సామాన్యుని స్వగతం: మా అమ్మ – నడిచే బడి – ఈమాట
[కన్నడదేశంలో 'లలిత ప్రబంధగళు' అనే పేరుతో స్వగతాలను వ్యాసాలుగా రాసే సాహితీప్రక్రియ ప్రాచుర్యంలో ఉంది. ఆ సాహితీ సంప్రదాయాన్ని వింధ్యవాసిని ఈమాట పాఠకులకు పరిచయం చేస్తూ రాస్తున్న లలిత ప్రబంధాలలో ఇది మొదటిది – సం.]
అందరు అమ్మలూ ఒకటే! వాళ్ళకు జీవితమే వాళ్ళ పిల్లలనెలా పెంచిపెద్ద చేయాలో నేర్పుతుంది. వాళ్ళెక్కువ చదువుకోక పోయినా వాళ్ళ పిల్లలకేమని పాఠాలు చెప్పాలో, వాళ్ళకు తెలుసు! మా అమ్మా అంతే! ఆమెకు ఇంగితజ్ఞానం, తెలివీ ఎక్కువ. వాళ్ళ నాన్న స్కూలు హెడ్మాస్టరు. అందుకని ఆయన స్కూల్లోనే ఐదవ తరగతి వరకూ చదివింది. అయినా తన పిల్లలు ఐదు మంది కనీసం గ్రాడ్యుయేషన్, వీలయితే ఇంకా ఎక్కువ చదవాలని ఆమె ఆశయం.
ఈ వ్యాసం కోసం రచయిత్రి
కుమార్తె గీసిన చిత్రం
నేను సెకెండ్ ఫారం (ఏడో తరగతి) లో ఉండగా మా నాన్న చనిపోయారు. పెద్దక్కయ్యకు పెళ్ళయిపోయింది. చిన్నక్కయ్యలు కర్నూల్లో కాలేజీల్లో చదువుతున్నారు. ఇంట్లో అన్నయ్య, వదినె, అమ్మలతో బాటు నేనొక్కదాన్నే. నాయన ఉన్నప్పుడు ఇంటిక్కావలసిన బయటి పనులన్నీ నాయన ఆఫీసునుంచీ ఇద్దరు ప్యూన్లు రసూలు, ఓబులేసు అనేవాళ్ళు వచ్చి చేసేవారు. అమ్మకు వాళ్ళంటే ప్రేమ. వాళ్ళకు అమ్మంటే గౌరవం. ఇద్దరివీ మతాలు వేరయినా రామలక్ష్మణుల్లా కలిసి ఉండేవారు. ఏపనయినా కలిసి చేసేవారు. కరెంటు బిల్లు కట్టడం దగ్గర్నుంచీ, ఇంటికి కావలసిన సరుకులు తేవటం వరకూ వాళ్ళే చేసేవారు. అందుకని మాకెవరికీ ఆ పనులు చేసే అలవాటు లేదు. నాయన పోయాక అలాంటి పనులన్నీ అన్నయ్య చేయటం అమ్మకిష్టం లేదు. అవిడ ప్రకారం ఆయన చదివిన చదువుకు గవర్నరులా కాలిమీద కాలువేసుకుని ఉండాలి ఆయన. అందుకని అన్నిటికీ తనే వెళ్ళేది. ఆమె వెంట సహాయం నేను. ఎంత దూరంలో ఉన్న రేషన్ షాపుకయినా నడిచే వెళ్ళేవాళ్ళం. గంటలకొద్దీ క్యూలో నిలబడి, నెలకు కావలసిన, గోధుమలు, చక్కెర సంపాదించే వాళ్ళం! వచ్చేటప్పుడు మాత్రం సామాన్ల బరువెక్కితే రిక్షా ఎక్కేవాళ్ళం, అర్ధ రూపాయో, ముప్పావలానో ఇచ్చి.
అప్పట్లో పత్రికలు ఎక్కువ వచ్చేవి కాదు. ఒకరింట్లో ఆంధ్రప్రభ తెప్పిస్తే, మరొకరు ఆంధ్రపత్రిక తెప్పించుకుని అందరూ రెండు చదివేవారు. మా ఇంట్లో పత్రికలకు కూడా ఖర్చు పెట్టిన గుర్తు లేదు. అమ్మ మధ్యాహ్నం తనకు తీరుబాటుగా ఉన్నప్పుడు చాలా పుస్తకాలు చదివేది. స్థానిక జిల్లా లైబ్రరీ నుంచీ అన్నయ్య తెలుగు నవలలు తెచ్చి పెట్టేవాడు. ఆవిడ ఆరోజుల్లో ఇంచుమించు తెలుగులో వచ్చిన బెంగాలీ నవలల అనువాదాలన్నీ ఒకసారి చదివేసుంటుంది. బంధువులందరితో ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలుండాలని ఆమె నమ్మకం! అన్నీ చదవగలిగినా, బంధువుల ఉత్తరాలు మాత్రం, పోస్ట్ కార్డు మీద, ఆమె డిక్టేషన్ చేస్తుంటే మేమెవరయినా వ్రాయాలి. చివర్లో సంతకంగా తనపేరు వ్రాయడానికి మాత్రం తనకు చోటుండాలి!
అమ్మ ఎక్కువ చదువుకోలేదు కాబట్టి మా కెవరికీ చదువులో ఏవిధంగానూ తోడ్పడలేదని అనుకున్న నన్ను కూడా ఆశ్చర్యపరిచిందీ సంఘటన. కర్నూలు మెడికల్ కాలేజిలో చదువుతున్న మా అక్క ఒకసారి ఫోన్ చేసింది. అప్పట్లో ఇళ్ళలో ఫోన్లుండేవి కావు. పోస్ట్-ఆఫీసుకు ట్రంక్-కాల్ చేసి మా చిరునామా చెప్తే, పోస్ట్‌మాన్ ఇంటికి వచ్చి పిలుస్తాడు. ఒక ఆదివారం ఉదయం, పోస్ట్‌మాన్ మా ఇంటికొచ్చి "బాలనాగమ్మ ఎవరమ్మా?" అని అడిగాడు. మా అమ్మ బయటికొచ్చి విషయం తెలుసుకుంది. కర్నూలు నుంచీ మా అక్క ఫోన్ చేసి అమ్మను అడుగుతోంది. అమ్మ రిక్షా ఎక్కి వెళ్తుంటే నేనూ వెంటబడ్డాను. పాతూర్లో ఉన్న ఒకే పోస్ట్ ఆఫీసుకు వెళ్ళాము. మా అక్క మళ్ళీ రెండుగంటల తరువాత ఫోన్ చేస్తే మేమక్కడున్నాము. నన్ను లోపలికి ఫోను దగ్గరికి రానివ్వలేదు. అప్పట్లో ఇలా ఫోను వస్తే మామూలుగా కీడేగానీ మేలు శంకించరు. అందుకని కాలు కాలిన పిల్లిలా అమ్మ బయటికొచ్చేవరకూ, పోస్ట్ ఆఫీసు చుట్టూ ఉన్న స్థలంలో ప్రదక్షిణలు చేస్తున్నాను. అరగంట తర్వాత బయటికొచ్చిన అమ్మ, "దానికి రేపు పెద్ద పరీక్షలు గదా? భయమవుతుందంట! నేను పోవాలి ఊరికి" అని తనలో తను అనుకున్నట్లుగా చెప్పింది.
ఇంటికెళ్ళాక, లోపలికెళ్ళి చిన్న బ్యాగులో కొన్ని బట్టలు సర్దుకుని అదే రిక్షాలో బయల్దేరింది. అక్క పరీక్షలకు భయపడటానికి, ఈవిడ హుటాహుటీ బయల్దేరడానికీ సంబంధం అప్పట్లో నాకర్థం కాకున్నా, నిదానంగా తెలిసింది – అమ్మ అక్కకు ధైర్యం చెప్పి తోడుండి పరీక్షలు వ్రాయించడానికి వెళ్ళింది. అది అక్క మొదటి సంత్సరం. తరువాత ప్రతీ సంవత్సరం ఈ టైములో ఫోను వచ్చేదాకా ఆగకుండా తనే ప్లానేసుకుని ప్రయాణం కట్టేది కర్నూలుకు. ఇది మరో నాలుగేళ్ళు కొనసాగింది. అక్క బెదురు గొడ్డు, నేనయితేనా అనుకున్నాను! కానీ బిఎస్సీ మూడు సంవత్సరాల కోర్సు ఒకేసారి పరీక్ష వ్రాయవలసి వచ్చేసరికి, నాకూ భయమేసింది. అమ్మ దగ్గరికి పరిగెత్తాను. ఆవిడ పక్క గదిలోనే ఉంది కాబట్టి సరిపోయింది! (అప్పట్లో సెమిస్టర్ పద్ధతి లేదు! మేము మూడేళ్ళు కలిపి ఒకేసారి వ్రాశాము!)
saamaanyuni swagatam: maa amma – nadiche badi – eemaata
[kannadadesamlo 'lalita prabandhagalu' ane paerutho swagataalanu vyaasaalugaa rase saahitiiprakriya praachuryamlo undi. aa saahitii sampradaayaanni vindhyavaasini eemaata paatakulaku parichayam chestu raastunna lalita prabandhaalalo idhi modatidi – sam.]
andaru ammaluu okate! vaallaku jeevitame vaalla pillalanela penchipedda cheyalo neerputundi. vallekkuva chaduvukoka poina vaalla pillalakemani paataalu cheppalo, vaallaku telusu! maa amma anthe! aameku ingitagnaanam, telivi ekkuva. vaalla naanna skoolu headmaastaru. andukani aayana schoollone aidava taragati varakuu chadivindi. aina tana pillalu aidu mandi kaneesam graduation, veelayithe inka ekkuva chadavalani aame aasayam.
ee vyaasam kosam rachayitri
kumarte geesina chitram
nenu seckend faaram (edo taragati) loo undagaa maa naanna chanipoyaru. peddakkayyaku pellayipoyindi. chinnakkayyalu karnoollo callagello chaduvutunnaru. intlo annayya, vadine, ammalatho baatu nenokkadaanne. naayana unnappudu intikkaavalasina bayati panulannee naayana aafiisununchii iddaru pyoonlu rasulu, obulesu anevallu vachi chesevaaru. ammaku vallante prema. vaallaku ammante gowravam. iddarivee mataalu verayina ramalakshmanulla kalisi undevaaru. epanayina kalisi chesevaaru. karentu billu kattadam daggarnunchii, intiki kaavalasina sarukulu tevatam varakuu vaalle chesevaaru. andukani makevariki aa panulu chese alavaatu ledu. naayana poyaka alanti panulannee annayya cheyatam ammakishtam ledu. avida prakaaram aayana chadivina chaduvuku gavarnarula kaalimeeda kaaluvesukuni undaali aayana. andukani annitikee tane velledi. aame venta sahayam nenu. entha dooramlo unna reshan shapukayina nadiche vellevallam. gantalakoddii culo nilabadi, nelaku kaavalasina, godhumalu, chakkera sampadinche vaallam! vachetappudu maatram saamaanla baruvekkite riksha ekkevallam, ardha roopayo, muppavalano ichi.
appatlo patrikalu ekkuva vachevi kaadu. okarintlo aandhraprabha teppiste, marokaru aandhrapatrika teppinchukuni andaruu rendu chadivevaaru. maa intlo patrikalaku kuudaa kharchu pettina gurtu ledu. amma madhyaahnam tanaku teerubaatugaa unnappudu chala pustakaalu chadivedi. sthaanika jilla librari nunchi annayya telugu navalalu tecchi pettevaadu. aavida aarojullo inchuminchu telugulo vachina bengali navalala anuvaadaalannii okasari chadivesuntundi. bandhuvulandaritho uttara pratyuttaraalundaalana aame nammakam! annee chadavagaligina, bandhuvula uttaraalu maatram, post kaardu meeda, aame dictation chestunte memevarayina vraayaali. chivarlo santakamgaa tanaperu vraayadaaniki maatram tanaku chotundaali!
amma ekkuva chaduvukoledu kabatti maa kevarikee chaduvulo evidhamgaanuu todpadaledani anukunna nannu kuudaa aascharyaparichindii sanghatana. karnoolu medical kaalejilo chaduvutunna maa akka okasari fon chesindi. appatlo illalo phonlundevi kaavu. post-aafiisuku trunk-kaal chesi maa chirunama chepte, posteman intiki vachi pilustaadu. oka aadivaaram udayam, posteman maa intikochi "balanagamma evaramma?" ani adigaadu. maa amma bayatikochi vishayam telusukundi. karnoolu nunchi maa akka fon chesi ammanu adugutondi. amma riksha ekki veltunte nenuu ventabaddaanu. paatuurloo unna oke post aafiisuku vellaamu. maa akka mallee rendugantala taruvaata fon cheste memakkadunnamu. nannu lopaliki phonu daggariki raanivvaledu. appatlo ilaa phonu vaste maamuulugaa keedegaanee melu sankincharu. andukani kaalu kaalina pillila amma bayatikochevarakuu, post aafiisu chuttu unna sthalamlo pradakshinalu chestunnanu. araganta tarvaata bayatikochina amma, "daaniki repu pedda pareekshalu gadaa? bhayamavutundanta! nenu povali ooriki" ani tanalo tanu anukunnatlugaa cheppindi.
intikellaaka, lopalikelli chinna byagulo konni battalu sardukuni adhe rikshaalo bayalderindi. akka pareekshalaku bhayapadataaniki, eevida hutahuti bayalderadaanikii sambandham appatlo naakartham kakunna, nidaanamgaa telisindi – amma akkaku dhairyam cheppi thodundi pareekshalu vraayinchadaaniki vellindi. adhi akka modati santsaram. taruvaata pratee samvatsaram ee taimulo phonu vachedaka agakunda tane plaanesukuni prayaanam kattedi karnooluku. idhi maro naalugellu konasagindi. akka beduru goddu, nenayithena anukunnaanu! cony bsc moodu samvatsaraala korsu okesari pareeksha vraayavalasi vachesariki, naakuu bhayamesindi. amma daggariki parigettaanu. aavida pakka gadilone undi kabatti saripoyindi! (appatlo semister paddhati ledu! memu moodellu kalipi okesari vraasaamu!)