- పారిశ్రామిక/ కార్పొరేట్‌ సెక్యూరిటీ మార్కెట్‌ అంటే?
దేశ ఆర్థికాభివృద్ధిలో పరిశ్రమలు, వ్యాపారసంస్థలు ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తాయి. వీటికి అవసరమైన విత్తాన్ని మనీ మార్కెట్‌, మూలధన మార్కెట్లు సమకూర్చుతాయి. అయితే పరిశ్రమల, వ్యాపార సంస్థల దీర్ఘకాలిక విత్తాన్ని మూలధన మార్కెట్‌ సమకూర్చుతుంది. దీర్ఘకాలిక విత్తాన్ని సమకూర్చడం కోసం పనిచేసే సంస్థలు, వాటి ఏర్పాట్లను మూలధన మార్కెట్‌ అంటారు. మూలధన మార్కెట్‌ ప్రధాన విధి పొదుపులను సేకరించి పెట్టుబడులవైపు తరలించడం. ఆర్థికాభివృద్ధి పథకాల అమలుకోసం, అవస్థాపనా నిర్మాణం కోసం ప్రభుత్వ రంగం కూడా ఈ మూలధన మార్కెట్‌ నుంచి నిధులు సమకూర్చుకుంటుంది.
భారతీయ మూలధన మార్కెట్‌లో అనేక విభాగాలున్నాయి. ఈ విభాగాలు ద్వారానే దీర్ఘకాలిక విత్తాన్ని పరిశ్రమలు వ్యాపారసంస్థలు, ప్రభుత్వం సమకూర్చుకుంటాయి.
ద్రవ్యం మీద లేదా విత్తసంబంధ ఆస్తులమీద ఉన్న హక్కు (క్లెయిమ్‌)ను తెలియజేసే పత్రాలను సెక్యూరిటీలు అంటారు.
దీర్ఘకాలిక వ్యవధి ఉన్న సెక్యూరిటీల కొనుగోలు, అమ్మకం నిర్వహించే మార్కెట్‌ సెక్యూరిటీల మార్కెట్‌. దీనినే స్టాక్‌ మార్కెట్‌ అని కూడా అంటారు. మూలధన మార్కెట్‌ ప్రధాన విభాగం సెక్యూరిటీల మార్కెట్‌. దీనిని ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల మార్కెట్‌, ప్రయివేటు సెక్యూరిటీల మార్కెట్‌ అని రెండు రకాలుగా విభజిస్తారు.
ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు లేదా శ్రేష్ట సెక్యూరిటీల మార్కెట్‌
ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు లేదా ప్రభుత్వ హామీ పొందిన సెక్యూరిటీల క్రయ విక్రయాలు జరిగే మార్కెట్‌నే శ్రేష్ట సెక్యూరిటీల (గిల్ట్‌ ఎడ్జ్‌డ్‌) మార్కెట్‌ అంటారు. కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, నగరపాలక సంస్థలు, పురపాలక సంఘాలు, ప్రభుత్వ పోర్ట్‌ట్రస్ట్‌లు, రాష్ట్ర విద్యుత్‌ మండళ్లు, ప్రభుత్వరంగ సంస్థలు, ప్రభుత్వరంగ అభివృద్ధి బ్యాంకులు, జారీచేసిన సెక్యూరిటీలను ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు అంటారు. శ్రేష్టత (గిల్ట్‌-ఎడ్జ్‌డ్‌) అంటే అర్థం మంచి నాణ్యత. ప్రభుత్వం హామీ ఉంటుంది కాబట్టి, ఈ సెక్యూరిటీల అసలు, వడ్డీ చెల్లించకపోవడం అనే నష్టభయం ఉండదు. అందువల్లనే వీటిని శ్రేష్ట సెక్యూరిటీలు అని పిలుస్తారు. ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీలు స్టాక్‌ సర్టిఫికేట్‌లు (సబ్సిడియరీ జనరల్‌ లెడ్జర్‌లో నమోదులు), ప్రామిసరీ నోట్లు, బేరర్‌ బాండ్ల రూపంలో ఉంటాయి.
పారిశ్రామిక లేదా కార్పొరేట్‌ సెక్యూరిటీ మార్కెట్‌
ప్రయివేటు సెక్యూరిటీల మార్కెట్‌ను పారిశ్రామిక మార్కెట్‌ లేదా కార్పొరేట్‌ సెక్యూరిటీ మార్కెట్‌ అంటారు. కార్పొరేట్‌ సెక్యూరిటీ మార్కెట్‌ మళ్లీ రెండు రకాలు.. అవి. 1. కొత్త జారీల (న్యూ ఇష్యూస్‌) మార్కెట్‌, 2. పాత జారీల మార్కెట్‌ (ఓల్డ్‌ ఇష్యూస్‌ మార్కెట్‌) వీటినే ప్రాథమిక మార్కెట్‌, గౌణ లేదా ద్వితీయ మార్కెట్‌ అని కూడా పిలుస్తారు.
కొత్త జారీల మార్కెట్‌
దీనిని ప్రాథమిక (ప్రైమరీ) మార్కెట్‌ అని అంటారు. కొత్త జారీలు ఈక్విటీ వాటాలు, ఆధిక్యపు వాటాలు, వెంచర్ల రూపంలో ఉంటాయి. వీటి ద్వారా నిధులు సమకూర్చుకునే సంస్థలు కొత్తవి కావచ్చు. విస్తరణకు ప్రయత్నిస్తున్న పాత సంస్థలు కావచ్చు. కొత్త జారీల ద్వారా పారిశ్రామిక సంస్థలు, వ్యాపారసంస్థలు తమకు కావాల్సిన మూలధనాన్ని సమకూర్చుకుంటాయి. మార్కెట్‌లో వాటాలు, డిబెంచర్లు విక్రయించడం ద్వారా నిధులు సేకరించుకుంటాయి.
ఫ్లోటింగ్‌ అనే పద్ధతి ద్వారా సంస్థలు మూలధనాన్ని సమీకరిస్తాయి. కొత్త జారీలను ఫ్లోటింగ్‌ చేయడానికి కింది పద్ధతులు ఉన్నాయి.
ప్రజలకు ప్రాస్పెక్టస్‌ విడుదల చేయడం
ఈ ప్రాస్పెక్టస్‌లో సంస్థకు సంబంధించిన వివరాలు - జారీ, హామీ, చందా పూచీ మొదలైన వివరాలు ఉంటాయి. ప్రజలను వాటాదారులుగా చేరమని బహిరంగంగా ఆహ్వానించడమే ఈ విధానం.
ప్రయివేటు ప్లేస్‌మెంటు
వాటా మూలధనాన్ని బహిరంగంగా, ప్రజలందరికీ ఆహ్వానం ద్వారా సమకూర్చకుండా ప్రయివేటుగా కొంతమంది వ్యక్తులకు లేదా సంస్థలకు విజ్ఞప్తి చేసి వారికి వాటాలను అమ్మే విధానాన్ని ప్రయివేటు ప్లేస్‌మెంటు అంటారు.
రైట్‌ ఇష్యూ
ప్రస్తుతం వాటాదారులుగా ఉన్నవారికి కొత్త జారీలో కొంత భాగంగాని, మొత్తంగాని కొనడానికి హక్కు జారీచేయడం ద్వారా కంపెనీలు వాటా మూలధనం సమకూర్చుకోవచ్చు. వాటాదారులు ప్రస్తుతం కలిగి ఉన్న వాటాల సంఖ్యకు మొత్తం వాటాలకు ఉన్న నిష్పత్తినిబట్టి హక్కులు పొందుతారు.
సేల్‌ ఆఫర్‌
ఈ పద్ధతిలో వాటాలను నేరుగా ప్రజలకు విక్రయించకుండా, ఏదో ఒక వ్యక్తికిగాని, మూడో సంస్థకుగానీ విక్రయిస్తే తరువాత వారు ఒక ప్రకటన ద్వారా వాటాలను ప్రజలకు అమ్ముకుంటారు.
ఆరంభించడం (ఆర్గనైజేషన్‌)
కొత్త జారీల ద్వారా ఒక సంస్థ వాటా మూలధనం సేకరించడానికి ప్రతిపాదించినప్పుడు అది చేపట్టిన ప్రాజెక్టు ఎంతవరకూ ఆర్థికంగా నిలబడగలదో, దాని భవిష్యత్తు ఎలా ఉంటుందో మూల్యాంకనం చేయడం ద్వారా ఒక కొత్త ప్రతిపాదనను ఆరంభించేటప్పుడు దానిని సాంకేతికపరంగా, విత్తపరంగా, మార్కెటింగ్‌ పరంగా పరిశీలించి పెట్టుబడిదారులకు ఆమోదయోగ్యంగా రూపొందించే సేవలు అవసరం. వీటినే ఆరంభించడం అంటారు.
చందాపూచీ (అండర్‌ రైటింగ్‌)
ఒక కంపెనీ జారీచేసిన సెక్యూరిటీలో కొన్ని అమ్ముడుపోకుండా మిగిలిపోతే ఆ మిగులు నిల్వలను తాము కొంటామని వ్యక్తులుగానీ, వ్యక్తుల సమూహంగానీ, సంస్థగానీ, సంస్థల సమూహంగానీ ముందుగా ఒప్పుకుంటే దానిని 'చందాపూచీ' అంటారు.
నిల్వలను ప్రజలకు అమ్మడమే పంపిణీ. కొత్త జారీలలో కొంత భాగాన్ని తప్పనిసరిగా ప్రజలకు విక్రయించాలి. స్టాక్‌ బ్రోకర్లు ఈ పని నిర్వహిస్తారు.
పాత జారీల మార్కెట్‌
అప్పటికే అమలులో ఉన్న సెక్యూరిటీలు లేదా పాత జారీల క్రయవిక్రయాలను నిర్వహించే మార్కెట్‌ను పాతజారీ మార్కెట్‌ లేదా ద్వితీయ మార్కెట్‌ (సెకండరీ మార్కెట్‌) అంటారు. అలాంటి సెక్యూరిటీలకు ద్రవ్యత్వం కల్పించడమే ఈ మార్కెట్‌ ప్రధాన విధి. ద్వితీయ మార్కెట్‌ను రెండు భాగాలుగా వర్గీకరించవచ్చు.
1. సంఘటిత స్టాక్‌ ఎక్స్‌ఛేంజి
2. ఓవర్‌ ది కౌంటర్‌ మార్కెట్‌
స్టాక్‌ ఎక్స్‌ఛేంజి జాబితాలలో లేని సెక్యూరిటీలలో లావాదేవీలు నిర్వహిస్తుంది. ఓవర్‌ ది కౌంటర్‌ మార్కెట్‌ ఉన్న చిన్న కంపెనీల సెక్యూరిటీలు ఈ రకానికి చెందుతాయి. బహిరంగ వేలం పద్ధతిలో కాకుండా స్టాక్‌ బ్రోకర్ల మధ్య ప్రత్యక్ష సంప్రదింపుల ద్వారా వీటి ధరలు నిర్ణయిస్తారు. సంఘటిత స్టాక్‌ ఎక్స్‌ఛేంజి వ్యవస్థీకరణ, విధులు, ప్రధానంగా పెద్ద పెద్ద కంపెనీలు, స్టాక్‌ ఎక్స్‌ఛేంజ్‌ జాబితాలో ఉన్న సెక్యూరిటీల లావాదేవీలు నిర్వహిస్తుంది.
అంచనా వ్యాపారం (స్పెక్యూలేషన్‌ బిజినెస్‌)
సాధారణంగా స్టాక్‌ ఎక్స్‌ఛేంజిలలో అంచనా వ్యాపారం (స్పెక్యూలేషన్‌ బిజినెస్‌) ఎక్కువగా జరుగుతూ ఉంటుంది. సెక్యూరిటీల ధరలలో భవిష్యత్తులో రాగల మార్పులను ముందుగా అంచనావేసి అధిక లాభాపేక్షతో కొనుగోలు, అమ్మకం చేసే వ్యాపారులను అంచనా వ్యాపారులు (స్పెక్యులేటర్స్‌) అంటారు. ఫార్వర్డ్‌ డెలివరీ కాంట్రాక్టులలో అంచనా వ్యాపారం జరుగుతుంది. భారతదేశంలో కొన్ని స్టాక్‌ ఎక్స్‌ఛేంజ్‌లలో మాత్రమే అంచనా వ్యాపారం అనుమతిస్తారు. అంచనా వ్యాపారం చేసే సభ్యులను స్పెక్యులేటర్లు అంటారు. వీరిని నాలుగు రకాలుగా వర్గీకరిస్తారు.
బుల్‌లు (బుల్స్‌)
భవిష్యత్తులో ధరలు పెరుగుతాయని ఊహించి, ప్రస్తుత ధరల వద్ద సెక్యూరిటీలు కొని, ధరలు పెరిగిన తర్వాత అమ్మేవారిని బుల్‌లు అంటారు. బుల్‌లను ఆశావాదులు అంటారు.
బేర్‌లు (బేర్స్‌)
భవిష్యత్తులో ధరలు తగ్గుతాయని ఊహించి, సెక్యూరిటీలను అమ్మేవారిని బేర్‌లు అంటారు. వీరు నిరాశావాదులు.
స్టాగ్‌లు (స్టాగ్స్‌)
వీరు బుల్‌లలాగే భవిష్యత్తులో సెక్యూరిటీల ధరలు పెరుగుతాయని ఊహిస్తారు. కొత్త కంపెనీ జారీ చేసిన సెక్యూరిటీలకు అధిక మొత్తంలో దరఖాస్తు రుసుం చెల్లించి, పెద్ద మొత్తంలో సెక్యూరిటీల కోసం దరఖాస్తు చేసేవారు స్టాగ్‌లు. వీరి చర్యవల్ల సెక్యూరిటీలకు కృత్రిమ డిమాండు ఏర్పడి ధరలు పెరుగుతాయి. కానీ కృత్రిమ డిమాండు కావడంతో త్వరలోనే ధర తగ్గిపోయే అవకాశం ఎక్కువ.
లేమ్‌డక్‌లు (లేమ్‌డక్స్‌)
వీరు తమ దగ్గర సెక్యూరిటీలు లేకపోయినా అమ్మడానికి కాంట్రాక్టులు రాసి, వాటిని నెరవేర్చడానికి తక్కువ ధరల వద్ద సెక్యూరిటీలు కొనడానికి అన్వేషిస్తుంటారు.
పెట్టుబడి వ్యాపారానికి, అంచనా వ్యాపారానికి ఒక తేడా ఉంది. సాధారణంగా పెట్టుబడి వ్యాపారంలో సెక్యూరిటీ ధరలు పూర్తిగా చెల్లించి, వెంటనే బట్వాడా తీసుకోవాలి. అయితే ఈ పద్ధతిలో పెద్ద మొత్తంలో నిరంతరం వ్యాపారం జరగడం కష్టం. అందువల్ల వీటితోపాటు అంచనా వ్యాపారం కూడా జరుగుతూ ఉంటుంది. ్య
- paarisraamika/ carporate security marchete ante?
desha aardhikaabhivruddhilo parisramalu, vyaapaarasamsthalu pramukha paatra vahistaayi. veetiki avasaramaina vittaanni manee marchete, mooladhana marketlu samakuurchutaayi. ayithe parisramala, vyapara samsthala deerghakaalika vittaanni mooladhana marchete samakuurchutundi. deerghakaalika vittaanni samakuurchadam kosam panichese samsthalu, vaati erpaatlanu mooladhana marchete antaaru. mooladhana marchete pradhaana vidhi podupulanu sekarinchi pettubadulavaipu taralinchadam. aardhikaabhivruddhi pathakaala amalukosam, avasthaapanaa nirmaanam kosam prabhutva rangam kuudaa ee mooladhana marchete nunchi nidhulu samakuurchukuntundi.
bhaarateeya mooladhana marchetelo aneka vibhaagaalunnaayi. ee vibhaagaalu dwarane deerghakaalika vittaanni parisramalu vyaapaarasamsthalu, prabhutvam samakuurchukuntaayi.
dravyam meeda leda vittasambandha aastulameeda unna hakku (claime)nu teliyajese patraalanu securitylu antaaru.
deerghakaalika vyavadhi unna securityla konugolu, ammakam nirvahinche marchete securityla marchete. deenine stacke marchete ani kuudaa antaaru. mooladhana marchete pradhaana vibhagam securityla marchete. deenini prabhutva securityla marchete, prayivetu securityla marchete ani rendu rakaluga vibhajistaaru.
prabhutva securitylu leda shreshta securityla marchete
prabhutva securitylu leda prabhutva haami pondina securityla kraya vikrayaalu jarige marketene shreshta securityla (gille edgead) marchete antaaru. kendra prabhutvam, rashtra prabhutvaalu, nagarapalaka samsthalu, purapaalaka sanghaalu, prabhutva porteatrastil, rashtra vidyuthi mandallu, prabhutvaranga samsthalu, prabhutvaranga abhivruddhi byaankulu, jaareechesina securitylanu prabhutva securitylu antaaru. shreshtata (gille-edgead) ante artham manchi naanhyata. prabhutvam haami untundi kabatti, ee securityla asalu, vaddi chellinchakapovadam ane nashtabhayam undadu. anduvallane veetini shreshta securitylu ani pilustaaru. prabhutva securitylu stacke certificatelo (subsidiery janaralni ledgerlo namodulu), pramisary notlu, berri bandla roopamlo untaayi.
paarisraamika leda carporate security marchete
prayivetu securityla marketenu paarisraamika marchete leda carporate security marchete antaaru. carporate security marchete malli rendu rakalu.. avi. 1. kotta jaareela (nyoo ishyuse) marchete, 2. paata jaareela marchete (olde ishyuse marchete) veetine praathamika marchete, gauna leda dviteeya marchete ani kuudaa pilustaaru.
kotta jaareela marchete
deenini praathamika (praimari) marchete ani antaaru. kotta jaareelu eekvity vaataalu, aadhikyapu vaataalu, vencharla roopamlo untaayi. veeti dwara nidhulu samakuurchukunee samsthalu kottavi kaavachhu. vistaranaku prayatnistunna paata samsthalu kaavachhu. kotta jaareela dwara paarisraamika samsthalu, vyaapaarasamsthalu tamaku kaavaalsina mooladhanaanni samakuurchukuntaayi. marchetelo vaataalu, dibencherlu vikrayinchadam dwara nidhulu sekarinchukuntaayi.
flotinge ane paddhati dwara samsthalu mooladhanaanni sameekaristaayi. kotta jaareelanu flotinge cheyadaaniki kindi paddhatulu unnaayi.
prajalaku prospectassi vidudala cheyadam
ee prospectasselo samsthaku sambandhinchina vivaraalu - jaarii, haami, chanda poochee modalaina vivaraalu untaayi. prajalanu vaataadaarulugaa cheramani bahirangamgaa aahvaaninchadame ee vidhaanam.
prayivetu placementu
wata mooladhanaanni bahirangamgaa, prajalandarikee aahvaanam dwara samakurchakunda prayivetugaa kontamandi vyaktulaku leda samsthalaku vignapti chesi vaariki vaataalanu amme vidhaanaanni prayivetu placementu antaaru.
raiti ishyuu
prastutam vaataadaarulugaa unnavaariki kotta jaariiloo kontha bhaagamgaani, mottamgaani konadaaniki hakku jaareecheyadam dwara companylu wata mooladhanam samakuurchukoevachchu. vaataadaarulu prastutam kaligi unna vaataala sankhyaku mottam vaataalaku unna nishpattinibatti hakkulu pondutaaru.
sele aafri
ee paddhatilo vaataalanu nerugaa prajalaku vikrayinchakundaa, edho oka vyaktikigaani, moodo samsthakugaanii vikrayiste taruvaata vaaru oka prakatana dwara vaataalanu prajalaku ammukuntaaru.
aarambhinchadam (aarganijeshanki)
kotta jaareela dwara oka samstha wata mooladhanam sekarinchadaaniki pratipaadinchinappudu adhi chepattina praajektu entavarakuu aardhikamgaa nilabadagalado, daani bhavishyattu ela untundo moolyaankanam cheyadam dwara oka kotta pratipaadananu aarambhinchetappudu daanini saanketikaparamgaa, vittaparamgaa, marchetingli paramgaa pariseelinchi pettubadidaarulaku aamodayogyamgaa roopondinche sevalu avasaram. veetine aarambhinchadam antaaru.
chandapuchi (andary raitinge)
oka company jaareechesina securitylo konni ammudupokunda migilipothe aa migulu nilvalanu taamu kontamani vyaktulugaanii, vyaktula samuuhamgaanii, samsthagaanii, samsthala samuuhamgaanii mundugaa oppukunte daanini 'chandapuchi' antaaru.
nilvalanu prajalaku ammadame pampinee. kotta jaareelalo kontha bhaagaanni tappanisarigaa prajalaku vikrayinchaali. stacke brokerlu ee pani nirvahistaaru.
paata jaareela marchete
appatike amalulo unna securitylu leda paata jaareela krayavikrayaalanu nirvahinche marketenu paatajaarii marchete leda dviteeya marchete (secondery marchete) antaaru. alanti securitylaku dravyatvam kalpinchadame ee marchete pradhaana vidhi. dviteeya marketenu rendu bhagaluga vargeekarinchavachchu.
1. sanghatita stacke exinchengi
2. ovar dhi counter marchete
stacke exinchengi jaabitaalalo laeni securitylalo lavadevilu nirvahistundi. ovar dhi counter marchete unna chinna companyla securitylu ee rakaniki chendutaayi. bahiranga velam paddhatilo kakunda stacke brokerla madhya pratyaksha sampradimpula dwara veeti dharalu nirnayistaaru. sanghatita stacke exinchengi vyavastheekarana, vidhulu, pradhaanamgaa pedda pedda companylu, stacke exinhengi jaabitaalo unna securityla lavadevilu nirvahistundi.
anchana vyaparam (speculation bijinesse)
saadhaaranamgaa stacke exinchenilalo anchana vyaparam (speculation bijinesse) ekkuvagaa jarugutuu untundi. securityla dharalalo bhavishyattulo raagala maarpulanu mundugaa anchanavesi adhika labhapekshatho konugolu, ammakam chese vyaapaarulanu anchana vyaapaarulu (speculatorse) antaaru. forverde delivery contractulalo anchana vyaparam jarugutundi. bhaaratadesamlo konni stacke exinchenlalo matrame anchana vyaparam anumatistaaru. anchana vyaparam chese sabhyulanu speculatorlu antaaru. veerini naalugu rakaluga vargeekaristaaru.
bulle (bulles)
bhavishyattulo dharalu perugutaayani oohinchi, prastuta dharala vadda securitylu koni, dharalu perigina tarvaata ammevaarini bulle antaaru. bullanu aasaavaadulu antaaru.
berelu (berse)
bhavishyattulo dharalu taggutaayani oohinchi, securitylanu ammevaarini berelu antaaru. veeru niraasaavaadulu.
stagle (stagse)
veeru bullelage bhavishyattulo securityla dharalu perugutaayani oohistaaru. kotta company jaarii chesina securitylaku adhika mottamlo darakhastu rusum chellinchi, pedda mottamlo securityla kosam darakhastu chesevaaru stagle. veeri charyavalla securitylaku krutrima dimandu erpadi dharalu perugutaayi. cony krutrima dimandu kaavadamtho twaralone dhara taggipoye avakaasam ekkuva.
lemedokylu (lamedakse)
veeru tama daggara securitylu lekapoyina ammadaaniki contractulu rasi, vaatini neraverchadaaniki takkuva dharala vadda securitylu konadaaniki anveshistuntaaru.
pettubadi vyaapaaraaniki, anchana vyaapaaraaniki oka teda undi. saadhaaranamgaa pettubadi vyaapaaramlo security dharalu puurtigaa chellinchi, ventane batwada teesukovali. ayithe ee paddhatilo pedda mottamlo nirantaram vyaparam jaragadam kashtam. anduvalla veetithopaatu anchana vyaparam kuudaa jarugutuu untundi. seya