నీతి కథలు - I — Vikaspedia
నీతి కథలు - I
చీమ-మిడత
మిరపకాయ బుడ్డోడు
కోడిపిల్ల ఉపాయం
ఒంటికన్ను దుప్పి
ఎక్కువ - తక్కువ
ప్రతిభే పెట్టుబడి
రామలింగడు -నలుగురు దొంగలు
శుభ్రమైన కాకి
పిరికి దుప్పి
రాత్రి భోజనాలు చేసి పిల్లలు వచ్చేసరికి సావిత్రమ్మ బామ్మ ఏదో పుస్తకం చదువుకుంటున్నది. పదేళ్ళ రాంబాబు, ''నిన్న మా బాబాయి ఆయన స్నేహితుడితో, 'కృష్ణమూర్తి తన తెలివితేటలతో పదిమంది కళ్ళూ కప్పుదామనుకున్నాడు. అయినా నిజం నిప్పులాంటిది కదా? వాడికి తగిన శిక్షే పడింది,' అనడం విన్నాను. నిజం నిప్పులాంటిది అంటే ఏమిటి బామ్మా?'' అని అడిగాడు.
బామ్మ వాణ్ణి ఆప్యాయంగా దగ్గరికి తీసుకుని, ''కొందరు గోప్యంగా చెడుపనులు చేస్తూ ఉంటారు. అయితే అది ఎప్పుడో ఒకప్పుడు బయట పడే తీరుతుంది. దీన్నే మీ బాబాయి చెప్పాడు. వెనకటికి రామచంద్రం, జోగినాధం అనే వాళ్ళు ఇలాగే ప్రవర్తించారు. వాళ్ళ కథ చెబుతాను వినండి,'' అంటూ ప్రారంభించింది: గిరిపురం జమీందారు మాధవయ్య దివాణానికి ఒకసారి ఒక యువకుడు వచ్చి, ''అయ్యూ నా పేరు విశ్వనాధం.
నా విద్య పరీక్షించి ఏదైనా ఉద్యోగం ఇప్పిస్తే, మీ పేరు చెప్పుకుని బతుకుతాను,'' అన్నాడు. జమీందారు, ''మా దివాణంలో రామచంద్రం, జోగినాధం అని ఇద్దరు పెద్దవాళ్ళు ఏనాటినుంచో పనిచేస్తున్నారు. నువ్వు నెల్లాళ్ళ పాటు వాళ్ళిద్దరి దగ్గరా పనిచెయ్యి. ఆ తర్వాత వాళ్ళు నిన్ను పనిలోకి తీసుకోమంటే, అప్పుడు చూద్దాం,'' అన్నాడు.
తెలివితేటలూ, మాటకారితనమూ కలిగిన విశ్వనాథం ప్రవర్తన, ఆ పెద్దవాళ్ళిద్దరికీ నచ్చింది. ఒక్కొక్క ఆడపిల్లే వున్న ఆ ఇద్దరికీ కూడా, విశ్వనాథాన్ని మంచి చేసుకుని, తమ పిల్లనిచ్చి పెళ్ళి చేద్దామన్న ఆలోచన వచ్చింది. జోగినాధం వీలుదొరికినపుడల్లా విశ్వనాధంతో,''నువ్వా రామచంద్రాన్ని నమ్మకు.
అతడికి జమీందారుకు దొంగ లెక్కలు చెప్పి డబ్బు జేబులో వేసుకునే అలవాటుంది,'' అనేవాడు. ఇక రామచంద్రం విశ్వనాధంతో, ''జోగినాధం చీటికీ మాటికీ ఇంట్లో ఎవరికో ఒకరికి ఏదో రోగం వచ్చిందని కల్లబొల్లి ఏడుపులు ఏడ్చి, జమీందారు దగ్గర డబ్బు గుంజుతూనే ఉంటాడు.
అలాంటి వాడితో జతకట్టావనుకో, నీకూ చెడ్డ పేరు రావడం ఖాయం!'' అంటూ పదే పదే చెబుతూండేవాడు. ఈ పెద్దలు ఒకరిపై ఒకరు చెప్పుకునే చాడీలు వినీవినీ విసిగిపోయిన విశ్వనాధం, వాళ్ళ మాటల్లో వున్న నిజానిజాలు తెలుసుకోవాలనుకున్నాడు. ఆ ఊరి కరణాన్ని కలుసుకుని పెద్దలు చెబుతూన్న మాటలు చెప్పాడు. అంతా విన్న కరణం, ''ఇద్దరికి ఇద్దరూ మోసగాళ్ళే!
ఆ రామచంద్రం శ్రీరామనవమి ఉత్సవాలకోసం జమీందారిచ్చిన డబ్బులో చాలా భాగం, సొంతం చేసుకున్నాడు. ఇక జోగినాధం-జమీందారు ధర్మసత్రం ఖర్చులకు ఇచ్చే డబ్బులో సగానికి పైగా స్వాహా చేస్తున్నాడు. ఇదంతా, నాకూ, గ్రామ పెద్దలకూ తెలుసు. అయినా జమీందారుకు వాళ్ళంటే ఎక్కడలేని నమ్మకం. అందుకే ఆయనతో అసలు సంగతి చెప్పలేక పోతున్నాం,'' అన్నాడు.
విశ్వనాధం జమీందారును ఏకాంతంలో కలుసుకుని, ఇరవై రోజులుగా రామచంద్రం జోగినాధాల ప్రవర్తన, ఆ ఇద్దరి పట్లా గ్రామ కరణం, పెద్దల అభిప్రాయం ఏమిటో వివరించి, ''తమరు అనుమతిస్తే, వారందరూ ఇప్పుడే వచ్చి దివాణం పెద్దలిద్దరి నిజ స్వరూపమేమిటో, విన్నవించుకోగలరు,'' అన్నాడు. జమీందారు, విశ్వనాధం మాటలకు ఒక్క క్షణం మాటరానట్టు ఉండిపోయి, ''కరణం, ఊరి పెద్దలూ వచ్చి సాక్ష్యం పలకనవసరం లేదు. వాళ్ళ నిజాయితీని నేనెరుగుదును.
నిజం నిప్పులాంటిది కదా! ఎన్నాళ్ళని దాచగలరు? ఈ క్షణం నుంచీ రామచంద్రం, జోగినాథాలతో సహా ఉద్యోగులందరి మీదా అధికారిగా నిన్ను నియమిస్తున్నాను,'' అంటూ విశ్వనాథాన్ని మెచ్చుకున్నాడు. కథ ముగించిన బామ్మ, ''మనం చేసే చెడ్డ పనులు ఎంత రహస్యంగా చేసినా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు బయట పడక తప్పదు. కాబట్టి మంచి పనులను చేయడమే అలవాటు చేసుకోవాలి. నిజం నిప్పులాంటిది అంటే ఏమిటో ఇప్పుడు తెలిసిందా?'' అన్నది. ''తెలిసింది, బామ్మా,'' అంటూ పిల్లలందరూ ఉత్సాహంగా తలలు ఊపారు.
పేదరాశి పెద్దమ్మకు ఒక కూతురు ఉండేది. ఆమె చాలా అందంగా ఉండేది. ఓరోజు పూల కోసం అడవికి వెళ్లింది. ఆమెను ఒక పాము చూసి పెళ్లాడాలనుకుంది. ఆ పిల్లను పట్టుకెళ్లి పుట్టలో దాచేసింది.
'ఏందబ్బా! పిల్ల ఇంకా రాలేదు?' అనుకున్న పెద్దమ్మ అడవంతా వెదికింది. పిల్ల కనబడక వెక్కి వెక్కి ఏడ్చింది. ఆకాశంలో ఎటో వెళ్తున్న పార్వతీ పరమేశ్వరులు ఆ ఏడుపు విని జాలి పడి ప్రత్యక్షమయ్యారు. పెద్దమ్మ గోడంతా విని, 'దిగులుపడకు పెద్దమ్మా! నీకో బుడ్డ మిరపకాయ ఇస్తాం. దీన్ని తిను. బుడ్డ మిరపకాయలాంటి బుడ్డోడు పుడతాడు. వాడి అక్కను వాడే తీసుకొస్తాడు' అని మిరపకాయను ఇచ్చి మాయమైపోయారు.
పెద్దమ్మ ఇంటికి వచ్చి మిరపకాయ తినగానే వెంటనే బుడ్డమిరపకాయ లాంటి బుడ్డోడు పుట్టి, చూస్తుండగానే పెద్దోడై 'అమ్మా! విషయం ఏంటో చెప్పు?' అన్నాడు. పెద్దమ్మ చెప్పింది. వెంటనే వాడు అడవిలోకి వెళ్లి కనిపించిన జంతువునల్లా అడిగాడు.
'బుడ్డోడా! బుడ్డోడా! నీ అక్క ఆ పుట్టలో ఉంది' అని చెప్పింది ఒక చీమ. బుడ్డోడు పుట్టపక్కనే దాక్కున్నాడు. పాము బయటకు వచ్చి అట్టా పోగానే, ఇట్టా లోపలికి దూరాడు. అక్కను తీసుకుని ఇంటికి వచ్చేశాడు.
పాము వచ్చి పుట్టలో పిల్ల కనబడక బుస్సుమంది. పెద్దమ్మ ఇంటికి పోయి చీకటి పడేదాక చావట్లో దాక్కుంది. అందరూ నిద్రపోయాక పిల్లను ఎత్తుకు పోయి పాతాళ లోకంలో దాచింది. తెల్లారి పెద్దమ్మ గొల్లుమంది. బుడ్డోడు వెంటనే బయల్దేరాడు. భూలోకమంతా వెదికి పాతాళానికి పోయాడు. పాము కళ్లలో కారం కొట్టి అక్కను తెచ్చేశాడు.
కొన్నాళ్లకు పాము మళ్లీ వచ్చి పిల్లను తీసుకుపోయి ఈసారి ఆకాశంలో దాచింది. ఆకాశంలో చంద్రుడు ఆమె అందం చూసి ముచ్చటపడ్డాడు. వెంటనే పెళ్లి చేసుకున్నాడు. పాముకి చంద్రుడిపై కోపం వచ్చింది. బుసలు కొడుతూ వచ్చి చంద్రుడిని మింగేసింది. అప్పుడే అక్క కోసం వచ్చిన బుడ్డోడు అది చూశాడు. దాని తోకను పట్టుకుని జాడించేసరికి చంద్రుడు ఊడి పడ్డాడు. వెంటనే పాముని బలం కొద్దీ విసిరేశాడు. అప్పట్నుంచి పాము పాక్కుంటూ రావడం, చంద్రుడిని మింగడం, బుడ్డోడు దాని తోక విదిలించి విసిరేయడం. పాము చంద్రుడిని మింగినప్పుడే మనకి చంద్రగ్రహణం వస్తుంది. వెంటనే బుడ్డోడు తన బావను కాపాడుకుంటాడు.
ఒక కోడి ఉండేది. ఒకనాడు అది గుడ్లు పెట్టింది. కొన్ని రోజులకు అందులోంచి కోడి పిల్లలు వచ్చాయి. అవన్నీ ఒక గూట్లో వెచ్చగా పడుకునేవి.అనుకోకుండా ఒక రోజు కోడి పక్క వూరికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. పిల్లల్ని పిలిచి, 'జాగ్రత్తగా ఉండండి. ఎవరినీ పూర్తిగా నమ్మకండి. కలిసి కట్టుగా మసులుకోండి' అని చెప్పి వెళ్లింది. కోడి వెళ్లడాన్ని ఓ నక్క చూసింది. ఎలాగైనా రాత్రి వచ్చి వాటిని ఆరగించాలనుకుంది. అది నక్కుతూ నక్కుతూ కోడి పిల్లల దగ్గరకు వచ్చి, 'కోడి కూనలూ! ఈ రాత్రికి మీరు ఎక్కడ పడుకుంటారు?' అని అడిగింది.
'మేమంతా మా అమ్మ చేసిన గూట్లోనే పడుకుంటాం' అన్నాయవి ముక్తకంఠంతో. నక్క సంబరంగా వెళ్లిపోయింది.
అది వెళ్లగానే కోడిపిల్లలు తమలో తాము మాట్లాడుకుంటూ 'అమ్మ ఎవరినీ పూర్తిగా నమ్మవద్దంది కదా? కాబట్టి మనం జాగ్రత్తగా ఉండాలి' అనుకున్నాయి. ఆ రాత్రి అవి తమ గూట్లో ముళ్లు పడేసి బయటకి వచ్చేసి పొయ్యిలో పడుకున్నాయి. రాత్రి సద్దుమణిగాక నక్క నెమ్మదిగా వచ్చి గూట్లోకి మొహం పెట్టింది. దాని మూతి నిండా ముళ్లు గుచ్చుకున్నాయి. అది మూలుగుతూ అడవిలోకి పారిపోయింది.
మర్నాడు నక్క మళ్లీ వచ్చి, 'కోడి కూనలూ! ఇవాళ రాత్రి ఎక్కడ పడుకుంటారు?' అని అడిగింది.
'అమ్మ చేసిన పొయ్యిలో పడుకుంటాం' అన్నాయి. నక్క సంగతి తెలిసిన అవి పొయ్యిలో బొగ్గులు పడేసి గడ్డివాములో పడుకున్నాయి. రాత్రి నక్క వచ్చి పొయ్యిలో మూతి పెట్టేసరికి నిప్పులు తగిలి మూతి మాడిపోయింది.
పట్టువదలని నక్క మర్నాడు ఉదయం వచ్చి, 'ఇవాళ ఎక్కడ పడుకుంటారర్రా' అని అడిగింది.
'అదిగో ఆ గడ్డివాములో' అన్నాయి కోడి పిల్లలు. నక్క వెళ్లగానే కోడిపిల్లలు, 'దీని మూతి మీద ముళ్లు గుచ్చుకున్న మచ్చలు, కాలిన గాయాలు ఉన్నాయి. ఇది మనని తిండానికే వస్తోంది. ఇవాళ ఎలాగైనా దీని పీడ వదిలించుకుందాం' అనుకుని కలిసికట్టుగా ఆలోచించి ఉపాయం పన్నాయి.
రాత్రి అవన్నీ అటక మీదకి ఎక్కి నక్క కోసం ఎదురు చూడసాగాయి. నక్క వచ్చి గడ్డివాములో దూరింది. వెంటనే కోడిపిల్లలు గడ్డివాముకు నిప్పు అంటించాయి. ఆ మంటల్లో నక్క మాడి మసైపోయింది. తల్లి కోడి రాగానే పిల్లలు ఇదంతా చెప్పాయి. అది ఆనందంగా వాటిని తన రెక్కల్లో పొదువుకుని, 'ఇంకెప్పుడూ మిమ్మల్ని వదిలి వెళ్లనేం?' అంది. కోడి పిల్లలన్నీ ఆనందంగా కిచకిచలాడాయి.
ఒక అడవిలో ఒక ఒంటికన్ను దుప్పి ఉండేది. ఆ దుప్పి కన్ను లేని వైపు నుండి, ఎవరైనా దాడి చేయడానికి వచ్చినా చూడలేకపోయేది. దానికి వేటగాళ్ల నుండి, క్రూరమృగాల నుండి రక్షణ కావాలి కాబట్టి చాలా ఆలోచించగా దానికి ఒక ఉపాయం తట్టింది. ఆరోజు నుండి అది తన కన్నున్న భాగాన్ని గడ్డివైపు, కన్నులేని భాగాన్ని సముద్రం వైపు ఉంచి మేతమేసేది. సముద్రం వైపు నుండి ఏ విధమైన అపాయాలు రావు అని అనుకునేది ఆ దుప్పి.
కాని ఒక రోజు ఒక వేటగాడు పడవపై ప్రయాణిస్తూ వచ్చాడు. దుప్పిని చూసిన వెంటనే ఆ వేటగాడు తన బాణం సంధించాడు. బాణం దుప్పి కాలిలో గుచ్చుకుంది. బాధతో విలవిల్లాడిపోతూ దుప్పి అక్కడి నుండి ఎలాగో తప్పించుకుని పారిపోగలిగింది.
'నేను గడ్డి వైపు నుండి అపాయం వస్తుందనుకున్నాను. కాని అపాయం రాదు అనుకున్న సముద్రం వైపు నుండే అపాయం వచ్చింది. అడవి జంతువులకు అపాయం అన్ని వైపుల నుండి వచ్చే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి అప్రమత్తంగా ఉండాలి' అని అనుకుంది.
ఆ రోజు నుండి దుప్పి మరింత జాగ్రత్తగా అడవిలో సంచరించడం మొదలు పెట్టింది.
అనగనగా ఒక అడవిలో ఒక ఆడ కుందేలు, మగకుందేలు నివసించేవి. ఆడకుందేలుకు గర్వం ఎక్కువ. ఎవరితోనూ సరిగ్గా మాట్లాడేది కాదు. పెద్ద జంతువులకి మర్యాద ఇచ్చేది కాదు. తనకన్నా చిన్న ప్రాణులనైతే మరీ చులకనగా చూసేది. మగ కుందేలు మాత్రం ఎంతో మంచిది. 'ఎవరి అవసరం ఎప్పుడు ఎలా పడుతుందో చెప్పలేం, అందరితో మంచిగా ఉండు' అని చెప్పేది. అయినా వినిపించుకునేది కాదు ఆడ కుందేలు.
కుందేళ్లు ఉండే చోటికి దగ్గర్లోనే ఒక సాలెపురుగు తన పరివారంతో జీవిస్తుండేది. దానిది నలుగురికీ సహాయపడే స్వభావం కావటంతో జంతువులన్నీ సాలెపురుగుని ప్రశంసించేవి. దాంతో కుందేలుకు అసూయగా తోచేది. ఎలాగైనా దానికి కీడు చేయాలని చూస్తూ ఉండేది.
ఓసారి ఆడ కుందేలు ఒంటరిగా ఉంది. అది గమనించిన ఓ తోడేలు దాన్ని చంపేయాలని ప్రయత్నించింది. తప్పించుకోడానికి కుందేలు పరుగుతీసింది. తోడేలు తరుముతుంటే మరో మార్గం లేక పాడుబడిన బావిలోకి గెంతింది. ఇదంతా సాలెపురుగు చూసింది. అది వెంటనే తన పరివారంతో అక్కడికి వచ్చి, తోడేలు వచ్చేలోగా బావిమీద చిక్కగా గూడు అల్లేసింది. తర్వాత తన స్నేహితుడైన పిచ్చుకకు చెప్పి ఆకులు, గడ్డి కప్పించేసింది. కుందేలును వెతుక్కుంటూ వచ్చిన తోడేలుకు అది కనిపించకపోవడంతో నిరాశగా వెళ్లిపోయింది. దెబ్బతో కుందేలుకు బుద్ధి వచ్చింది. సాలెపురుగు పట్ల, ఇతర జీవుల పట్ల తన ప్రవర్తనను గుర్తుతెచ్చుకుని సిగ్గుపడింది. సాయం చేసినందుకు వాటికి మనస్ఫూర్తిగా కృతజ్ఞతలు చెప్పింది.
ఆవిడ హజ్ యాత్రకు వెడుతోంది కదా! ఆ డబ్బు సంచిని ఎక్కడ ఉంచాలి? ఇంట్లో ఉంచడం అంత మంచిది కాదు.ఎందుకంటే ఇంట్లో ఆవిడ ఒక్కత్తే ఉంటుందని చెప్పుకున్నాం కదా! మరి ఆవిడ యాత్రకు వెడితే ఇంట్లో ఎవ్వరూ ఉండరు కదా! ఇల్లు తాళం పెట్టి వెడుతూ డబ్బంతా ఇంట్లో పెట్టి వెడితే అలా అని దొంగలకు తెలిస్తే వాళ్ళు ఊరుకోరు కదా! ఇంటికి వేసిన తాళం పగలకొట్టి ఇల్లు దోచుకుంటారు. అందుకని ఇంట్లో అంత డబ్బు పెట్టి యాత్రకు వెళ్ళడం అంత సురక్షితం కాదు అని ఆవిడకు అనిపించింది. పోనీ డబ్బంతా తన వెంట తీసుకుని వెడదామా అంటే వెంట తీసుకుని వెళ్ళడం కూడా మంచిదికాదు. మరి ఏం చేయాలి? ఇలా చాలా సేపు ఆవిడ ఆలోచించింది.
"చూడు బాబు! నువ్వు నాకు ఒక సహాయం చేసి పెట్టాలి." అని అడిగింది ఆ పెద్దావిడ.
అందుకు అతను " ఏం చేయాలో చెప్పండమ్మ" అన్నాడు. అప్పుడు ఆవిడ తను యాత్రలకు వెడుతున్నట్టు చెప్పింది. తన దగ్గర వున్న నగలను అమ్మగా కొంత డబ్బు వచ్చిందని, అందులో కొంత డబ్బును తనతో తీసుకుని వెడుతున్నానని, మిగతా డబ్బును ఇదిగో ఇలా సంచిలో కట్టి మైనంతో అతికించానని చెప్పింది. నేను యాత్రనుంచి తిరిగి వచ్చే వరకూ ఈ డబ్బుసంచిని నీ దగ్గర ఉంచు. ఒక వేళ నేను యాత్ర నుంచి తిరిగి రాకపోతే అప్పుడు ఈ సొమ్మంతా నీదే అవుతుంది. నీ ఇష్టం వచ్చినట్టుగా నువ్వు ఈ డబ్బును ఖర్చు చేసుకోవచ్చు." అని చెప్పింది ఆవిడ.
అందుకు ఆ నిజాయీతీ పరుడు "మీరు యాత్రనుంచి ఇప్పుడే వస్తున్నట్టున్నారు. మీరు ఇంటికి వెళ్ళి విశ్రాంతి తీసుకోండి... నేను స్వయంగా మీ ఇంటికి వచ్చి మీ సంచి మీకు ఇస్తాను" అని చెప్పాడు.
అందుకు ఆ పెద్దావిడ "అయ్యా! ఇన్ని రోజులుగా మీకు ఇచ్చిన శ్రమ చాలదా! ఇంకా మీరు ఇంటి వరకు వచ్చి నా సంచిని నాకు అప్పగించాలా?" అంది.
అందుకు ఆ నిజాయితీ పరుడు "అమ్మా! ఇందులో లేను పడిన శ్రమ ఏమున్నది? మీరు ఆ సంచిని నాకు ఇవ్వగానే దానిని అత్యంత భద్రంగా దాచి పెట్టాను. అక్కడినుంచి తీసుకుని రావడానికి కొద్దిగా సమయం పడుతుంది. అందుకే అన్నాను... మీరు ఇంటికి వెళ్ళిపోండి నేను ఆ సంచిని తీసుకుని వస్తాను" అని అన్నాడు అతను. ఆ ముసలావిడ అతను చెప్పిన మాటలు నిజమని నమ్మింది. తన ఇంటికి తను వెళ్ళిపోయింది.
తను యాత్ర్రలకు వెడుతూ అతని దగ్గర వదిలి వెళ్ళినప్పుడు సంచి ఎలా ఉందో అలాగే ఉండేసరికి ఆ ముసలావిడ ఎంతో ఆనందించింది. అతని నిజాయితీని మరోసారి అభినందించింది.
అతను వెళ్ళిన తరువాత ఆ ముసలావిడ తన డబ్బు సంచి తెరిచి చూసింది. అంతే ఆ పెద్దావిడకు గుండె ఆగినంత పని అయ్యింది. ఎందుకంటే ఆ ముసలావిడ హజ్ యాత్రకు వెడుతూ తన దగ్గర మిగిలిన బంగారు నాణాలన్నీ ఒక సంచిలో మూట కట్టి ఆ సంచిని మైనంతో అతికించి మరీ అతనికి ఇచ్చింది. తీరా ఇప్పుడు చూస్తే అందులో బంగారు నాణాలకు బదులుగా రాగి నాణాలు వున్నాయి. అవి చూసేసరికి ఆ పెద్దావిడకు గుండె ఆగినంత పని అయ్యింది.
ఆవిడ వెంటనే తను ఎవరి దగ్గరైతే డబ్బు దాచుకుందో అతని దగ్గరకు పరిగెత్తింది. ఆవిడను చూడగానే అతను "చెప్పండమ్మా! మీరు నా దగ్గర దాచుకున్న సంచి భద్రంగా ఉంది కదా!" అని అడిగాడు.
" అవునయ్యా! సంచి మాత్రం చాలా భద్రంగా ఉంది. కాని అందులో ఉండాల్సిన బంగారు నాణాలు లేవు. వాటికి బదులుగా ఇవిగో ఈ రాగి నాణాలు ఉన్నాయి?" అంది ఆవిడ."
అవునయ్యా నేను నిజమే చెప్తున్నాను... నువ్వు చాలా నిజాయితీ పరుడవని నమ్మి నాడబ్బు నీ దగ్గర దాచి పెట్టుకున్నందుకు నాకు తగిన శాస్తి జరిగింది. నువ్వు ఇలా నన్ను మోసం చేస్తావని నేను అనుకోలేదు. చూడు బాబు! నేను పెద్దదాన్ని... మీ అమ్మలాంటిదాన్ని దయచేసి నాడబ్బులు నాకు ఇవ్వు ఆ డబ్బుతోనే నేను నా మిగతా జీవితం అంతా గడపాలి." అంటూ అతన్ని ప్రాథేయపడింది.
అందుకు అతను ఇలా సమాథానం చెప్పాడు "అమ్మా! మిమ్మల్ని నా తల్లిగా భావించి చెప్తున్నాను... అసలు ఆ సంచిలో ఏం ఉందో నాకు తెలీదు... సరే ఒక సంగతి చెప్పండి... నేను ఇచ్చిన సంచి మీదే కదా!" అని అడిగాడు.
"సంచికి ఎక్కడైనా చిల్లు ఉందా!?
"మరి నన్ను ఎందుకమ్మా అనుమానిస్తున్నారు? మీరు ఆ రోజు హజ్ యాత్రకు వెడుతూ ఏ సంచినైతే నాకు ఇచ్చారో అదే సంచి ఇది అని ఒప్పుకుంటున్నారు కదా! నేను ఆ రోజున సంచిని దాచిపెట్టాను తిరిగి ఈ రోజు మీరు వచ్చి అడిగిన తర్వాత నేను ఆ సంచిని చూస్తున్నాను. ఆ సంచిలో ఏం ఉన్నాయో అందులో మీరేం దాచిపెట్టారో నాకు తెలియదు..." అన్నాడు.
అతను అలా చెప్పాక ఆవిడకు ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు చాలాసేపు అతనిని బ్రతిమాలింది ఆవిడ ఎంత బ్రతిమాలినా అతను మాత్రం తను చేసిన తప్పు ఒప్పుకోలేదు ఆవిడ బంగారు నాణాలు ఆవిడకు తిరిగి ఇవ్వలేదు. ఇక ఆవిడకు ఏం చేయాలో అర్థం కాలేదు. రాజుగారి దగ్గరకు వెళ్ళి మొర పెట్టుకుంది.
అతను రాజుగారి దగ్గరకు రాగానే రాజుగారికి నమస్కారం చేసాడు.
రాజుగారు ముసలావిడను చూపిస్తూ "ఈవిడ నీ దగ్గర డబ్బులు దాచుకుందట నిజమేనా?" అని అడిగాడు రాజుగారు.
"అదంతా నాకు తెలీదు మహారాజా! అసలు జరిగినదేమిటో నేను చెప్తాను... ఈ పెద్దావిడ కొన్ని రోజుల క్రితం నా దగ్గరకు వచ్చింది నేను హజ్ యాత్రకు వెడుతున్నానని చెప్పి ఈ సంచి నా దగ్గర దాచిపెట్టమని అడిగింది. పెద్దావిడ అడిగేసరికి నేను కాదనలేకపోయాను. సరేనని ఆ సంచి తీసుకున్నాను. ఆవిడ యాత్రనుంచి తిరిగి రాగానే ఆవిడ నా దగ్గర దాచిపెట్టుకున్న సంచి ఆవిడకు ఇచ్చేశాను. ఇది మహారాజా! జరిగింది. ఆవిడ నాకు దాచిపెట్టమని ఇచ్చిన సంచిని దాచి పెట్టానే కానీ అందులో ఏం ఉందో నేను చూడలేదు. ఆవిడ ఆ సంచిలో డబ్బులు దాచిపెట్టిందో లేక మరేమైనా దాచి పెట్టిందో నాకు తెలియదు. ఆ సంచిలో ఏం ఉన్నాయో నేను ఆ సంచిని తెరిచి చూడలేదు. తీరా ఇప్పుడు వచ్చి ఆ సంచిలో బంగారు నాణాలు దాచి పెట్టాను. నా బంగారు నాణాలు నాకు ఇవ్వు అంటే నేను ఎక్కడినుంచి తీసుకురాను? నేను ఎంతటి నిజాయితీ పరుడ్నో అందరికీ తెలుసు... ఈ పెద్దావిడ కూడా నేను నిజాయితీ పరుడిని అని నమ్మే కదా ఆవిడ యాత్రలకు వెళ్ళేటప్పుడు ఆ సంచిని నా దగ్గర దాచుకుని వెళ్ళింది. ఇప్పుడు నా నిజాయితీని శంకిస్తే నేను ఏం చేయగలను మహారాజా" అన్నాడు ఆ నిజాయితీ పరుడు.
అప్పటికి మాత్రం ఇద్దరినీ వాళ్ళ వాళ్ళ ఇళ్ళకు వెళ్ళిపోమని చెప్పాడు. ఇలాంటి చిక్కు సమస్యలు పరిష్కరించగల సమర్థత ఒక్క బీర్బల్ కు మాత్రమే ఉందని రాజుగారి నమ్మకం. అందుకే వెంటనే బీర్బల్ ను పిలిపించి సమస్య ఏమిటో అతనికి వివరించి చెప్పాడు రాజుగారు.
రాజుగారి దగ్గర చెప్పాలనేసరికి ఆ దర్జీ అతను భయపడిపోయాడు.
"రాజుగారు నిన్ను ఏమీ అనకుండా నేను చూసుకుంటాను... అయితే ఇప్పుడు నువ్వు నాకు ఏం చెప్పావో అదంతా రేపు రాజుగారి ముందు కూడా చెప్పాలి" అన్నాడు బీర్బల్.
"చివరగా ఒక ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పు... ఈ సంచిని కుట్టినందుకు అతను నీకు ఎంత డబ్బు ఇచ్చాడు?"
"ఇప్పుడు ఆ రెండు బంగారు నాణాలు నీ దగ్గర ఉన్నాయా లేక ఖర్చుపెట్టావా?"
"వాటిల్లో ఒక దానిని ఖర్చుపెట్టాను మరొకటి మాత్రం నా దగ్గరే ఉంది." అని చెప్పాడు ఆ దర్జీవాడు.
ఆ బంగారు నాణాన్ని తీసుకుని రేపు రాజసభకు రావాలని ఆ దర్జీవానికి చెప్పి అతనిని పంపేసాడు.
మరుసటి రోజు ఆ ముసలావిడ, ఆవిడ ఎవరిదగ్గరైతే డబ్బులు దాచుకుందో ఆ నిజాయితీపరుడు, దర్జీ అతను ముగ్గురు కూడా రాజ సభకు హాజరయ్యారు.
"ఈ బంగారు నాణం నాదే మహారాజా! నేను వీటిమీద ఒక గుర్తు కూడా పెట్టుకున్నాను" అంటూ బంగారు నాణం మీద తను పెట్టుకున్న గుర్తును చూపించింది.
దర్జీ వాడు భయం భయంగా రాజుగారి వంక చూసాడు.
"ఇప్పుడు చెప్పు ఆ పెద్దావిడ బంగారు నాణాలు నువ్వు దొంగిలించావా! లేదా!? " రాజుగారు కోపంగా అడిగాడు.
ఆ తర్వాత రాజుగారు అతనిని ఖైదు చేసారు. భటులను పంపి అతని ఇల్లునంతా వెతికించారు. అతని ఇంట్లో ముసలావిడ అతని దగ్గర దాచుకున్న బంగారు నాణాలు దొరికాయి. వాటిని ఆ ముసలావిడకు ఇచ్చి పంపించి ఆ పెద్దావిడను మోసం చేద్దామనుకున్న అతనిని ఖైదు చేయించాడు అక్బర్ చక్రవర్తి.
ఒకనాడాయన రాజుగారి వద్దకు వెళ్తూ తోవలో చచ్చిన ఎలుకని చూసి నక్షత్ర స్థానం గుణించి 'తెలివితేటలు కల యువకుడైతే యీ చచ్చిన ఎలుకని తీసుకుపోయి దీనినే పెట్టుబడిగా వ్యాపారము చేసి వివాహము చేసుకోవచ్చును' అన్నాడు. ఆ మాటలు పేదవాడయిన ఒక మంచి తెలివైన బాలుడు విన్నాడు. చిన్ని శ్రేష్టి తెలిసి తప్పుమాట్లాడడని తలచి ఆ ఎలుకను తీసుకెళ్ళి పిల్లిని పెంచే ఒక కొట్టువానికి కాణికి (కాణి రూపాయలో 64 వ వంతు) అమ్మి దానితో బెల్లంకొని, మంచినీటిని పట్టుకొని అడవి నుంచి పువ్వులు తెచ్చి అమ్మేవారికి చిన్న బెల్లం ముక్కపెట్టి మంచి నీళ్ళు ఇచ్చాడు. వాళ్ళతనికి కొన్ని పూలు ఇచ్చి పోయారు. అతను వాటిని అంగడిలో అమ్మి ఆ డబ్బులతో మరింత బెల్లంకొని మరునాడు కూడా వారికి బెల్లం ముక్క మంచి నీళ్ళు ఇచ్చాడు. వాళ్ళీసారి కొన్ని పూలదండలు, పూలమొక్కలు యిచ్చారు. ఈ ప్రకారంగా అతను ఎనిమిది కార్షాపణములు త్వరగానే సంపాదించాడు. ఇలా ఉండగా ఒకనాడు పెనుగాలి వీచి వానకురిసింది. ఆ గాలికి రాజోద్యానములో ఎండుకొమ్మలు ఆకులు రాలి అక్కడంతా చిందరవందరగా తయారయ్యింది. తోటమాలికి ఏం చేయాలో అర్థంకాలేదు. అదంతా బాగుచేయడం అతనికి తలకిమించినపని. అదిగమనించి యువకుడతనివద్దకు వెళ్ళి రాలిపడిన కర్రలూ కంపా నాకిచ్చేస్తాను అంటే నేను తోట బాగుచేయిస్తాను అన్నాడు. తోటమాలి వెంటనే అంగీకరించాడు.
ఆ యువకుడు పిల్లలాడుకునే చోటుకిపోయి బెల్లం ముక్క పెడతాను అని ఆశచూపి వాళ్ళని తోటలోకి తీసుకుపోయి తుక్కుపోగుచేయించి బయట పోయించాడు. ఆ సమయంలో కుండలని కాల్చేందుకు కర్రలకోసం పోతున్న ఒక కుమ్మరి 26 కార్షాపణములు, కొన్నిచెట్లు యువకుడికిచ్చి ఆ కుప్పని తరలించుకుపోయాడు. అప్పుడా యువకుడికొక ఉపాయంతోచింది. నగరద్వారానికి దగ్గరలో గడ్డికోసుకొని వచ్చేవారికి కుండలతో నీరిచ్చి వారి దాహం తీర్చాడు. నువ్వు మాకు మేలుచేశావు. మేము నీకేంచేయమంటావు? అని అడిగారు. సమయం వచ్చినప్పుడు అడుగుతాను. అప్పుడు మీరు నాకు సాయం చేద్దురుగాని అన్నాడు. ఆ యువకుడు మెల్లగా కొందరు వర్తకులతో స్నేహం చేశాడు. ఒకనాడొక వర్తకుడు రేపు 500 గుర్రాలతో అశ్వవర్తకుడు నగరానికి వస్తాడు. అని యువకుడికి చెప్పాడు. అతను వెంటనే గడ్డి తెచ్చేవాళ్ళ దగ్గరకెళ్ళి రేపు మీరునాకు ఒక్కొక్కరూ ఒక గడ్డిమోపు చొప్పున వెయ్యాలి. నా మోపులమ్ముడయ్యే వరకూ మీరెవరూ మీ గడ్డిమోపులమ్మకూడదు. ఇదే మీరు నాకు చేయవలసిన సాయం అన్నాడు. వాళ్ళంగీకరించారు.
మరునాడు గుర్రాల వర్తకుడు వచ్చాడు. ఆ గుర్రాలకి గడ్డి కావాలి. కాని, ఆ యువకుడి దగ్గర తప్ప నగరంలో మరెక్కడా గడ్డి దొరకలేదు. అందుచేత తన 500 గుర్రాలకి అతనివద్దనున్న 500 గడ్డిమోపులని 1000 నాణాలిచ్చి కొనవలసివచ్చింది. ఇది జరిగిన కొద్ది రోజులకే మరొక వర్తకుడు యువకుడితో 'రేవులోకి ఒక గొప్ప నావ వచ్చింది' అని చెప్పాడు. ఆ మాటలతో యువకుడికొక ఉపాయము తట్టింది. అతను చక్కగా అలంకరించబడిన బండి నొకదానిని గంటకింత అని అద్దెకు తీసుకొని ఒక నావను కొని దగ్గరలో ఒక మంటపం నిర్మించి లోపల తాను కూర్చొని తన పరివారంతో 'బయటినుండి వర్తకులు వచ్చినప్పుడు వరసగా మీ ముగ్గురు వారిని నా దగ్గరకు తీసుకురండి'. అన్నాడు. రేవులోకి నౌక వచ్చిందని విని వారణాసి నుండి 100 మంది వర్తకులు సరుకులు కొనడానికి వచ్చారు. కాని... అంతకు ముందే సరుకంతా యువకుడు నియమించిన ముగ్గురూ వారినతని వద్దకు వెళ్ళబోయారు. యువకుడు నియమించిన ముగ్గురూ వారినతని వద్దకు తీసుకువెళ్ళారు. బేరసారాల పిమ్మట వర్తకులొక్కక్కరూ నౌకలో భాగమునకు వెయ్యిచొప్పున సరుకుకి వెయ్యిచొప్పునా నాణాలిచ్చారు. ఈ విధంగా ఆ యువకుడు రెండు లక్షలతో వారణాసికి తిరిగి వచ్చాడు . మర్నాడతను లక్ష నాణాలతో కృతజ్ఞతలు తెలిపేందుకు చిన్ని శ్రేష్టి వద్దకు వెళ్ళాడు. అప్పుడు శ్రేష్టి 'నాయనా! నీకీ ధనమెలా వచ్చింది?' అని అడిగాడు. మీరిచ్చిన ఉపదేశమువలననే వచ్చింది. ఆరు మాసములలో యిదంతయూ నాకు లభించింది'. అన్నాడు యువకుడు వినయంగా.
వివరంగా చెప్పు అన్నాడు శ్రేష్టి. చచ్చిపోయిన ఎలుక, శ్రేష్టి మాటలు మొదలుకొని జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పాడా యువకుడు. అది విన్న శ్రేష్టి ఆనందానికి మేరలేకపోయింది. ఇతన్ని యితరుల చేతిలో పడనివ్వకూడదు అనుకూడదు అనుకున్నాడు. అంతలోనే అతనికి తన పుత్రిక జ్ఞాపకం వచ్చింది. ఆమె పెళ్ళికెదిగి ఉంది. యువకడు అవివాహితుడు, ఇంకేంకావాలి? ఆ శ్రేష్టి అతనికి తన పుత్రికనిచ్చి తొందరలో వివాహం చేసేశాడు. పుత్రికతోపాటు తన సర్వసంపదని అతనికిచ్చాడు. ఆ శ్రేష్టి మరణానంతరం యువకుడు శ్రేష్టి పదవిని పొందాడు.
శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారి కొలువులో తెనాలి రామలింగడు ఒక మహాకవి. ఎంతటి వారినయినా తన తెలివితో ఓడించగలడు. రాజును సంతోషపరచి బహుమతులు ఎన్నో పొందేవాడు. నలుగురు పేరు మోసిన దొంగలు రేపు రామలింగడి ఇంటిని దోచుకోవాలని పథకం వేసి, దొంగలు రామలింగడి ఇంటి వెనుక తోటలో అరటి చెట్ల పొదలో నక్కి ఉన్నారు. రామలింగడికి భోజనం వేళయింది. చేతులు కడుగుకోవడానికి రామలింగడు పెరటిలోకి పోయాడు. అనుకోకుండా అరటిచెట్లు వైపు చూశాడు. చీకటిలో దాగిన దొంగల్ని గమనించాడు. రామలింగడు కంగారు పడకుండా ఒక ఉపాయం ఆలోచించాడు భార్యను పిలిచి పెద్దగా "ఊరిలో దొంగల భయం ఎక్కువగా ఉంది. ఈ రోజు నగలు నాణాలు ఇంటిలో ఉంచకూడదు వాటిని ఒక సంచిలో మూటకట్టి ఈ బావిలో పడేద్దాం!" అన్నాడు. ఈ మాటలు దొంగలు విన్నారు. రామలింగడి ఉపాయం ఫలించింది. తరువాత రామలింగడు భార్య చెవిలో ఏదో చెప్పాడు. ఇంటి లోపలికి పోయి ఒక మూటను తయారు చేశారు. ఒక మూటను బావిలో పడేశారు. మూటను బావిలో వేయడం దొంగలు చూశారు. వెదకబోయిన తీగ కాలికి తగిలిందని దొంగలు సంతోషించారు. అందరూ నిదురపోయేదాకా ఉండి తరువాత బావిలో దిగుదాం అని దొంగలు నిర్ణయించుకున్నారు. బాగా చీకటిపడింది. అందరూ నిదుర పోయారు. ఆ నలుగురు దొంగలు అరటి చెట్ల వెనుక నుంచి లేచి బావిలోకి తొంగి చూశారు. మొదట ఒకడు బావిలోకి దిగి నగల మూట కోసం చాలసేపు వెతికాడు. నీరు ఎక్కువగా ఉన్నందున నగల మూట దొరకలేదు. నీరు బయటికి తోడితే మంచిదని మరొక దొంగ చెప్పాడు. సరేనని చేద బావిలోకి విడిచి చాలాసేపు నీరు తోడిపోశారు. రామలింగడు దొంగలు నీరు తోడి పోయడం చూశాడు. మళ్ళీ ఉపాయం ఆలోచించాడు. చప్పుడు చేయకుండా పెరటి లోకి పోయి అరటి చెట్లకు నీరు బాగా పారేలాగా పాదులు చేశాడు. వంతులవారీగా దొంగలు బావిలోని నీరు తోడసాగారు. ఎంత తోడినా బావిలోని నీరు తరగలేదు. కాని అరటి చెట్లకు నీరు బాగా పారింది. తెల్లవారు జామున కోడికూసే వేళ వరకూ తోడిపోశారు. చివరకు మూట దొరికింది. కష్టపడినందుకు ఫలితం దక్కిందని మురిసిపోయారు. ఎంతో ఆశగా చూస్తూ మూటముడి విప్పారు. అందులో నగలకు బదులు నల్ల రాళ్ళు ఉన్నవి. దొంగలకు నోట మాట రాలేదు.
బీర్బల్‌ శాకాహారి. మద్యమూ, మాంసమూ ముట్టుకోడు. ఒకరోజు అక్బర్‌ చక్రవర్తి బీర్బల్‌కు ఒక కోడిని బహుమతినివ్వాలన్న కోరిక కలిగింది. ఆ రోజు దర్బార్‌లో అందరి ముందు " బీర్బల్‌ నీకు ఒక బహుమతి ఇస్తాను. అది తినదగినదే. మరి నీవు తింటావా? " అని అడిగాడు.
'చక్రవర్తి ఏ ప్రశ్న వేసినా అందులో ఏదో మర్మం దాగి వుంటుంది. ఈసారి తనను ఎందులోనో ఇరికించాలనుకుంటున్నారు ' అని ఒక్కక్షణం ఆలోచించి బీర్బల్‌ " ప్రభువుల వారు ఏమిచ్చినా వద్దనకుండా తీసుకోవడం సేవకుడి ధర్మం " అన్నాడు. " తీసుకోవడం కాదయ్యా. తింటావా, లేదా? బాగా ఆలోచించి చెప్పు. తరువాత కాదంటే నాకు చాలా కోపం వస్తుంది సుమా! " అన్నాడు అక్బర్‌.
"అన్నమాట మీదే నిలబడతాను ప్రభూ! మీరేదిచ్చినా ఎలాగైనా తింటాను " బదులిచ్చాడు బీర్బల్‌. అక్బర్‌ వెంటనే సేవకుని చేత కోడిని తెప్పించాడు. " ఈ కోడిని నువ్వు తింటావా? "బీర్బల్‌ని అడిగాడు అక్బర్‌. తప్పకుండా ప్రభూ! మీకు ముందే సెలవిచ్చాను ఎలాగైనా తింటానని " అన్నాడు బీర్బల్‌. అక్బర్‌తో పాటు సభలో వున్న వారంతా ఆశ్చర్యపోయారు. " నువ్వు శాకాహారివి కదా!కోడినెలా తింటావు? " అన్నాడు అక్బర్‌.
"అవును ప్రభూ నేను శాకాహారినే. నేను కోడిని కోసుకుని తినను, అమ్ముకుని తింటాను. ముందే చెప్పాను కదు ప్రభూ ఎలాగైనా తింటానని " ముసిముసిగా నవ్వుతూ చెప్పాడు బీర్బల్‌.ఆయన మాటలు విని చక్రవర్తితో పాటు ఆ సభలోని వారంతా గట్టిగా నవ్వారు.
పద్మకు మొదటినుంచీ కాకంటే అసహ్యం. దానికితోడు ఈ మధ్యనే ఎంతో ఇష్టంగా తింటున్న ఐస్‌క్రీమ్‌ కప్పును కాస్తా కాకి ముక్కున కరుచుకుని వెళ్లినప్పటినుంచి దానికి కోపం కూడా తోడైంది.
ఓ రోజున వాళ్ల ఇంటిలో పెట్టిన మందు తిని ఓ ఎలుక చచ్చింది. పనిపిల్ల దాని తోకకి పురికొస కట్టి ఈడ్చుకెళ్లి పెరట్లో పారేస్తుంటే కంపరంగా చూసింది పద్మ. రెండురోజులకి అది కుళ్లి, కంపు కొట్టసాగింది. దీనికితోడు పొరుగింటి వాళ్ల కోళ్లు చెత్తకుప్పను కెలికి మెతుకులు పోసి పోయాయి. ఆ మెతుకులకి పట్టిన చీమలు ఇంటినిండా పుట్టలు పెట్టాయి. అది చూసి పద్మ వాళ్లమ్మ... 'కాకులు ఏమై పోయాయబ్బా!' అని అనుకోవడం విని 'అమ్మకు ఆ దిక్కుమాలిన కాకులతో ఏం పనో!' అని విసుక్కుంది.
ఆ రోజు స్కూల్లో టీచర్‌ పాఠం చెబుతూ, కాకులు, గద్దలు, రాబందుల వంటి ప్రాణులు చచ్చిన పక్షులు, జంతువుల కళేబరాలను తింటూ పర్యావరణ పరిశుభ్రతకు చేస్తున్న కృషి గురించి వివరిస్తుంటే నోరు వెళ్లబెట్టుకుని మరీ వింది పద్మ. అప్పుడర్థమైంది పద్మకు పొద్దున అమ్మ కాకిని ఎందుకు తల్చుకుందో!
సాయంత్రం బడినుంచి ఇంటికి వచ్చి, పెరట్లోకెళ్లి కాళ్లూ చేతులూ కడుక్కుంటుంటే కావు కావుమంటూ అంట్ల గిన్నెల దగ్గర పడిన మెతుకులను ఏరుకుతింటున్న కాకుల గుంపు కంటపడింది. బడిలో టీచర్‌ చెప్పిన పాఠం గుర్తొచ్చింది. దాంతో ఎప్పటిలా వాటిని అదిలించడానికి బదులు ఇంట్లోకెళ్లి గిన్నెలో మిగిలిన అన్నం మెతుకులను వాటి ముందు పోసింది. అంతేకాదు, వాటికోసం ఓ మగ్గులో నీళ్లు పెట్టి, అవి ఆ మెతుకులేరుకు తిని, ఆ నీళ్లు తాగుతుంటే అపురూపంగా చూసింది.
మధ్యాహ్నమంతా ఒక పట్టణంలో విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు. అతనింక బయల్దేరాలనుకునే సమయానికి అతని పనివాడు వర్తకుడి గుర్రాన్ని వెంటబెట్టుకు వచ్చి "అయ్యా! గుర్రం ఎడమ గిట్టలో ఒక మేకు ఉండిపోయింది. ఇప్పుడేం చేద్దాం! అని అడిగాడు. దానికా వర్తకుడు "ఉండనివ్వరా, ఏం కాదులే!" అని జవాబిచ్చి ఊరుకోకుండా "నేను ఇంకా ఆరుమైళ్ళ దూరం వెళ్ళాలి, నేను కొంచెం తొందరగా ఉన్నాను. నాగుర్రానికి నన్ను సవ్యంగా ఇల్లు చేర్చే సత్తా ఉంది" అన్నాడు.
కోనేటికి నాలుగు వైపులా రాతిమెట్లున్నాయి. సాయంత్రమయ్యే సరికి నగరంలో వాళ్ళంతా మెట్ల మీదకి చేరుకునేవాళ్ళు వెన్నెల రాత్రిళ్ళలో ఆ మెట్ల మీదే గడిపేవాళ్ళు. వాళ్ళు చేసే చర్చలు, వాదనలు కప్పలు వింటూ వుండేవి. రానురాను మనుషుల పద్ధతులన్నీ కప్పలకు అంటుకున్నాయి. కొంత కాలానికి కప్పలు సరికొత్త విషయం ఒకటి తెలిసింది. మనుషులు తమను పాలించడానికి ఒక 'రాజు' ని ఎన్నుకున్నారట! ఈ వార్త విన్నాక మనుషులకే రాజు అవసమైనప్పుడు తమకు మాత్రం ఎందుకవసరం లేదు? తమకూ ఓ రాజు కావాలి! అనే ఆలోచన రేకేత్తింది కప్పలకు. సూర్యుణ్ణి ప్రార్థించాయి కప్పలు. సూర్యుడు వచ్చాడు. 'ఏం కవాలి?' అనడిగాడు.
'ఎందుకు?' అనడిగాడు సూర్యుడు. 'ఎంతసేపూ పనికిమాలిన వాళ్ళనే రాజుగా యిస్తున్నావు దేవా! కాస్త కరుకైన వాళ్ళని యివ్వు అన్నాయి కప్పలు. 'మీరు మూర్ఖులు' రాజుని ఎవరూ కోరుకోరు. నేను మీకు స్నేహితుల్ని యిచ్చాను. ఐనా ఏం లాభం? వాళ్ళ మంచి చేదయిందీ అన్నాడు సూర్యుడు. 'ఏమైనా సరే, మాకు రాజు కావాలి! అని ఉబలాట పడ్డాయి కప్పలు. సూర్యుడికి విసుగెత్తింది. అనుభవిస్తే కాని తెలియదు అని అనుకున్నాడు. కొల్లేటి కొంగని రాజుగా యిచ్చి వెళ్ళిపోయాడు. జీలగబెండు, చంద్రుడులాగా కాకుండా నిబ్బరంగా గట్టుమీద కూచుంది. కొల్లేటి కొంగ బెట్టుగా ఉంది. ఇదంతా కప్పలకు గొప్ప లక్షణంగా కనిపించింది.
ఓహొ కొంగరాజా! నువ్వు చాలా గొప్పవాడివి. ఇంతకు ముందున్న రాజులు ఉత్త చచ్చు దద్దమ్మలు. నీ ఠీవి, గంబీరత అద్భుతం! మాకు అన్ని విధాలా నచ్చావు. చంద్రాయుధంలాంటి నీ ముక్కు ఒక్కటి చాలు మమ్ముల్ని పరిపాలించడానికి అన్నాయి కప్పలు. కొంగ ఏమీ మాట్లాడలేదు. కోనేటివైపు చూస్తూ కూచుంది. కప్పల పొగడ్త విని ఆనందించినట్టు తోచింది. ఆ మర్నాటినించి కొంగ ఒక్కొక్క కప్పను తినేయడం మొదలు పెట్టింది. కొద్దిరోజుల్లో కప్పలకు విషయం అర్థమయ్యింది. ఏ ముక్కును పొగిడాయే ఆ ముక్కే మృత్యువయింది. రోజురోజుకి కప్పల కుటుంబాలు నశించిపోయాయి. 'ఓ సూర్యుడా! మాకు రాజు వద్దూ, గీజూవద్దు! ఈ బాధల్ని తప్పించు' అని ఏడ్చాయి కప్పలు. కాని సూర్యుడు మళ్ళా కనబడలేదు. కొల్లేటి కొంగ రాజరికం పోనూలేదు.
అది దట్టమైన పచ్చని అడవి. ఒక దుప్పి దాని పిల్ల దుప్పితోపాటు గడ్డిమేస్తూ అడవంతా తిరుగుతోంది. అడవిలో పరిసరాలు చాలా నిశ్శబ్దంగా, ప్రశాంతంగా ఉన్నాయి.
హఠాత్తుగా ఆ దుప్పులకు వేటకుక్కలు మొరుగుతున్న శబ్దం వినిపించింది. ఆ శబ్దం దూరం నుంచే వినిపిస్తున్నా తల్లి దుప్పిలో విపరీతమైన అలజడి ప్రారంభమైంది. వేటకుక్కలు ఎటునుంచి వస్తున్నాయో, వాటి అరుపులు ఎక్కడి నుంచి వినిపిస్తున్నాయో అర్ధంకాక అటూ ఇటూ చూస్తూ కలవరపడింది.
తల్లిని చూసి విషయం అర్ధం కాని దుప్పిపిల్ల " అమ్మా! వేటకుక్కల కంటే పెద్దగా ఉన్నావు కదా. మరి వాటిని చూసి ఎందుకు భయపడుతున్నావు? నువ్వు వాటికంటే వేగంగా పరుగెత్తుతావు. నీకు కొమ్ములు కూడా ఉన్నాయి. వాటితో ఆ వేటకుక్కలను తరిమికొట్టచ్చు" అని అంది.
దుప్పిపిల్ల మాటలకు తల్లి, "అవును, నిజమే," అంటూ కుక్కల అరుపులు విన్న వెంటనే పారిపోవడం ప్రారంభించింది. తల్లి ప్రవర్తన అర్ధంకాని దుప్పిపిల్ల కూడా తల్లి వెంటే పరిగెత్తింది.
neethi kathalu - I u Vikaspedia
neethi kathalu - I
cheema-midata
mirapakaya buddodu
kodipilla upaayam
ontikannu duppi
ekkuva - takkuva
pratibhe pettubadi
ramalingadu -naluguru dongalu
subhramaina kaaki
piriki duppi
raatri bhojanaalu chesi pillalu vachesariki saavitramma bamma edho pustakam chaduvukuntunnadi. padella rambabu, ''ninna maa babai aayana snehituditoe, 'krishnamoorthy tana telivitetalato padimandi kalluu kappudamanukunnadu. aina nijam nippulaantidi kada? vaadiki tagina shikshe padindi,' anadam vinnaanu. nijam nippulaantidi ante emiti bamma?'' ani adigaadu.
bamma vaanni aapyaayamgaa daggariki teesukuni, ''kondaru gopyamgaa chedupanulu chestu untaaru. ayithe adhi eppudo okappudu bayata pade teerutundi. deenne mee babai cheppaadu. venakatiki ramachandram, joginaadham ane vaallu ilaage pravartinchaaru. vaalla katha chebutaanu vinandi,'' antuu praarambhinchindi: giripuram jameendaaru maadhavayya divaanaaniki okasari oka yuvakudu vachi, ''ayyuu naa paeru vishwanaadham.
naa vidya pareekshinchi edaina udyogam ippiste, mee paeru cheppukuni batukutaanu,'' annadu. jameendaaru, ''maa divaanamlo ramachandram, joginaadham ani iddaru peddavaallu enaatinuncho panichestunnaaru. nuvvu nellaalla paatu valliddari daggara panicheyyi. aa tarvaata vaallu ninnu paniloki teesukomante, appudu chuddam,'' annadu.
telivithetaluu, maatakaaritanamuu kaligina vishwanaatham pravartana, aa peddavaalliddariki nachindi. okkokka aadapille vunna aa iddarikee kuudaa, vishwanaathaanni manchi chesukuni, tama pillanicchi pelli cheddamanna aalochana vachindi. joginaadham veeludorikinapudalla vishwanaadhamtho,''nuvwa ramachandraanni nammaku.
atadiki jameendaaruku donga lekkalu cheppi dabbu jebulo vesukune alavaatundi,'' anevaadu. ika ramachandram vishwanaadhamtho, ''joginaadham cheetikee matiki intlo evariko okariki edho rogam vachindani kallabolli edupulu edchi, jameendaaru daggara dabbu gunjutune untaadu.
alanti vaaditho jatakattavanuko, neekuu chedda paeru ravadam khayam!'' antuu pade pade chebutundevadu. ee peddalu okaripai okaru cheppukune chaadeelu vineevinee visigipoyina vishwanaadham, vaalla maatallo vunna nijaanijaalu telusukovalanukunna. aa oori karanaanni kalusukuni peddalu chebutunna maatalu cheppaadu. antaa vinna karanam, ''iddariki iddaruu mosagalle!
aa ramachandram sriramanavami utsavalakosam jameendaarichina dabbulo chala bhagam, sontam chesukunnadu. ika joginaadham-jameendaaru dharmasatram kharchulaku iche dabbulo sagaaniki paiga swaha chestunnadu. idantaa, naakuu, grama peddalakuu telusu. aina jameendaaruku vallante ekkadaleni nammakam. anduke aayanatho asalu sangati cheppaleka potunnam,'' annadu.
vishwanaadham jameendaarunu ekaantamlo kalusukuni, iravai rojulugaa ramachandram joginaadhaala pravartana, aa iddari patla grama karanam, peddala abhiprayam emito vivarinchi, ''tamaru anumatiste, vaarandaruu ippude vachi divaanam peddaliddari nija swaroopamemito, vinnavinchukogalaru,'' annadu. jameendaaru, vishwanaadham maatalaku okka kshanam mataranattu undipoyi, ''karanam, oori peddaluu vachi saakshyam palakanavasaram ledu. vaalla nijaayitiini nenerugudunu.
nijam nippulaantidi kada! ennaallani daachagalaru? ee kshanam nunchi ramachandram, joginathalatho sahaa udyogulandari meeda adhikaarigaa ninnu niyamistunnaanu,'' antuu vishwanaathaanni mechukunnadu. katha muginchina bamma, ''manam chese chedda panulu entha rahasyamgaa chesina eppudo okappudu bayata padaka tappadu. kabatti manchi panulanu cheyadame alavaatu chesukovali. nijam nippulaantidi ante emito ippudu telisinda?'' annadi. ''telisindi, bamma,'' antuu pillalandaruu utsaahamgaa talalu oopaaru.
paedaraasi peddammaku oka koothuru undedi. aame chala andamgaa undedi. oroju poola kosam adaviki vellindi. aamenu oka paamu chusi pellaadaalanukundi. aa pillanu pattukelli puttalo dachesindi.
'endabba! pilla inka raledu?' anukunna peddamma adavanta vedikindi. pilla kanabadaka vekki vekki edchindi. aakaasamlo eto veltunna paarvatii parameshwarulu aa edupu vini jaali padi pratyakshamayyaaru. peddamma godanta vini, 'digulupadaku peddamma! neeko budda mirapakaya istam. deenni tinu. budda mirapakayalanti buddodu pudataadu. vaadi akkanu vade teesukostaadu' ani mirapakayanu ichi mayamaipoyaru.
peddamma intiki vachi mirapakaya tinagaane ventane buddamirapakaya lanti buddodu putti, chustundagaane peddodai 'amma! vishayam ento cheppu?' annadu. peddamma cheppindi. ventane vaadu adaviloki velli kanipinchina jantuvunalla adigaadu.
'buddoda! buddoda! nee akka aa puttalo undi' ani cheppindi oka cheema. buddodu puttapakkane daakkunnaadu. paamu bayataku vachi atta pogane, itta lopaliki dooraadu. akkanu teesukuni intiki vachesadu.
paamu vachi puttalo pilla kanabadaka bussumandi. peddamma intiki poyi cheekati padedaka chaavatlo daakkundi. andaruu nidrapoyaka pillanu ettuku poyi paataala lokamlo daachindi. tellari peddamma gollumandi. buddodu ventane bayalderaadu. bhuulokamantaa vediki paataalaaniki poyadu. paamu kallalo kaaram kotti akkanu tecchesaadu.
konnaallaku paamu malli vachi pillanu teesukupoyi eesaari aakaasamlo daachindi. aakaasamlo chandrudu aame andam chusi muchatapaddaadu. ventane pelli chesukunnadu. pamuki chandrudipai kopam vachindi. busalu kodutuu vachi chandrudini mingesindi. appude akka kosam vachina buddodu adhi chushadu. daani thokanu pattukuni jaadinchesariki chandrudu oodi paddaadu. ventane paamuni balam koddi visiresaadu. appatnunchi paamu paakkuntuu ravadam, chandrudini mingadam, buddodu daani thoka vidilinchi visireyadam. paamu chandrudini minginappude manaki chandragrahanam vastundi. ventane buddodu tana baavanu kapadukuntadu.
oka kodi undedi. okanadu adhi gudlu pettindi. konni rojulaku andulonchi kodi pillalu vachayi. avannee oka gootlo vecchagaa padukunevi.anukokunda oka roju kodi pakka vooriki vellalsi vachindi. pillalni pilichi, 'jaagrattagaa undandi. evarinee puurtigaa nammakandi. kalisi kattugaa masulukondi' ani cheppi vellindi. kodi velladaanni oo nakka chusindi. elagaina raatri vachi vaatini aaraginchaalanukundi. adhi nakkutuu nakkutuu kodi pillala daggaraku vachi, 'kodi koonaluu! ee raatriki meeru ekkada padukuntaaru?' ani adigindi.
'memanta maa amma chesina gootlone padukuntam' annayavi muktakantamto. nakka sambaramgaa vellipoyindi.
adhi vellagaane kodipillalu tamalo taamu matladukuntu 'amma evarinee puurtigaa nammavaddandi kada? kabatti manam jaagrattagaa undaali' anukunnayi. aa raatri avi tama gootlo mullu padesi bayataki vachesi poyyilo padukunnayi. raatri saddumanigaaka nakka nemmadigaa vachi gootloki moham pettindi. daani moothi ninda mullu guchukunnayi. adhi moolugutuu adaviloki paaripoyindi.
marnadu nakka malli vachi, 'kodi koonaluu! ivaala raatri ekkada padukuntaaru?' ani adigindi.
'amma chesina poyyilo padukuntam' annayi. nakka sangati telisina avi poyyilo boggulu padesi gaddivamulo padukunnayi. raatri nakka vachi poyyilo moothi pettesariki nippulu tagili moothi maadipoyindi.
pattuvadalani nakka marnadu udayam vachi, 'ivaala ekkada padukuntararra' ani adigindi.
'adigo aa gaddivamulo' annayi kodi pillalu. nakka vellagaane kodipillalu, 'deeni moothi meeda mullu guchukunna machalu, kaalina gaayalu unnaayi. idhi manani tindaanike vastondi. ivaala elagaina deeni peeda vadilinchukundaam' anukuni kalisikattugaa aalochinchi upaayam pannayi.
raatri avannee ataka meedaki ekki nakka kosam eduru chudasagayi. nakka vachi gaddivamulo doorindi. ventane kodipillalu gaddivamuku nippu antinchaayi. aa mantallo nakka maadi masaipoyindi. talli kodi ragane pillalu idantaa cheppai. adhi aanandamgaa vaatini tana rekkallo poduvukuni, 'inkeppuduu mimmalni vadili vellanem?' andi. kodi pillalanni aanandamgaa kichakichaladayi.
oka adavilo oka ontikannu duppi undedi. aa duppi kannu laeni vaipu nundi, evaraina daadi cheyadaaniki vachina chudalekapoyedi. daaniki vetagalla nundi, krooramrugaala nundi rakshana kavali kabatti chala aalochinchagaa daaniki oka upaayam tattindi. aaroju nundi adhi tana kannunna bhaagaanni gaddivaipu, kannuleni bhaagaanni samudram vaipu unchi metamesedi. samudram vaipu nundi e vidhamaina apaayaalu raavu ani anukunedi aa duppi.
kaani oka roju oka vetagaadu padavapai prayaanistuu vachaadu. duppini chusina ventane aa vetagaadu tana baanam sandhinchaadu. baanam duppi kaalilo guchukundi. baadhatho vilavillaadipotuu duppi akkadi nundi elago tappinchukuni paaripogaligindi.
'nenu gaddi vaipu nundi apayam vastundanukunnaanu. kaani apayam raadu anukunna samudram vaipu nunde apayam vachindi. adavi jantuvulaku apayam anni vaipula nundi vache avakaasam undi. kabatti apramattamgaa undaali' ani anukundi.
aa roju nundi duppi marinta jaagrattagaa adavilo sancharinchadam modalu pettindi.
anaganagaa oka adavilo oka aada kundelu, magakundelu nivasinchevi. aadakundeluku garvam ekkuva. evaritoonuu sarigga matladedi kaadu. pedda jantuvulaki maryaada ichedi kaadu. tanakanna chinna praanulanaite mari chulakanaga chusedi. maga kundelu maatram entho manchidi. 'evari avasaram eppudu ela padutundo cheppalem, andaritho manchigaa undu' ani cheppedi. aina vinipinchukunedi kaadu aada kundelu.
kundellu unde chotiki daggarlone oka saalepurugu tana parivaaramtho jeevistundedi. daanidi nalugurikee sahayapade swabhaavam kaavatamtho jantuvulannee saalepuruguni prasamsinchevi. daamto kundeluku asuyaga tochedi. elagaina daaniki keedu cheyalani chustuu undedi.
osaari aada kundelu ontarigaa undi. adhi gamaninchina oo thodelu daanni champeyalani prayatninchindi. tappinchukodaaniki kundelu paruguteesindi. thodelu tarumutunte maro maargam leka paadubadina baviloki gentindi. idantaa saalepurugu chusindi. adhi ventane tana parivaaramtho akkadiki vachi, thodelu vacheloga baavimeeda chikkagaa goodu allesindi. tarvaata tana snehitudaina picchukaku cheppi aakulu, gaddi kappinchesindi. kundelunu vetukkuntu vachina thodeluku adhi kanipinchakapovadamto niraasagaa vellipoyindi. debbatho kundeluku buddhi vachindi. saalepurugu patla, itara jeevula patla tana pravartananu gurtutechukuni siggupadindi. saayam chesinanduku vaatiki manasphoorthigaa krutagnatalu cheppindi.
aavida haz yaatraku vedutondi kada! aa dabbu sanchini ekkada unchaali? intlo unchadam anta manchidi kaadu.endukante intlo aavida okkatte untundani cheppukunnam kada! mari aavida yaatraku vedithe intlo evvaruu undaru kada! illu taalam petti vedutuu dabbanta intlo petti vedithe alaa ani dongalaku teliste vaallu oorukoru kada! intiki vesina taalam pagalakotti illu dochukuntaru. andukani intlo anta dabbu petti yaatraku velladam anta surakshitam kaadu ani aavidaku anipinchindi. ponee dabbanta tana venta teesukuni vedadama ante venta teesukuni velladam kuudaa manchidikaadu. mari yem cheyali? ilaa chala sepu aavida aalochinchindi.
"chudu baabu! nuvvu naaku oka sahayam chesi pettali." ani adigindi aa peddavida.
anduku atanu " yem cheyalo cheppandamma" annadu. appudu aavida tanu yaatralaku vedutunnattu cheppindi. tana daggara vunna nagalanu ammaga kontha dabbu vachindani, andulo kontha dabbunu tanatho teesukuni vedutunnaanani, migata dabbunu idigo ilaa sanchilo katti mainamtho atikinchaanani cheppindi. nenu yaatranunchi tirigi vache varakuu ee dabbusanchini nee daggara unchu. oka vaela nenu yaatra nunchi tirigi rakapothe appudu ee sommanta needhe avutundi. nee ishtam vachinattugaa nuvvu ee dabbunu kharchu chesukovachhu." ani cheppindi aavida.
anduku aa nijaayeetii parudu "meeru yaatranunchi ippude vastunnattunnaaru. meeru intiki velli vishraanti teesukondi... nenu swayamgaa mee intiki vachi mee sanchi meeku istaanu" ani cheppaadu.
anduku aa peddavida "ayya! inni rojulugaa meeku ichina shrama chalada! inka meeru inti varaku vachi naa sanchini naaku appaginchala?" andi.
anduku aa nijaayitii parudu "amma! indulo lenu padina shrama emunnadi? meeru aa sanchini naaku ivvagaane daanini atyanta bhadramgaa daachi pettaanu. akkadinunchi teesukuni raavadaaniki koddigaa samayam padutundi. anduke annaanu... meeru intiki vellipondi nenu aa sanchini teesukuni vastaanu" ani annadu atanu. aa musalavida atanu cheppina maatalu nijamani nammindi. tana intiki tanu vellipoyindi.
tanu yaatrralaku vedutuu athani daggara vadili vellinappudu sanchi ela undo alaage undesariki aa musalavida entho aanandinchindi. athani nijaayitiini marosari abhinandinchindi.
atanu vellina taruvaata aa musalavida tana dabbu sanchi terichi chusindi. anthe aa peddaavidaku gunde aaginanta pani ayyindi. endukante aa musalavida haz yaatraku vedutuu tana daggara migilina bangaaru naanaalannii oka sanchilo moota katti aa sanchini mainamtho atikinchi mari ataniki ichindi. tiiraa ippudu chuste andulo bangaaru naanaalaku badulugaa raagi naanaalu vunnayi. avi chusesariki aa peddaavidaku gunde aaginanta pani ayyindi.
aavida ventane tanu evari daggaraite dabbu dachukundo athani daggaraku parigettindi. aavidanu chudagaane atanu "cheppandamma! meeru naa daggara daachukunna sanchi bhadramgaa undi kada!" ani adigaadu.
" avunayya! sanchi maatram chala bhadramgaa undi. kaani andulo undaalsina bangaaru naanaalu levu. vaatiki badulugaa ivigo ee raagi naanaalu unnaayi?" andi aavida."
avunayya nenu nijame cheptunnaanu... nuvvu chala nijaayitii parudavani nammi nadabbu nee daggara daachi pettukunnanduku naaku tagina saasti jarigindi. nuvvu ilaa nannu mosam chestavani nenu anukoledu. chudu baabu! nenu peddadaanni... mee ammalaantidaanni dayachesi naadabbulu naaku ivvu aa dabbuthone nenu naa migata jeevitam antaa gadapali." antuu atanni praatheyapadindi.
anduku atanu ilaa samathanam cheppaadu "amma! mimmalni naa talligaa bhavinchi cheptunnaanu... asalu aa sanchilo yem undo naaku teleedu... sare oka sangati cheppandi... nenu ichina sanchi meede kada!" ani adigaadu.
"sanchiki ekkadaina chillu undaa!?
"mari nannu endukamma anumaanistunnaaru? meeru aa roju haz yaatraku vedutuu e sanchinaithe naaku icharo adhe sanchi idhi ani oppukuntunnaru kada! nenu aa rojuna sanchini daachipettaanu tirigi ee roju meeru vachi adigina tarvaata nenu aa sanchini chustunnanu. aa sanchilo yem unnayo andulo meerem dachipettaro naaku teliyadu..." annadu.
atanu alaa cheppaka aavidaku yem cheyalo artham kaaledu chaalaasepu atanini bratimaalindi aavida entha bratimaalinaa atanu maatram tanu chesina tappu oppukoledu aavida bangaaru naanaalu aavidaku tirigi ivvaledu. ika aavidaku yem cheyalo artham kaaledu. rajugari daggaraku velli mora pettukundi.
atanu rajugari daggaraku ragane rajugariki namaskaram chesadu.
rajugaru musalavidanu chuupistuu "eevida nee daggara dabbulu dachukundata nijamena?" ani adigaadu rajugaru.
"adanta naaku teleedu maharaja! asalu jariginademito nenu cheptaanu... ee peddavida konni rojula kritam naa daggaraku vachindi nenu haz yaatraku vedutunnaanani cheppi ee sanchi naa daggara dachipettamani adigindi. peddavida adigesariki nenu kaadanalekapoyaanu. sarenani aa sanchi teesukunnaanu. aavida yaatranunchi tirigi ragane aavida naa daggara dachipettukunna sanchi aavidaku ichesaanu. idhi maharaja! jarigindi. aavida naaku dachipettamani ichina sanchini daachi pettane cony andulo yem undo nenu chudaledu. aavida aa sanchilo dabbulu dachipettindo leka maremaina daachi pettindo naaku teliyadu. aa sanchilo yem unnayo nenu aa sanchini terichi chudaledu. tiiraa ippudu vachi aa sanchilo bangaaru naanaalu daachi pettaanu. naa bangaaru naanaalu naaku ivvu ante nenu ekkadinunchi teesukuraanu? nenu enthati nijaayitii parudno andarikee telusu... ee peddavida kuudaa nenu nijaayitii parudini ani namme kada aavida yaatralaku velletappudu aa sanchini naa daggara daachukuni vellindi. ippudu naa nijaayitiini sankiste nenu yem cheyagalanu maharaja" annadu aa nijaayitii parudu.
appatiki maatram iddarinee vaalla vaalla illaku vellipomani cheppaadu. ilanti chikku samasyalu parishkarinchagala samarthata okka beerbal ku matrame undani rajugari nammakam. anduke ventane beerbal nu pilipinchi samasya emito ataniki vivarinchi cheppaadu rajugaru.
rajugari daggara cheppalanesariki aa darjee atanu bhayapadipoyadu.
"rajugaru ninnu emi anakunda nenu chusukuntaanu... ayithe ippudu nuvvu naaku yem cheppavo adanta repu rajugari mundu kuudaa cheppali" annadu beerbal.
"chivaragaa oka prasnaku samadhanam cheppu... ee sanchini kuttinanduku atanu neeku entha dabbu ichadu?"
"ippudu aa rendu bangaaru naanaalu nee daggara unnaya leka kharchupettava?"
"vaatillo oka daanini kharchupettaanu marokati maatram naa daggare undi." ani cheppaadu aa darjeevaadu.
aa bangaaru naanaanni teesukuni repu rajasabhaku ravalani aa darjeevaaniki cheppi atanini pampesadu.
marusati roju aa musalavida, aavida evaridaggaraite dabbulu dachukundo aa nijaayitiiparudu, darjee atanu mugguru kuudaa raja sabhaku haajarayyaaru.
"ee bangaaru naanam naade maharaja! nenu veetimeeda oka gurtu kuudaa pettukunnaanu" antuu bangaaru naanam meeda tanu pettukunna gurtunu choopinchindi.
darjee vaadu bhayam bhayamgaa rajugari vanka chusadu.
"ippudu cheppu aa peddavida bangaaru naanaalu nuvvu dongilinchava! leda!? " rajugaru kopanga adigaadu.
aa tarvaata rajugaru atanini khaidu chesaru. bhatulanu pampi athani illunanta vetikinchaaru. athani intlo musalavida athani daggara daachukunna bangaaru naanaalu dorikai. vaatini aa musalavidaku ichi pampinchi aa peddaavidanu mosam cheddamanukunna atanini khaidu cheyinchaadu akbar chakravarti.
okanaadaayana rajugari vaddaku veltuu thovalo chachina elukani chusi nakshatra sthaanam guninchi 'telivitetalu kala yuvakudaithe yee chachina elukani teesukupoyi deenine pettubadigaa vyaapaaramu chesi vivaahamu chesukovachhunu' annadu. aa maatalu paedavaadayina oka manchi telivaina baludu vinnadu. chinni shreshti telisi tappumaatlaadadani talachi aa elukanu teesukelli pillini penche oka kottuvaaniki kaaniki (kaani roopaayalo 64 va vantu) ammi daanitho bellankoni, manchineetini pattukoni adavi nunchi puvvulu tecchi ammevaariki chinna bellam mukkapetti manchi neellu ichadu. vaallataniki konni poolu ichi poyaru. atanu vaatini angadilo ammi aa dabbulatho marinta bellankoni marunadu kuudaa vaariki bellam mukka manchi neellu ichadu. vaalliisaari konni pooladandalu, poolamokkalu yichaaru. ee prakaaramgaa atanu enimidi kaarshaapanamulu twaragaane sampaadinchaadu. ilaa undagaa okanadu penugaali veechi vaanakurisindi. aa gaaliki rajodyanamulo endukommalu aakulu raali akkadanta chindaravandaragaa tayaarayyindi. thotamaaliki yem cheyalo ardhamkaaledu. adanta bagucheyadam ataniki talakiminchinapani. adigamaninchi yuvakudatanivaddaku velli raalipadina karraluu kampa naakichestaanu ante nenu thota baagucheyistaanu annadu. thotamaali ventane angeekarinchaadu.
aa yuvakudu pillalaadukune chotukipoyi bellam mukka pedataanu ani aasachuupi vaallani thotaloki teesukupoyi tukkupogucheyinchi bayata poyinchaadu. aa samayamlo kundalani kaalchenduku karralakosam potunna oka kummari 26 kaarshaapanamulu, konnichetlu yuvakudikichi aa kuppani taralinchukupoyadu. appuda yuvakudikoka upaayamtochindi. nagaradvaaraaniki daggaralo gaddikosukoni vachevaariki kundalatho neericchi vaari daaham teerchaadu. nuvvu maaku meluchesavu. memu neekencheyamantavu? ani adigaaru. samayam vachinappudu adugutaanu. appudu meeru naaku saayam cheddurugaani annadu. aa yuvakudu mellagaa kondaru vartakulato sneham cheshaadu. okanadoka vartakudu repu 500 gurraalatho ashwavartakudu nagaraniki vastaadu. ani yuvakudiki cheppaadu. atanu ventane gaddi techevalla daggarakelli repu meerunaaku okkokkaruu oka gaddimopu choppuna veyyaali. naa mopulammudayye varakuu meerevaruu mee gaddimopulammakudadu. ide meeru naaku cheyavalasina saayam annadu. vaallangeekarinchaaru.
marunadu gurrala vartakudu vachaadu. aa gurralaki gaddi kavali. kaani, aa yuvakudi daggara tappa nagaramlo marekkada gaddi dorakaledu. anducheta tana 500 gurralaki atanivaddanunna 500 gaddimopulani 1000 naanaalicchi konavalasivachindi. idhi jarigina koddi rojulake maroka vartakudu yuvakuditho 'revuloki oka goppa naava vachindi' ani cheppaadu. aa maatalatho yuvakudikoka upaayamu tattindi. atanu chakkaga alankarinchabadina bandi nokadaanini gantakinta ani addeku teesukoni oka naavanu koni daggaralo oka mantapam nirminchi lopala taanu kuurchoni tana parivaaramtho 'bayatinundi vartakulu vachinappudu varasagaa mee mugguru vaarini naa daggaraku teesukurandi'. annadu. revuloki nauka vachindani vini vaaranaasi nundi 100 mandi vartakulu sarukulu konadaaniki vachaaru. kaani... antaku munde sarukanta yuvakudu niyaminchina mugguru vaarinatani vaddaku vellabooyaaru. yuvakudu niyaminchina mugguru vaarinatani vaddaku teesukuvellaaru. berasarala pimmata vartakulokkakkaru naukalo bhaagamunaku veyyichoppuna sarukuki veyyichoppuna naanaalichaaru. ee vidhamgaa aa yuvakudu rendu lakshalatho vaaranaasiki tirigi vachaadu . marnaadatanu laksha naanaalatoe krutagnatalu telipenduku chinni shreshti vaddaku vellaadu. appudu shreshti 'nayana! neekee dhanamela vachindi?' ani adigaadu. meericchina upadesamuvalanane vachindi. aaru maasamulalo yidantayuu naaku labhinchindi'. annadu yuvakudu vinayamgaa.
vivaramgaa cheppu annadu shreshti. chachipoyina eluka, shreshti maatalu modalukoni jariginadantaa vivaramgaa cheppada yuvakudu. adhi vinna shreshti aanandaaniki meralekapoyindi. itanni yitarula chetilo padanivvakudadu anukudadu anukunnadu. antalone ataniki tana putrika ghnaapakam vachindi. aame pellikedigi undi. yuvakadu avivaahitudu, inkenkavali? aa shreshti ataniki tana putrikanicchi tondaralo vivaham chesesadu. puthrikathopaatu tana sarvasampadani atanikicchaadu. aa shreshti maranaanantaram yuvakudu shreshti padavini pondaadu.
srikrishnadevarayalavara koluvulo tenaali ramalingadu oka mahakavi. enthati vaarinayinaa tana telivitoe odinchagaladu. rajunu santoshaparachi bahumatulu enno pondevaadu. naluguru paeru mosina dongalu repu ramalingadi intini dochukovalani pathakam vesi, dongalu ramalingadi inti venuka thotalo arati chetla podalo nakki unnaaru. ramalingadiki bhojanam velayindi. chetulu kadugukovadaniki ramalingadu peratiloki poyadu. anukokunda aratichetlu vaipu chushadu. cheekatilo daagina dongalni gamaninchaadu. ramalingadu kangaaru padakunda oka upaayam aalochinchaadu bhaaryanu pilichi peddagaa "oorilo dongala bhayam ekkuvagaa undi. ee roju nagalu naanaalu intilo unchakudadu vaatini oka sanchilo mootakatti ee baavilo padeddam!" annadu. ee maatalu dongalu vinnaru. ramalingadi upaayam phalinchindi. taruvaata ramalingadu bharya chevilo edho cheppaadu. inti lopaliki poyi oka mootanu tayaaru chesaru. oka mootanu baavilo padesaaru. mootanu baavilo veyadam dongalu chusaru. vedakaboyina teega kaaliki tagilindani dongalu santoshinchaaru. andaruu nidurapoyedaka undi taruvaata baavilo digudam ani dongalu nirnayinchukunnaaru. baga cheekatipadindi. andaruu nidura poyaru. aa naluguru dongalu arati chetla venuka nunchi lechi baviloki tongi chusaru. modata okadu baviloki digi nagala moota kosam chaalasepu vetikaadu. neeru ekkuvagaa unnanduna nagala moota dorakaledu. neeru bayatiki thodithe manchidani maroka donga cheppaadu. sarenani cheda baviloki vidichi chaalaasepu neeru thodiposaru. ramalingadu dongalu neeru thodi poyadam chushadu. mallee upaayam aalochinchaadu. chappudu cheyakunda perati loki poyi arati chetlaku neeru baga paarelaagaa paadulu cheshaadu. vantulavaareegaa dongalu baviloni neeru thodasaagaaru. entha thodina baviloni neeru taragaledu. kaani arati chetlaku neeru baga paarindi. tellavaaru jaamuna kodikuse vaela varakuu thodiposaru. chivaraku moota dorikindi. kashtapadinanduku phalitam dakkindani murisipoyaru. entho aasagaa chustuu mootamudi vippaaru. andulo nagalaku badulu nalla raallu unnavi. dongalaku nota maata raledu.
beerballe saakaahaari. madyamuu, maamsamuu muttukodu. okaroju akbary chakravarti beerbaleku oka kodini bahumatinivvalanna korika kaligindi. aa roju darbarelo andari mundu " beerballe neeku oka bahumati istaanu. adhi tinadaginade. mari neevu tintava? " ani adigaadu.
'chakravarti e prasna vesina andulo edho marmam daagi vuntundi. eesaari tananu endulono irikinchaalanukuntunna ' ani okkakshanam aalochinchi beerballe " prabhuvula vaaru emichina vaddanakunda teesukovadam sevakudi dharmam " annadu. " teesukovadam kadayya. tintava, leda? baga aalochinchi cheppu. taruvaata kaadante naaku chala kopam vastundi suma! " annadu akbary.
"annamata meede nilabadataanu prabhoo! meeredicchinaa elagaina tintaanu " badulichaadu beerballe. akbary ventane sevakuni chetha kodini teppinchaadu. " ee kodini nuvvu tintava? "beerbalni adigaadu akbary. tappakunda prabhoo! meeku munde selavicchaanu elagaina tintaanani " annadu beerballe. akbarnetho paatu sabhalo vunna vaarantaa aascharyapoyaaru. " nuvvu saakaahaarivi kada!kodinela tintaavu? " annadu akbary.
"avunu prabhoo nenu saakaahaarine. nenu kodini kosukuni tinanu, ammukuni tintaanu. munde cheppaanu kadu prabhoo elagaina tintaanani " musimusigaa navvutuu cheppaadu beerballe.aayana maatalu vini chakravartitho paatu aa sabhaloni vaarantaa gattigaa navvaaru.
padmaku modatinunchii kakante asahyam. daanikitodu ee madhyane entho ishtamgaa tintunna isecreame kappunu kasta kaaki mukkuna karuchukuni vellinappatinunchi daaniki kopam kuudaa todaindi.
oo rojuna vaalla intilo pettina mandu tini oo eluka chachindi. panipilla daani thokaki purikosa katti eedchukelli peratlo paarestunte kamparamgaa chusindi padma. rendurojulaki adhi kulli, kampu kottasagindi. deenikitodu poruginti vaalla kollu chettakuppanu keliki metukulu posi poyayi. aa metukulaki pattina cheemalu intininda puttalu pettai. adhi chusi padma vallamma... 'kaakulu emai poyababa!' ani anukovadam vini 'ammaku aa dikkumaalina kaakulatho yem pano!' ani visukkundi.
aa roju schoollo teacher paatham chebutuu, kaakulu, gaddalu, rabandula vanti praanulu chachina pakshulu, jantuvula kalebaralanu tintuu paryaavarana parisubhrataku chestunna krushi gurinchi vivaristunte noru vellabettukuni mari vindi padma. appudarthamaindi padmaku podduna amma kaakini enduku talchukundo!
saayantram badinunchi intiki vachi, peratlokelli kaalluu chetuluu kadukkuntunte kaavu kaavumantuu antla ginnela daggara padina metukulanu erukutintunna kaakula gumpu kantapadindi. badilo teacher cheppina paatham gurtochindi. daamto eppatila vaatini adilinchadaaniki badulu intlokelli ginnelo migilina annam metukulanu vaati mundu posindi. antekaadu, vatikosam oo maggulo neellu petti, avi aa metukuleruku tini, aa neellu tagutunte apuruupamgaa chusindi.
madhyaahnamantaa oka pattanamlo vishraanti teesukunnadu. ataninka bayalderaalanukune samayaniki athani panivaadu vartakudi gurranni ventabettuku vachi "ayya! gurram edama gittalo oka meku undipoyindi. ippudem cheddam! ani adigaadu. danika vartakudu "undanivvara, yem kaadule!" ani javaabichi oorukokundaa "nenu inka aarumailla dooram vellaali, nenu konchem tondaragaa unnaanu. nagurraniki nannu savyamgaa illu cherche satta undi" annadu.
konetiki naalugu vaipula raatimetlunnaayi. saayantramayye sariki nagaramlo vaallantaa metla meedaki cherukunevallu vennela raatrillalo aa metla meede gadipevallu. vaallu chese charchalu, vaadanalu kappalu vintuu vundevi. raanuraanu manushula paddhatulannee kappalaku antukunnaayi. kontha kaalaaniki kappalu sarikotta vishayam okati telisindi. manushulu tamanu paalinchadaaniki oka 'raju' ni ennukunnarata! ee vaarta vinnaka manushulake raju avasamainappudu tamaku maatram endukavasaram ledu? tamakuu oo raju kavali! ane aalochana rekettindi kappalaku. suuryunni praarthinchaayi kappalu. suuryudu vachaadu. 'yem kawali?' anadigaadu.
'enduku?' anadigaadu suuryudu. 'entasepu panikimaalina vaallane rajuga yistunnavu deva! kaasta karukaina vaallani yivvu annayi kappalu. 'meeru moorkhulu' rajuni evaruu korukoru. nenu meeku snehitulni yichchaanu. ina yem laabham? vaalla manchi chedayindii annadu suuryudu. 'emaina sare, maaku raju kavali! ani ubalaata paddai kappalu. suuryudiki visugettindi. anubhaviste kaani teliyadu ani anukunnadu. kolleti kongani rajuga yichi vellipoyaadu. jeelagabendu, chandrudulaagaa kakunda nibbaramgaa gattumeeda koochundi. kolleti konga bettugaa undi. idantaa kappalaku goppa lakshanamgaa kanipinchindi.
oho kongaraja! nuvvu chala goppavadivi. intaku mundunna rajulu utta chachu daddammalu. nee theevi, gambeerata adbhutam! maaku anni vidhala nachavu. chandrayudhamlanti nee mukku okkati chaalu mammulni paripaalinchadaaniki annayi kappalu. konga emi matladaledu. konetivaipu chustuu koochundi. kappala pogadta vini aanandinchinattu thochindi. aa marnaatininchi konga okkokka kappanu tineyadam modalu pettindi. koddirojullo kappalaku vishayam ardhamayyindi. e mukkunu pogidaye aa mukke mrutyuvayindi. rojurojuki kappala kutumbaalu nasinchipoyaayi. 'oo suryuda! maaku raju vadduu, geejuuvaddu! ee baadhalni tappinchu' ani edchayi kappalu. kaani suuryudu mallaa kanabadaledu. kolleti konga rajarikam ponooledu.
adhi dattamaina pachani adavi. oka duppi daani pilla duppitopatu gaddimestu adavanta tirugutondi. adavilo parisaraalu chala nissabdamgaa, prasaantamgaa unnaayi.
hataattugaa aa duppulaku vetakukkalu morugutunna sabdam vinipinchindi. aa sabdam dooram nunche vinipistunnaa talli duppilo vipareetamaina alajadi praarambhamaindi. vetakukkalu etununchi vastunnayo, vaati arupulu ekkadi nunchi vinipistunnaayo ardhamkaaka atuu itoo chustuu kalavarapadindi.
tallini chusi vishayam ardham kaani duppipilla " amma! vetakukkala kante peddagaa unnaavu kada. mari vaatini chusi enduku bhayapadutunnavu? nuvvu vatikante vegamgaa parugettutaavu. neeku kommulu kuudaa unnaayi. vaatitho aa vetakukkalanu tarimikottachhu" ani andi.
duppipilla maatalaku talli , "avunu, nijame," antuu kukkala arupulu vinna ventane paaripovadam praarambhinchindi. talli pravartana ardhamkaani duppipilla kuudaa talli vente parigettindi.