కనిష్కుడు - వికీపీడియా
కనిష్కుడు
satish కుషాణు వంశానికి చెందిన చక్రవర్తి
ఒకటవ కనిష్కుడు, కుషాణ వంశానికి చెందిన చక్రవర్తి. ఇతను రెండవ శతాబ్దం (127-150 ఎ.డి) కి చెందిన వాడు. కనిష్కుడు సైనిక, రాజకీయ, ఆధ్యాత్మికంగా సాధించిన విజయాలకు ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. కుషాణ వంశ వ్యవస్థాపకుడు కుజుల కడ్ఫిసెస్ వారసుడైన కనిష్కుడు బాక్ట్రియా నుంచి టరిం బేసిన్ లోని తుర్ఫాన్ నుంచి, గంగా పరీవాహక ప్రాంతమైన పాటలీపుత్ర వరకు తన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. కనిష్కుని ప్రధాన రాజధాని గాంధారంలోని పురుసపుర (పెషావర్). అతని మరో ప్రధాన రాజధాని కపిస.
కనిష్కుడు I
కుషాణ వంశ రాజు
కనిష్క బంగారు నాణెం. బ్రిటీష్ మ్యూజియం.
పాలనాకాలం
జనన స్థలం
పెషావర్
మరణ స్థలం
పెషావర్, పాకిస్తాన్
విమా కడ్ఫిసెస్
హువిష్కుడు
రాజ మందిరం
కుషాణ షాలు
మత విశ్వాసాలు
హిందువు, తరువాత బౌద్ధం
కనిష్కుని తండ్రి విమ కడ్ఫైసెస్. బ్రిటిష్ మ్యూజియం
కనిష్కుని ఆక్రమణలు, బౌద్ధ ప్రచారం సిల్క్ రోడ్ అభివృద్ధిలో ముఖ్యపాత్ర పోషించింది. అతని కాలంలోనే బౌద్ధం సిల్క్ రోడ్ ద్వారా గాంధారాన్ని దాటి కారకోరం పర్వతశ్రేణుల ద్వారా చైనా చేరింది.
పురాతన పండితుల ప్రకారం కనిష్కుడు 78 ఎ.డిలో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఆ సంవత్సరంలోనే శకం ప్రారంభమైంది. కానీ నిజానికి ఈ తేదీ కనిష్కుని పట్టాభిషేక సంవత్సరం కాదని ఒక నమ్మకం. ఫాక్ ప్రకారం 127 ఎ.డిలో కనిష్కుడు సింహాసనం అధిరోహించాడు.[1]
1 వంశవృక్షం
2 దక్షిణ, మధ్య ఆసియాలో ఆక్రమణలు
వంశవృక్షంసవరించు
కనిష్కుని విగ్రహం, రెండవ శతాబ్దం, మధుర మ్యూజియం
కనిష్కుడు కుషాణ వంశానికి చెందినవాడు. అతను యుళి జాతికి చెందినవాడు కావచ్చు. అతని మాతృభాష తెలియరాలేదు. రబాటక్ ప్రాంతంలో దొరికిన శాసనంలో ఆర్య అనే భాషను గ్రీకు లిపిని ఉపయోగించి రాసి ఉంది. ఆ శాసనానికి రబాటిక్ శాసనం అని పేరు వచ్చింది. ఈ శాసనంలో కనిష్కుని వంశవృక్షం అంతా వర్ణించి ఉంది. ఈ భాష ప్రస్తుత ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, ఉబ్జెకిస్థాన్ ల దగ్గర్లో ఉండే అరియానా అనే ప్రాంతంలోని బాక్ట్రియన్ భాషకు దగ్గరగా ఉంటుంది. బాక్ట్రియన్ అనేది మధ్య ఇరానియన్ కాలంలోని తూర్పు ఇరానియన్ భాష.[2] అయితే ఈ భాషను కుషాణులు స్థానికులతో వ్యవహరించేందుకు ఉపయోగించేవారు. కానీ రాజవంశీయులు, అధికారులు, సైనాధికారులు వారిలో వారు మాట్లాడుకునేందుకు, వ్యవహారాలు జరిపేందుకు ఏ భాషను వాడేవారో మాత్రం ఇప్పటికీ తెలీలేదు.టారిం బేసిన్ లో జీవించిన మధ్యయుగ టాచ్రైన్ సమాజం, కుషాణుల మధ్య ఉన్న వివాదాస్పద సిద్ధాంతాలు గనుక నిజమే అయితే కనిష్కుడు ఇండో-యూరోపియన్ భాష అయిన టాచ్రైన్ లో మాట్లాడి ఉండొచ్చు. అయితే ఇండో-యురోపియన్ భాషల్ని వాటి ప్రయోగాలను బట్టీ సెంటం, సాటంగా విభజిస్తారు. దాని ప్రకారం బాక్ట్రియన్ భాష సేటం విభాగానికి చెందింది కాగా, టాచ్రైన్ భాష సెంటం విభాగంలోనిది కావడంతో అయోమయ పరిస్థితి అలాగే కొనసాగుతోంది.
రబాటక్ శాసనం ప్రకారం కనిష్కుడు విమా కడ్ఫసిస్ వారసుడు.[3][4] రబాటక్ లో దొరికిన శాసనంలో కనిష్కుడు కుషాణ రాజులతో తన సంబంధాన్ని వివరంగా రాయించాడు. ఆ శాసనం ప్రకారం రాజా కుజుల కడ్ఫసిస్, కనిష్కుని ముత్తాత కాగా, అతని తాత పేరు రాజా విమ టక్టు, తండ్రి రాజా విమా కడ్ఫసిస్. వారి తరువాత రాజ్యానికి వచ్చిన రాజు తాను కనిష్కుడు అని చెక్కించాడు అతను.[5]
దక్షిణ, మధ్య ఆసియాలో ఆక్రమణలుసవరించు
నిజానికి కనిష్కుని సామ్రాజ్యం చాలా పెద్దది. దక్షిణ ఉబ్జెకిస్థాన్, తజికిస్థాన్ నుంచి మొదలై, మధ్య ఆసియాలోని వాయువ్య పాకిస్తాన్ ప్రాంతంలోని ఉత్తర అము డార్య, ఉత్తర భారతంలో ఆగ్నేయంలో ఉన్న మథుర వరకు కనిష్కుని సామ్రాజ్యం విస్తరించి ఉంది. అయితే రబాటక్ శాసనం ప్రకారం అయితే పాటలీపుత్ర, శ్రీ చంప వరకూ కూడా కనిష్కుడు పరిపాలించాడు. అతని సామ్రాజ్యంలో కాశ్మీర్ కూడా భాగమే. బరముళ్ళ దారిలో అతని పేరు మీదుగా కనిష్కపురం అని ఒక ఊరు ఉంది. ఇప్పటికీ ఆ ఊర్లో పెద్ద పెద్ద స్థూపాలు ఉండటం విశేషం.
కనిష్కుని కాలం నాటి కాంస్య నాణెం. ప్రస్తుత చైనాలోని ఖొటాన్ ప్రాంతంలో లభించింది ఈ నాణెం.
మధ్య ఆసియా ప్రాంతంపై అతని ఆధిపత్యానికి అంతగా గుర్తింపు లేదు. బుక్ ఆఫ్ ది లేటర్ హాన్, హొయు, హన్సు అనే పుస్తకాలలో హాన్ సైన్యానికి చెందిన జనరల్ బన్ చవు కుషాణుల సైన్యంపై గెలిచిన యుద్ధం గురించి వివరించి ఉంది. ఖోటాన్ ప్రాంతం దగ్గర్లో కుషాణులకు చెందిన దాదాపు 70,000 మంది సైనికులతో యుద్ధం చేసి గెలిచినట్టుగా రాసి ఉంది. ఆ పుస్తకాల ప్రకారం క్రీ.శ. 90 లో ఈ యుద్ధాన్ని కుషాణుల ఒకానొక వైస్రాయ్ గ్జియి నడిపించాడు. ఈ ప్రాంతం క్రీస్తు పూర్వం రెండవ శతాబ్దంలో కుషాణుల అధీనంలోకి వచ్చింది. [6] దాంతో, క్రీ.పూ. 127లో చైనీయులు తిరిగి ఆ ప్రాంతాలపై నియంత్రణ పొందే వరకూ, [7] కుషాణులు కష్గర్, ఖోటాన్, యార్కండ్ ప్రాంతాల వరకూ తమ అధీనంలోకి తెప్పించుకోగలిగారు. ఇవన్నీ చైనీయుల అధీనంలోని టారిం బేసిన్ కు చెందినవి. ఇప్పటికీ టారిం బేసిన్ లో కనిష్కుని నాణాలు ఎన్నో లభ్యమవుతున్నాయి.
kanishkudu - vikipedia
kanishkudu
satish kushanu vamsaaniki chendina chakravarti
okatava kanishkudu, kushana vamsaaniki chendina chakravarti. itanu rendava sataabdam (127-150 e.di) ki chendina vaadu. kanishkudu sainika, rajakeeya, aadhyaatmikamgaa saadhinchina vijayaalaku prasiddhi chendinavaadu. kushana vamsa vyavasthaapakudu kujula cudficess vaarasudaina kanishkudu bactria nunchi tarim basin loni turfan nunchi, gangaa pariivaahaka praantamaina paataliiputra varaku tana saamraajyaanni sthaapinchaadu. kanishkuni pradhaana rajadhani gaandhaaramlooni purusapura (peshavar). athani maro pradhaana rajadhani kapisa.
kanishkudu I
kushana vamsa raju
kanishka bangaaru naanem. british musium.
palanakalam
janana sthalam
peshavar
marana sthalam
peshavar, pakistan
vima cudficess
huvishkudu
raja mandiram
kushana shalu
matha vishwaasaalu
hinduvu, taruvaata bouddham
kanishkuni tandri vima cudficess. british musium
kanishkuni aakramanalu, bouddha prachaaram silk rod abhivruddhilo mukhyapatra pooshinchindi. athani kaalamlone bouddham silk rod dwara gaandhaaraanni daati karakoram parvatashrenula dwara chaina cherindi.
puraatana panditula prakaaram kanishkudu 78 e.dilo simhaasanaanni adhishtinchaadu. aa samvatsaramlone sakam praarambhamaindi. cony nijaaniki ee tedee kanishkuni pattabhisheka samvatsaram kaadani oka nammakam. fack prakaaram 127 e.dilo kanishkudu simhaasanam adhirohinchaadu.[1]
1 vamsavruksham
2 dakshina, madhya aasiyaalo aakramanalu
vamsavrukshamsavarinchu
kanishkuni vigraham, rendava sataabdam, madhura musium
kanishkudu kushana vamsaaniki chendinavaadu. atanu yuli jaatiki chendinavaadu kaavachhu. athani matrubhasha teliyaraaledu. rabatak praantamlo dorikina saasanamlo aarya ane bhashanu greeku lipini upayoginchi rasi undi. aa saasanaaniki rabatic saasanam ani paeru vachindi. ee saasanamlo kanishkuni vamsavruksham antaa varninchi undi. ee bhasha prastuta iran, afghanistan, ubjecistan la daggarlo unde ariana ane praantamlooni bactrian bhashaku daggaragaa untundi. bactrian anedi madhya iranian kaalamlooni thoorpu iranian bhasha.[2] ayithe ee bhashanu kushaanulu sthaanikulatho vyavaharinchenduku upayoginchevaaru. cony raajavamseeyulu, adhikaarulu, sainaadhikaarulu vaarilo vaaru matladukunenduku, vyavahaaraalu jaripenduku e bhashanu vadevaro maatram ippatikee teleeledu.tarrim basin loo jeevinchina madhyayuga tacharin samajam, kushanula madhya unna vivaadaaspada siddhaantaalu ganuka nijame ayithe kanishkudu indo-europian bhasha ayina tacharin loo matladi undochu. ayithe indo-europian bhashalni vaati prayogaalanu butty sentam, saatamgaa vibhajistaaru. daani prakaaram bactrian bhasha setam vibhaagaaniki chendindi kaga, tacharin bhasha sentam vibhaagamloonidi kaavadamtho ayomaya paristhiti alaage konasagutondi.
rabatak saasanam prakaaram kanishkudu vima codfusis vaarasudu.[3][4] rabatak loo dorikina saasanamlo kanishkudu kushana raajulatho tana sambandhaanni vivaramgaa raayinchaadu. aa saasanam prakaaram raja kujula codfusis, kanishkuni muttaata kaga, athani taata paeru raja vima taktu, tandri raja vima codfusis. vaari taruvaata raajyaaniki vachina raju taanu kanishkudu ani chekkinchaadu atanu.[5]
dakshina, madhya aasiyaalo aakramanalusavarinchu
nijaaniki kanishkuni saamraajyam chala peddadi. dakshina ubjecistan, tajikisthan nunchi modalai, madhya aasiyaaloni vaayuvya pakistan praantamlooni uttara amu darya, uttara bhaaratamlo aagneyamlo unna mathura varaku kanishkuni saamraajyam vistarinchi undi. ayithe rabatak saasanam prakaaram ayithe paataliiputra, shree champa varakuu kuudaa kanishkudu paripaalinchaadu. athani saamraajyamlo kashmir kuudaa bhagame. baramulla daarilo athani paeru meedugaa kanishkapuram ani oka ooru undi. ippatikee aa oorlo pedda pedda sthoopaalu undatam visesham.
kanishkuni kaalam naati kaamsya naanem. prastuta chainaaloni khotan praantamlo labhinchindi ee naanem.
madhya asia praantampai athani aadhipatyaaniki antagaa gurtimpu ledu. buk af dhi later han, hoyu, hansu ane pustakaalalo han sainyaaniki chendina janaral bun chavu kushanula sainyampai gelichina yuddham gurinchi vivarinchi undi. khotan praantam daggarlo kushaanulaku chendina daadaapu 70,000 mandi sainikulato yuddham chesi gelichinattugaa rasi undi. aa pustakaala prakaaram cree.sha. 90 loo ee yuddhaanni kushanula okanoka vaisray gjiyi nadipinchaadu. ee praantam kreestu puurvam rendava sataabdamlo kushanula adheenamloki vachindi. [6] daamto, cree.poo. 127loo chaineeyulu tirigi aa praantaalapai niyantrana ponde varakuu, [7] kushaanulu kashgar, khotan, yarkand praantaala varakuu tama adheenamloki teppinchukogaligaaru. ivannee chaineeyula adheenamloni tarrim basin ku chendinavi. ippatikee tarrim basin loo kanishkuni naanaalu enno labhyamavutunnaayi.