పేరు శిల్పారామం, నిజానికి అన్ని జానపద కళల వేదిక ఇది. హైదరాబాద్, మాదాపూర్‌లోని హైటెక్ సిటీకి దగ్గరలో 1992 లో ప్రారంభమైన ఈ విశిష్ట, సుందర సువిశాల కళారామం అనునిత్యం చూపరులను ఆకట్టుకుంటున్నది. కనువిందుతోబాటు ఎంతో పరిజ్ఞానాన్ని కూడా పంచి ఇస్తున్నది. 65 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో కొలువుదీరి ఉంది. హస్తకళల ఉత్పత్తులను సరసమైన ధరలకు అందిస్తున్నది. ఒక రకంగా చెప్పాలంటే ప్రాచీన కళల అత్యాధునిక టూరిస్ట్ కేంద్రమిది. మొత్తంగా చూస్తే కళాకారుల గ్రామం కళ్లకు కడుతుంది.
భారతదేశ పురాతన కళలను, సంప్రదాయాలను పరిరక్షించే ఆలోచనతో ఈ గ్రామాన్ని రూపొందించారు. ఏడాది పొడవునా సంప్రదాయ పండుగలను ఇక్కడ జరుపుకుంటారు. కళలపై ప్రేమతో, హస్తకళలపై మక్కువతో యావద్భారతం నుంచి రకరకాల వృత్తి కళాకారులు ఇక్కడికి వచ్చి తమ తమ వృత్తి నైపుణ్యాలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. దేశం నలుమూలల నుంచి విచ్చేసిన హస్తకళాకారుల సృజనాత్మక శక్తి, కళా నైపుణ్యం కనిపిస్త్తుందిక్కడ. కళాత్మక హృదయంతో మనం ఖరీదుచేసే ప్రతి వస్తువు వెనక సంప్రదాయ హస్తకళా లాఘవం కానవస్తుంది.
హైదరాబాద్‌కు 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న శిల్పారామ ప్రాంతం 1992 కు ముందు రాళ్లు, రప్పలు, తుప్పలతో నిండి ఉండేది. అలాంటి ప్రదేశాన్ని హస్తకళల గ్రామంగా శిల్పారామంగా మలచడం వెనుక చాలా కృషి దాగి ఉంది. ఎంతో మంది కార్మికుల శ్రమ ఫలితమే ఈ గ్రామం. భారత దేశంలోని కళలన్నింటినీ ఒకచోటకు చేర్చాలనే ఉద్దేశంతో తంజావూరుకు చెందిన సౌత్‌జోన్ కల్చరల్ సెంటర్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కలిసి దీనిని ఏర్పాటుచేశారు. నాలుగేళ్ల తర్వాత నెమ్మదినెమ్మదిగా ఒక రూపాన్ని సంతరించుకోవడం మొదలుపెట్టింది. ప్రస్తుత తరానికి మన కళలు, భారత దేశ సంప్రదాయాల గురించి అంతగా తెలీదు. పుస్తకాల్లో చదవడం తప్ప. వాళ్లు కళాకారులను గానీ, కళల్ని గానీ ప్రత్యక్షంగా చూసే అవకాశం, ఓపిక, తీరిక లేవు. అలాంటివారికి వీటిని పరిచయం చేయాలి, కళాకారుల శ్రమైక జీవనాన్ని చూపించాలనే ఉద్దేశమే శిల్పారామం ఏర్పాటుకు కారణం. కుటుంబ సమేతంగా ఆహ్లాదంగా గడపడానికి అనుకూలమైన ప్రదేశం హైదరాబాద్ నగరంలో ఒకటుందంటే అది శిల్పారామమే.
రాజస్తాన్‌కు చెందిన బాందినీ వర్క్ , కశ్మీర్‌కు చెందిన పేపర్ వర్క్, బీదర్‌కు చెందిన బిద్రీ వర్క్, మణిపూర్‌లోని బేంబూ ( వెదురు) వర్క్, యూపీ బ్రాస్‌వేర్ ( ఇత్తడి) వర్క్, హైదరాబాద్ ముత్యాలు, అదేవిధంగా మట్టి కుండలు, టెర్రకోట, ఉడ్ (చెక్క) కార్వింగ్, జువెల్లరీ ( నగలు), నిర్మల్ పెయింట్స్, కొండపల్లి బొమ్మలు, బంజారా గుజరాతీ కశ్మీరీ, పటచిత్ర మధుబని పెయింటింగ్స్, పోచంపల్లి, వరంగల్ దరీస్, జూట్ (జౌళి) బేగ్స్, వివిధ రకాల రాష్ట్రాల చేనేత వస్త్రాలు, ఫైతానీ, కశ్మీరీ, సంభాల్‌పూర్, కాంజీవరం, తంజావూరు, ధర్మవరం, పెద్దాపురం, మదురై, గుంటూరు, బందర్ మొదలైన ప్రసిద్ధిగాంచిన చేనేత వస్త్రాలు అన్నింటినీ ఒకేచోట చూడవచ్చు. భారతీయ హస్తకళాకారుల పనితనాన్ని, ఆయా వస్తువుల్ని తయారుచేసే విధానాన్ని కూడా ఇక్కడ తెలుసుకోవచ్చు.
లండన్‌లోని ఓ పార్క్‌లో ఏర్పాటుచేసిన వేదికలమీద ఎలాంటి కళాకారులైనా తమ వాయిద్యాలతో సహా ఉచితంగా కళను ప్రదర్శించుకోవచ్చు. సంస్థ సభ్యులు ఈ విషయాన్ని గమనించి శిల్పారామంలో కూడా అటువంటి వేదికలను ఏర్పాటుచేయించారు. సంప్రదాయ వేదిక, శిల్పసీమ, రాక్ హైట్స్, మౌంటెన్ హైట్స్, అంఫి థియేటర్ లాంటి వేదికలు శిల్పారామంలో ఉన్నాయి. ప్రతి శని ఆదివారాల్లో ప్రముఖుల ప్రదర్శనలు, ఆంధ్ర నాట్యం, యక్షగానం, యువ కళాకారుల, గిరిజన, కోయ, డప్పుల విన్యాసాలు మనసును దోచుకుంటాయి. రెండు వేల మంది పట్టేలా డిజైన్ చేసి నిర్మించారు ఈ వేదికలను. పుట్టినరోజు వేడుకలు, రిసెప్షన్, గెట్‌టుగెదర్‌లాంటి చిన్న చిన్న పార్టీలను కూడా ఇక్కడ చేసుకుంటారు. ఇక్కడ ప్రతి మూడు నెలల వరకు అన్ని కార్యక్రమాలకు వేదికలు బుక్ ముందే అయిపోయి ఉంటాయి.
హ్యాండీ క్రాఫ్ట్ మ్యూజియం, హ్యాండ్‌లూమ్స్ మ్యూజియం, పాటరీ మ్యూజియం, లెదర్ పప్పెట్రీ మ్యూజియం, గ్లాస్ హౌస్, విలేజ్ మ్యూజియం, శిల్పసీమ ఇవన్నీ సందర్శకులకు విజ్ఞానాన్ని ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తుంటాయి.
దుబాయ్‌లో జరిగిన ఓ పండుగలో చూసిన ఫైబర్‌తో చేసిన రూరల్ మ్యూజియం స్ఫూర్తితో ఇక్కడ కూడా గ్రామీణ మ్యూజియంను నెలకొల్పారు. వాస్తుశిల్పి బి. వెంకట్ రూరల్ మ్యూజియాన్ని తయారుచేశారు. కళాకారుల జీవనవిధానం తెలిపే విధంగా ఈ మ్యూజియం ఏర్పాటయింది. మట్టి, సిమెంటు, ఫైబర్ బొమ్మలతో తయారుచేశారు. మూడు నెలలకొకసారి వాటి బట్టలు, రంగులు, జుట్టు అవన్నీ మారుస్తూ ఉంటారు. ఇక్కడ పనిచేసే వారికి శిల్పారామంలోనే వసతి కల్పిస్తుంటారు. శంకర్ అనే కళాకారుని ఆధ్వర్యంలో ఇక్కడ నిరంతరం పని జరుగుతూనే ఉంటుంది. పండుగ సమయాల్లో వీరంతా చాలా బిజీగా ఉంటారు.
కొత్తగా వస్తున్న కళాకారులు తమ కళను ప్రదర్శించాలంటే రవీంద్రభారతిలాంటి చోట్ల ఎక్కువ డబ్బు కట్టాల్సి ఉంటుంది. అంత భరించలేరు. కళను ప్రదర్శించనూలేరు.
ఇవన్నీ ఆలోచించి కళాకారులు ఉచితంగా తమ కళను ప్రదర్శించుకునే సదుపాయం ఇక్కడ కల్పించారు. కళాకారులకు ఇక్కడ అన్ని వసతులు కల్పిస్తారు. వాళ్లను ప్రోత్సహిస్తారు. ఇక్కడకు వచ్చే సందర్శకులే ప్రేక్షకులౌతారు. సందర్శకులకు షాపింగ్‌తోపాటు వినోదం కూడా దొరుకుతుంది. హరికథలు, చిందు, యక్షగానాలు, బుర్రకథలు, ఒగ్గుడోలు ప్రదర్శించేవారికి వారివారి ప్రదేశాల నుంచి రాకపోకలకు చార్జీలు, భోజనం లాంటి అన్ని వసతులు ఇక్కడ కల్పిస్తారు.
వివిధ జిల్లాల నుంచి కళాకారులు వచ్చి వాళ్ల వస్తువులతో ఇక్కడ అమ్మకాలు జరుపుకుంటుంటారు. వచ్చేవాళ్లు బయట గదులు అద్దెకు తీసుకుని ఉంటారు. పేద కళాకారులకు మాత్రం ఇక్కడ వసతి దొరుకుతుంది. సాయంత్రం పూట శాస్త్రీయ సంగీతం, జానపద కళలు, గిరిజన కళల ప్రదర్శనలుంటాయి.
చేనేత కార్మికుని ఇంట్లో ప్రతి ఒక్కరూ ప్రతి క్షణం కష్టపడుతుంటారు. కానీ నెలకు పదివేలు కూడా సంపాదించలేరు. వాళ్లకు దళారీ అవసరం లేకుండా వాళ్లే స్వయంగా అమ్ముకునేలా ఇక్కడ ఏర్పాటుచేశారు.
హైదరాబాదులో విజయం పొందింది కనుక విశాఖపట్నం, తిరుపతి, కడప, కాకినాడలాంటి చోట్ల కూడా శిల్పారామాలు ఉన్నాయి. తెలంగాణలో సంగారెడ్డిలో మరో శిల్పారామం మొదలయింది. అవి ఇంకా అభివృద్ధి కావడానికి సమయం పడుతుంది.
శిల్పారామంలో గేట్ దగ్గర వసూలు చేసే టికెట్ డబ్బులు, సంప్రదాయ వేదిక, రాక్ హైట్స్, ఫౌంటెన్ హైట్స్‌లాంటి వేదికలలో జరిగే పెళ్లి, రిసెప్షన్, పుట్టినరోజు వేడుకలులాంటి వాటికి ఇంత డబ్బని వసూలు చేస్తారు. అదంతా శిల్పారామంలో పనిచేసే ఉద్యోగులకు, పనివాళ్లకు జీతాలుగా అందిస్తారు.
ఇక్కడికి వచ్చి తమ కళలను ప్రదర్శించే కళాకారులను శిల్పారామం యాజమాన్యం ఇక్కడ తయారుచేసే పోచంపల్లి శాలువాలతో తగిన విధంగా సత్కరిస్తోంది. పోచంపల్లి లూమ్(మిల్లు) ఉంది. అతిథులకు అతనే శాలువాలు తయారుచేసి ఇస్తాడు. తయరుచేసిన కళాకారులకు తగురీతిలో చెల్లిస్తుంది యాజమాన్యం.
350 స్టాల్సున్నాయి. పాటరీ టెర్రకోట, ఉడ్ కార్వింగ్, జువెల్లరీ, నిర్మల్ పెయింట్స్, కొండపల్లి బొమ్మలు, బంజారా గుజరాతీ కశ్మీరీ, పటచిత్ర మధుబని పెయింటింగ్స్, హేండ్‌లూమ్స్, పోచంపల్లి, వరంగల్ దరీస్, జూట్ బేగ్స్ అన్నీ ఇక్కడ లభిస్తాయి. అక్టోబర్‌లో ప్రతి ఏడూ దసరా మేళా, డిసెంబర్ 15 నుంచి జనవరి 1 వరకు ఆలిండియా ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్ మేళాలు జరుగుతాయి. అస్సాం, అరుణాచల్‌ప్రదేశ్, మేఘాలయ లాంటి చాలా చోట్ల నుంచి వచ్చి స్టాల్స్‌ను పెట్టుకుంటారు. బయట స్టాల్‌కు ఎక్కువ ధర చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. ఇక్కడైతే సబ్సిడీ లభిస్తుంది. డిసిహెచ్ ( డెవలప్‌మెంట్ హ్యాండీక్రాఫ్ట్) వాళ్లది కార్డు ఉంటే తప్పనిసరిగా స్టాల్ దొరుకుతుంది. అక్టోబర్ నుంచి ఫిబ్రవరి వరకు చాలా సందడిగా ఉంటుంది. సందర్శకులు అనేకమంది వస్తుంటారు. ఏడాది పొడవుగా ఏదో ఒక కార్యక్రమం జరుగుతూనే ఉంటుంది. సమ్మర్ క్యాంప్ , ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్ ట్రెయినింగులు, ఆర్టిజం సెమినార్‌లు పెడుతుంటారు. నిఫ్ట్‌లోని ప్రొఫెసర్లు వచ్చి సెమినార్‌లో పాల్గొంటారు.
పరిపాలనా విభాగం, ల్యాండ్ స్కేప్, హౌస్ కీపింగ్, సెక్యూరిటీ డిపార్ట్‌మెంట్లు ఇక్కడ నిరంతరం పనిచేస్తుంటాయి. శిల్పారామంలో కళాకారుల నుంచి డబ్బులు వసూలు చేయరు. దీని మీద ఆధారపడి జీవిస్తున్న వాళ్లు వేలకొద్దీ ఉన్నారు. గవర్నమెంటు, ప్రయివేటు స్కూలు పిల్లలకు క్రాఫ్ట్ ఎవేర్‌నెస్ కార్యక్రమాలు జరుగుతుంటాయి. 3వ తరగతి నుంచి 10 వరకు విద్యార్థులకు కళల గురించి ప్రదర్శనలు ఇస్తుంటారు. డెమో కోసం వచ్చే ప్రభుత్వ పాఠశాలల విద్యార్థులు టికెట్ కూడా కొనక్కరలేదు.
మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తర ప్రదేశ్, నాగాలాండ్‌ల నుంచి మేళా సమయాలలో వచ్చే కళాకారులకు అన్ని సదుపాయాలు కలిగిస్తుంటారు. ఇక్కడ 6 గెస్టుహౌస్‌లున్నాయి. బయట నుంచి వచ్చిన ఆర్టిస్టులకు ఉచితంగా ఇస్తారు. జానపద కళాకారులకు అన్నీ ఉచితమే.
మాది ఆదిలాబాద్ జిల్లా నిర్మల్. గత పదేళ్ల నుంచి ఆర్టిస్టుగా పనిచేస్తున్నాను. మా నాన్నగారు బి. వెంకన్న జాతీయ అవార్డు గ్రహీత. నేను 2007లో మాస్టారుగా ఎంపికై శిల్పారామంలో పనిచేస్తు న్నాను. ప్రస్తుతం మ్యూజియం ఇంచార్జిగా పనిచేస్తున్నాను. ఏ బొమ్మనైనా లైవ్ డెమానిస్ట్రేషన్ ఇస్తాను. ఆల్‌ఓవర్ ఇండియా క్రాఫ్ట్, తెలంగాణ క్రాఫ్ట్, సిల్వర్ ఫిలిగ్రీ, కొండపల్లి అన్నింటి గురించి సవివరంగా చూపించడం (డెమో) ద్వారా చెప్తాను. మా శిల్పారామంలో జరిగేవే మా పండుగలు.
సంక్రాంతి పండక్కి అంతా వాళ్ల వాళ్ల ఊరెళ్తుంటారు. మరి ఇక్కడ ఉన్నవాళ్లంతా శిల్పారామంలో సంక్రాంతి సంబరాల్లో పాల్గొంటారు. రంగురంగుల ముగ్గులు, గంగిరెద్దుల ఆటలు, హరిదాసుల కీర్తనలతో ఇక్కడ సందడి వాతావరణం కనిపిస్తుంది. నగరంలో నివసించే వాళ్లకు ఇవన్నీ కొత్తగా కనిపిస్తుంటాయి. పల్లెటూర్లలో ఎలాంటి వాతావరణం ఉంటుందో ఇక్కడ కూడా అలాంటిదే కనిపిస్తుంది. పల్లె సుద్దులు, జానపద కళారూపాలు, డోలు వాయిద్యాలు, జగ్గు నాగారా, కొమ్ము వాయిద్యాలు వాయించే కళాకారులు వివిధ ప్రాంతాలనుంచి ఇక్కడకు వచ్చి వారి కళలను ప్రదర్శిస్తుంటారు. ఇసుకేస్తే రాలనంత జనం ఉంటారిక్కడ. ఇంట్లో తయారుచేసుకున్న పిండి వంటల్ని తెచ్చుకుని ఇక్కడ పిక్‌నిన్ జరుపుకునే వారు మరికొందరు. అందరూ కలిసి ఒకచోటనే పండుగ చేసుకోవడమనేది శిల్పారామంలోనే చూడొచ్చు. ప్రతిఏటా ఇక్కడ సంక్రాంతికి ముగ్గుల పోటీలు నిర్వహిస్తుంటారు.
నా పేరు అరుణ. సికింద్రాబాద్ వారాసిగూడలో ఉంటాం. చిన్నా పెద్ద అందరికీ అద్దాలు కుట్టిన వస్త్రాలను ఇక్కడ అమ్ముతుంటాం. గుజరాతీ పండుగలప్పుడు ఎంబ్రాయిడరీ బట్టలు అమ్ముతాం. నేసిన బట్టలపై అద్దాలు కుట్టి అందజేస్తున్నాం. విదేశీయులు బాగా కొంటుంటారు. మేళా పండుగల సమయంలో బాగా గిరాకీ ఉంటుంది. మాకు వర్కర్లు ఉన్నారు. మేం అన్ని రాష్ట్రలకు వెళ్లి వాళ్లు ఎలా తయారుచేస్తున్నారో చూసి వాటిని ఇక్కడ అలాగే తయారుచేస్తున్నాం.
నా పేరు సంతోషి. మేం ఇక్కడ పదేళ్ల నుంచి స్టాల్ పెట్టుకుంటున్నాం. నా భర్తకు పక్షవాతం రావడంతో మేం దీనిపైనే ఆధారపడ్డాం. ఇవన్నీ త్రెడ్ వర్క్. మేం తయారుచేస్తాం. పర్వత్‌నగర్‌లో ఉంటున్నాం. మాదాపూర్ దగ్గర ఉంటాం. ఇక్కడే తయారుచేస్తుంటాం. మాకు ఇక్కడ రెగ్యులర్ కస్టమర్లు ఉన్నారు. క్వాలిటీ తెలిసిన కస్టమర్ ఆలోచించకుండా తీసుకుంటారు. డిజైన్ మొత్తం మేం చేస్తాం. మా పిల్లల చదువు, ఇల్లు గడవడం మొత్తం స్టాల్ వల్ల వచ్చిన అమ్మకం డబ్బుతోనే. మా దగ్గర మంచి ముత్యాలు దొరుకుతాయి. నాకు ఇద్దరు పిల్లలు. చదువుకుంటున్నారు. నాకు పనిలో సాయం చేస్తుంటారు. క్రిస్టల్, స్టోన్స్, ముత్యాలు అన్ని రకాలుంటాయి. పండుగల సమయంలో పబ్లిక్ ఎక్కువగా వస్తుంటారు. దీంతో బాగా గిరాకీ ఉంటుంది.
నేను పూనం రమేష్. పదేళ్ల నుంచి ఇక్కడ స్టాల్ పెట్టుకుంటున్నాం. కొండాపూర్‌లో ఉంటాం. మా వ్యాపారం మాగుంది. లాస్‌లేదు. గుజరాత్‌లో మేం స్వయంగా తయారుచేసిన వాటిని ఇక్కడికి తెచ్చి అమ్ముతుంటాం. అన్నీ చేత్తో తయారుచేసినవే. మా కుటుంబ సభ్యులందరం పనిచేస్తుంటాం. ఇంటికి కావల్సిన డెకరేషన్ వస్తువులన్నీ ఇక్కడ దొరుకుతాయి. మాకు రెగ్యులర్ కస్టమర్లు ఉన్నారు. వచ్చిన వాళ్లు కొనకుండా వెళ్లనే వెళ్లరు.
మన తెలంగాణ/ఆసిఫాబాద్ : ప్రజా సంక్షేమం కొ రకు ప్రభుత్వ అధికారులు తమ సొంత ప్రయోజనాలను సైతం వదులుకుని పనిచేయాలని రాష్ట్ర ప్రభు త్వ ప్రధాన కార్యదర్శి ఎస్‌పి సింగ్ అధికారులకు సూచించారు. శనివారం కుమ్రం భీం జిల్లా కేంద్రాని కి రాష్ట్ర డిజిపి మహేందర్‌రెడ్డితో కలిసి వచ్చిన ఆయనకు హెలిప్యాడ్ వద్ద జాయింట్ కలెక్టర్ అశోక్‌కుమా ర్ పుష్పగుచ్చమందించి ఘన స్వాగతం పలికారు. అనంతరం జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయంలో డిజిపితో కలిసి పోలీసుల గౌరవ వందనాన్ని స్వీకరించారు. ఈ సందర్భంగా జిల్లాలోని వివిధశాఖల ఉన్నతాధికారులతో సమీక్షా సమావేశం నిర్వహించారు. ఈ సం దర్భంగా ఆయన మాట్లాడుతూ ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో గిరిజన తెగల మధ్య నెలకొన్న సమస్యలపై రెండు తెగల కుల పెద్దలతో మాట్లామన్నారు. వారి నుండి సానుకూలంగా స్పందన లభించిందని తెలిపారు. జిల్లాలో పలు గ్రామాలలో మౌలిక సదుపాయాలు లేనప్పటికీ జిల్లా ప్రజలు మంచి గుణం కలవారిన కితాబునిచ్చారు. సౌమ్యులైన గిరిజన తెగల మధ్య చిన్న సంఘటన రేపిన వివాదం పరిష్కారానికి అన్నిశాఖల అ ధికారులు సమన్వయంతో పనిచేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉందన్నారు. జిల్లాలో ఇప్పటికే పరిస్థితులను పోలీసు ఉన్నతాధికారులు, వివిధ శాఖల అధికారులు సమన్వయంతో సమస్య పరిష్కారానికి కృషిచేస్తున్నారన్నా రు. ఆదివాసుల నుండి వస్తున్న స్పందనతో రాబోయే రోజుల్లో మంచి ఫలితాలు ఆశిస్తున్నామన్నారు. ప్రజ లు కూడా వదంతులను నమ్మకుండా అధికారులకు సహకరించి జిల్లాను అభివృద్ధి పథంలో తీసుకెళ్లెందు కు సహకరించాలన్నారు. జిల్లా కలెక్టర్ ప్రశాంత్ జీవ న్ పాటిల్ మాట్లాడుతూ గిరిజన ఆవాసాల అభివృద్ధి కి పెద్దమొత్తంలో నిధులు మంజూరు చేయాలని కోర గా సీఎస్ సానుకూలంగా స్పందించారు. ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో పనిచేస్తున్న లంబాడీ ఉద్యోగులను మైదా న ప్రాంతాలకు బదిలీచేసి మైదాన ప్రాంతాల వారిని ఏజెన్సీ ప్రాంతాలకు బదిలీచేస్తే సమస్యకు కొంత వర కు పరిష్కారం లభిస్తుందని పలువురు జిల్లా అధికారులు సీఎస్ ఎస్పీ సింగ్‌ను కోరారు. ఈ సందర్భంగా డిజిపి మహేందర్‌రెడ్డి మాట్లాడుతూ ప్రజలు సామరస్యంతో పోలీసులకు స హకరించాలని, చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోవద్దని సూచించారు. పోలీసుశాఖ, అన్నిశాఖల సమన్వయంతో సమస్య సాధనకు కృషిచేయడానికి సిద్ధంగా ఉందని అన్నారు. ఈ సమావేశంలో రాష్ట్ర ఆర్థిక శాఖ ప్రిన్సిపల్ కార్యదర్శి రామకృష్ణారావు, ట్రైబల్ వెల్ఫర్ కమీషనర్ సోమేష్‌కుమార్, అడిషనల్ డిజి అంజలికుమార్, మంచిర్యాల కలెక్టర్ ఆర్వీకర్ణన్, జిల్లా ఎస్పి కల్మేశ్వర్ సింగనెవార్, తదితరులు పాల్గొన్నారు.
paeru silparamam, nijaaniki anni jaanapada kalala vedika idhi. hyderabad, maadaapuurlooni hytec siteeki daggaralo 1992 loo praarambhamaina ee visishta, sundara suvisaala kalaramam anunityam chuuparulanu aakattukuntunnadi. kanuvindutobatu entho parignaanaanni kuudaa panchi istunnadi. 65 ekaraala vistiirnamlo koluvudiiri undi. hastakalala utpattulanu sarasamaina dharalaku andistunnadi. oka rakamgaa cheppalante praacheena kalala atyaadhunika turist kendramidi. mottamgaa chuste kalaakaarula graamam kallaku kadutundi.
bharatadesa puraatana kalalanu, sampradaayaalanu parirakshinche aalochanatho ee graamaanni roopondinchaaru. edaadi podavuna sampradaaya pandugalanu ikkada jarupukuntaaru. kalalapai prematho, hastakalalapai makkuvatho yaavadbhaaratam nunchi rakarakaala vrutti kalaakaarulu ikkadiki vachi tama tama vrutti naipunyaalanu pradarsistuntaaru. desham nalumoolala nunchi vichesina hastakalaakaarula srujanaatmaka sakti, kalaa naipunyam kanipisttundikkada. kalaatmaka hrudayamtho manam khariduchese prati vastuvu venaka sampradaaya hastakala laghavam kaanavastundi.
hyderabadenku 20 kilometerla dooramlo unna silparama praantam 1992 ku mundu raallu, rappalu, tuppalatho nindi undedi. alanti pradesaanni hastakalala graamamgaa silpaaraamamgaa malachadam venuka chala krushi daagi undi. entho mandi kaarmikula shrama phalitame ee graamam. bhaarata desamloni kalalannintini okachotaku cherchaalane uddesamto tanjaavuuruku chendina southizon kalcharal senter, andhrapradesh prabhutvam kalisi deenini erpaatuchesaaru. nalugella tarvaata nemmadinemmadigaa oka roopaanni santarinchukovadam modalupettindi. prastuta taraaniki mana kalalu, bhaarata desha sampradaayaala gurinchi antagaa teleedu. pustakaallo chadavadam tappa. vaallu kalaakaarulanu gaanee, kalalni gaanee pratyakshamgaa chuse avakaasam, opika, teerika levu. alaantivaariki veetini parichayam cheyali, kalaakaarula shramaika jeevanaanni chupinchaalane uddesame silparamam erpaatuku kaaranam. kutumba sametamgaa aahlaadamgaa gadapadaaniki anukuulamaina pradesam hyderabad nagaramlo okatundante adhi silparamame.
rajastannaku chendina bandini work , kashmeerku chendina paper work, beedarnuku chendina bidri work, manipoorloni bemboo ( veduru) work, up brassever ( ittadi) work, hyderabad mutyaalu, adevidhamgaa matti kundalu, terrakota, ud (chekka) carving, juvellari ( nagalu), nirmal paints, kondapalli bommalu, banjara gujaraatii kashmiri, patachitra madhubani paintings, pochampalli, varangal daries, joot (jauli) bages, vividha rakala rashtrala chenetha vastraalu, faitani, kashmiri, sambhalnir, kanjivaram, tanjavuru, dharmavaram, peddapuram, madurai, gunturu, bandar modalaina prasiddhigaanchina chenetha vastraalu annintinii okechota chudavachhu. bhaarateeya hastakalaakaarula panitanaanni, aayaa vastuvulni tayaruchese vidhaanaanni kuudaa ikkada telusukovacchu.
landanleni oo parkylo erpaatuchesina vedikalameeda elanti kalaakaarulainaa tama vaayidyaalato sahaa uchitamgaa kalanu pradarsinchukovachhu. samstha sabhyulu ee vishayaanni gamaninchi silpaaraamamlo kuudaa atuvanti vedikalanu erpaatucheyinchaaru. sampradaaya vedika, silpaseema, rak hites, mounten hites, amphi theater lanti vedikalu silpaaraamamlo unnaayi. prati sani aadivaaraallo pramukhula pradarsanalu, aandhra naatyam, yakshagaanam, yuva kalaakaarula, girijana, koya, dappula vinyaasaalu manasunu dochukuntayi. rendu vela mandi pattela dizine chesi nirminchaaru ee vedikalanu. puttinaroju vedukalu, reseption, gethetugedarnalanti chinna chinna paarteelanu kuudaa ikkada chesukuntaru. ikkada prati moodu nelala varaku anni kaaryakramaalaku vedikalu buk munde aipoi untaayi.
handy craft musium, handelooms musium, patery musium, ledar pappetry musium, glass hous, vilage musium, silpaseema ivannee sandarsakulaku vignaanaanni aahlaadaanni kaligistuntaayi.
dubaaylo jarigina oo pandugalo chusina fiberetho chesina rooral musium sphuurtithoo ikkada kuudaa graameena musianyamunu nelakolpaaru. vaastusilpi bi. venkat rooral musianni tayaarucheesaaru. kalaakaarula jeevanavidhaanam telipe vidhamgaa ee musium erpaatayindi. matti, simentu, fiber bommalatho tayaarucheesaaru. moodu nelalakokasari vaati battalu, rangulu, juttu avannee maarustuu untaaru. ikkada panichese vaariki silparamamlone vasati kalpistuntaaru. shankar ane kalaakaaruni aadhvaryamlo ikkada nirantaram pani jarugutune untundi. panduga samayaallo veerantaa chala bijiga untaaru.
kottagaa vastunna kalaakaarulu tama kalanu pradarsinchaalante raveendrabhaaratilaanti chotla ekkuva dabbu kattalsi untundi. anta bharinchaleru. kalanu pradarsinchanuuleru.
ivannee aalochinchi kalaakaarulu uchitamgaa tama kalanu pradarsinchukune sadupayam ikkada kalpinchaaru. kalaakaarulaku ikkada anni vasatulu kalpistaaru. vaallanu prothsahistaaru. ikkadaku vache sandarsakule prekshakulautaaru. sandarsakulaku shaapingaatopaatu vinodam kuudaa dorukutundi. harikathalu, chindu, yakshagaanaalu, burrakathalu, oggudolu pradarsinchevaariki vaarivaari pradesaala nunchi rakapokalaku chaarjeelu, bhojanam lanti anni vasatulu ikkada kalpistaaru.
vividha jillala nunchi kalaakaarulu vachi vaalla vastuvulatoe ikkada ammakaalu jarupukuntuntaaru. vachevaallu bayata gadulu addeku teesukuni untaaru. pedha kalaakaarulaku maatram ikkada vasati dorukutundi. saayantram poota saastriiya sangeetam, jaanapada kalalu, girijana kalala pradarsanaluntaayi.
chenetha kaarmikuni intlo prati okkaruu prati kshanam kashtapadutuntaaru. cony nelaku padivelu kuudaa sampadinchaleru. vaallaku dalaarii avasaram lekunda vaalle swayamgaa ammukunela ikkada erpaatuchesaaru.
hyderabadulo vijayam pondindi kanuka visaakhapatnam, tirupati, kadapa, kakinadalanti chotla kuudaa silpaaraamaalu unnaayi. telamgaanalo sangaareddilo maro silparamam modalayindi. avi inka abhivruddhi kaavadaaniki samayam padutundi.
silpaaraamamlo gate daggara vasulu chese ticket dabbulu, sampradaaya vedika, rak hites, founten hytemelanti vedikalalo jarige pelli, reseption, puttinaroju vedukalulanti vaatiki inta dabbani vasulu chestaaru. adanta silpaaraamamlo panichese udyogulaku, panivaallaku jeetaalugaa andistaaru.
ikkadiki vachi tama kalalanu pradarsinche kalaakaarulanu silparamam yaajamaanyam ikkada tayaruchese pochampalli saaluvaalatoe tagina vidhamgaa satkaristondi. pochampalli loom(millu) undi. atithulaku athane saaluvaalu tayaaruchesi istaadu. tayaruchesina kalaakaarulaku tagureetilo chellistundi yaajamaanyam.
350 stalsunnayi. patery terrakota, ud carving, juvellari, nirmal paints, kondapalli bommalu, banjara gujaraatii kashmiri, patachitra madhubani paintings, handelooms, pochampalli, varangal daries, joot bages annee ikkada labhistaayi. actoberelo prati edoo dasara melaa, dissember 15 nunchi janavari 1 varaku alindia art and craft melaalu jarugutaayi. assam, arunachalnirdash, meghalaya lanti chala chotla nunchi vachi stalsemu pettukuntaaru. bayata stalleku ekkuva dhara chellinchaalsi untundi. ikkadaite subsidy labhistundi. disihech ( devalapement handicrapht) vaalladi kaardu unte tappanisarigaa stal dorukutundi. actober nunchi fibravari varaku chala sandadigaa untundi. sandarsakulu anekamandi vastuntaaru. edaadi podavugaa edho oka kaaryakramam jarugutune untundi. sammar camp , art and craft treyiningulu, artism seminarelu pedutuntaaru. nifteloni professorlu vachi seminarelo palgontaru.
paripalana vibhagam, land skep, hous keeping, security departementlu ikkada nirantaram panichestuntaayi. silpaaraamamlo kalaakaarula nunchi dabbulu vasulu cheyaru. deeni meeda aadhaarapadi jeevistunna vaallu velakoddi unnaaru. gavarnamentu, prayivetu skoolu pillalaku craft everenes kaaryakramaalu jarugutuntaayi. 3va taragati nunchi 10 varaku vidyaarthulaku kalala gurinchi pradarsanalu istuntaaru. demo kosam vache prabhutva paatasaalala vidyaarthulu ticket kuudaa konakkaraledu.
madhyapradesh, uttara pradesh, nagalandila nunchi melaa samayaalalo vache kalaakaarulaku anni sadupaayaalu kaligistuntaaru. ikkada 6 gestuhousnulnayi. bayata nunchi vachina aartistulaku uchitamgaa istaaru. jaanapada kalaakaarulaku annee uchitame.
maadi adilabad jilla nirmal. gatha padella nunchi artistuga panichestunnaanu. maa naannagaaru bi. venkanna jaateeya avaardu graheeta. nenu 2007loo mastaruga empikai silpaaraamamlo panichestu nnaanu. prastutam musium inchaarjigaa panichestunnaanu. e bommanaina laiv demanistration istaanu. aliovar india craft, telamgaana craft, silwar philigri, kondapalli anninti gurinchi savivaramgaa choopinchadam (demo) dwara cheptaanu. maa silpaaraamamlo jarigeve maa pandugalu.
sankraanti pandakki antaa vaalla vaalla ooreltuntaaru. mari ikkada unnavaallantaa silpaaraamamlo sankraanti sambaraallo palgontaru. rangurangula muggulu, gangireddula aatalu, haridasula keertanalatho ikkada sandadi vaataavaranam kanipistundi. nagaramlo nivasinche vaallaku ivannee kottagaa kanipistuntaayi. palletoorlalo elanti vaataavaranam untundo ikkada kuudaa alantide kanipistundi. palle suddulu, jaanapada kalaaruupaalu, dolu vaayidyaalu, jaggu nagara, kommu vaayidyaalu vaayinche kalaakaarulu vividha praantaalanunchi ikkadaku vachi vaari kalalanu pradarsistuntaaru. isukeste raalananta janam untarikkada. intlo tayaaruchesukunna pindi vantalni tecchukuni ikkada pichenin jarupukune vaaru marikondaru. andaruu kalisi okachotane panduga chesukovadamanedi silparamamlone chudochu. pratiyaetaa ikkada sankraantiki muggula poteelu nirvahistuntaaru.
naa paeru aruna. sikindrabad vaaraasiguudaloo untaam. chinna pedda andarikee addaalu kuttina vastraalanu ikkada ammutuntam. gujaraatii pandugalappudu embroidery battalu ammutam. nesina battalapai addaalu kutti andajestunnam. videsheeyulu baga kontuntaaru. melaa pandugala samayamlo baga giraki untundi. maaku varkarlu unnaaru. mem anni rashtralaku velli vaallu ela tayaaruchestunnaaro chusi vaatini ikkada alaage tayaaruchestunnaam.
naa paeru santoshi. mem ikkada padella nunchi stal pettukuntunnam. naa bhartaku pakshavaatam raavadamtho mem deenipaine aadharapaddam. ivannee thred work. mem tayaaruchestaam. parvatmagarnaelo untunnam. madapur daggara untaam. ikkade tayaaruchestuntaam. maaku ikkada regular kastamarlu unnaaru. kwality telisina customer alochinchakunda teesukuntaaru. dizine mottam mem chestam. maa pillala chaduvu, illu gadavadam mottam stal valla vachina ammakam dabbuthone. maa daggara manchi mutyaalu dorukutaayi. naaku iddaru pillalu. chaduvukuntunnaru. naaku panilo saayam chestuntaaru. cristal, stones, mutyaalu anni rakaluntayi. pandugala samayamlo pablic ekkuvagaa vastuntaaru. deentho baga giraki untundi.
nenu poonam ramesh. padella nunchi ikkada stal pettukuntunnam. kondapurelo untaam. maa vyaparam magundi. laseledu. gujaraathmalo mem swayamgaa tayaaruchesina vaatini ikkadiki tecchi ammutuntam. annee chetto tayaaruchesinave. maa kutumba sabhyulandaram panichestuntam. intiki kaavalsina decoration vastuvulannii ikkada dorukutaayi. maaku regular kastamarlu unnaaru. vachina vaallu konakunda vellane vellaru.
mana telamgaana/asifabad : praja sankshemam komaan raku prabhutva adhikaarulu tama sonta prayojanaalanu saitam vadulukuni panicheyaalani rashtra prabhu twa pradhaana kaaryadarsi esepi sing adhikaarulaku suuchimchaaru. sanivaaram kumram bheem jilla kendrani ki rashtra dijipi mahendareeredditho kalisi vachina aayanaku helipad vadda jaint kalektar ashokemukaa rus pushpaguchamandinchi ghana swaagatam palikaaru. anantaram jilla kalektar kaaryaalayamlo dijipitho kalisi polisula gaurava vandanaanni sweekarinchaaru. ee sandarbhamgaa jillaalooni vividhasaakhala unnataadhikaarulato sameeksha samavesam nirvahinchaaru. ee sam darbhangaa aayana maatlaadutuu ummadi adilabad jillaalo girijana tegala madhya nelakonna samasyalapai rendu tegala kula peddalatoe matlamannaru. vaari nundi saanukuulamgaa spandana labhinchindani telipaaru. jillaalo palu graamaalalo moulika sadupaayaalu laenappatikii jilla prajalu manchi gunam kalavaarina kitaabunichaaru. soumyulaina girijana tegala madhya chinna sanghatana repina vivaadam parishkaaraaniki annisaakhala a dhikaarulu samanvayamtho panicheyaalsina avasaram entainaa undannaaru. jillaalo ippatike paristhitulanu polisu unnataadhikaarulu, vividha saakhala adhikaarulu samanvayamtho samasya parishkaaraaniki krushichestunnaranna ru. aadivaasula nundi vastunna spandanatho raboye rojullo manchi phalitaalu aasistunnaamannaaru. praja lu kuudaa vadantulanu nammakunda adhikaarulaku sahakarinchi jillaanu abhivruddhi pathamlo teesukellendu ku sahakarinchaalannaaru. jilla kalektar prasant jeeva nu patil maatlaadutuu girijana aavaasaala abhivruddhi ki peddamottamlo nidhulu manjuru cheyalani kora gaa cs saanukuulamgaa spandinchaaru. agency praantaallo panichestunna lambadi udyogulanu maida na praantaalaku badilichesi maidaana praantaala vaarini agency praantaalaku badilicheste samasyaku kontha vara ku parishkaaram labhistundani paluvuru jilla adhikaarulu cs espy singnu koraru. ee sandarbhamgaa dijipi mahendareereddy maatlaadutuu prajalu saamarasyamtho polisulaku sa hakarinchaalani, chattaanni chetulloki teesukovaddani suuchimchaaru. polisusakha, annisaakhala samanvayamtho samasya saadhanaku krushichaeyadaaniki siddamgaa undani annaru. ee samavesamlo rashtra aardhika saakha prinsipal kaaryadarsi ramakrishnarao, tribal velfer commission someshekumar, adishanal diji anjalikumar, manchiryaala kalektar arveekarnan, jilla espi kalmeshwar singanewar, taditarulu paalgonnaaru.