భారతదేశ చరిత్రలో కాకతీయ సామ్రాజ్యానికి ఒక అరుదైన ఘనత వున్న విషయం తెలిసిందే! కాకతీయ రాజ వంశం కీర్తిని నలుదిశలా వ్యాపింపచేసి.. ఘనకీర్తిని సొంతం చేసుకున్న తెలంగాణ వీరనారిగా నిలిచింది రాణి రుద్రమదేవి. కాకతీయ రాజవంశం నుంచి ఎంతోమంది రాజులు, రాణులు తమ కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని పాలించి, తమ రాజ్యాభివృద్ధికి ఎంతగానో కృషి చేశారు. అటువంటి సామ్రాజ్యం నుంచి వచ్చిన రుద్రమదేవి.. కాకతీయుల వంశంలో ఒక ధృవతారగా వెలిగింది. కాకతీయ వంశానికి గొప్ప పేరు ప్రఖ్యాతలు తెచ్చిపెట్టిన ఆమె... దేశచరిత్రలోనే తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును సాధించింది. భారతదేశ చరిత్రలో రాజ్యాలను ఏలిన మహారాణులలో రుద్రమదేవి ఒకరు. నిజానికి ఈమె అసలు పేరు రుద్రాంబ! అయితే ఈమె తండ్రి గణపతిదేవుడికి పుత్రసంతానం కలగకపోవడం వల్ల ఆమెను తన కుమారుడిలా పెంచుకొని రుద్రదేవుడని నామకరణం చేశారు. అలా ఆ విధంగా ఆమె పేరు రుద్రమదేవిగా మారింది.
కాకతీయవంశంలో అగ్రగణ్యుడిగా పేరొందిన గణపతిదేవుడు దాదాపు 62 సంవత్సరాలవరకు రాజ్యాన్ని పాలించిన అనంతరం... తన కూతురు రుద్రమదేవికి 1262లో ‘‘రుద్రమహారాజు’’ అనే బిరుదుతో కాకతీయ సింహాసనాన్ని అధిష్టించారు. అయితే ఆమె ఒక మహిళాపాలకురాలు కావడంవల్ల జీర్ణించుకోలేని అనేకమంది సామంతులు ఆనాడు తిరుగుబాటు చేశారు. ఒక మహిళకు సింహాసనాన్ని ఎలా అప్పగిస్తారంటూ నిరసనలు చేపట్టారు. అదే సమయంలో పాండ్యులు నెల్లూరు ప్రాంతాన్ని, గొంకరాజు మొదటి నరసింహుడు వేంగి ప్రాంతాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తమ ప్రాంతాలను అధీనంలో తీసుకోవడం వల్ల పాకనాటి కాయస్థ అంబదేవుడు, కళింగ నరసింహుని కుమారుడు వీరభానుడు వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాట్లు చేశారు. అదే సమయంలో రుద్రమదేవి వారికి మద్దతుగా తన సేనాలతో కలిసి ఆ తిరుగుబాట్లన్నిటినీ విజయవంతంగా అణిచివేసింది.
రుద్రమదేవి ఎదుర్కొన్న దండయాత్రలన్నిటిలో దేవగిరి యాదవరాజుల దండయాత్ర అతి పెద్దది.. ఎంతో కీలకమైనది. ఆనాడు యాదవరాజు మహాదేవుడు ఓరుగల్లును ముట్టడించాడు. అది తెలుసుకున్న రుద్రమదేవి ఆ యాదవలను ఓడించి.. దేవగిరి దుర్గం వరకూ తరిమి కొట్టింది. వేరేదారి లేని మహదేవుడు సంధికి దిగివచ్చి... యుద్ధ పరిహారంగా మూడుకోట్ల సువర్ణాలు చెల్లించాడు. రుద్రమ తానే స్వయంగా కాయస్త రాజ్యంపై దాడి చేసినట్లు తెలుస్తోంది. Chandupatla (నల్గొండ) శాసనం ఆధారంగా కాయస్త అంబదేవునితో జరిగిన యుద్ధాలలోనే మరణిచినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఈమెకు రాయగజకేసరి, ఘటోదృతి అని బిరుదులున్నాయి.
గణపతిదేవుడు తన కుమర్తె రుద్రమదేవిని నిరవద్యపుర (నిడదవోలు) ప్రాంతాన్ని పాలిస్తున్న తూర్పు చాళుక్యుడైన వీరభద్రుడికి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. ఈ దంపతులకు ఇద్దరు కుమార్తెలు. పెద్దకుమార్తె అయిన ముమ్మడమ్మ, మహాదేవుని భార్య. వీరి పుత్రుడే ప్రతాప రుద్రుడు. రుద్రమాంబ ప్రతాపరుద్రుని దత్తత తీసుకొని యువరాజుగా పట్టాభిషేకం చేసింది. ప్రతాపరుద్రునకు అన్నమదేవుడు అనే తమ్ముడు ఉండేవాడని స్థానిక గాథ. బస్తర్ రాజ్య చివరి పాలక వంశంవారు అన్నమదేవుని తమ వంశకర్తగా చెప్పుకున్నారు. రుద్రమదేవి రెండవ కుమార్తె రుయ్యమ్మను ఇందులూరి అన్నలదేవునికిచ్చి వివాహం చేసింది.
Apr 14 | డా. సునీతా కృష్ణన్ ఒక ప్రముఖ సామాజిక కార్యకర్త. బాలికలు అక్రమ రావాణ చేసేవారి పాలిట సింహస్వప్నం. మహిళలపై అఘాయిత్యాలు, బలవంతంగా వ్యభిచార రొంపిలోకి దిగి.. కూరుకుపోయిన అమాయక బాలికలను, యువతులను రక్షించి.. వారికి... Read more
Dec 02 | హైద్రాబాద్ రాష్ట్రంలో అట్టడుగు వర్గాల అభ్యున్నతికి, సంక్షేమానికి పాటు పడిన వీరనారి జె.ఈశ్వరీబాయి. తెలంగాణ తొలిదశ రాష్ట్రోద్యమంలోనూ కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ ప్రాంతంలోని దళితుల సమస్యలపై నిరంతర పోరాటం చేశారు. అప్పటి సామాజిక... Read more
Nov 06 | ఎక్కడ పోగొట్టుకున్నామో అక్కడే వెతికినే దొరుకుతుందన్న పెద్దల నానుడిని బాగా వంటపట్టించుకున్న డేరింగ్-డ్యాషింగ్‌ డీఎస్పీ అనుపమ షణై.. అదేబాటలో పయినిస్తున్నారు. కర్ణాటక రాష్ట్రమంత్రి పరమేశ్వర్ నాయక్ తో విబేధాల కారణంగా అకారణంగా తన పదవి... Read more
Sep 13 | కలలు కనండీ.. వాటిని సాకరం చేసుకునేందుకు కష్టపడండీ అన్న మాజీ రాష్ట్రపతి, స్వర్గీయ అబ్దుల్ కలాం చెప్పిన వ్యాఖ్యలు అమెలో ఎంత ప్రభావం చూపాయో తెలియదు కానీ స్వయంగా అయన చేతుల మీదుగా అవార్డును... Read more
Aug 24 | యత్ర నార్యంతు పూజ్యంతే రమంతే తత్ర దేవత అన్న సంస్కృత శ్లోకాన్ని తనలో ఇనుమడింపజేసుకుని తన వంతుగా సమాజంలోని మహిళలకు మంచి చేయాలని బావించి.. అ దిశగా నడుంచుట్టి.. యావత్ సమాజం నుంచి వెలివేతకు... Read more
bharatadesa charitralo kaakateeya saamraajyaaniki oka arudaina ghanata vunna vishayam telisinde! kaakateeya raja vamsam keertini naludisalaa vyaapimpachaesi.. ghanakeertini sontam chesukunna telamgaana veeranaarigaa nilichindi raani rudramadevi. kaakateeya rajavansam nunchi entomandi rajulu, raanulu tama kaakateeya saamraajyaanni paalinchi, tama raajyaabhivruddhiki entagaano krushi chesaru. atuvanti saamraajyam nunchi vachina rudramadevi.. kaakateeyula vamsamlo oka dhruvataraga veligindi. kaakateeya vamsaaniki goppa paeru prakhyaatalu tecchipettina aame... desacharitralone tanakantu oka pratyeka gurtimpunu saadhinchindi. bharatadesa charitralo raajyaalanu elina maharanulalo rudramadevi okaru. nijaaniki eeme asalu paeru rudramba! ayithe eeme tandri ganapatidevudiki puthrasantaanam kalagakapovadam valla aamenu tana kumarudila penchukoni rudradevudani namakaranam chesaru. alaa aa vidhamgaa aame paeru rudramadevigaa maarindi.
kaakateeyavamsamlo agraganyudigaa perondina ganapatidevudu daadaapu 62 samvatsaraalavaraku rajyanni paalinchina anantaram... tana koothuru rudramadeviki 1262loo kirudramaharaji ane birudutho kaakateeya simhaasanaanni adhishtinchaaru. ayithe aame oka mahilaapaalakuraalu kavadamvalla jeerninchukoleni anekamandi saamantulu aanaadu tirugubaatu chesaru. oka mahilaku simhaasanaanni ela appagistaarantuu nirasanalu chepattaru. adhe samayamlo paandyulu nelluru praantaanni, gonkaraju modati narasimhudu vengi praantaanni swaadheenam chesukunnaru. tama praantaalanu adheenamlo teesukovadam valla pakanati kayastha ambadevudu, kalinga narasimhuni kumarudu veerabhaanudu vaariki vyatirekamgaa tirugubaatlu chesaru. adhe samayamlo rudramadevi vaariki maddatugaa tana senaalatho kalisi aa tirugubaatlannitinii vijayavantamgaa anichivesindi.
rudramadevi edurkonna dandayaatralannitilo devagiri yaadavaraajula dandayaatra athi peddadi.. entho keelakamainadi. aanaadu yaadavaraaju mahadevudu orugallunu muttadinchaadu. adhi telusukunna rudramadevi aa yaadavalanu odinchi.. devagiri durgam varakuu tarimi kottindi. veredari laeni mahadevudu sandhiki digivacchi... yuddha parihaaramgaa moodukotla suvarnaalu chellinchaadu. rudrama taane swayamgaa kaayasta rajyampai daadi chesinatlu telustondi. Chandupatla (nalgonda) saasanam aadhaaramgaa kaayasta ambadevunito jarigina yuddhaalalone maranichinatlu charitrakaarulu bhaavistunnaaru. eemeku rayagajakesari, ghatodruti ani birudulunnaayi.
ganapatidevudu tana kumarte rudramadevini niravadyapura (nidadavolu) praantaanni paalistunna thoorpu chaalukyudaina veerabhadrudiki ichi vivaham cheshaadu. ee dampatulaku iddaru kumaartelu. peddakumaarte ayina mummadamma, mahadevuni bharya. veeri putrude prataapa rudrudu. rudramamba prataaparudruni dattata teesukoni yuvarajuga pattabhishekam chesindi. prataaparudrunaku annamadevudu ane tammudu undevaadani sthaanika gaatha. bastar rajya chivari paalaka vamsamvaaru annamadevuni tama vamsakartagaa cheppukunnaru. rudramadevi rendava kumarte ruyyammanu induluri annaladevunikicchi vivaham chesindi.
Apr 14 | daa. suneeta krishnan oka pramukha saamaajika kaaryakarta. baalikalu akrama raavaana chesevari palita simhaswapnam. mahilalapai aghaayityaalu, balavantamgaa vyabhichaara rompiloki digi.. kuurukupooyina amayaka baalikalanu, yuvatulanu rakshinchi.. vaariki... Read more
Dec 02 | haidrabad rashtramlo attadugu vargala abhyunnatiki, sankshemaaniki paatu padina veeranaari je.eshwareebaayi. telamgaana tolidasa rashtrodyamamlonu keelaka paatra pooshinchaaru. ee praantamlooni dalitula samasyalapai nirantara poratam chesaru. appati saamaajika... Read more
Nov 06 | ekkada pogottukunnamo akkade vetikine dorukutundanna peddala naanudini baga vantapattinchukunna daring-dashingle dsp anupama shanai.. adebaatalo payinistunnaaru. karnaataka rashtramantri parameshwar nayak thoo vibedhaala kaaranamgaa akaaranamgaa tana padavi... Read more
Sep 13 | kalalu kanandi.. vaatini saakaram chesukunenduku kashtapadandi anna maji rashtrapati, swargeeya abdul kalaam cheppina vyaakhyalu amelo entha prabhaavam chupayo teliyadu cony swayamgaa ayana chetula meedugaa avaardunu... Read more
Aug 24 | yatra naaryantu poojyanthe ramanthe tatra devata anna samskruta shlokaanni tanalo inumadimpajesukuni tana vantugaa samaajamlooni mahilalaku manchi cheyalani bavinchi.. a disagaa nadunchutti.. yavat samajam nunchi velivetaku... Read more