అంతర్యామి - అంతయును నీవే: February 2017
రాముడు పరంధాముడు. అనగా సర్వాంతర్యామి లేదా పరమాత్మ. పొత్తూరి వేంకటేశ్వరరావు గారి పారమార్థిక పదకోశం ప్రకారం పరమాత్మ అనే పదానికి ఎన్నో అర్థాలు ఉన్నాయి. అందులో కొన్ని
1. స్వయం ప్రకాశం కలిగి, జ్ఞానరూపమైన ఆత్మ.
2. కార్యకారణాలకంటే భిన్నమై, క్షరాక్షరాల కంటే కూడావేరుదై, స్వాభావికంగా నిత్యమై, శుద్ధమై, బుద్ధమై, ముక్తమైన పదార్థం.
3. అవిద్య వల్ల ఆత్మగా తలచిన దేహం మొదలు బుద్ధివరకు ఉన్న తత్త్వాలకు అతీతమైనది. సర్వోత్కృష్టమైనదీ, ఉపద్రష్టృత్వాది విశేషణ విశిష్టమై ప్రకాశించే ఆత్మ.
4. ఆత్మగా కల్పితాలైన పంచ కోశాలకు, విరాట్‌, హిరణ్య గర్భ, అవ్యాకృత తత్త్వాలకు అతీతమై, బ్రహ్మకు పూర్వం నుంచి ఉన్న పదార్థం.
5. సమస్త భూతాలలోని ప్రత్యక్చేతనం.
6. మాయాశక్తికి ఆశ్రయం.
7. సర్వానికి అధిష్ఠానమైనది.
8. పర దేవత.
9. దైవం / పరబ్రహ్మం.
వీటన్నిటి ద్వారా మనకు తెలిసేది ఏమిటి? శాశ్వతమైన గుణాతీతమై, అక్షరమై సమస్త జీవరాశులయందు ఉన్న చైతన్యమే పరమాత్మ.
రామావతారంలో ఉన్న గొప్పతనం ఆయన సామాన్య మానవునిగా, ప్రభువుగా ధర్మబద్ధతతో నడచుకొని పరంధాముడైనాడు. ఆయన అవతారం ప్రతి మానవునికీ ఒక పాఠం, ఆదర్శం మరియు ఆధ్యాత్మిక సోపానానికి స్ఫూర్తిదాయకం. ఏ విధంగా మసలుకుంటే మానవుడు దివ్యత్వాన్ని పొందుతాడో రాముడు తన నడవడికతో తెలిపాడు. పరంధాముడైన ఆ రాముని నుతించే ఏ గీతమైనా మధురమే. రామ నామంలోని శక్తి అది. రాముని జీవనశైలిలోని మహత్తు అది. ఓం నమో నారాయణాయ అనే మంత్రంలోని రా అనే బీజాక్షరం, ఓం నమశ్శివాయ అనే శివ పంచాక్షరీ మంత్రంలోని మ అనే బీజాక్షరం కలిసి రామ నామ ఆవిర్భవించిందని ఒక అభిప్రాయం. పద్మపురాణం ప్రకారం యోగులను సచ్చిదానందంలో రమింపజేసేది రామ అని అర్థం. తారకమనే ఘనత రామనామానికి మాత్రమే. రామ అనే బీజాక్షరాలను ఉచ్చరించటం వలన పాపాలు పటాపంచలై పోతాయని సనాతన ధర్మం ఘోషిస్తుంది. సంసార సాగరాన్ని దాటించేది కాబట్టి భవతారకమై ఈ తారక నామము భక్తులను ఉద్ధరిస్తోంది. వహ్నిగర్భమైన ఈ నామం పాపనాశనం చేసి ముక్తిని ప్రసాదించేది.
రాముని వైభవాన్ని తెలిపే గీతాలు చలన చిత్రాలలో ఎన్నో వచ్చాయి. 1963లో విడుదలైన లవకుశ చలనచిత్రం ఒక్క తెలుగు భాషలోనే కాదు, భారతీయ చలనచిత్ర పరిశ్రమలో ఆణిముత్యం. ఆధ్యాత్మికతను, పవిత్రతను ప్రతి అడుగులోనూ చాటే ఈ చిత్రంలో సముద్రాల రాఘవాచార్యుల వారు ఎన్నో గీతాలను రచించారు. వాటిలో ఒకటి శ్రీరాముడు-లవకుశుల సంగ్రామ ఘట్టంలో హనుమతో పాటు వాల్మీకి మహర్షి శిష్య బృందం పాడే గీతం శ్రీరామ పరంధామ జయ రామ పరంధామ. సాహిత్యం:
రఘురామ రామ రణరంగ భీమ జగదేక సార్వభౌమ
సూర్యాన్వయాబ్ధి సోమ సుగుణాభిరామ శుభనామ
కారుణ్యధామ దశకంఠ విరామ రాఘవ రాజలలామ
సాకేతపురాధిప రామ సీతామనోహర శ్రీరామ
అరవిందలోచన సుందర సురుచిర ఇందీవర శ్యామ
శ్రీరాముని పరమాత్మగా నుతిస్తూ ఆయనకు జయము పలికారు రాఘవాచార్యుల వారు. రఘువంశంలో జన్మించిన వానిగా, యుద్ధరంగంలో అరివీర భయంకరునిగా, ఈ విశ్వంలో ఏకైక సార్వభౌమునిగా కొలిచారు. సూర్యవంశమనే సముద్రానికి చంద్రుని వంటి వానిగా, సుగుణాలతో శోభిల్లే వానిగా, శుభమైన నామము కాలిగి, కరుణకు నెలవై, రావణుని సంహరించిన రాజశ్రేష్ఠునిగా రాముని స్తుతించారు. సాకేతపురానికి రాజుగా, సీత మనసు దోచుకున్న వానిగా, కలువలవంటి కన్నులు కలవానిగా, సుందరమైన, మనోజ్ఞమైన రూపముగల లక్ష్మీపతి అయిన నీలమేఘ శ్యామునిగా అభివర్ణించారు.
రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో ఆ పరంధాముని కీర్తించే భావ సుమాలు ఎన్నో! వాగ్గేయకారుల సంకీర్తనలు, భావ కవుల భక్తి రసఝరులు, పల్లె పదాలు...ఇలా ప్రతి కళారూపంలోనూ స్వామిని అద్భుతంగా వర్ణించబడిన వాడు ఆ రాముడు. లవకుశ చిత్ర దర్శకులు ఈ గీతాన్ని దాదాపుగా భజన రూపంలో తన్మయత్వంతో భక్త సమూహంపై చిత్రీకరించారు. ఘంటసాల మాష్టారు సంగీతంలో అత్యంత భక్తిపూరితంగా ఉండే ఈ సముద్రాల వారి గీతాన్ని సుశీలమ్మ, లీల గారు, జమునారాణి గారు కలిసి అద్భుతంగా, శ్రవణ మనోహరంగా గానం చేశారు. ఈ పాట వింటే హనుమద్భక్తి కళ్ల ముందు నిలుస్తుంది. రోమాంచమవుతుంది. శరీరం పులకితమై మనసు రామనామ రసామృతంలో ఓలలాడుతుంది. రామభక్తి యొక్క గొప్పతనం అదే. రూపంలోను, గుణాలలోనూ, ప్రవర్తనలోనూ, యుద్ధపటిమలోనూ మహా సంపన్నుడు రాముడు. అందుకే లోకాభిరాముడైనాడు.
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 27, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
25, ఫిబ్రవరి 2017, శనివారం
త్యాగరాజస్వామి ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తన - మేలుకో దయానిధి మేలుకో దాశరథి
ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తనలలో త్యాగరాజస్వామి తన ఇష్టదైవానికి రోజూ జరిగే వేడుకల వైభవాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు. అందులో మేలుకొలుపు, ఆవాహనములు, సమస్త ఉపచారములు, సీతారామ కళ్యాణోత్సవము, నివేదనలు, ఉయ్యాల సేవలు,మంగళ హారతులు, రక్షా ధారణ, పవ్వళింపు సేవలు, లాలి పాడే కృతులు ఉన్నాయి. ఇవి మొత్తం 26 కృతులు మనకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ కీర్తనల ద్వారా ఆనాటి అర్చనా విధులను తెలుసుకునే అవకాశం త్యాగరాజస్చామి మనకు కలిగించారు. ఈ ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తనలలో కొన్నింటిని మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారు పాడి చాలా ప్రచారంలోకి తీసుకు వచ్చారు. మేలుకో దయానిధీ అన్న కీర్తన వాటిలో మేలుకొలుపు కీర్తనగా పేరొందింది.
మేలుకో దయానిధి మేలుకో దాశరథి
మేలుకో దయానిధి మిత్రోదయమౌ వేళ
నారదాది మునులు సురలు వారిజభవుడిందు కళా
ధారుడు నీ సన్నిధినే కోరి కొలువ గాచినారు
వెన్న పాలు బంగారు గిన్నెలోనేనుంచినాను
తిన్నగారగించి తేట కన్నులతో నన్ను జూడ
రాజరాజాది దిగ్రజులెల్ల వచ్చినారు
రాజనీతి తెలియ త్యాగరాజ వినుత నన్ను బ్రోవ
ఈ కీర్తనలో ఆ రాముని సూర్యోదయ సమయాన మేలుకొమ్మని త్యాగరాజ స్వామి అనేక విధాల వేడుకున్నారు. "ఓ దయాసముద్రుడవైన దశరథ రామా! మేలుకో! సూర్యోదయమగుచున్నది. నారదుడు మొదలైన మునులు, దేవతలు, చతుర్ముఖ బ్రహ్మ, శివుడు మొదలైన వారు నీ సన్నిధిని కోరి నిన్ను కొలుచుటకు వేచియున్నారు. వెన్న, పాలు బంగారు గిన్నెలలో నీ కోసం నేనుంచాను. చక్కగా వాటిని ఆరగించి తేటైన కన్నులతో నన్ను చూడుము. కుబేరుడు మొదలైన దిక్పాలకులు వచ్చారు. నీ దగ్గర రాజధర్మాన్ని నేర్చుకోవాలని వేచియున్నారు. ఓ రామా! నన్ను బ్రోచుటకు మేలుకో!" అని రాముని కోరారు.
ఏ వాగ్గేయకారుని కృతులను పరిశీలించినా వారి జీవిత గమనంతో పాటు ఆధ్యాత్మిక సోపానం వారి కృతుల ద్వారా మనకు కనబడుతుంది. త్యాగరాజస్వామి కీర్తనల్లో కూడా ఈ పురోగతి మనకు సుస్పష్టంగా తెలుస్తుంది. సగుణోపాసనలో ఉండే మాధుర్యం, ఆ పరమాత్మను జీవాత్మకు వేరుగా చూసి ఆరాధించే భక్తి, ఆ ఉపాసనలోని సేవలలో రమించే తీరు ఆయా కృతులలో మనకు కనబడుతుంది. సగుణోపాసనలో దేవతా స్వరూపాలను మూర్తులలోకి ఆవాహనం చేసి, ఉపచారములు చేసి, నివేదనలు చేసి, స్తుతించి ఆ పరమాతను కళ్లెదుట దర్శించే భావన ఎంతో మధురమైనది. ఇది సామాన్య మానవుని హృదయంలో త్వరగా నమ్మకాన్ని విశ్వాసాన్ని కలుగజేస్తుంది. ఎందుకంటే, ఈ సేవలు మన ఇంటికి ఎవరైనా మహానుభావులు వస్తే చేసే సేవలవంటివే. కాబట్టి వెంటనే మనసుతో అనుసంధానం కలుగుతుంది. పూర్వజన్మ సంస్కారాలు మరియు ఈ జన్మ కర్మ ఫలాలను బట్టి ఏదో ఒకనాడు సగుణోపాసన నుండి, ఇది కాదు, దీనిని మించినది పరమాత్మ తత్త్వం అని అవగతమై నిర్గుణోపాసన వైపు మానవుడు మరలుతాడు. అది ఆ జన్మలో కావచ్చు, మరు జన్మలో కావచ్చు. త్యాగరాజస్వామి వారు జీవితంలోని మలిభాగంలో రచించిన కీర్తనలలో కొంత నిర్గుణోపాసన కనబడుతుంది.
ఈ ఉత్సవ సాంప్రదాయ కీర్తనలన్నీ సగుణోపాసనను మూలంగా చేసుకున్నవే. ఆవాహనం, అలంకరణం, ఉపచారములు, నివేదనములు..అన్నీ ఆ విగ్రహంలో దేవతామూర్తి స్థిరుడై ఉన్నాడన్న ప్రగాఢ విశ్వాసంతో కూడినవి. స్థావర జంగమాలన్నిటా పరమాత్మ ఉన్నాడన్న మన వేదవాఙ్మయ ఘోషను సగుణోపాసన తు.చ తప్పకుండా పాటిస్తుంది. దీనిలోని మాధుర్యం అనుభవైకవేద్యం. త్యాగరాజస్వామి ఈ అనుభవాలను తన కృతులలో వివరంగా, మనోజ్ఞంగా, భక్తిభరితంగా, భావగర్భితంగా రచించారు. మేలుకొలుపు సేవ చేసి తనను బ్రోవమని ఈ కృతిద్వారా ఆయన వేడుకున్నారు. బాలమురళిగారి గానంలో ఈ కృతి వినండి.
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 25, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
19, ఫిబ్రవరి 2017, ఆదివారం
నాదోపాసన - త్యాగరాజస్వామి వారి శోభిల్లు సప్తస్వర
శోభిల్లు సప్త స్వర సుందరుల భజింపవే మనసా
నాభి హృత్కంఠ రసన నాసాదులయందు
ధర ఋక్సామాదులలో వర గాయత్రి హృదయమున
సురభూసుర మానసమున శుభ త్యాగరాజాదులలో
శిశుర్వేత్తి పశుర్వేత్తి వేత్తి గాన రసం ఫణిః - నాదోపాసనా రసామృతాన్ని సమస్త జీవరాశులు ఆనందిస్తాయన్నది ఆర్యోక్తి.
శృతిలయలతో కూడిన సంగీతం దివ్యత్వానికి ఆలవాలం. ఓంకారం నుండి ఆవిర్భవించిన సప్తస్వరాలతో కూడిన సంగీతంలో రమించేవారు దేవతలు. నాదంతో సృష్టిస్థితిలయములు అనుసంధానమై ఉన్నాయి. నిరంతరం అనంతమైన వాహినిలా ప్రవహించే విశ్వజనీనశక్తి నాదరూపమై ఉంది. పొత్తూరి వేంకటేశ్వరరావు గారి పారమార్థిక పదకోశంలో నాదం అనే పదం అద్భుతంగా నిర్వచించబడింది. దాని ప్రకారం - శరీరంలోని ఆత్మ మనస్సును, మనస్సు వహ్నిని, వహ్ని వాయువును ప్రేరేపించినప్పుడు వాయువు బ్రహ్మ గ్రంధియగు మూలాధారం నుంచి ఊర్ధ్వ ముఖంగా నాభి, హృదయం, కంఠం, శిరస్సు, ముఖం చేరి కలిగించే ధ్వని 'నాదం'. బ్రహ్మ స్వరూపమైనది నాదం. నాభికి పైన హృదయ స్థానం నుంచి బ్రహ్మ రంధ్రం వరకు ధ్వనించే ప్రాణ వాయువు. ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని అనే మూడు భూతాల నుంచి పుట్టి నాభికి పైన ధ్వనిస్తూ, ముఖంలో అతి స్పష్టంగా వ్యక్తమయ్యే వాయువు ఈ నాదం. ఇది అక్షర సత్యం.
త్యాగరాజ స్వామి ఈ నాదోపాసనలోని మహత్తును ఎన్నో కృతుల ద్వారా తెలిపారు. వాటిలో నాదతనుమనిశం శంకరం, నాదసుధారసంబిలను మరియు శోభిల్లు సప్తస్వర ఈ సందేశాన్ని సుస్పష్టం చేశాయి. ప్రణవము నుండి జన్మించిన నాదమనే అమృత రసము ఈ భువిపై నరాకృతిగా రాముడై వెలసినట్లు త్యాగయ్య తెలిపారు. వేదశాస్త్రపురాణాలకు నాదం ఆధారమని నొక్కి వక్కాణించారు. ఎందు వలన? వేదాలు ఒకరిచే రాయబడినవి కాదు. విశ్వజనీనమైన శక్తి ఆయా ఋషుల నోట శబ్దరూపమున వెలువడినవి. శబ్దమునకు మూలం ఓంకారం. అందుకే ప్రణవానికి మన సనాతన ధర్మంలో అంత ప్రాధాన్యత ఉంది. త్యాగరాజ స్వామి రాముని అవతారాన్ని నాదంతో అనుసంధానం చేశారు. ఆయన కోదండమే సప్తస్వరాలను పలికించే సాధనంగా, రాగములు బాణములుగా, నెరవులు మరియు సంగతులు స్వామి పలుకులుగా నుతించారు. అలాగే, నిరంతరం తనువంతా నాదముతో నిండిన వానిగా శివుని స్తుతించారు. శివుని సద్యోజాత, వామదేవ, అఘోర, తత్పురుష, ఈశాన అనబడే పంచముఖములనుండి సప్తస్వరములు జనించినట్లు తెలిపారు. ఇలా ఈ విశ్వమంతా నాదపూరితమై ఉన్నట్లు స్పష్టంగా మనకు అనే కృతుల ద్వారా నిరూపించారు. అటువంటి కృతే శోభిల్లు సప్తస్వర.
ఈ కృతిలో త్యాగరాజ స్వామి సప్తస్వరాలతో శోభిల్లే సుందరమైన దేవతలను నుతించాలని మనసుకు చెబుతున్నారు. ఈ సప్తస్వరాలు నాభి మొదలు, హృదయము, కంఠము, నాలుక మరియు నాసిక యందు శోభిల్లుతాయి. పైన పొత్తూరి వేంకటేశ్వర రావు గారు చెప్పిన నాదం యొక్క నిర్వచనం త్యాగరాజస్వామి వారి భావనతో ఏకీభవించినట్లే కదా? అలాగే, ఈ భూమిలో ఋగ్, సామ మొదలైన వేదములలో, గాయత్రీ మంత్ర మధ్యమున, దేవతల, ఉత్తములైన మానవుల మనస్సులలో ఈ సప్తస్వరాలు శోభిల్లుతాయని త్యాగరాజస్వామి పలికారు.
గాయకుడు భావాన్ని ఆకళింపు చేసుకొని, ఆయా దేవతా స్వరూపాన్ని సగుణ ధ్యానం చేసి, భావానికి సొంపైన రాగయుక్తంగా సప్తస్వరమేళనంగా శాస్త్రీయ సంగీత ఆలాపన చేస్తే ఆయా దేవతా రూపాలు తప్పకుండా ఆ కళాకారుని దేహంలో వసిస్తారు. అలా నిత్యం సాధన చేసిన కళాకారులు దివ్యత్వన్ని పొందుతారు. అందుకే శాస్త్రీయ సంగీతమే జీవితంగా భావించిన ఎందరో మహా కళాకారులు జీవబ్రహ్మైక్యాన్ని పొందారు. దేహాత్మ స్ఫురణల విచక్షణా జ్ఞానాన్ని నిరంతరం కలిగి స్థితప్రజ్ఞులైనారు. నాదోపాసన అంత మహత్తరమైనది. ఓంకార జనితమైన షడ్జమాది నాదములు అమృతమాలికలుగా అల్లబడి పదములకు మంత్ర సిద్ధి వంటి శక్తిని కలిగించి ఒక్కొక్క కృతి ఆధ్యాత్మిక సోపానంలో ఒక్కో మెట్టుగా ఉపకరిస్తున్నాయి. అందుకే శాస్త్రీయ సంగీత కీర్తనలు స్వర రాగ లయ భావములకు సమానమైన స్థానం ఉండి భక్తి సుగంధాన్ని అలదుకొని శాశ్వత సాఫల్యాన్ని పొందాయి. ఈ నాదోపసన యొక్క ఔన్నత్యాన్ని ఎందరో వాగ్గేయకారులు మనకు తరతరాలుగా అందిస్తున్నారు. అందరిలోకీ, త్యాగరాజస్వామి దాని మహాత్మ్యాన్ని అద్భుతంగా ఇటువంటి కీర్తనల ద్వారా మనకు వెలలేని వారసత్వ సంపదగా అందించారు.
శోభిల్లు సప్తస్వర అనే కృతి జగన్మోహిని రాగంలో కూర్చబడింది. రాగం ఈ కృతిలోని భావాన్ని చక్కగా ప్రకటితం చేస్తుంది. అలాగే, సందేశానికి ఔన్నత్యాన్ని కలుగజేస్తుంది. నాదం యొక్క గొప్పతనాన్ని తెలిపే భావానికి జగన్మోహిని వంటి గంభీరమైన రాగం చాలా సముచితం. మాయామాళవగౌళ రాగం ఈ జగన్మోహినికి జన్య రాగం. ఈ త్యాగరాజస్వామి కీర్తనను భారతరత్న బిరుదాంకిత శ్రీమతి మదురై షణ్ముఖవడివు సుబ్బులక్ష్మి గారి గాత్రంలో వినండి.
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 19, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
18, ఫిబ్రవరి 2017, శనివారం
సీతా దర్శనం - చూడామణి ప్రదానం
యథా హి వానరశ్రేష్ఠ దుఃఖక్షయకరో భవేత్
త్వమస్మిన్ కార్యనిర్యోగే ప్రమాణ హరిసత్తమ
ఓ వానర శ్రేష్ఠుడవైన హనుమంతుడా! రామలక్ష్మణులు ఈ నా దుఃఖాన్ని తొలగించే మహత్తర కార్యానికి ఉత్తమ సాధకుడవు నీవే.
రాఘవస్త్వత్సమారంభాన్ మయి యత్న పరో భవేత్
ఇదం బ్రూయాచ్చ మే నాథం శూరం రామం పునః పునః
నీవు చేసే యత్నముల ఫలము వలన రాముడు నన్ను విడిపించే కార్యానికి సమాయత్తమవుతాడు. నేను చెప్పిన మాటగా మళ్లీ మళ్లీ రాముని ఇలా తెలుపుము.
జీవితం ధారయిష్యామి మాసం దశరథాత్మజ
ఊర్ధ్వం మాసాన్ న జీవేయం సత్యేన అహం బ్రవీమి తే
ఓ రామా! నేను నా ప్రాణములను ఇంకొక నెల మాత్రమే నిలబెట్టుకోగలను. ఆ తరువాత ఒక్కరోజు కూడా నేను జీవించలేను. ఇది సత్యం.
రావణేన ఉపరుద్ధాం మాం నికృత్యా పాప కర్మణా
త్రాతుమర్హసి వీర త్వం పాతాలాత్ ఇవ కౌశికీం
ఓ రామ! గతంలో శ్రీమహావిష్ణువు పాతాళం నుండి ఇంద్రాదులను రక్షించినట్లు పాపాత్ముడైన రావణునిచే చెరబట్టి హింసించబడుతున్న నన్ను నీవు రక్షించాలి.
తతో వస్త్ర గతం ముక్త్వా దివ్యం చూడామణిం శుభం
ప్రదేయో రాఘవాయ ఇతి సీతా హనుమతే దదౌ
అంతట, తన చీర కొంగుముడిలో దాచుకున్న శిరోరత్నమైన చూడామణిని హనుమంతునికి అందజేసి దానిని రామునికీయవలసిందిగా కోరెను.
వాల్మీకి విరచిత శ్రీమద్రామాయణలోని సుందరకాండ 38వ సర్గలో సీతమ్మను కాంచి ఆమెకు రాముని వృత్తాంతము తెలిపి, అంగుళీయకమిచ్చి సీతకు సాంత్వనను కలిగిస్తాడు హనుమంతుడు. ఆమె హనుమంతుని స్వామి భక్తికి, కార్యకుశలతకు ఎంతో సంతోషించి అతనిని హరిసత్తముడని (కపిశ్రేష్ఠుడు), తన దుఃఖాన్ని తొలగించే కార్య సాధకుడని ప్రశంసిస్తుంది. తరువాత తను వనవాసం మునుపు శిరస్సున ధరించే రత్నాన్ని రామునికి తన ఆనవాలుగా ఇస్తుంది. శతయోజనముల జలధిని దాటి, దుర్గమమైన లంకలో ప్రవేశించి, రావణుని కలిసి, అశోక వనంలో శింశుపా వృక్షం క్రింద రాక్షసీ సమూహం మధ్య దుఃఖితయై ఉన్న సీతకు ఆనందకారకుడైనాడు. స్వామికార్యమెంతటి దుర్గమమైనా సాధించిన వీరుడు హనుమంతుడు. రావణసంహరణానంతరం సీతారామపట్టాభిషేకం సమయమున రామయ్య సీతమ్మకు ముత్యాల హారాన్నిస్తాడు. ఆ హారాన్ని అక్కడ సభాసదులలో అత్యంత తేజోవంతుడు, ధీరుడు, దక్షుడు, బుద్ధిశాలి, వినయవంతుడు, పరాక్రమవంతుడైన వానికి బహుకరించవలసిందిగా పలుకుతాడు. అప్పుడు సీతమ్మ ఎటువంటి సంకోచం లేకుండా దానిని హనుమకు బహుకరిస్తుంది. సీతారాములకు హనుమంతునిపై గల నమ్మకం గురి తెలుపటానికి ఒక్క సన్నివేశం చాలు. అందుకే అతను శ్రేష్ఠుడు, సత్తముడు అయినాడు. భక్త శిరోమణిగా కొలువబడుతున్నాడు.
యత్ర యత్ర రఘునాథ కీర్తనం తత్ర తత్ర కృతమస్తకాంజలిం!
బాష్పవారి పరిపూర్ణ లోచనం మారుతిం నమత రాక్షసాంతకం!!
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 18, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
త్యాగరాజ స్వామి కీర్తనలలో లక్ష్మణుని ప్రస్తావన
అన్న రామన్నకు నీడగా నిలచి ఆయన సేవే తన జీవితంగా భావించి, అన్నను నిరంతరము సేవించిన ఆ లక్ష్మణుడిది ఏమి భాగ్యమో కదా? రాజభోగాలను వదలి, ధర్మపత్నికి దూరంగా పదునాలుగేండ్లు వనవాసానికి వెళ్లిన ఆ సౌమిత్రికి అన్న అంటే ఎంత గౌరవమో ప్రేమో రామాయణంలో ఎన్నో సందర్భాలలో మనకు సుస్పష్టంగా అవగతమవుతుంది. వనవాస నిర్ణయం, భరతుడు-రాముడు కలిసే సన్నివేశం, మాయలేడి ఘట్టం, రామ-రావణ యుద్ధం...వీటన్నిటా లక్ష్మణుడు అన్నకు వెన్నుదన్నుగా నిలిచాడు. అందుకే రామునికి సోదరుడంటే ఎంతో ప్రేమ. ఆ అన్నకు సేవలో తరించిన లక్ష్మణుని గురించి త్యాగరాజ స్వామి ఎన్నో సంకీర్తనలలో పలికారు.
శ్రీరామ జయరామ శృంగార రామయని చింతించ రాదె ఓ మనసా అన్న కృతిలో "తమి మీర పరిచర్య సేయ సౌమిత్రి మును తప మేమి చేసెనో తెలియ" అని నుతించి ఆ లక్ష్మణుని పరిచర్యల గొప్పతనాన్ని చాటారు. కంటజూడుమీ అనే కృతిలో "అలనాడు సౌమిత్రి పాద సేవ చెలరేగి సేయు వేళ సీతతో పలికి చూచినంత పులకాంకితుడై " అని రాముడు లక్ష్మణుని సేవతో ఎంత సంతోషించాడో తెలిపాడు. అలాగే కనుగొంటిని శ్రీరాముని అనే కీర్తనలో "భరత లక్ష్మణ శతృఘ్నులు కొలువ" అని కొనియాడారు. దాచుకోవలెనా దాశరథి నీ దయ అనే కృతిలో "నేమమున బరిచర్య నేర్పున బొగడు వేళ సౌమిత్రి త్యాగరాజుని మాట బల్కితే" అని ప్రస్తావించారు. వెడలెను కోదండపాణి అనే కృతిలో "సౌమిత్రితో గూడి" అని రామలక్ష్మణుల జంటను నుతించారు. ఎన్నడు జూతునో ఇనకుల తిలకుని అనే కృతిలో "ధరణిజ సౌమిత్రి భరత రిపుఘ్న వానర యూధపతి వరుడాంజనేయుడు కరుణను ఒకరు ఒకరు వర్ణింపనాదరణను బిలిచే నిను త్యాగరాజార్చిత" అని తనను కొలిచే భరత లక్ష్మణాదులను ఆ రాముడు ఎలా ఆదరించాడో తెలిపారు. పక్కల నిలబడి అనే కీర్తనలో "సుదతి సీతమ్మ సౌమిత్రి శ్రీరామునికిరుప్రక్కల నిలబడి" అని రామ వైభవాన్ని వర్ణించారు. ఇలా ఎన్నో కీర్తనలలో లక్ష్మణుని ప్రస్తావన ఉంది. మరి ఆ లక్ష్మణుడి ఘనత ఎంత గొప్పదో ఊహించండి?
నిద్రాహారాలు మాని 14 ఏళ్ల పాటు సీతారాములను వనవాసంలో సేవించి కంటికి రెప్పలా కాపాడిన వాడు లక్ష్మణుడు. స్వయంగా ఆదిశేషువు అవతారమైన లక్ష్మణుడు రాముని సగభాగం వంటి వాడు. లక్ష్మణ రేఖను ఆ రావణాసురుడు కూడా దాటలేకపోయాడు. ఒకేమారు 500 బాణాలు వేయగల విలువిద్యా నేర్పరి. సీతా వియోగంతో దుఃఖంలో ఉన్న రాముని ఓదార్చిన వాడు లక్ష్మణుడు. రామ-రావణ సంగ్రామంలో ఇంద్రజిత్తు వంటి మహావీరుని సంహరించిన ధీరుడు లక్ష్మణుడు. పుట్టుక నుండి అవతార సమాప్తి వరకు అన్న వెనుక ఉన్న వాడు ఆ లక్ష్మణుడు.
ఈ లక్ష్మణ ప్రస్తావన కలిగిన త్యాగరాజస్వామి కృతులలో మరో కీర్తనను పరిశీలిద్దాం.
సౌమిత్రి భాగ్యమే భాగ్యము
చిత్ర రత్నమయ శేషతల్పమందు సీతాపతిని యూచు
బాగుగ వింత రాగముల ఆలాపన సేయగ మేను పులకరించగ
త్యాగరాజ నుతుడౌ శ్రీరాముని తత్వార్ధమును పొగడి జూచే
ఆ లక్ష్మణుడు అన్నకు చేస్తున్న సేవను త్యాగరాజ స్వామి సౌమిత్రి భాగ్యమే భాగ్యము అన్న ఈ కీర్తనలో అద్భుతంగా వర్ణించారు. రత్నమణిమయమైన శేషతల్పమైన ఊయలలో ఊగే రాముని కొలిచే లక్ష్మణుని భాగ్యమే భాగ్యము అని ప్రస్తుతించారు. చెవులకింపైన రాగములను వాద్యకళాకారులు పలికించగా ఆ లక్ష్మణుని మేను పులరించిందట. ఆ శ్రీరాముని తత్త్వములను పొగడే వర్ణనలను విని, చూచి తరించే లక్ష్మణుడి ఎంత భాగ్యమో అని త్యాగరాజస్వామి పలికారు. ఈ కీర్తనను హైదరాబాద్ సోదరులు ఆలపించగా వినండి.
రాముని సేవాభాగ్యం పొందిన వారిలో సీతా లక్ష్మణులు, భరతుడు, శతృఘ్నుడు, హనుమంతుడు, గుహుడు, విభీషణుడు, సుగ్రీవుడు...ఇలా ఎందరో. నిరంతర సేవా భాగ్యంలో తరించిన లక్ష్మణుడు రామావతార పరిపూర్ణతకు ఎంతగానో తోడ్పడ్డాడు.
11, ఫిబ్రవరి 2017, శనివారం
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల సంకీర్తన పొడగంటిమయ్యా మిమ్ము పురుషోత్తమా
పొడగంటిమయ్యా మిమ్ము పురుషోత్తమా! మమ్మునెడయక వయ్యా! కోనేటి రాయడా!
కోరి మమ్మునేలినట్టి కుల దైవమా! చాల నేరిచి పెద్దలిచ్చిన నిధానమా!
గారవించి దప్పి దీర్చు కాల మేఘమా! మాకు చేరువ చిత్తములోని శ్రీనివాసుడా!
భావింప గైవసమైన పారిజాతమా! మమ్ము చేవ దీర గాచి నట్టి చింతామణీ!
కామించి కోరికలిచ్చే కామధేనువా! మమ్ము తావై రక్షించేటి ధరణీధరా!
చెడనీక బ్రతికించే సిద్ధమంత్రమా! రోగాలడచి రక్షించే దివ్యౌషధమా!
బడిబాయక తిరిగే ప్రాణ బంధుడా! మమ్ము గడియించినట్టి శ్రీ వేంకటనాథుడా!
ఓ పురుషోత్తముడా! నీ రూపాన్ని కాంచితిమి! మమ్ములను విడిచి వెళ్లకు ఓ వేంకటేశ్వరా!
మమ్ములను కాపాడే కులదైవమా! బాగా సాధన చేసిన పెద్దలు మాకందించిన నిధివి నీవు! ఆదరించి దప్పిక తీర్చే నల్లని మేఘాలవంటి వాడవు! మాకు దగ్గరగా చిత్తములో ఉన్న శ్రీనివాసుడవు నీవు!
తలచినంతనే మాకు దక్కే పారిజాతము నీవు! మమ్ములను కాపాడి శక్తినిచ్చే చింతామణివి నీవు! కోరినంత కోరికలను తీర్చే కామధేనువు నీవు! మాకు నీడయై రక్షించేటి ధరణీపతివి నీవు!
మేము చెడిపోకుండా బ్రతికించే సిద్ధమైన మంత్రానివి నీవు! మా రోగాలను మటుమాయం చేసి కాపాడే దివ్యమైన ఔషధము నీవు! మా వెంటే ఉండే ప్రాణ బంధువు నీవు! మమ్ములను సృష్టించిన శ్రీవేంకటనాథుడవు నీవు!
భావార్థం:
తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల వారి సంకీర్తనలలో ఈ పొడగంటిమయ్యా ఓ ప్రత్యేకమైనది. శ్రీనివాసుని మహత్తును మూడు చరణాలలో అద్భుతంగా ఆయన వర్ణించారు. ఎందరికో కులదైవమైన ఈ శ్రీవేంకటేశ్వరుడు తన భక్తులను కాపాడుతూ కలియుగంలో మనకు రక్షగా ఉన్నాడు. ఆ భావనను ఈ సంకీర్తనలో మనకు అన్నమయ్య ఎంతో చక్కగా వివరించారు. యోగులు, సిద్ధులు, తపస్సంపన్నులు సాధనతో దర్శించిన స్వామి మన పాలిటి ఎనలేని సంపద. దాహంతో ఉన్నప్పుడు కాలమేఘంలా సమృద్ధిగా వర్షించే వానిగా శ్రీనివాసుని అన్నమయ్య మొదటి చరణంలో నుతించారు. పారిజాత వృక్షము మన పురాణాలలో చెప్పబడిన కల్పవృక్షము. అనగా మన కోరికలను తీర్చేది. భక్తితో తలచినంతనే కల్పవృక్షంలా వరములిచ్చే స్వామి ఆ శ్రీనివాసుడు. అలాగే చింతామణి కూడా. మనలను కష్టాలలో కాపాడి శక్తినిచ్చే చింతామణి ఆ వేంకటపతి. ఈ కోవకు చెందినదే కామధేనువు. స్వార్థం లేకుండా భక్తితో శరణాగతితో తలచినంతనే వాటిని సాకారం చేసే గోమాత ముక్కోటి దేవతలకు నెలవు. ఆ కామధేనువు వంటి వాడు కలియూగంలో తిరుమలలో వెలసిన స్వామి. మనలను ఎల్లవేళలా కాపాడే ఆ ధరణీపతి ఆయన. ఈ భావాన్ని ఎంతో రమ్యంగా రెండవ చరణంలో అన్నమయ్య తెలిపారు. తప్పుదారి పట్టిపోయే మానవులను సరైన మార్గంలో నడిపించి బ్రతుకు దారి చూపించే సిద్ధ మంత్రము ఆ స్వామి. మనలోని రోగాలను మాయం చేసి కాపాడే ఔషధము వంటి వాడు ఆ శ్రీనివాసుడు. ఇక్కడ రోగాలంటే దేహానికి సంబంధించినవే కాదు, మనసులోని మాలిన్యాలు కూడా. భక్తుల కోసం అలసిపోకుండా వారి వెంటే ఉండి రక్షించే ప్రాణబంధువు ఆ స్వామి. ఈ సృష్టి స్థితికి కారణమైన వాడు ఆ శ్రీవేంకటపతి. ఈ విధంగా మూడవ చరణంలో స్వామిని భవరోగ వైద్యునిగా, ప్రాణబంధువుగా, పరమాత్మగా ప్రస్తుతించారు అన్నమయ్య.
కలియుగంలో శ్రీవేంకటేశ్వరుని వైభవాన్ని, మహాత్మ్యాన్ని అన్నమాచార్యుల వారు ఆయన వేల సంకీర్తనల ద్వారా మనకు అనుభవపూర్వకంగా దార్శనికుడై అందించాడు. అందుకే ఆయన సంకీర్తనలు ఏవో మామూలు పాటలు కావు. అవి మంత్రసమానమైనవి. వాటిలోని భావాన్ని అర్థం చేసుకుంటే మనలోని మాలిన్యాలను తొలగించుకొని మనలోనే ఉన్న స్వామిని కనుగొనేందుకు అవి అద్భుతమైన సాధనాలు. శ్రీగురుభ్యో నమః.
ఈ సంకీర్తనను అన్నమాచార్యుల వారి సంకీర్తనా సారాన్ని మనకు అందించే సేవను హైదరాబాదులోని అన్నమాచార్య భావనా వాహిని ద్వారా ముడున్నర దశాబ్దాల నుండి నిస్స్వార్థంగా అందిస్తున్న డాక్టర్ శోభారాజు గారి గాత్రంలో మోహనరాగంలో వినండి. ఈ సంకీర్తనను అన్నమయ్య చిత్రంలో బాలసుబ్రహ్మణ్యం గారు చాలా భావపూరితంగా పాడారు.
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 11, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
శంకరభగవత్పాద విరచిత హనుమద్ పంచరత్న స్తోత్రం
వీతాఖిలవిషయేచ్ఛం జాతానందాశ్రుపులకమత్యచ్ఛమ్
సీతాపతి దూతాద్యం వాతాత్మజమద్య భావయే హృద్యమ్
తరుణారుణముఖకమలం కరుణారసపూరపూరితాపాంగమ్
సంజీవనమాశాసే మంజులమహిమానమంజనాభాగ్యమ్
శంబరవైరిశరాతిగమంబుజదళ విపులలోచనోదారమ్
కంబుగళమనిలదిష్టం బింబజ్వలితోష్ఠమేకమవలంబే
దూరీకృతసీతార్తిః ప్రకటీకృతరామవైభవస్ఫూర్తిః
దారితదశముఖకీర్తిః పురతో మమ భాతు హనుమతో మూర్తిః
వానరనికరాధ్యక్షం దానవకులకుముదరవికరసదృశమ్
దీనజనావనదీక్షం పవనతపః పాకపుంజమద్రాక్షమ్
ఏతత్పవనసుతస్య స్తోత్రం యః పఠతి పంచరత్నాఖ్యమ్
చిరమిహ నిఖిలాన్భోగాన్భుంక్త్వా శ్రీరామభక్తిభాగ్భవతి
అన్ని కోరికలను జయించిన వాడు, ఆనందబాష్పాలతో రామభక్తి సామ్రాజ్యంలో పులకించే వాడు, అత్యంత నిర్మలమైన వాడు, రామదూత అయిన వాయుపుత్రుని నా హృదయములో ధ్యానిస్తున్నాను.
ఎర్రని సూర్యుని వంటి ముఖ కమలము కల వాడు, కరుణారసమును కన్నుల నిండా కలిగిన వాడు, సంజీవనితో ప్రాణాలను నిలిపే వాడు, మంజుల మహిమాన్వితుడైన అంజనీ వరపుత్రుని నేను తలచుచున్నాను.
మన్మథుని బాణముల కన్నా వేగవంతుడు, వికసించిన కలువల వంటి కన్నులలో కరుణ కలిగిన వాడు, శంఖము వంటి మంచి ఆకృతితో కంఠం కలవాడు, వాయుదేవునకు ప్రియుడు, ఎర్రని దొండపండు వలె ప్రకాశించే పెదవులు కలిగిన హనుమంతుని నేను శరణు కోరుచున్నాను.
సీత ఆర్తిని దూరం చేసిన వాడు, రామ వైభవానికి స్ఫూర్తికారకుడు, దశముఖ రావణుని కీర్తిని పటాపంచలు చేసిన వాడు అయిన హనుమంతుని రూపము నా ఎదుట నిలచు గాక.
వానర సమూహానికి నాయకుడు, రాక్షససమూహమనే తెల్లకలువల పాలిట సూర్యకిరణముల వంటి వాడు (తెల్ల కలువలు రాత్రి విరిసి సూర్యకిరణాలకు వాడిపోతాయి), దీనజనులను కాపాడే దీక్షలో ఉన్నవాడు, వాయుదేవుని తపః ఫల సంపన్నుడు అయిన హనుమంతుని దర్శిస్తున్నాను.
పంచరత్నమనే ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించిన వారు ఇహములో సమస్త భోగభాగ్యములను పొంది శ్రీరామభక్తి అనే పరభాగ్యమును పొందెదరు.
శంకరభగవత్పాద విరచిత హనుమద్ పంచరత్న స్తోత్రాన్ని బొంబాయి సోదరీమణులు సరోజ-లలిత ఆలపించగా వినండి.
6, ఫిబ్రవరి 2017, సోమవారం
మేఘ సందేశం - దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి సుందర కవితావేశం
మేఘ సందేశం (దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి)
ఉదయగిరిపైన అదిగొ గగనాన
కదలె దినరాజు తేరు
ఒదిగి చిరుగాలి నిదుర తెర జారి
కదలె గోదారి నీరు
ఏ సీమల ఏమైతివో ఏకాకిని నా ప్రియా
ఏలాగీ వియోగాన వేగేనో నా ప్రియా
ఏలాగీ మేఘమాసమేగేనో ప్రియా ప్రియా ప్రియా
గడియ గడియ ఒకశిలయై కదలదు సుమ్మీ
ఎదలోపల నీ రూపము చెదరదు సుమ్మీ
పడిరావాలంటే వీలుపడదు సుమ్మీ వీలుపడదు సుమ్మీ!
ఊపి ఊపి మనసునొక్కొక్క వేదన
కావ్యమౌను మరియు గానమౌను
నేటి బాధ నన్ను మాటాడగానీని
ప్రళయమట్లు వచ్చి పడియె పైని
దారులన్నియు మూసె దశదిశలు ముంచెత్తె
నీరంధ్ర భయదాంధకార జీమూతాళి
ప్రేయసీ ప్రేయసీ వెడలిపోయితివేల
ఆ అగమ్య తమస్వినీ గర్భ కుహరాల
లోకమంతా పాకినవి పగటి వెలుగులు
నాకు మాత్రం రాకాసి చీకట్ల మూలుగులు రాకాసి చీకట్ల మూలుగులు
ఎపుడు నీ పిలుపు వినబడదో
అపుడు నా అడుగు పడదు
ఎచ్చటికో పయనమెరుగక
ఎందుకో వైనమందక నా అడుగు పడదు
అది ఒకానొక మలిసందె ఎదుట గౌతమీ నది
ఇరు దరులొరసి మింటి చాయలను నెమరు వేసుకొనుచు సాగినది
అపుడు అపుడే కలిగె నాకొక్క దివ్యానుభూతి కలిగె నాకొక్క దివ్యానుభూతి
శూన్యాకాశము వలె చైతన్య లవము లేని బ్రతుకు దారుల
శోభానన్యంబు ఒక శంపాలత కన్యక తొలివలపు వోలె కాంతులు నించెన్
అంతరాంతరమున వింత కాంతి నిండి
ఊహలకు రెక్కలొచ్చి ప్రత్యూష పవన లాలనమునకు విచ్చు సుమాల వోలె
అలది కవితలు వెలువడె
అంతలోన
కనుమొరగి చనె మెరపు చీకటులు మిగిలె
అపుడు ఎలుగెత్తి పిలిచినాను
అపుడు దారి తెలియక వెలుగు కొరకు రోదించినాను రోదించినాను
వెదకి వెదకి వేసారితి వెర్రినైతి
ఆశలు రాలి ధూళి పడినప్పుడు
గుండెలు చీల్చు వేదనావేశము వ్రేల్చినప్పుడు
వివేకము గోల్పడి సల్పినట్టి
ఆక్రోశము రక్తబిందువులలో రచియించితి నేను
మేఘసందేశము రూపుదాల్చెనది నేడు
ఇది ఏమి మహా కవిత్వమో
శోకమొకటియె కాదు సుశ్లోకమైన కావ్యమునకు జీవము పోయె
కరుణ ఒకటె కాదు రసము జీవితము నా కవికి వలయు ఎన్నో వివిధానుభూతులు ఎడద నిండ
నా అన్వేషణ ఎన్నడేన్ సఫలమై నా మన్కియే పూవులున్
కాయల్ పండ్లును నిండు నందనముగా నైనన్ వ్యథావేదనల్
మాయంబై సుఖ శాంత జీవనము సంప్రాప్తించి పూర్ణుండనై
వ్రాయంజాలుదు స్వానుభవ దివ్య కావ్య సందోహమున్
అద్భుత కావ్యకన్యకను ఆవిష్కరించగలిగిన శక్తి, సరస్వతీ అనుగ్రహం కేవలం దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారికి దక్కింది. మేఘ సందేశం చిత్రంలో ప్రకటితమైన ఈ భావ గంగా ప్రవాహం ఆ చిత్రానికి వన్నె తెచ్చింది. రమేష్ నాయుడు గారి సంగీతం, ఏఎన్నార్ గారి అద్భుతనటనా కౌశలం భావకవి మనోవేదనను పరిపూర్ణం చేశాయి. ఏమి పద ప్రయోగం? ఏమి భావావేశం? ఏమి మనోగతం? ఏమి లయబద్ధమైన భావ రసగంగాప్రవాహం? రాగమాలికగా రమేష్ నాయుడు గారు కృష్ణశాస్త్రి గారి కావ్యకన్యకకు ప్రాణం పోస్తే పద్మవిభూషణ్, పద్మభూషణ్, పద్మశ్రీ బిరుదులతో అలంకరించబడిన సరస్వతీ పుత్రుడు కేజే యేసుదాసు గారు ఎంతో అద్భుతంగా గానం చేసి కావ్యకన్యకను శాశ్వతం చేశారు. నిన్న రాత్రి 10:00 నుండి 11:00 వరకు ఎఫ్.ఎం రేడియోలో దేవులపల్లి వారి జీవిత విశేషాలు ప్రసారమైనాయి, అందులో భాగంగా ఈ కావ్యకన్యకను విన్నప్పుడు తెలుగుదనం రోమాంచమై నాలో అణువణువు జాగృతమైంది. భావావేశంతో కన్నీళ్లు రాలాయి. నిజంగా దేవులపల్లి, యేసుదాసు,రమేష్ నాయుడు, అక్కినేని వంటి కళామతల్లి ముద్దుబిడ్డలకు జన్మనిచ్చి భరత భూమి ధన్యత పొందింది. మీరు కూడా వీరి అపూర్వ కలయికలో ఆవిష్కరించబడిన మేఘసందేశ కావ్య కన్యకను విని ఆనందించండి. కృష్ణశాస్త్రి గారి భావౌన్నత్యాన్ని ఆస్వాదించండి.
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 06, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
5, ఫిబ్రవరి 2017, ఆదివారం
హిమాచల తనయ - శ్యామశాస్త్రుల వారి ఆనందభైరవి వైభవం
కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులుగా ప్రసిద్ధి పొందిన సమకాలీకులు కాకర్ల త్యాగరాజు, శ్యామశాస్త్రి, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు. శ్యామ శాస్త్రులు వీరి మువ్వురిలో పెద్దవారు. ఈయన సంగీతానికి పుట్టిల్లైన తంజావూరు దగ్గరి తిరువారూరులో విశ్వనాథ అయ్యరు, వేంగలక్ష్మి దంపతులకు 1762 (కొన్ని మూలాల్లో 1763గా ఉంది) జన్మించాడు. వేంకటసుబ్రహ్మణ్య అయ్యరుగా నామకరణం చేయబడినా, శ్యామకృష్ణ అన్న ముద్దు పేరుతో పిలువబడ్డాడు.వీరి కులదైవము తంజావూరులో ఉన్న బంగారు కామాక్షీ దేవి. శ్యామకృష్ణులు పసిప్రాయంలోనే తెలుగు, సంస్కృతము, తమిళ భాషలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. చిన్నతనంలోనే నారదులు ఈయనపై అనుగ్రహించి సంగీతస్వామి అనే సన్యాసి రూపంలో వీరి ఇంటికి వచ్చి, ఈ బాలునిలో ఉన్న దైవత్వాన్ని గుర్తించి, శ్యామకృష్ణునికి సంగీత జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తారు. తంజావూరు శరభోజీ మహారాజు మన్ననలు పొందినా శ్యామశాస్త్రులు పెద్దగా శిష్యవారసత్వాన్ని సమకూర్చుకునే ఆసక్తి చూపలేదు.
శ్యామశాస్త్రులు త్యాగరాజస్వామి, ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వలెనే అనేక క్షేత్రాలను దర్శించి అక్కడ వెలసిన దేవతా స్వరూపాలను నుతించారు. మదురై మీనాక్షి, తంజావూరు బంగారు కామాక్షిలపై శ్యామశాస్త్రులు ఎన్నో కీర్తనలు రచించారు. అలాగే, తంజావూరు బృహదీశ్వరుని నాయికయైన బృహన్నాయకీ దేవిపై ఆనందభైరవిలో 'హిమాచల తనయ బ్రోచుటకిది మంచి సమయము', మధ్యమావతిలో 'బృహన్నాయకి నన్ను బ్రోవు వేగమే' వంటి అద్భుతమైన కీర్తనలను రచించారు. ఆనందభైరవి ఆయనకు ప్రాణప్రదమైన రాగం. ఆ ఆనందభైరవిలో ఆయన విశేషమైన కృతులను రచించారు. వాటిలో బాగా ప్రచారం పొందినది 'హిమాచల తనయ బ్రోచుటకిది మంచి సమయము రావే' అన్న కృతి. దానిని పరిశీలిద్దాం.
హిమాచల తనయ! బ్రోచుటకిది మంచి సమయము రావే అంబా!
కుమార జననీ సమానమెవరిలను!! మానవతి! శ్రీ బృహన్నాయకి!
సరోజముఖి! బిరాన నీవు వరాలొసగుమని నేను వేడితి!
పురారి హరి సురేంద్రనుత! పురాణి! పరాముఖమేలనే తల్లి!
ఉమా! హంసగమా! తామసమా? బ్రోవ దిక్కెవ్వరు? నిక్కముగ
ను మాకిపుడభిమానము చూపు! భారమా? వినుమా దయతోను!
సదా నత వరదాయకి! నిజ దాసుడను! శ్యామక్రృష్ణ సోదరి
గదా! మొర వినవా!! దురిత విదారిణి! శ్రీ బృహన్నాయకి!
ఆది పరాశక్తి రూపమైన బంగారు కామాక్షి సాక్షాత్కారం పొందిన వాగ్గేయకారులు శ్యామశాస్త్రి. అందుకే అమ్మతో సంభాషణలు, ప్రశ్నించే ధోరణి, శరణాగతి మొదలైన అనేక భావనలను ఆయన తన కృతులలో వ్యక్త పరచారు. హిమవంతుని పుత్రిక అయిన పార్వతీ దేవిని ఈ కృతిలో తన మొరలు విని కాపాడుమని వేడుకుంటున్నారు. కుమారస్వామి తల్లి అయిన ఆ పార్వతీదేవికి ఈ విశ్వంలో సమానమెవరు అని నుతించారు. తంజావూరు బృహదీశ్వరాలయం వెళితే అక్కడ అమ్మ బృహన్నాయకిగా దర్శనమిస్తుంది. ఆ తల్లిని ఈ కృతిలో శ్యామశాస్త్రుల వారు పలుమార్లు ప్రస్తావించారు. "కలువవంటి ముఖము గల అమ్మవు, నిన్ను త్వరగా వరములివ్వమని వేడుకున్నాను, శివుడు, విష్ణువు, ఇంద్రులచే నుతించబడిన అమ్మవు, పురాణములలో చెప్పబడిన తల్లివి, నావైపు కరుణతో కూడిన చూపులనెందుకు ప్రసాదించవు" అని ప్రశ్నించారు. "ఓ పార్వతీ దేవి! హంసలా నడిచే తల్లీ! నాపై కోపమా? నువ్వు తప్ప నన్ను బ్రోచే దిక్కెవ్వరు? నిశ్చయముగా నాపై అభిమానము చూపుము తల్లీ! నేనొక భారమా నీకు, నా మొరలను దయతో వినుము" అని వేడుకున్నారు. "వేడుకునే వారికి ఎల్లప్పుడూ వరాలనొసగే తల్లివి! నీ నిజదాసుడను నేను. నువ్వు నల్లనయ్య శ్రీకృష్ణుని సోదరివి కదా! నా మొర వినవా! మా కష్టాలను తొలగించే బృహన్నాయకీ!" అని ప్రస్తుతించారు.
శ్యామశాస్త్రుల వారి సాహితీ వైభవంలో ఆధ్యాత్మికత, తెలుగుదనం గుబాళిస్తాయి. ఇవే ఆయన రచనలకు ఓ ప్రత్యేకతనించ్చి సంగీత త్రయంలో ఒక్కరిగా నిలిచేలా చేశాయి. ఆనందభైరవి రాగం సప్తస్వర సంపూర్ణమై వినేవారికి ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. ఈ రాగానికి ప్రాణం పోసి ప్రాచుర్యానిచ్చింది శ్యామశాస్త్రుల వారే. ఈ రాగానికి రోగాలను నియంత్రించే అపూర్వమైన శక్తి ఉందని సంగీత వైద్యశాస్త్ర నిపుణుల పరిశోధనలు తెలుపుతున్నాయి. రక్తపోటు, కృంగుబాటు మొదలైన రుగ్మతల నియంత్రణకు ఈ రాగం ఉపయోగకరమని వారి అభిప్రాయం. మాధుర్య ప్రధానమైన ఈ రాగం ఆనందదాయకమై సంతృప్తిని కలుగుజేస్తుందని వారి నమ్మకం. వివాహాలలో శుభకరంగా ఈ రాగాన్ని ఆలపించటం ఓ సాంప్రదాయం. ఎన్నో చలన చిత్ర గీతాలు కూడా ఆనందభైరవి రాగంలో వచ్చాయి. శ్యామశాస్త్రి వారిదే మరో రచన మరి వేరే గతి యెవరమ్మా అన్న కీర్తన ఈ ఆనందకరమైన భావనతోనే మనసును ఆహ్లాదపరచేలా ఉంటుంది. అందుకే ఆనందభైరవి అనగానే శ్యామశాస్త్రి వారు గుర్తుకు వస్తారు. ఈ కృతిని సౌమ్య గారి గాత్రంలో వినండి.
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 05, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
4, ఫిబ్రవరి 2017, శనివారం
నీ చరణ కమలాల నీడయే చాలు - సినారె మధుర గీతం
సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి గారి పాటల్లో తెలుగుదనం యొక్క ప్రస్థానం అలా అలా మృదుమధుర పద సోపానంలా ఉంటుంది. లలితమైన పదాలు, మాధుర్యభరితమైన పదజాలాలు, మనసును హత్తుకునే భావాలు ఆయన పాటల ప్రత్యేకత. 1967లో విడుదలైన శ్రీకృష్ణావతారం అనే పౌరాణిక తెలుగు చలన చిత్రంలో అన్న ఎన్‌టీఆర్ గారు మరో మారు కృష్ణునిగా నటించి ప్రజలను మురిపించారు. చాలా పెద్ద విజయం సాధించిన ఆ చిత్రంలో నారాయణ రెడ్డి గారు "నీ చరణ కమలాల" అనే గీతం కూడా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.
స్వామి ఇష్ట సఖుల మనోభావనలను, ఆయనకు వారిపై గల మనోహరమైన ప్రేమను ఈ గీతం ప్రతిబింబిస్తుంది. లీలమ్మ, ఘంటసాల మాష్టారు గళాల్లో ఈ పాట వింటునే ఆహా అబ్బా అని మనసు తేలిపోతుంది. స్వామిని ఆరాధించే సఖుల హృదయావిష్కరణ, స్వామికి వారిపై గల అనన్యమైన ప్రేమను ఈ గీతం మరో మారు మనకు తెలియజేస్తుంది. పరమాత్మ పూర్ణావతార స్వరూపమైన స్వామి పాదాల నీడ ఉంటే చాలు అనే చెలి భావన, చెలి కన్నుల్లో ఆరాధనగా తానుంటే చాలు అనే స్వామి భావన నిజంగా ప్రేమకు నిర్వచనం. ఇక్కడ స్వామి చరణాలు కమలాలే, ఆమె కన్నులు కూడా కమలాలే...అదీ నారాయణ రెడ్డి గారి ప్రత్యేకత. ఒకే పదాన్ని సారూప్యతకు ఉపయోగించి భిన్నమైన భావనలను వ్యక్తపరచే సాహితీ ఔన్నత్యం కల్గిన కవి ఆయన.
గీతంలో ఎంత లలితమైన శృంగారం ఉంది కదా? లేతమోవి చిగురుతో తనను మురళిగా మలచి అనురాగపు రాగాలు పలికించి ప్రేమ మధువును ఒలికించమని చెలి వేడుకుంటే, ముఖములో కనబడని, మురళిలో వినిపించలేని రాగాలను పలికిస్తాను, మధురమైన అనురాగాని చిలికిస్తాను అని స్వామి పలకటం ప్రేమ ఎంత మధురం అన్న భావనను కలిగిస్తుంది. ఆయన ప్రేమ అనే వనంలో తనకు స్థానం ఉంటే చాలు ఇంక నందనవనాలు ఎందుకని చెలి పలికితే, ఆకాశమంత విశాలమైన ఆమె హృదయంలో తానుంటే చాలు ఇంక బృందావనాలెందుకు అని స్వామి పలుకుతాడు.
స్వామి పత్నులలో రుక్మిణి పట్టమహిషి. ఆమె ప్రేమలో భక్తి ఉంది, శరణాగతి ఉంది. పరిపూర్ణమైన ప్రేమమూర్తి రుక్మిణి. ఆమె భావనలను వ్యక్తపరచటానికి తులసీదళాలను మించినవేముంటాయి. పవిత్రమిన ఆ దళాలతో పూజించి, ప్రేమను అందించి, పులకించే ఆమె భక్తిపూరితమైన ప్రేమను నారాయణ రెడ్డి గారు రెండవ చరణంలో ఆవిష్కరించారు. మరి ఆమె భక్తికి, ప్రేమకు సంతుష్టుడైన స్వామి ఎలా స్పందించాడు? పూజలను స్వీకరించి, పులకింతలు అందించి, తాను లోలోపల గానం చేస్తానని, ఆమె హృదయంలో నివసిస్తానని చెప్పాడు. కృష్ణ ప్రేమ సామ్రాజ్యం యొక్క గొప్పతనాన్ని ఈ గీతం మనోజ్ఞంగా చాటింది. టీవీ రాజు గారి సంగీతంలో నేపథ్య గాయనీ గాయకులు ఈ యుగళ గీతాన్ని అజరామరం చేశారు.
నీ చరణ కమలాల నీడయే చాలు
ఎందుకోయీ స్వామి బృందావనాలు
నీ నయన కమలాల నేనున్న చాలు
ఎందుకే ఓ దేవి నందనవనాలు
నును మోవి చివురుపై నను మురళిగా మలచి పలికించరా! పలికించరా మధువులొలికించరా!
మోవిపై కనరాని మురళిలో వినలేని రాగాలు పలికుంతునే! మధురానురాగాలు చిలికింతునే!
నీ ప్రణయవనిలోన నేనున్న చాలు
ఎందుకోయీ స్వామీ నందనవనాలు
నీ హృదయ గగనాన నేనున్న చాలు
ఎందుకే ఓ దేవి బృందావనాలు
తులసీదళాలలో తొలివలపులందించి పూజింతునా! స్వామి పులకింతునా!
పూజలను గ్రహియించి పులకింతలందించి లోలోన రవళింతునే! ఓ దేవి నీలోన నివసింతునే!
ఎందుకోయీ స్వామీ బృందావనాలు
స్త్రీవాదులూ - సతులు పాదసేవ అన్న భావన పురుషాహంకారాన్ని నిరూపించదు. ఎన్నో సార్లు ప్రేమలో భార్యభర్తలకు ఒకరిపట్ల మరొకరికి దివ్యమైన భావనలు కలిగి వారి పట్ల ఆరాధనా భావంతో నమస్కరిస్తారు, పాదసేవ చేస్తారు. కాబట్టి నేను దీన్ని పురుషాహంకారంగా అంగీకరించను. కాకపోతే, భార్య పట్ల గౌరవం, నమ్మకం, విశ్వాసం, ప్రేమ లేని చోట ఇది కోరుకోవటం తప్పకుండా పురుషాహంకారమే.
By Prasad Akkiraju - ఫిబ్రవరి 04, 2017 వ్యాఖ్యలు లేవు:
1, ఫిబ్రవరి 2017, బుధవారం
వీణావాదిని వరదే వరదే - సూర్యకాంత త్రిపాఠీ గీతం
వీణావాదిని వరదే వరదే
ప్రియ స్వతంత్ర రవ అమృత మంత్ర నవ భారత్ మే భర్ దే
కాట్ అంధ్ ఉర్ కే బంధన్ స్తర్
బహా జనని జ్యోతిర్మయ్ నిర్ఝర్
కలుషభేద తమ హర్ ప్రకాశ్ భర్
జగ్‌మగ్ జగ్ కర్ దే!
నవ గతి నవ లయ తాళ ఛంద్ నవ
నవల్ కంఠ్ నవ జలద మంద్ర రవ
నవ నవ కే నవ విహగ్ బృంద్ కో
నవ పర నవ స్వర్ దే
ఈ పాట మహాకవి సూర్యకాంత త్రిపాఠీ (నిరాలా) గారు రచించింది. 1896వ సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 21న బెంగాలులోని మిద్నాపూర్‌లో జన్మించారు. విశ్వకవి రవీంద్రులు, రామకృష్ణ పరమహంస, స్వామి వివేకానందుల ప్రభావం వీరిపై చాలా ఉంది. ఈయన ఆంగ్లము, హిందీ, బెంగాలీ మరియు సంస్కృత భాషలలో పండితుడు. కవితలు, నవలలు, కథలు, కథానికలు, వ్యాసాలు, గీతాలు, అనువాదాల రూపంలో ఎన్నో అద్భుతమైన రచనలు చేశారు. సామాజిక అన్యాయాలపై పోరాడారు. వేదాంతాన్ని, దేశభక్తిని, పర్యావరణాన్ని, మానవతావాదాన్ని కలబోసి రచనలు చేశారు. జైశంకర్ ప్రసాద్, సుమిత్రానందన్ పంత్, మహాదేవి వర్మ, హరివంశరాయ్ బచ్చన్, రాంధారి సింగ్ దినకర్, మఖన్‌లాల్ చతుర్వేది, నరేంద్ర శర్మ మొదలైన ఛాయావాద కవుల సమూహంలో ఆయనకు ప్రత్యేక స్థానముంది. ఈయన కవితలను డేవిడ్ రూబిన్ అనే ఆంగ్ల రచయిత అనువదించారు. 1961వ సంవత్సరం అక్టోబరు 15న ఈయన అలహాబాదులో పరమపదించారు.
ఓ సరస్వతీ దేవి! మాకు వరములిమ్ము. అమృతతుల్యమైన, ప్రియమైన స్వాతంత్య్ర రవాన్ని నవ భారతావనిలో నింపుము!
మా హృదయాలలో నెలకొన్న అంధకారమనే బంధనాలను ఖండించి జ్యోతిప్రకాశాన్ని ప్రవహింప జేయుము. భేదభావమనే కలుషాన్ని, మాలోని తమస్సును తొలగించి ప్రకాశాన్ని నింపి ఈ విశ్వాన్ని తేజోమయము కావించుము. ఈ నూతన భువిపైని పక్షులకు (ప్రజలకు) కొత్త గతులను, రాగాలను, ఛందములను, కొత్త పదములను, గళములను, క్రొత్త గీతాలనే మేఘాలను, క్రొంగొత్త స్వరాలను ప్రసాదించుము.
చదువుల తల్లి సరస్వతిని మహాకవి మనలోని తమస్సులను, కలుషాలను తొలగించి కొత్త భావనలను, జ్ఞానజ్యోతిని, నూతన స్వరరాగలయాది ప్రవాహాలను ప్రసాదించాలని వేడుకుంటున్నారు. ఆయన భావనలకు అనుగుణంగా భక్తిని, జాతీయతను, ఈ గీతంలో కనబరచారు కవి. ఈ గీతాన్ని ఎందరో ప్రముఖులు గానం చేశారు. అన్నిటిలోకి భారతరత్న భీంసేన్ జోషీ గారు గానం చేసింది ఉత్తమం. ఆ ఆడియో/వీడియో అంతర్జాలంలో ఎక్కడా దొరకలేదు. యూట్యూబులో ఉన్న ఆలాపన విని ఆనందించండి. ఇంతటి అద్భుతమైన రచన చేసిన మహాకవికి ఈ శ్రీపంచమి సందర్భంగా పాదాభివందనాలు.
antaryaami - antayunu neeve: February 2017
ramudu parandhaamudu. anagaa sarvaantaryaami leda paramaatma. potturi venkateswararao gaari paaramaarthika padakosam prakaaram paramaatma ane padaaniki enno arthaalu unnaayi. andulo konni
1. swayam prakaasam kaligi, ghnaanaroopamaina aatma.
2. kaaryakaaranaalakante bhinnamai, ksharaaksharaala kante kuudaaverudai, swaabhaavikamgaa nityamai, suddhamai, buddhamai, muktamaina padaartham.
3. avidya valla aatmagaa talachina deham modalu buddhivaraku unna tattvaalaku ateetamainadi. sarvotkrushtamainadi, upadrashtrutvaadi visaeshana vishishtamai prakaasinche aatma.
4. aatmagaa kalpitaalaina pancha koshalaku, virate, hiranya garbha, avyaakruta tattvaalaku ateetamai, brahmaku puurvam nunchi unna padaartham.
5. samasta bhuutaalalooni pratyakchetanam.
6. maayaasaktiki aashrayam.
7. sarvaaniki adhishtaanamainadi.
8. para devata.
9. daivam / parabrahmam.
veetanniti dwara manaku telisedi emiti? saasvatamaina gunaatiitamai, aksharamai samasta jeevaraasulayandu unna chaitanyame paramaatma.
ramavataramlo unna goppatanam aayana saamaanya maanavunigaa, prabhuvugaa dharmabaddhatatho nadachukoni parandhaamudainaadu. aayana avataaram prati maanavunikee oka paatham, aadarsam mariyu aadhyaatmika sopaanaaniki sphuurtidaayakam. e vidhamgaa masalukunte manavudu divyatvaanni pondutado ramudu tana nadavadikatho telipaadu. parandhaamudaina aa ramuni nutinche e geetamainaa madhurame. raama naamamlooni sakti adhi. ramuni jeevanasaililooni mahattu adhi. om namo narayanaya ane mantramlooni raa ane beejaaksharam, om namassivaaya ane shiva panchaaksharii mantramlooni ma ane beejaaksharam kalisi raama naama aavirbhavinchindani oka abhiprayam. padmapuraanam prakaaram yogulanu sachidaanandamlo ramimpajesedi raama ani artham. taarakamane ghanata ramanamaniki matrame. raama ane beejaaksharaalanu uchcharinchatam valana paapaalu pataapanchalai potayani sanaatana dharmam ghoshistundi. samsara saagaraanni daatinchedi kabatti bhavataarakamai ee taaraka namamu bhaktulanu uddharistondi. vahnigarbhamaina ee naamam paapanaasanam chesi muktini prasaadinchedi.
ramuni vaibhavaanni telipe geetaalu chalana chitraalalo enno vachayi. 1963loo vidudalaina lavakusa chalanachitram okka telugu bhashalone kaadu, bhaarateeya chalanachitra parisramalo aanimutyam. aadhyaatmikatanu, pavitratanu prati aduguloonuu chaate ee chitramlo samudraala raaghavaachaaryula vaaru enno geetaalanu rachinchaaru. vaatilo okati sriramudu-lavakusula sangrama ghattamlo hanumatho paatu valmiki maharshi shishya brundam pade geetam srirama parandhaama jaya raama parandhaama. saahityam:
raghurama raama ranaranga bheema jagadeka sarvabhauma
suuryaanvayaabdhi soma sugunabhirama subhanama
kaarunyadhaama dasakanta virama raghava rajalalama
saaketapuraadhipa raama seetaamanohara srirama
aravindalochana sundara suruchira indeevara shyaama
sriramuni paramaatmagaa nutistuu aayanaku jayamu palikaaru raaghavaachaaryula vaaru. raghuvamsamlo janminchina vaanigaa, yuddharangamlo ariveera bhayankarunigaa, ee vishwamlo ekaika saarvabhoumunigaa kolichaaru. suuryavamsamanee samudraaniki chandruni vanti vaanigaa, sugunaalato sobhille vaanigaa, subhamaina namamu kaaligi, karunaku nelavai, ravanuni samharinchina raajashreshtunigaa ramuni stutinchaaru. saaketapuraaniki rajuga, seetha manasu dochukunna vaanigaa, kaluvalavanti kannulu kalavaniga, sundaramaina, manognamaina roopamugala lakshmeepati ayina neelamegha shyaamunigaa abhivarninchaaru.
ramabhakti saamraajyamlo aa parandhaamuni keertinche bhaava sumalu enno! vaaggeyakaarula sankeertanalu, bhaava kavula bhakti rasajarulu, palle padaalu...ilaa prati kalaaruupamloonuu swaamini adbhutamgaa varninchabadina vaadu aa ramudu. lavakusa chitra darsakulu ee geetaanni daadaapugaa bhajana roopamlo tanmayatvamtho bhakta samuuhampai chitreekarinchaaru. ghantasala mashtaru sangeetamlo atyanta bhaktipuuritamgaa unde ee samudraala vaari geetaanni susheelamma, leela gaaru, jamunarani gaaru kalisi adbhutamgaa, shravana manoharamgaa gaanam chesaru. ee paata vinte hanumadbhakti kalla mundu nilustundi. romanchamavutundi. sareeram pulakitamai manasu ramanama rasaamrutamlo olalaadutundi. ramabhakti yokka goppatanam adhe. roopamlonu, gunaalaloonuu, pravartanaloonuu, yuddhapatimaloonuu mahaa sampannudu ramudu. anduke lokabhiramudainadu.
By Prasad Akkiraju - fibravari 27, 2017 vyaakhyalu levu:
25, fibravari 2017, sanivaaram
tyaagaraajaswaami utsava saampradaaya keertana - meluko dayanidhi meluko daasarathi
utsava saampradaaya keertanalalo tyaagaraajaswaami tana ishtadaivaaniki roojoo jarige vedukala vaibhavaanni adbhutamgaa aavishkarinchaaru. andulo melukolupu, aavaahanamulu, samasta upachaaramulu, siitarama kalyanotsavamu, nivedanalu, uyyala sevalu,mangala haaratulu, raksha dhaarana, pavvalimpu sevalu, laali pade krutulu unnaayi. ivi mottam 26 krutulu manaku andubaatulo unnaayi. ee keertanala dwara aanaati archana vidhulanu telusukune avakaasam tyaagaraajaschaami manaku kaliginchaaru. ee utsava saampradaaya keertanalalo konnintini mangalampalli balamuralikrishna gaaru paadi chala prachaaramloki teesuku vachaaru. meluko dayanidhi anna keertana vaatilo melukolupu keertanagaa perondindi.
meluko dayanidhi meluko daasarathi
meluko dayanidhi mitrodayamou vaela
naradadi munulu suralu vaarijabhavudindu kalaa
dharudu nee sannidhine kori koluva gaachinaaru
venna paalu bangaaru ginnelonenunchinanu
tinnagaaraginchi theta kannulatho nannu juuda
rajarajadi digrajulella vachinaaru
raajaneeti teliya tyagaraja vinuta nannu brova
ee keertanalo aa ramuni suuryoodaya samayana melukommani tyagaraja swami aneka vidhaala vedukunnaru. "oo dayaasamudrudavaina dasaratha rama! meluko! suuryoodayamaguchunnadi. naradudu modalaina munulu, devatalu, chaturmukha brahma, shivudu modalaina vaaru nee sannidhini kori ninnu koluchutaku vechiyunnaaru. venna, paalu bangaaru ginnelalo nee kosam nenunchaanu. chakkaga vaatini aaraginchi thetaina kannulatho nannu chudumu. kuberudu modalaina dikpaalakulu vachaaru. nee daggara rajadharmaanni nerchukovalani vechiyunnaaru. oo rama! nannu brochutaku meluko!" ani ramuni koraru.
e vaaggeyakaaruni krutulanu pariseelinchinaa vaari jeevita gamanamtho paatu aadhyaatmika sopanam vaari krutula dwara manaku kanabadutundi. tyaagaraajaswaami keertanallo kuudaa ee purogati manaku suspashtamgaa telustundi. sagunopasanalo unde maadhuryam, aa paramaatmanu jeevaatmaku vaerugaa chusi aaraadhinche bhakti, aa upaasanalooni sevalalo raminche teeru aayaa krutulalo manaku kanabadutundi. sagunopasanalo devata swaroopaalanu moorthulaloki aavaahanam chesi, upachaaramulu chesi, nivedanalu chesi, stutinchi aa paramaatanu kalleduta darsinche bhavana entho madhuramainadi. idhi saamaanya maanavuni hrudayamlo twaragaa nammakaanni vishwaasaanni kalugajestundi. endukante, ee sevalu mana intiki evaraina mahaanubhaavulu vaste chese sevalavantive. kabatti ventane manasutho anusandhaanam kalugutundi. poorvajanma samskaaraalu mariyu ee janma karma phalaalanu batti edho okanadu sagunopasana nundi, idhi kaadu, deenini minchinadi paramaatma tattvam ani avagatamai nirgunopasana vaipu manavudu maralutaadu. adhi aa janmalo kaavachhu, maru janmalo kaavachhu. tyaagaraajaswaami vaaru jeevitamlooni malibhaagamlo rachinchina keertanalalo kontha nirgunopasana kanabadutundi.
ee utsava saampradaaya keertanalanni sagunopasananu moolamgaa chesukunnave. aavaahanam, alankaranam, upachaaramulu, nivedanamulu..annee aa vigrahamlo devatamurthy sthirudai unnaadanna pragaada vishwaasamtho kuudinavi. sthaavara jangamalannita paramaatma unnaadanna mana vedavanya ghoshanu sagunopasana tu.cha tappakunda paatistundi. deenilooni maadhuryam anubhavaikavedyam. tyaagaraajaswaami ee anubhavaalanu tana krutulalo vivaramgaa, manognamgaa, bhaktibharitamgaa, bhaavagarbhitamgaa rachinchaaru. melukolupu seva chesi tananu brovamani ee kritidwara aayana vedukunnaru. balamuraligari gaanamlo ee kruti vinandi.
By Prasad Akkiraju - fibravari 25, 2017 vyaakhyalu levu:
19, fibravari 2017, aadivaaram
nadopasana - tyaagaraajaswaami vaari shobhillu saptaswara
shobhillu sapta swara sundarula bhajimpave manasa
naabhi hrutkanta rasana naasaadulayandu
dhara rusxaadulalo vara gayatri hrudayamuna
surabhusura maanasamuna shubha tyaagaraajaadulalo
shishurvetti pasurvetti vetti gaana rasam fanih - nadopasana rasaamrutaanni samasta jeevaraasulu aanandistaayannadi aaryokti.
shruthilayalatho kuudina sangeetam divyatvaaniki aalavaalam. onkaaram nundi aavirbhavinchina saptaswaraalato kuudina sangeetamlo raminchevaaru devatalu. naadamto srushtisthitilayamulu anusandhaanamai unnaayi. nirantaram anantamaina vahinila pravahinche viswajaneenasakti naadaroopamai undi. potturi venkateswararao gaari paaramaarthika padakosamlo naadam ane padam adbhutamgaa nirvachinchabadindi. daani prakaaram - sareeramlooni aatma manassunu, manassu vahnini, vahni vaayuvunu prerepinchinappudu vaayuvu brahma grandhiyagu muulaadhaaram nunchi oordhva mukhangaa naabhi, hrudayam, kantham, shirassu, mukham cheri kaliginche dhwani 'naadam'. brahma swaroopamainadi naadam. nabhiki paina hrudaya sthaanam nunchi brahma randhram varaku dhwaninche praana vaayuvu. aakaasam, vaayuvu, agni ane moodu bhuutaala nunchi putti nabhiki paina dhvanistuu, mukhamlo athi spashtamgaa vyaktamayye vaayuvu ee naadam. idhi akshara satyam.
tyagaraja swami ee nadopasanaloni mahattunu enno krutula dwara telipaaru. vaatilo naadatanumanisam sankaram, naadasudhaarasambilanu mariyu shobhillu saptaswara ee sandesaanni suspashtam chesaayi. pranavamu nundi janminchina naadamane amruta rasamu ee bhuvipai naraakrutigaa ramudai velasinatlu tyaagayya telipaaru. vedasaastrapuraanaalaku naadam aadhaaramani nokki vakkaaninchaaru. endu valana? vaedaalu okariche rayabadinavi kaadu. viswajaneenamaina sakti aayaa rushula nota sabdaroopamuna veluvadinavi. sabdamunaku moolam onkaaram. anduke pranavaaniki mana sanaatana dharmamlo anta praadhaanyata undi. tyagaraja swami ramuni avataaraanni naadamto anusandhaanam chesaru. aayana kodandame saptaswaraalanu palikinche saadhanamgaa, raagamulu baanamulugaa, neravulu mariyu sangatulu swami palukulugaa nutinchaaru. alaage, nirantaram tanuvanta naadamutho nindina vaanigaa shivuni stutinchaaru. shivuni sadyojaata, vamadeva, aghora, tatpurusha, eeshaana anabade panchamukhamulanundi saptaswaramulu janinchinatlu telipaaru. ilaa ee vishwamantaa naadapuuritamai unnatlu spashtamgaa manaku ane krutula dwara niruupinchaaru. atuvanti kruthe shobhillu saptaswara.
ee krutilo tyagaraja swami saptaswaraalato sobhille sundaramaina devatalanu nutinchaalani manasuku chebutunnaru. ee saptaswaraalu naabhi modalu, hrudayamu, kanthamu, naaluka mariyu naasika yandu sobhillutaayi. paina potturi venkateshwara raavu gaaru cheppina naadam yokka nirvachanam tyaagaraajaswaami vaari bhavanatho ekibhavinchinatle kada? alaage, ee bhoomilo rug, saama modalaina vedamulalo, gayatri mantra madhyamuna, devatala, uttamulaina maanavula manassulalo ee saptaswaraalu sobhillutaayani tyaagaraajaswaami palikaaru.
gayakudu bhaavaanni aakalimpu chesukoni, aayaa devata swaroopaanni saguna dhyanam chesi, bhavaniki sompaina raagayuktamgaa saptaswaramelanamgaa saastriiya sangeeta aalaapana cheste aayaa devata roopaalu tappakunda aa kalaakaaruni dehamlo vasistaaru. alaa nityam saadhana chesina kalaakaarulu divyatvanni pondutaaru. anduke saastriiya sangeetame jeevitamgaa bhaavinchina endaro mahaa kalaakaarulu jeevabrahmaikyaanni pondaaru. dehatma sphuranala vichakshanaa ghnaanaanni nirantaram kaligi sthitaprajnulainaaru. nadopasana anta mahattaramainadi. onkaara janitamaina shadjamadi naadamulu amrutamaalikalugaa allabadi padamulaku mantra siddhi vanti saktini kaliginchi okkokka kruti aadhyaatmika sopanamlo okko mettugaa upakaristunnaayi. anduke saastriiya sangeeta keertanalu swara raaga laya bhaavamulaku samaanamaina sthaanam undi bhakti sugandhaanni aladukoni saashwata saaphalyaanni pondaayi. ee nadopasana yokka aunnatyaanni endaro vaaggeyakaarulu manaku tarataraalugaa andistunnaaru. andariloki, tyaagaraajaswaami daani mahaatmyaanni adbhutamgaa ituvanti keertanala dwara manaku velaleni vaarasatva sampadagaa andinchaaru.
shobhillu saptaswara ane kruti jaganmohini raagamlo koorchabadindi. raagam ee krutilooni bhaavaanni chakkaga prakatitam chestundi. alaage, sandesaniki aunnatyaanni kalugajestundi. naadam yokka goppatanaanni telipe bhavaniki jaganmohini vanti gambheeramaina raagam chala samuchitam. mayamalavagaula raagam ee jaganmohiniki janya raagam. ee tyaagaraajaswaami keertananu bhaarataratna birudaankita srimati madurai shanmukhavadivu subbulakshmi gaari gaatramlo vinandi.
By Prasad Akkiraju - fibravari 19, 2017 vyaakhyalu levu:
18, fibravari 2017, sanivaaram
seetaa darsanam - chudamani pradaanam
yathaa hi vaanarashreshtha dukkhakshayakaro bhavet
twamasmin kaaryaniryoge pramaana harisattama
oo vaanara shreshtudavaina hanumantuda! ramalakshmanulu ee naa dukkhanni tolaginche mahattara kaaryaaniki uttama saadhakudavu neeve.
raghavastvatsamarambhana mayi yatna paro bhavet
idam brootcha mee naatham shooram ramam punah punah
neevu chese yatnamula phalamu valana ramudu nannu vidipinche kaaryaaniki samaayattamavutaadu. nenu cheppina maatagaa malli malli ramuni ilaa telupumu.
jeevitam dharayishyami masam dasarathaatmaja
oordhvam masan na jeeveyam satyena aham braveemi thee
oo rama! nenu naa praanamulanu inkoka nela matrame nilabettukogalanu. aa taruvaata okkaroju kuudaa nenu jeevinchalenu. idhi satyam.
ravanena uparuddhaam maam nikrutya paapa karmana
traatumarhsi veera twam patalat iva kaushikeem
oo raama! gatamlo srimahaavishnuvu paataalam nundi indraadulanu rakshinchinatlu paapaatmudaina ravanuniche cherabatti himsimchabadutunna nannu neevu rakshinchaali.
tatho vastra gatam muktwa divyam chudamanim shubham
pradeyo raghavaya ithi seetaa hanumathe dadau
antata, tana cheera kongumudilo daachukunna shiroratnamaina chudamanini hanumantuniki andajesi daanini ramunikeeyavalasindigaa korenu.
valmiki virachita srimadraamaayanalooni sundarakanda 38va sargalo seetammanu kanchi aameku ramuni vruttaantamu telipi, anguleeyakamichi seetaku saantvananu kaligistaadu hanumantudu. aame hanumantuni swami bhaktiki, kaaryakusalataku entho santoshinchi atanini harisattamudani (kapisreshtudu), tana dukkhanni tolaginche kaarya saadhakudani prasamsistundi. taruvaata tanu vanavasam munupu shirassuna dharinche ratnaanni ramuniki tana aanavaalugaa istundi. satayojanamula jaladhini daati, durgamamaina lankalo pravesinchi, ravanuni kalisi, ashoka vanamlo simsupa vruksham krinda rakshasi samuuham madhya dukkitayai unna seetaku aanandakaarakudainaadu. swaamikaaryamentati durgamamaina saadhinchina veerudu hanumantudu. raavanasamharanaanantaram seetaaraamapattaabhikem samayamuna ramayya seetammaku mutyaala haaraannistaadu. aa haaraanni akkada sabhaasadulalo atyanta tejovantudu, dheerudu, dakshudu, buddhisaali, vinayavantudu, paraakramavantudaina vaaniki bahukarinchavalasindigaa palukutaadu. appudu seetamma etuvanti sankocham lekunda daanini hanumaku bahukaristundi. seetaaraamulaku hanumantunipai gala nammakam guri telupataaniki okka sannivesam chaalu. anduke atanu shreshtudu, sattamudu ayinadu. bhakta siromanigaa koluvabadutunnadu.
yatra yatra raghunatha keertanam tatra tatra krutamastakanjalim!
bashpavari paripurna lochanam maarutim namata raakshasaantakam!!
By Prasad Akkiraju - fibravari 18, 2017 vyaakhyalu levu:
tyagaraja swami keertanalalo lakshmanuni prastaavana
anna ramannaku needagaa nilachi aayana seve tana jeevitamgaa bhavinchi, annanu nirantaramu sevinchina aa lakshmanudidi emi bhagyamo kada? rajabhogalanu vadali, dharmapatniki dooramgaa padunaalugendlu vanavaasaaniki vellina aa soumitriki anna ante entha gowravamo premo ramayanamlo enno sandarbhaalalo manaku suspashtamgaa avagatamavutundi. vanavasa nirnayam, bharatudu-ramudu kalise sannivesam, mayaledi ghattam, raama-raavana yuddham...veetannita lakshmanudu annaku vennudannugaa nilichaadu. anduke ramuniki sodarudante entho prema. aa annaku sevalo tarinchina lakshmanuni gurinchi tyagaraja swami enno sankeertanalalo palikaaru.
srirama jayarama shrungaara ramayani chintincha raade oo manasa anna krutilo "tami meera paricharya seya soumitri munu tapa memi cheseno teliya" ani nutinchi aa lakshmanuni paricharyala goppatanaanni chaataaru. kantajudumi ane krutilo "alanadu soumitri paada seva chelaregi seyu vaela seethatho paliki chuchinanta pulakaankitudai " ani ramudu lakshmanuni sevatho entha santoshinchaado telipaadu. alaage kanugontini sriramuni ane keertanalo "bharata lakshmana shatrughnulu koluva" ani koniyaadaaru. dachukovalena daasarathi nee daya ane krutilo "nemamuna baricharya nerpuna bogadu vaela soumitri tyaagaraajuni maata balkithe" ani prastaavinchaaru. vedalenu kodandapani ane krutilo "soumitritho goodi" ani ramalakshmanula jantanu nutinchaaru. ennadu jutuno inakula tilakuni ane krutilo "dharanija soumitri bharata ripughna vaanara yoodhapati varudanjaneyudu karunanu okaru okaru varnimpanaadarananu biliche ninu tyaagaraajaarchita" ani tananu koliche bharata lakshmanaadulanu aa ramudu ela aadarinchaado telipaaru. pakkala nilabadi ane keertanalo "sudati seetamma soumitri sriramunicaripurka nilabadi" ani raama vaibhavaanni varninchaaru. ilaa enno keertanalalo lakshmanuni prastaavana undi. mari aa lakshmanudi ghanata entha goppado oohinchandi?
nidraahaaraalu maani 14 ella paatu seetaaraamulanu vanavaasamlo sevinchi kantiki reppala kaapaadina vaadu lakshmanudu. swayamgaa aadisheshuvu avataaramaina lakshmanudu ramuni sagabhagam vanti vaadu. lakshmana rekhanu aa ravanasurudu kuudaa daatalekapoyaadu. okemaru 500 baanaalu veyagala viluvidya nerpari. seetaa viyogamtho dukkhamlo unna ramuni odaarchina vaadu lakshmanudu. raama-raavana sangraamamlo indrajittu vanti mahaveeruni samharinchina dheerudu lakshmanudu. puttuka nundi avataara samapti varaku anna venuka unna vaadu aa lakshmanudu.
ee lakshmana prastaavana kaligina tyaagaraajaswaami krutulalo maro keertananu pariseeliddaam.
soumitri bhagyame bhagyamu
chitra ratnamaya seshatalpamandu seetaapatini yoochu
baguga vinta ragamula aalaapana seyaga menu pulakarinchaga
tyagaraja nutudau sriramuni tatvaardhamunu pogadi juche
aa lakshmanudu annaku chestunna sevanu tyagaraja swami soumitri bhagyame bhagyamu anna ee keertanalo adbhutamgaa varninchaaru. ratnamanimayamaina seshatalpamaina ooyalalo ooge ramuni koliche lakshmanuni bhagyame bhagyamu ani prastutinchaaru. chevulakimpaina raagamulanu vaadyakalaakaarulu palikinchagaa aa lakshmanuni menu pularinchindata. aa sriramuni tattvamulanu pogade varnanalanu vini, chuuchi tarinche lakshmanudi entha bhagyamo ani tyaagaraajaswaami palikaaru. ee keertananu hyderabad sodarulu aalapinchagaa vinandi.
ramuni sevaabhaagyam pondina vaarilo seetaa lakshmanulu, bharatudu, shatrughnudu, hanumantudu, guhudu, vibheeshanudu, sugreevudu...ilaa endaro. nirantara seva bhaagyamlo tarinchina lakshmanudu ramavatara paripuurnataku entagaano todpaddadu.
11, fibravari 2017, sanivaaram
taallapaaka annamaachaaryula sankeertana podagantimayya mimmu purushottama
podagantimayya mimmu purushottama! mammunedayaka vayya! koneti rayada!
kori mammunelinatti kula daivama! chaala nerichi peddalicchina nidhanama!
gaaravinchi dappi deerchu kaala meghama! maaku cheruva chittamuloni srinivasuda!
bhavimpa gaivasamaina paarijaatamaa! mammu cheva deera gaachi natti chintamani!
kaaminchi korikalichhe kamadhenuva! mammu taavai rakshincheti dharanidhara!
chedaneeka bratikinche siddhamantrama! rogaladachi rakshinche divyoushadhamaa!
badibayaka tirige praana bandhuda! mammu gadiyinchinatti shree venkatanathuda!
oo purushottamuda! nee roopaanni kanchitimi! mammulanu vidichi vellaku oo venkateshwara!
mammulanu kapade kuladaivama! baga saadhana chesina peddalu maakandinchina nidhivi neevu! aadarinchi dappika teerche nallani meghalavanti vaadavu! maaku daggaragaa chittamulo unna srinivasudavu neevu!
talachinantane maaku dakke paarijaatamu neevu! mammulanu kapadi saktinichhe chintamanivi neevu! korinanta korikalanu teerche kaamadhenuvu neevu! maaku needayai rakshincheti dharaneepativi neevu!
memu chedipokunda bratikinche siddhamaina mantraanivi neevu! maa rogaalanu matumayam chesi kapade divyamaina aushadhamu neevu! maa vente unde praana bandhuvu neevu! mammulanu srushtinchina srivenkatanathudavu neevu!
bhaavaartham:
taallapaaka annamaachaaryula vaari sankeertanalalo ee podagantimayya oo pratyekamainadi. srinivaasuni mahattunu moodu charanaalalo adbhutamgaa aayana varninchaaru. endariko kuladaivamaina ee srivenkateshwarudu tana bhaktulanu kaapaadutuu kaliyugamlo manaku rakshagaa unnaadu. aa bhavananu ee sankeertanalo manaku annamayya entho chakkaga vivarinchaaru. yogulu, siddhulu, tapassampannulu saadhanatho darsinchina swami mana paliti enaleni sampada. daahamto unnappudu kalameghamla samruddhigaa varshinche vaanigaa srinivaasuni annamayya modati charanamlo nutinchaaru. paarijaata vrukshamu mana puraanaalalo cheppabadina kalpavrukshamu. anagaa mana korikalanu teerchedi. bhaktito talachinantane kalpavrukshamla varamulichhe swami aa srinivasudu. alaage chintamani kuudaa. manalanu kashtaalalo kapadi saktinichhe chintamani aa venkatapati. ee kovaku chendinade kaamadhenuvu. swaartham lekunda bhaktito saranaagatitoe talachinantane vaatini saakaaram chese gomata mukkoti devatalaku nelavu. aa kaamadhenuvu vanti vaadu kaliyuugamlo tirumalalo velasina swami. manalanu ellavelala kapade aa dharaneepati aayana. ee bhaavaanni entho ramyamgaa rendava charanamlo annamayya telipaaru. tappudaari pattipoye maanavulanu saraina maargamlo nadipinchi bratuku daari choopinche siddha mantramu aa swami. manaloni rogaalanu maayam chesi kapade aushadhamu vanti vaadu aa srinivasudu. ikkada rogalante dehaniki sambandhinchinave kaadu, manasuloni malinyalu kuudaa. bhaktula kosam alasipokunda vaari vente undi rakshinche praanabandhuvu aa swami. ee srushti sthitiki kaaranamaina vaadu aa srivenkatapati. ee vidhamgaa moodava charanamlo swaamini bhavaroga vaidyunigaa, praanabandhuvugaa, paramaatmagaa prastutinchaaru annamayya.
kaliyugamlo srivenkateshwaruni vaibhavaanni, mahaatmyaanni annamaachaaryula vaaru aayana vela sankeertanala dwara manaku anubhavapuurvakamgaa daarsanikudai andinchaadu. anduke aayana sankeertanalu evo maamuulu paatalu kaavu. avi mantrasamaanamainavi. vaatilooni bhaavaanni artham chesukunte manaloni maalinyaalanu tolaginchukoni manalone unna swaamini kanugonenduku avi adbhutamaina saadhanaalu. srigurubhyo namah.
ee sankeertananu annamaachaaryula vaari sankiirtanaa saaraanni manaku andinche sevanu hyderabaduloni annamacharya bhavana vaahini dwara mudunnara dasaabdaala nundi nisswaarthamgaa andistunna dactor sobharaju gaari gaatramlo mohanaragamlo vinandi. ee sankeertananu annamayya chitramlo balasubrahmanyam gaaru chala bhaavapuuritamgaa paadaaru.
By Prasad Akkiraju - fibravari 11, 2017 vyaakhyalu levu:
sankarabhagavatpaada virachita hanumad pancharatna stotram
veetaakhilavishayecham jaataanandaasrupalakatta
seetaapati dootaadyam vaataatmajamadya bhavaye hridyam
tarunaarunamukhakamalam karunarasapurapooritaapaam
sanjeevanamasasaa manjulamahimanamanjabhaagha
sambaravairisaraatigambhambu vipulalochanodaram
kambugalamaniladishantam bimbajvalitoshtamakemava
dooreekrutaseetaarti prakateekrutaraamavabhavabh
daaritadasamukhakeerti puratho mama bhaatu hanumatho moortih
vaanaranikaraadhyaksham daanavakulakumudaravikarakanas
deenajanaavaneedaksham pavanatapah pakapunjamadraksham
etatpavanasutasya stotram yah pathathi pancharatnakhyam
chiramiha nikhilaanbhogaanbhunk sriraamabhaktibhaaghvava
anni korikalanu jayinchina vaadu, aanandabaashpaalato ramabhakti saamraajyamlo pulakinche vaadu, atyanta nirmalamaina vaadu, ramaduta ayina vaayuputruni naa hrudayamulo dhyaanistunnaanu.
errani suuryuni vanti mukha kamalamu kala vaadu, karunaarasamunu kannula ninda kaligina vaadu, sanjeevanitho praanaalanu nilipe vaadu, manjula mahimaanvitudaina anjanee varaputruni nenu talachuchunnaanu.
manmathuni baanamula kanna vegavantudu, vikasinchina kaluvala vanti kannulalo karuna kaligina vaadu, sankhamu vanti manchi aakrutitoe kantham kalavaadu, vaayudevunaku priyudu, errani dondapandu vale prakaasinche pedavulu kaligina hanumantuni nenu saranu koruchunnanu.
seetha aartini dooram chesina vaadu, raama vaibhavaaniki sphuurtikaarakudu, dasamukha ravanuni keertini pataapanchalu chesina vaadu ayina hanumantuni roopamu naa eduta nilachu gaaka.
vaanara samuuhaaniki nayakudu, rakshasasamoohamane tellakaluvala palita suuryakiranamula vanti vaadu (tella kaluvalu raatri virisi suuryakiranaalaku vaadipotaayi), deenajanulanu kapade deekshalo unnavaadu, vaayudevuni tapah phala sampannudu ayina hanumantuni darsistunnaanu.
pancharatnamane ee stotraanni pathinchina vaaru ihamulo samasta bhogabhaagyamulanu pondi sriraamabhakti ane parabhaagyamunu pondedaru.
sankarabhagavatpaada virachita hanumad pancharatna stotraanni bombai sodareemanulu saroja-lalita aalapinchagaa vinandi.
6, fibravari 2017, somavaram
megha sandesam - devulapalli krishnasastri sundara kavitavesam
megha sandesam (devulapalli krishnasastri)
udayagiripaina adigo gaganaana
kadale dinaraju teru
odigi chirugaali nidura tera jaari
kadale godari neeru
e seemala emaitivo ekaakini naa pria
elagi viyogaana vegeno naa pria
elagi meghamasamegeno pria pria pria
gadiya gadiya okasilayai kadaladu summi
edalopala nee roopamu chedaradu summi
padiravalante veelupadadu summi veelupadadu summi!
oopi oopi manasunokkokka vedana
kavyamounu mariyu ganamouna
neti baadha nannu maataadagaaneeni
pralayamatlu vachi padiye paini
daarulanniyu moose dasadisalu munchette
neerandhra bhayadaandhakaara jeemuutaali
prayasee prayasee vedalipoyitivela
aa agamya tamasvinee garbha kuharala
lokamanta paakinavi pagati velugulu
naaku maatram rakasi cheekatla moolugulu rakasi cheekatla moolugulu
epudu nee pilupu vinabadado
apudu naa adugu padadu
echtiko payanamerugaka
enduko vainamandaka naa adugu padadu
adhi okanoka malisande eduta gautamee nadi
iru darulorasi minti chaayalanu nemaru vesukonuchu saaginadi
apudu apude kalige nakokka divyaanubhooti kalige nakokka divyaanubhooti
shoonyaakaashamu vale chaitanya lavamu laeni bratuku daarula
sobhaananyambu oka sampaalata kanyaka tolivalapu vole kaantulu ninchen
antaraantaramuna vinta kaanti nindi
oohalaku rekkalochi pratyusha pavana laalanamunaku vichu sumala vole
aladi kavitalu veluvade
antaloona
kanumoragi chane merapu cheekatulu migile
apudu elugetti pilichinaanu
apudu daari teliyaka velugu koraku rodinchinaanu rodinchinaanu
vedaki vedaki vesaariti verrinaiti
aasalu raali dhooli padinappudu
gundelu cheelchu vedanavesamu vrelchinappudu
vivekamu golpadi salpinatti
aakrosamu raktabinduvulalo rachiyinchiti nenu
meghasandesamu roopudaalchenadi nedu
idhi emi mahaa kavitvamo
sokamokatiye kaadu sushlokamaina kaavyamunaku jeevamu poye
karuna okate kaadu rasamu jeevitamu naa kaviki valayu enno vividhaanubhoothulu edada ninda
naa anveshana ennaden safalamai naa mankiye poovulun
kayal pandlunu nindu nandanamugaa nainan vyathavedanal
mayambai sukha saanta jeevanamu sampraaptinchi poornundanai
vraayamjaaludu swaanubhava divya kaavya sandohamun
adbhuta kaavyakanyakanu aavishkarinchagaligina sakti, saraswati anugraham kevalam devulapalli krishnasastri gaariki dakkindi. megha sandesam chitramlo prakatitamaina ee bhaava gangaa pravaham aa chitraaniki vanne tecchindi. ramesh nayudu gaari sangeetam, aennar gaari adbhutanatanaa kausalam bhavakavi manovedananu paripuurnam chesaayi. emi pada prayogam? emi bhavavesam? emi manogatam? emi layabaddhamaina bhaava rasagamgaapravaham? ragamalikaga ramesh nayudu gaaru krishnasastri gaari kaavyakanyakaku praanam poste padmavibhushan, padmabhushan, padmashree birudulatoe alankarinchabadina saraswati putrudu keje yesudasu gaaru entho adbhutamgaa gaanam chesi kaavyakanyakanu saasvatam chesaru. ninna raatri 10:00 nundi 11:00 varaku ef.em radiolo devulapalli vaari jeevita visaeshaalu prasaaramainaayi, andulo bhagamga ee kaavyakanyakanu vinnappudu telugudanam romanchamai naalo anuvanuvu jaagrutamaindi. bhaavaavesamto kanneellu ralai. nijamgaa devulapalli, yesudasu,ramesh nayudu, akkineni vanti kalaamatalli muddubiddalaku janmanicchi bharata bhoomi dhanyata pondindi. meeru kuudaa veeri apurva kalayikalo aavishkarinchabadina meghasandesa kaavya kanyakanu vini aanandinchandi. krishnasastri gaari bhaavounnatyaanni aasvaadinchandi.
By Prasad Akkiraju - fibravari 06, 2017 vyaakhyalu levu:
5, fibravari 2017, aadivaaram
himachala tanaya - shyaamasaastrula vaari aanandabhairavi vaibhavam
karnaataka sangeeta trimuurtulugaa prasiddhi pondina samakaaleekulu kakarla tyagaraju, shyaamasaastri, muttuswamy deekshitulu. shyaama saastrulu veeri muvvurilo peddavaaru. eeyana sangeetaaniki puttillaina tanjavuru daggari tiruvaaruuruloo vishwanaatha ayyaru, vengalakshmi dampatulaku 1762 (konni moolaallo 1763gaa undi) janminchaadu. venkatasubrahmanya ayyarugaa namakaranam cheyabadina, shyamakrishna anna muddu paerutho piluvabaddaadu.veeri kuladaivamu tanjaavuuruloo unna bangaaru kamakshi devi. shyaamakrushnulu pasipraayamlone telugu, samskrutamu, tamila bhaashalalo praaveenyam sampaadinchaaru. chinnatanamlone naaradulu eeyanapai anugrahinchi sangeetaswaami ane sanyasi roopamlo veeri intiki vachi, ee baalunilo unna daivatvaanni gurtinchi, shyaamakrushnuniki sangeeta ghnaanaanni prasaadistaaru. tanjavuru sarabhoji maharaju mannanalu pondina shyaamasaastrulu peddagaa shishyavaarasatvaanni samakuurchukunee aasakti chuupaleedu.
shyaamasaastrulu tyaagaraajaswaami, muttuswamy deekshitula valene aneka kshetraalanu darsinchi akkada velasina devata swaroopaalanu nutinchaaru. madurai meenakshi, tanjavuru bangaaru kaamaakshilapai shyaamasaastrulu enno keertanalu rachinchaaru. alaage, tanjavuru bruhadeeswaruni naayikayaina bruhannayaki devipai aanandabhairavilo 'himachala tanaya brochutakidi manchi samayamu', madhyamaavatilo 'bruhannayaki nannu brovu vegame' vanti adbhutamaina keertanalanu rachinchaaru. aanandabhairavi aayanaku praanapradamaina raagam. aa aanandabhairavilo aayana visaeshamaina krutulanu rachinchaaru. vaatilo baga prachaaram pondinadi 'himachala tanaya brochutakidi manchi samayamu rave' anna kruti. daanini pariseeliddaam.
himachala tanaya! brochutakidi manchi samayamu rave amba!
kumara jananee samaanamevarilanu!! maanavati! shree bruhannayaki!
sarojamukhi! birana neevu varaalosagumani nenu vaediti!
purari hari surendranuta! puraani! paramukhamelane talli!
umaa! hamsagama! tamasama? brova dikkevvaru? nikkamuga
nu makipudabhimanamu chuupu! bharama? vinuma dayatonu!
sadaa natha varadaayaki! nija daasudanu! shyamakrrishna sodari
gadaa! mora vinava!! durita vidaarini! shree bruhannayaki!
aadi paraasakti roopamaina bangaaru kamakshi saakshaatkaaram pondina vaaggeyakaarulu shyaamasaastri. anduke ammatho sambhaashanalu, prasninche dhorani, saranaagati modalaina aneka bhaavanalanu aayana tana krutulalo vyakta parachaaru. himavantuni putrika ayina paarvatii devini ee krutilo tana moralu vini kapadumani vedukuntunnaru. kumaraswamy talli ayina aa paarvateedaeviki ee vishwamlo samanamevaru ani nutinchaaru. tanjavuru bruhadeeswaraalayam velithe akkada amma bruhannayakiga darsanamistundi. aa tallini ee krutilo shyaamasaastrula vaaru palumaarlu prastaavinchaaru. "kaluvavanti mukhamu gala ammavu, ninnu twaragaa varamulivvamani vedukunnanu, shivudu, vishnuvu, indrulache nutinchabadina ammavu, puraanamulalo cheppabadina tallivi, naavaipu karunatho kuudina chuupulanenduku prasaadinchavu" ani prasninchaaru. "oo paarvatii devi! hamsala nadiche talli! naapai kopama? nuvvu tappa nannu broche dikkevvaru? nischayamugaa naapai abhimanamu chuupumu talli! nenoka bharama neeku, naa moralanu dayatho vinumu" ani vedukunnaru. "vedukune vaariki ellappuduu varalanosage tallivi! nee nijadaasudanu nenu. nuvvu nallanayya srikrishnuni sodarivi kada! naa mora vinava! maa kashtaalanu tolaginche bruhannayaki!" ani prastutinchaaru.
shyaamasaastrula vaari saahitii vaibhavamlo aadhyaatmikata, telugudanam gubalistayi. ive aayana rachanalaku oo pratyekataninchi sangeeta trayamlo okkarigaa nilichela chesaayi. aanandabhairavi raagam saptaswara sampoornamai vinevaariki aanandaanni kaligistundi. ee raagaaniki praanam posi praachuryaanichindi shyaamasaastrula vaare. ee raagaaniki rogaalanu niyantrinche apoorvamaina sakti undani sangeeta vaidyasaastra nipunula parisodhanalu teluputunnaayi. raktapotu, krungubaatu modalaina rugmatala niyantranaku ee raagam upayogakaramani vaari abhiprayam. madhurya pradhaanamaina ee raagam aanandadaayakamai santruptini kalugujestundani vaari nammakam. vivaahaalalo subhakaramgaa ee raagaanni aalapinchatam oo saampradaayam. enno chalana chitra geetaalu kuudaa aanandabhairavi raagamlo vachayi. shyaamasaastri vaaride maro rachana mari vere gathi yevaramma anna keertana ee aanandakaramaina bhavanathone manasunu ahladaparachela untundi. anduke aanandabhairavi anagaane shyaamasaastri vaaru gurtuku vastaaru. ee krutini soumya gaari gaatramlo vinandi.
By Prasad Akkiraju - fibravari 05, 2017 vyaakhyalu levu:
4, fibravari 2017, sanivaaram
nee charana kamalaala needaye chaalu - sinare madhura geetam
singireddy narayanareddy gaari paatallo telugudanam yokka prasthaanam alaa alaa mrudumadhura pada sopanamla untundi. lalitamaina padaalu, maadhuryabharitamaina padajaalaalu, manasunu hattukune bhaavaalu aayana paatala pratyekata. 1967loo vidudalaina srikrushnaavataaram ane pouraanika telugu chalana chitramlo anna neatear gaaru maro maaru krushnunigaa natinchi prajalanu muripinchaaru. chala pedda vijayam saadhinchina aa chitramlo narayana reddi gaaru "nee charana kamalaala" ane geetam kuudaa baga praachuryam pondindi.
swami ishta sakhula manobhaavanalanu, aayanaku vaaripai gala manoharamaina premanu ee geetam pratibimbistundi. leelamma, ghantasala mashtaru galaallo ee paata vintune aahaa abba ani manasu telipotundi. swaamini aaraadhinche sakhula hrudayaavishkarana, swaamiki vaaripai gala ananyamaina premanu ee geetam maro maaru manaku teliyajestundi. paramaatma puurnaavataara swaroopamaina swami paadaala needa unte chaalu ane cheli bhavana, cheli kannullo aaraadhanagaa taanunte chaalu ane swami bhavana nijamgaa premaku nirvachanam. ikkada swami charanaalu kamalale, aame kannulu kuudaa kamalale...adhee narayana reddi gaari pratyekata. oke padaanni saaruupyataku upayoginchi bhinnamaina bhaavanalanu vyaktaparachae saahitii aunnatyam kalgina kavi aayana.
geetamlo entha lalitamaina shrungaaram undi kada? letamovi chigurutho tananu muraligaa malachi anuraagapu raagaalu palikinchi prema madhuvunu olikinchamani cheli vedukunte, mukhamulo kanabadani, muralilo vinipinchaleni raagaalanu palikistaanu, madhuramaina anuraagaani chilikistaanu ani swami palakatam prema entha madhuram anna bhavananu kaligistundi. aayana prema ane vanamlo tanaku sthaanam unte chaalu inka nandanavanaalu endukani cheli palikithe, aakaasamanta visaalamaina aame hrudayamlo taanunte chaalu inka brundaavanaalenduku ani swami palukutaadu.
swami patnulalo rukmini pattamahishi. aame premalo bhakti undi, saranaagati undi. paripuurnamaina premamurthy rukmini. aame bhaavanalanu vyaktaparachataaniki tulaseedalaalanu minchinavemuntaayi. pavitramina aa dalaalatoe poojinchi, premanu andinchi, pulakinche aame bhaktipuuritamaina premanu narayana reddi gaaru rendava charanamlo aavishkarinchaaru. mari aame bhaktiki, premaku santushtudaina swami ela spandinchaadu? poojalanu sweekarinchi, pulakintalu andinchi, taanu lolopala gaanam chestaanani, aame hrudayamlo nivasistaanani cheppaadu. krishna prema saamraajyam yokka goppatanaanni ee geetam manognamgaa chaatindi. tv raju gaari sangeetamlo nepathya gaayanee gaayakulu ee yugala geetaanni ajaramaram chesaru.
nee charana kamalaala needaye chaalu
endukoyi swami brundaavanaalu
nee nayana kamalaala nenunna chaalu
enduke oo devi nandanavanaalu
nunu movi chivurupai nanu muraligaa malachi palikinchara! palikinchara madhuvulolikinchara!
movipai kanarani muralilo vinaleni raagaalu palikuntune! madhuraanuraagaalu chilikintune!
nee pranayavanilona nenunna chaalu
endukoyi swami nandanavanaalu
nee hrudaya gaganaana nenunna chaalu
enduke oo devi brundaavanaalu
tulaseedalaalalo tolivalapulandinchi poojintunaa! swami pulakintunaa!
poojalanu grahiyinchi pulakintalandinchi lolona ravalintune! oo devi neelona nivasintune!
endukoyi swami brundaavanaalu
striivaaduluu - satulu paadaseva anna bhavana purushaahankaaraanni niroopinchadu. enno saarlu premalo bhaaryabhartalaku okaripatla marokariki divyamaina bhaavanalu kaligi vaari patla aaraadhanaa bhaavamto namaskaristaaru, paadaseva chestaaru. kabatti nenu deenni purushaahankaaramgaa angeekarinchanu. kakapothe, bharya patla gowravam, nammakam, vishwaasam, prema laeni chota idhi korukovatam tappakunda purushaahankaarame.
By Prasad Akkiraju - fibravari 04, 2017 vyaakhyalu levu:
1, fibravari 2017, budhavaaram
veenaavaadini varade varade - suuryakaanta tripaatii geetam
veenaavaadini varade varade
priya swatantra rava amruta mantra nava bharat mee bhar dhee
cat andh ur kee bandhan star
bahaa janani jyotirmay nirjar
kalushabheda tama har prakash bhar
jagnag jaug kar dhee!
nava gathi nava laya taala chhand nava
naval kanth nava jalada mandra rava
nava nava kee nava vihag brind koo
nava para nava swar dhee
ee paata mahakavi suuryakaanta tripaatii (nirala) gaaru rachinchindi. 1896va samvatsaram fibravari 21na bengaaluloni midnapureelo janminchaaru. vishwakavi raveendrulu, ramakrishna paramahamsa, swami vivekaanandula prabhaavam veeripai chala undi. eeyana aanglamu, hindi, bengali mariyu samskruta bhaashalalo panditudu. kavitalu, navalalu, kathalu, kathaanikalu, vyaasaalu, geetaalu, anuvaadaala roopamlo enno adbhutamaina rachanalu chesaru. saamaajika anyaayaalapai poraadaaru. vedaantaanni, deshabhaktini, paryaavaranaanni, maanavataavaadaanni kalabosi rachanalu chesaru. jaisankar prasad, sumitranandan panth, mahadevi varma, harivamsaraay bachan, randhari sing dinakar, makhanlal chaturvedi, narendra sharma modalaina chayavada kavula samuuhamloo aayanaku pratyeka sthaanamundi. eeyana kavitalanu david roobin ane aangla rachayita anuvadinchaaru. 1961va samvatsaram aktobaru 15na eeyana alahaabaadulo paramapadinchaaru.
oo saraswati devi! maaku varamulimmu. amrutatulyamaina, priyamaina swaatantyra ravaanni nava bhaarataavanilo nimpumu!
maa hrudayaalalo nelakonna andhakaaramane bandhanaalanu khandinchi jyotiprakaasaanni pravahimpa jeyumu. bhedabhavamane kalushaanni, maloni tamassunu tolaginchi prakaasaanni nimpi ee vishwaanni tejomayamu kaavinchumu. ee noothana bhuvipaini pakshulaku (prajalaku) kotta gatulanu, raagaalanu, chandamulanu, kotta padamulanu, galamulanu, krotta geetaalane meghaalanu, krongotta swaraalanu prasaadinchumu.
chaduvula talli sarasvatini mahakavi manaloni tamassulanu, kalushaalanu tolaginchi kotta bhaavanalanu, ghnaanajyotini, noothana swararaagalayaadi pravaahaalanu prasaadinchaalani vedukuntunnaru. aayana bhaavanalaku anugunamgaa bhaktini, jaateeyatanu, ee geetamlo kanabaracharu kavi. ee geetaanni endaro pramukhulu gaanam chesaru. annitiloki bhaarataratna bheemsen joshi gaaru gaanam chesindi uttamam. aa audio/veedio antarjaalamlo ekkada dorakaledu. yootyuubuloo unna aalaapana vini aanandinchandi. intati adbhutamaina rachana chesina mahakaviki ee sripanchami sandarbhamgaa paadaabhivandanaalu.