"మహారాజా! కార్తీకమాసమున కార్తీక సోమవారమున కార్తీక ద్వాదశీవ్రతమును గురించి, సాలగ్రామపు మహిమలను గురించి వివరించెదను విను"మని వశిష్ట మహాముని ఈవిధముగా తెలియచేసిరి.
కార్తీక సోమవారమునాడు ఉదయముననే లేచి కాలకృత్యములు తీర్చుకొని నదికి వెళ్లి స్నానముచేసి ఆచమనము చేయవలయును. తరువాత శక్తి కొలది బ్రహ్మణునకు దానమిచ్చి ఆ రోజంతయు ఉపవాసము౦డి, సాయంకాలము శివాలయమునకు గాని, విష్ణ్వాలయమునకు గాని వెళ్లి దేవుని పూజించి, నక్షత్ర దర్శనము చేసికొని పిమ్మట భుజింపవలయును. ఈవిధముగా చేసిన వారికి సకల సంపదలు కలుగుటయే గాక, మోక్షము కూడా పొందుదురు.
కార్తీక మాసములో శని త్రయోదశి వచ్చిన యెడల నా వత్రమాచరించినచో నూరు రేట్లు ఫలితము కలుగును. కార్తీక శుద్ధ యేకాదశిరోజున, పూర్ణోపవాసముండి ఆ రాత్రి వివ్ష్ణ్వాలయమునకు వెళ్లి శ్రీహరిని మనసారా ధ్యానించి, శ్రీహరి సన్నిధిని పురాణ కాలక్షేపము చేసి మరునాడు బ్రాహ్మణ సమారాధన చేసిన, కోటి యజ్ఞముల ఫలితము కలుగును. ఈవిధముగా చేసిన వారాలకు సూర్యగ్రహణ సమయమున గంగానదిలో స్నానముచేసి కోటి బ్రాహ్మణులకు భోజన దానము చేసిన నెంత పుణ్యము కలుగునో దానికంటే నధికముగా ఫలము కలుగును. కార్తిక శుద్ధ ద్వాదశి నాడు శ్రీమన్నారాయుణుడు శేషపానుపు నుండి లేచును గనుక, కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశి వ్రతము విష్ణువునకు యిష్టము. అరోజున శ్రీమంతులెవరైనా ఆవు కొమ్ములకు బంగారు తొడుగులు తగిలించి, ఆవుకాళ్ళకు వెండి డెక్కలు తగిలించి, దూడతో సహా బ్రహ్మణునకు దానమిచ్చిన యెడల ఆయావు శరీర ముందు ఎన్ని రోమములు కలవో అన్ని సంవత్సరాములు యింద్ర లోకములో స్వర్గ సుఖములందుదురు. కార్తీకశుద్ధ పాడ్యమి రోజున, కార్తిక పౌర్ణమిరోజున కంచుపాత్రలో ఆవు నెయ్యి పోసి దీపముంచిన వారు పూర్వజన్మ మందు చేసిన సకల పాపములు హరించును. ద్వాదశినాడు యజ్ఞోపవీతములు దక్షిణతో బ్రాహ్మణునకు దానమిచ్చిన వారు ఇహపర సుఖమును పొందగలరు. ద్వాదశి రోజున బంగారు తులసి చెట్టునుగాని, సాలగ్రామమునుగాని ఒక బ్రాహ్మణునకు దానమిచ్చినయెడల నాలుగు సముద్రాల మధ్యనున్న భూమిని దానము చేసినంత ఫలము కలుగును.
పూర్వము అఖ౦డ గోదావరి నదీ తీరమ౦దలి ఒకానొక పల్లెయందు ఒక వైశ్యుడు నివసించుచుండెను. వాడు మిగుల దురాశాపరుడై నిత్యము ధనమును కూడా బెట్టుచు, తాననుభవించక, యితరులకు బెట్టక, బీదలకు దానధర్మములు చేయక, యెల్లప్పుడు పరనిందలతో తానే గొప్ప శ్రీమంతుడుగా విఱ్ఱ్వీగుచూ యేజీవికీ కూడా ఉపకారమైననూ చేయక "పరులద్రవ్యము నెటుల అపహరింతునా!"యను తలంపుతో కుత్సిత బుద్ది కలిగి కాలము గడుపుచుండెను.
అతడొకనాడు తన గ్రామమునకు సమీపమున నున్న పల్లెలో నివసించుచున్న ఒక బ్రాహ్మణునకు తన వద్దనున్న ధనమును పెద్ద వడ్డీకి అప్పుయిచ్చెను. మరి కొంత కాలమునకు తన సొమ్ము తనకిమ్మనిని అడుగగా ఆ విప్రుడు "అయ్యా! తమకీయవలసిన ధనము ఒక నెలరోజుల గడువులో యివ్వగలను. మీ ఋణముంచుకోను. ఈజన్మలో తీర్చని యెడల మరుజన్మమున మీ యింట యేజంతువుగానో పుట్టి అయినా, మీ ఋణము తీర్చుకోగలను" అని సవినయముగా వేడుకోనెను. ఆ మాటలకు కోమటి మండిపడి" అట్లు వీలులేదు. నాసొమ్ము నాకిప్పుడే యీయవలయును. లేనియెడల నీక౦ఠమును నరికి వేయుదును" అని ఆవేశం కొలదీ వెనుక ముందు ఆలోచించక తన మొలనున్న కత్తితో ఆ బ్రాహ్మణుని కుత్తుకను కొసెను. వెంటనే ఆ బ్రాహ్మణుడు గిలగిల తన్నుకొని చనిపోయెను. ఆ కోమటి భయపడి, అక్కడనే యున్నచో రాజభటులు వచ్చి పట్టుకొందురని జడిసీ తన గ్రామమునకు పారిపోయెను. బ్రాహ్మణ హత్య మహాపాపం కనుక, అప్పటి నుండి అ వైశ్యునకు బ్రహ్మహత్యా పాపమావహించి కుష్ఠువ్యాధి కలిగి నానా బాధలూ పడుచూ మరి కొనాళ్లకు మరణించెను. వెంటనే యమదూతలు వచ్చి అతనిని తీసుకోనిపోయి రౌరవాది నరకకూపముల బడద్రోసిరి.
ఆ వైశునకు ఒక కుమారుడు కలడు. అతని పేరు ధర్మవీరుడు. ఆ పేరునకు తగినట్లుగానే తండ్రి స౦పాదించిన ధనమును దానదర్మాలు చేయుచు పుణ్యకార్యము లాచరించుచు, నీడకొరకై చెట్లు నాటించుచు, నూతులు, చెరవులు త్రవ్వించుచు, సకల జనులను సంతోషపెట్టుచు మంచికీర్తిని సంపాదించెను. ఇటులుండగా కొంత కాలమునకు త్రిలోకసంచారియగు నారదులవారు యమలోకము దర్శించి భూలోకమునకు వచ్చి, త్రోవలో ధర్మవీరుని యింటికి వెంచేసిరి. ధర్మవీరుడు నారదులవారికి సాష్టాంగ దండ ప్రణామము లాచరించి, విష్ణుదేవునిగా భావించి అర్ఘ్యపాద్యాది విధుల చేత సత్కరించి, చేతులు జోడించి "మహానుభావా! నాపుణ్యం కొలదీ నేడు తమ దర్శనం లభించినది. నేను ధన్యుడను. నాజన్మ తరించినది. నాయిల్లు పావనమైనది. శక్తి కొలదీ నే జేయు సత్కారములను స్వీకరించి తమరువచ్చిన కార్యమును విశధీకరింపుడు" అని సవినయుడై వేడుకొనెను. అంత నారదుడు చిరునవ్వు నవ్వి "ఓ ధర్మవిరా! నేను నీకోక హితవు చెప్పదలచి వచ్చితిని. శ్రీమహావిష్ణువునకు కార్తీకమాసంలో శుద్ధద్వాదశి మహాప్రితికరమైన దినము. అరోజున స్నాన, దాన, జపాదులు ఏవి చేసిననూ అత్యంత ఫలం కలుగును. నాలుగు జాతులలో నేజాతివారైననూ - స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా, జారుడైనా, చోరుడైన, పతివ్రతమైనా, వ్యభిచారిణియైనా కార్తీకశుద్ద ద్వాదశి రోజున సూర్యుడు తులారాశియందు వుండగా నిష్ఠగా ఉపవాసముండి, సాలగ్రామదానములు చేసిన యెడల వెనుకటి జన్మలందూ, ఈ జన్మమందూ చేసిన పాపములు పోవును. నీ తండ్రి యమలోకంలో మహా నరకమనుభవించుచున్నాడు. అతనిని వుద్ధరించుటకై నీవు సాలగ్రామదానము చేయక తప్పదు. అట్లుచేసి నీతండ్రి ఋణం తిర్చుకోనుము." అని చెప్పెను.
అంతట ధర్మవీరుడు "నారద మునివర్యా! మేడల వెనుకటి జనమలందు, ఈ జన్మ మందూ చేసిన పాపములు పోవును. నీ తండ్రి యమలో కాంలో మహానరక మనుభ వించుచునాడు. అత నిని వుద్దరించుటకై నివు సాలగ్రమదానము చేయక తప్పదు. అట్లు చేసి ని తండ్రి ఋణం తిర్చుకోనుము, అని చెప్పెను. అంతట దర్మవిరుడు " నారద మునివర్యా! నేను గోదానము, భూదానము, హిరణ్యదానము మొదలగు మహాదానములు చేసియుంటిని, అటువంటి దానములు చేయగా నాతండ్రికి మోక్షము కలుగనప్పుడీ "సాలగ్రామ" మనే జాతిని దానము చేసినంత మాత్రమున ఆయన యెట్లు వుద్ధరింపబడునాయని సంశయము కలుగుచున్నది. దీనివలన ఆకలిగొన్నవాని ఆకలితీరునా! దాహంగొన్న వానికి దాహం తీరునా? కాక, యెందులకీ దానము చేయవలయును? నేనీ సాలగ్రామదానము మాత్రము చేయజాల"నని నిష్కర్షగా పలికెను.
ధర్మవీరుని అవివేకమునకు విచారించి "వైశ్యుడా! సాలగ్రామమును శిలామాత్రముగా ఆలోచించితివి. అది శిలకాదు. శ్రీహరి యొక్క రూపము. అన్నిదానములకంటె సాలగ్రామదానము చేసినచో కలుగు ఫలమే గొప్పది. నీ తండ్రిని నరకబాధ నుండి విముక్తని గావింప నెంచితివేని, యీ దానముతప్ప మరొక మార్గము లేదు" అని చెప్పి నారదుడు వెడలిపోయాను.
ధర్మవీరుడు ధనబలము గలవాడై యుండియు, దానసామర్థ్యము కలిగియుండియు కూడా సాలగ్రామ దానము చేయలేదు. కొంత కాలమునకు అతడు చనిపోయెను. నారదుడు చెప్పిన హితభోధను పెడచెవిని పెట్టుటచేత మరణాంతర మేడు జన్మలయందు పులియై పుట్టి, మరి మూడు జన్మలందు వానరమై పుట్టి, ఐదు జన్మలు ఎద్దుగా పుట్టి, పది జన్మలు మానవ స్త్రీగా పుట్టి, పదిజన్మలు పందిగా జన్మించి యుండెను. అట్లు జరగిన తరువాత పదకొండవా జన్మలో ఒక పేద బ్రాహ్మణునింట స్త్రీగా పుట్టిగా ఆమెకు యౌవనకాలము రాగా ఆపేద బ్రాహ్మణుడు ఒక విద్వాంసునకు ఇచ్చి పెండ్లి చేసెను. పెండ్లి అయిన కొంతకాలమునకు ఆమె భర్త చనిపోయెను.
చిన్నతనమందే ఆమెకు అష్టకష్టములు సంభవించినందులకు తల్లిదండ్రులు బంధుమిత్రులు చాల దుఃఖించిరి. తండ్రి ఆమెకు ఈవిపత్తు యెందువలన కలిగే నాయని దివ్యదృష్టితో గ్రహించి వెంటనే అమెచేత సాలగ్రామదానము చేయించి "నాకు బాల వైధవ్యమునకు కారణమైన పూర్వజన్మ పాపము నశించుగాక" యని చెప్పించి సాలగ్రామ దానఫలమును ధారవోయిఒచెను. ఆరోజు కార్తీక సోమవారమగుట వలన అ సాలగ్రామ దానఫలముతో ఆమె భర్త జీవించెను. పిదప ఆ నూతన దంపతులు చిరకాలమునకు సకల సౌఖ్యములతో జీవిం, జన్మాంతరమున స్వర్గమున కరిగిరి. మరికొంత కాలమునకు ఆ బ్రాహ్మణ పుత్రిక మరొక బ్రాహ్మణుని ఇంట కుమారుడుగా పుట్టి నిత్యమూ సాలగ్రామదానము చేయుచు ముక్తినొందెను.
కావున, ఓ జనకా! కార్తీకశుద్ద ద్వాదశిరోజున సాలగ్రామ దానం చేసిన దాన ఫలము యింతింత గాదు. ఎంతో ఘనమైనది. కావున నీవును ఆ సాలగ్రామ దానమును చేయుము.
ఇట్లు స్కాంద పురాణా౦తర్గత వశిష్టప్రోక్త కార్తీక మాహత్మ్యమందలి ద్వాదశాధ్యాయము - పన్నె౦డో రోజు పారాయణము సమాప్తము.
"maharaja! kaarteekamaasamuna kaarteeka somavaramuna kaarteeka dwaadaseevratamunu gurinchi, salagramapu mahimalanu gurinchi vivarinchedanu vinu"mani vashishta mahamuni eevidhamugaa teliyachesiri.
kaarteeka somavaramunadu udayamunane lechi kaalakrutyamulu teerchukoni nadiki velli snaanamuchesi aachamanamu cheyavalayunu. taruvaata sakti koladi brahmanunaku daanamicchi aa rojantayu upavasamudi, saayankaalamu sivaalayamunaku gaani, vishnvaalayamunaku gaani velli devuni poojinchi, nakshatra darsanamu chesikoni pimmata bhujimpavalayunu. eevidhamugaa chesina vaariki sakala sampadalu kalugutaye gaaka, mokshamu kuudaa ponduduru.
kaarteeka masamulo sani trayodasi vachina yedala naa vatramaacharinchinacho nooru retlu phalitamu kalugunu. kaarteeka suddha yekadasirojuna, poornopavaasamundi aa raatri vivshnvaalayamunaku velli sriharini manasara dhyaaninchi, srihari sannidhini puraana kalakshepamu chesi marunadu brahmana samaaraadhana chesina, koti yagnamula phalitamu kalugunu. eevidhamugaa chesina vaaraalaku suuryagrahana samayamuna gangaanadilo snaanamuchesi koti braahmanulaku bhojana daanamu chesina nentha punyamu kaluguno daanikante nadhikamugaa phalamu kalugunu. kaartika suddha dwaadasi naadu srimannarayunudu seshapaanupu nundi lechunu ganuka, kaarteeka suddha dwaadasi vratamu vishnuvunaku yishtamu. arojuna srimantulevaraina aavu kommulaku bangaaru todugulu tagilinchi, aavukaallaku vendi dekkalu tagilinchi, dhoodatho sahaa brahmanunaku daanamicchina yedala aayaavu sareera mundu enni romamulu kalavo anni samvatsaraamulu yindra lokamulo swarga sukhamulanduduru. kaarteekasuddha paadyami rojuna, kaartika pournamirojuna kanchupaatralo aavu neyyi posi deepamunchina vaaru poorvajanma mandu chesina sakala paapamulu harinchunu. dwaadasinaadu yagnopaveetamulu dakshinato braahmanunaku daanamicchina vaaru ihapara sukhamunu pondagalaru. dwaadasi rojuna bangaaru tulasi chettunugaani, saalagraamamunugaani oka braahmanunaku daanamicchinayedala naalugu samudraala madhyanunna bhoomini daanamu chesinanta phalamu kalugunu.
puurvamu akhanda godavari nadee teeramedali okanoka palleyandu oka vaisyudu nivasinchuchundenu. vaadu migula durasaparudai nityamu dhanamunu kuudaa bettuchu, taananubhavinchaka, yitarulaku bettaka, beedalaku daanadharmamulu cheyaka, yellappudu paranindalato taane goppa srimantudugaa vereegeachuu yejeeeki kuudaa upakaaramainanuu cheyaka "paruladravyamu netula apaharintunaa!"yanu talamputho kutsita buddi kaligi kaalamu gadupuchundenu.
atadokanaadu tana graamamunaku sameepamuna nunna pallelo nivasinchuchunna oka braahmanunaku tana vaddanunna dhanamunu pedda vaddeeki appuyichenu. mari kontha kaalamunaku tana sommu tanakimmanini adugagaa aa viprudu "ayya! tamakeeyavalasina dhanamu oka nelarojula gaduvulo yivvagalanu. mee runamunchukonu. eejanmalo teerchani yedala marujanmamuna mee yinta yejantuvugaano putti aina, mee runamu teerchukogalanu" ani savinayamugaa vedukonenu. aa maatalaku komati mandipadi" atlu veeluledu. nasommu nakippude yeeyavalayunu. laeniyedala neekaetamunu nariki veyudunu" ani aavesam koladii venuka mundu aalochinchaka tana molanunna kattito aa braahmanuni kuttukanu kosenu. ventane aa brahmanudu gilagila tannukoni chanipoyenu. aa komati bhayapadi, akkadane yunnacho rajabhatulu vachi pattukondurani jadisi tana graamamunaku paaripoyenu. brahmana hatya mahapapam kanuka, appati nundi a vaisyunaku brahmahatya paapamaavahinchi kushtuvyaadhi kaligi nana baadhaluu paduchuu mari konaallaku maraninchenu. ventane yamaduutalu vachi atanini teesukonipoyi rouravaadi narakakuupamula badadrosiri.
aa vaisunaku oka kumarudu kaladu. athani paeru dharmaveerudu. aa paerunaku taginatlugaane tandri saepaadinchina dhanamunu daanadarmaalu cheyuchu punyakaaryamu laacharinchuchu, needakorakai chetlu naatinchuchu, noothulu, cheravulu travvinchuchu, sakala janulanu santoshapettuchu manchikeertini sampaadinchenu. itulundagaa kontha kaalamunaku trilokasanchaariyagu naaradulavaaru yamalokamu darsinchi bhoolokamunaku vachi, throvalo dharmaveeruni yintiki venchesiri. dharmaveerudu naaradulavaariki saashtaamga danda pranaamamu lacharinchi, vishnudevunigaa bhavinchi arghyapaadyaadi vidhula chetha satkarinchi, chetulu jodinchi "mahanubhava! naapunyam koladii nedu tama darsanam labhinchinadi. nenu dhanyudanu. najanma tarinchinadi. naayillu paavanamainadi. sakti koladii nee jeyu satkaaramulanu sweekarinchi tamaruvacchina kaaryamunu visadheekarimpudu" ani savinayudai vedukonenu. anta naradudu chirunavvu navvi "oo dharmavira! nenu neekoka hitavu cheppadalachi vachitini. srimahaavishnuvunaku kaartiikamaasamlo suddadvaadasi mahaapritikaramaina dinamu. arojuna snaana, daana, japaadulu evi chesinanuu atyanta phalam kalugunu. naalugu jaatulalo nejaativaarainanuu - stree aina purushudainaa, jarudaina, chorudaina, pativratamainaa, vyabhichaariniyainaa kaarteekasudda dwaadasi rojuna suuryudu tulaaraasiyandu vundagaa nishtagaa upavasamundi, saalagraamadaanamulu chesina yedala venukati janmalanduu, ee janmamanduu chesina paapamulu povunu. nee tandri yamalokamlo mahaa narakamanubhavinchunaadanna. atanini vuddharinchutakai neevu saalagraamadaanamu cheyaka tappadu. atluchesi neetandri runam tirchukonumu." ani cheppenu.
antata dharmaveerudu "naarada munivarya! medala venukati janamalandu, ee janma manduu chesina paapamulu povunu. nee tandri yamalo kaamlo mahanaraka manubha vinchuchunaadu. atha nini vuddarinchutakai nivu saalagramadaanamu cheyaka tappadu. atlu chesi ni tandri runam tirchukonumu, ani cheppenu. antata darmavirudu " naarada munivarya! nenu godanamu, bhudaanamu, hiranyadaanamu modalagu mahaadaanamulu chesiyuntini, atuvanti daanamulu cheyagaa naatandriki mokshamu kaluganappudi "salagrama" mane jaatini daanamu chesinanta maatramuna aayana yetlu vuddharimpabadunaayani samsayamu kaluguchunnadi. deenivalana aakaligonnavaani aakalitiirunaa! daahamgonna vaaniki daaham teerunaa? kaaka, yendulakee daanamu cheyavalayunu? neenee saalagraamadaanamu maatramu cheyajala"nani nishkarshagaa palikenu.
dharmaveeruni avivekamunaku vichaarinchi "vaisyuda! saalagraamamunu silaamaatramugaa aalochinchitivi. adhi silakaadu. srihari yokka roopamu. annidaanamulakante saalagraamadaanamu chesinacho kalugu phalame goppadi. nee tandrini narakabadha nundi vimuktani gavimpa nenchitiveni, yee daanamutappa maroka maargamu ledu" ani cheppi naradudu vedalipoyaanu.
dharmaveerudu dhanabalamu galavadai yundiyu, daanasaamarthyamu kaligiyundiyu kuudaa salagrama daanamu cheyaledu. kontha kaalamunaku atadu chanipoyenu. naradudu cheppina hitabhodhanu pedachevini pettutacheta maranantara medu janmalayandu puliyai putti, mari moodu janmalandu vaanaramai putti, aidu janmalu eddugaa putti, padi janmalu manava streegaa putti, padijanmalu pandigaa janminchi yundenu. atlu jaragina taruvaata padakondava janmalo oka pedha brahmanuninta streegaa puttigaa aameku youvanakaalamu raga aapeda brahmanudu oka vidvaamsunaku ichi pendli chesenu. pendli ayina kontakaalamunaku aame bharta chanipoyenu.
chinnatanamande aameku ashtakashtamulu sambhavinchinandulaku tallidandrulu bandhumitrulu chaala dukkinchiri. tandri aameku eevipattu yenduvalana kalige nayani divyadrushtito grahinchi ventane amecheta saalagraamadaanamu cheyinchi "naaku baala vaidhavyamunaku kaaranamaina poorvajanma paapamu nasinchugaaka" yani cheppinchi salagrama daanaphalamunu dhaaravoyiochenu. aaroju kaarteeka somavaramaguta valana a salagrama daanaphalamutho aame bharta jeevinchenu. pidapa aa noothana dampatulu chirakaalamunaku sakala soukhyamulatho jeevim, janmaantaramuna swargamuna karigiri. marikonta kaalamunaku aa brahmana putrika maroka braahmanuni inta kumaruduga putti nityamuu saalagraamadaanamu cheyuchu muktinondenu.
kaavuna, oo janaka! kaarteekasudda dwaadasirojuna salagrama daanam chesina daana phalamu yintinta gaadu. entho ghanamainadi. kaavuna neevunu aa salagrama daanamunu cheyumu.
itlu skanda puraanaetargata vashishtaprokta kaarteeka maahatmyamandali dwaadasaadhyaayamu - pannedo roju paaraayanamu samaaptamu.