ప్రేమ్‌చంద్‌ జీవిత చరిత్ర | స్త్రీవాద పత్రిక భూమిక
← టాప్‌ గర్ల్స్‌
రాగం భూపాలం →
అప్పట్లో ధున్నూ చంటిపిల్లవాడు. రెండు నెలలుగా నేను నీళ్ల విరోచనాలతో బాధపడుతూ ఉన్నాను. తిండి తినలేకపోయే దాన్ని, మరి పిల్లాడికి పాలెలా వస్తాయి? డాక్టర్లు కూడా నన్ను పిల్లవాడికి పాలివ్వద్దనీ, అలా ఇస్తే నా ఆరోగ్యం దెబ్బ తింటుందనీ అన్నారు. అందుకని సేరున్నర పాలు కొనుక్కునే వాళ్లం. అందులో కొంత పిల్లవాడికీ, కొంత పెరుక్కీ సరిపోతుందని అనుకున్నాం. నేను మజ్జిగ మాత్రమే తాగేదాన్ని. కానీ అనుకున్నదొకటి అయందొకటీ! అందులో అర్థసేరు పిన్ని తీసుకుని తన కొడుక్కోసం విడిగా ఉంచేసేది. మిగిలిన పాలలో కొంత ఆయనకి తాగటానికి ఇచ్చేదాన్ని, ఇంకా చిన్నపిల్ల, మా అమ్మాయి కూడా, పాలు తాగేది. ఇక పసివాడికి అర్థసేరుతో రోజంతా సద్దుకోవాలి. పోనీ పాలు ఎక్కువ కొందామా అంటే ఉన్న సంపాదన సరిపోదాయె. అందుకని పిల్లవాడికి సగ్గుబియ్యం జావ చేసి పట్టేదాన్ని. దాంతో వాడికి రక్తవిరోచనాలు పట్టుకున్నాయి.
ఒకరోజు పాలవాడు రాగానే ఆయన గిన్నె తీసుకుని వెళ్లబోయారు. "ఇంక పిల్లలకి మాత్రమే పాలు కొంటున్నాం, ఇంట్లో ఇంకెవ్వరికీ అక్కర్లేదు", అన్నాను.
1916లో మా ఆడబడుచు పిల్లలతో వచ్చింది, ఇద్దరమ్మాయిలు ఆవిడకి. రాగానే వాళ్లకి ఫ్లూజ్వరం వచ్చింది. ఇక ఈయన వాళ్ల సేవలో పడిపోయేవారు, చీకట్నే లేవటం, కుంపటి రాజెయ్యటం, హుక్కా పీలుస్తూ కషాయం తయారు చెయ్యటం, కాలకృత్యాలు తీర్చుకున్నాక, నాకూ, వాళ్లక్కకీ పందుంపుల్లలు అందించటం, పిల్లల మొహాలు కడగటం, ఇవన్నీ తనే చేసేవారు.
ఈ పనులన్నీ చేసి ముగించాక వంట ప్రారంభించేవారు. అమ్మాయికి ఒంట్లో బావుంటే తనే వంట చేసేది. జ్వరం వస్తే మట్టుకు దానివల్ల అయేదికాదు. వంట చేశాక జ్వరంతో ఉన్నవాళ్లకి బత్తాయి పళ్ల రసం తీసి ఇవ్వటం కూడా ఆయన డ్యూటీయే! తాంబూలం బీడాలు కట్టి నా డబ్బాలో పెట్టి, ధున్నూని ఎత్తుకుని స్కూలుకెళ్లేవారు. మధ్యాన్నం పన్నెండు గంటలకి వచ్చి భోజనం చేసి, పిల్లలిద్దరిచేతా పాలు తాగించి, మళ్లీ ధున్నూని తీసుకుని స్కూలుకెళ్లి సాయంకాలం గాని ఇంటికొచ్చేవారు కాదు.
రాత్రి పిల్లలిద్దర్నీ చెరోపక్కా పడుకోబెట్టుకుని నిద్రపోయే వారు. ధున్నూ పక్కతడిపేస్తే, ఈయన బట్టలు కూడా తడిసేవి. లేచి బట్టలు మార్చుకుని, పక్క బట్టలు కూడా మార్చేవారు. రాత్రి పూట పిల్లలు లేచి ఏడిస్తే వాళ్లని భుజాన వేసుకుని నిద్ర పుచ్చేవారు. అసలు కోపమంటే ఏమిటో తెలీదాయనకి, అంత ఓర్పు!
మూడోపిల్లవాడు పాలుతాగే పసివాడిగా ఉన్నప్పుడు పెద్ద పిల్లలిద్దరి బాధ్యతా పూర్తిగా తనే తీసుకున్నారు. మూడో పిల్లవాడికి పదకొండు నెలలప్పుడు అమ్మవారు సోకింది. డాక్టర్‌ని పిలవమని ఆయనతో అన్నాను. గబగబా తనగదిలోకి వెళ్లి, వైద్యానికి సంబంధించిన పుస్తకమేదో తిరగేసి మళ్లీ నా దగ్గరకొచ్చారు, "వీడు దక్కేట్టు లేడు!" అన్నారు ఏడుపు గొంతుతో.
"ముందు డాక్టర్ని పిలుచుకు రండి!" అన్నాను.
"అలాగే, పిలుచుకొస్తాను, కానీ నాకేం నమ్మకం లేదు!" అన్నారు.
మళ్లీ నన్ను ఓదారుస్తూ, "చావు బతుకులు మన చేతుల్లో ఉన్నాయా చెప్పు! ఏం చెయ్యగలం?" అన్నారు.
వెంటనే పిన్నికి టెలిగ్రాం పంపారు. ఆవిడ పుట్టింటికెళ్లింది. రెండ్రోజుల్లో వచ్చింది. "పాపనీ, ధున్నూనీ తీసుకుని నువ్వు విడిగా ఒక గదిలో ఉండు. వాళ్లకి అంటుకోకుండా చూసుకోవాలి. అసలు వాళ్లు ఇంకెక్కడన్నా ఉంటే, మరీ మంచిది!" అన్నారు ఆవిడతో.
"లేదు, అమ్మవారున్నప్పుడు ఇంట్లోంచి బైటికిపోకూడదు," అందావిడ. ఆవిడా పిల్లలూ విడిగా ఉండసాగారు.
పసిపిల్లవాడు పదకొండోరోజు కళ్లు తేలేశాడు. వాడి ఒళ్లు చల్లబడసాగింది. డాక్టర్‌ వచ్చి లాభం లేదు, మనసు రాయి చేసుకోమని చెప్పాడు. రాత్రి వాడు చనిపోయిన సమయంలో నేనూ, ఆయనా మాత్రమే వాడి దగ్గర ఉన్నాం. ఆయన్ని కూడా దూరంగా ఉండమని చెప్పాలనిపించింది నాకు.
నా చెయ్యిపట్టుకుని లేపి, ఇవతలికి తీసుకొచ్చి, "ఎందుకేడుస్తావు? పదకొండు నెలలే వాడితో మనకి రుణానుబంధం అనుకో! బతికినన్నాళ్లూ వాడికీ సుఖం లేదు, మనకీ సుఖం లేదు. ఎప్పుడూ ఏదో ఒక సుస్తీయే కదా! నేనింక బతికే ఉన్నా కదా, అసలు నేనొక్కడినే నీవాడిని!" అన్నారు.
ఆరోజు రాత్రంతా నాతో పాటు జాగారం చేస్తూ, నా పక్కనే ఉన్నారు. పొద్దున్నే పసివాడి శవం వెళ్లిపోయాక వాడి వస్తువులన్నీ కాల్చేశారు. తరవాత గదిని ఫినాయిల్‌తో శుభ్రంగా కడిగించారు. అక్కడ హోమం వేయించారు. ఆ తరవాత ఆ గదికి తొమ్మిది నెలల పాటు తాళం వేసి ఉంచేశారు. తన చేత్తోనే తాళం వేసి, తాళం చెవి బైట పారేశారు. వాడి వస్తువులేవీ ఇంట్లో లేకుండా జాగ్రత్త పడ్డారు.
ఇంతలో ఆయనకే బాగా జబ్బుచేసింది, 1930లో. ఆ విషయం తన ఆత్మకథలో రాసుకున్నారు. జబ్బు పడిన కొత్తలో జలచికిత్స మొదలుపెట్టారు. దాంతో పొట్ట ఇంకా పెరిగింది. అప్పుడప్పుడు పొట్టలో నొప్పి కూడా వచ్చేది. మందంటే ఆయనకి తగని భయం. మందులు వేసుకునే వారు కాదు. స్కూల్లో పడక్కుర్చిలో పడుకునే ఉండేవారు. ఇంట్లో సాహిత్య రచన అలాగే కొనసాగేది.
రెండు నెలల తరవాత నేను మానాన్నకి ఉత్తరం రాస్తూ ఈయనకి ఒంట్లో బాగుండటతం లేదని తెలియజేశాను. జబ్బేమిటో కూడా రాశాను. ఉత్తరం అందగానే మా నాన్న, మా అన్నయ్య (వకీలు)ని పంపించారు. అన్నయ్య వచ్చి వెంటనే బైలుదేరమనీ, విడిగా ఉండటానికీ, వైద్యానికీ ఏర్పాట్లన్నీ అక్కడ నాన్న చేశారనీ చెప్పాడు.
"బాబూ, చాలా మందులు మింగా నయ్యా! ఇంకా ఎన్ని మింగమంటావు?" అన్నారు మా ఆయన.
"లేదు బావగారూ, నాతో రావల్సిందే. నాన్న మరీమరీ చెప్పి పంపారు."
"నేను రానోయ్‌! ఆ మందులిచ్చే డాక్టర్ని కావాలంటే ఇక్కడికి రమ్మను. కావాలంటే నువ్వు కూడా ఇక్కడే ఉండిపో!"
"మీకు అక్కడ ఎటువంటి ఇబ్బందీ ఉండదు. అలహాబాద్‌ నించి ఇక్కడికి డాక్టర్‌ని తీసుకురావటమంటే మాటలా? ఎలా కుదురుతుంది, మీరే చెప్పండి! పైగా ఈ ఊరు నాకు కూడా బొత్తిగా కొత్త."
"నేను బాగానే ఉన్నానని మీ నాన్న గారికి చెప్పు!"
పాపం, అన్నయ్య ఇంకేమీ చెయ్యలేక వెనక్కి వెళ్లిపోయారు. ఎనిమిది రోజుల తరవాత మళ్లీ నాన్న పంపించారంటూ వచ్చాడు. కానీ మళ్లీ ఈయన మొండిగా, పెడసరంగా జవాబు చెప్పారు.
ఒకసారి మా ఇంట్లో పైనున్న మంచాన్ని కిందికీ, కిందున్న మంచాన్ని పైకీ మార్చాల్సివచ్చింది. "చిన్నా (ఆయన తమ్ముడు) వస్తే కాస్త ఈ పనిచెయ్యమని చెప్పు, వాడు చేస్తాడు," అని బైటికెళ్లి పోయారు. మరిది వచ్చాడు. మంచాల సంగతి చెప్పాను. "అన్నయ్య వచ్చాక ఆయనే పెట్టుకుంటాడు," అన్నాడు. నాకు చాలా బాధేసింది. నేనే పైకీ కిందికీ తిరిగి మంచాలని మార్చాను. నాకు అప్పుడు ఒంట్లో కూడా బాగాలేదు. ఆయన స్కూలునించి రాగానే మంచాలు మార్చి ఉండటం చూసి, "ఎవరు మార్చారు?" అని అడిగారు. "ఈ ఇంట్లో అందరికన్నా ఆరోగ్యంగా ఉన్న మనిషిని, నేనే మార్చాను!" అన్నాను. "ఎందుకలా తొందర పడ్డ్డావు? నేను వచ్చి ఆ పని చేసి ఉండేవాణ్ణిగా?" అన్నారు.
నాకు కోపం ముంచుకొచ్చింది, "అన్ని పనులూ మీరే చెయ్యాలా? ఈ చిన్నచిన్న పనులు కూడా వీళ్లు చెయ్యలేరా?" అన్నాను.
"బలవంతపెట్టి ఎలా చేయించగలం? ఎవరిష్టం వాళ్లది!"
"అవును అందరూ ఒళ్లలవకుండా సుఖంగా ఉండాలని చూసేవాళ్లే. మీరు, నేనూ కూడా పనులు మానేసి కూర్చుంటే, పనులు వాటంతటవే అవుతాయా? కుటుంబం, కలిసి ఉండటం, అంటే ఎవరికి చాతైన పని వాళ్లు చేసుకోవాలి కదా!
"బలవంతంగా ఎవరిచేతా ఏమీ చేయించలేం."
నాకు చాలా చిరాకేసింది, "అయితే మీరే ఎల్లకాలం ఇలా నలిగిపోతూ ఉండండి! నాకేమిటి?" అన్నాను.
చలికాలం. స్కూళ్ల ఇన్‌స్పెక్టర్‌ తనిఖీ చెయ్యటానికి వచ్చాడు. ఒక రోజంతా ఇన్‌స్పెక్టర్‌ వెంటే ఉండి మా ఆయన స్కూలంతా చూపించారు. మర్నాడు కుర్రాళ్లు బంతాట ఆడుకుంటున్నారు. అందుకని మా ఆయన స్కూలుకి వెళ్లలేదు. సెలవరోజుకదా అని ఇంట్లోనే ఉండిపోయారు. గుమ్మంలో పడక్కుర్చీ వేసుక్కూర్చుని వార్తాపత్రిక చదువుకుంటున్నారు. ఇంటికెదురుగా ఉన్న వీధిలోంచి ఇన్‌స్పెక్టర్‌ కారులో వెళ్తున్నాడు. ఈయన లేచి నిలబడి సలాం చేస్తారని ఎదురు చూశాడు.కానీ ఈయన లేచి నిలబడను కూడా లేదు. అది గమనించిన ఇన్‌స్పెక్టర్‌ కారుని కొంత ముందుకు పోయాక ఆపించి, తన బంట్రోతుని పంపాడు.
బంట్రోతు వచ్చి ఇన్‌స్పెక్టర్‌గారు పిలుస్తున్నారని చెప్తే ఈయన లేచి వెళ్లారు.
"చెప్పండి, ఎందుకు పిలిచారు?" అని అడిగారు ఈయన.
"నీకు పొగరెక్కువ లాగుంది. నీ ఆఫీసర్‌ నీ ఇంటిముందునించి వెళ్తూంటే లేచి సలాం చెయ్యాలని తెలీదా?" అని అడిగాడు ఇన్‌స్పెక్టర్‌.
"నేను స్కూల్లో ఉన్నంతసేపు మాత్రమే మీ కింద పనిచేసే నౌకర్ని. ఆ తరవాత నా ఇంట్లో నేను కూడా రాజునే!" అన్నారు మా ఆయన.
ఇన్‌స్పెక్టర్‌ వెళ్లిపోయాడు. ఈయన తనని ఇన్‌స్పెక్టర్‌ అవమానించినందుకు అతనిమీద కేసు పెట్టచ్చా అని స్నేహితులని అడిగారు. స్నేహితులు వదిలెయ్యమని సలహా ఇచ్చారు. కానీ ఈ సంఘటన ఆయన్ని చాలా రోజుల వరకు బాధ పెడుతూనే ఉంది.
ఐదో నెల నేను ఎప్పుడూ ఇచ్చే పాతిక రూపాయలతో బాటు మరో ఎనభై రూపాయలిచ్చి జమ చేసి రమ్మన్నాను. "ఇవెక్కడివి?" అని అడిగారు.
"నెల ఖర్చులోంచి దాచిపెట్టాను. అవి ఇంట్లో ఎందుకు?"
"అలా అయితే నువ్వు దాచుకున్నావు కాబట్టి ఇది నీ డబ్బే," అన్నారు.
"అయితే మీరు సంపాదించే డబ్బంతా నాదే! మీరు ఏరోజైనా ఒక్కపైసా పొదుపు చెయ్యగలిగారా?"
"సరే, ఇలాతే, జమ చేసి వస్తాను."
వాళ్ల పిన్నికి మేం మాట్లాడుకుంటున్న డబ్బు విషయం నచ్చలేదు, "ఏం, ఆ డబ్బు నేనేమైనా తీసిపెట్టుకుంటున్నానా?" అంది.
"అలా అని నేనెక్కడన్నాను? డబ్బులు మిగిలాయి, ఇంట్లో ఎందుకని అన్నానంతే. అవసరమైనప్పుడు తెచ్చుకోవచ్చుగా!" అన్నాను.
కానీ ఆవిడ మనసు నొచ్చుకుందని అర్థమైంది.
సాయంత్రం ఆయన ఇంటికొచ్చాక, "ఏయ్‌, నిజం చెప్పు! ఎలా అన్నిటినీ చక్కదిద్దుకొస్తున్నావు?" అన్నారు.
"సరుకులు తెచ్చేదెవరు, మీరే కదా? ఇంటికి ఎంత ఖర్చవుతోందో మీరో లెక్క వెయ్యండి. ఇప్పుడు పళ్లు కొనే ఖర్చు కూడా తోడయింది. ఇంతకు ముందే ఖర్చు తక్కువగా ఉండేది," అన్నాను.
"నిజం చెపుతున్నాను, నాకు అసలు సంపాదించే డబ్బు సరిపోదేమో అని ఎప్పుడూ విచారమే. కానీ నువ్వు అన్నీ చక్కగా చూసుకుంటున్నావు, ఇంక నేను హాయిగా ఉండచ్చు."
ఆ తరవాతనించీ ఆయన సరుకులు కొని తెచ్చినప్పుడల్లా ఎవరో పరాయి మనిషిలాగ అణా పైసలతో సహా నాకు లెక్క చెప్పేవారు. ఒక్క పైసా మిగిలినా నా చేతికిచ్చేసేవారు.
తనకి ఎక్కణ్ణించైనా డబ్బు వచ్చినా వెంటనే నా చేతికిచ్చేవారు. డబ్బుకి లెక్క చెప్పమని నన్నేనాడూ అడగలేదు.
ఇక తిండి విషయంలో ఏం పెడితే అది మాట్లాడకుండా తినటమే తప్ప, నోరు తెరిచి, నాకిది కావాలి అని ఎప్పుడూ అడగలేదు. ఒకవేళ ఆయనకి ఎప్పుడైనా ఏమైనా తినాలనిపించి, అది నాకిష్టం లేకపోతే, అసలు తినేవారు కాదు.
నా మాటకి చాలా విలువిచ్చేవారు. జీవితంలో ఏ పనీ కూడా ఆయన నా సలహా తీసుకోకుండా చెయ్యలేదు.
ధున్నూ పసివాడుగా ఉన్నప్పుడు డాక్టర్‌ నా పాలు వాడికి ఇవ్వద్దని అన్నాడని చెప్పా కదా? అప్పుడు ఈయన, "మన పాకీపని చేసే ఆమెచేత పట్టించు. లేకపోతే ధున్నూ నీరసపడి పోతాడు," అన్నారు.
"ఒద్దు, కుదరదు," అన్నాను.
"ఏమయింది? పాలు పట్టిస్తే తప్పేమిటి? పసివాడి విషయంలో కూడా నీకు పట్టింపులా?"
"పసిపిల్లల మీద తాగే పాల ప్రభావం చాలా ఉంటుంది. ఆమె పాలు వీడికి పడతాయో లేదో! వీడికి ఎనిమిది నెలలు, పాకీ మనిషి ఈ మధ్యనే కన్నది. ఇద్దరు పిల్లలకీ ఆమె పాలు సరిపోవద్దు?" అన్నాను.
"అయితే ఏం చేద్దామంటావో, నువ్వే చెప్పు."
"మేకపాలు పట్టచ్చు."
ఆయన ఒక మేకని తెప్పించారు. పిల్లవాడికి పాలు తాగించాల్సి వచ్చినప్పుడల్లా ఆయనే స్వయంగా పాలు పితికేవారు, వేళకాని వేళైనా సరే.
కానీ ధున్నూ రాక్షసి పిల్లవాడిలా, పాలసీసాకి ఉండే పీకని కొరికి పారేసేవాడు. నేను చెమ్చాతో నోట్లో పాలు పోయటానికి ప్రయత్నిస్తే, చెమ్చానీ, ఒక్కోసారి నన్నూ పడేసేవాడు! తెగ మసుల్తూ ఉండేవాడు. ఇక లాభం లేదని సగ్గు బియ్యం జావచేసి కొద్ది కొద్దిగా పెట్టేదాన్ని.
గొల్లవాళ్ల దగ్గర్నించి మళ్లీ ఒక సేరు పాలు తెప్పించసాగాం. పిన్ని పసివాడికి అవసరమని కూడా చూడకుండా తనకోసం అర్థసేరు తీసుకునేది. నాకు చాలా కోపం వచ్చింది, "ఈ రోజునించీ ముప్పాతిక సేరు మాత్రమే తెప్పిస్తున్నాను, ధున్నూ ఒక్కడికోసం" అన్నాను.
"అయితే మరి అమ్మాయికో? దానికి అక్కర్లేదా?" అన్నారాయన.
"తెచ్చే పాలు ధున్నూకే చాలటంలేదు. సగ్గుబియ్యం ఉడికించి పాలతో పాటు నీళ్లు కూడా కలపాల్సి వస్తోంది. మీకేం, చెప్తారు!" అన్నాను.
"నిన్ను డాక్టర్‌ పెరుగు తినమన్నాడు కదా?"
"లేదు…. డాక్టర్‌ నన్నింత విషం మింగమన్నాడు!"
"విషం తింటే ఇంకేం, అంతా అయిపోయినట్టే!"
కొన్నాళ్లకి పిన్నికి దగ్గు పట్టుకుంది. వంటపని ఈయన పాల పడింది. "నీ పెళ్లాం చేత చేయించకూడదా? నువ్వెందుకు చేస్తున్నావు?" అంది పిన్ని ఆయనతో. అయితే ఆవిడ జబ్బు రహస్యం ఇదన్నమాట! మూడురోజులు మా ఆయనే వంట చేశారు. పిన్ని భోజనం చెయ్యలేదు. మూడోరోజు భోజనం చేసి ఈయన పడుకుంటే వచ్చి, "అబ్బాయికి టెలిగ్రామివ్వు. వచ్చి నన్ను తీసుకెళ్లమను," అందావిడ.
"ఎక్కడికెళ్లాలని?" అన్నారాయన.
"వాడిని వచ్చి నన్ను లమహీకి తీసుకెళ్లమని చెప్పు," అందావిడ.
"ప్రస్తుతం చేతిలో మందులు కొనేందుకు కూడా డబ్బులేదు. ఎనిమిది నెలల పసిగుడ్డు పరిస్థితి ఎలా ఉందో చూస్తు న్నావుకదా! పైగా చిన్నా మొన్ననే వెళ్లాడు. వాడి ప్రయాణానికే పాతిక రూపాయలు ఖర్చయాయి. ఇవేమీ నీకు పట్టలేదు. అంతగా వెళ్లాంటే ఒక బెనారెస్‌ కుర్రాడున్నాడు, వాడిని తోడుతీసుకుని వెళ్లు," అన్నారు. (ఇంకా ఉంది.)
premenchandi jeevita charitra | streevaada patrika bhoomika
u tapm gurlsee
raagam bhupalam u
appatlo dhunnu chantipillavadu. rendu nelalugaa nenu neella virochanaalato baadhapadutuu unnaanu. tindi tinalekapoye daanni, mari pillaadiki palela vastaayi? daaktarlu kuudaa nannu pillavaadiki paalivvaddanii, alaa iste naa aarogyam debba tintundanii annaru. andukani serunnara paalu konukkune vaallam. andulo kontha pillavadiki, kontha perukki saripotundani anukunnam. nenu majjiga matrame tagedanni. cony anukunnadokati ayandokati! andulo ardhaseru pinni teesukuni tana kodukkosam vidigaa unchesedi. migilina paalalo kontha aayanaki taagataaniki ichedaanni, inka chinnapilla, maa ammai kuudaa, paalu tagedi. ika pasivaadiki ardhaserutho rojanta saddukovali. ponee paalu ekkuva kondama ante unna sampaadana saripodaye. andukani pillavaadiki saggubiyyam jaava chesi pattedaanni. daamto vaadiki raktavirochanaalu pattukunnaayi.
okaroju palavadu ragane aayana ginne teesukuni vellabooyaaru. "inka pillalaki matrame paalu kontunnam, intlo inkevvarikee akkarledu", annaanu.
1916loo maa aadabaduchu pillalatho vachindi, iddarammaayilu aavidaki. ragane vaallaki flusevaram vachindi. ika eeyana vaalla sevalo padipoyevaaru, cheekatne levatam, kumpati rajeyyatam, hukka peelustuu kashayam tayaaru cheyyatam, kaalakrutyaalu teerchukunnaaka, naakuu, vaallakkakii pandumpullalu andinchatam, pillala mohalu kadagatam, ivannee tane chesevaaru.
ee panulannee chesi muginchaaka vanta praarambhinchevaaru. ammayiki ontlo bavunte tane vanta chesedi. jwaram vaste mattuku daanivalla ayedikaadu. vanta chesaka jwaramtho unnavaallaki battaayi palla rasam teesi ivvatam kuudaa aayana dutiaye! taambuulam beedaalu katti naa dabbalo petti, dhunnuni ettukuni skoolukellevaaru. madhyaannam pannendu gantalaki vachi bhojanam chesi, pillaliddaricheta paalu taaginchi, malli dhunnuni teesukuni schoolukelli saayankaalam gaani intikochevaaru kaadu.
raatri pillaliddarni cheropakka padukobettukuni nidrapoye vaaru. dhunnu pakkatadipeste, eeyana battalu kuudaa tadisevi. lechi battalu maarchukuni, pakka battalu kuudaa maarchevaaru. raatri poota pillalu lechi ediste vaallani bhujana vesukuni nidra puchevaaru. asalu kopamante emito teleedaayanaki, anta orpu!
moodopillavaadu paalutaage pasivaadigaa unnappudu pedda pillaliddari baadhyataa puurtigaa tane teesukunnaru. moodo pillavaadiki padakondu nelalappudu ammavaaru sokindi. dactorni pilavamani aayanatho annaanu. gabagaba tanagadiloki velli, vaidyaaniki sambandhinchina pustakamedo tiragesi malli naa daggarakochaaru, "veedu dakkettu ledu!" annaru edupu gontuto.
"mundu daaktarni piluchuku randi!" annaanu.
"alaage, piluchukostaanu, cony naakem nammakam ledu!" annaru.
malli nannu odaarustuu, "chaavu batukulu mana chetullo unnaya cheppu! yem cheyyagalam?" annaru.
ventane pinniki teligram pampaaru. aavida puttintikellindi. rendrojullo vachindi. "papani, dhunnoonee teesukuni nuvvu vidigaa oka gadilo undu. vaallaki antukokunda chusukovali. asalu vaallu inkekkadanna unte, mari manchidi!" annaru aavidatho.
"ledu, ammavaarunnappudu intlonchi baitikipokudadu," andavida. avida pillaluu vidigaa undasaagaaru.
pasipillavaadu padakondoroju kallu telesadu. vaadi ollu challabadasaagindi. dactor vachi laabham ledu, manasu raayi chesukomani cheppaadu. raatri vaadu chanipoyina samayamlo nenuu, aayanaa matrame vaadi daggara unnam. aayanni kuudaa dooramgaa undamani cheppalanipinchindi naaku.
naa cheyyipattukuni lepi, ivataliki teesukochi, "endukedustavu? padakondu nelale vaaditho manaki runaanubandham anuko! batikinannaalluu vaadikii sukham ledu, manakee sukham ledu. eppuduu edho oka susteeye kada! neninka batike unna kada, asalu nenokkadine neevaadini!" annaru.
aaroju raatrantaa naatho paatu jagaram chestu, naa pakkane unnaaru. poddunne pasiwadi shavam vellipoyaka vaadi vastuvulannii kaalchesaaru. taravaata gadini finayilotho subhramgaa kadiginchaaru. akkada homam veyinchaaru. aa taravaata aa gadiki tommidi nelala paatu taalam vesi unchesaaru. tana chettone taalam vesi, taalam chevi baita paaresaaru. vaadi vastuvulevi intlo lekunda jaagratta paddaaru.
intalo aayanake baga jabbuchesindi, 1930loo. aa vishayam tana aatmakathalo raasukunnaaru. jabbu padina kottalo jalachikitsa modalupettaaru. daamto potta inka perigindi. appudappudu pottalo noppi kuudaa vachedi. mandante aayanaki tagani bhayam. mandulu vesukune vaaru kaadu. schoollo padakkurchilo padukune undevaaru. intlo saahitya rachana alaage konasagedi.
rendu nelala taravaata nenu maanaannaki uttaram raastuu eeyanaki ontlo bagundatatam ledani teliyajesaanu. jabbemito kuudaa raasaanu. uttaram andagaane maa naanna, maa annayya (vakeelu)ni pampinchaaru. annayya vachi ventane bailuderamanee, vidigaa undataanikii, vaidyaanikii erpatlanni akkada naanna chesarani cheppaadu.
"baaboo, chala mandulu minga nayya! inka enni mingamantavu?" annaru maa aayana.
"ledu baavagaaruu, naatho ravalsinde. naanna marimari cheppi pampaaru."
"nenu ranoye! aa mandulichhe daaktarni kavalante ikkadiki rammanu. kavalante nuvvu kuudaa ikkade undipo!"
"meeku akkada etuvanti ibbandi undadu. alahabade ninchi ikkadiki dactorni teesukuraavatamante matala? ela kudurutundi, meere cheppandi! paiga ee ooru naaku kuudaa bottigaa kotta."
"nenu bagane unnaanani mee naanna gaariki cheppu!"
paapam, annayya inkemi cheyyaleka venakki vellipoyaaru. enimidi rojula taravaata malli naanna pampinchaarantuu vachaadu. cony malli eeyana mondigaa, pedasaramgaa jawabu cheppaaru.
okasari maa intlo painunna manchaanni kindikee, kindunna manchaanni paiki maarchaalsivachchindi. "chinna (aayana tammudu) vaste kaasta ee panicheyyamani cheppu, vaadu chestaadu," ani baitikelli poyaru. maridi vachaadu. manchaala sangati cheppaanu. "annayya vachaka aayane pettukuntaadu," annadu. naaku chala badhesindi. nene paiki kindikee tirigi manchaalani maarchaanu. naaku appudu ontlo kuudaa bagaledu. aayana skooluninchi ragane manchaalu marchi undatam chusi, "evaru maarchaaru?" ani adigaaru. "ee intlo andarikanna aarogyamgaa unna manishini, nene maarchaanu!" annaanu. "endukala tondara padddavu? nenu vachi aa pani chesi undevaannigaa?" annaru.
naaku kopam munchukochindi, "anni panuluu meere cheyyala? ee chinnachinna panulu kuudaa veellu cheyyalera?" annaanu.
"balavantapetti ela cheyinchagalam? evarishtam vaalladi!"
"avunu andaruu ollalavakunda sukhamgaa undaalani chusevalle. meeru, nenuu kuudaa panulu manesi koorchunte, panulu vaatantatave avtaya? kutumbam, kalisi undatam, ante evariki chaataina pani vaallu chesukovali kada!
"balavantamgaa evaricheta emi cheyinchalem."
naaku chala chirakesindi, "ayithe meere ellakaalam ilaa naligipotu undandi! nakemiti?" annaanu.
chalikaalam. skoolla inyspectersi tanikhee cheyyataaniki vachaadu. oka rojanta inyspectersi vente undi maa aayana skoolanta chuupimchaaru. marnadu kurraallu bantaata aadukuntunnaru. andukani maa aayana skooluki vellaledu. selavarojukada ani intlone undipoyaaru. gummamlo padakkurchi vesukkoorchuni vaartaapatrika chaduvukuntunnaru. intikedurugaa unna veedhilonchi inyspectersi kaarulo veltunnadu. eeyana lechi nilabadi salaam chestaarani eduru chushadu.cony eeyana lechi nilabadanu kuudaa ledu. adhi gamaninchina inyspectersi kaaruni kontha munduku poyaka aapinchi, tana bantrothuni pampaadu.
bantrothu vachi inyspectersie pilustunnaarani chepte eeyana lechi vellaaru.
"cheppandi, enduku pilichaaru?" ani adigaaru eeyana.
"neeku pogarekkuva lagundi. nee afficer nee intimunduninchi veltunte lechi salaam cheyyaalani teleedaa?" ani adigaadu inyspectersi.
"nenu schoollo unnantasepu matrame mee kinda panichese naukarni. aa taravaata naa intlo nenu kuudaa rajune!" annaru maa aayana.
inyspectersi vellipoyaadu. eeyana tanani inyspectersi avamaaninchinanduku atanimeeda kesu pettacha ani snehitulani adigaaru. snehitulu vadileyyamani salaha icharu. cony ee sanghatana aayanni chala rojula varaku baadha pedutuunee undi.
aido nela nenu eppuduu iche paatika roopaayalatho baatu maro enabhai roopaayalichi jama chesi rammannanu. "ivekkadivi?" ani adigaaru.
"nela kharchulonchi daachipettaanu. avi intlo enduku?"
"alaa ayithe nuvvu dachukunnavu kabatti idhi nee dabbe," annaru.
"ayithe meeru sampadinche dabbanta naade! meeru erojaina okkapaisa podupu cheyyagaligara?"
"sare, ilaathe, jama chesi vastaanu."
vaalla pinniki mem matladukuntunna dabbu vishayam nachaledu, "yem, aa dabbu nenemaina teesipettukuntunna?" andi.
"alaa ani nenekkadannanu? dabbulu migilai, intlo endukani annaananthe. avasaramainappudu techukovachhugaa!" annaanu.
cony aavida manasu nochukundani ardhamaindi.
saayantram aayana intikochaka, "yeay, nijam cheppu! ela annitinee chakkadiddukostunna?" annaru.
"sarukulu tecchedevaru, meere kada? intiki entha kharchavutondo meero lekka veyyandi. ippudu pallu kone kharchu kuudaa todayindi. intaku munde kharchu takkuvagaa undedi," annaanu.
"nijam cheputunnaanu, naaku asalu sampadinche dabbu saripodemo ani eppuduu vichaarame. cony nuvvu annee chakkaga chusukuntunnavu, inka nenu haayigaa undachhu."
aa taravaataninchii aayana sarukulu koni tecchinappudalla evaro paraayi manishilaaga anaa paisalatho sahaa naaku lekka cheppevaaru. okka paisa migilina naa chetikichesevaru.
tanaki ekkanninchainaa dabbu vachina ventane naa chetikichevaaru. dabbuki lekka cheppamani nannenadu adagaledu.
ika tindi vishayamlo yem pedithe adhi matladakunda tinatame tappa, noru terichi, naakidi kavali ani eppuduu adagaledu. okavela aayanaki eppudaina emaina tinaalanipinchi, adhi naakishtam lekapothe, asalu tinevaaru kaadu.
naa maataki chala viluvichevaaru. jeevitamlo e panee kuudaa aayana naa salaha teesukokunda cheyyaledu.
dhunnu pasivaadugaa unnappudu dactor naa paalu vaadiki ivvaddani annadani cheppa kada? appudu eeyana, "mana paakeepani chese aamecheta pattinchu. lekapothe dhunnu neerasapadi potaadu," annaru.
"oddu, kudaradu," annaanu.
"emayindi? paalu pattiste tappemiti? pasiwadi vishayamlo kuudaa neeku pattimpula?"
"pasipillala meeda taage paala prabhaavam chala untundi. aame paalu veediki padatayo ledho! veediki enimidi nelalu, paakii manishi ee madhyane kannadi. iddaru pillalakee aame paalu saripovaddu?" annaanu.
"ayithe yem cheddamantavo, nuvve cheppu."
"mekapalu pattachhu."
aayana oka mekani teppinchaaru. pillavaadiki paalu taginchalsi vachinappudalla aayane swayamgaa paalu pitikevaaru, velakaani velainaa sare.
cony dhunnu rakshasi pillawadila, palaseesaki unde peekani koriki paresevadu. nenu chemchaatho notlo paalu poyataniki prayatniste, chemchaanii, okkosari nannoo padesevadu! tega masultuu undevaadu. ika laabham ledani saggu biyyam javachesi koddi koddigaa pettedaanni.
gollavalla daggarninchi malli oka seru paalu teppinchasaagaam. pinni pasivaadiki avasaramani kuudaa chudakunda tanakosam ardhaseru teesukunedi. naaku chala kopam vachindi, "ee rojuninchi muppaatika seru matrame teppistunnaanu, dhunnu okkadikosam" annaanu.
"ayithe mari ammaico? daaniki akkarleda?" annarayana.
"techhe paalu dhunnooke chalatamledu. saggubiyyam udikinchi paalatho paatu neellu kuudaa kalapalsi vastondi. meekem, cheptaaru!" annaanu.
"ninnu dactor perugu tinamannadu kada?"
"ledhe. dactor nanninta visham mingamannadu!"
"visham tinte inkem, antaa aipoinatte!"
konnaallaki pinniki daggu pattukundi. vantapani eeyana paala padindi. "nee pellam chetha cheyinchakudada? nuvvenduku chestunnavu?" andi pinni aayanatho. ayithe aavida jabbu rahasyam idannamata! moodurojulu maa aayane vanta chesaru. pinni bhojanam cheyyaledu. moodoroju bhojanam chesi eeyana padukunte vachi, "abbaiki teligramivvu. vachi nannu teesukellamanu," andavida.
"ekkadikellaalani?" annarayana.
"vaadini vachi nannu lamaheeki teesukellamani cheppu," andavida.
"prastutam chetilo mandulu konenduku kuudaa dabbuledu. enimidi nelala pasiguddu paristhiti ela undo chustu nnavukada! paiga chinna monnane vellaadu. vaadi prayaanaanike paatika roopaayalu kharchayi. ivemi neeku pattaledu. antagaa vellante oka benaresse kurradunnadu, vaadini thodutheesukuni vellu," annaru. (inka undi.)