ఒక పర్యావరణ వ్యవస్థ, జీవ వ్యవస్థ, జీవారణ్య ప్రాంతాలు లేదా మొత్తం భూమిపై ఉన్న జీవ రూపాల యొక్క భేదమే జీవవైవిధ్యం . జీవశాస్త్ర వ్యవస్థల స్వస్థతా పరిమాణంగా జీవవైవిధ్యం తరచూ ఉపయోగించబడుతుంది. నేడు భూగోళంపై ఉన్న అనేక మిలియన్ల విభిన్నజాతుల జీవవైవిధ్యం సుమారు 3.5 బిలియన్ సంవత్సరాల పరిణామంనుండి అభివృద్ధి చెందింది. కాలుష్యం, వాతావరణమార్పులు కూడా జీవవైవిధ్యాన్ని అంతరింపజేస్తున్నాయి కదా అందే ముఖ్యవుద్దేసంగా ఈరోజు ప్రపంచ జీవవైవిధ్య (biodiversity) సదస్సు హైదరబాదులో ఈరోజు ప్రారంభము అయ్యాయి . దీనికి ప్రపంచంలో 193 దేశాల ప్రతినిధులు హాజరు అవుతున్నారు.
సుసంపన్నమైన జీవవైవిధ్యానికి, తరగని జీవ సంపదకు భారతదేశం నిలయం. పలురకాల ఆవాసాలకు, ఆవరణ వ్యవస్థలకు, వాటి వైవిధ్యానికి మనదేశం పెట్టింది పేరు. ఉష్ణమండల వర్షారణ్యాల నుండి, ఆల్పైన్‌, సమశీతోష్ణ అడవులు, తీరప్రాంత చిత్తడి అడవులు, మడ అడవులు ఇలా ఎంతో వైవిధ్యభరిత జీవావరణ వ్యవస్థల్ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. దేశంలో ప్రధానంగా రెండు జీవవైవిధ్య కేంద్రాలు ఉన్నాయి. ప్రపంచ వైశాల్యంలో కేవలం 2.4 శాతం ఉన్న మనదేశంలో 7.3 శాతం జీవజాతులు (సుమారుగా 89,451 జాతులు) ఉండటం విశేషం. జీవ భూగోళ ప్రాంతాలు పది ఉన్నాయి. వీటిలో ఎడా రులు, ఎత్తైన పర్వత ప్రాంతాలు, ఉష్ణ, సమశీతోష్ణ అరణ్యాలు, గడ్డి మైదానాలు, నదీపరీవాహక ప్రాం తాలు, అర్చిపెలాగో ద్వీపాలు, మడ (మాంగ్రూస్‌) అడవులు ఇందుకు నిదర్శనాలు. ప్రపంచపు 18 స్థూల వైవిధ్యం ఉన్న దేశాల్లో మనదేశం ఒకటి. క్షీరదాల్లో 7.6 %, పక్షుల్లో 12.6%, సరీసృపాలు 6.2%, ఉభయచరాల్లో 4.4%, చేపల్లో 11.7%, పుష్పించే మొక్కల్లో 11.7% మనదేశంలోనే ఉన్నా యంటే జీవవైవిధ్యపరంగా మనదేశ ప్రాధాన్యతను అంచనా వేయవచ్చు. ఆసియా ఏనుగు, బెంగాల్‌ పులి, ఆసియా సింహం, చిరుత, రైనాసెరాస్‌ వంటి ఎన్నోరకాల ప్రత్యేక జాతులకు మనదేశం ప్రసిద్ధి. ఈ జీవ వైవిధ్య కేంద్రాల్లోనే మనం పండించే అనేకరకాల మొక్కలు ఉద్భవించాయి. రకరకాల పంట మొక్కల ఉద్భవానికి నిలయమైన 12 కేంద్రాల్లో మనదేశం ఒకటి. ఇంతటి గొప్ప జీవవైవిధ్య వనరులు క్రమంగా అదృశ్యం అవుతుండటం ఆందోళన కల్గిస్తోంది. అందుకే ముఖ్య వనరుగా, సంపదగా ఉన్న మనదేశ జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడుకోవాలి. అందుకు ఈ జరగబోయే 'అంతర్జాతీయ జీవవైవిధ్య సమావేశాలు' స్ఫూర్తినిచ్చి, కార్మోన్ముఖులను చేస్తాయని ఆశిద్దాం. మన రేపటి పౌరులకు మన వనరు సంపద ను కాపాడి అందించగలరు అని ఆశిద్దాము.
oka paryaavarana vyavastha, jeeva vyavastha, jeevaaranya praantaalu leda mottam bhoomipai unna jeeva roopaala yokka bhedame jeevavaividhyam . jeevasastra vyavasthala swasthataa parimaanamgaa jeevavaividhyam tarachuu upayoginchabadutundi. nedu bhoogolampai unna aneka millianla vibhinnajaatula jeevavaividhyam sumaru 3.5 billian samvatsaraala parinaamamnundi abhivruddhi chendindi. kaalushyam, vaataavaranamaarpulu kuudaa jeevavaividhyaanni antarimpajestunnaayi kada ande mukhyavuddesamgaa eeroju prapancha jeevavaividhya (biodiversity) sadassu haidarabaadulo eeroju praarambhamu ayyai . deeniki prapanchamlo 193 deshaala pratinidhulu haajaru avutunnaaru.
susampannamaina jeevavaividhyaaniki, taragani jeeva sampadaku bharatadesam nilayam. palurakaala aavaasaalaku, aavarana vyavasthalaku, vaati vaividhyaaniki manadesam pettindi paeru. ushnamandala varshaaranyaala nundi, alpine, samasheethoshna adavulu, tiirapraanta chittadi adavulu, mada adavulu ilaa entho vaividhyabharita jeevaavarana vyavasthalni ikkada chudavachhu. desamlo pradhaanamgaa rendu jeevavaividhya kendraalu unnaayi. prapancha vaisaalyamlo kevalam 2.4 saatam unna manadesamlo 7.3 saatam jeevajaatulu (sumaruga 89,451 jaatulu) undatam visesham. jeeva bhuugola praantaalu padi unnaayi. veetilo eda rulu, ettaina parvata praantaalu, ushna, samasheethoshna aranyaalu, gaddi maidaanaalu, nadiipareevaahaka praam taalu, archipelago dveepaalu, mada (mangruse) adavulu induku nidarsanaalu. prapanchapu 18 sthoola vaividhyam unna deshaallo manadesam okati. ksheeradaallo 7.6 u, pakshullo 12.6u, sareesrupaalu 6.2u, ubhayacharaallo 4.4u, chepallo 11.7u, pushpinche mokkallo 11.7u manadesamlone unna yante jeevavaividhyaparamgaa manadesa praadhaanyatanu anchana veyavachu. asia enugu, bengalle puli, asia simham, chiruta, rainaserase vanti ennorakaala pratyeka jaatulaku manadesam prasiddhi. ee jeeva vaividhya kendrallone manam pandinche anekarakaala mokkalu udbhavinchaayi. rakarakaala panta mokkala udbhavaaniki nilayamaina 12 kendraallo manadesam okati. intati goppa jeevavaividhya vanarulu kramangaa adrushyam avutundatam aandolana kalgistondi. anduke mukhya vanarugaa, sampadagaa unna manadesa jeevavaividhyaanni kapadukovali. anduku ee jaragaboye 'antarjaatiiya jeevavaividhya samavesalu' sphuurtinichi, kaarmonmukhulanu chestayani aasiddaam. mana repati pourulaku mana vanaru sampada nu kapadi andinchagalaru ani aasiddaamu.