విభీషణ పట్టాభిషేకం
రావణుడి అంత్యక్రియలు పూర్తి అయిన తరువాత లంకారాజ్యానికి విభీషణుణ్ణి పట్టాభిషిక్తుణ్ణి చేశాడు శ్రీరాముడు. సుగ్రీవుణ్ణి సంతోషంతో కౌగిలించుకున్నాడు. తన పక్కనే వినీతుడై నిలిచి ఉన్న హనుమంతుణ్ణి చూసి శ్రీరాముడు 'నీవు ఇప్పుడు ఈ మహారాజు విభీషణుడి అనుజ్ఞ పొంది వైదేహిని చూసి నా విజయవార్త ఆమెకు తెలియచెప్పాలి' అని కోరాడు. అప్పుడు రాక్షసులు లంకాపట్టణంలో హనుమంతుడి పట్ల వినయవిధేయతలు చూపి గౌరవించారు. వెంటనే లంకాపట్టణానికి వెళ్ళాడు హనుమంతుడు. శ్రీరాముడు ఆమెకు చెప్పవలసిందని చెప్పిన వార్త వినిపించాడు. 'నీవు చెప్పిన ఈ విజయవార్తకు నేనెట్లా కృతజ్ఞత చెప్పాలో తెలియటం లేడు. నీకెటువంటి బహుమానం ఇవ్వాలన్నా నేనిప్పుడు అశక్తురాలిని.' అని సీతాదేవి మారుతిని శ్లాఘించింది.
సీతమ్మను పలువిధాల బాధలకు గురిచేసిన రాక్షసాంగనలను చంపివేస్తానని హనుమ చెప్పగా ఆమె అతణ్ణి వారించింది. "నా చుట్టూ ఉన్న ఈ స్త్రీలు నన్నెంతో బాధించినా నేను వీళ్ళకిప్పుడెటువంటి అపకారమూ కోరను" అంటూ సీతాదేవి అడవిలో ఒకసారి సంఘటించిన పులీ, ఎలుగుబంటీ కథ చెప్పింది. "పులి తరుముకొని రాగా వేటకాడు ఒక చెట్టు ఎక్కాడు. అక్కడ అంతకు ముందే ఒక ఎలుగుబంటి ఉన్నది. ఆ
ఎలుగుబంటి తనను రక్షించుకోవడానికి ఆ చెట్టెక్కింది. వేటకాడూ అదే చెట్టు ఎక్కాడు. అక్కడకు పులి వచ్చి వన్యమృగ శత్రువైన వేటగాణ్ణి కిందకు పడతోయాల్సిందిగా ఎలుగుబంటికి బోధించింది. అయితే 'శరణాగతుణ్ణి నేను శత్రువుకు అప్పగించన'ని చెప్పింది ఎలుగుబంటి. తర్వాత కాసేపటికి ఎలుగుబంటి చెట్టుమీదనే నిద్రపోయింది. అప్పుడు పులి 'నిన్నేమీ చేయను, ఎలుగుబంటిని కిందికి పడతోయమని వేటగాడికి చెప్పింది. కృతఘ్నుడైన ఆ మానవుడు ఎలుగుబంటిని కిందికి పడతోయబోయినాడు. అప్పుడు ఎలుగుబంటి మెలకువగా ఆ ప్రమాదం తప్పించుకుంది. ఇంకో కొమ్మ పట్టుకుని తనను తాను సంరక్షించుకుంది. అప్పుడు పులి చూశావా! నీకెంత అపకారం తలపెట్టాడో! ఈ దుష్టమానవుడు! వీణ్ణి కిందికి పడతోయి' అని ఎలుగుబంటిని కోరింది. కాని ఎలుగుబంటి అందుకు వొప్పుకోలేదు. ఒప్పుకోకపోగా పులికి ఒక నీతిబోధ చేసింది. 'ప్రాజ్ఞుడెప్పుడూ అపకారికి ప్రత్యపకారం తలపెట్టడు! అపకారం చేసిన వ్యక్తికి కూడా ఉపకారమే చేస్తాడు' అనేదే ఆ నీతిబోధ సారాంశం. అదు సదాచారం. సదాచారమే సత్పురుషులకు అలంకారం" అని హనుమంతుడికి సీతాదేవి మృదువుగా ఆ కథ చెప్పింది.
ఇంకా ఆమె ఇట్లా హనుమంతుడికి బోధించింది.
పాపానాం వా శుభానాం వా వధార్హాణాం ప్లవంగమ,
కార్యం కరుణమార్యేణ న కశ్చిన్నాపరాధ్యతి. (యుద్ధ. 116.45)
'ఎదుటివారు పాపానికి తలపెట్టినా, వధార్హులే అయినా, సజ్జనులు కారుణ్యమే చూపిస్తారు. ఏమంటే ఈలోకంలో అపరాధం చేయని దెవరు? రాక్షసులు పాపకర్ములు, అది వాళ్ళ స్వభావం, అది వాళ్ళకొక క్రీడ. కాబట్టి వాళ్ళను శిక్షించాలని నేను కోరుకోను' అని చెప్పింది సీతాదేవి. హనుమంతుడప్పుడు 'అమ్మా శ్రీరాముడికి అన్నివిధాలా నీవు తగిన ఇల్లాలివి' అని సీతాదేవిని శ్లాఘించాడు. నీ సందేశ మేమిటమ్మా శ్రీరాముడికి, నేను వెళుతున్నాను అనగా సీతాదేవి 'నా స్వామిని, నా పతిదేవుణ్ణి చూడగోరుతున్నాను' అని చెప్పింది. అప్పుడు సంతోషంతో 'జయశీలి శ్రీరాముణ్ణి త్వరలో నీవు చూస్తావు' అని సెలవు తీసుకొని వెళ్ళాడు హనుమంతుడు.
హనుమంతుడు చెప్పిన సంగతి విని శ్రీరాముడు కన్నీళ్లు పెట్టుకొని తన సమీపంలో ఉన్న విభీషణుణ్ణి ఉద్దేశించి సీతను అన్నివిధాలా అలంకృతురాలిగా నాదగ్గరకు తీసుకొనిరావల్సింది అని అని చెప్పాడు. ఆ విధంగా ఆమెను విభీషణుడు సభక్తికంగా పల్లకీ ఎక్కించి రాముడి దగ్గరకు తీసుకొనివచ్చాడు. అప్పుడు విభీషణుడు ఆమెకు దారి ఇవ్వడం కోసం అక్కడ చేరిన రాక్షసులందరినీ తరిమివేయించాడు. అది చూచి, వానరుడిపై దాక్షిణ్యం వల్ల రాముడు నొచ్చుకున్నాడు. ఆ విధంగా వానరులను త్రోసివేయవద్దని విభీషణుణ్ణి వారిస్తూ ఇట్లా అన్నారు.
vibheeshana pattabhishekam
ravanudi antyakriyalu puurti ayina taruvaata lankaaraajyaaniki vibheeshanunni pattaabhishiktunni cheshaadu sriramudu. sugreevunni santoshamto kaugilinchukunnaadu. tana pakkane vineetudai nilichi unna hanumantunni chusi sriramudu 'neevu ippudu ee maharaju vibheeshanudi anugna pondi vaidehini chusi naa vijayavaarta aameku teliyacheppaali' ani koradu. appudu raakshasulu lankaapattanamlo hanumantudi patla vinayavidheyatalu chuupi gouravinchaaru. ventane lankaapattanaaniki vellaadu hanumantudu. sriramudu aameku cheppavalasindani cheppina vaarta vinipinchaadu. 'neevu cheppina ee vijayavaartaku nenetla krutagnata cheppalo teliyatam ledu. neeketuvanti bahumanam ivvalanna nenippudu asakturaalini.' ani seetaadevi maarutini slaaghinchindi.
seetammanu paluvidhaala baadhalaku gurichesina raakshasaanganalanu champivestanani hanuma cheppagaa aame atanni vaarinchindi. "naa chuttu unna ee streelu nannentho badhinchina nenu veellakippudetuvanti apakaaramuu koranu" antuu seetaadevi adavilo okasari sanghatinchina puli, elugubanti katha cheppindi. "puli tarumukoni raga vetakaadu oka chettu ekkaadu. akkada antaku munde oka elugubanti unnadi. aa
elugubanti tananu rakshinchukovadaaniki aa chettekkindi. vetakaaduu adhe chettu ekkaadu. akkadaku puli vachi vanyamruga satruvaina vetagaanni kindaku padatoyaalsindigaa elugubantiki bodhinchindi. ayithe 'saranaagatunni nenu satruvuku appaginchana'ni cheppindi elugubanti. tarvaata kasepatiki elugubanti chettumeedane nidrapoyindi. appudu puli 'ninnemee cheyanu, elugubantini kindiki padatoyamani vetagaadiki cheppindi. krutaghnudaina aa manavudu elugubantini kindiki padatoyaboinadu. appudu elugubanti melakuvagaa aa pramaadam tappinchukundi. inko komma pattukuni tananu taanu samrakshinchukundi. appudu puli chusawa! neekenta apakaaram talapettado! ee dushtamaanavudu! veenni kindiki padathoyi' ani elugubantini korindi. kaani elugubanti anduku voppukoledu. oppukokapoga puliki oka neetibodha chesindi. 'praajnudeppuduu apakaariki pratyapakaaram talapettadu! apakaaram chesina vyaktiki kuudaa upakaarame chestaadu' anede aa neetibodha saaraamsam. adu sadaachaaram. sadacharame satpurushulaku alankaram" ani hanumantudiki seetaadevi mruduvugaa aa katha cheppindi.
inka aame itla hanumantudiki bodhinchindi.
papanam waa subhanam waa vadharhanam plavangama,
kaaryam karunamaaryena na kaschinnaaparaadhyati. (yuddha. 116.45)
'edutivaaru paapaaniki talapettina, vadharhule aina, sajjanulu kaarunyame chuupistaaru. emante eelokamlo aparaadham cheyani devaru? raakshasulu paapakarmulu, adhi vaalla swabhaavam, adhi vaallakoka kreeda. kabatti vaallanu sikshinchaalani nenu korukonu' ani cheppindi seetaadevi. hanumantudappudu 'amma sriraamudiki annividhala neevu tagina illalivi' ani seetaadevini slaaghinchaadu. nee sandesha memitamma sriraamudiki, nenu velutunnaanu anagaa seetaadevi 'naa swaamini, naa patidevunni chudagorutunnanu' ani cheppindi. appudu santoshamto 'jayasheeli sriraamunni twaralo neevu chustavu' ani selavu teesukoni vellaadu hanumantudu.
hanumantudu cheppina sangati vini sriramudu kanneellu pettukoni tana sameepamlo unna vibheeshanunni uddesinchi seetanu annividhala alankruturaaligaa naadaggaraku teesukoniraavalsindi ani ani cheppaadu. aa vidhamgaa aamenu vibheeshanudu sabhaktikamgaa pallakee ekkinchi ramudi daggaraku teesukonivacchaadu. appudu vibheeshanudu aameku daari ivvadam kosam akkada cherina raakshasulandarinii tarimiveyinchaadu. adhi chuuchi, vaanarudipai daakshinyam valla ramudu nochukunnadu. aa vidhamgaa vaanarulanu trosiveyavaddani vibheeshanunni vaaristuu itla annaru.