ద్వాదశ స్కంధం : భూమిక : ప్రవేశిక : పోతన తెలుగు భాగవతము
భూమిక : ద్వాదశ స్కంధం
ఈ కవీంద్రు జన్మ మీశ్వరునకె తక్క
నొరుల కెప్డు చేతులొగ్గి యడుగ
దాఁడుబిడ్డ దేహ మమ్ముక తినునట్లు
కృతుల నమ్ముకొనుటె బ్రతుకు తెరువు
-వానమామలా వరదాచార్యులు
తన కొలువున నుండ మని సర్వజ్ఞ భూపాలుడు అడుగగా పోతన్న గారు చెప్పిన సమాధానం. దీనితో కోపగించిన రాజు ఎలాగైనా కృతి అంకితం పొందాలని ఎంతో ప్రయత్నించాడు. కాని లాభము లేకపోయింది. తదనంతర కాలంలో భాగవత శిధిలభాగ పూరణ, పునరుద్ధరణలకు తగిన యత్నాలు ధన సహాయము సమకూర్చాడు. పోతన తెనిగించుట చేసి, దేవతార్చనతో నుంచి అర్చించెడి వాడు. వైకుంఠానికి పయన మగు సమయ మాసన్నం అవుతుండగా కొడుకు మల్లనకు సకల రహస్యార్థ సాధక మగు నీ మహాపురాణమును ముముక్షువులకే కాని ఐహికవాంఛా లోలు లగు పామరులకు బఠింప నర్హముగా దని తెలిపి, పదిలముగ కాపాడ మని చెప్పాడు. బహుకాలం గడచిన పిమ్మట, మల్లన తన సహాధ్యాయి, తండ్రికి శిష్యుడు నగు వెలిగందల నారయకు పైతృక గ్రంథ మని చూపి పదిలపర్చ మని చెప్పాడు. వారు తీసి చూడగా మిక్కలి జీర్ణమైన శ్రీమద్భాగవతం కనబడెను. రాజు సాయం సంపాదించి, వలసినవి పూర్ణించుట, లోపించిన చోట్ల నవీనముగ తను రచించి, మరికొందరిచే పూరింప జేసి సంపూర్ణం చేసాడు. ప్రచార మొనర్చుటకు పాటుపడ్డాడు. ఆ విధంగా పోతన భాగవతములో పంచమ, షష్ఠ స్కంధములకు గంగన, సింగయలు; ఏకాదశ, ద్వాదశ స్కంధములకు నారయ రచనలు చేరాయి. వీరిలో నారయ సాక్షాత్తు పోతన శిష్యుడగుటచే, స్కంధాంత గద్యములలో పోతన శిష్యుడ నని గర్వముగా చెప్పుకొన్నాడు.
ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములు
నారయ కవివర్యుని రచన పోతనామాత్యుని యంత రసవత్తరము కాదు. 11, 12 స్కంధాలలోని విషయము మిక్కిలి దుర్గ్రాహ్యములు. అయినను పూర్తి చేసి పోతన సరసను చేరగలిగిన అదృష్టశాలి వెలిగందల నారయ. దీని పునరుద్ధరణలో అతను చేసిన శ్రమకు బహుమతి యిది అనవచ్చు. తన ఆంధ్రీకరణలో విశిష్ఠాధ్వైతానికి ప్రాధాన్య మిచ్చాడని అంటారు.
ఏకాదశ స్కంధంలో యాదవ కులంలో ముసలం పుట్టడం, శ్రీకృష్ణుని వైకుంఠానికి మరలి రమ్మని బ్రహ్మాది దేవతలు వేడుట, కృష్ణు డుద్దవునకు పారమార్థం ఉపదేశించుట, యాదవుల మరణం, కృష్ణ బలరాముల నిర్యాణం మున్నగు విషయములు ఏకాదశ స్కంధంలో ఉన్నాయి. ఇతను అరుదైన సర్వలఘు సీస పద్యమును ఈ స్కంధంలో ప్రయోగించాడు. దీనిని సర్వలఘు సీసానికి ప్రామాణిక ఉదాహరణగా వ్యాకరణవేత్తలు ఉటంకిస్తారు. ద్రమిళు డనే ముని విదేహునికి ఆత్మయోగం వివరించి హరిని యిలా స్తుతించాడు
11-72-సర్వలఘు సీసం
ద్వాదశ స్కంధములో శుకుడు పరీక్షిత్తునకు చనిపోతున్నా ననే భయాన్ని వదలిపెట్టు. పుట్టిన ప్రతి మనిషి చావక తప్పదు. విష్ణుధ్యానము చెయ్యి. వైకుంఠవాసము దక్కుతుం దని చెప్పిన ఉత్పలమాల ప్రసిద్దికెక్కెను.
మానుము; సంభవంబు గల మానవకోట్లకుఁ జావు నిత్యమౌఁ;
మానవనాథ! పొందెదవు మాధవలోకనివాససౌఖ్యముల్.
పరీక్షిత్తు తక్షక విషానికి గురై దివంగతు డగుట, జనమేజయుని సర్ప యాగము, మార్కండోపాఖ్యానము మొదలైన అంశములు ద్వాదశ స్కంధమున చేరినవి.
ఏకాదశ స్కంధం
పద్యగద్యలు
తేటగీతి సీసంతో
మొత్తం = 137 || = 56
వచనం. = 47 || = 21
కంద పద్యం. = 48 || = 19
సీస పద్యం. = 9 || = 2
తేటగీతి సీసంతో. = 9 || = 2
మత్తేభం. = 2 || = 2
చంపకమాల. = 2 || = 3
ఉత్పలమాల. = 4 || = 1
ఆటవెలది. = 2 || =
తేటగీతి. = 10 || = 4
మత్తకోకిల. = 1 || =
గద్యం. = 1 || = 1
మాలిని. = 1 || = 1
సర్వలఘు సీసం. = 1 || =
భాగవత గణానాధ్యాయంలో భాగంగా యూనీకోడీకరించిన తెలుగు భాగవత సంకలనానికి ఆధారభూతమైన పుస్తకాలకు, రచయితలకు, ప్రచురణకర్తలకు, అంతర్జాలసంస్థలకు, జాలగూడులో పెట్టుటలో గాత్ర ప్రదానం చేసిన వేంకట కణాద, ప్రాచుర్యానికి తీసుకురాటంలో సలహా సహకారాలు అందించిన బండి శ్రీనివాస శర్మ, జాలగూడు నిర్వాహణలో ఉత్సాహంగా ముందుకొచ్చి నిలబడిన మోపూరు ఉమామహేశ్వరరావు గార్లకు, సహకరించిన ప్రోత్సాహించిన యితర మిత్రులకు, ఇతర వ్యక్తులకు, జాలగూడు మున్నగు వాటికి అమూల్య సహాయం అందించిన వారికి, అంతులేని సహకారం అందించిన కుటుంబ సభ్యులు అందరికి పేరుపేరునా కృతఙ్ఞతలు.
dwaadasa skandham : bhoomika : pravesika : potana telugu bhagavatamu
bhoomika : dwaadasa skandham
ee kaveendru janma meeshwarunake takka
norula kepdu chetuloggi yaduga
dondubidda deha mammuka tinunatlu
krutula nammukonute bratuku teruvu
-vanamamala varadaachaaryulu
tana koluvuna nunda mani sarvagna bhupaludu adugagaa potanna gaaru cheppina samadhanam. deenitho kopaginchina raju elagaina kruti ankitam pondaalani entho prayatninchaadu. kaani labhamu lekapoyindi. tadanantara kaalamlo bhagavata sidhilabhaaga puurana, punaruddharanalaku tagina yatnaalu dhana sahayamu samakuurchaadu. potana teniginchuta chesi, devatarchanatho nunchi archinchedi vaadu. vaikuntaaniki payana magu samaya masannam avutundagaa koduku mallanaku sakala rahasyartha saadhaka magu nee mahaapuraanamunu mumukshuvulake kaani aihikavancha lolu lagu paamarulaku bathimpa narhamugaa dani telipi, padilamuga kapada mani cheppaadu. bahukaalam gadachina pimmata, mallana tana sahadhyayi, tandriki shishyudu nagu veligandala narayaku paitruka grantha mani chuupi padilaparcha mani cheppaadu. vaaru teesi chudagaa mikkali jeernamaina srimadbhaagavatam kanabadenu. raju saayam sampaadinchi, valasinavi puurnimchuta, lopinchina chotla naveenamuga tanu rachinchi, marikondariche puurimpa jesi sampoornam chesadu. prachaara monarchutaku paatupaddaadu. aa vidhamgaa potana bhaagavatamulo panchama, shashta skandhamulaku gangana, singayalu; ekaadasa, dwaadasa skandhamulaku naraya rachanalu cherayi. veerilo naraya saakshaattu potana shishyudagutache, skandhaanta gadyamulalo potana shishyuda nani garvamugaa cheppukonnadu.
ekaadasa dwaadasa skandhamulu
naraya kavivaryuni rachana potanaamaatyuni yanta rasavattaramu kaadu. 11, 12 skandhaalaloni vishayamu mikkili durgraahyamulu. ayinanu puurti chesi potana sarasanu cheragaligina adrushtasaali veligandala naraya. deeni punaruddharanalo atanu chesina shramaku bahumati yidi anavacchu. tana aandhreekaranalo vishishtaadhvaitaaniki praadhaanya micchaadani antaaru.
ekaadasa skandhamlo yaadava kulamlo musalam puttadam, srikrishnuni vaikuntaaniki marali rammani brahmadi devatalu veduta, krushnu duddavunaku paaramaartham upadesinchuta, yaadavula maranam, krishna balaramula niryaanam munnagu vishayamulu ekaadasa skandhamlo unnaayi. itanu arudaina sarvalaghu seesa padyamunu ee skandhamlo prayoginchaadu. deenini sarvalaghu seesaaniki praamaanika udaaharanagaa vyaakaranavettalu utankistaaru. dramilu daney muni videhuniki aatmayogam vivarinchi harini yila stutinchaadu
11-72-sarvalaghu seesam
dwaadasa skandhamulo sukudu pareekshittunaku chanipotunna nane bhayanni vadalipettu. puttina prati manishi chaavaka tappadu. vishnudhyaanamu cheyyi. vaikuntavaasamu dakkutum dani cheppina utpalamaala prasiddikekkenu.
maanumu; sambhavambu gala manavakotlaku jaavu nityamo;
manavanatha! pondedavu maadhavalokanivaasakhuyamu.
pareekshittu takshaka vishaniki gurai divangatu daguta, janamejayuni sarpa yagamu, markandopakhyanamu modalaina amsamulu dwaadasa skandhamuna cherinavi.
ekaadasa skandham
padyagadyalu
thetageeti seesamtho
mottam = 137 || = 56
vachanam. = 47 || = 21
kanda padyam. = 48 || = 19
seesa padyam. = 9 || = 2
thetageeti seesamtho. = 9 || = 2
mattebham. = 2 || = 2
champakamala. = 2 || = 3
utpalamaala. = 4 || = 1
aataveladi. = 2 || =
thetageeti. = 10 || = 4
mattakokila. = 1 || =
gadyam. = 1 || = 1
maalini. = 1 || = 1
sarvalaghu seesam. = 1 || =
bhagavata ganaanaadhyaayamlo bhagamga unikoedikarinchina telugu bhagavata sankalanaaniki aadhaarabhootamaina pustakaalaku, rachayitalaku, prachuranakartalaku, antarjaalasamsthalaku, jaalaguuduloo pettutalo gatra pradaanam chesina venkata kanaada, praachuryaaniki teesukuraatamlo salaha sahakaaraalu andinchina bandi srinivasa sharma, jalagudu nirvaahanalo utsaahamgaa mundukochi nilabadina mopuru umaamaheshwararao gaarlaku, sahakarinchina prothsaahinchina yitara mitrulaku, itara vyaktulaku, jalagudu munnagu vaatiki amoolya sahayam andinchina vaariki, antuleni sahakaaram andinchina kutumba sabhyulu andariki peruperuna kruthantalu.