కాశీఖండము శ్రీనాథుడు రచించిన తెలుగు కావ్యము. ఇది క్రీస్తుశకం 1440 కాలంనాటి రచన.[1] స్కాంద పురాణంలో సులభగ్రాహ్యంగా ఉన్న ఈ కథా భాగాన్ని శ్రీనాథ మహాకవి కాశీఖండముగా రూపుదిద్దారు. ఇందులో వారణాశిగా ప్రసిద్ధిచెందిన కాశీ క్షేత్ర మహత్యం, దాని వైశిష్ట్యం, కాశీ యాత్రా విశేషాలు, శివునికి కాశీకి గల అనుబంధం, అనేక కథలు, ఉపకథలు, కాశీకి సంబంధించిన ఎన్నో విశేషాలు ఉన్నాయి.
కాశీఖండం
కృతికర్త:
శ్రీనాథుడు
దేశం:
భారతదేశం
భాష:
తెలుగు
ప్రక్రియ:
ప్రబంధం
విభాగం (కళా ప్రక్రియ):
భక్తిసాహిత్యం
ప్రచురణ:
వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్, మద్రాసు
విడుదల:
1888, 1917
పేజీలు:
496
శ్రీనాథుడు
విషయాలు
1 కథాసంగ్రహం
2 ప్రాచుర్యం
3 బయటి లింకులు
4 మూలాలు
కథాసంగ్రహంసవరించు
సూతుడు శౌనకాదులకు కాశీఖండం కథను వివరిస్తాడు. వింధ్యపర్వతం తనకు మేరువుకు గల తారతమ్యం వివరించమని నారదుని కోరింది. నారదుడు మేరువు కూడా ఇలాగే పలికిందని తప్పుకున్నాడు. వింద్యపర్వత విజృంభణ వల్ల త్రిలోకాలకు ఆపద వాటిల్లింది. దాని నివారణకు దేవతలు మునులు బ్రహ్మ ఉపదేశంతో కాశీనివాసియైన అగస్త్యుని ప్రార్ధిస్తారు. అగస్త్యుడు కాశీ వియోగానికి చింతించి, దక్షిణదిశకు పోతూ వింద్య గర్వాపరణం చేస్తాడు. దక్షారామం దర్శించి, కొల్లాపురం శ్రీమహాలక్ష్మి ఆజ్ఞ పాటిస్తాడు. అగస్త్యుడు లోపాముద్రకు కాశీయే ముక్తిస్థానమని శివశర్మోపాఖ్యానాన్ని వివరిస్తాడు. విశ్వేశ్వరుడు పార్వతీదేవికి వివరించిన ప్రకారం కుమారస్వామి అగస్త్యునికి కాశీక్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాడు. వారణాసి నామ నిర్వచనం, ప్రకృతి పురుషులైన అర్థనారీశ్వరులు కాశీ చేరడం, కాశీలోని తీర్థ వాపికా కుండికా నదీ మహాత్మ్యాలు, లింగ ప్రాఅదుర్భావ మహాత్మ్యాలు అర్కుల మహాత్మ్యాలు వర్ణిస్తాడు. శివతీర్థ మహాత్య్మ వివరణకు సుశీల కథ కళావత్యుపాఖ్యానంలో వివరింపబడింది. బ్రహ్మ అనావృష్టి నివారణకు దివోదాసుకు భూరాజ్య పట్టాభిషేకం చెయ్యడం, ధరావియోగం వల్ల వేల్పులు దివోదాసుని పదవీభ్రష్టున్ని చెయ్యడానికి నిశ్చయీంచి పూనుఓడం దివోదాసు బొందితో నిర్యాణం పొందడం, దివోదాస వర్ణనంలో వివరించబడింది. విశ్వేశ్వరుని పరీక్షకు తట్టుకోలేని వ్యాసుడు కాశీని శపింపబూనడం, శివాజ్నచే కాశీవియోగం పొందడం, విశ్వేశ్వరుడు అంతర్దేహం ప్రవేశించడం, దేవతా యాత్రా విధాన వివరణ చెయ్యడం వర్ణించబడ్డాయి.
ప్రాచుర్యంసవరించు
శ్రీనాథ కృతమైన ఈ కాశీఖండం తెలుగు సాహిత్యంలో విశేషమైన ప్రాచుర్యాన్ని పొందింది.
బయటి లింకులుసవరించు
కాశీఖండం గురించి గరికపాటి నరసింహారావు ప్రవచనం(1)[permanent dead link] 2[permanent dead link], 3[permanent dead link], 4[permanent dead link], 5[permanent dead link], 6[permanent dead link]
మూలాలుసవరించు
↑ కాశీఖండము, శ్రీనాథుడు, కావ్య సమీక్షలు, సంపాదకులు: ఎం.వి.సత్యనారాయణ, ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ ప్రెస్, విశాఖపట్నం, 1983, పేజీ: 42-51.
kaasikhandamu srinathudu rachinchina telugu kaavyamu. idhi kreestusakam 1440 kalamnati rachana.[1] skanda puraanamlo sulabhagraahyamgaa unna ee kathaa bhaagaanni srinatha mahakavi kaasikhandamugaa roopudiddaaru. indulo vaaranaasigaa prasiddhichendina kaashi kshetra mahatyam, daani vaishishtyam, kaashi yatra visaeshaalu, sivuniki kaasheeki gala anubandham, aneka kathalu, upakathalu, kaasheeki sambandhinchina enno visaeshaalu unnaayi.
kaasikhandam
krutikarta:
srinathudu
desham:
bharatadesam
bhasha:
telugu
prakriya:
prabandham
vibhagam (kalaa prakriya):
bhaktisaahityam
prachurana:
vaavilla ramaswamy saastrulu and suns, madrasu
vidudala:
1888, 1917
paejeelu:
496
srinathudu
vishayaalu
1 kathaasangraham
2 praachuryam
3 bayati linkulu
4 moolaalu
kathaasangrahamsavarinchu
soothudu shounakaadulaku kaasikhandam kathanu vivaristaadu. vindhyaparvatam tanaku meruvuku gala taaratamyam vivarinchamani naaraduni korindi. naradudu meruvu kuudaa ilaage palikindani tappukunnadu. vindyaparvata vijrumbhana valla trilokaalaku aapada vaatillindi. daani nivaaranaku devatalu munulu brahma upadesamto kaasiinivaasiyaina agastyuni praardhistaaru. agastyudu kaashi viyogaaniki chintinchi, dakshinadisaku pothoo vindya garvaparanam chestaadu. dakshaaraamam darsinchi, kollapuram srimahalakshmi aagna paatistaadu. agastyudu lopamudraku kasheeye muktisthaanamani sivasarmopaakhyaanaanna vivaristaadu. vishweshwarudu paarvateedaeviki vivarinchina prakaaram kumaraswamy agastyuniki kashikshetra mahaatmyaanni vivaristaadu. vaaranaasi naama nirvachanam, prakruti purushulaina ardhanaareeswarulu kaashi cheradam, kaasheelooni teertha vapika kundika nadee mahaatmyaalu, linga praadurbhava mahaatmyaalu arkula mahaatmyaalu varnistaadu. sivatiirtha mahatyam vivaranaku susheela katha kalaavatyupaakhyaanamlo vivarimpabadindi. brahma anavrishti nivaaranaku divodasuku bhurajya pattabhishekam cheyyadam, dharaviyogam valla velpulu divodasuni padaveebhrashtunni cheyyadaaniki nischayeenchi poonudam divodasu bondito niryaanam pondadam, divodasa varnanamlo vivarinchabadindi. vishweshwaruni pareekshaku tattukoleni vyaasudu kaasheeni sapimpabuunadam, shivajnache kaasiiviyogam pondadam, vishweshwarudu antardeham pravesinchadam, devata yatra vidhaana vivarana cheyyadam varninchabaddaayi.
praachuryamsavarinchu
srinatha krutamaina ee kaasikhandam telugu saahityamlo visaeshamaina praachuryaanni pondindi.
bayati linkulusavarinchu
kaasikhandam gurinchi garikapati narasimhaaraavu pravachanam(1)[permanent dead link] 2[permanent dead link], 3[permanent dead link], 4[permanent dead link], 5[permanent dead link], 6[permanent dead link]
moolaalusavarinchu
u kaasikhandamu, srinathudu, kaavya sameekshalu, sampaadakulu: em.vi.satyanarayana, andhra university press, visaakhapatnam, 1983, pagy: 42-51.