రాజధానిగా గుంటూరు - దీని హిస్టరీ పెద్దదే !
ఏపీలో రాజధాని మార్పు అంశం రచ్చకు దారితీస్తోంది. కారణాలు, ప్రయోజనాలు ఏవైనా కానీ రాజధాని మార్పు అంశం మాత్రం విస్తృత చర్చకు తెర తీసింది. రాజధాని అమరావతికి ముంపు ముప్పు ఉందని శివరామకృష్ణన్ కమిటీయే చెప్పిందని.. ఇప్పుడు కృష్ణా నది వరదలు దాన్ని రుజువు చేశాయని పాలక వైసీపీ చెబుతుండగా... రాజకీయ కక్షతో, ఇతర భూప్రయోజనాలు ఆశించి వైసీపీ ప్రభుత్వం ఇలాంటి నాటకానికి తెరతీసిందిని టీడీపీ ఆరోపించింది. ఇప్పుడు టీడీపీతో పాటు బీజేపీ కూడా దీనిపై గట్టిగానే విమర్శలు కురిపిస్తోంది. ఇది వైసీపీ మంత్రి బొత్స, బీజేపీ ఎంపీ సుజనా చౌదరి మధ్య సవాళ్లు, ప్రతిసవాళ్ల వరకు వెళ్లింది.
రాష్ట్ర విభజన తరువాత తెలుగుదేశం ప్రభుత్వం ఏర్పడినప్పుడు ఉద్దేశపూర్వకంగానే రాజధాని కోసం విశాఖ, నూజివీడు, దొనకొండ వంటి ఇతర ప్రాంతాల పేర్లు తెరపైకి తెచ్చి.. జనం దృష్టిని ఆ ప్రాంతాల వైపు మళ్లించి టీడీపీ పెద్దలు, వారి అనుయాయులు అమరావతి ప్రాంతంలో పెద్ద ఎత్తున భూములు కొనుగోలు చేసి ఆ తరువాత అమరావతిని రాజధానిగా ప్రకటించారన్నది వైసీపీ ఆరోపణ. ఇన్‌సైడ్ ట్రేడింగ్‌కు పాల్పడి లాభపడ్డారన్నది బొత్స పదేపదే చేస్తున్న ఆరోపణ. చంద్రబాబుకు, ఆయన వియ్యంకుడు బాలకృష్ణకు, బాలకృష్ణ వియ్యంకుడికి... చంద్రబాబుకు సన్నిహితులైన కేంద్ర మాజీ మంత్రి సుజనా చౌదరి వంటివారికి అమరావతి ప్రాంతంలో వందల ఎకరాలున్నాయని బొత్స ఆరోపిస్తున్నారు.
సుజనా దీన్ని ఖండించడం.. ఎక్కడ ఎవరెవరి పేరుతో ఎన్నెన్ని ఎకరాలున్నాయో బొత్స మళ్లీ చెప్పడం అంతా జరిగాయి. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే అమరావతి ప్రాంతంలో చంద్రబాబు, ఆయన కుటుంబీకులు, ఆయన సన్నిహితులు పెద్దమొత్తంలో భూములు కొన్న తరువాతే అక్కడ రాజధానిని ప్రకటించారని.. తద్వారా లాభపడ్డారన్నది వైసీపీ చేస్తున్న ప్రధాన ఆరోపణ. అందుకే.. వారిని దెబ్బతీసేలా, నష్టపరిచేలా రాజధాని మార్పు దిశగా ఆలోచనలు కూడా.
అయితే... అమరావతి ప్రాంతాన్ని రాజధానిగా ఎంచుకోవాలన్న ఆలోచన కేవలం చంద్రబాబు ఒక్కరికే రాలేదని.. పదుల సంవత్సరాల కిందట రాష్ట్రాన్ని పాలించిన నేతలు, అప్పటి శాసనసభ్యులు కూడా ఆ ప్రాంతం రాజధానిగా బాగుంటుందని విశ్వసించారని చరిత్ర చెబుతోంది.
మద్రాసు రాష్ట్రం నుంచి ఆంధ్రరాష్ట్రం వేరుపడిన తరువాత కర్నూలును రాజధాని చేశారు. అయితే.. కర్నూలుకు బదులు గుంటూరు- విజయవాడ ప్రాంతంలో రాజధాని ఏర్పాటు చేయాలని కొందరు నేతలు ప్రతిపాదించారు. 1953 జులై 25న దీనికి సంబంధించి అప్పటి ఇండిపెండెంట్ సభ్యుడు వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య గుంటూరు-విజయవాడ ప్రాంతంలో రాజధాని ఏర్పాటు చేయాలంటూ ఏడో షెడ్యూల్‌కు సవరణ ప్రతిపాదించారు.
ఆ సవరణ ప్రతిపాదనకు అనుకూలంగా 62 మంది.. వ్యతిరేకంగా 58 మంది ఓటేశారు. అయితే.. వీరితో పాటు ఓటింగులో అయిదుగురు ఆంధ్రేతర సభ్యులు పాల్గొని వ్యతిరేకంగా ఓటేయడంతో నిబంధనల ప్రకారం సవరణ వీగిపోయింది. కానీ.. ఆంధ్ర సభ్యుల్లో 62 మంది మద్దతు ఉండడంతో అత్యధికులు గుంటూరు-విజయవాడ ప్రాంతానికే మొగ్గు చూపినట్లు స్పష్టమైపోయింది.
సమస్యతో సంబంధం లేని ఆంధ్రేతర సభ్యులు ఓట్లేయడం వల్లే వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య సవరణ టెక్నికల్‌గా ఒక్క ఓటుతో వీగిపోయింది కానీ.. కేవలం ఆంధ్ర సభ్యులనే పరిగణనలోకి తీసుకుంటే నాలుగు ఓట్లతో సవరణ పాసైనట్లు తేలింది.
నాలుగు సవరణలు..
నిజానికి నలుగురు నేతలు ఏడో షెడ్యూలుకు నాలుగు సవరణలు ప్రతిపాదించారు. గౌతు లచ్చన్న తిరుపతిని రాజధాని చేయాలని సవరణ ప్రతిపాదించగా... తరిమెల నాగిరెడ్డి విజయవాడను.. వెంకటనారాయణదొర విశాఖపట్నాన్ని.. వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య గుంటూరు-విజయవాడ ప్రాంతాన్ని రాజధాని చేయాలని సవరణలు ప్రతిపాదించారు. అప్పటికి సి.రాజగోపాలాచారి ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు. ఈ సవరణలపై చర్చ మొదలవడానికి ముందే సభలో సీఎం రాజగోపాలాచారి ఒక ప్రకటన చేశారు. ఇది పూర్తిగా ఆంధ్రకు సంబందించిన అంశం కావడంతో ఓటింగులో ఆంధ్రేతర నాయకులు పాల్గొనరాదని అనగా వారంతా అందుకు అంగీకరించారు కూడా. ఆ తరువాత ఓటింగ్ మొదలైంది.
ఏ రాజధానికి ఎంతమంది అనుకూలం
తొలుత గౌతు లచ్చన్న ప్రతిపాదించిన తిరుపతిపై ఓటింగ్ పెట్టగా 13 మంది మాత్రమే అనుకూలంగా ఓటేశారు. వారంతా ఆయన పార్టీ కృషికార్ లోక్ శక్తి నేతలు. దీంతో తిరుపతిని రాజధాని చేయాలన్న సవరణ వీగిపోయింది. అనంతరం ఓటింగ్ సమయానికి తరిమెల నాగిరెడ్డి తన సవరణ ప్రతిపాదనను ఉపసంహరించుకున్నారు.
ఆ వెంటనే వెంకటనారాయణ దొర సవరణ ప్రతిపాదన విశాఖపై ఓటింగ్ పెట్టగా 16 మంది మాత్రమే అనుకూలంగా ఓటేశారు. దాంతో అదీ వీగిపోయింది.
ఆ తరువాత వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య ప్రతిపాదించిన గుంటూరు-విజయవాడ ప్రతిపాదనపై ఓటింగు పెట్టగా 62 మంది అనుకూలంగా 58 మంది వ్యతిరేకంగా ఓటేశారు. అయితే.. వీరితో పాటు మరో అయిదుగురు ఆంధ్రేతరులు వ్యతిరేకంగా ఓటేయడంతో వ్యతిరేక ఓట్ల సంఖ్య 63కి చేరింది. దీంతో వావిలాల సవరణ కూడా వీగిపోయింది. ఈ ఓటింగ్‌లో 94 మంది తటస్థంగా ఉండిపోయారు.
ఓటేసిన ఆంధ్రేతర సభ్యులు ఎవరెవరంటే..
చెన్నయికి చెందిన ఎన్‌ఎస్‌పీ ఆంథోనీ పిళ్లై, హోసూరు రోడ్‌కు చెందిన మునిరెడ్డి, విలాత్తిక్కుంకు చెందిన శల్లాదొరై, చెవ్వయ్యూర్‌కు చెందిన ఎ.అప్పూ, మహ్మద్ షఫీలు వ్యతిరేకంగా ఓట్లేయడంతో వ్యతిరేక ఓట్ల సంఖ్య 63కి చేరి సవరణ వీగిపోయింది.
తరిమెల నాగిరెడ్డి టెలిగ్రామ్
కాగా రాజధాని మార్పు సవరణలు వీగిపోయిన అనంతరం అప్పటి శాసనసభ్యుడు, కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకుడు అయిన తరిమెల నాగిరెడ్డి అప్పటి రాష్ట్రపతి రాజేంద్రప్రసాద్, ఉపరాష్ట్రపతి రాధాకృష్ణన్‌, హోంమంత్రి డాక్టర్ కట్జూలకు టెలిగ్రాములు పంపించారు. గుంటూరు-విజయవాడ ప్రాంతాన్ని రాజధాని చేయాలని ఆయన ఆ టెలిగ్రాములో కోరారు. అసెంబ్లీలో ఈ సవరణ పెట్టినప్పటికీ ఆంధ్రేతరులు అయిదుగురు ఓటేయడంతో సవరణ వీగిపోయందని.. వారిని మినహాయించి ఆంధ్ర సభ్యుల ఓట్లనే లెక్కిస్తే సవరణ పాసయినట్లేనని.. అందుకే గుంటూరు-విజయవాడను రాజధానిగా ప్రకటించాలని ఆయన కోరారు.
rajadhaniga gunturu - deeni histery peddade !
epeelo rajadhani maarpu amsam rachchaku daariteestoondi. kaaranaalu, prayojanaalu evaina cony rajadhani maarpu amsam maatram vistruta charchaku tera teesindi. rajadhani amaravatiki mumpu muppu undani sivaramakrishnan kamiteeye cheppindani.. ippudu krishna nadi varadalu daanni rujuvu chesaayani paalaka vicp chebutundagaa... rajakeeya kakshatho, itara bhuuprayojanaalu aasinchi vicp prabhutvam ilanti naatakaaniki terateesindini tdp aaropinchindi. ippudu tdpto paatu bgfa kuudaa deenipai gattigaane vimarsalu kuripistondi. idhi vicp mantri botsa, bgfa empy sujana chaudari madhya savaallu, pratisavaalla varaku vellindi.
rashtra vibhajana taruvaata telugudesam prabhutvam erpadinappudu uddesapurvakamgaane rajadhani kosam visakha, noojiveedu, donakonda vanti itara praantaala paerlu terapaiki tecchi.. janam drushtini aa praantaala vaipu mallinchi tdp peddalu, vaari anuyaayulu amaravati praantamlo pedda ettuna bhoomulu konugolu chesi aa taruvaata amaravatini rajadhaniga prakatinchaarannadi vicp aaropana. inyside tradingeaku palpadi laabhapaddaarannadi botsa padepade chestunna aaropana. chandrababuku, aayana viyyankudu balakrishnaku, balakrishna viyyankudiki... chandrababuku sannihitulaina kendra maji mantri sujana chaudari vantivaariki amaravati praantamlo vandala ekaraalunnaayani botsa aaropistunnaaru.
sujana deenni khandinchadam.. ekkada evarevari paerutho ennenni ekaralunnayo botsa malli cheppadam antaa jarigai. okka maatalo cheppalante amaravati praantamlo chandrababu, aayana kutumbeekulu, aayana sannihitulu peddamottamlo bhoomulu konna taruvathe akkada raajadhaanini prakatinchaarani.. tadwara laabhapaddaarannadi vicp chestunna pradhaana aaropana. anduke.. vaarini debbatisela, nashtaparichela rajadhani maarpu disagaa aalochanalu kuudaa.
ayithe... amaravati praantaanni rajadhaniga enchukovalanna aalochana kevalam chandrababu okkarike raledani.. padula samvatsaraala kindata rashtranni paalinchina nethalu, appati saasanasabhyulu kuudaa aa praantam rajadhaniga baguntundani viswasinchaarani charitra chebutondi.
madrasu rashtram nunchi aandhraraashtram vaerupadina taruvaata karnoolunu rajadhani chesaru. ayithe.. karnooluku badulu gunturu- vijayavada praantamlo rajadhani erpaatu cheyalani kondaru nethalu pratipaadinchaaru. 1953 julai 25na deeniki sambandhinchi appati indipendent sabhyudu vaavilaala gopalakrishnayya gunturu-vijayavada praantamlo rajadhani erpaatu cheyalantu edo shedulenku savarana pratipaadinchaaru.
aa savarana pratipaadanaku anukuulamgaa 62 mandi.. vyatirekamgaa 58 mandi otesaaru. ayithe.. veeritho paatu otingulo ayiduguru aandhretara sabhyulu palgoni vyatirekamgaa oteyadamtho nibandhanala prakaaram savarana veegipoyindi. cony.. aandhra sabhyullo 62 mandi maddatu undadamtho atyadhikulu gunturu-vijayavada praantaanike moggu chuupinatlu spashtamaipoyindi.
samasyatho sambandham laeni aandhretara sabhyulu otleyadam valle vaavilaala gopalakrishnayya savarana technicallegaa okka otuto veegipoyindi cony.. kevalam aandhra sabhyulane parigananaloki teesukunte naalugu otlatho savarana paasainatlu telindi.
naalugu savaranalu..
nijaaniki naluguru nethalu edo shedyuuluku naalugu savaranalu pratipaadinchaaru. gauthu lachanna tirupatini rajadhani cheyalani savarana pratipaadinchagaa... tarimela nagireddy vijayavaadanu.. venkatanaaraayanado visaakhapatnaanni.. vaavilaala gopalakrishnayya gunturu-vijayavada praantaanni rajadhani cheyalani savaranalu pratipaadinchaaru. appatiki si.rajagopalachari mukhyamantrigaa unnaaru. ee savaranalapai charcha modalavadaaniki munde sabhalo cm rajagopalachari oka prakatana chesaru. idhi puurtigaa aandhraku sambandinchina amsam kaavadamtho otingulo aandhretara naayakulu paalgonaraadani anagaa vaarantaa anduku angeekarinchaaru kuudaa. aa taruvaata oting modalaindi.
e rajadhaniki entamandi anukuulam
toluta gauthu lachanna pratipaadinchina tirupatipai oting pettagaa 13 mandi matrame anukuulamgaa otesaaru. vaarantaa aayana party krishikar lok sakti nethalu. deentho tirupatini rajadhani cheyalanna savarana veegipoyindi. anantaram oting samayaniki tarimela nagireddy tana savarana pratipaadananu upasamharinchukunnaaru.
aa ventane venkatanarayana dora savarana pratipaadana visaakhapai oting pettagaa 16 mandi matrame anukuulamgaa otesaaru. daamto adhee veegipoyindi.
aa taruvaata vaavilaala gopalakrishnayya pratipaadinchina gunturu-vijayavada pratipaadanapai otingu pettagaa 62 mandi anukuulamgaa 58 mandi vyatirekamgaa otesaaru. ayithe.. veeritho paatu maro ayiduguru aandhretarulu vyatirekamgaa oteyadamtho vyatireka otla sankhya 63ki cherindi. deentho vaavilaala savarana kuudaa veegipoyindi. ee otingelo 94 mandi tatasthamgaa undipoyaaru.
otesina aandhretara sabhyulu evarevarante..
chennayiki chendina neseepee aanthonii pillai, hosuru rodeku chendina munireddy, vilaattikkunku chendina sallaadorai, chevvayyureku chendina e.appoo, mahmad shafilu vyatirekamgaa otleyadamtho vyatireka otla sankhya 63ki cheri savarana veegipoyindi.
tarimela nagireddy teligram
kaga rajadhani maarpu savaranalu veegipoyina anantaram appati saasanasabhyudu, kamyuunistu party nayakudu ayina tarimela nagireddy appati rashtrapati rajendraprasad, uparaashtrapati radhakrishnannaki, hommantri dactor katjuulaku teligraamulu pampinchaaru. gunturu-vijayavada praantaanni rajadhani cheyalani aayana aa teligramulo koraru. assembleelo ee savarana pettinappatiki aandhretarulu ayiduguru oteyadamtho savarana veegipoyandani.. vaarini minahaayinchi aandhra sabhyula otlane lekkiste savarana paasayinatlenani.. anduke gunturu-vijayavaadanu rajadhaniga prakatinchaalani aayana koraru.