రాష్ట్రపతి భవన్ (ఆంగ్లం: Rashtrapati Bhavan) భారతదేశపు రాష్ట్రపతి యొక్క అధికారిక నివాస స్థలం. ఇది భారత దేశ రాజధానియైన కొత్త ఢిల్లీలో ఉంటుంది.
అప్పుడు వలస పాలకులైన బ్రిటిష్ వారి పరిపాలన క్రింద ఉండేది భారతదేశం. అప్పటివరకు భారత దేశానికి రాజధానిగా వున్న కలకత్తా నుండి రాజధానిని 1911 వ సంవత్సరంలో ఢిల్లీకి మార్చాలని తల పెట్టాడు నాటి బ్రిటిష్ రాజు జార్జ్- 5. అప్పటికే ఢిల్లీలోని పురాతన భవనాలను, ఇతర కట్టడాలను చూసిన రాజు బ్రిటిష్ రాజ ప్రతినిధుల కొరకు ఒక నగరాన్ని వారి నివాసానికి ఒక అద్భుతమైన పెద్ద భవనాన్ని నిర్మించాలని తలపెట్టాడు. అతని ఆలోచన రూపమే ఢిల్లీ ప్రక్కనే నిర్మితమైన కొత్తఢిల్లీ నగరం ...... అందులోని నేటి రాష్ట్రపతి భవనము. ఈ భవనాన నిర్మాణానికి రూప కల్పన చేసినది లుట్యెంస్. దీని నిర్మాణానికి హగ్ కీలింగ్ చీఫ్ ఇంజనీరుగా పనిచేశారు. దీని నిర్మాణంలో భారతీయ, మొగల్ నిర్మాణ రీతులు కనిపిస్తాయి. ఈ నిర్మాణంలో తలమానికమైన బారీ డోం. ఇది భౌద్ద నిర్మాణాలను తలపిస్తుంది.
స్వాతంత్య్రానంతరం ఈ భవనంలోనికి అడుగు పెట్టిన మొదటి వ్వక్తి అప్పటి మొదటి భారతీయ గవర్నర్ జనరల్ చక్రవర్తుల రాజగోపాలాచారి. ఆ తర్వాత భారతదేశం గణతంత్రంగా ఆవిర్బవించడంతో రాష్ట్ర పతి పదవి వచ్చింది. రాష్ట్ర పతి నివాసానికి కేటాయించిన ఈ భవనానికి నాడు రాష్ట్ర పతి భవన్ గా నామ కరణం చేశారు. అప్పుడు రాజాజీ వుండిన గదుల్లోనే ఇప్పటికి వరకు మన రాష్ట్ర పతులందరు ఉంటున్నారు. బ్రిటిష్ వైస్రాయ్ లు ఉపయోగించిన గదులను మాత్రము నేడు....... మన దేశ పర్యటనకు వచ్చిన విదేశాధినేతలకు కేటాయిస్తున్నారు.
ఈ రాష్ట్రపతి భవనంలో మొత్తం 340 గదులుండగా.... దర్బాలు హాలు, అశోకాహాలు, డైనింగు హాలు, మొగల్ గార్డెన్ లను మాత్రమే సందర్శకులకు అనుమతిస్తారు. రంగు రంగు చలువ రాళ్లతో మనోరంజకంగా వుండే దర్బారు హాలులో జాతీయ అవార్డుల ప్రధానోత్సవాలకు ఉపయోగిస్తారు. అందమైన షాండియర్లు అలంకరించిన అశోకా హాలు మంత్రుల ప్రమాణ స్వీకరణోత్సవాలకు ఉపయోగిస్తారు. డైనింగు హాలో ఒకేసారి 104 మంది కూర్చొని బోజనం చేయ వచ్చు. వారి భోజనానినికి వెండి పాత్రలను ఉపయోగిస్తారు.
ఈ భవనాన్ని రాంత్రింబవళ్లు కాపలాకాయడానికి వెయ్యి మంది ఢిల్లీ పోలీసులుంటారు. బ్లాక్ కమెండోలు కూడా వుంటారు. ఈ కాపలా దారులంతా అశ్వ, నావిక, వైమానిక దళాలో శిక్షన పొంది వుండాలి. వీరందరు ఆరడుగుల పైనే పొడవుండాలి. రాష్ట్రపతి ఈ భవనం నుండి బయట కాలు పెడితె చాలు ..... అది అరగంట పనైనా...... సుదీర్ఘ విదేశ పర్యటన అయినా.... అతను బయటకు వెళ్లే టప్పుడు, తిరిగి వచ్చేటప్పుడు... వీడ్కోలు, పలకడానికి, వచ్చినప్పుడు ఆహ్వానము పలకడానికి 150 మంది సిక్కు సైనిక దళం సర్వ వేళలా సిద్దంగా వుంటుంది. ఇతర దేశాధిపతులకు కూడా వీరె ఆహ్వానం, వీడ్కోలు పలుకు తారు.
రాష్ట్రపతి కుటుంబానికి, అక్కడికి వచ్చే అతిధులకు అవసరమైన వంటకాలను తయారు చేయడానికి 18 మంది వంట మనుషులు, వడ్డించ డానికి 10 మంది బట్లర్లు వుంటారు. గదులను ఊడ్చడానికి శుభ్రంగా వుంచడానికి 110 మంది పని వాళ్లుంటారు. అంతేగాక 10 మంది డ్రైవర్లు, ఐదుగురు మెకానిక్కులు, 180 మంది అంగ రక్షకులు, ఇంకా డాక్టర్లు, సెక్రెటరీలు, క్లర్కులు, మొదలగు వారందరూ కలిపి 1000 మంది పైగానె పనిచేస్తుంటారు. రాష్ట్రపతి ప్రయాణించ డానికి ఎస్ క్లాస్ 600 పుల్ ల్మన్ గార్డ్ మెర్సిడెజ్ కారును ఉపయోగిస్తారు. ఈ రాష్ట్ర పతి భవన్ నిర్వహణ ఖర్చు ఏడాదికి వంద కోట్ల రూపాయలకు పైనే వుంటుంది.
ఈ రాష్ట్ర పతి భవన ఆవరణములో అందమైన వుద్యాన వనాలున్నాయి. అవి మొఘల్ గార్డెన్, హెర్బెల్ గార్డెన్, న్యూట్రిషన్ గార్డెన్, స్పిరిచ్యుల్ గార్డెన్ వంటివి ఉన్నాయి. వాటి బాధ్యతలను చూడడానికి 150 మంది తోట పని వారుంటారు. ఈ ఉద్యాన వనాల్లోకంతా ప్రధానాకర్షణ మొగల్ గార్డెన్. ఇందులో మామిడి, సపోట జామ, అరటి వంటి పండ్ల చెట్లే గాక వేప, మర్రి, రావి లాంటి వృక్షాలు కూడా ఉన్నాయి. ఈ గార్డెన్ లో 8 టెన్నిస్ కోర్టులు, ఒక గోల్పు మైదానము, ఒక క్రికెట్ మైదానము కూడా ఉన్నాయి. అబ్దుల్ కలాం పదవీ కాలంలో రాష్ట్రపతి భవన్ లో అదనంగా సైన్స్ మ్యూజియం, చిల్డ్రన్ గ్యాలరి, కిచెన్ మ్యూజియం, హెర్బల్ గార్డెన్ అధనంగా చేరాయి.
rashtrapati bhavan (aanglam: Rashtrapati Bhavan) bhaaratadesapu rashtrapati yokka adhikaarika nivasa sthalam. idhi bhaarata desha raajadhaaniyaina kotta dhilleelo untundi.
appudu valasa paalakulaina british vaari paripaalana krinda undedi bharatadesam. appativaraku bhaarata deshaniki rajadhaniga vunna kalakatta nundi raajadhaanini 1911 va samvatsaramlo dhilleeki maarchaalani tala pettaadu naati british raju jarj- 5. appatike dhilleelooni puraatana bhavanaalanu, itara kattadaalanu chusina raju british raja pratinidhula koraku oka nagaraanni vaari nivaasaaniki oka adbhutamaina pedda bhavanaanni nirminchaalani talapettaadu. athani aalochana roopame dhilli prakkane nirmitamaina kottadilli nagaram ...... andulooni neti rashtrapati bhavanamu. ee bhavanaana nirmaanaaniki roopa kalpana chesinadi lutyems. deeni nirmaanaaniki hug keeling cheef injaneerugaa panichesaaru. deeni nirmaanamlo bhaarateeya, mogal nirmaana reetulu kanipistaayi. ee nirmaanamlo talamaanikamaina bari dom. idhi bhaudda nirmaanaalanu talapistundi.
swaatantyraanantaram ee bhavanamlooniki adugu pettina modati vvakti appati modati bhaarateeya gavarnar janaral chakravarthula rajagopalachari. aa tarvaata bharatadesam ganatantramgaa aavirbavinchadamto rashtra pathi padavi vachindi. rashtra pathi nivaasaaniki ketayinchina ee bhavananiki naadu rashtra pathi bhavan gaa naama karanam chesaru. appudu rajaji vundina gadullone ippatiki varaku mana rashtra patulandaru untunnaru. british vaisray lu upayoginchina gadulanu maatramu nedu....... mana desha paryatanaku vachina videsadhinetalaku ketaayistunnaaru.
ee rashtrapati bhavanamlo mottam 340 gadulundagaa.... darbaalu haalu, asokaahaalu, diningu haalu, mogal garden lanu matrame sandarsakulaku anumatistaaru. rangu rangu chaluva raallatho manoranjakamgaa vunde darbaru haalulo jaateeya avaardula pradhaanotsavaalaku upayogistaaru. andamaina shandiarlu alankarinchina ashoka haalu mantrula pramaana sweekaranotsavaalaku upayogistaaru. diningu halo okesari 104 mandi kuurchoni bojanam cheya vachhu. vaari bhojanaaniniki vendi paatralanu upayogistaaru.
ee bhavanaanni raantrimbavallu kaapalaakaayadaaniki veyyi mandi dhilli polisuluntaaru. black kamendolu kuudaa vuntaaru. ee kapala daarulantaa ashwa, naavika, vaimanika dalaalo shikshana pondi vundaali. veerandaru aaradugula paine podavundaali. rashtrapati ee bhavanam nundi bayata kaalu pedithe chaalu ..... adhi araganta panaina...... sudeergha videsha paryatana aina.... atanu bayataku velle tappudu, tirigi vachetappudu... veedkolu, palakadaaniki, vachinappudu aahvaanamu palakadaaniki 150 mandi sikku sainika dalam sarva vaelalaa siddamgaa vuntundi. itara deshaadhipatulaku kuudaa veere aahvaanam, veedkolu paluku taaru.
rashtrapati kutumbaaniki, akkadiki vache atidhulaku avasaramaina vantakaalanu tayaaru cheyadaaniki 18 mandi vanta manushulu, vaddincha daaniki 10 mandi batlarlu vuntaaru. gadulanu oodchadaaniki subhramgaa vunchadaaniki 110 mandi pani vaalluntaaru. antegaaka 10 mandi driverlu, aiduguru mekaanikkulu, 180 mandi anga rakshakulu, inka daaktarlu, secretarylu, klarkulu, modalagu vaarandaruu kalipi 1000 mandi paigane panichestuntaaru. rashtrapati prayaanincha daaniki es class 600 pul lman gard mercidez kaarunu upayogistaaru. ee rashtra pathi bhavan nirvahana kharchu edaadiki vanda kotla roopaayalaku paine vuntundi.
ee rashtra pathi bhavana aavaranamulo andamaina vudyaana vanalunnayi. avi moghal garden, herbell garden, neutrition garden, spiritul garden vantivi unnaayi. vaati baadhyatalanu chudadaniki 150 mandi thota pani vaaruntaaru. ee udyaana vanaallokantaa pradhaanaakarshana mogal garden. indulo mamidi, sapota jaama, arati vanti pandla chetle gaaka vepa, marri, ravi lanti vrukshaalu kuudaa unnaayi. ee garden loo 8 tennis kortulu, oka golpu maidanamu, oka cricket maidanamu kuudaa unnaayi. abdul kalaam padavee kaalamlo rashtrapati bhavan loo adanamgaa sains musium, childran gyalari, kichen musium, herbal garden adhanamgaa cherayi.