మన దేశంలో హార్మోనియమ్‌లను రిపేరు చేసే వృత్తిలో ఒక తెగ జీవనం సాగిస్తోంది తెలుసా? మధ్యప్రదేశ్‌లో వీరికి సంబంధించిన ఆనవాళ్ళు కనిపించినా వీరిది ఒక సంచార తెగ. ఆ తెగ ఏదో వారు ఎదర్కొంటున్న సమస్యలేంటో మీరూ తెలుసుకోండి.
ఈశాన్య దేశాల్లో ఒకప్పుడు ఎక్కువ ప్రాచుర్యం పొందిన సంగీత వాద్యపరికరం హార్మోనియం. భారత్‌లో హార్మోనియాన్ని ఉపయోగించడం మొదలయ్యింది 1875లోనే. మన దేశంలో హార్మోనియం ఎక్కువగా లభించడానికి ప్రధానంగా 'డార్విన్‌ అండ్‌ సన్స్‌' కంపెనీ పేరు ప్రచారంలో ఉంది. కోల్‌కతాకు చెందిన డార్విన్‌ అండ్‌ సన్స్‌ కంపెనీ మన దేశంలో హార్మోనియం అమ్మకాల్లో పేరొందింది. ఈ కంపెనీ యజమాని ద్వారకానాథ్‌ ఘోష్‌ ఈ సంగీత పరికరాన్ని కొంత అభివృద్ధిచేసి వాటిని అమ్మడాన్ని ప్రారంభిచాడు. అప్పటి నుంచి హార్మోనియమ్‌ మన దేశంలోనూ ఎంతో ప్రాచుర్యాన్ని పొందింది. అలా ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో ఎంతో పేరొందిన ఈ వాద్యపరికరం ఆ తర్వాత వివిధ రాష్ట్రాల్లో ప్రాచుర్యం పొందింది.1913 నాటికి హార్మోనియమ్‌ అమ్మకాల్లో భారత్‌ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒక ప్రధాన మార్కెట్‌గా నిలిచింది. అయితే, ఆ తర్వాతి కాలంలో ఎలక్ట్రానిక్‌ వాద్యపరికరాలు అందుబాటులోకి రావడంతో వీటికి క్రమంగా ఆదరణ తగ్గిందనే చెప్పాలి. అయితే ఇప్పటికీ ఈ హార్మోనియమ్‌ను ఉపయోగించేవారు మనకు తారసపడుతూనే ఉంటారు. మరి ఈ హార్మోనియమ్‌ను రిపేరుచేసే వృత్తిలో కొన్ని దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతోంది ఒక తెగ. ఆ తెగ పేరు గౌలి. మధ్యప్రదేశ్‌లోని గాంధీ గ్రామ్‌లో ఈ తెగ ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఏడాదిలో తొమ్మిది నెలలు సంచార జీవనం కొనసాగించే ఈ తెగ తిరిగి మధ్యప్రదేశ్‌కు చేరుకునేది వర్షాకాలంలోనే. దాదాపు నాలుగు వందల మందిగా ఉన్న గౌలి తెగ మహారాష్ట్ర, గోవా, గుజరాత్‌, కర్నాటక రాష్ట్రాలకు వలస వెళుతుంటారు. రహదారులకు దగ్గరగా చీరలతో చిన్న చిన్న గుడారాలు వేసుకుని ఒక బృందంగా నివసిస్తుంటారు. ఇలా ఉపాధికోసం ఇతర రాష్ట్రాలకు వలస వెళ్ళినా వీరు నెలకు సంపాదించకునేది కేవలం మూడువేల లోపే. కొన్ని సార్లు పదిహేను ఊర్లు తిరిగి హార్మోనియమ్‌లు రిపేరు చేసినా వందరూపాయలు సంపాదించుకోలేని సందర్భాలూ లేకపోలేదు. కొన్ని సార్లు వీరు నీటిని కూడా కొనుక్కోవాల్సి వస్తుంది. పిల్లలకు వచ్చే రోగాలు, ఇతర ఖర్చులతో వీరి జీవితం ఎంతో దయనీయంగా ఉంటోంది. ఇలాంటి పరిస్థితులకు ప్రధాన కారణం వీరిలో ఎవరూ అక్షరాస్యులు లేకపోవడమే. అందుకే ఎక్కువగా మోసపోతుంటారు. దశాబ్దాలుగా ఈ వృత్తిలోనే కొనసాగుతుండడంతో వీరికి మరొక పనితెలీదు. దీనికి తోడు ప్రస్తుతం హార్మోనియమ్‌లను ఉపయోగించేవారు ఎక్కువగా లేకపోవడంతో రిపేరుచేసే పనులూ తగ్గిపోయాయి. ఇక ఈ తెగ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్య స్థానికత. ఎక్కువ నెలలు సంచారజీవనం కొనసాగిస్తుండడంతో ఈ తెగకు ఎక్కడా స్థానికంగా గుర్తింపు లభించలేదు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో స్థానికులు వీరు ఏర్పాటు చేసుకున్న గుడారాల్ని తీసేసి అక్కడి నుంచి వెళ్ళిపోమంటూ గొడవచేస్తుంటారు. ఎండైనా, వానైనా అలాంటి పరిస్థితుల్లో మరో గ్రామానికి వలసపోవాల్సిందే. ప్రభుత్వం అందించే ఎలాంటి గుర్తింపు కార్డూలూ వీరికి లేకపోవడంతో వీరికి మరో ఉపాధి కూడా లభించడంలేదు. ఇలా ఎన్నో ఒడిదొడుకుల మధ్య ఎంతో దయనీయమైన జీవనాన్ని సాగిస్తోన్న ఈ తెగను ప్రభుత్వం పట్టించుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.
mana desamlo haarmoniyamlanu riperu chese vruttilo oka tega jeevanam saagistondi telusa? madhyapradeshamlo veeriki sambandhinchina aanavaallu kanipinchinaa veeridi oka sanchaara tega. aa tega edho vaaru edarkontunna samasyalento meeroo telusukondi.
eesaanya deshaallo okappudu ekkuva praachuryam pondina sangeeta vaadyaparikaram harmonium. bhaarathmlo harmonianni upayoginchadam modalayyindi 1875lone. mana desamlo harmonium ekkuvagaa labhinchadaaniki pradhaanamgaa 'darvine andi sanse' company paeru prachaaramlo undi. kolnataku chendina darvine andi sanse company mana desamlo harmonium ammakaallo perondindi. ee company yajamani dwarakanathy ghoshi ee sangeeta parikaraanni kontha abhivruddhichesi vaatini ammadaanni praarambhichaadu. appati nunchi harmoniamyi mana desamloonuu entho praachuryaanni pondindi. alaa uttaraadi rashtrallo entho perondina ee vaadyaparikaram aa tarvaata vividha rashtrallo praachuryam pondindi.1913 naatiki harmoniamyi ammakaallo bharathm prapanchavyaaptamgaa oka pradhaana marketega nilichindi. ayithe, aa tarvaati kaalamlo electranicke vaadyaparikaraalu andubaatuloki raavadamtho veetiki kramangaa aadarana taggindane cheppali. ayithe ippatikee ee haarmoniyamnu upayoginchevaaru manaku taarasapadutuunee untaaru. mari ee haarmoniyamnu reperuchese vruttilo konni dasaabdaalugaa konasagutondi oka tega. aa tega paeru gauli. madhyapradeshamloni gaandhi graamlo ee tega ekkuvagaa kanipistundi. edaadilo tommidi nelalu sanchaara jeevanam konasaginche ee tega tirigi madhyapradeshaku cherukunedi varshaakaalamlone. daadaapu naalugu vandala mandigaa unna gauli tega maharashtra, gova, gujarathe, karnataka rashtralaku valasa velutuntaaru. rahadaarulaku daggaragaa cheeralatho chinna chinna gudaaraalu vesukuni oka brundamgaa nivasistuntaaru. ilaa upaadhikosam itara rashtralaku valasa vellinaa veeru nelaku sampadinchakunedi kevalam mooduvela lope. konni saarlu padihenu oorlu tirigi haarmoniyamlu riperu chesina vandaroopaayalu sampadinchukoleni sandarbhaaluu lekapoledu. konni saarlu veeru neetini kuudaa konukkovalsi vastundi. pillalaku vache rogaalu, itara kharchulatho veeri jeevitam entho dayaneeyamgaa untondi. ilanti paristhitulaku pradhaana kaaranam veerilo evaruu aksharaasyulu lekapovadame. anduke ekkuvagaa mosapotuntaru. dasaabdaalugaa ee vruttilone konasagutundadamto veeriki maroka paniteleedu. deeniki thodu prastutam haarmoniyamlanu upayoginchevaaru ekkuvagaa lekapovadamto reperuchese panuluu taggipoyayi. ika ee tega edurkontunna pradhaana samasya sthaanikata. ekkuva nelalu sanchaarajeevanam konasaagistundadamto ee tegaku ekkada sthaanikamgaa gurtimpu labhinchaledu. konni praantaallo sthaanikulu veeru erpaatu chesukunna gudaaraalni teesesi akkadi nunchi vellipomantu godavachestuntaaru. endaina, vanaina alanti paristhitullo maro graamaaniki valasapovalsinde. prabhutvam andinche elanti gurtimpu kaarduuluu veeriki lekapovadamto veeriki maro upaadhi kuudaa labhinchadamledu. ilaa enno odidodukula madhya entho dayaneeyamaina jeevanaanni saagistoonna ee teganu prabhutvam pattinchukovaalsina avasaram undi.