulu lenivaaru thootaalu tecchukoni itarula tupaakulatoe prayatnistaaru. chuttu prakkala palle vaasulaku idoka pedda vinoda kaaryakramam. ee aachaaraaniki maatruka tirumala loni shree venkateswara swami vaariki kanuma rojuna vetagaani vesham vesi villambulu dharimpa jesi gogarbam daanku edurugaa vunna parveta mittaku ooregimpugaa teesuka vastaaru. akkada swami vaaru krura mrugaalanu vetadi nattu konni kaaryakramaalu chesi tirigi ooregimpugaa aalayaaniki cherutaaru. aarojullo tirumala vasudu villambulatho krura mrugaalanu vetaadithe ee naadu manavudu tupaakulatoe bandhinchi vunchina gorre potunu vetada taaru. adhee aa devuni paeru meeda
4. pasuvula panduga
pasuvula pandage ee varusalo chivaridi. ee rojuna pindi vantalade panduga. saayankaalam oori bayata kaatama raju vadda pongillu petti pooja chestaaru. kaatama raju ante akkademi gudi vundadu. oka chettu krindi taatkaalikamgaa rendu raallanu petti vaatini kadigi veeboothi pattelu petti aa praantamantaa subhram chestaaru. akkadi poojaari aa vuuri chaakile. aa devuni mundu vuuri aadavaarandaru ginnello biyyam, bellam tecchi akkade poyyilu erpaatu chesi pongali vandutaaru.. inta lopala chaakali devuni vadda alankarana puurti chestaadu. andaru taloka pongali muddanu teesi devuni mundu kuppaga pedtaaru. chaakali poojaa kaaryakramam kaanistaadu. appatike voorlo vunna aavulanu eddulanu annintini ikkadiki tholukostaaru. kollanu mokkukunna vaallu chaakaliki tama kollanu istaaru. atanu vaatini kosi devuni mundu vestaadu. poojaanantaram pongalini talaa kontha prasaadamgaa teesukoni oka pedda pongali muddanu pasuvula kapariki ichi tinamani, athani veepuku inkoka muddanu kodataadu chaakali. daanini pidugu mudda antaaru. vaadu pongalini tintuu pasuvulakunna paggaalanu, daaraalanu teesesi tarumutaadu. avi talodikkuku velli potayi. appatiki chelanni parigili poyi vuntaayi kanuka avi ekkada e chello doorinaa adagadaaniki ledu. aaraatriki paalu taage doodalanu kuudaa kattadi cheyaru. anagaa pasuvulaku swaatantryam annamata. adhe pasuvula panduga. aa sandarbhamlone oka nela nundi katamaraju mundu aadhaarina vachi poye, pasuvula kaaparulu, raitulu akkada oka kampo, karro vestuntaaru. ee naatiki adhi oka pedda kuppa ayi vuntundi. pasuvula kapari aa kuppaku nippu petti pasuvulanu bedirinchi tarimestaadu. aa kampala kuppanu chitla kuppa antaaru. aa manta aaripoyina tarvaata andaru akkadi nundi nishkramistaaru. inti kelli devuni vadda kosina kollalu baagu chesukuni kuura vandukuni tintaaru.
ee pandugaku jarige jallikattu chitturu jilla mariyu tamilanaadulo baari ettuna jarugu tuntaayi. veedhullo dappulanu vaayinchi alanka rinchina pasuvulanu tarumu taaru. alaa rendu moodu saarlu pasuvulanu tarimaka aa tarvaata asalu kaaryakramam modalavutundi. ippudu rangulatho alanka rinchina balamaina eddulalu, kodelanu tarumutaaru. mundugaa vaati kommulaku rangulu puusi oka tuvvaalu katti andulo vanda roopaayalu vaari sthaayini batti aidu vandala roopaayalanu katti alli vadda nilipi dappulatho vaatini bedirinchi tarumutaaru. dhairyam vunna vaaru vaatini patti longa deesukoni daani kommulaku kattina battalooni dabbulu teesukovachhu. daani koraku kontha mandi balavantulu tayaarugaa vuntaaru. konni eddulu, leda kodelu tama yajamanini tappa itarula nevvarini dari cheraniyyavu. alanti vaatimeeda cheyyi veyadame pramaadam. atu vanti vaatini bedaragottina tarvaata vaatini longa deesu kovadam chaala pramaadha karamaina pani. aina kondaru ee saahasaaniki poonu kuntaaru. inkonni edduluntaayi. avi vatti beduru goddulu. vaatini bediriste avi chese veerangam antaa intaakaadu. vaatini aapadam athi kashtam. veeti valana pramaadam ekkuva. endu kante ivi bediri poyi irupakkala kreedanu chustunna janamloki doori potayi. ee kreedalo chaala mandiki gayalavu tuntaayi. okkosari praanaapaayam kuudaa jarugu tuntundi. ilanti kreedanu prabhutyaalu nishedhinchinaa phalitam ledu. itu vanti kreeda palaana pallelo jarugu tundani mundugaani aa chuttu prakkala pallello dandora vesi teliya jesi vuntaaru. daamto aa chuttu prakkala raitulu tama eddulanu kodelanu alankarinchu koni akkadiki teesu kelataaru.
5. ganga pandaga:
raitulu chesukune pandagalalo vaati pradhaanyata reetya ganga pandaga rendo sthaanamloki vastundi. idhi menelalo vastundi. appatiki vvava saaya panulu annee panulu puurti ayi vuntaayi. raitulaku vvava saaya kooleelaku idhi mukhyamaina panduga. ee pandagaku maatruka tirupatilo baaru ettuna jarige ganga jaatara. andu chetha ee panduga chitturu jillaalone praamukhyata. itara jillaalalo ee pandaga vunnatlu ledu. idhi mukhyamgaa vvava saaya kooleela pandaga. inka cheppalante harijanula panduga. vaari ee pandaga rojuna mukhyamgaa puli vesham inka itara veshaalu vesi aadi paadi raitulanu meppinchi vaari nundi raitu sthomatanu batti bahumatulanu anagaa dhaanyam, bellam, vastraalu bahumatigaa pondu taaru. puli veshaalanu evaru badithe vaaru veyaleru. aa vesham veyadaaniki manchi dehadaarudyam vundaali. manchi aarogya vantudai vundaali. endukante atanu vese gantulaku chese vinyaasaalaku athani sareeramu sahakarinchaali. puli vesha dhari molaku oka langoti maatram kattukoni sareeramantaa pasupu rangu chaaralu teerchi, talaki puli kannulavale diddina, madyalo randraalunna mariyu pulichevulu lanti chevulunna topi dharinchi, (deenini ee vesham korake tayaaru chesukuntaru.) notlo pedda naalukalaaga oka errati attamukkanu pettukoni tayaaravataadu. athani nadumuku daaraalu katti iddaru vvaktulu paggaalato atanini pattukoni niyantristuu vuntaaru. oka podavati veduru baddaku rangu kaagitaalu katti oka kosana oka pedda buttanu katti daanini kuudaa rangu kaagitaalanu atikinchi vutaaru. oka vvakti daanini rendo chivarana pattukoni puli vesha dhari venaka nilabadi rendo chivarana nunna butta bhaagaanni puli veshadaaruni mundu vachetattu pattukoni vooputhuu vuntaadu. iddaru mugguru dappulu kodutundagaa aa dappulaku anugunamgaa puli vesha dhari adugulu vestu, paina voogu tunna rangu kaagitaala buttanu chustuu puli laga aadutuntaadu. oka riddaru utsaha vantulu ataniki thodugaa aadu tuntaaru. ee vidhamgaa aadutuu vaariki sambandhinchina pallello matrame anagaa vaaru panichese raitulunna pallello matrame tirugutaaru. prati raitu vaari sthaayini batti dhaanyamu, dhanamu, paata battalu istaaru. vaarikicchina pratiphalamu vaariki takkuvagaa anipiste saadhinchi tiirutaaru. raitula vanti painunna pai vastraanni laakkuntaaru. chivaragaa aa yinti nundi velle tappudu aa raitu paeruna vaari kutumbam vaari paeru padi nimushaala sepu aasuvugaa paata paadagaa daaniki tagina dappu vaayidyaalu, dharuvulu vesi pogidi tarvaata maroka intiki velataaru. pedda raitulu vaariki konni battalu, dabbulu, oka basta vadlanu kuudaa istaaru. saamaanya raitu saadhaaranamgaa oka gampa vadlunu istaaru. ee pulivesha dhaarana aabaala gopalanni chaala alaristundi.
samvatsarampaatu raitula vadda polamlo pani sesina kooleelu, itara kula vruttula vaaru ee pandaga naadu raitula vadda nundi dhaanyam roopamlo bagane najarana pondutaaru. kooleelaithe chitra vichitra veshaalu dharinchi oorla loni raitulanu meppinchi phalitam pondutaaru. mukhyamgaa puli vesham veshadhaari aabaala gobalalanu meppistaaru. chinna pillalaku idhi pedda pandaga. puli vesha gaani vembadi dappu, pillanagoyyi, itara vaayidyaalu vaayistuu undagaa itarulu aadutundagaa puli veshadhaari gantulu vestu palteelu kodutuu nana hangama chestaadu. idhi andarikee pandage.
pradhaanamaina pallello ee rojuna dunna potunu bali istaaru. veedhi madhyalo taatkaalikamgaa nirminchina gudiloni ammorunu poojinchi gudi mundu aadi paadi tella vaarajaamuna bali kaaryakramam kaanistaaru. aa bhayana drusyaanni chinna pillalu chuda koodadani aa samayanni nirna yistaaru. ee vichitra vesha daarulu aneka boothu paatalu paadutuu aadutuu veedhullo tirugutaaru. ee panduga raitulaku vvava saayakuuliilalaku pratyekam. prastutam dunna pothu balulu tirupatilo ganga jaataralo gaani itara pallello gaani jaragadam ledu. cony saadhaarana pallello jarige kaaryakramam emante harijanula (inta kaalam raitula polaallo panichesina kooleelu) vividha vesha daaranato aadi paadi raitulanu meppinchi kontha dhaanyaanni battalanu udaaranga pondu taaru. veeru inta kaalam eraitula vadda panichesaro vaari pallelake velataaru. verokari illaku vellaru. poddantaa veeri aata paatalatho murisi poyina palle vaasulu saayantram kagane gangammaku pongili pedtaaru. deeni koraku oka vepa chettu vuntundi. akkada chaakali oka raayini gangamma talligaa erpaatu chesi chuttu vepaaku mandalatho chinna pandirini erpaatu chestaadu. akkada aa palle vaasulandaru pongili petti gangamma talliki mokku kuntaaru. sarva saadhaaranamgaa prati okkaru kodini bali istaaru. ee poojaa kaaryakramaanni chaakali virvahistaadu. prati palangaa ataniki bali ichina kodi tala, akkada kottina kobbari kaaya pai chippa chaakaliki chendu taaru. aa vidhamgaa aaroju ganga panduga pari samaptam avutundi.
6. pongali: saadhaaranamgaa pongali ante tamila naadu praantamlo idli, dose, vada, panti padaartaalatoe baatu idoka alpaharam. kaani ee praantamlo pongali ante devuni mundu appati kappudu palle vaasulu andaru kotta poyyilu erpaatu chesi, kotta kundalo, kotta biyyam vesi andulo kotta bellam itara suganda dravyaalu vesi appati kappudu tayaaru chese prasaadame pongali. ekkuvagaa gangamma jaatarala vaddi pongillu saamuuhikamgaa pedataaru. daanne prasaadhamgaa gangammaku petti tarvaata aa prasaadam sweekaristaaru.
7. deepaavali:deepaavali,narakachaturdasi idhi pillala panduga. ee rojuna aneka pindi vantalu chesi tini, tapaakaayalu kalchadame pillalaku pandaga. aa rojullo ippudunnanni rakala tapaakaayalu levu. appatlo kaalchina konni rakalu ippudu levu. aarojullo chinna sabdam chesevi matrame vundevi. avi gaaka chitapatalu, taataaku tapaakaayalu, kakara puvvottulu, battasu pullalu, suru suru budlu, ilaantivaatini mitamgaa konevaaru. avi aarojullo petloppu ane oka gandakam podi dorikedi. arda roopaayiki oka phalam petloppu dorikedi. daanni tavvalu ane parikaramlo vesi raatikesi kodithe pedda sabdam vachedi. tavvalu anagaa rendangulaala podavu oka angulam vvaasam kaligina inupa mukkaku oka vaipuna aara angulam lothuna sannani gunta vuntundi. rendo vaipuna daaram kattukodaniki oka randhram vuntundi. daanini rolu antaaru. rendodi rokali. idhi kuudaa inupa parikarame. chitikena velu parimaanamlo vundi oka vaipu roluku saripada vundi rendo vaipu oka randhram daaram kattu kodanikuntundi. ee rendu parikaraalanu cheri oka kosana daaraaniki katti rolulo oka chetikedu petloppu vesi rokalini andulo petti daaram saayamtho oka raati kottithe peddasabdam vastundi. pillalaku oka palam petloppu oka roju kottadaaniki saripoyedi. prastutam aneka rakala tapaakaayalu vachina pallello vaatini parimitamgaane kaalchutaaru. vaatipaina ekkuva dhanam vvayam cheyaru.
8. shiva raatri
ee pandaga upa vasaniki jaagaaranaku pratyekam. poddunantaa upavasamundi raatrulandu jaagaarana chestaaru. sthaanikamgaa vunde devalayalalo aneka saamskrutika kaaryakramaalu jarugu tuntaayi. avi bhajanalu, hari kathalu, veedhi naatakaalu modalagu navi vuntaayi. akkadakkada vunna sivaalayaallo pratyeka kaaryakramaaluntaayi. raatrulandu jaagaarana koraku aa kaaryakramaalaku vaelutaaru palle vaasulu. prastutam ee sivaratri panduga aarojullo jariginanta vaibhavangaa jaragadam ledu. edho mokku badiga jarupukuntunnaru. sivaalayaalallo maatram raatri pratyeka kaaryakramaalu jarugu tunnayi.
9. sudtula pandaga:
ee suddula pandaga kevalam chitturu jillalo adhee konni praantaalalo matrame chesukune panduga. kaarteeka pournami rojuna chestaaru. aa rojuna anni pandagalaku chesinatle illu aliki, muggulu petti pindi vantalu chesu kuntaaru. saayantram deepaavali pandagaku pettinatlu inti mundu deepaalanu pedtaaru. dibballonu deepaalu pedataaru. aalayam unna kondalapai karradungalato pedda manta vestaaru. daanni aakaasa deepam antaaru. adhi aa chuttu prakkala chaala dooram varaku kanipistundi. raatri kaavastundanagaa pillaku pandaga appudu kanipistundi. pillalandaru vaari peddala sahaayamtho sudtulu kattukovadamlo chaala saradaagaa vuntaaru. sudtu anagaa gogu pullalanu oka katta laaga katti sumaru padadugulaku paitaa kadataaru. daani podugu daanni mose vaari vayassu, saktini batti iravai adugula podavu kuudaa vundochu. cheekati padagana pillalandaru vaari vaaru sudtulatho oorumundara kuudataaru. akkada oka pedda manta petti daani nundi vaari vaari sudtulanu veliginchukoni parugulu teestuu "deheri gullarigo deheri maamullo ani gatti gaa arustuu oori bayata parugedutaaru. alaa oo ganta sepu arichi parugetti... chivariki ooribayata oka chettukinda vunna devuni mundu deevinchi akkade migilina aa sudtulannintini niluvugaa kuppavestaaru. adhi pedda mantai paiki lestundi. daamto pillala kerintalu. aa mantanu "avvagudise" antaaru. aamanta puurtikaagaanee kinda jaanedettu nippulu khana khana laadutu vuntaayi. peddapillalu daanipai ivatalanundi avataliki nadustaaru. chinna pillalu aachyaryapotuntaaru. avi bhayankaramgaa vunna avi mettati nippulu gaana kaalavu. (gogu pullala nippulu) adoka sarada aatarvaata iddaru peddapillalaku oka pedda duppati ichi teralaaga pattukomani teraku avatala chinna pillalaku gogu pullalanu ichi kattilaaga, baanam laaga, gada laaga pattukommani vaarini akkada kodarini nelabetti, kondarini kurcho bedataaru. oka chinna sudtuku manta petti pillalunna vaipu pillalaku kontha dooramlo mandutunna suddunu addamgaa, niluvuku tipputaaru. aa manta velugulo pillala needalu terapai padi manta kadulu tunnanduna pillala needalu kuudaa kadulutaayi. teraku marokavaipu andaru nilabadi aanandistaaru. deenni tholubommalata antaaru. konni voorlallo ooru vaarandaru kalisi "bandi suddu " ani pedda sudtu kadataaru. daanni eddula bandi meeda petti, manta petti adhi kalutunte munduku jarupu kuntu ooru bayata eddulato parugulu teeyistaaru. idoka sambaram. prastutam ee pandaga puurtigaa kanumarugai poyindi. gogulanu pandinchadamu puurtigaa maanesaaru. gogulu levu suddulu levu. kaani kondalameeda maatramu aakaasa deepaalu vestunnaru.