సంగీత కళాశాల - ఘంటసాల - పాటల పల్లకి - గాయని గాయకులు - సితార
సంగీత కళాశాల - ఘంటసాల
గీత.. అంటె భగవద్గీత అనే అనుకుంటారు సాధారణంగా, కానీ గీతలో చాలా రకాలున్నాయి. గురుగీత, అష్టావక్రగీత, హంస గీత, అనుగీత, వశిష్టగీత ఇలా చాలా ఉన్నాయి. కానీ వాటిలో మానవాళిని జీవితంలో ఎదురయ్యే రకరకాల పరిస్థితులను ఎదుర్కొనడానికి సమాయత్తం చేసే విజ్ఞానాన్ని, జీవన విధానాన్ని అందించిన వాటిలో అగ్రతాంబూలం సాక్షాత్తు శ్రీకృష్ణుడే బోధించిన గీత అయిన 'భగవద్గీత'కే దక్కుతుంది. దాదాపుగా ఈ గీతలన్నీ ఏదో ఒక సందర్భంలో అయోమయంలో పడిపోయిన శిష్యులకు గురువులు మార్గదర్శనం కావించినవే.. అయితే ఆధునిక కాలంలో ఆవిర్భవించిన మరో గీత కూడా ఉంది. అది.. అదే..'ఘంటసాల భగవద్గీత'.
మనదేశంలో గుళ్లకి గోపులరాలకి కొదవేముంది? ముక్కోటి దేవతలకూ ముఫ్పైకోట్ల గుళ్లు ఉండనే ఉన్నాయి. కేవలం దైవాలకు, దైవాంశ సంభూతులకే కాకుండా మానవ మాత్రులకు కూడా గుళ్లున్నాయి. అభిమానుల 'దేవుళ్లకే' ఆ గుడులు వెలిసాయి. మహాత్మాగాంధీకి గుడి ఉంది. సోనియా గాంధీకీ గుడి ఉన్నది. తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని ఇచ్చినందుకు గుడి కట్టారట. ఇంకా రజనీకాంత్‌కి, ఖుష్బుకి, అమితాబ్‌కి, మోడికి ఇలా రాజకీయ, సినిమా ప్రముఖలందరికీ గుళ్లు వెలిశాయి. కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం హాయత్‌నగర్‌ దగ్గర కుంట్లూరులో వేగ్నేశ సంస్థ వంశీరామరాజు ఆధ్వర్యంలో శ్రీవిద్యానృసింహ భారతీచేత ఓ గుడి ప్రారంభించబడినది. ఆ గుడిలోని దేవుడు...'ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు'. ఈ గాయకుడికి ఇంకా పశ్చిమగోదావరి జిల్లా అనంతపల్లిలోనూ, శ్రీకాకుళంలోనూ కూడా గుళ్లు నిర్మాణమయ్యామని తెలుస్తోంది. మరి శ్రీకృష్ణులవారు ఎక్కడో ఎప్పుడో బోధించిన గీతను మన డ్రాయింగ్‌ రూంలో వినబడేలా చేస్తూ 'ఘంటసాల భగవద్గీత'గా వెలయింప చేసిన వ్యక్తికి ఆ మాత్రం గౌరవం చూపడం అవరమే కదా!
ఘంటసాల బాల్యం..
''లేని బాట వెతుకుతున్న పేదవానికి...
రాని పాట పాడుతున్న పిచ్చివానికి...
బ్రతుకూ పూలబాట కాదు...
అది పరవశించి పాడుకునే పాటకాదు'' అంటూ పాడిన ఘంటసాల జీవితం... ముఖ్యంగా బాల్యం పూలబాట కాదు సరికదా.. 'ముళ్లకంపే'. ఆయన 1922 డిసెంబర్‌ 4న, కృష్ణా జిల్లా చౌటపల్లిలో ఓ బీద బ్రహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఊరూరా తిరుగుతూ గుళ్లల్లోనూ, ఉత్సవాలలోనూ పాటలు పాడుతూ పొట్ట పోసుకునే తండ్రి వెంట తిరగుతూ తండ్రి పాటలకు నృత్యం చేసేవారు. చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయినా తండ్రి కోరిక మేర సంగీతం నేర్చుకోవడానికి విజయనగరం పారిపోయి, సరైన ఆశ్రయం దొరక్క బిక్షాటన చేసి కడుపునింపుకొటూ అనేక కష్టాలను అనుభవించి, అంచెలంచెలుగా ఎదిగి గానగంధర్వుడిగా మిగిలిపోయిన ఘంటసాల జీవితాన్ని ఉన్నత పాఠశాల విద్యార్థులకు ఓ బోధానాంశంగా చేర్చవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉన్నది. గుడికట్టడం కన్నా ఇటువంటివి చేయడం స్ఫూర్తిదాయకం. అప్పట్లో ఏకైక సంగీత కళాశాల విజయనగరంలోనే ఉంది. అక్కడ సీటుకోసం, సీటు దొరికాక పూటగడవటం కోసం ఎన్నో కష్టాలు పడ్డారు. ఇళ్లలో ఊడిగం చేసారు... జోలె పట్టారు. వారాలబ్బాయిగా పొట్టపోసుకున్నారు. సత్రంలో, పార్కులో పడుకొన్నారు. ఎన్ని కష్టాలు పడినా సాధనని మానలేదు. సంగీత కళాశాల నుంచి పట్టాపుచ్చుకొని తిరిగొచ్చారు. పట్టావచ్చింది కానీ ఉపాధి దొరకలేదు. తనకు అలవాటైన పనే చేసారు. పండుగలలో పబ్బాలలో పాటలు పాడుతూ పాటగాడుగా గుర్తింపు పొందారు. నాటకాలు కూడా ఆడారు. ఆ క్రమంలో వారికి ఇంచుమించుగా అదే పరిస్థితిలో ఉన్న మరో అబ్బాయితో పరిచయం కలిగింది. అతను నాటకాలలో స్త్రీ పాత్రలు వేసే వాడు. అయితే అప్పుడు వారిద్దరూ సినిమాలలోకి వెడతారని కానీ, అతడో గొప్ప నటుడవుతాడు కానీ, అతడి విజయాలకి తన గాత్రం ప్రధాన కారణం అవుతుందని కానీ అనుకోలేదు. ఆ అబ్బాయే ఆ తర్వాత నటసామ్రాట్‌ అయిన అక్కినేని నాశ్వరరావు.
చిత్రరంగ ప్రవేశం...
అవి స్వాతంత్రోద్యమ రోజులు. దేశభక్తిని ప్రబోధించే పాటలతో ప్రజలలో చైతన్యాన్ని రగిలిస్తున్న ఘంటసాలను అరెస్టు చేశారు. 18 నెలలు కారాగారం తరువాత విడుదల అయి బయటకి వచ్చారు. పరిస్థితి షరా మామూలే. అయినా ఘంటసాల కుదరుగా ఉండాలని బంధువుల అమ్మాయి సావిత్రితో వివాహం జరిపించారు ఆయన తల్లిగారు. దానితో పరిస్థితి మరింత దుర్భరమైనది. అదృష్టవశాత్తు అదే సమయంలో దూరపు బంధువు సముద్రాలతో పరిచయం కలిగింది. ఘంటసాలలోని గంధర్వుని అందరి కన్నా ముందుగా పసిగట్టింది సముద్రాలవారే. ఆయన అప్పటికే సినిమాలలో పనిచేస్తున్నారు. ఆయన సలహా మీద ఘంటసాల మద్రాసు చేరారు. సముద్రాల, ఘంటసాలని అప్పటి స్టార్‌ నాగయ్యకి, బి.ఎన్‌.రెడ్డికి పరిచయం చేసారు. వారి 'స్వర్గసీమ'లో భానుమతితో కలిసి పాడే అవకాశం ఇచ్చారు. అప్పట్లో ఎవరి పాటలు వారే పాడుకునేవారు. నటుడు నారాయణరావుకి గాత్రదానం చేశారు. కానీ అవకాశాలు అయితే ఎక్కువగా రాలేదు. చిన్నాచితకా వేషాలు కూడా వేసారు. ఘంటసాలను గుర్తించిన భానుమతి తన సినిమాలకి సహాయ సంగీత దర్శకుడిగా తీసుకొన్నారు. హెచ్‌.ఎం.వి గ్రామఫోన్‌ కంపెనీ వారైతే ఘంటసాలను పాటలకు పనికి రావనేసారు. అయితే ఘంటసాలను గుర్తించిన మరొక వ్యక్తి నటుడు పేకేటి. ఆ కంపెనీలో చేరాక ఘంటసాలను పిలిపించి ప్రైవేట్‌ ఆల్బమ్‌ చేయించారు. ఈలోగా గాలిపెంచల నరసింహారావు, సి.ఆర్‌.సుబ్బరామన్‌ సహాయకుడిగా చేసిన ఘంటసాలకే 'కీలుగుర్రం', 'బాలరాజు' సినిమాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించే అవకాశం వచ్చింది. ఆ రెండు విజయవంతమవ్వడంతో 'మనదేశం', 'లక్ష్మమ్మ' చిత్రాలకు పనిచేశారు. ఒక విధంగా మొదట్లో ఆయన గాయకుడిగా కన్నా సంగీత దర్శకుడిగానే తన స్థానాన్ని సుస్థిరపరచుకొన్నారు. విజయావారి 'పాతాళభైరవి'తో అటు సంగీత దర్శకుడిగా, ఇటు గాయకుడిగా విజయకేతనం ఎగురవేశారు. పైగా నటసామ్రాట్, నటరత్నలకు ఆయనే నేపథ్యగాయకుడు కాడడంతో ఇంక ఘంటసాల వెనుదిరిగి చూడలేదు. ఒక విధంగా వారిద్దరూ తెలుగు సినిమాకి రెండు 'కళ్లైతే' ఘంటసాల కంఠమయ్యారు. వారికి 'దేవదాసు', 'మల్లీశ్వరి'లు చలనచిత్ర సామ్రాజ్యాన్ని పంచి ఇస్తే ఆ రెండు సామ్రాజ్యాలలోనూ ఘంటసాలదే కీలకపాత్ర అవడం విశేషం.
అద్వితీయం...
చిత్రరంగంలో పోల్చిచూడటం మామూలే. ఘంటసాలని అసలు పోల్చాలంటే రఫీస్థాయి గాయకుడే ఉండాలనుకోవాలి. కానీ పోల్చాలంటే సమానమైన అంశాలుండాలి. ఘంటసాల కర్నాటక సంగీతంలోనూ, రఫీ హిందుస్థానీ సంగీతంలోనూ ఉద్దండులే అయినా రఫీ సంగీత దర్శకుడు కాదు. కానీ ఘంటసాల, సుబ్బరామన్, పెండ్యాల, రాజేశ్వరరావు, సుసర్ల, కే.వి.మహదేవన్‌ వంటి సంగీత దర్శకులు ఏలుతున్నప్పుడు వారిలో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందారు. ఆయన సంగీత దర్శకత్వం వహించిన 'పాతాళభైరవి', 'మాయాబజార్‌', 'గుండమ్మకథ', 'పెళ్లిచేసిచూడు' వంటి ఎన్నో చిత్రాలు కేవలం సంగీత దర్శకుడిగా తిరుగులేని స్థానం సంపాదించిపెట్టాయి. ఇంక 'లవకుశ'లో విశ్వరూపం చూపారు. 'రహస్యం' సంగీత శ్రేష్టుల మన్ననలందుకొన్నది. కాబట్టి అటు గాయకుడిగా ఇటు సంగీత దర్శకుడిగా అగ్రస్థానాన మూడు దశాబ్దాల పాటు వీరవిహారం చేసిన వారితో మాత్రమే పోల్చాలి. అలాంటివారు మరొకరు లేరు. వందకుపైగా చిత్రాలకు సంగీత దర్శకత్వం వహించి పదివేల పాటలకు పైగా పాడిన మరొక వ్యక్తి లేరు.
మూడు దశాబ్దాల పారవశ్యం...
ఆయన రచయిత కూడా. నిర్మాత కూడా. మిగిలిన అంశాల కన్నా ఎక్కువగా ప్రేక్షకులు ఆయనను గాయకుడిగానే ఆరాధించారు. నేపథ్య సంగీతం జనరంజకమయినది ఆయనతోనే. విషాదం, హాస్యం, సరసం, కరుణ, వైరాగ్యం భావమేదైనా, సందర్భమేదైనా సరే ఆయన పాట లేకుండా చిత్రపరిశ్రమలో మూడు దశాబ్దాలు గడవలేదు. ఆయన ఉన్నప్పుడే ఎంతోమంది గాయకులు ఉన్నారు. అగ్ర హీరోల సినిమాలకి సరేసరి. సాదాసీదా సినిమాలలోనూ ఆయనతో ఒక పాటైనా పాడించుకొనేవారు. ఆయనలో లోపమేదైనా ఉన్నదంటే అది ఆయన అనారోగ్యం మాత్రమే. మూడు పదుల వయసులోనే చక్కెర వ్యాధి రావడంతో చాలా ఇబ్బంది పడ్డారు. 1974 ఫిబ్రవరి 11న కన్నుమూయడానికి అయిదు సంవత్సరాల ముందు నుంచి ఆయన ఆరోగ్యం క్షీణించసాగింది. కంఠం బరువుగా (ఎగ ఊపిరి కూడా) వినవచ్చేది. అయితే అది విషాద గీతాలకు బాగానే సరిపోయేది. లలితమైన పాటలకు ఆయన సరిపోరనే కొంతమంది అభిప్రాయానికి కారణం ఆయన అనారోగ్యం కానీ ఆయన కాదు. ఆయనది కంచుకంఠం.. గాంభీర్యం ఎక్కువే అయినా తగ్గించుకొని మృదువైన పాటలు ఎన్నో పాడారు. కానీ చివరలో ఆరోగ్యం సహకరించలేదు.
కొన్ని మధురాలు...
'నీలి మేఘాలలో గాలి కెరటాలలో' ఆయన పాట వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. 'మేఘమధనం' అంటారే.. వర్షం కురిపించడానికి ఓ పక్రియ. కరువు ప్రాంతాలలో ఈ సాంకేతికతను ఉపయేగించే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. వాటితో బాటూ 'భక్త జయదేవ'లోని 'నీ మధుమురళీ గానలీలా' వినిపిస్తే ఘేఘాలు పరవశించిపోవూ! గనుల తవ్వకాలలోనూ బండరాళ్లను పేల్చడానికి డైనమేట్లని వాడుతుంటారు. 'జగదేకవీరునికథ'లోని 'శివరంజనీ' ప్రయోగిస్తే 'స్టోన్‌ క్రషింగ్‌' సులభతరమవుతుంది. భూకంపాలను కొలవడానికి రిక్టర్‌ స్కేల్‌ను ఉపయోగిస్తారు. ఆ స్కేల్‌లో ఒక పాయింట్‌కి రెండో పాయింట్‌కి తేడా పదిరెట్లుంటుంది. 'జయభేరి'లో 'నందుని చరితము వినుమా' పాటలో ఆఖరి నాలుగు చరణాలు వినండి.
''పరుగున బోయెను చిదంబరానికి నందుడు ఆత్రమున...
చిదంబరంలో శివుని దర్శనం చేయగ రాదనే పూజారి...
ఆశాభంగము పొందిన నందుడు ఆగుడి ముందే మూర్చిల్లే...
అంతట శివుడే అతడిని బ్రోచి పరంజ్యోతిగా వెలయించే''
పై చరణాలలో ఆయన ఆస్థాయి ఒక్కోక్క చరణానికి పదిరెట్లుగా పెరిగి తారాస్థాయికి చేరుకొని ఆయనకే జీరవచ్చేసిందీ అంటే అర్థం చేసుకోండి. ఆ జీర ఆయన పాటతో ఎంతగా మమేకమయ్యారో చెబుతుంది. 'పయననించే ఓ చిలుకా' (కులదైవం) మనసుని ద్రవింపచేస్తుంది. 'జయభేరి'లో 'రసికరాజ తుగువారము కాదా' పాటని ఎత్తుకోవడాన్ని ఆలకించండి. అద్భుత రసానికి ఇది ఉదాహరణ. 'టేక్‌ ఆఫ్‌' అంటారే. విమానం రన్‌వే మీద చాలా దూరం పరుగెట్టి పైకి లేస్తుంది. హెలికాప్టర్‌ ఉన్న చోట నుంచే పైకి లేస్తుందది. ఈ పాటలో హెలికాప్టర్‌ టేకాఫ్‌ని వినవచ్చు. 'మూగనోము' సినిమాలో 'ఊరుమారినా ఉనికి మారునా' పాటని పి.బి.శ్రీనివాస్‌ పాడినా ఘంటసాల చేత కూడా అదే పాటను పాడించారు 'గాఢత' కోసం. 'కంచుకోట'లో 'ఎచటనో గల స్వర్గంబునిచట దించి'ని వినండి. ఆత్మార్పణం అంటే అది. 'మర్మయోగి'లో 'నవ్వులనదిలో' పాటలో ఘంటసాల నవ్వడం వినండి రాజసం తొణికిసలాడుతుంది. 'జయభేరి'లో 'నీ దానన్నదిరా' మరొక ఆత్మార్పణం. ఈ పాటలన్నీ ఒక ఎత్తు అయితే ఆయన పద్య పఠనం ఒక్కటే ఆయనను శిఖారాగ్రాన కూర్చోబెడుతుంది. ఆయనలా పద్యపఠనం చేసిన సినీగాయకులేరీ? రంగస్థలం మీది లాగుడు విధానానికి స్వస్థి చెబుతూ ఆయన చేసిన పద్య పఠనం ఓ అద్భుతమే. 'కురువృద్ధుల్‌' అంటూ 'పాండవవనవాసం'లో రాబోయో కురుక్షేత్ర యుద్దాన్ని సభలోకి తీసుకొస్తారు. 'ఇది మన ఆశ్రమంబు...' అంటూ 'లవకుశ'లో సీతకి వాల్మీకిగా విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తారు. అసలు తెలుగు పరిశ్రమ గర్వపడేది పౌరాణికాలతోనే. ఘంటసాలలేని పౌరాణికాన్ని ఊహించుకొనలేం. రికార్డింగ్‌ రూంలో ఆయనకు జగన్మాత, ఆంజనేయుడు సాక్షాత్కరించారు కాబట్టే...''మాణికవీణా'' (కాళిదాసు), ''ఆంజనేయ మహానుభావా'' (పాండవవనవాసం) వంటివి శరీరాన్ని జలదరింపజేస్తాయి.
వ్యక్తిత్వం...
ఎంత ఎదిగినా ఒదిగి ఉండటం ఆయన ప్రత్యేకత. అందరిని ''బాబూ'', ''నాన్న'' అని పలకరిస్తారు. విజయనగరంలోని తనకి ముద్దపెట్టిన తల్లినీ, ఆదరించిన గురువుని తలచుకోని రోజులేదు. ఆ గురువు కుమారుడిని తన దగ్గరే సహాయకుడిగా పెట్టుకొన్నారు. నా తొలిరోజులలో నాతో ఓ చిన్న పాట పాడించడానికి కాకితో కబురుంపితే సరిపోయేదానికి ఆయన స్వయంగా నా గదికి వచ్చి పిలుచుకొని వెళ్లారని... ఆయన చేత తన వారసుడిగా ప్రకటించుకోబడ్డ బాలసుబ్రహ్మణ్యం చెబుతారు. చిత్ర విజయాలలో తన పాత్ర గణనీయమైనదే అయినా ఎప్పుడైనా ఇంత ఇస్తేనే పాడతాను అనలేదు. నిర్మాతలే చూసి ఇచ్చే వాళ్లు. ఆయనకి కావల్సినవి సమకూర్చేవాళ్లు. ఇల్లు కట్టుకుంటే కాంపౌండ్‌వాల్‌ చక్రపాణి కట్టించారు. తొలికారుని భానుమతి బుక్‌ చేశారు. భక్తితత్పరతకు ఆయన గానం మారుపేరు. 'నమో వేంకటేశా' ప్రైవేట్‌ సాంగ్‌ గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువే. అసలు తిరుమలలో శ్రీవారి సన్నిధానంలో కచేరి చేసింది అలనాడు అన్నమయ్య అయితే, తరువాత ఘంటసాల వెంకయ్యే చేసారు. తెలుగులో పాడవలసి వస్తే రఫీ తొలుతగా ఘంటసాలను సంప్రదిస్తే సాదరంగా ఆహ్వానించారు. తను చేసిన భగవద్గీత ఆల్బమ్‌ ఆవిష్కరణకు లతామంగేష్కర్‌ ఘంటసాలను పిలిచినప్పుడు ఆయనలో భగవద్గీత చెయ్యాలనే సంకల్పం కలిగింది. అప్పటికే ఆరోగ్యం చెడిపోయింది. గీత పాడటం పూర్తయ్యాక ఇంక సినిమా పాటలు పాడకూడదనుకొని కాషాయ వస్త్రాలు ధరిస్తూ అతి కష్టం మీద భగవద్గీత రికార్డింగ్‌ పూర్తి చేసారు. కానీ రికార్డు విడుదల నాటికి ఆయన భౌతికంగా లేరు. కానీ భగవద్గీత ఎప్పటికీ ఉంటుంది. గీత ఉన్నంత కాలం ఘంటసాల భగవద్గీత ఉంటుంది.
sangeeta kalasala - ghantasala - paatala pallaki - gaayani gaayakulu - sitaara
sangeeta kalasala - ghantasala
geetha.. ante bhagavadgeeta ane anukuntaaru saadhaaranamgaa, cony geetalo chala rakalunnayi. gurugeeta, ashtaavakrageeta, hamsa geetha, anugeeta, vashishtageeta ilaa chala unnaayi. cony vaatilo maanavaalini jeevitamlo edurayye rakarakaala paristhitulanu edurkonadaaniki samaayattam chese vignaanaanni, jeevana vidhaanaanni andinchina vaatilo agratamboolam saakshaattu srikrishnude bodhinchina geetha ayina 'bhagavadgeeta'kee dakkutundi. daadaapugaa ee geetalannee edho oka sandarbhamlo ayomayamlo padipoyina shishyulaku guruvulu maargadarsanam kavinchinave.. ayithe aadhunika kaalamlo aavirbhavinchina maro geetha kuudaa undi. adhi.. adhe..'ghantasala bhagavadgeeta'.
manadesamlo gullaki gopularalaki kodavemundi? mukkoti devatalakuu mufpaikotla gullu undane unnaayi. kevalam daivalaku, daivansa sambhoothulake kakunda manava maatrulaku kuudaa gullunnayi. abhimaanula 'devullake' aa gudulu velisai. mahaatmaagaandhiika gudi undi. sonia gaandheekee gudi unnadi. telamgaana rashtranni ichinanduku gudi kattarata. inka rajaneekaantiki, khushbuki, amitabeki, modiki ilaa rajakeeya, sinima pramukhalandarikee gullu velisai. konni samvatsaraala kritam hayatinagare daggara kuntlurulo vegnesha samstha vamsiiraamaraaju aadhvaryamlo srividyaanrusimha bhaaratiichaeta oo gudi praarambhinchabadinadi. aa gudiloni devudu...'ghantasala venkateswararao'. ee gayakudiki inka paschimagodavari jilla anantapalliloonuu, srikaakulamloonuu kuudaa gullu nirmaanamayyaamani telustondi. mari srikrushnulavaaru ekkado eppudo bodhinchina geetanu mana draayingli roomlo vinabadela chestu 'ghantasala bhagavadgeeta'gaa velayimpa chesina vyaktiki aa maatram gowravam chuupadam avarame kada!
ghantasala balyam..
''laeni baata vetukutunna paedavaaniki...
raani paata paadutunna picchivaaniki...
bratukuu poolabaata kaadu...
adhi paravasinchi paadukune paatakaadu'' antuu paadina ghantasala jeevitam... mukhyamgaa balyam poolabaata kaadu sarikada.. 'mullakampe'. aayana 1922 dissember 4na, krishna jilla choutapallilo oo beeda brahmana kutumbamlo janminchaaru. ooruraa tirugutuu gullalloonuu, utsavaalaloonuu paatalu paadutuu potta posukune tandri venta tiragutuu tandri paatalaku nrutyam chesevaaru. chinnatanamlone tandrini kolpoina tandri korika mera sangeetam neerchukoovadaaniki vijayanagaram paaripoyi, saraina aashrayam dorakka bikshaatana chesi kadupunimpukotu aneka kashtaalanu anubhavinchi, anchelanchelugaa edigi gaanagandharvudigaa migilipoyina ghantasala jeevitaanni unnata paatasaala vidyaarthulaku oo bodhaanaamsamgaa cherchavalasina avasaram entainaa unnadi. gudikattadam kanna ituvantivi cheyadam sphuurtidaayakam. appatlo ekaika sangeeta kalasala vijayanagaramlone undi. akkada seetukosam, seetu dorikaka pootagadavatam kosam enno kashtaalu paddaaru. illalo oodigam chesaru... jole pattaaru. varalabbaiga pottaposukunnaru. satramlo, paarkulo padukonnaru. enni kashtaalu padina saadhanani maanaledu. sangeeta kalasala nunchi pattaapuchhukoni tirigochaaru. pattaavachchindi cony upaadhi dorakaledu. tanaku alavaataina pane chesaru. pandugalalo pabbalalo paatalu paadutuu paatagaadugaa gurtimpu pondaaru. naatakaalu kuudaa aadaaru. aa kramamlo vaariki inchuminchugaa adhe paristhitilo unna maro abbaito parichayam kaligindi. atanu naatakaalalo stree paatralu vese vaadu. ayithe appudu vaariddaruu cinemaalaloki vedataarani cony, atado goppa natudavutaadu cony, atadi vijayaalaki tana gaatram pradhaana kaaranam avutundani cony anukoledu. aa abbaye aa tarvaata natasamrate ayina akkineni naashwararao.
chitraranga pravesam...
avi swaatantrodyama rojulu. deshabhaktini prabodhinche paatalatho prajalalo chaitanyaanni ragilistunna ghantasaalanu arestu chesaru. 18 nelalu karagaram taruvaata vidudala ayi bayataki vachaaru. paristhiti shara maamoole. aina ghantasala kudarugaa undaalani bandhuvula ammai saavitritoe vivaham jaripinchaaru aayana talligaaru. daanitho paristhiti marinta durbharamainadi. adrushtavasaattu adhe samayamlo doorapu bandhuvu samudraalato parichayam kaligindi. ghantasaalaloni gandharvuni andari kanna mundugaa pasigattindi samudralavare. aayana appatike cinemaalalo panichestunnaaru. aayana salaha meeda ghantasala madrasu cheraaru. samudraala, ghantasaalani appati starke nagayyaki, bi.en.reddiki parichayam chesaru. vaari 'swargaseema'loo bhaanumatitoe kalisi pade avakaasam icharu. appatlo evari paatalu vaare paadukunevaaru. natudu narayanaraoki gaatradaanam chesaru. cony avakaasaalu ayithe ekkuvagaa raledu. chinnachitaka veshaalu kuudaa vesaaru. ghantasaalanu gurtinchina bhanumati tana cinemalaki sahaya sangeeta darsakudigaa teesukonnaru. hehne.em.vi gramaphone company vaaraithe ghantasaalanu paatalaku paniki ravanesaru. ayithe ghantasaalanu gurtinchina maroka vyakti natudu peketi. aa companylo cheraaka ghantasaalanu pilipinchi private albam cheyinchaaru. eelogaa gaalipenchala narasimhaaraavu, si.aari.subbaramanni sahayakudiga chesina ghantasalake 'keelugurram', 'balaraju' sinimaalaku sangeeta darsakatvam vahinche avakaasam vachindi. aa rendu vijayavantamavvadamto 'manadesam', 'lakshmamma' chitraalaku panichesaaru. oka vidhamgaa modatlo aayana gayakudiga kanna sangeeta darsakudigaane tana sthaanaanni susthiraparachukonnaaru. vijayavari 'paataalabhairavi'thoo atu sangeeta darsakudigaa, itu gayakudiga vijayaketanam eguravesaaru. paiga natasamrat, nataratnalaku aayane nepathyagaayakudu kaadadamtho inka ghantasala venudirigi chudaledu. oka vidhamgaa vaariddaruu telugu sinimaki rendu 'kallaite' ghantasala kantamayyaaru. vaariki 'devadasu', 'mallishwari'lu chalanachitra saamraajyaanni panchi iste aa rendu saamraajyaalaloonuu ghantasalade keelakapatra avadam visesham.
adviteeyam...
chitrarangamlo polchichudatam maamoole. ghantasaalani asalu polchalante rafisthai gayakude undalanukovali. cony polchalante samaanamaina amsaalundaali. ghantasala karnataka sangeetamloonuu, rafy hindusthaanii sangeetamloonuu uddandule aina rafy sangeeta darsakudu kaadu. cony ghantasala, subbaraman, pendyaala, rajeshwararao, susarla, kee.vi.mahadevan vanti sangeeta darsakulu elutunnappudu vaarilo okarigaa gurtimpu pondaaru. aayana sangeeta darsakatvam vahinchina 'paataalabhairavi', 'mayabajari', 'gundammakatha', 'pellichesichudu' vanti enno chitraalu kevalam sangeeta darsakudigaa tiruguleni sthaanam sampaadinchipettaayi. inka 'lavakusa'loo vishwaroopam chuupaaru. 'rahasyam' sangeeta shreshtula mannanalandukonnadi. kabatti atu gayakudiga itu sangeeta darsakudigaa agrasthaanaana moodu dasaabdaala paatu veeravihaaram chesina vaaritho matrame polchaali. alantivaru marokaru leru. vandakupaigaa chitraalaku sangeeta darsakatvam vahinchi padivela paatalaku paiga paadina maroka vyakti leru.
moodu dasaabdaala paaravasyam...
aayana rachayita kuudaa. nirmaata kuudaa. migilina amsaala kanna ekkuvagaa prekshakulu aayananu gayakudigane aaraadhinchaaru. nepathya sangeetam janaranjakamayinadi aayanathone. vishaadam, haasyam, sarasam, karuna, vairagyam bhavamedaina, sandarbhamedaina sare aayana paata lekunda chitraparisramalo moodu dasaabdaalu gadavaledu. aayana unnappude entomandi gaayakulu unnaaru. agra heerola cinemalaki saresari. sadasida cinemaalaloonuu aayanatho oka pataina paadinchukonevaaru. aayanalo lopamedaina unnadante adhi aayana anarogyam matrame. moodu padula vayasulone chakkera vyaadhi raavadamtho chala ibbandi paddaaru. 1974 fibravari 11na kannumuuyadaaniki ayidu samvatsaraala mundu nunchi aayana aarogyam ksheeninchasaagindi. kantham baruvugaa (ega oopiri kuudaa) vinavachedi. ayithe adhi vishaada geetaalaku bagane saripoyedi. lalitamaina paatalaku aayana sariporane kontamandi abhipraayaaniki kaaranam aayana anarogyam cony aayana kaadu. aayanadi kanchukantam.. gaambheeryam ekkuve aina tagginchukoni mruduvaina paatalu enno paadaaru. cony chivaralo aarogyam sahakarinchaledu.
konni madhuraalu...
'neeli meghaalalo gaali keratalalo' aayana paata vinipistuunee untundi. 'meghamadhanam' antare.. varsham kuripinchadaaniki oo pakriya. karuvu praantaalalo ee saanketikatanu upayeginche prayatnaalu jarugutunnaayi. vaatitho baatuu 'bhakta jayadeva'loni 'nee madhumurali ganalila' vinipiste gheghalu paravasinchipovuu! ganula tavvakaalaloonuu bandaraallanu pelchadaaniki dinamatelani vaadutuntaaru. 'jagadekaveerunikatha'loni 'shivaranjanee' prayogiste 'stone krashingle' sulabhataramavutundi. bhookampaalanu kolavadaaniki rictor skelemu upayogistaaru. aa scalello oka paayinteki rendo paayinteki teda padiretluntundi. 'jayabheri'loo 'nanduni charitamu vinuma' paatalo akhari naalugu charanaalu vinandi.
''paruguna boyenu chidambaraaniki nandudu aatramuna...
chidambaramlo shivuni darsanam cheyaga raadane poojaari...
aasaabhangamu pondina nandudu aagudi munde moorchille...
antata shivude atadini brochi paranjyotigaa velayinche''
pai charanaalalo aayana aasthai okkokka charananiki padiretlugaa perigi taaraasthaayiki cherukoni aayanake jeeravachesindii ante artham chesukondi. aa jeera aayana paatatho entagaa mamekamayyaro chebutundi. 'payananinche oo chiluka' (kuladaivam) manasuni dravimpachestundi. 'jayabheri'loo 'rasikaraja tuguvaaramu kaadaa' paatani ettukovadaanni aalakinchandi. adbhuta rasaniki idhi udaaharana. 'teke aff' antare. vimanam renve meeda chala dooram parugetti paiki lestundi. helicaptersi unna chota nunche paiki lestundadi. ee paatalo helicaptersi tekafeni vinavacchu. 'mooganomu' cinemalo 'oorumaarinaa uniki maruna' paatani pi.bi.srinivasse padina ghantasala chetha kuudaa adhe paatanu paadinchaaru 'gaadata' kosam. 'kanchukota'loo 'echatano gala swargambunichata dinchi'ni vinandi. aatmaarpanam ante adhi. 'marmayogi'loo 'navvulanadilo' paatalo ghantasala navvadam vinandi rajasam tonikisalaadutundi. 'jayabheri'loo 'nee danannadira' maroka aatmaarpanam. ee paatalannee oka ettu ayithe aayana padya pathanam okkate aayananu sikhaaraagraana koorchobedutundi. aayanalaa padyapatanam chesina cineegaayakulerii? rangasthalam meedi lagudu vidhaanaaniki swasthi chebutuu aayana chesina padya pathanam oo adbhutame. 'kuruvruddhuli' antuu 'pandavavanavasam'loo raboyo kurukshetra yuddaanni sabhaloki teesukostaaru. 'idhi mana aashramambu...' antuu 'lavakusa'loo seetaki valmikiga vishwaasaanni kaligistaaru. asalu telugu parisrama garvapadedi pouraanikaalatoonee. ghantasalaleni pouraanikaanni oohinchukonalem. recordingli roomlo aayanaku jaganmaata, aanjaneyudu saakshaatkarinchaaru kabatte...''manikaveena'' (kaalidaasu), ''aanjaneya mahanubhava'' (pandavavanavasam) vantivi sariiraanni jaladarimpajestaayi.
vyaktitvam...
entha ediginaa odigi undatam aayana pratyekata. andarini ''baaboo'', ''naanna'' ani palakaristaaru. vijayanagaramloni tanaki muddapettina tallinee, aadarinchina guruvuni talachukoni rojuledu. aa guruvu kumarudini tana daggare sahayakudiga pettukonnaru. naa tolirojulalo naatho oo chinna paata paadinchadaaniki kaakitho kaburumpithe saripoyedaaniki aayana swayamgaa naa gadiki vachi piluchukoni vellaarani... aayana chetha tana vaarasudigaa prakatinchukobadda balasubrahmanyam chebutaaru. chitra vijayaalalo tana paatra gananeeyamainade aina eppudaina inta istene paadataanu analedu. nirmatale chusi iche vaallu. aayanaki kavalsinavi samakuurcheevaallu. illu kattukunte compoundemalsali chakrapani kattinchaaru. tolikaaruni bhanumati buke chesaru. bhaktitatparataku aayana gaanam maaruperu. 'namo venkatesa' private sange gurinchi entha cheppina takkuve. asalu tirumalalo srivari sannidhaanamlo kacheri chesindi alanadu annamayya ayithe, taruvaata ghantasala venkayye chesaru. telugulo paadavalasi vaste rafy tolutagaa ghantasaalanu sampradiste saadaramgaa aahvaaninchaaru. tanu chesina bhagavadgeeta albam aavishkaranaku latamangeshkarkym ghantasaalanu pilichinappudu aayanalo bhagavadgeeta cheyyaalane sankalpam kaligindi. appatike aarogyam chedipoyindi. geetha paadatam puurtayyaaka inka sinima paatalu paadakuudadanukoni kashaya vastraalu dharistu athi kashtam meeda bhagavadgeeta recordingli puurti chesaru. cony rikaardu vidudala naatiki aayana bhoutikamgaa leru. cony bhagavadgeeta eppatiki untundi. geetha unnanta kaalam ghantasala bhagavadgeeta untundi.