స్టెతస్కోప్ (ఆంగ్లం: Stethoscope) అనగా గుండె, ఊపిరితిత్తులు, ఉదరం లాంటి అవయవాల చప్పుడు విని పరీక్షించడానికి వాడే ఒక వైద్య పరికరం. దానిని రెని థియోఫిల్ హయసింత్ లెనెక్ (Rene Theophile Hyacinthe Laennec) అనే ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు 1819లో కనుగొన్నాడు.[1][2]
1781 నుండి 1826 వరకు జీవించిన లెనెక్ ప్రతిభాశాలియైన కల్పనాచరుతుడే కాక అనుభవశాలియైన వైద్యుడు కూడా. 1816లో అతను ఒక యువతిని పరీక్షించసాగాడు. ఆ రోజుల్లో వైద్యుడు రోగి గుండెను, ఊపిరితిత్తుల్ని పరీక్షించేటప్పుడు తన చెవుల్ని రోగి గుండెకు ఆనించి వినేవాడు. కాని లెనెక్ ఆ యువతిని పరీక్షించడానికి మొహమాటపడ్డాడు. గట్టి వస్తువుల ద్వారా చప్పుడు పయనిస్తుందని అతనికి తెలుసు. కాబట్టి అతను 24 కాగితాల్ని చుట్టగా చుట్టి వాటి ఒక కొనను తన చెవికీ, యింకొక కొనను ఆ యువతి గుండెకు ఆనించి వినగా మామూలు పద్ధతిలో కంటే చాలా స్పష్టంగా చప్పుడు వినపడి అతను సంతోషించాడు.
ఆ ఏడాదే లెనెక్ పారిస్‌లోని నెకెర్ ఆస్పత్రిలో ఉద్యోగాన్ని స్వీకరించాడు. తరువాతి కొన్నె నెలలపాటు అతను నవీన స్టెతస్కోప్‌కు పూర్వపు మోటురకాలతో ప్రయోగాలు చేశాడు. చివరకు అతను వాడిన స్టెతస్కోప్ యొక్క సమాచారాన్నీ, నిరూపణన్నీ ప్రమాణ పత్రాల ద్వారా ఆధారంగా చేసుకొని ఒక రాత ప్రతిని 1817 మార్చి 8న తయారుచేశాడు. అంగశ్రవణానికి సంబంధించి నమోదైన మొట్టమొదటి రాతప్రతి యిదే. లెనెక్ తన పరికరానికి "లె సినిండర్" అని పేరుపెట్టాడు. తరువాత స్నేహితులు, సహచరులు అతనికి నచ్చచెప్పాక దానికి "స్టెతస్కోప్" అని పేరును మార్చాడు. గ్రీకు భాషలో స్టెతస్కోప్ కు "నేను గుండెను చూస్తున్నాను" అని అర్ధము. లెనెక్ ఆ స్టెతస్కోప్‌ను వెంటనే వాడుకలో ప్రవేశపెట్టాడు. తన ఇంటిలో ఒక చిన్న కర్మాగారాన్ని నెలకొల్పి అతను కర్ర స్టెతస్కోపుల్ని తయారుచేయసాగాడు. రెండు కర్ర ముక్కల్తో అతని పరికరం తయారైంది. ఒక వైపు చెవిలో పెట్టుకోడానికీ, యింకొకవైపు శంకు ఆకారంతోనూ వుండేది. బోలుగా వుండే యిత్తడి స్తంభాకారపు గొట్టంగల మూడవ ముక్కను ఆ శంకులాంటి మిక్కలోకి వుంచి గుండె కొట్టుకోవడాన్ని వినడానికీ ఊపిరితిత్తుల్ని పరీక్షించేటప్పుడు అది తీసివేయడానికీ వాడబడింది.
ఈ స్టెతస్కోప్ ఉపయోగంతో లెనెక్ ఇంతకుముంచు తెలియని ఎన్నో రోగాల లక్షణాల్ని కనుగొని వాటిని నమోదుచేశాడు. 1818లో "Societe de I'Ecole de Medicine"కు అతను ఒక పత్రాన్ని సమర్పించాడు. తరువాతి సంవత్సరం అతను కనుగొన్న పరిశోధనల్ని వివరిస్తూ ఒక గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు. ఒక్కొక్క గ్రంథ ప్రతితో సహా అతను నిర్మించిన స్టెతస్కోపులు కూడా అమ్మబడ్డాయి. లేనెక్ తన 45వ ఏట పిన్న వయసులోనే క్షయ వ్యాధి పీడితుడై చనిపోవడం శోచనీయం.
తదుపరి వైద్యుల్ని చూడగానే గుర్తించేలాగ స్టెతస్కోప్‌ లు వారి పరికరాలయ్యాయి. కాలం గడిచేసరికి లెనెక్ కనుగొన్న మోనారల్ స్టెతస్కోప్‌కు (దానికి ఆ పేరు రావడానికి కారణం ఒక చెవికే అది వాడబడేది) పరిశోధకులు మెరుగులు దిద్దారు. దానిలో చెప్పుకోదగ్గది పియెర్ అడాల్ఫ్ పియరీ (1794-1879)ది. అతను "ప్లెక్సిమీటెర్" అనే యింకొక పరికరాన్ని స్టెతస్కోప్‌లోకి చేర్చి స్టెతస్కోప్ పరిమాణాన్ని సగానికి తగ్గించాడు. వంగేలాటి సరళమైన మోనారల్ స్టెతస్కోప్‌లు కూడా ప్రవేశపెట్టాయి. వీటికి 14 నుండి 18 అంగుళాలు పొడుగుగా పట్టుతో కప్పబడిన స్ప్రింగులకు ఒక వైపు గుండె ఆనించుకునేలాటి బిళ్ళ, మరిఒకవైపు చెవికి వినిపించడానికి ఒక చిన్న బిళ్ళ చేర్చబడ్డాయి[3]. ఇంకొక మాదిరి స్టెతస్కోపును 1828లో చార్లెస్ జేంస్ బ్లూసియస్ నిర్మించాడు[4].లెనెక్ పరికరం కంటే యిది చిన్నది. సుకరమైనది కూడా. ఆ తరువాత థెర్మోమీటర్ లాటి వైద్య పరికరాలను కూడా తీసుకుని వెళ్ళేలా స్టెతస్కోపులు ఉపకరించాయి[5]. ఏనుగు దంతంలాటి విలువైన వస్తువులతో మోజు గొలిపేలా నిర్మించబడ్డ స్టెతస్కోపుల్ని ఉన్నత వర్గ వైద్యులు వాడుకునేవారు. మోనారల్ స్టెతస్కోప్ 30 ఏళ్లకు పైగా వాడుకలో ఉన్నాక పరిశోధకులు రెండు చెవులతో వాడుకునేలాటి పరికరాన్ని నిర్మించడం గురించి ఆలోచించారు. అయితే రష్యాలో, ఇంగ్లాండులోనూ 19వ శతాబ్దం మధ్య భాగం వరకు ఈ మోనరల్ స్టెతస్కోప్ అధిక వ్యాప్తిని పొందింది.
సిన్సినాటిలో 1851లో డా.మార్ష్ బైనారల్ స్టెతస్కోప్ నమూనాను వ్యారపరంగా ప్రవేశపెట్టి ఆద్యుడయ్యాడు. యాభై ఏళ్ళ తరువాత గుండెపై ఉంచుకునే విభాజకం గురించి ఆలోచన కార్యరూపం దాల్చింది. న్యూయార్క్ లో నార్తెర్న్ డిస్పన్సరీలోని డా.జార్జ్ కామంకు మార్ష్ నమూనాపై ఆధారపడిన్ బైనారల్ స్టెతస్కోప్‌ను 1855లో కనుగొన్న ఫలితం దక్కింది. ఈ నమూనాకు ప్రజాదరణ కలగడానికి పదేళ్ళు పట్టింది. 1863లో ఒకేసారి శ్రోత గుండెలో రెండు వివిధ ప్రదేశాలలో చప్పుడు విని పరిశీలించేలా రెండు చెస్ట్ పీసులతో వేరే స్టెతస్కోప్‌ను స్కాట్ అలీసన్ కనుగొన్నాడు. కాని యిది ఆచరణ సాధ్యమనిపించుకోలేదు. 1884లో ఐడన్ స్మిత్ విభిన్నమైన బైనారల్ స్టెతస్కోప్‌ను మూత్ర సంబంధియైన సూక్ష్మనాళికగానూ, రక్తస్రావాన్ని ఆపేట్టుగానూ నిర్మించాడు. 1885లో ఫోర్ద్ గంట చెస్ట్ పీస్ కనుగొనబడింది. చెవులకు గొట్టాలలోని చప్పుడును రెండు రబ్బర్ గొట్టాల ద్వారా ప్రసరింపజేసేలాగ ఒక ఉక్కు చెస్ట్ పీస్ అడుగు భాగం నల్ల చేవమాను లేక దంతంతో వుండేలాగ నిర్మితమైంది. 1910లో మళ్ళీ విభాజక చెస్ట్ పీస్ ప్రవేశించే అవకాశం కలిగింది. ఫోర్డ్ గంటని పలుచటి పొరతో సన్నటి చప్పుడును గాలనం చేసి, ఎక్కువ ధ్వని ప్రసరించడానికి సాధ్యమయింది. ఇప్పుడు వాడుకలో వున్న నవీన స్టెతస్కోప్‌కు ఇది ప్రమాణమైంది.
ప్రస్తుతం వైద్య, విజ్ఞాన శాస్త్ర రంగాలలో వాడుకలో వున్న సున్నితమైన ఉపకరణాల అభివృద్ధికి స్టెతస్కోప్‌లోని సూత్రం ఉపకరిస్తుంది. రోగి ప్రక్కనే అతని గుండె కొట్టుకోవడాన్ని పర్యవేక్షించే కార్డియోమాటిక్ యంత్రం, గుండెను ప్రేరేపించే కార్డియాక్ పేసర్ దీనికి రెండు ఉదాహరణలగా చెప్పవచ్చు. అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా రాష్ట్రంలో డాగ్యులస్ విమాన సముదాయం సముద్రంలోని జలాంతర్గాముల్ని కనిపెట్టడానికి విద్యుత్కణ సంబంధి స్టెతస్కోప్‌ను రూపొందించింది.
stethaskop (aanglam: Stethoscope) anagaa gunde, oopiritittulu, udaram lanti avayavaala chappudu vini pareekshinchadaaniki vade oka vaidya parikaram. daanini reni theophil hayasint lenec (Rene Theophile Hyacinthe Laennec) ane french vaidyudu 1819loo kanugonnadu.[1][2]
1781 nundi 1826 varaku jeevinchina lenec pratibhaasaaliyaina kalpanacharuthude kaaka anubhavasaaliyaina vaidyudu kuudaa. 1816loo atanu oka yuvatini pareekshinchasaagaadu. aa rojullo vaidyudu rogi gundenu, oopiritittulni pareekshinchetappudu tana chevulni rogi gundeku aaninchi vinevaadu. kaani lenec aa yuvatini pareekshinchadaaniki mohamatapaddadu. gatti vastuvula dwara chappudu payanistundani ataniki telusu. kabatti atanu 24 kaagitaalni chuttagaa chutti vaati oka konanu tana cheviki, yinkoka konanu aa yuvati gundeku aaninchi vinagaa maamuulu paddhatilo kante chala spashtamgaa chappudu vinapadi atanu santoshinchaadu.
aa edade lenec paarismloni neker aaspatrilo udyogaanni sweekarinchaadu. taruvaati konne nelalapatu atanu naveena stetaskopeku puurvapu moturakaalato prayogaalu cheshaadu. chivaraku atanu vaadina stethaskop yokka samaachaaraannii, niruupanannii pramaana patraala dwara aadhaaramgaa chesukoni oka raata pratini 1817 marchi 8na tayaaruchesaadu. angasravanaaniki sambandhinchi namodaina mottamodati raataprati yide. lenec tana parikaraaniki "le sininder" ani perupettaadu. taruvaata snehitulu, sahacharulu ataniki nachacheppaaka daaniki "stethaskop" ani paerunu maarchaadu. greeku bhashalo stethaskop ku "nenu gundenu chustunnanu" ani ardhamu. lenec aa stetaskopne ventane vaadukalo pravesapettaadu. tana intilo oka chinna karmagaranni nelakolpi atanu karra stetaskopulni tayaarucheyasaagaadu. rendu karra mukkaltho athani parikaram tayaaraindi. oka vaipu chevilo pettukodaniki, yinkokavaipu sanku aakaaramtoonuu vundedi. bolugaa vunde yittadi stambhaakaarapu gottangala moodava mukkanu aa sankulanti mikkaloki vunchi gunde kottukovadaanni vinadaanikii oopiritittulni pareekshinchetappudu adhi teesiveyadaanikii vaadabadindi.
ee stethaskop upayogamtho lenec intakumunchu teliyani enno rogala lakshanaalni kanugoni vaatini namoduchesadu. 1818loo "Societe de I'Ecole de Medicine"ku atanu oka patraanni samarpinchaadu. taruvaati samvatsaram atanu kanugonna parisodhanalni vivaristuu oka grandhaanni prachurinchaadu. okkokka grantha pratitho sahaa atanu nirminchina stetaskopulu kuudaa ammabaddayi. lanek tana 45va eta pinna vayasulone kshaya vyaadhi peedithudai chanipovadam shochaneeyam.
tadupari vaidyulni chudagaane gurtinchelaaga stetaskope lu vaari parikaralayyayi. kaalam gadichesariki lenec kanugonna monaral stetaskopeku (daaniki aa paeru raavadaaniki kaaranam oka chevike adhi vaadabadedi) parisodhakulu merugulu diddaaru. daanilo cheppukodaggadi pier adalph piery (1794-1879)dhi. atanu "pleximeter" ane yinkoka parikaraanni stetaskopeloki cherchi stethaskop parimaanaanni sagaaniki tagginchaadu. vangelati saralamaina monaral stetaskople kuudaa pravesapettaayi. veetiki 14 nundi 18 angulaalu podugugaa pattutho kappabadina springulaku oka vaipu gunde aaninchukunelaati billa, mariokavaipu cheviki vinipinchadaaniki oka chinna billa cherchabaddaayi[3]. inkoka maadiri stetaskopunu 1828loo charles james blucius nirminchaadu[4].lenec parikaram kante yidi chinnadi. sukaramainadi kuudaa. aa taruvaata thermometer laati vaidya parikaraalanu kuudaa teesukuni vellelaa stetaskopulu upakarinchaayi[5]. enugu dantamlaati viluvaina vastuvulatoe moju golipela nirminchabadda stetaskopulni unnata varga vaidyulu vaadukunevaaru. monaral stethaskop 30 ellaku paiga vaadukalo unnaaka parisodhakulu rendu chevulatho vaadukunelaati parikaraanni nirminchadam gurinchi aalochinchaaru. ayithe rashyaalo, inglaanduloonuu 19va sataabdam madhya bhagam varaku ee monaral stethaskop adhika vyaaptini pondindi.
cinsinatilo 1851loo daa.marsh bainaral stethaskop namuunaanu vyaaraparamgaa pravesapetti aadyudayyaadu. yabhai ella taruvaata gundepai unchukune vibhajakam gurinchi aalochana kaaryaroopam daalchindi. neuark loo nartern dispansaryloni daa.jarj kaamanku marsh namuunaapai aadharapadin bainaral stetaskopne 1855loo kanugonna phalitam dakkindi. ee namuunaaku prajaadarana kalagadaaniki padellu pattindi. 1863loo okesari shrotha gundelo rendu vividha pradesaalalo chappudu vini pariseelinchelaa rendu chest peesulatho vere stetaskopne scat alisan kanugonnadu. kaani yidi aacharana saadhyamanipinchukoledu. 1884loo idan smith vibhinnamaina bainaral stetaskopne mootra sambandhiyaina suukshmanaalikagaanuu, raktasraavaanni aapettugaanuu nirminchaadu. 1885loo ford ganta chest peas kanugonabadindi. chevulaku gottaalaloni chappudunu rendu rabbar gottala dwara prasarimpajeselagaa oka ukku chest peas adugu bhagam nalla chevamaanu leka dantamto vundelaaga nirmitamaindi. 1910loo mallee vibhajaka chest peas pravesinche avakaasam kaligindi. ford gantani paluchati poratho sannati chappudunu gaalanam chesi, ekkuva dhwani prasarinchadaaniki saadhyamayindi. ippudu vaadukalo vunna naveena stetaskopeku idhi pramaanamaindi.
prastutam vaidya, vignaana saastra rangaalalo vaadukalo vunna sunnitamaina upakaranaala abhivruddhiki stetaskopleni suutram upakaristundi. rogi prakkane athani gunde kottukovadaanni paryavekshinche cardiomatic yantram, gundenu prerepinche cardiac paser deeniki rendu udaaharanalagaa cheppavachhu. americaloni california rashtramlo dagulas vimana samudayam samudramloni jalaantargaamulni kanipettadaaniki vidyutkana sambandhi stetaskopne roopondinchindi.