కురుఖు ప్రజలు - వికీపీడియా
Kurukhar
Kurukh woman dancers in Bangladesh on Indigenous People's Day, 2014
3,684,888[1]
1,716,618
73,437[2]
41,800[4]
Hindi • Kurukh • Sadri • Odia
Hinduism (57%) • Christianity (30%) • Sarnaism (18%) • Islam[5] • Other (5%) [6]
ఒరాను లేదా కురుఖు (కురుఖు: ఓన్, కుయులు), యురాను లేదా ఓరం అని కూడా పిలుస్తారు, జార్ఖండు, ఒరిస్సా, ఛత్తీసుగఢు రాష్ట్రాలలో నివసించే ఒక జాతి సమూహానికి చెందిన వారు ప్రధానంగా వారి మాతృభాష కురుఖు భాష. ఇవి ద్రవిడ భాషల కుటుంబానికి చెందినవి.[7] సాంప్రదాయకంగా ఒరాన్సు వారి కర్మ, ఆర్థిక జీవనోపాధి కోసం అటవీ, పొలాల మీద ఆధారపడ్డారు. అయితే ఇటీవలి కాలంలో వారిలో కొందరు ప్రధానంగా స్థిరపడిన వ్యవసాయవేత్తలుగా మారారు. చాలా మంది ఒరాను అస్సాం, పశ్చిమ బెంగాలు టీ గార్డెన్కు వలస వచ్చారు.[8] భారతదేశ రిజర్వేషన్ వ్యవస్థ ప్రయోజనం కోసం వారు షెడ్యూల్డు తెగగా జాబితా చేయబడ్డారు.[9] గయానా, ట్రినిడాడు సురినాం లోని చాలా మంది భారతీయులు ఒరాను మూలానికి చెందినవారు.[10]
3 షెడ్యూల్డు పాలన & న్యాయవ్యవస్థ
4.1 సంగీతం, నృత్యం
4.2 పండుగలు
4.3 జీవనం
4.4 దుస్తులు
5.1 సర్ణ - ధరం(సరనిజం)
5.2 హిందూయిజం
5.3 క్రైస్తవం
5.4 ఇస్లాం
6 ప్రబల సంస్కృతిలో
ఒరాను "పొరుగున ఉన్న ముండా ప్రజలు కేటాయించిన ఒక పేరును స్వీకరించారు. దీని అర్థం" తిరుగుట "[11]
ఇండియన్ ఆంత్రోపోలాజికల్ సొసైటీ అభిప్రాయం ఆధారంగా కొంకణ కురుఖౌ తెగల వారి అసలు నివాసం అని వారు అక్కడి నుండి ఉత్తర భారతదేశానికి వలస వెళ్ళారని పేర్కొన్నది.[12] కొంకణి భాషలో కురుఖు మాండలికం చాలా ప్రముఖమైనది.[13]
షెడ్యూల్డు పాలన & న్యాయవ్యవస్థ[మార్చు]
ఒరాను గ్రామంలో గ్రామ స్థాయి రాజకీయ సంస్థను పహ అని పిలుస్తారు. ఇందులో పహాను (గ్రామ మత పూజారి), పానిభర్వా (నీరు తీసుకెళ్లడానికి నియమించిన పహాను సహాయకుడు), పూజారు (పహాన్ సహాయకుడు), భండారి, చౌకిదారు వంటి పదవులు ఉన్నాయి. గ్రామంలో మతపరమైన వేడుకలు, పండుగలు, వివాదాలను పరిష్కరించడంలో ప్రతి ఒక్కరికి ప్రత్యేక పాత్ర ఉంది. సాంప్రదాయ అనధికారిక విద్యా సంస్థ యువ వసతి గృహాన్ని ధుమ్కురియా అంటారు. బహిరంగ, సాధారణ సమావేశ స్థలం అఖ్రా. ఇక్కడ చర్చలు, వివాదాల పరిష్కారం కోసం ప్రజలు సమావేశం ఔతారు.
పన్నెండు నుండి ముప్పై గ్రామాలు పార్హా కౌన్సిలును ఏర్పాటు చేస్తాయి. ప్రతి గ్రామంలో ఒక గ్రామ మండలి ఉంటుంది. గ్రామ మండలి సభ్యుడు పార్హా అధిపతి సభ్యునిగా పర్హా కౌన్సిలు సభ్యులుగా వ్యవహరిస్తారు. పర్హ్రాలోని ఒక గ్రామాన్ని రాజా గ్రామంగా ఉంటుంది. మరొక గ్రామం దేవాను (ప్రధానమంత్రి) గ్రామంగా ఉంటుంది. మరొక గ్రామం పన్రే (గ్రామానికి గుమస్తా)గా ఉంటుంది, నాల్గవ కోత్వారు (దుర్వాసన) గ్రామంగా ఉంటుంది. మిగిలిన గ్రామాన్ని ప్రజ (విషయం) గ్రామం అంటారు. రాజాకు గ్రామంలో అత్యధిక సామాజిక హోదా ఉంటుంది. ఎందుకంటే ఆయన ఈ గ్రామానికి అధిపతిగా పార్హా పంచాయతీ సమావేశంలో అధ్యక్షత వహిస్తారు.
ఒరాను అనేక వంశాలుగా విభజించబడింది. ఒరాను వంశాలు పక్షులు, చేపలు, జంతువులు, మొక్కల నుండి తీసుకోబడ్డాయి. కొన్ని ముఖ్యమైన వంశాలు ఐండు (ఒక చేప), బకులా (హెరాను), బారా (మర్రి), బార్వా (అడవి కుక్క), బెకు (ఉప్పు), చిద్రా (ఉడుత) . ), ఖాఖా (కాకి), ఖల్ఖో (పావురం), ఖెసు (వరి), కుజూరు (లత), లక్రా (పులి), మిన్జు (ఒక చేప), నాగు (కోబ్రా), పన్నా (ఇనుము), టిడో (ఒక చేప), టిర్కీ (ఎలుకలు), తోప్పో (వడ్రంగిపిట్ట), మొదలైనవి.[14][15] ఒరాను పితృస్వామ్య వ్యవస్థను ఆచరిస్తారు. తండ్ర నుండి వంశం పేరు కొడుకు సంక్రమిస్తుంది. ప్రధాన వంశాన్ని భుయిన్హారీ ఖుంటు అంటారు. భున్హరి అంటే నేల యజమాని. ఖుంటులో రెండు ఉప సమూహాలు ఉన్నాయి: పహాను ఖుంటు, మహాటో ఖుంటు. పహాను, మహాటో భూయిన్హారీ వంశానికి రెండు ప్రధాన కార్యాలయాలు ఉంటాయి.[7]
మహాత్మా గాంధీ, చోటనగ్పూరు సందర్శించినప్పుడు పర్హా సంస్థ యోగ్యత గురించి తెలుసుకున్నారు. ఈ పాత పర్హా సంస్థ పనితీరును అనుసరించి మహాత్మా గాంధీ 'పంచాయతీ రాజు' వ్యవస్థను కనుగొన్నారు. పెసా పర్హా వ్యవస్థ కారణంగా ఇప్పటికీ ఒరాను గిరిజనుల ఉత్తమ, చౌకైన న్యాయ వ్యవస్థ. వారు తమ విభేదాలను పరిష్కరిస్తారు. ప్రాధాన్యత ఉన్న ప్రాంతాలను నిర్దేశిస్తారు. సమాజ శ్రేయస్సు కోసం నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు.
సంగీతం, నృత్యం[మార్చు]
ప్రాచీన కాలం నుండి ఒరాను ప్రజలు జానపద పాటలు, నృత్యాలు, కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.[16] అలాగే సాంప్రదాయ సంగీత వాయిద్యాలను కలిగి ఉన్నారు. సాంఘిక కార్యక్రమాలు, ఉత్సవాలలో ప్రదర్శించే నృత్యాలలో పురుషులు, మహిళలు ఇద్దరూ పాల్గొంటారు. మందార, నగరా, కర్తాలు ప్రధాన సంగీత వాయిద్యాలుగా ఉన్నాయి. కొన్ని కురుఖు జానపద నృత్యాలు యుద్ధ నృత్యం (రెండు పర్హాల మధ్య), కర్మ నృత్యం, ఖడ్డీ లేదా సర్హులు నృత్యం, ఫగు, జాదూరు, జాగ్రా, మాతా, బెంజా నల్నా (వివాహ నృత్యం), చాలీ (ప్రాంగణ నృత్యం).[7]
Kurukh dance
కొన్ని సాంప్రదాయ పండుగలు సర్హులు, కర్మ, ధన్బుని, హరిహారి, నాయఖని, ఖరియానీ మొదలైనవి ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. [17] పండుగలు లేదా వేడుకల సందర్భాలలో వారు పులియబెట్టిన బియ్యంతో తయారైన బియ్యం సారాయి అయిన హడియా అనే మద్యాన్ని తీసుకుంటారు. ఇది గ్రామస్తులందరికీ దోనెలు, ఆకుల గిన్నెలో పంపిణీ చేస్తుంది.
వాస్తవానికి ఒరానులు ఆర్థిక జీవనోపాధి కోసం అడవి, దాని వస్తువుల మీద ఆధారపడ్డారు. ఏదేమైనా ఇటీవల చాలా మంది వ్యవసాయదారులుగా మారారు. మరికొందరు టీ ఎస్టేట్లలో వలస కార్మికులుగా మారారు.[18]
మహిళలు సాంప్రదాయకంగా ఊదా లేదా ఎరుపు దారంతో వివరణాత్మకంగా కుట్టిన సరిహద్దులతో మందపాటి నేత చీర ధరిస్తారు. వారి ముంజేతులు, చీలమండలు, ఛాతీ చుట్టూ విస్తృతమైన స్పష్టమైన సాంప్రదాయ పచ్చబొట్లు నమూనాలను కలిగి ఉంటాయి. పురుషులు ధోవతి లేదా లుంగీ వంటి సారూప్య మందపాటి వస్త్రాన్ని ధరిస్తారు.[18]
సర్ణ - ధరం(సరనిజం)[మార్చు]
ఒరాను ప్రకృతి ఆరాధన మీద ఆధారపడిన సర్ణ ధరం (సరనిజం) ను అనుసరిస్తుంది. కొన్ని సమూహాలు హిందూ శైలిలో సరనిజాన్ని అనుసరించడం ప్రారంభించాయి. ఎందుకంటే బిష్ణు భగతులు, బచింద భగతులు, కర్మ భగతులు, తానా భగతులు. ఒరాన్సు అనేక సర్ణ శాఖలను స్థాపించారు. ఒరానులు సూర్యుడిని బిరిగా ఆరాధిస్తారు (ధర్మేషు పేరు). కురుఖు కూడా యనిమిజాన్ని విశ్వసిస్తారు.
జనాభాలో ఎక్కువ భాగం సర్ణా ఇది మధ్య భారతదేశంలో ఆదివాసులకు చెందిన ఒక మతం. పవిత్రమైన తోట నీడలో సర్ణా మతపరమైన కర్మలు చేస్తారు. వారు సూర్యుడిని బిరిగా, చంద్రుడిని చందో అని, భూమిని ధార్తి ఆయో (భూమి తల్లిగా) అని పిలుస్తారు. సర్ణో పూజలలో ఉపయోగించే పదాలు చందో బిరి. ధర్మేషు వారి సర్వశక్తిమంతుడైన దేవుడు.[19]
హిందూయిజం[మార్చు]
దుర్గాదేవికి గౌరవం ఇవ్వడానికి అస్సాంలోని కామాఖ్యకు తీర్థయాత్ర చేసిన తరువాత ఓరోను ప్రత్యేక అధికారాలను పొందినప్పుడు కమ్రూ భగతులు (ఓరోను లేదా ముండా భక్తులు) ఉద్భవించారు.[20]
ఓరోను సాధువులు తారా భగతును జాత్రా భగతు, తురియా భగతులను ఏర్పాటు చేశారు. తానా భగతులు బ్రిటిషు వారు విధించిన పన్నులను వ్యతిరేకించారు. వీరు మహాత్మా గాంధీకి ముందే సత్యాగ్రహ ఉద్యమం చేశారు. స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో తానా భగతులందరూ గాంధీ అనుచరులు. తానా భగతులు ఇప్పటికీ తమ టోపీలో త్రివర్ణ జెండాతో ఖాదీ కుర్తా, ధోవతి, గాంధీ టోపి (టోపీ) ధరిస్తారు. తానా భగతులందరూ మహాదేవునికి, త్రివర్ణానికి చక్ర చిహ్నం పూజలు చేస్తారు. ఇది వారి ప్రాంగణంలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
కురుఖు ప్రజలలోని క్రైస్తవులలో రోమను కాథలిక్కులు, ప్రొటెస్టెంట్లు తరువాత వివిధశాఖలు ఆచరించే ప్రజలు ఉన్నారు.
కొంతమంది ఇస్లాం మతానికి మారారు.[5]
ప్రబల సంస్కృతిలో[మార్చు]
1957 లో చిత్ర నిర్మాత " రిత్విక్ ఘతక్ " ఒక ప్రిపరేటరీ టెస్టు ఫిల్ము " జార్ఖండు రాంచిప్రాంత ఆదివాసి ప్రజల జీవన విధానాన్ని " ఒరాను " (రాణి కతంగా గ్రామ ఒరానుల గురించి) పేరుతో చిత్రించాడు.[21]
బుధు భగతు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు
జాత్రా భగతు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, సామాజిక సంస్కరణవాది
సుదర్శను భగతు, పార్లమెంటు సభ్యుడు
డీప్ గ్రేస్ ఏక్కా, భారత హాకీ ఆటగాడు
రెనీ కుజుర్, మోడల్
శాంతియుస్ కుజూర్, అస్సాం లోకసభ సభ్యుడు
బిరేంద్ర లక్రా, భారత హాకీ ఆటగాడు
ప్రోవతు లక్రా, పశ్చిమ బెంగాలు ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు
భారత హాకీ క్రీడాకారిణి సునీతా లక్రా
మధు మన్సూరి హస్ముఖ్, గాయకుడు, సామాజికకార్యకర్త
లిలిమా మిన్జు, భారత హాకీ క్రీడాకారిణి
దినేషు ఒరాను, ప్రస్తుతం జార్ఖండు శాసనసభ స్పీకరు, జార్ఖండు భారతీయ జనతా పార్టీ నాయకుడిగా పనిచేస్తున్న రాజకీయ నాయకుడు.
జువలు ఓరం, గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రి, భారతదేశం
కార్తీక్ ఒరాను, లోకసభ పార్లమెంటు సభ్యుడు
దిలీపు తిర్కీ, ఒరిస్సా రాజ్యసభ సభ్యుడు
ఇర్నాసు టిర్కీ, హాకీ ఆటగాడు
బిజు తోప్పో, డాక్యుమెంటరీ చిత్రనిర్మాత
నమితా తోప్పో భారత హాకీ క్రీడాకారిణి
టెలిస్ఫోరు టోప్పో, కార్డినలు
↑ "A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix". www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 3 November 2017.
↑ "Kurux". Ethnologue (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 11 July 2018.
↑ "Kurux, Nepali". Ethnologue (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 11 July 2018.
↑ 5.0 5.1 "झारखंड: माई-माटी की लड़ाई में टूट चुके हैं मधु मंसूरी". bbc.
↑ "Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India". www.censusindia.gov.in. Retrieved 2 November 2017.
↑ 7.0 7.1 7.2 "Encyclopaedic Profile of Indian Tribes, Volume 1". books.google.com.
↑ "Oraons - Dictionary definition of Oraons". Encyclopedia.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 14 October 2017.
↑ "List of notified Scheduled Tribes" (PDF). Census India. Archived from the original (PDF) on 7 November 2013. Retrieved 9 February 2019.
↑ "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 5 June 2018. Retrieved 18 December 2019.
↑ India. Office of the Registrar General (1961). Census of India, 1961, Volume 1, Issue 1 Census of India, 1961, India. Office of the Registrar General. 67: Manager of Publications. pp. see page. CS1 maint: location (link)
↑ "Tradition of Clan names and conservation among the Oraons of Chhattishgarh". niscair.res.in. Retrieved 5 September 2019.
↑ "आदिवासी गोत्र". vikaspedia. Archived from the original on 18 డిసెంబర్ 2019. Retrieved 18 September 2019. Check date values in: |archive-date= (help)
↑ "Marriage Customs among The Oraons". etribaltribune.com.
↑ 18.0 18.1 Winston, Robert, ed. (2004). Human: The Definitive Visual Guide. New York: Dorling Kindersley. p. 439. ISBN 0-7566-0520-2.
↑ Cinema & I pg.116 Archived 25 నవంబరు 2015 at the Wayback Machine
kurukhworld.com Archived 2019-10-24 at the Wayback Machine
మూస:Ethnic groups in Bangladesh మూస:Bhutanese society మూస:Tribes of Jharkhand మూస:Scheduled tribes in Odisha మూస:Scheduled tribes of India
kurukhu prajalu - vikipedia
Kurukhar
Kurukh woman dancers in Bangladesh on Indigenous People's Day, 2014
3,684,888[1]
1,716,618
73,437[2]
41,800[4]
Hindi • Kurukh • Sadri • Odia
Hinduism (57u) • Christianity (30u) • Sarnaism (18u) • Islam[5] • Other (5u) [6]
oraanu leda kurukhu (kurukhu: on, kuyulu), yuranu leda oram ani kuudaa pilustaaru, jaarkhandu, orissa, chhatteesugadu rashtralalo nivasinche oka jaati samuuhaaniki chendina vaaru pradhaanamgaa vaari matrubhasha kurukhu bhasha. ivi dravida bhashala kutumbaaniki chendinavi.[7] saampradaayakamgaa oraansu vaari karma, aardhika jeevanopadhi kosam atavi, polaala meeda aadhaarapaddaaru. ayithe iteevali kaalamlo vaarilo kondaru pradhaanamgaa sthirapadina vyavasaayavettalugaa maaraaru. chala mandi oraanu assam, paschima bengaalu t gaardenku valasa vachaaru.[8] bharatadesa reservation vyavastha prayojanam kosam vaaru sheduledu tegagaa jabita cheyabaddaaru.[9] gayana, trinidaadu surinam loni chala mandi bhaaratheeyulu oraanu moolaaniki chendinavaaru.[10]
3 sheduledu paalana & nyaayavyavastha
4.1 sangeetam, nrutyam
4.2 pandugalu
4.3 jeevanam
4.4 dustulu
5.1 sarna - dharam(saranism)
5.2 hinduism
5.3 kraistavam
5.4 islam
6 prabala samskrutilo
oraanu "poruguna unna munda prajalu ketayinchina oka paerunu sweekarinchaaru. deeni artham" tiruguta "[11]
indian antropological socity abhiprayam aadhaaramgaa konkana kurukhau tegala vaari asalu nivasam ani vaaru akkadi nundi uttara bhaaratadesaaniki valasa vellaarani perkonnadi.[12] konkani bhashalo kurukhu mandalikam chala pramukhamainadi.[13]
sheduledu paalana & nyaayavyavastha[maarchu]
oraanu graamamlo grama sthaayi rajakeeya samsthanu paha ani pilustaaru. indulo pahanu (grama matha poojaari), panibharwa (neeru teesukelladaaniki niyaminchina pahanu sahayakudu), poojaaru (pahan sahayakudu), bhandari, choukidaaru vanti padavulu unnaayi. graamamlo mataparamaina vedukalu, pandugalu, vivaadaalanu parishkarinchadamlo prati okkariki pratyeka paatra undi. saampradaaya anadhikaarika vidya samstha yuva vasati gruhanni dhumkuria antaaru. bahiranga, saadhaarana samavesa sthalam akhra. ikkada charchalu, vivaadaala parishkaaram kosam prajalu samavesam autaaru.
pannendu nundi muppai graamaalu parha kounsilunu erpaatu chestayi. prati graamamlo oka grama mandali untundi. grama mandali sabhyudu parha adhipati sabhyunigaa parha kounsilu sabhyulugaa vyavaharistaaru. parhaalalooni oka graamaanni raja graamamgaa untundi. maroka graamam devaanu (pradhaanamantri) graamamgaa untundi. maroka graamam panre (graamaaniki gumasta)gaa untundi, nalgava kothwaaru (durvasana) graamamgaa untundi. migilina graamaanni praja (vishayam) graamam antaaru. rajaku graamamlo atyadhika saamaajika hoda untundi. endukante aayana ee graamaaniki adhipatigaa parha panchaayatii samavesamlo adhyakshata vahistaaru.
oraanu aneka vamsaalugaa vibhajinchabadindi. oraanu vamsaalu pakshulu, chepalu, jantuvulu, mokkala nundi teesukobaddaayi. konni mukhyamaina vamsaalu aindu (oka chepa), bakula (heranu), bara (marri), barwa (adavi kukka), beku (uppu), chidra (uduta) . ), khakha (kaaki), khalkho (pavuram), khesu (vari), kujuru (latha), lakra (puli), minju (oka chepa), naagu (kobra), panna (inumu), tido (oka chepa), tirky (elukalu), thoppo (vadrangipitta), modalainavi.[14][15] oraanu pitruswamya vyavasthanu aacharistaaru. tandra nundi vamsam paeru koduku sankramistundi. pradhaana vamsaanni bhuyinhari khuntu antaaru. bhunhari ante neela yajamani. khuntulo rendu upa samuuhaalu unnaayi: pahanu khuntu, mahato khuntu. pahanu, mahato bhuinhari vamsaaniki rendu pradhaana kaaryaalayaalu untaayi.[7]
mahatma gaandhi, chotanagpuru sandarsinchinappudu parha samstha yogyata gurinchi telusukunnaru. ee paata parha samstha paniteerunu anusarinchi mahatma gaandhi 'panchaayatii raju' vyavasthanu kanugonnaru. pesa parha vyavastha kaaranamgaa ippatikee oraanu girijanula uttama, choukaina nyaaya vyavastha. vaaru tama vibhedaalanu parishkaristaaru. praadhaanyata unna praantaalanu nirdesistaaru. samaja shreyassu kosam nirnayaalu teesukuntaaru.
sangeetam, nrutyam[maarchu]
praacheena kaalam nundi oraanu prajalu jaanapada paatalu, nrutyaalu, kathalu prachaaramlo unnaayi.[16] alaage saampradaaya sangeeta vaayidyaalanu kaligi unnaaru. saanghika kaaryakramaalu, utsavaalalo pradarsinche nrutyaalalo purushulu, mahilalu iddaruu palgontaru. mandara, nagara, kartaalu pradhaana sangeeta vaayidyaalugaa unnaayi. konni kurukhu jaanapada nrutyaalu yuddha nrutyam (rendu parhala madhya), karma nrutyam, khaddi leda sarhulu nrutyam, phagu, jaaduuru, jagra, maataa, benja nalna (vivaha nrutyam), chaalii (praamgana nrutyam).[7]
Kurukh dance
konni saampradaaya pandugalu sarhulu, karma, dhanbuni, harihari, nayakhani, khariani modalainavi praadhaanyata vahistunnaayi. [17] pandugalu leda vedukala sandarbhaalalo vaaru puliyabettina biyyamtho tayaaraina biyyam sarai ayina hadia ane madyaanni teesukuntaaru. idhi graamastulandariki donelu, aakula ginnelo pampinee chestundi.
vaastavaaniki oraanulu aardhika jeevanopadhi kosam adavi, daani vastuvula meeda aadhaarapaddaaru. edemaina iteevala chala mandi vyavasaayadaarulugaa maaraaru. marikondaru t estatelalo valasa kaarmikulugaa maaraaru.[18]
mahilalu saampradaayakamgaa oodhaa leda erupu daaramto vivaranaatmakamgaa kuttina sarihaddulatoe mandapati netha cheera dharistaaru. vaari munjetulu, cheelamandalu, chaatii chuttu vistrutamaina spashtamaina saampradaaya pachchabotlu namuunaalanu kaligi untaayi. purushulu dhovati leda lungee vanti saaruupya mandapati vastraanni dharistaaru.[18]
sarna - dharam(saranism)[maarchu]
oraanu prakruti aaraadhana meeda aadhaarapadina sarna dharam (saranism) nu anusaristundi. konni samuuhaalu hindu saililo saranijaanni anusarinchadam praarambhinchaayi. endukante bishnu bhagatulu, bachinda bhagatulu, karma bhagatulu, taanaa bhagatulu. oraansu aneka sarna saakhalanu sthaapinchaaru. oraanulu suuryudini biriga aaraadhistaaru (dharmeshu paeru). kurukhu kuudaa yanimijaanni vishwasistaaru.
janabhalo ekkuva bhagam sarna idhi madhya bhaaratadesamlo aadivaasulaku chendina oka matham. pavitramaina thota needalo sarna mataparamaina karmalu chestaaru. vaaru suuryudini biriga, chandrudini chando ani, bhoomini dharti aayo (bhoomi talligaa) ani pilustaaru. sarno poojalalo upayoginche padaalu chando biri. dharmeshu vaari sarvasaktimantudaina devudu.[19]
hinduism[maarchu]
durgadeviki gowravam ivvadaaniki assamloni kaamaakhyaku tiirthayaatra chesina taruvaata oronu pratyeka adhikaaraalanu pondinappudu kamroo bhagatulu (oronu leda munda bhaktulu) udbhavinchaaru.[20]
oronu saadhuvulu tara bhagatunu jatra bhagatu, turia bhagatulanu erpaatu chesaru. taanaa bhagatulu britishu vaaru vidhinchina pannulanu vyatirekinchaaru. veeru mahatma gaandheeki munde satyagraha udyamam chesaru. swaatantrya udyamamlo taanaa bhagatulandaru gaandhi anucharulu. taanaa bhagatulu ippatikee tama topilo trivarna jendaatho khaadii kurta, dhovati, gaandhi topi (topy) dharistaaru. taanaa bhagatulandaru mahaadevuniki, trivarnaaniki chakra chihnam poojalu chestaaru. idhi vaari praamganamlo sthiramgaa untundi.
kurukhu prajalalooni kraistavulalo romanu kaathalikkulu, protestentlu taruvaata vividhasaakhalu aacharinche prajalu unnaaru.
kontamandi islam mataaniki maaraaru.[5]
prabala samskrutilo[maarchu]
1957 loo chitra nirmaata " ritwik ghathak " oka preperatory testu filmu " jaarkhandu raanchipraanta aadivasi prajala jeevana vidhaanaanni " oraanu " (raani katamgaa grama oraanula gurinchi) paerutho chitrinchaadu.[21]
budhu bhagatu, swaatantrya samarayodhudu
jatra bhagatu, swaatantrya samarayodhudu, saamaajika samskaranavaadi
sudarsanu bhagatu, paarlamentu sabhyudu
deap grays ekka, bhaarata haaki aatagaadu
reney kujur, modal
santiasu kujur, assam lokasabha sabhyudu
birendra lakra, bhaarata haaki aatagaadu
provathu lakra, paschima bengaalu futebal kridaakaarudu
bhaarata haaki kreedaakaarini suneeta lakra
madhu mansuri hasmukh, gayakudu, saamaajikakaaryakarta
lilima minju, bhaarata haaki kreedaakaarini
dineshu oraanu, prastutam jaarkhandu saasanasabha speekaru, jaarkhandu bhaarateeya janata party nayakudiga panichestunna rajakeeya nayakudu.
juvalu oram, girijana vyavahaaraala mantri, bharatadesam
kartik oraanu, lokasabha paarlamentu sabhyudu
dileepu tirki, orissa rajyasabha sabhyudu
irnasu tirky, haaki aatagaadu
biju thoppo, dacumentory chitranirmaata
namita thoppo bhaarata haaki kreedaakaarini
telisphoru toppo, kaardinalu
u "A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix". www.censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Retrieved 3 November 2017.
u "Kurux". Ethnologue (in ingleesh). Retrieved 11 July 2018.
u "Kurux, Nepali". Ethnologue (in ingleesh). Retrieved 11 July 2018.
u 5.0 5.1 "maeame: aye-mae yu mae aye aye mae aye aye maeame". bbc.
u "Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India". www.censusindia.gov.in. Retrieved 2 November 2017.
u 7.0 7.1 7.2 "Encyclopaedic Profile of Indian Tribes, Volume 1". books.google.com.
u "Oraons - Dictionary definition of Oraons". Encyclopedia.com (in ingleesh). Retrieved 14 October 2017.
u "List of notified Scheduled Tribes" (PDF). Census India. Archived from the original (PDF) on 7 November 2013. Retrieved 9 February 2019.
u "arcaive nakalu". Archived from the original on 5 June 2018. Retrieved 18 December 2019.
u India. Office of the Registrar General (1961). Census of India, 1961, Volume 1, Issue 1 Census of India, 1961, India. Office of the Registrar General. 67: Manager of Publications. pp. see page. CS1 maint: location (link)
u "Tradition of Clan names and conservation among the Oraons of Chhattishgarh". niscair.res.in. Retrieved 5 September 2019.
u "meani mae". vikaspedia. Archived from the original on 18 dissember 2019. Retrieved 18 September 2019. Check date values in: |archive-date= (help)
u "Marriage Customs among The Oraons". etribaltribune.com.
u 18.0 18.1 Winston, Robert, ed. (2004). Human: The Definitive Visual Guide. New York: Dorling Kindersley. p. 439. ISBN 0-7566-0520-2.
u Cinema & I pg.116 Archived 25 navambaru 2015 at the Wayback Machine
kurukhworld.com Archived 2019-10-24 at the Wayback Machine
muusa:Ethnic groups in Bangladesh muusa:Bhutanese society muusa:Tribes of Jharkhand muusa:Scheduled tribes in Odisha muusa:Scheduled tribes of India