బలంగిర్ - వికీపీడియా
Dr. M. Muthukumar, IAS
6,575 కి.మీ2 (2,539 చ. మై)
115 మీ (377 అ.)
16,48,574
251/కి.మీ2 (650/చ. మై.)
Oriya, Kosli, English
1,443.5 milliమీటర్లు (56.83 అం.)
ఒడిషా రాష్ట్ర 30 జిల్లాలలో బలంగిర్ జిల్లా ఒకటి. 2001 గణాంకాలను అనుసరించి జిల్లా వైశాల్యం 165 చ.కి.మీ. జనసంఖ్య 1,335,760. బలంగీర్ పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది. జిల్లాలో అత్యధికభారం గ్రామీణప్రాంతంగా ఉంది. జిల్లాలో తిత్లగర్, పత్నాగర్, కాంతాబంజి, లోయిసింగ, సైంతల, బెల్పద, తుష్ర, అగల్పూర్, డియోగావ్, చుదాపలి వంటి చిన్నపట్టణాలు ఉన్నాయి.
2.2 పణిని
2.3 చేది
2.4 కళింగదేవ
2.5 గౌతమపుత్ర శాతకర్ణి
2.6 ఆరంభకాల చరిత్ర
2.7 శిలాశాసనాలు
2.8 ఉత్కల్ విశ్వవిద్యాలయం
2.9 సదానందా అగర్వాల్
3 పురాతన బలంగీర్ పాలకులు
3.1 చౌచన్ పాలకులు
3.2 18 గర్లు
4 చారిత్రక నిర్మాణాలు
4.1 తాంత్రిక్ విద్యా కేంద్రం
4.2 రాణిపూర్- ఝెరియల్
5 స్వాతంత్రానికి ముందు పరిశ్రమలు
5.1 ఒడిషా రాష్ట్రంతో మిశ్రితం
5.2 ఆధునిక అభివృద్ధి
5.3 మౌలిక సౌకర్యాలు
6 భౌగోళికం
6.1 ప్రధాన నదులు, ఉపనదులు
6.2 కొండలు
8 అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సెటప్
9.1 షెడ్యూల్డ్ కులాలు
9.2 ఎస్.టి
9.3 ఒ.బి.సి
9.4 సాధారణం
9.5 భాషలు
10.1 జానపద నృత్యాలు
11.1 శీతల్ శస్తి
11.2 నౌఖై
11.3 భైజుంటియా
11.4 పౌజుంటియా
11.5 శివరాత్రి మేళా
11.6 షరబన పూర్ణిమ
12.1 పత్నఘర్
12.2 రాణీపూర్ - ఝరైయల్
12.3 సైంతల
12.4 జోగిసరద
12.5 తురెకెల
12.6 బెల్పర
12.7 చౌదపలి
12.8 హరిశంకర్
12.9 మధియాపలి
13.1 18-19 వశతాబ్దంలో విద్య
13.2 బలంగిర్ మెడికల్ కాలేజి వివాదం
14.1 పార్లమెంటు సభ్యుడు
14.2 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు
16వ శతాబ్దంలో పాట్నా రాజాస్థానానికి 19వ రాజైన బలరాందేవ్ బలరాంగర్ పేరుతో ఒక పట్టణం నిర్మించి తన రాజధానిని పాట్నాగర్ నుండి బలరాంగర్ పట్టణానికి మార్చాడు. తరువాత ఈ పట్టణం పేరు బలరాంగర్ నుండి బలంగీర్‌గా మార్చబడింది. బలరాందేవ్ 8 సంవత్సరాల పాలన తరువాత బలరాందేవ్ తల్లి కుమారుడికి అంగ్ నది నుండి బర్మా సరిహద్దు వరకు ఉన్న ప్రాంతాన్ని కానుకగా బహూకరించింది. తరువాత బలరాందేవ్ సంబల్‌పూర్ పేరుతో సామ్రాజ్య స్థాపన చేసాడు. తరువాత సంబల్పూర్ సంరాజ్యం మరింత శక్తివంతంగా మారింది. [1]
బలంగీర్ పట్టణం బలంగీర్ జిల్లా కేంద్రంగా ఉంది. ఈ పట్టణం పాట్నా రాజాస్థానానికి 1880 నుండి రాజధానిగా ఉంది. జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో గంధమాదన్ కొండల వరకు విస్తరించి ఉంది. ఈ ప్రాంతం పలు కొండలు, శెలయేర్లతో ప్రకృతి సౌందర్యంతో ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతం తాంత్రిక విద్యకు కేంద్రంగా ఉండేది. ఈప్రాంతంలో ఆరంభించిన ప్రజాపాలన రామైదేవ్ తిరస్కరించబడింది.
దస్త్రం:Indralath Temple.jpg
బలంగీర్ జిల్లా భూభాగం పురాతన కాలంలో కోసలరాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. సంప్రదాయం అనుసరించి ఈ ప్రాంతం రామాయణ కాలం నాటిదని రాముడు ఇక్కడ దీర్ఘకాలం నివసించినందున ఈ ప్రాంతం దక్షిణ కోసల అయిందని పార్గిటర్ వంటి పండితులు భావిస్తున్నారు. పద్మపురాణ కథనం అనుసరించి రాముని తరువాత రాజ్యం రాముని కుమారులైన లవకుశులకు విభజించి ఇవ్వబడింది. తరువాత కుశుడు " కుశస్థలపురం " స్థాపించి కోసరాజ్యం దక్షిణ భూభాగాన్ని (ఆధునిక పశ్చిమ ఒడిషా, చత్తీస్గఢ్ ) పాలించాడని వివరిస్తుంది.
పణిని[మార్చు]
క్రీ.పూ 5వ శతాబ్దంలో కవి పణిని వ్రాతలను అనుసరించి తైతిల జనపదం సమృద్ధిగా ఉండేదని అది ఇప్పటి బలంగీర్ జిల్లాలోని తితిలాగర్ అయివుండవచ్చని భావిస్తున్నారు. పణిని వర్ణలను అనుసరించి తైతల జనపదం " కద్రు " (గుర్రాలు లేక పత్తి నూలు) వ్యాపారానికి కేంద్రమని విశ్వసిస్తున్నారు.[2]
చేది[మార్చు]
చేతియ జతక అనుసరించి, చేది రాజ్యానికి శోతివతినగరం రాజధానిగా ఉండేదని అదే హరివంశంలో వర్ణించిన సుక్తిమతిపురి, మహాభారతం వనపర్వంలో వర్ణించిన సుక్తిసహ్వయ అని విశ్వసిస్తున్నారు. మహాభారతం ఆదిపర్వంలో కూడా చేది రాజ్యరాజధాని ప్రస్తుత బలంగీర్ జిల్లాలోని శుక్తిమతి నదీతీరంలో ఉందని వర్ణించబడింది. [3]
కళింగదేవ[మార్చు]
కళింగ సామ్రాజ్య రాజులలో ఒకడైన కళింగదేవ బలంగీర్ ప్రాంతం కేంద్రంగా చేసుకుని రాజ్యాన్ని పాలించాడు. కళింగ రాజులు జిల్లాలోని సుక్తేల్ నదీ జలాలతో వ్యవసాయభూములకు నీటి సదుపాయం చేయబడింది. తరువాత వారు తూర్పుదిశగా రాజ్యవిస్తరణ చేసి క్రీ.పూ 1 వ శతాబ్దం వరకు పాలించారు. హతిగుంఫా శిలాశాసనాలను అనుసరించి కళింగదేవ రాజర్షి వసు వారసుడని భావిస్తున్నారు. వసువు చేది సామ్రాజ్య స్థాపకుడైన అభిశచంద్ర పుత్రుడని భావిస్తున్నారు. వసు మహాభారతం ఆదిపర్వంలో వర్ణించబడిన " ఉపరిచర వసువు " అయివుడవచ్చని భావిస్తున్నారు. ఉపరిచర వసువు చేది రాజ్య రాజని వసు ప్రస్తుత బలంగీర్, సుబర్ణపూర్ ప్రాంతాలను పాలించాడని భావిస్తున్నారు.[4]
గౌతమపుత్ర శాతకర్ణి[మార్చు]
బలంగీర్ భూభాగం క్రీ.శ 1వ శతాబ్దం వరకు చేది రాజుల పాలనలో ఉండేది. క్రీ.శ 2 వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతం శాతవాహన రాజైన గౌతమీపుత్ర శతకర్ణి ఆధీనంలోకి మారింది. గౌతమీపుత్ర శతకర్ణి తనగురువు నాగార్జున కొరకు అద్భుతమైన బౌద్ధవిహారం నిర్మించాడు. ఈ విహారం పరిమలగిరి (ఆధునిక గంధమాధన పర్వతం) వద్ద నిర్మించబడింది.
బలంగీర్ ప్రాంతానికి చెందిన ఆరంభకాల చరిత్ర క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దం నుండి లభిస్తుంది. ఆరంభకాల ఆర్యుల మతపరమైన ఆచారాలు దక్షిణకాశిలో ఆచరించబడి వ్యాప్తి చెందాయని భావిస్తున్నారు. జైనమతం కూడా ఇక్కడే ఆరంభమైందని భావిస్తున్నారు. హరివంశం పురాణం అనుసరించి మహావీరుడు ఆరంభకాలంలో నలందా, రాజ్గ్రహ, పనియా భూమి, సిద్ధార్ధగ్రామాలలో " ధర్మా " గురించి ఉపన్యసించాడు. అప్పటి పనియభూమి లేక నాగలోక ప్రస్తుత నాగపూర్ అని, భోగపురా చత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం లోని ఆధునిక బస్తర్, ఒడిషా రాష్ట్రంలోని కోరాపుట్,కలహంది, బలంగీర్ జిల్లా ప్రాంతమని భావిస్తున్నారు.[5]
శిలాశాసనాలు[మార్చు]
బలంగీర్, సోనెపుర్ జిల్లాలలో లభించిన శలాశాసనాల ఆధారంగా అశోకచక్రవర్తి క్రీ.పూ 216లో కళింగ దేశం మీద దండయాత్ర చేసిన కాలంలో ఈ ప్రాంతం ఆటవిక అని పిలువబడేదని భావిస్తున్నారు. చైనా యాత్రీకుడు హూయంత్సాంగ్ 7వ శతాబ్దంలో ఆధునిక పైక్మల్ బౌద్ధవిహారాన్ని సందర్శించాడు. ఈ విహారంలో పొడవైన వసారాలు, గంభీరమైన సభామందిరాలు ఉన్నాయి. ఇవి 5 శ్రేణులుగా ఉన్నాయి. ఒక్కొక్క శ్రేణిలో 4 సభామండపాలు, నిలువెత్తు బుద్ధ స్వర్ణవిగ్రహాలు ఉన్నాయి.[6]
ఉత్కల్ విశ్వవిద్యాలయం[మార్చు]
ఉత్కల్ విశవిద్యాలయ ఆర్కియాలజీ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ సదాశివ బలంగిర్ జిల్లాలోని గుద్వెలా మండలంలో తేల్ నదీ లోయలో త్రవ్వకాలు సాగించి గుమగాడ్ ప్రదేశాన్ని వెలికి తీసాడు. అది డాక్టర్ సదాశివ కనిపెట్టిన ప్రదేశం క్రీ.పూ 1వ శతాబ్ధానికి చెందిన వ్యూహాత్మక సైనిక శిబిరం అని భావిస్తున్నారు.[7] దీనిని రాజా కరవేలా సమకాలీన రాజు ఏర్పాటు చేసాడని భావిస్తున్నారు. తెర్సింగా గ్రామంలో లభించిన 4 తామ్రఫలకాల ఆధారంగా ఈ ప్రాంతంలో తెల్ లోయ నాగరికత ఉండేదని తెలుస్తుంది. ఈ తామ్రఫలకాలలో ఉదయపూర్, ప్రభాతద్వారక రాజధానుల గురించిన సమాచారం ఉంది. ఇవి రాష్ట్రకూటుల పాలనలో ఉండేవి. ఈ రాజ్యాలలో వివిధ రాజమంశాలకు చెందిన రాజప్రతినిధులు పాలకులుగా ఉండేవారు. ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన రాష్ట్రకూట రాజుల రాజధాని ఉదయపూర్ ప్రాంతంలో ఇప్పటికీ రాజుల నిలువెత్తు విగ్రహాలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. ఇవి అధికంగా ఆంతగాడ్ వద్ద ఉన్నాయి. ఇక్కడ మధ్యయుగానికి చెందిన శిథిలమైన కోట ఉంది.[8]
సదానందా అగర్వాల్[మార్చు]
ప్రఖ్యాత చరిత్రకారుడు సదానంద అగర్వాల్ బలంగిర్ జిల్లాలోని కప్సిల గ్రామం వద్ద లభించిన తామ్రఫలకాలను పరిశీలించాడు. ఈ తామ్రఫలకాలు రాజా ఖడ్గవర్మ కాలానికి చెందినవని భావిస్తున్నారు. 8వ శతాబ్ధానికి చెందిన ఈ తామ్రఫలకాలలో తెల్ లోయ చరిత్ర, నాగరికత, చట్టాల గురించిన వివరణ ఉంది.[9]
పురాతన బలంగీర్ పాలకులు[మార్చు]
బలంగీర్ పాలకులు:-
ఫందువంసిస్
భంజస్
సొమవంసిస్
తెలుగు ఛొదస్
కలుచురిస్
గంగస్
చౌహన్స్
చౌచన్ పాలకులు[మార్చు]
రాజా రమై డియో (క్రీ.శ1360-1385 )
రాజా మహాలింగ్ సింగ్ డియో (క్రీ.శ1385-1390 )
రాజా వత్సరజ డియో (క్రీ.శ1390-1410 ఆడి)
రాజా వైజల్ డియో నేను (క్రీ.శ1410-1430 )
రాజా భొజరజ్ డియో (క్రీ.శ1430-1455 )
రాజా ప్రతాప్ రుద్ర డియో నేను (క్రీ.శ1455-1480 )
రాజా భుపల్ డియో నేను (క్రీ.శ1480-1500 )
రాజా విక్రమాదిత్య డియో నేను (క్రీ.శ1500-1520 )
రాజా వైజల్ డియో ఈఈ (క్రీ.శ1520-1540 )
రాజా సజ్జ హిరధర డియో (క్రీ.శ1540-1570 ఆడి) (హాడ్ ఇద్దరు కుమారులు, తరువాత సంబల్పూర్ కింగ్డమ్ స్థాపించారు నరసింగ్ డియో, బలరాం దేవ్)
రాజా నరసింహ డియో (క్రీ.శ1570-1577 )
రాజా హమిర్ డియో (క్రీ.శ1577-1581 )
(ఇది హృదయ నారాయణ దేవ్, సంబల్పూర్ రాజా బలరాం దేవ్ కుమారుడైన ఆధ్వర్యంలో క్రీ.శ 1587-1600 మధ్య) రాజా ప్రతాప్ డియో ఈఈ (1581-1587 & 1600-1620 ఆడి)
రాజా విక్రమాదిత్య డియో ఈఈ (క్రీ.శ1620-1640 ఆడి) (అతని తమ్ముడు గోపాల్ రాయ్ ఖరీర్ రాజా చేశారు)
రాజా ముకుందా డియో (క్రీ.శ1640-1670 )
రాజా బలరాం దేవ్ (క్రీ.శ1670-1678 )
రాజా హ్రుదెష డియో (క్రీ.శ1678-1685 )
రాజా రాయ్ సింగ్ డియో (క్రీ.శ1685-1762 )
రాజా చంద్ర సెఖర డియో
రాజా ప్రుథువిరజ్ డియో (క్రీ.శ1762-1765 )
రాజా రామచంద్ర డియో నేను (క్రీ.శ1765 - 1820 )
రాజా భుపల్ డియో (క్రీ.శ1820-1848 ఆడ్) (అతని సోదరుడు మహారాజ్ యువరాజ్ సింగ్ డెఔఅస్ 1765 లో ఝరసింఘ ఎశ్త్రేట్ మంజూరు)
మహారాజా హిరవజ్ర సింగ్ డియో (క్రీ.శ1848-1866 )
మహారాజా సుర్ ప్రతాప్ సింగ్ డియో (క్రీ.శ1866-1878 )
మహారాజా రామచంద్ర సింగ్ డియో ఈఈ (క్రీ.శ1878-1895 )
మహారాజా దలగంజన్ సింగ్ డియో (క్రీ.శ1895-1910 )
మహారాజా పృథ్వీరాజ్ సింగ్ డియో (క్రీ.శ1910-1924 )
మహారాజా సర్ రాజేంద్ర నారాయణ్ సింగ్ దేవ్ (క్రీ.శ1924-1975 )
మహారాజా రాజ్ రాజ్ సింగ్ డియో
మహారాజా కనక్ వర్ధన్ సింగ్ డియో
18 గర్లు[మార్చు]
శుంబుల్పొరె (సంబల్పూర్)
శొనెపూర్ (సోనేపూర్ (ఒడిషా))
భమ్ర
రెహ్రచొలె
ఘంగ్పూర్
భౌధ్
ఆథమల్లిక్
ఫూల్జుర్
భున్నే (భొనై)
భురగర్హ్ (భర్గర్హ్)
శుక్తీ
ఛందర్పుర్
శరంగర్హ్
భిందనవగర్హ్
ఖరీర్
భొరసంబర్ (ఫదంపుర్)
చారిత్రక నిర్మాణాలు[మార్చు]
తాంత్రిక్ విద్యా కేంద్రం[మార్చు]
బలంగిర్ జిల్లా చారిత్రాత్మక ప్రాముఖ్యత కలిగిన ప్రదేశాలలో రాణిపూర్ - ఖరియల్ ఒకటి. చరిత్రకారులు ఈ ప్రాంతంలోని తంత్రవిద్యా కేంద్రం కారణంగా దేశం అంతటి నుండి గుర్తించబడిందని తెలుస్తుంది. డాఖిన్ కొసల్‌కు చెందిన సోమవంశ రాజులు ఇక్కడ పలుఆలయాలను నిర్మించారు. అవి క్రీ.శ 8-9 శతాబ్ధలకు చెందినవని భావిస్తున్నారు. అరమైలు పొడవు, కాలు మైలు వెడల్పు కలిగిన ప్రదేశంలో దాదాపు 200 ఆలయాలు ఉన్నాయని తెలుస్తుంది. వీటిలో " సోమేశ్వర్ శివాలయం " పెద్ద రాతిఆలయం. ఈ ఆలయాన్ని మట్టమయూర శైవాచార్య గంగాశివ నిర్మించినట్లు ఆలయంలోని శిలాశాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి.
రాణిపూర్- ఝెరియల్[మార్చు]
జిల్లాలో ఉన్న 5 అపురూపమైన స్మారక నిర్మాణాలలో రాణిపూర్ - ఝరియల్ హౌస్ ఒకటి. గోపురం లేని ఆలయసమూహం 64 యోగినీల కొరకు నిర్మించబడింది. మిగిలిన 3 భువనేశ్వర్ సమీపంలో ఉన్న హరిపూర్‌లో ఉన్నాయి. జబల్‌పూర్ వద్ద ఉన్న ఖజూరహో భెరఘాట్, లలితాపూర్ వద్ద ఉన్న డూధై పురాతన నిర్మాణాలకు చెంది ఉన్నాయి. రాణిపూర్ ఝురియల్ లోని ప్రతిమలను ఇసుకరాతితో మలిచారు. రాణిపూర్- ఝెరియల్ లోని 64 యోగినుల శిల్పాలు వాటి శౌందర్యానికే కాక మతపరమైన ప్రాముఖ్యత వలన కూడా గుర్తింపును పొందుతున్నాయి. 64 మంది యోగినుల మద్య త్రిముఖ నటరాజ శిల్పం నిలబడి ఉంది. యోగినులు వివిధ భంగిమలలో ఉన్నారు. కానుగతంగా నిర్లక్ష్యం కారణంగా ప్రస్తుతం 48 మంది యోగినీ శిల్పాలు ఇక్కడ నుండి తొలగించబడ్డాయి.[10]
స్వాతంత్రానికి ముందు పరిశ్రమలు[మార్చు]
బలంగిర్ ఒడిషా రాష్ట్రంలో అత్యధిక వెనుకబడిన జిల్లాగా గుతుంచబడుతుంది. ఒడిషాలో కలిసే ముందు ఈ ప్రాంతం అభివృద్ధి దశలో ఉంది. గత పాట్నా రాజ్యం ఇండియాలో మొదటి పారిశ్రామిక ప్రాంతగా గుర్తించబశింది. 17వ శతాబ్దంలోనే ఈ ప్రాంతంలో పరిశ్రలు స్థాపించబడ్డాయి.
స్వాతంత్ర్యానికి ముందు ఈ ప్రాంతంలో ఉన్న పరిశ్రలు.[1]
ఖొషల్ ట్రాన్స్పోర్ట్ అండ్ ట్రేడింగ్ కంపెనీ లిమిటెడ్ బలంగీర్
ఖొషల్ ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్మెంట్ కంపెనీ లిమిటెడ్ బలంగీర్
బలంగీర్ ట్రేడింగ్ కంపెనీ లిమిటెడ్ టిత్లగర్హ్
పాట్నా విలేజ్ ఇండస్ట్రీస్ అసోసియేషన్ లిమిటెడ్, ళథొర్
రాజేంద్ర టైల్ వర్క్స్ లిమిటెడ్, టిత్లగర్హ్
ఖొషల్ ఇండస్ట్రీస్ డెవలప్మెంట్ సిండికేట్ బలంగీర్
పాట్నా రాష్ట్రం గ్రాఫైట్ మైనింగ్ కంపెని టిత్లగర్హ్
పాట్నా రాష్ట్రం చేనేత కర్మాగారము, బలంగీర్
మహావీర్ జైన్ చేనేత కర్మాగారము, భెల్గఒన్
చేనేత కర్మాగారము, ంఅనిహిర, ళొఇసింఘ
సెంట్రల్ జైల్ చేనేత కర్మాగారము, బలంగీర్
చేతితో పేపర్ ఫ్యాక్టరీ, బలంగీర్
ఒడిషా రాష్ట్రంతో మిశ్రితం[మార్చు]
1948 జనవరి 1 పాట్నా, సోనేపూర్ ఒడిషాలో చేరిన తరువాత చౌహాన్ పాలన ముగింపుకు వచ్చింది. ఇవి రెండు కలిసి బలంగీర్ జిల్లాగా చేయబడ్డాయి. 1993 ఏప్రిల్ 1 న సోనేపూర్ ప్రత్యేక జిల్లాగా రుఇపొందించబడింది. తరువాత పాట్నా పాలకుడు రాజేంద్రసింగ్ దేవ్ విజయవంతంగా ప్రాంతీయ రాజకీయాలలో భాగస్వామ్యం వహించాడు. 1967 - 1971 వరకు ఆయన ఒడిషా రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసాడు.
ఆధునిక అభివృద్ధి[మార్చు]
ప్రస్తుతం ఈ జిల్లా ప్రజలు ఒడిషా లోని 9 జిల్లాలతో చేరి కోసల్ పేరుతో ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలని పట్టుబడుతున్నారు. బలంగీర్ జిల్లా నుండి సంవత్సరానికి 20,000 మంది ప్రజలు పని వెతుక్కుంటూ ఇతర రాష్ట్రాలకు వలస పోతున్నారని అనధికార వివరణలద్వారా తెలుస్తుంది. జిల్లాలో 90% కంటే అధికులు దారిద్యరేఖకు దిగువన ఉన్నారు. ఆర్డినెంస్ డేవెలెప్మెంటు బోర్డ్ ఇక్కడ ఒక భారతీయ సైనిక ఆయుధాల కర్మాగారం స్థాపించారు.
మౌలిక సౌకర్యాలు[మార్చు]
ఒడిషా పశ్చిమ ప్రాంత జిల్లా అయిన బలంగిర్ రాష్ట్రంలోని మిగిలిన జిల్లాల స్థాయికి చేరుకోవడానికి జిల్లాలో వేగవంతమైన మైలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి చేయడం అవసరం. ప్రభుత్వం శ్రద్ధ వహించి రహదారుల నిర్మాణం, ప్రభుత్వ భవనాలు, విద్యా సౌకర్యం, రైల్వే, వాయుమార్గం అనుసంధానం మంటి మైలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచవలసిన అవసరం ఉంది. ప్రస్తుతం జిల్లా నుండి 7 గంటల కారుప్రయాణం చేసి భువనేశ్వర్, రాయపూర్, విశాఖపట్నం విమానాశ్రయం చేరికోవచ్చు. జిల్లా ప్రజల జీవనస్థాయిని పెంచడానికి ఉపాధి కల్పన అధికం చేస్తే వలసలను నివారించవచ్చు. మరొకవైపు కట్నం మరణాలు, దొగతనం, దోపిడీ, హత్యలు వంటి అసాంఘిక చర్యలను కూడా అదుపులోకి తీసుకురావలసిన అవసరంఉంది. 2010 మే మాసంలో 309-97 కోట్ల బడ్జెటుతో క్రెడిట్ ప్లాన్ ప్రవేశపెట్టి దడ శ్రామిక వంటి కూలీల తరలింపు కార్యక్రమాలను నిరోధించడానికి ప్రయత్నించారు.
జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో రామాయణంలో ప్రస్తావించబడిన గంధమర్ధన్ పర్వతాలు, ఈశాన్య సరిహద్దులో మహానది ఉన్నాయి. జిల్లాలో పలు శెలయేర్లు ప్రవహిస్తున్నాయి, ఉన్నాయి. జిల్లాలో సతతహరితారణ్యాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో బైసన్, సాంబార్ జింకలకు ఆశ్రయం ఇస్తుంది. ప్రధాన అటవీప్రాంతం పశ్చిమ సరిహద్దు వెంట నౌపద జిల్లా, కలహంది సరిహద్దులను తాకుతూ తూర్పుగా గంధమాధన పర్వతాలకు సమాంతరంగా సాగుతుంది. ఇక్కడ స్వల్పంగా ఉన్న నివాసాలు, తరుచగా అడవులను నిర్మీలించడం కారణంగా ఆదవులు అక్కడక్కడా పలుచబడ్డాయి. అయినప్పటికీ ఇక్కడ విస్తారంగా నాణ్యమైన వెదురు, సాల్, సాహై, పియాసల్, ధౌరా, ఎబోనీ చెట్లు పెరుగుతుంది. గంధమాధన పర్వతాలు కొంతమేర మైదనాలు ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతం సముద్రమట్టానికి 3000 అడుగుల ఎత్తున ఉంటుంది. తెల్ నదికి వాయవ్య సరిహద్దులో ఉంటుంది. తెల్ నది బలంగిర్ జిల్లాకు కలహంది, సోనెపూర్, బౌధ్, కంధమల్ జిల్లాల మధ్య సరిహద్దును ఏర్పరిస్తుంది.
ప్రధాన నదులు, ఉపనదులు[మార్చు]
ఊందర్, ళంథ్, శుంగధ్, సుఖ్తేల్ (టెల్ ఉపనదులు)
ఆంగ్
ఝీఋఆ
శలెషింగ్
కొండలు[మార్చు]
గంధమర్ధన్ (3,296 అడుగులు)
భుతెల్ (2,670 అడుగులు)
ఛహ్ద్లి (2.630 అడుగులు)
ఠుత (2,056 అడుగులు)
బెండర్ (1,920 అడుగులు)
ఫత్పని
చతర్దండి
మత్కై (2,591)
2006 గణాంకాలను అనుసరించి పచాయితీ రాజ్ మంత్రిత్వశాఖ భారతదేశ జిల్లాలు (640) లో వెనుకబడిన 250 జిల్లాలలో బలంగిర్ జిల్లా ఒకటి అని గుర్తించింది..[11] బ్యాక్‌వర్డ్ రీజన్ గ్రాంటు ఫండు నుండి నిధులను అందుకుంటున్న ఒడిషా రాష్ట్ర 19 జిల్లాలలో ఈ జిల్లా ఒకటి.[11]
అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సెటప్[మార్చు]
Bolangir జిల్లా 3 సబ్ డివిజన్లు, 14 బ్లాక్స్ విభజించబడింది. డిస్ట్రిక్ట్ (1764 నివసించిన, జనావాసాలు 30) 1,794 గ్రామాలతో 285 గ్రామ పంచాయతీ ఉన్నాయి.
సబ్ డివిజన్లు : (3): బలంగీర్, పట్నాఘర్, తితిలగర్
బ్లాక్స్ : (14): అగల్పూర్, బలంగీర్, బెల్పర, బొంగముండ, దేఒగావున్, గుడ్‌వెల్లా, ఖపరఖొల్, లోయిసింగ, మురిబహల్, పట్నాఘర్, పుయింతల, సైంతల, తితిలగర్, తురెయికెల.
తహసిల్స్ : (14): అగల్పూర్, బలంగీర్, బంగముండ, బెల్పర, దేవగావ్, కాంతబంజి, ఖప్రఖోల్, లోయిసింగ, మొరిబహల్,, పట్నాఘర్, పుయింతల, సైంతల, తితిలిగర్, తుసుర
అర్బన్ బాడీస్ : (4):
మున్సిపాలిటీ: (1): బలంగీర్
ఎన్.ఎ.సి : (3): కాంతబంఝి, పట్నాఘర్, తితిలిగర్
జిల్లా జనసంఖ్య . 1,648,574,[12]
ఇది దాదాపు. గునియా-బిస్సౌ దేశ జనసంఖ్యకు సమానం.[13]
అమెరికాలోని. ఇదాహో నగర జనసంఖ్యకు సమం.[14]
640 భారతదేశ జిల్లాలలో. 302 వ స్థానంలో ఉంది..[12]
అక్షరాస్యత శాతం. 65.5%.[12]
జిల్లాలో షెడ్యూల్డ్ తెగలు, షెడ్యూల్డ్ జాతులకు చెందిన ప్రజలు అత్యధికంగా ఉన్నారు.
షెడ్యూల్డ్ కులాలు[మార్చు]
కింది 7 జాతులకు చెందిన షెడ్యూల్డ్ తరగతికి చెందిన ప్రజలు మొత్తం షెడ్యూల్డ్ తరగతికి చెందిన ప్రజలలో 96.6% ఉన్నారు.
భరిక్
ఛమర్, మోచి లేదా సత్నమి
ఢుబ లేదా దోబీ
డోమ్ లేదా డురీ డోమ్
గాండా
భెత్ర
ఘసి
మెహ్రా లేదా మహర్దశ
ఆది ఆంధ్ర, ఆమంత్ ఒర్ ఆమత్, బదైక్, బఘెతి, బజికర్, బౌరి, బెల్దర్, భత, భొఇ, ఛకలి, ఛందల, దందసి, దెవర్, ధన్వర్, ఘంతర్ఘద ఒర్ ఘంత్ర, ఘొగీ, గొద్ర, హది, ఝగ్గలి, ఖంద్ర, ఖరూ, ఖదల, ఖురుంగ, లభన్, లహెరి, మల, మంగ్, మంగన్, ముందపొత్త, నైక్, ఫైది, ఫనొ, ఫనిక, ఫంతంతి, ఫప్, రెల్లి, సమసి, సనై, సిధ్రీ, సింధురీ, సియల్, టమదీ, తన్ల, తిఒర్ వీరిలో కొన్ని కులాలకు చెందిన ప్రజలు భట, దండసి, గోద్రా, మాలా, రెల్లి, ముందపోట్ట, పైది ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.
ఎస్.టి[మార్చు]
జిల్లాలో 31 షెడ్యూల్డ్ తెగలు ఉన్నాయి. ఈ కింది 8 జాతులకు చెందిన ప్రజలు మొత్తం షెడ్యూల్డ్ తెగల ప్రజలలో 97 % ఉన్నారు.
భింఝల్
దళ్
ఖొంద్ లేదా ఖొంధ లేదా
ంఇర్ధస్
ముండా
శబర్ లేదా శూర లేదా సహారా
షబర్ లేదా లోధా
వీరిలో కొందరు బగత, బంజర ఒర్ బంజరి, భుయన్, భుమిజ్, బింఝీ ఒర్ బింఝో, డల్, ధరూ, గందీ, గొంద్, హొ, హొల్వ, కవర్, ఖరీ ఒర్ ఖరీన్, కిసన్, కొళ, కొందదొర, కొర, కొరూ, కుతీ, కులిస్, మహాలి, మంకిది, ఒరఒన్, సంథల్, థరు.ప్రాంతాలలో ఇప్పటికీ నివసిస్తున్నారు.
ఒ.బి.సి[మార్చు]
ఒ.బి.సికి చెందిన ప్రజల వివరణ కింద జాబితాలో ఇంది.
ఆగరీ
బనియా
భైరగి
భని
భులీ
దుమల్
గుదీ
కళర
ఖదుర
కొస్థ
మల్లి
సుడ
ఠనపతి
చస
కుఇల్త
కుంభకర్
సాధారణం[మార్చు]
జిల్లాలో ఎస్.టి, ఎస్.సి, ఒ.బి.సి లకు చెందినవారే కాక ఇతర కులాలకు చెందిన ప్రజలు 25% ఉన్నారు.
కరన్
ఖందాయతులు
బలంగీర్ జిల్లాలో ప్రధానంగా వాడుకలో ఉన్న భాష కొస్లి లేక సంబల్పుర్. ప్రజలలో హిందీ రెండవ భాషగా చెలానణిలో ఉంది. ఆంగ్లం, ఒడిషా స్కూలు స్థాయిలో బోధించబడుతుంది. ఉన్నత విద్యకు ఆంగ్లం బోధించబడుతుంది. ఈ జిల్లాలో ప్రజలు ప్రస్తుతం ఒరియా కంటే అధికంగా హిందీని ధారాళంగా మాట్లాడుతుంటారు.
జానపద నృత్యాలు[మార్చు]
చిన్నపిల్లల కొరకు చియోల్లై, హుమోబౌల్, దౌలిజిట్ వంటినృత్యాలు, ఆరంభకాల యువతకు సాజని, చటా, దైక, భెకని వంటినృత్యాలు. పరిపక్వ యువత కొరకు రాసర్కెలి, జైఫుల్, మైలజడా, భయమన,ంగుంచికుటా, దల్ఖై వంటి నృత్యాలు రూపకల్పన చేయబడ్డాయి. పనిని ఆరాధించే పురుషులకు విశ్వకర్మ స్వామికి, కర్మషాని దేవిని కీర్తిస్తూ కర్మ, ఝుమర్ వంటి నృత్యాలు రూపకల్పన చేయబడ్డాయి. పొలం దున్నుట, నాటు, ఒబ్బిడి, దంపుడు, బండి, పడవ తోలే సమయం, పశువులను మేపడం వంటి ప్రతి పని, విశ్రాంతి సమయాలలో సందర్భానుసారంగా దేవతారాధనతో ఆరంభిస్తుంటారు. వివాహాలు, సాంఘిక ఉత్సవాలకు అనుగుణంగా ప్రతి ఒక్కరికి సంగీతం, నృత్యాలు రూపకల్పన చేయబడి ఉన్నాయి. వృత్తికళాకారులు దండ్, డంగడ, మొద్గడ, ఘుంరా, సాధన, సాదర్ - సబరన్, డిస్డిగో, నచిన - బజ్నియా, సంపర్ద, సంచార్ నృత్యాలను ప్రదఋశిస్తుంటారు. అన్ని సందర్భాలకు తగిన వ్యత్యాసమైన నృత్యాలు, సంగీతం ఉన్నాయి. ఏవిధమైన జానపద నృత్యమైనా నృత్యానికి తగిన సంగీతం, సంగీతానికి అనుగుణమైన అడుగులు వేస్తూ నర్తిస్తుంటారు.
శీతల్ శస్తి[మార్చు]
ఇది ఉమామహేశ్వర కల్యాణ సంబంధిత పండుగ. ఈ పండుగను జూన్ మాసంలో ఉత్సాహంగా ఒక వారం నిర్వహించబడుతుంది. సమీపప్రాంతం నుండేకాక మధ్యప్రదేశ్, బీహార్ నుండి కూడా యాత్రీకులు ఈ ఉత్సవాలకు వస్తుంటారు. ఈ ఉత్సవాలకు లక్షలాది యాత్రీకులు వస్తుంటారు.
నౌఖై[మార్చు]
బలంగీర్‌, పశ్చిమ ఒడిషాలలో ఇది పూర్తిగా ప్రాముఖ్యత కలిగిన పండుగలో ఇది ఒకటి. ఈ పండుగను ఆగస్టు, సెప్టెంబరు మాసాలలో నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఉత్సవానికి 15 రోజులకు ముందు నుండే ఉత్సవం ఆరంభం ఔతుంది. వరిపంట నుండి తయారు చేసిన మొదటి బియ్యం నుండి విధవిధంగా పదార్ధాలు తయారు చేసి దేవతలకు నైవేద్యం చేయబడుతుంది. తరువాత ఇంటి పెద్ద ఆహారాన్ని కుటుంబ సభ్యులకు పంచిపెడతాడు. ఇల్లంతా శుభ్రం చేయడం ఒకరికి ఒకరు అభినందనలు చెప్పడం వంటివి చేస్తారు. హిందువులు అందరూ పేదా ధనిక తేడా లేకుండా జరుపుకుంటారు. పశ్చిమ ఒడిషా అంతటా ఈ పండుగ ప్రజాబాహుళ్యం ఈ పండుగను జరుపుకుంటారు.
భైజుంటియా[మార్చు]
పశ్చిమ ఒడిషా అంతటా దుర్గాష్టమి రోజుల ఈ పండుగ నిర్వహించబడుతుంది. ఈ పండుగ రోజున స్త్రీలు రోజంతా ఒక్క పొద్దు ఉండి తమ సోదరుల రక్షణ కొరకు రాత్రివేళలో దుర్గాదేని పూజిస్తారు.
పౌజుంటియా[మార్చు]
పౌజుంటియా స్త్రీలకు ప్రాముఖ్యత కలిగిన పండుగ. ఈ పండుగ రోజున తల్లులు తమకుమారుని దీర్ఘాయుషు, సౌభాగ్యసంపదల కొరకు దుతుబహనాదేవిని పూజిస్తుంటారు. ఇవి కాక జిల్లాలో శివరాత్రి, డిలాజాత్రా, దుర్గాపూజ, జన్మాష్టమి, దీపాబళి, గణేశ్ పూజ, సరస్వతి పూజ జరుపుకుంటారు.
శివరాత్రి మేళా[మార్చు]
హుమా, తితాగర్ శివరాత్రి మేళా పెద్ద సంఖ్యలో ఆకర్షిస్తుంది. బలంగిర్ మద్యప్రాంతమంతా జరసింగ్ మొదలైన ప్రాంతాలలో ఉత్సాహంగా రథ జాత్రా నిర్వహించబడుతుంది. సులియా జాత్రా, పతఖండ జాత్రా వంటి ఉత్సవాలు నిర్వహించబడుతుంటాయి.
షరబన పూర్ణిమ[మార్చు]
షరబన పూర్ణిమ సందర్భంలో శివభక్తులు కాలినడకతో హరిశంకర్, బెల్ఖండిలకు చేరుకుంటారు. భక్తులు శివునికి పవిత్రజలాలు సమర్పించి ఆరాధిస్తారు. బీహార్, జార్ఖండ్, చత్తీస్గఢ్ రాష్ట్రాల నుండి భక్తులు ఈ ఉత్సవాలలో పాల్గొంటారు.
జిల్లాలో ముస్లిములు ఈద్- ఉల్- జుహ, మొహరం వంటి పండుగలను, సిక్కులు గురునానక్ పుట్టినరోజు నిర్వహిస్తుంటారు.
పత్నఘర్[మార్చు]
పాట్నా రాజ్యానికి రాజధానిగా ఉండేది. పత్నఘర్ ఇతిహాస కాలవైభవం, ఆధునిక సరిళి రెండింటికి సాక్ష్యంగా ఉంది. పత్నేశ్వరి ఆలయాలు చాళుఖ్యుల శైలిలో నిర్మించబడ్డాయి. 12వ శతాబ్ధానికి చెందిన సోమేశ్వరాలయం ఒకటి. చౌహాన్ పాలన కాలంలో పశ్చిమ ఒడిషాలో నిర్మించబడిన ఆలయసమూహాలు పురాతన చిహ్నాల అవశేషాలుగా నిలిచి ఉన్నాయి. జిల్లాకేద్రానికి 40కి.మీ దూరంలో బంగిర్ రైల్వే స్టేషను సౌకర్యం లాడ్జింగ్, బోర్డింగ్ వసతి సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.
రాణీపూర్ - ఝరైయల్[మార్చు]
సోమతీర్ధ శలాశాసనాలలో రాణిపూర్ ఝరియల్ గురించిన వివరాలు లభిస్తున్నాయి. జిల్లాలో శైవిజం, బుద్ధిజం, వైష్ణవిజం, తాంత్రికం మిశ్రిత మతదాంప్రదాయం ఉంది. 64 యోగినులను ప్రతిష్ఠించిన ఆలహసమూహాలున్న రాణిఝురియల్ భారతదేశంలో ఇది ఒక్కటేనని భావిస్తున్నారు. ఇక్కడున్న ప్లెథోరాకు చెందిన 50 ఆలయాలలో సోమేశ్వరాలయం ఒకటి. బ్రహ్మాండమైన ఇటుకల భవనం ఒడిషా రాష్ట్రంలో ఎత్తైన ఇటుకల ఆలయంగా గుర్తించబడుతున్నాయి. ఇక్కడి నుండి 100కి.మీ దూరంలో ఉన్న కంటబంజిలో రైల్వే స్టేషను ఉంది. కంటబంజి నుండి రాణీపూర్ - ఝరైయల్ బసు వసతి ఉంది. .
సైంతల[మార్చు]
సైతలలో ఉన్న ప్రబల చంఢీ ఆలయం ప్రస్తుతం శిథిలావస్థలో ఉంది. మహిషమర్ధిని రూపంలో ఉన్న చంఢీదేవి ప్రస్తుతం చిన్న కొండగుట్ట మీద ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. మహావిష్ణువుకు చెందిన దశావతార శిల్పాలు, గంగా మైయు యమునా ప్రతిమలు ఉన్న విరిగిన ద్వారబంధాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి నుండి 40కి.మీ దూరంలో శాంతల రైల్వేస్టేషను ఉంది.
జోగిసరద[మార్చు]
లోయిసింఘాకు 7కి.మీ దూరంలో జోగిసరదాలో " జోగీశ్వరాలయం " ఉంది.
తురెకెల[మార్చు]
తురెకెలలో బృందాలుగా కేంపు చేయడానికి తగిన వసతి సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. తురికెలలో పులి, జింకలు, ఎలుగుబంట్లు, కోతులు మొదలైన వన్యమృగాలు ఉన్నాయి. ఈ అరణ్యప్రాంతంలో పలు విధాలైన పక్షులుకూడా ఉన్నాయి. ఇది జిల్లా కేంద్రం నుండి 98 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడికి సమీపంలో ఉన్న రైల్వేస్టేషను తితిలాఘర్.
బెల్పర[మార్చు]
బలంగిర్ జిల్లాలో ఉన్న అందమైన పట్టణాలలో బెల్పర ఒకటి. బెల్పరా రథయాత్ర, దుర్గాపూజ, లక్ష్మి పూజ, గిరిగోబిర్ధన్ పూజ, బిశ్వకర్మ పూజలకు బెల్పరా ప్రత్యేక గుర్తింపును పొందింది.
చౌదపలి[మార్చు]
బలంగిర్, పత్నగర్ మద్య ఉన్న అందమైన ప్రదేశం ఇది. ఇది ప్రాంతీయ కుటీరాలు, మార్కెటుకు గుర్తింపును కలిగి ఉంది.
హరిశంకర్[మార్చు]
ఇది పూర్తిగా ప్రకృతి సౌందర్యానికి నిలయంగా ఉంది. హరిశంకర్ ఆలయంలో శివుడు, విష్ణువు ఒకే ఆలయంలో ప్రయిష్టితమై ఆరాధించబడుతూ ఉన్నారు. సహజ సౌందర్యం ఇనుమడిస్తూ ఇక్కడ సెలఏరు ఒకటి ఇక్కడ ఉంది. ఇక్కడ ఒక పర్వతారోహణా కేంద్రం ఉంది. పర్యాటకులు ఖసడా వద్ద స్నానం చేసే సౌకర్యం ఉంది. ఇది చక్కని విహారకేంద్రంగా గుర్తించబడుతుంది.
మధియాపలి[మార్చు]
మధియాపలి వద్ద ప్రబల నాగ బచ్చా మందిరం ఉంది. పాముకాటుకు గురైన వారు ఈ ఆలయంలో నాగదేవతను ఆరాధించి స్వస్థత పొందుతుంటారు.
మద్యయుగంలో సోమవంశరాజుల మీద భక్తితో కొందరు బ్రాహ్మణులు ఇక్కడ స్థిరపడ్డారు. అలాంటి ప్రదేశాలలో ప్రధానమైనది వినీతపుర (ప్రస్తుత బింక), సువర్ణపుర (ఆధునిక సోనేపూర్), రోయర (ప్రస్తుత రొహిల), రాణిపూర్, ఝరియల్ మొదలైనవి. మద్యయుగంలో ప్రాముఖ్యకలిగి ఉన్న ఈ ప్రాతం సంస్కృతి గురించిన వివరాలు కూన్ని తారమపత్రాలు, ఇతర పురాతత్వ పరిశోధక విశేషాల వలన తెలుస్తుంది. చౌహాన్ రాజుల పాలనా కాలంలో సంస్కృత విద్యకు గొప్ప ప్రోత్సాహం ఉండేది. పాట్నా ఆరంభకాల రాజైన రాజా వైజల్ దేవ్ " వైజల్ చంద్రికా (ప్రభోధ్ చంద్రిక) పేరుతో ఒక నిఘంటువును రూపొందించాడు.
18-19 వశతాబ్దంలో విద్య[మార్చు]
18-19 వశతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలో విద్యావ్యాప్తి అంతగా జరగలేదు. అబధనాలు అనబడే ఉపాధ్యాయులు సంచారం చేస్తూ పట్టణాలు, గ్రామాలలో ప్రాధమిక విద్యను బోధిస్తూ ఉండేవారు. వారు వ్రాయడం, చదవడం, గణితం మాత్రమే బోధించే వారు. గ్రామాలలో గ్రామస్థులు పాఠశాలలను నిర్మించి వాటిలో అబధనాలను ఉపాధ్యాయులుగా నియమించేవారు. 19వ శతాబ్ధపు చివరలో ఈ ప్రాంతంలో వెస్టర్న్ విద్య మొదలైంది. 1894 లో మహారాజా రామచంద్ర ఈ ప్రాంతంలో ఆంగ్లపాఠశాల నిర్మించాడు. భరతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చే నాటికి బలంగీర్‌లో బాలుర కొరకు 39 హైస్కూల్స్, బాలికల కొరకు 4 హైస్కూల్స్, 119 మిడిల్ స్కూల్స్, 11 బాలికల మిడిల్ స్కూల్స్ ఉన్నాయి. బాలికల పాఠశాలలు అన్నీ కలిపి వరుసగా 11,906, 1,550 ఉన్నాయి.
బలంగిర్ మెడికల్ కాలేజి వివాదం[మార్చు]
" ఆర్.వి.ర్స్ ఎజ్యుకేషనల్ ట్రస్ట్ ఆఫ్ కోయంబత్తూర్ " బలగిర్ జిల్లాలో మెడికల్ కాలేజ్ స్థాపించడానికి చేసిన ప్రయత్నం దీర్ఘకాల వివాదం తరువాత విజయం సాధించింది.
పార్లమెంటు సభ్యుడు[మార్చు]
శ్రీ.కైలాష్ నారాయణ్ సింగ్ డియో.(బి.జె.డి)
The following is the 5 Vidhan sabha constituencies[15][16] of Balangir district and the elected members[17] of that area
లోయిసింగ షెడ్యూల్డ్ కులాలు లోయిసింఘ, అగల్పూర్, పుయింతల. జోగేంద్రబెహరా బి.జె.డి
పత్నాగర్ లేదు పత్నాగర్ (ఎన్.ఎ.సి), పత్నాగర్, ఖప్రఖొల్, బెల్పరా కనక్ వర్ధన్ సింగ్ డియో బి.జె.పి
బలంగిర్ లేదు బలంగిర్ (ఎం), బలంగిర్, డియోగావ్. నరసింగ మిస్రా. ఐ.ఎన్.సి
తితిలగర్ లేదు తితిలగర్ (ఎన్.ఎ.సి), సైంతల, తెంతులిఖుంతి (గుడ్వెల్ల) తుకుని సాహు (గీత) (బి.జె.డి)
కంతబంజి లేదు కంతబంజి (ఎన్.ఎ.సి), తుకెల, బంగొముండ, మురిబహల్. అయుబ్ ఖాన్ బి.జె.డి
↑ 1.0 1.1 Orissa District Gazetteers: Balangir, Printed by the Superintendent, Orissa Government Press, 1966
↑ 12.0 12.1 12.2 "District Census 2011". Census2011.co.in. 2011. Retrieved 2011-09-30.
↑ US Directorate of Intelligence. "Country Comparison:Population". Retrieved 2011-10-01. Guinea-Bissau 1,596,677 July 2011 est. line feed character in |quote= at position 14 (help)
↑ "2010 Resident Population Data". U. S. Census Bureau. Retrieved 2011-09-30. Idaho 1,567,582 line feed character in |quote= at position 6 (help)
balangir - vikipedia
Dr. M. Muthukumar, IAS
6,575 ki.mee2 (2,539 cha. mai)
115 mee (377 a.)
16,48,574
251/ki.mee2 (650/cha. mai.)
Oriya, Kosli, English
1,443.5 millimeetarlu (56.83 am.)
odisha rashtra 30 jillaalalo balangir jilla okati. 2001 ganaankaalanu anusarinchi jilla vaisalyam 165 cha.ki.mee. janasankhya 1,335,760. balangir pattanam jillakendramga undi. jillaalo atyadhikabhaaram graameenapraantamgaa undi. jillaalo titlagar, patnagar, kantabamji, loisinga, saintala, belpada, tushra, agalpur, diogav, chudapali vanti chinnapattanaalu unnaayi.
2.2 panini
2.3 chedi
2.4 kalingadeva
2.5 goutamaputra saatakarni
2.6 aarambhakaala charitra
2.7 silaasaasanaalu
2.8 utkal vishwavidyaalayam
2.9 sadananda agarwal
3 puraatana balangir paalakulu
3.1 chouchan paalakulu
3.2 18 garlu
4 chaaritraka nirmaanaalu
4.1 tantrik vidya kendram
4.2 ranipur- jheriyal
5 swaatantraaniki mundu parisramalu
5.1 odisha rashtramtho mishritam
5.2 aadhunika abhivruddhi
5.3 moulika soukaryaalu
6 bhougolikam
6.1 pradhaana nadulu, upanadulu
6.2 kondalu
8 administrative setap
9.1 sheduled kulaalu
9.2 es.ti
9.3 o.bi.si
9.4 saadhaaranam
9.5 bhashalu
10.1 jaanapada nrutyaalu
11.1 sheetal shasti
11.2 naukhai
11.3 bhaijuntia
11.4 poujuntia
11.5 sivaratri melaa
11.6 sharabana puurnima
12.1 patnaghar
12.2 ranipur - jharail
12.3 saintala
12.4 jogisarada
12.5 turekela
12.6 belpara
12.7 chaudapali
12.8 harisankar
12.9 madhiyapali
13.1 18-19 vasataabdamlo vidya
13.2 balangir medical kaleji vivaadam
14.1 paarlamentu sabhyudu
14.2 assembley niyojakavargaalu
16va sataabdamlo patna rajaasthaanaaniki 19va rajaina balarandev balarangar paerutho oka pattanam nirminchi tana raajadhaanini patnagar nundi balarangar pattanaaniki maarchaadu. taruvaata ee pattanam paeru balarangar nundi balangeerygaa maarchabadindi. balarandev 8 samvatsaraala paalana taruvaata balarandev talli kumarudiki ang nadi nundi barma sarihaddu varaku unna praantaanni kaanukagaa bahookarinchindi. taruvaata balarandev sambalripur paerutho samrajya sthaapana chesadu. taruvaata sambalpur samrajyam marinta saktivantamgaa maarindi. [1]
balangir pattanam balangir jilla kendramgaa undi. ee pattanam patna rajaasthaanaaniki 1880 nundi rajadhaniga undi. jilla vaayavya sarihaddulo gandhamadan kondala varaku vistarinchi undi. ee praantam palu kondalu, selayerlatho prakruti soundaryamtho untundi. ee praantam taantrika vidyaku kendramgaa undedi. eepraantamlo aarambhinchina prajaapaalana ramaidev tiraskarinchabadindi.
dastram:Indralath Temple.jpg
balangir jilla bhuubhaagam puraatana kaalamlo kosalarajyamlo bhagamga undedi. sampradaayam anusarinchi ee praantam ramayana kaalam naatidani ramudu ikkada deerghakaalam nivasinchinanduna ee praantam dakshina kosala ayindani pargiter vanti panditulu bhaavistunnaaru. padmapuraana kathanam anusarinchi ramuni taruvaata rajyam ramuni kumaarulaina lavakusulaku vibhajinchi ivvabadindi. taruvaata kushudu " kushasthalapuram " sthaapinchi kosarajyam dakshina bhuubhaagaanni (aadhunika paschima odisha, chattisgad ) paalinchaadani vivaristundi.
panini[maarchu]
cree.poo 5va sataabdamlo kavi panini vraatalanu anusarinchi taitila janapadam samruddhigaa undedani adhi ippati balangir jillaalooni titilagar ayivundavachani bhaavistunnaaru. panini varnalanu anusarinchi taitala janapadam " kadru " (gurraalu leka patti noolu) vyaapaaraaniki kendramani vishwasistunnaaru.[2]
chedi[maarchu]
chetiya jataka anusarinchi, chedi raajyaaniki sotivatinagaram rajadhaniga undedani adhe harivamsamlo varninchina suktimatipuri, mahabharatam vanaparvamlo varninchina suktisahvaya ani vishwasistunnaaru. mahabharatam aadiparvamlo kuudaa chedi rajyarajadhani prastuta balangir jillaalooni suktimati nadeeteeramlo undani varninchabadindi. [3]
kalingadeva[maarchu]
kalinga samrajya raajulalo okadaina kalingadeva balangir praantam kendramgaa chesukuni rajyanni palinchadu. kalinga rajulu jillaalooni suktel nadee jalaalatho vyavasaayabhoomulaku neeti sadupayam cheyabadindi. taruvaata vaaru toorpudisagaa raajyavistarana chesi cree.poo 1 va sataabdam varaku paalinchaaru. hatigumpha silaasaasanaalanu anusarinchi kalingadeva rajarshi vasu vaarasudani bhaavistunnaaru. vasuvu chedi samrajya sthaapakudaina abhisachandra putrudani bhaavistunnaaru. vasu mahabharatam aadiparvamlo varninchabadina " uparichara vasuvu " ayivudavachani bhaavistunnaaru. uparichara vasuvu chedi rajya rajani vasu prastuta balangir, subarnapur praantaalanu paalinchaadani bhaavistunnaaru.[4]
goutamaputra saatakarni[maarchu]
balangir bhuubhaagam cree.sha 1va sataabdam varaku chedi rajula paalanalo undedi. cree.sha 2 va sataabdamlo ee praantam saatavaahana rajaina goutameeputra satakarni aadheenamloki maarindi. goutameeputra satakarni tanaguruvu nagarjuna koraku adbhutamaina bouddhavihaaram nirminchaadu. ee viharam parimalagiri (aadhunika gandhamaadhana parvatam) vadda nirminchabadindi.
balangir praantaaniki chendina aarambhakaala charitra cree.poo 3va sataabdam nundi labhistundi. aarambhakaala aaryula mataparamaina aachaaraalu dakshinakaasilo aacharinchabadi vyaapti chendaayani bhaavistunnaaru. jainamatam kuudaa ikkade aarambhamaindani bhaavistunnaaru. harivamsam puraanam anusarinchi mahaveerudu aarambhakaalamlo nalanda, rajgraha, pania bhoomi, siddhaardhagraamaalalo " dharma " gurinchi upanyasinchaadu. appati paniyabhoomi leka nagaloka prastuta nagapur ani, bhogapura chattisead rashtram loni aadhunika bastar, odisha rashtramloni koraput,kalahandi, balangir jilla praantamani bhaavistunnaaru.[5]
silaasaasanaalu[maarchu]
balangir, sonepur jillaalalo labhinchina salaasaasanaala aadhaaramgaa asokachakravarti cree.poo 216loo kalinga desham meeda dandayaatra chesina kaalamlo ee praantam aatavika ani piluvabadedani bhaavistunnaaru. chaina yaatreekudu hooyantsang 7va sataabdamlo aadhunika paikmal bouddhavihaaraanni sandarsinchaadu. ee vihaaramlo podavaina vasaaraalu, gambheeramaina sabhaamandiraalu unnaayi. ivi 5 shrenulugaa unnaayi. okkokka shrenilo 4 sabhaamandapaalu, niluvettu buddha swarnavigrahaalu unnaayi.[6]
utkal vishwavidyaalayam[maarchu]
utkal visavidyaalaya archialogy professor dactor sadasiva balangir jillaalooni gudwela mandalamlo tel nadee loyalo travvakaalu saaginchi gumagad pradesaanni veliki teesaadu. adhi dactor sadasiva kanipettina pradesam cree.poo 1va sataabdhaaniki chendina vyuuhaatmaka sainika sibiram ani bhaavistunnaaru.[7] deenini raja karavela samakaaleena raju erpaatu chesadani bhaavistunnaaru. tersingaa graamamlo labhinchina 4 taamraphalakaala aadhaaramgaa ee praantamlo tel loya naagarikata undedani telustundi. ee taamraphalakaalalo udayapur, prabhaatadvaaraka raajadhaanula gurinchina samacharam undi. ivi rashtrakutula paalanalo undevi. ee raajyaalalo vividha raajamamsaalaku chendina raajapratinidhulu palakuluga undevaaru. ee praantaanni paalinchina rashtrakuta rajula rajadhani udayapur praantamlo ippatikee rajula niluvettu vigrahaalu shidhilaavasthalo unnaayi. ivi adhikamgaa aantagad vadda unnaayi. ikkada madhyayugaaniki chendina shidhilamaina kota undi.[8]
sadananda agarwal[maarchu]
prakhyaata charitrakaarudu sadaananda agarwal balangir jillaalooni kapsila graamam vadda labhinchina taamraphalakaalanu pariseelinchaadu. ee taamraphalakaalu raja khadgavarma kaalaaniki chendinavani bhaavistunnaaru. 8va sataabdhaaniki chendina ee taamraphalakaalalo tel loya charitra, naagarikata, chattala gurinchina vivarana undi.[9]
puraatana balangir paalakulu[maarchu]
balangir paalakulu:-
phanduvansis
bhanjas
somavamsis
telugu chodas
kaluchuris
gangas
chouhans
chouchan paalakulu[maarchu]
raja ramai deo (cree.sha1360-1385 )
raja mahaling sing deo (cree.sha1385-1390 )
raja vatsaraja deo (cree.sha1390-1410 aadi)
raja vaijal deo nenu (cree.sha1410-1430 )
raja bhojaraj deo (cree.sha1430-1455 )
raja pratap rudra deo nenu (cree.sha1455-1480 )
raja bhupal deo nenu (cree.sha1480-1500 )
raja vikramaaditya deo nenu (cree.sha1500-1520 )
raja vaijal deo eeee (cree.sha1520-1540 )
raja sajja hiradhara deo (cree.sha1540-1570 aadi) (haad iddaru kumaarulu, taruvaata sambalpur kingdam sthaapinchaaru narasing deo, balaram dev)
raja narasimha deo (cree.sha1570-1577 )
raja hamir deo (cree.sha1577-1581 )
(idhi hrudaya narayana dev, sambalpur raja balaram dev kumaarudaina aadhvaryamlo cree.sha 1587-1600 madhya) raja pratap deo eeee (1581-1587 & 1600-1620 aadi)
raja vikramaaditya deo eeee (cree.sha1620-1640 aadi) (athani tammudu gopal raay kharir raja chesaru)
raja mukunda deo (cree.sha1640-1670 )
raja balaram dev (cree.sha1670-1678 )
raja hrudesha deo (cree.sha1678-1685 )
raja raay sing deo (cree.sha1685-1762 )
raja chandra sekhara deo
raja pruthuviraj deo (cree.sha1762-1765 )
raja ramachandra deo nenu (cree.sha1765 - 1820 )
raja bhupal deo (cree.sha1820-1848 aud) (athani sodarudu maharaj yuvaraj sing deouaas 1765 loo jharasingha estret manjuru)
maharaja hiravajra sing deo (cree.sha1848-1866 )
maharaja sur pratap sing deo (cree.sha1866-1878 )
maharaja ramachandra sing deo eeee (cree.sha1878-1895 )
maharaja dalaganjan sing deo (cree.sha1895-1910 )
maharaja pruthweeraj sing deo (cree.sha1910-1924 )
maharaja sar rajendra narayan sing dev (cree.sha1924-1975 )
maharaja raj raj sing deo
maharaja kanak vardhan sing deo
18 garlu[maarchu]
shumbulpore (sambalpur)
sonepur (sonepur (odisha))
bhamra
rehrachole
ghangpur
bhaudh
athamallic
fooljur
bhunne (bhonai)
bhuragarh (bhargarh)
shuktii
chhandarpur
sharangarh
bhindanavagarh
kharir
bhorasambar (fadampur)
chaaritraka nirmaanaalu[maarchu]
tantrik vidya kendram[maarchu]
balangir jilla chaaritraatmaka praamukhyata kaligina pradesaalalo ranipur - kharial okati. charitrakaarulu ee praantamlooni tantravidya kendram kaaranamgaa desham antati nundi gurtinchabadindani telustundi. dakhin kosalneku chendina somavamsa rajulu ikkada paluaalayaalanu nirminchaaru. avi cree.sha 8-9 sataabdhalaku chendinavani bhaavistunnaaru. aramailu podavu, kaalu mailu vedalpu kaligina pradesamlo daadaapu 200 aalayaalu unnaayani telustundi. veetilo " someshwar sivaalayam " pedda raatiaalayam. ee aalayaanni mattamayura saivaachaarya gangasiva nirminchinatlu aalayamlooni silaasaasanaalu teliyajestunnaayi.
ranipur- jheriyal[maarchu]
jillaalo unna 5 apuroopamaina smaraka nirmaanaalalo ranipur - jhariyal hous okati. gopuram laeni aalayasamuuham 64 yogineela koraku nirminchabadindi. migilina 3 bhuvaneshwar sameepamlo unna haripureelo unnaayi. jabalnir vadda unna khajuraho bheraghat, lalitapur vadda unna doodhai puraatana nirmaanaalaku chendi unnaayi. ranipur jhuriyal loni pratimalanu isukaraatitoe malichaaru. ranipur- jheriyal loni 64 yoginula shilpaalu vaati shoundaryaanike kaaka mataparamaina praamukhyata valana kuudaa gurtimpunu pondutunnaayi. 64 mandi yoginula madya trimukha nataraja shilpam nilabadi undi. yoginulu vividha bhangimalalo unnaaru. kaanugatamgaa nirlakshyam kaaranamgaa prastutam 48 mandi yoginee shilpaalu ikkada nundi tolaginchabaddaayi.[10]
swaatantraaniki mundu parisramalu[maarchu]
balangir odisha rashtramlo atyadhika venukabadina jillaga gutunchabadutundi. odishaalo kalise mundu ee praantam abhivruddhi dasalo undi. gatha patna rajyam indialo modati paarisraamika praantagaa gurtinchabasindi. 17va sataabdamlone ee praantamlo parisralu sthaapinchabaddaayi.
swaatantryaaniki mundu ee praantamlo unna parisralu.[1]
khoshal transport and trading company limited balangir
khoshal industrial devalapment company limited balangir
balangir trading company limited titlagarh
patna vilage industries asosiation limited, lathor
rajendra tail works limited, titlagarh
khoshal industries devalapment sindicate balangir
patna rashtram grafite mining kampeni titlagarh
patna rashtram chenetha karmagaramu, balangir
mahavir jain chenetha karmagaramu, bhelgoon
chenetha karmagaramu, manihira, loisingha
central jail chenetha karmagaramu, balangir
chetito paper factory, balangir
odisha rashtramtho mishritam[maarchu]
1948 janavari 1 patna, sonepur odishaalo cherina taruvaata chauhan paalana mugimpuku vachindi. ivi rendu kalisi balangir jillaga cheyabaddayi. 1993 epril 1 na sonepur pratyeka jillaga ruipondinchabadindi. taruvaata patna palakudu rajendrasing dev vijayavantamgaa praantiiya raajakeeyaalalo bhagaswamyam vahinchaadu. 1967 - 1971 varaku aayana odisha rashtra mukhyamantrigaa panichesaadu.
aadhunika abhivruddhi[maarchu]
prastutam ee jilla prajalu odisha loni 9 jillaalatho cheri kosal paerutho pratyeka rashtram kaavaalani pattubadutunnaru. balangir jilla nundi samvatsaraaniki 20,000 mandi prajalu pani vetukkuntu itara rashtralaku valasa potunnarani anadhikaara vivaranaladwara telustundi. jillaalo 90u kante adhikulu daaridyarekhaku diguvana unnaaru. ardinems develepmentu bord ikkada oka bhaarateeya sainika aayudhaala karmagaram sthaapinchaaru.
moulika soukaryaalu[maarchu]
odisha paschima praanta jilla ayina balangir rashtramloni migilina jillala sthaayiki cherukovadaniki jillaalo vegavantamaina mailika sadupayala abhivruddhi cheyadam avasaram. prabhutvam shraddha vahinchi rahadaarula nirmaanam, prabhutva bhavanalu, vidya soukaryam, railve, vaayumaargam anusandhaanam manti mailika sadupaayaalanu meruguparachavalasina avasaram undi. prastutam jilla nundi 7 gantala kaaruprayaanam chesi bhuvaneshwar, rayapur, visaakhapatnam vimaanaasrayam cherikovachhu. jilla prajala jeevanasthaayini penchadaaniki upaadhi kalpana adhikam cheste valasalanu nivaarinchavacchu. marokavaipu katnam maranaalu, dogatanam, dopidi, hatyalu vanti asanghika charyalanu kuudaa adupuloki teesukuraavalasina avasaramundi. 2010 mee maasamlo 309-97 kotla badjetutho credit plan pravesapetti dada shraamika vanti kooleela taralimpu kaaryakramaalanu nirodhinchadaaniki prayatninchaaru.
jilla vaayavya sarihaddulo ramayanamlo prastaavinchabadina gandhamardhan parvataalu, eesaanya sarihaddulo mahanadi unnaayi. jillaalo palu selayerlu pravahistunnaayi, unnaayi. jillaalo satataharitaaranyaalu unnaayi. jillaalo baisan, sambar jinkalaku aashrayam istundi. pradhaana ataveepraantam paschima sarihaddu venta naupada jilla, kalahandi sarihaddulanu taakutuu thoorpugaa gandhamaadhana parvataalaku samaantaramgaa saagutundi. ikkada swalpamgaa unna nivaasaalu, taruchagaa adavulanu nirmeelinchadam kaaranamgaa aadavulu akkadakkada paluchabaddaayi. ayinappatiki ikkada vistaaramgaa naanhyamaina veduru, sal, saahai, piasal, dhaura, eboni chetlu perugutundi. gandhamaadhana parvataalu kontamera maidanaalu untaayi. ee praantam samudramattaaniki 3000 adugula ettuna untundi. tel nadiki vaayavya sarihaddulo untundi. tel nadi balangir jillaaku kalahandi, sonepur, boudh, kandhamal jillala madhya sarihaddunu erparistundi.
pradhaana nadulu, upanadulu[maarchu]
oondar, lanth, shungadh, sukhtel (tel upanadulu)
ang
jhur
shaleshing
kondalu[maarchu]
gandhamardhan (3,296 adugulu)
bhutel (2,670 adugulu)
chahdli (2.630 adugulu)
thutha (2,056 adugulu)
bender (1,920 adugulu)
phatpani
chatardandi
matkai (2,591)
2006 ganaankaalanu anusarinchi pachaayitii raj mantritvasaakha bharatadesa jillaalu (640) loo venukabadina 250 jillaalalo balangir jilla okati ani gurtinchindi..[11] backeverd reasen grantu phandu nundi nidhulanu andukuntunna odisha rashtra 19 jillaalalo ee jilla okati.[11]
administrative setap[maarchu]
Bolangir jilla 3 sab divijanlu, 14 blacks vibhajinchabadindi. district (1764 nivasinchina, janaavaasaalu 30) 1,794 graamaalatoe 285 grama panchaayatii unnaayi.
sab divijanlu : (3): balangir, patnaghar, titilagar
blacks : (14): agalpur, balangir, belpara, bongamunda, deogavun, gudmella, khaparakhol, loisinga, muribahal, patnaghar, puyintala, saintala, titilagar, tureyikela.
tahasils : (14): agalpur, balangir, bangamunda, belpara, devagav, kantabanji, khaprakhol, loisinga, moribahal,, patnaghar, puyintala, saintala, titiligar, tusura
arban badis : (4):
munsipality: (1): balangir
en.e.si : (3): kantabanji, patnaghar, titiligar
jilla janasankhya . 1,648,574,[12]
idhi daadaapu. gunia-bissou desha janasankhyaku samanam.[13]
americaloni. idaho nagara janasankhyaku samam.[14]
640 bharatadesa jillaalalo. 302 va sthaanamlo undi..[12]
aksharaasyata saatam. 65.5u.[12]
jillaalo sheduled tegalu, sheduled jaatulaku chendina prajalu atyadhikamgaa unnaaru.
sheduled kulaalu[maarchu]
kindi 7 jaatulaku chendina sheduled taragatiki chendina prajalu mottam sheduled taragatiki chendina prajalalo 96.6u unnaaru.
bharik
chamar, mochi leda satnami
dhuba leda dobi
dom leda duri dom
ganda
bhetra
ghasi
mehra leda mahardasa
aadi aandhra, amant or aamat, badaik, bagheti, bajikar, bouri, belder, bhata, bhoi, chakali, chhandala, dandasi, devar, dhanwar, ghantarghada or ghantra, ghogi, godra, hadhi, jhaggali, khandra, kharu, khadala, khurunga, labhan, laheri, mala, mang, mangan, mundapotta, naik, faidi, fano, phanika, phantanti, fup, relli, samasi, sanai, sidhri, sindhuri, siyal, tamadi, tanla, tior veerilo konni kulaalaku chendina prajalu bhata, dandasi, godra, mala, relli, mundapotta, paidi praantaalalo nivasistunnaaru.
es.ti[maarchu]
jillaalo 31 sheduled tegalu unnaayi. ee kindi 8 jaatulaku chendina prajalu mottam sheduled tegala prajalalo 97 u unnaaru.
bhinjal
dal
khond leda khondha leda
mirdhas
munda
sabar leda shura leda sahara
shabar leda lodha
veerilo kondaru bagata, banjara or banjari, bhuyan, bhumij, binji or binjo, dul, dharoo, gandee, gond, ho, holva, kavar, khari or kharin, kisan, kola, kondadora, kora, koruu, kuthee, kulis, mahali, mankidi, oroon, santhal, tharu.praantaalalo ippatikee nivasistunnaaru.
o.bi.si[maarchu]
o.bi.siki chendina prajala vivarana kinda jaabitaalo indi.
aagarii
bania
bhairagi
bhani
bhuli
dumal
gudee
kalara
khadura
kostha
malli
suda
thanapathi
chasa
kuilta
kumbhakar
saadhaaranam[maarchu]
jillaalo es.ti, es.si, o.bi.si laku chendinavare kaaka itara kulaalaku chendina prajalu 25u unnaaru.
karan
khandaayatulu
balangir jillaalo pradhaanamgaa vaadukalo unna bhasha kosli leka sambalpur. prajalalo hindi rendava bhashaga chelaananilo undi. aanglam, odisha skoolu sthaayilo bodhinchabadutundi. unnata vidyaku aanglam bodhinchabadutundi. ee jillaalo prajalu prastutam oria kante adhikamgaa hindeeni dhaaraalamgaa maatlaadutuntaaru.
jaanapada nrutyaalu[maarchu]
chinnapillala koraku chiyollai, humoboul, daulijit vantinrutyaalu, aarambhakaala yuvataku saajani, chataa, daika, bhekani vantinrutyaalu. paripakwa yuvata koraku rasarkeli, jaiful, mylajada, bhayamana,ngunchikuta, dalkhai vanti nrutyaalu roopakalpana cheyabaddayi. panini aaraadhinche purushulaku vishwakarma swaamiki, karmashani devini keertistuu karma, jhumar vanti nrutyaalu roopakalpana cheyabaddayi. polam dunnuta, naatu, obbidi, dampudu, bandi, padava thole samayam, pasuvulanu mepadam vanti prati pani, vishraanti samayaalalo sandarbhaanusaaramgaa devataradhanatho aarambhistuntaaru. vivaahaalu, saanghika utsavaalaku anugunamgaa prati okkariki sangeetam, nrutyaalu roopakalpana cheyabadi unnaayi. vruttikalaakaarulu dand, dangada, modgada, ghumra, saadhana, sadar - sabaran, disdigo, nachina - bajnia, samparda, sanchar nrutyaalanu pradarusistuntaaru. anni sandarbhaalaku tagina vyatyaasamaina nrutyaalu, sangeetam unnaayi. evidhamaina jaanapada nrutyamainaa nrutyaaniki tagina sangeetam, sangeetaaniki anugunamaina adugulu vestu nartistuntaaru.
sheetal shasti[maarchu]
idhi umamaheshwara kalyana sambandhita panduga. ee panduganu joon maasamlo utsaahamgaa oka vaaram nirvahinchabadutundi. sameepapraantam nundekaka madhyapradesh, beehar nundi kuudaa yaatreekulu ee utsavaalaku vastuntaaru. ee utsavaalaku lakshalaadi yaatreekulu vastuntaaru.
naukhai[maarchu]
balangeery, paschima odishaalalo idhi puurtigaa praamukhyata kaligina pandugalo idhi okati. ee panduganu aagastu, septembaru maasaalalo nirvahinchabadutundi. ee utsavaaniki 15 rojulaku mundu nunde utsavam aarambham autundi. varipanta nundi tayaaru chesina modati biyyam nundi vidhavidhamgaa padaardhaalu tayaaru chesi devatalaku naivedyam cheyabadutundi. taruvaata inti pedda aahaaraanni kutumba sabhyulaku panchipedataadu. illanta subhram cheyadam okariki okaru abhinandanalu cheppadam vantivi chestaaru. hinduvulu andaruu peda dhanika teda lekunda jarupukuntaaru. paschima odisha antataa ee panduga prajaabaahulyam ee panduganu jarupukuntaaru.
bhaijuntia[maarchu]
paschima odisha antataa durgashtami rojula ee panduga nirvahinchabadutundi. ee panduga rojuna streelu rojanta okka poddu undi tama sodarula rakshana koraku raatrivelalo durgadeni poojistaaru.
poujuntia[maarchu]
poujuntia streelaku praamukhyata kaligina panduga. ee panduga rojuna tallulu tamakumaaruni deerghaayushu, soubhaagyasampadala koraku dutubahanaadevini poojistuntaaru. ivi kaaka jillaalo sivaratri, dilajatra, durgapuja, janmashtami, deepaabali, ganesh pooja, saraswati pooja jarupukuntaaru.
sivaratri melaa[maarchu]
huma, titagar sivaratri melaa pedda sankhyalo aakarshistundi. balangir madyapraantamantaa jarasing modalaina praantaalalo utsaahamgaa ratha jatra nirvahinchabadutundi. sulia jatra, patakhanda jatra vanti utsavaalu nirvahinchabadutuntaayi.
sharabana puurnima[maarchu]
sharabana puurnima sandarbhamlo sivabhaktulu kaalinadakato harisankar, belkhandilaku cherukuntaaru. bhaktulu sivuniki pavitrajalaalu samarpinchi aaraadhistaaru. beehar, jarkhand, chattisgad rashtrala nundi bhaktulu ee utsavaalalo palgontaru.
jillaalo muslimulu eedh- ul- juha, moharam vanti pandugalanu, sikkulu gurunanak puttinaroju nirvahistuntaaru.
patnaghar[maarchu]
patna raajyaaniki rajadhaniga undedi. patnaghar itihasa kaalavaibhavam, aadhunika sarili rendintiki saakshyamgaa undi. patneshwari aalayaalu chaalukhyula saililo nirminchabaddaayi. 12va sataabdhaaniki chendina someshwaralayam okati. chauhan paalana kaalamlo paschima odishaalo nirminchabadina aalayasamuhaalu puraatana chihnala avasheshaalugaa nilichi unnaayi. jillaakedraaniki 40ki.mee dooramlo bangir railve stationu soukaryam ladging, bording vasati soukaryaalu unnaayi.
ranipur - jharail[maarchu]
somatirdha salaasaasanaalalo ranipur jhariyal gurinchina vivaraalu labhistunnaayi. jillaalo saivijam, buddhijam, vaishnavijam, taantrikam mishrita matadaampradaayam undi. 64 yoginulanu pratishtinchina aalahasamuuhaalunna ranishurial bhaaratadesamlo idhi okkatenani bhaavistunnaaru. ikkadunna plethoraaku chendina 50 aalayaalalo someshwaralayam okati. brahmandamaina itukala bhavanam odisha rashtramlo ettaina itukala aalayamgaa gurtinchabadutunnaayi. ikkadi nundi 100ki.mee dooramlo unna kantabanjilo railve stationu undi. kantabanji nundi ranipur - jharail basu vasati undi. .
saintala[maarchu]
saitalalo unna prabala chandhi aalayam prastutam shidhilaavasthalo undi. mahishamardhini roopamlo unna chandiidevi prastutam chinna kondagutta meeda pratishtitamai undi. mahaavishnuvuku chendina dasavatara shilpaalu, gangaa maiyu yamuna pratimalu unna virigina dwaarabandhaalu unnaayi. ikkadi nundi 40ki.mee dooramlo saantala railvestationu undi.
jogisarada[maarchu]
loisinghaku 7ki.mee dooramlo jogisaradaalo " jogiswaralayam " undi.
turekela[maarchu]
turekelalo brundaalugaa kempu cheyadaaniki tagina vasati soukaryaalu unnaayi. turikelalo puli, jinkalu, elugubantlu, kotulu modalaina vanyamrugaalu unnaayi. ee aranyapraantamlo palu vidhaalaina pakshulukuda unnaayi. idhi jilla kendram nundi 98 ki.mee dooramlo undi. ikkadiki sameepamlo unna railvestationu titilaghar.
belpara[maarchu]
balangir jillaalo unna andamaina pattanaalalo belpara okati. belpara rathayaatra, durgapuja, lakshmi pooja, girigobirdhan pooja, bishwakarma poojalaku belpara pratyeka gurtimpunu pondindi.
chaudapali[maarchu]
balangir, patnagar madya unna andamaina pradesam idhi. idhi praantiiya kutiiraalu, maarketuku gurtimpunu kaligi undi.
harisankar[maarchu]
idhi puurtigaa prakruti soundaryaaniki nilayamgaa undi. harisankar aalayamlo shivudu, vishnuvu oke aalayamlo prayishtitamai aaraadhinchabadutuu unnaaru. sahaja soundaryam inumadistuu ikkada selaaru okati ikkada undi. ikkada oka parvatarohana kendram undi. paryaatakulu khasada vadda snaanam chese soukaryam undi. idhi chakkani vihaarakendramgaa gurtinchabadutundi.
madhiyapali[maarchu]
madhiyapali vadda prabala naaga bacha mandiram undi. paamukaatuku guraina vaaru ee aalayamlo nagadevatanu aaraadhinchi swasthatha pondutuntaaru.
madyayugamlo somavamsarajula meeda bhaktito kondaru braahmanulu ikkada sthirapaddaaru. alanti pradesaalalo pradhaanamainadi vineetapura (prastuta binka), suvarnapura (aadhunika sonepur), royara (prastuta rohila), ranipur, jhariyal modalainavi. madyayugamlo praamukhyakaligi unna ee praatam samskruti gurinchina vivaraalu koonni taaramapatraalu, itara puraatatva parisodhaka visaeshaala valana telustundi. chauhan rajula palana kaalamlo samskruta vidyaku goppa prothsaaham undedi. patna aarambhakaala rajaina raja vaijal dev " vaijal chandrika (prabhodh chandrika) paerutho oka nighantuvunu roopondinchaadu.
18-19 vasataabdamlo vidya[maarchu]
18-19 vasataabdamlo ee praantamlo vidyaavyaapti antagaa jaragaledu. abadhanaalu anabade upaadhyaayulu sanchaaram chestu pattanaalu, graamaalalo praadhamika vidyanu bodhistuu undevaaru. vaaru vraayadam, chadavadam, ganitam matrame bodhinche vaaru. graamaalalo graamasthulu paatasaalalanu nirminchi vaatilo abadhanaalanu upaadhyaayulugaa niyaminchevaaru. 19va sataabdhapu chivaralo ee praantamlo vestern vidya modalaindi. 1894 loo maharaja ramachandra ee praantamlo aanglapaatasaala nirminchaadu. bharatadesaaniki swatantram vache naatiki balangeerle balura koraku 39 hyscooles, balikala koraku 4 hyscooles, 119 midil schools, 11 balikala midil schools unnaayi. balikala paatasaalalu annee kalipi varusagaa 11,906, 1,550 unnaayi.
balangir medical kaleji vivaadam[maarchu]
" ar.vi.rs ejucational trust af koyambattur " balagir jillaalo medical calage sthaapinchadaaniki chesina prayatnam deerghakaala vivaadam taruvaata vijayam saadhinchindi.
paarlamentu sabhyudu[maarchu]
shree.kailash narayan sing deo.(bi.je.di)
The following is the 5 Vidhan sabha constituencies[15][16] of Balangir district and the elected members[17] of that area
loisinga sheduled kulaalu loisingha, agalpur, puyintala. jogendrabehara bi.je.di
patnagar ledu patnagar (en.e.si), patnagar, khaprakhol, belpara kanak vardhan sing deo bi.je.pi
balangir ledu balangir (em), balangir, diogav. narasinga misra. ai.en.si
titilagar ledu titilagar (en.e.si), saintala, tentulikhunti (gudwella) tukuni saahu (geetha) (bi.je.di)
kantabanji ledu kantabanji (en.e.si), tukela, bangomunda, muribahal. ayub khan bi.je.di
u 1.0 1.1 Orissa District Gazetteers: Balangir, Printed by the Superintendent, Orissa Government Press, 1966
u 12.0 12.1 12.2 "District Census 2011". Census2011.co.in. 2011. Retrieved 2011-09-30.
u US Directorate of Intelligence. "Country Comparison:Population". Retrieved 2011-10-01. Guinea-Bissau 1,596,677 July 2011 est. line feed character in |quote= at position 14 (help)
u "2010 Resident Population Data". U. S. Census Bureau. Retrieved 2011-09-30. Idaho 1,567,582 line feed character in |quote= at position 6 (help)