కాకతీయుల పాలనకాలం క్రీ.శ. 950లో ఖమ్మంమెట్టు నిర్మాణానికి పునాదులు పడినాయి. సుమారు 400 ఏళ్లు ఈ కోట కాకతీయుల ఆదీనంలో ఉంది. ఆ తరువాత వచ్చిన ముసునూరి కమ్మరాజులు, కుతుబ్ షాహీ వంశస్తులు కూడా ఈ కోటను మెరుగుపరచడంలో ప్రశంసనీయమైన పాత్ర పోషించారు. మొదట దీని పేరు ఖమ్మంమెట్టు. కుతుబ్ షాహీ వంశస్తులు దీని పేరు ఖమ్మం ఖిల్లాగా వ్యవహరించడం మొదలు పెట్టారు.
సుల్తాన్ కులీ కుత్బుల్ ముల్క్ 1531లో అప్పటి ఖమ్మం పాలకుడైన సితాబ్ ఖాన్ (సీతాపతిరాజు) ను ఓడించి ఖమ్మం కోటను స్వాధీనం చేసుకొన్నాడు. అప్పటి నుండి ఈ దుర్గం కుతుబ్‌షాహీల పాలనలో ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో తక్కిన తెలంగాణ లాగ అసఫ్‌జాహీల పాలనలోకి వచ్చింది.
గ్రానైటు రాళ్లతో నిర్మించిన ఈ పఠిష్టమైన కోట నాలుగు చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. కోటకు పది ద్వారాలున్నాయి. పశ్చిమం వైపున్న దిగువకోట ప్రధానద్వారం. తూర్పు వైపున్న ద్వారాన్ని రాతి దర్వాజా లేదా పాత దర్వాజా అంటారు. కోట చుట్టూ 60 ఫిరంగులు మొహరించే వీలుకలదు. కోటలోపల జాఫరుద్దౌలా కాలంలో నిర్మించిన ఒక పాత మసీదు, మహలు ఉన్నాయి. అరవై అడుగుల పొడవు, ఇరవై అడుగుల వెడల్పు ఉన్న జాఫర్ బౌలీ అనే బావి కూడా ఉంది. కోటపై ముట్టడి జరిగినప్పుడు తప్పించుకోవటానికి ఒక రహస్య సొరంగం కూడా ఉంది. వర్షపు నీటిని నిలువ చేసుకోవటానికి నీటి కాలువలు కూడా ఉన్నాయి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కమ్మమెట్టు_(ఖమ్మం_ఖిల్లా)&oldid=2991483" నుండి వెలికితీశారు
kaakateeyula palanakalam cree.sha. 950loo khammammettu nirmaanaaniki punaadulu padinayi. sumaru 400 ellu ee kota kaakateeyula aadeenamlo undi. aa taruvaata vachina musunuri kammarajulu, kutub shahi vamsastulu kuudaa ee kotanu meruguparachadamlo prasamsaneeyamaina paatra pooshinchaaru. modata deeni paeru khammammettu. kutub shahi vamsastulu deeni paeru khammam khillaga vyavaharinchadam modalu pettaaru.
sultan kuli kutbul mulk 1531loo appati khammam paalakudaina sitab khan (sitapatiraju) nu odinchi khammam kotanu swaadheenam chesukonnadu. appati nundi ee durgam kutubyshahila paalanalo undi. 17va sataabdamlo takkina telamgaana laaga asphezahila paalanaloki vachindi.
graanaitu raallatho nirminchina ee pathishtamaina kota naalugu chadarapu kilometerla mera vistarinchi undi. kotaku padi dwaaraalunnaayi. paschimam vaipunna diguvakota pradhaanadvaaram. thoorpu vaipunna dwaaraanni raati darwaja leda paata darwaja antaaru. kota chuttu 60 firangulu moharinche veelukaladu. kotalopala jafaruddaula kaalamlo nirminchina oka paata maseedu, mahalu unnaayi. aravai adugula podavu, iravai adugula vedalpu unna jaffer bouly ane baavi kuudaa undi. kotapai muttadi jariginappudu tappinchukovataaniki oka rahasya sorangam kuudaa undi. varshapu neetini niluva chesukovataniki neeti kaaluvalu kuudaa unnaayi.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=కమ్మమెట్టు_(ఖమ్మం_ఖిల్లా)&oldid=2991483" nundi velikiteesaaru