అరిస్టాటిల్ ప్రముఖ ప్రాచీన గ్రీకు తత్వవేత్త. ప్లేటోకి శిష్యుడు మరియు అలెగ్జాండర్కి గురువు. క్రీ.పూ. 384లో గ్రీసు ఉత్తరాన మాసిడోనియా రాజ్యంలో స్టాగిరా నగరంలో ఒక ధనిక కుటుంబంలో జన్మించాడు.[1]. తండ్రి నికొమేకస్ మేసిడోనియా రాజు అమిన్ టాస్ కొలువులో ఆస్థాన వైద్యుడు. ఈయన భౌతిక శాస్త్రము, గణితము, కవిత్వము, నాటకాలు, సంగీతం, తర్కము, రాజకీయం, ప్రభుత్వం, నీతి నియమాలు, జీవశాస్త్రం మొదలగు చాలా విషయాలపై పుస్తకాలు రాశాడు.
ప్రాచీన పాశ్చాత్య ప్రపంచంలో అరిస్టాటిల్ ను మించిన మేధావి లేడని ప్రతీతి. విజ్ఞాన రంగంలో అరిస్టాటిల్ స్పృశించని రంగం లేదు. ఖగోళ, భౌతిక, జంతు, వృక్ష, తర్క, తత్వ, నీతి, రాజనీతి, కావ్య, మనస్తత్వ శాస్త్రాలన్నింటినీ అవుపోసన పట్టి వెయ్యికి పైగా గ్రంథాలను రచించాడు. దాదాపు 2000 సంవత్సరాలు అనేక శాస్త్రాలను ప్రభావితం చేసాడు. క్రైస్తవ దేశాలలో సుమారు 1000 సంవత్సరాలు అరిస్టాటిల్ రచనలను పాఠ్యపుస్తకాలుగా ఉపయోగించారు. అతడి రచనలను కాదనడం మతద్రోహంగా పరిగణించేవారు.
అరిస్టాటిల్ 17-18 సంవత్సరాల వయసులో ప్లేటో అకాడమీలో చేరి ప్లేటోకు అత్యంత ప్రియమైన శిష్యుడయ్యాడు.తత్వ శాస్త్రం, రాజనీతి శాస్త్రము, గణిత శాస్త్రము, ఖగోళ శాస్త్రము మొదలైన వాటిని అరిస్టాటిల్ పూర్తిగా అధ్యయనం చేసాడు. ఊహాగానాల కన్న పరిశోధనల ద్వారా రూఢి అయ్యే వాస్తవాలే విజ్ఞాన శాస్త్ర వికాసానికి దోహద పడాతాయని పదే పదే చెప్పేవాడు. ఆయన ఈ విద్యాలయంలో 20 ఏళ్ళపాటు గడిపాడు. ఆచరణలో కూడా అదే విధంగా ఉండేవాడు. క్రీ.పూ 347 లో ప్లేటో మరణించిన తరువాత ప్లేటో వారసునిగా స్పేయుసిప్పన్ అనే వ్యక్తిని ఎన్నుకోవడం జరిగింది. ఇది నచ్చని అరిస్టాటిల్ హెర్మియన్ రాజ్యానికి వెళ్ళాడు. హిర్మియన్ సోదరిని పెళ్ళి చేసుకున్నాడు.మారిడోనియా రాజైన ఫిలిప్ - హెర్మియన్ ద్వారా అరిస్టాటిల్ ఘనతను విని తన కుమారుడైన అలెగ్జాండర్కు విద్యా బోధన చేయవలసినదిగా కోరాడు. అరిస్టాటిల్ అందుకు సమ్మతించి అలెగ్జాండర్ కు విద్య నేర్పడం కోసం తన స్వస్థలమైన మాసిడోనియాకు చేరాడు.గురువుగారి పరిశోధనల కోసం అలెగ్జాండర్ ఎంతోమంది సేవకులను, భారీ నిధులను సమకూర్చిపెట్టాడు. క్రీ.పూ. 336లో అలెగ్జాండర్ తండ్రి హత్యానంతరం చదువుకు స్వస్తి చెప్పడంతో మళ్ళీ ఏథెన్స్ చేరుకుని ప్లేటో అకాడమీకి పోటీగా లైజియం అనే విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించి, జీవితాంతం బోధన, పరిశోధన, రచనా వ్యాసంగంలోనే గడిపాడు.
అరిస్టాటిల్ స్పృశించని విషయాలంటూ లేవు కాని "జీవ శాస్త్ర పిత"గా బహళ ప్రాచుర్యం పొందాడు. వివిధ జీవ జాతుల వర్గీకరణ పట్ల ఎక్కువగా శ్రద్ద చూపి - దేహనిర్మాణం, సంతానోత్పత్తి విధానాలు, రక్త గుణాలు, జంతువుల ప్రవర్తన ఆధారంగా వర్గీకరణం చేశాడు. 18వ శతాబ్దంలో లిన్నెయస్ వర్గీకరణ వచ్చేదాకా ప్రపంచ వ్యాప్తంగా శాస్త్రవేత్తలందరూ అరిస్టాటిల్ వర్గీకరణన నే ప్రామాణికంగా తీసుకునేవారు.
భూమి ఆవిర్భావం,పర్వతాలు రూపొందే విధానం గురించి కూదా ఈయన విపులంగా చర్చించాడు. ఈ చర్చలో వాస్తవం లేకపోలేదని ఇప్పటి శాస్త్రవేత్తలు కూడా ఆంగీకరిస్తున్నారు.
ఈయన రాసిన "ఆర్గనోన్" సుప్రసిద్ధమైన గ్రంథం. ఇంద్రియాల పరిజ్ఞానం, యోచనా శక్తి, జ్ఞాపక శక్తి, కలలు-మనోగతాలు వీటి ఆధారంగా మనస్తత్వ శాస్త్రాన్ని రూపొందించాడు. ఈయన సుమారు 1000 రచనలు చేసి యుంటారని ప్రతీతి. వీటిలో ఆర్గనోన్, యూడెమన్, ప్రోటిష్టికన్ వంటివి ముఖ్యమైనవి.సృష్టి జ్ఞాన మీమాంస నితి శాస్త్రం ఈయనకు గననీయమైన ప్రతిష్ఠ తెచ్చి పెట్టింది.
బరువైన వస్తువు తేలికైన వస్తువు కంటే త్వరగా భూమిని చేరుతుందని చెప్పాడు. ఇది తప్పని గెలీలియో ఋజువు చేశాడు.
వస్తువు కదలాలంటె శక్తి అవసరమని మామూలుగా వస్తువు స్థిరంగా ఉంటుందని చెప్పాడు. కాని న్యూటన్ తప్పని ఋజువు చేశాడు.
ఆరిస్టాటిల్ భావవాద విశ్వాసమైన ఆత్మని నమ్మేవాడు. ఆరిస్టాటిల్ ఆత్మకి కూడా చావు ఉంటుందని నమ్మేవాడు. పదార్థం నశించినప్పుడు ఆత్మ కూడా నశిస్తుందని నమ్మేవాడు. ఆత్మని పదార్థం నుంచి వేరు చెయ్యలేము అని సూత్రీకరించాడు.
అలెగ్జాండర్ మరణం తర్వాత ఏథెన్స్ ప్రజలు స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకుని అరిస్టాటిల్ పై దైవద్రోహిగా అభియోగం మోపడంతో తన తల్లి స్వస్థలమైన చాల్సిస్ నగరానికి పారిపోయాడు. అక్కడ ఒక ఏడాది జీవించి అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ క్రీ.పూ. 322లో కాలధర్మం చెందాడు.
aristatil pramukha praacheena greeku tatvavetta. platoki shishyudu mariyu alegjanderki guruvu. cree.poo. 384loo greesu uttaraana masidonia raajyamlo stagira nagaramlo oka dhanika kutumbamlo janminchaadu.[1]. tandri nikomekas mesidonia raju amin tas koluvulo aasthaana vaidyudu. eeyana bhautika saastramu, ganitamu, kavitvamu, naatakaalu, sangeetam, tarkamu, rajakeeyam, prabhutvam, neethi niyamaalu, jeevasaastram modalagu chala vishayaalapai pustakaalu raasaadu.
praacheena paaschaatya prapanchamlo aristatil nu minchina medhavi ledani prateeti. vignaana rangamlo aristatil sprusinchani rangam ledu. khagola, bhautika, jantu, vruksha, tarka, tatva, neethi, raajaneeti, kaavya, manastatva saastraalannintinii avuposana patti veyyiki paiga grandhaalanu rachinchaadu. daadaapu 2000 samvatsaraalu aneka saastraalanu prabhaavitam chesadu. kraistava deshaalalo sumaru 1000 samvatsaraalu aristatil rachanalanu paatyapustakaalugaa upayoginchaaru. atadi rachanalanu kaadanadam matadrohamgaa pariganinchevaaru.
aristatil 17-18 samvatsaraala vayasulo plato akaadameelo cheri platoku atyanta priyamaina shishyudayyaadu.tatva saastram, raajaneeti saastramu, ganita saastramu, khagola saastramu modalaina vaatini aristatil puurtigaa adhyayanam chesadu. oohaagaanaala kanna parisodhanala dwara roodhi ayye vastavale vignaana saastra vikaasaaniki dohada padaataayani pade pade cheppevaadu. aayana ee vidyaalayamlo 20 ellapaatu gadipadu. aacharanalo kuudaa adhe vidhamgaa undevaadu. cree.poo 347 loo plato maraninchina taruvaata plato vaarasunigaa spayusippan ane vyaktini ennukovadam jarigindi. idhi nachani aristatil hermian raajyaaniki vellaadu. hirmian sodarini pelli chesukunnadu.maridonia rajaina philip - hermian dwara aristatil ghanatanu vini tana kumaarudaina alegjandarku vidya bodhana cheyavalasinadigaa koradu. aristatil anduku sammatinchi alegzander ku vidya nerpadam kosam tana swasthalamaina masidoniaku cheraadu.guruvugaari parisodhanala kosam alegzander entomandi sevakulanu, bhari nidhulanu samakuurchipettaadu. cree.poo. 336loo alegzander tandri hatyaanantaram chaduvuku swasti cheppadamtho mallee athens cherukuni plato akaadameeki potiigaa laijium ane vishwavidyaalayaanni sthaapinchi, jeevitaantam bodhana, parisodhana, rachana vyaasangamlone gadipadu.
aristatil sprusinchani vishayaalantuu levu kaani "jeeva saastra pitha"gaa bahala praachuryam pondaadu. vividha jeeva jaatula vargeekarana patla ekkuvagaa shradda chuupi - dehanirmaanam, santanotpatti vidhaanaalu, rakta gunaalu, jantuvula pravartana aadhaaramgaa vargeekaranam cheshaadu. 18va sataabdamlo linneyas vargeekarana vachedaka prapancha vyaaptamgaa saastravettalandaruu aristatil vargeekaranana nee praamaanikamgaa teesukunevaaru.
bhoomi aavirbhaavam,parvataalu rooponde vidhaanam gurinchi kuudaa eeyana vipulangaa charchinchaadu. ee charchalo vaastavam lekapoledani ippati saastravettalu kuudaa aangeekaristunnaaru.
eeyana raasina "arganon" suprasiddhamaina grandham. indriyaala parignaanam, yochana sakti, ghnaapaka sakti, kalalu-manogataalu veeti aadhaaramgaa manastatva saastraanni roopondinchaadu. eeyana sumaru 1000 rachanalu chesi yuntaarani prateeti. veetilo arganon, udeman, protishtican vantivi mukhyamainavi.srushti ghnaana meemansa nithi saastram eeyanaku gananeeyamaina pratishta tecchi pettindi.
baruvaina vastuvu telikaina vastuvu kante twaragaa bhoomini cherutundani cheppaadu. idhi tappani geleelio rujuvu cheshaadu.
vastuvu kadalalante sakti avasaramani maamuulugaa vastuvu sthiramgaa untundani cheppaadu. kaani neuton tappani rujuvu cheshaadu.
aristatil bhavavada vishwaasamaina aatmani nammevaadu. aristatil aatmaki kuudaa chaavu untundani nammevaadu. padaartham nasinchinappudu aatma kuudaa nasistundani nammevaadu. aatmani padaartham nunchi vaeru cheyyalemu ani suutriikarimchaadu.
alegzander maranam tarvaata athens prajalu swaatantryam prakatinchukuni aristatil pai daivadrohigaa abhiyogam mopadamtho tana talli swasthalamaina chalsis nagaraniki paaripoyaadu. akkada oka edaadi jeevinchi anaarogyamtho baadhapadutuu cree.poo. 322loo kaaladharmam chendaadu.