సమాజ నిర్మాణంలో ప్రవక్తలు, సంఘ సంస్కర్తలకు పురుడుపోసిన పుణ్యభూమి తెలంగాణ. అలాంటి ప్రవక్తలలో హజ్రత్ మౌలానా సయ్యద్ ఖాజా మొహినుద్దీన్ ఒకరు. మానవ సమాజానికి దిక్సూచిగా, మార్గదర్శకులుగా, మానవ సంబంధాల్లో ఆత్మీయతను పంచుతూ, ప్రభావితం చేసిన వాళ్లలో మౌలానా ముఖ్యులు. ఆయన పేరుమీద ఎన్నో మందిరాలు, దర్గాలు వెలిసి సందర్శనీయ ప్రదేశాలుగా మారాయి. అలాంటి వాటిలో ఒకటైన మౌలానా దర్గా విశిష్టతే ఈవారం దర్శనం.
సంగారెడ్డిజిల్లా కోహీరులో ఉంది. జిల్లా కేంద్రానికి 40 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. హైదరాబాద్ నుంచి ముంబై వెళ్లే జాతీయ రహదారికి సుమారు 95 కిలోమీటర్లు. కోహీరు చౌరస్తా నుంచి 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది మౌలానా దర్గా.
సికింద్రాబాద్ రైల్వేస్టేషన్ నుంచి వికారాబాద్ మీదుగా బీదర్ వెళ్లే మార్గంలో దక్కన్ రైల్వేస్టేషన్ చేరుకొని అక్కడి నుంచి 2 కిలోమీటర్ల దూరం వెళితే మౌలానా దర్గా చేరుకోవచ్చు. రోడ్డుమార్గం గుండా అయితే హైద్రాబాద్-ముంబై దారిలో కోహీరు చౌరస్తా నుంచి బస్సులు, ప్రైవేటు వాహనాలు అందుబాటులో ఉంటాయి. ఇక్కడి నుంచి 12 కిలోమీటర్ల దూరం ఉంటుంది.
క్రీస్తుశకం 11వ శతాబ్దంలో దేవగిరి రాజులు బలహీన పడటంతో మహమ్మదీయ రాజులు దక్కన్ ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించారు. క్రీస్తుశకం 13వ శతాబ్దం ఆరంభంలో కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడి పాలనలో ఓంకార పట్టణంగా ఈ ప్రాంతం ఉండేది. ఢిల్లీలోని హజ్రత్ నిజాముద్దీన్ దగ్గర శిశ్యుడిగా వివిధ ప్రాంతాలు తిరుగుతూ ప్రబోధిస్తూ ఉండేవారు మౌలానా. 35 మంది శిష్యులతో ఓంకార పట్టణంలో కొంతకాలం ఉన్నారు. కాకతీయ ప్రతాపరుద్రుడు వారికి అన్నివిధాల సహకారం అందజేసి మానవజాతిని సన్మార్గంలో నడిపించేందుకు ప్రబోధాలు అందించాల్సిందిగా కోరారట. అనురాగం, ఆత్మీయత, సోదరభావం, ఐక్యతను మానవాళికి పెంపొందిస్తూ ఆచరణీయ స్ఫూర్తిని అందించిన మోక్షసాధకుడిగా ఆ కాలంలో మౌలానా నిలిచారు.
మౌలానా ఈ ప్రాంత ప్రజలతో విడదీయరాని అనుబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. తన ప్రబోధాలతో ఎందరినో ప్రయోజకులను చేశారు. అంతటి ప్రభావవంతమైన హజ్రత్ సయ్యద్ మౌలానా అనంతరం ఈ ప్రాంతం దర్గాగా వెలిసింది. ఇది 800 సంవత్సరాల నాటిదిగా స్థానికులు పేర్కొంటున్నారు. మౌలానా దర్గా సమీపంలో అతడి గురువులు, శిష్యులకు సంబంధించిన ఆనవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. దీన్నిబట్టి ఇది సామరస్య కేంద్రంగా, మానవ వికాస స్థావరంగా విలసిల్లిందని చెప్తుంటారు ప్రజలు. దర్గాకు తూర్పున అతని గురువు సమాధి ఉన్నది. ఎక్కడెక్కడి నుంచో వచ్చి ఈ దర్గాను సందర్శిస్తుంటారు. వీరిలో పేరుగాంచిన వాళ్లు కూడా ఉన్నారట. గుల్బర్గా ప్రవక్త ఖాజా బందె నవాజ్ ఈ దర్గాను సందర్శించారు. అతడు విడిది చేసిన ప్రాంతాన్ని ఖాజాబాగ్ అని పిలుస్తున్నారు. మౌలానా దర్గాకు 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఆయన శిష్యుడిగా పేరుపొందిన మారూఫ్ హుస్సేన్ దర్గా కుస్బా ప్రాంతంలో ఉంది.
ప్రతీ సంవత్సరం 15 జనాదిసని నుంచి 17 జమాదిసని వరకు మూడ్రోజుల పాటు ఉర్సు జరుగుతుంది ఇక్కడ. ఈ ఉర్సుకు రెండు వేర్వేరు విశిష్ట ప్రాంతాల నుంచి సామగ్రిని తీసుకొస్తారు. హీరమన్ సందల్ మారుఫ్‌సాబ్ దర్గా నుంచి సందల్‌లో పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ సందల్‌లో పూలు, ఛాదర్, శక్కరి, నూనె తదితర పూజా సామాగ్రి వినియోగిస్తారు. కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ల నుంచి కూడా భక్తులు ఉర్సులో పాల్గొంటారు. నెల రోజులపాటు ఉర్సు వైభవంగా జరుగుతుంది. ఆయురారోగ్యాలు కలుగుతాయని, కోరికలు సిద్ధిస్తాయని ఇక్కడకు వచ్చిన భక్తుల నమ్మకం. ఈ దర్గాను దర్శించిన వారికి ఆత్మైస్థెర్యం కలుగుతుందంటారు. మౌలానా దర్గాలో ప్రతీరోజు ప్రాతఃకాలంలో ఒక పులి వచ్చి తన తోకతో దర్గా పరిసరాలను శుభ్రం చేస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. దీర్ఘకాలిక వ్యాధులతో మానసిక సమస్యలతో బాధపడుతున్న వారు వచ్చి దర్గాను దర్శిస్తుంటారు. మొక్కులను చెల్లిస్తారు.
samaja nirmaanamlo pravaktalu, sangha samskartalaku puruduposina punyabhoomi telamgaana. alanti pravaktalalo hajrat moulana sayyad khaja mohinuddin okaru. manava samaajaaniki diksuuchigaa, maargadarsakulugaa, manava sambandhaallo aatmeeyatanu panchutuu, prabhaavitam chesina vaallalo moulana mukhyulu. aayana paerumeeda enno mandiraalu, dargaalu velisi sandarsaneeya pradesaalugaa marai. alanti vaatilo okataina moulana darga vishishtate eevaaram darsanam.
sangareddijilla koheerulo undi. jilla kendraaniki 40 kilometerla dooramlo undi. hyderabad nunchi mumbai velle jaateeya rahadaariki sumaru 95 kilometerlu. koheeru chourasta nunchi 12 kilometerla dooramlo untundi moulana darga.
sikindrabad railvestation nunchi vikarabad meedugaa beedar velle maargamlo dakkan railvestation cherukoni akkadi nunchi 2 kilometerla dooram velithe moulana darga cherukovachhu. roddumargam gunda ayithe haidrabad-mumbai daarilo koheeru chourasta nunchi bassulu, praivetu vaahanaalu andubaatulo untaayi. ikkadi nunchi 12 kilometerla dooram untundi.
kreestusakam 11va sataabdamlo devagiri rajulu balaheena padatamtho mahammadeeya rajulu dakkan praantamloki pravesinchaaru. kreestusakam 13va sataabdam aarambhamlo kaakateeya prataaparudrudi paalanalo onkaara pattanamgaa ee praantam undedi. dhilleelooni hajrat nijamuddin daggara sisyudigaa vividha praantaalu tirugutuu prabodhistuu undevaaru moulana. 35 mandi shishyulatho onkaara pattanamlo kontakaalam unnaaru. kaakateeya prataaparudrudu vaariki annividhaala sahakaaram andajesi maanavajaatini sanmaargamlo nadipinchenduku prabodhaalu andinchaalsindigaa korarata. anuraagam, aatmeeyata, sodarabhavam, aikyatanu maanavaaliki pempondistuu aacharaneeya sphuurtini andinchina mokshasaadhakudigaa aa kaalamlo moulana nilichaaru.
moulana ee praanta prajalatho vidadeeyaraani anubandhaanni yerparachukunnaru. tana prabodhaalatho endarino prayojakulanu chesaru. antati prabhaavavantamaina hajrat sayyad moulana anantaram ee praantam dargaagaa velisindi. idhi 800 samvatsaraala naatidigaa sthaanikulu perkontunnaru. moulana darga sameepamlo atadi guruvulu, shishyulaku sambandhinchina aanavaallu kuudaa unnaayi. deennibatti idhi saamarasya kendramgaa, manava vikasa sthaavaramgaa vilasillindani cheptuntaaru prajalu. dargaaku thoorpuna athani guruvu samadhi unnadi. ekkadekkadi nuncho vachi ee dargaanu sandarsistuntaaru. veerilo paerugaanchina vaallu kuudaa unnarata. gulbarga pravakta khaja bande nawaj ee dargaanu sandarsinchaaru. atadu vididi chesina praantaanni khajabag ani pilustunnaru. moulana dargaaku 2 kilometerla dooramlo aayana shishyudigaa perupondina maruf hussen darga kusba praantamlo undi.
pratee samvatsaram 15 janaadisani nunchi 17 jamaadisani varaku moodrojula paatu ursu jarugutundi ikkada. ee ursuku rendu ververu visishta praantaala nunchi saamagrini teesukostaaru. heeraman sandal marufysab darga nunchi sandallo poojalu nirvahistaaru. ee sandallo poolu, chadar, sakkari, noone taditara poojaa saamagri viniyogistaaru. karnaataka, maharashtra, aandhrapradeshyla nunchi kuudaa bhaktulu ursulo palgontaru. nela rojulapatu ursu vaibhavangaa jarugutundi. aayuraarogyaalu kalugutaayani, korikalu siddhistaayani ikkadaku vachina bhaktula nammakam. ee dargaanu darsinchina vaariki aatmaistheryam kalugutundantaaru. moulana dargaalo pratiiroju praatahkaalamlo oka puli vachi tana thokatho darga parisaraalanu subhram chestundani bhaktula nammakam. deerghakaalika vyaadhulatho maanasika samasyalatho baadhapadutunna vaaru vachi dargaanu darsistuntaaru. mokkulanu chellistaaru.