(కణం నుండి దారిమార్పు చెందింది)
జీవకణం (ఆంగ్లం: Cell) జీవులన్నిటిలో మూలాధారమైన ప్రాణశక్తి. ప్రతి జీవకణం త్వచం (ఒకరకమైన పొర) తో కప్పబడి ఉండే సైటోప్లాజం తో నిండిఉంటుంది. ఈ పొరలో ప్రోటీన్లు, కేంద్రకామ్లాల వంటి జీవాణువులు అనేకం ఉంటాయి.[1]
1632 – 1723: అంథోని వాన్ లివెహాక్ కటకం ఉపయోగించి ఒక సూక్ష్మదర్శిని తయారుచేసుకొని వర్షపు నీటిలో ఉండే వొర్టిసెల్లా అనే ప్రోటొజోవా జీవినీ, తన నోటిలో సూక్ష్మక్రిములను చూసి, వాటి బొమ్మలు గీశాడు.
1839: థియోడార్ ష్వాన్, మథయాస్ జాకబ్ ష్లీడెన్ మొక్కలు, జంతువులన్నీ కణాలతో నిర్మించడ్డాయని గుర్తించారు. ఇదే కణ జీవశాస్త్రానికి మూలం.
1981: లిన్ మార్గులిస్ Lynn Margulis ఎండోసింబయాటిక్ సిద్ధాంతాన్ని Endosymbiotic theoryప్రతిపాదించాడు. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, బాక్టీరియా వంటి ఏకకణ జీవులే కణాంతర్గత నిర్మాణాలుగా ఏర్పడ్డాయి.దాని గురించిSymbiosis in Cell Evolution అనే పరిశోధన పత్రంలో ప్రచురించాడు.
కేంద్రకం (Nucleus) రెండు త్వచాలతో ఆవరించిన సూక్ష్మాంగం. లోపలి, వెలుపలి పొరలుగా ఏర్పడిన ఈ త్వచాలు రెండింటిని కలసి 'కేంద్రక ఆచ్ఛాదనం' అంటారు. రసాయన సంఘటనలో ఒక్కో కేంద్రక పొరల మధ్య పరికేంద్రక కుహరిక ఉంటుంది. వెలుపలి పొర అంతర్జీవ ద్రవ్యజాలంతో కలిసి ఉంటుంది. కణక్రియల నియంత్రణకు కేంద్రకం ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. ఇది సాధారణంగా గోళాకరంలో కణం మధ్య అమరి ఉంటుంది. దీనిలో కేంద్రక రసం ఉంటుంది. ఈ కేంద్రక రసంలో క్రోమోసోములు, కేంద్రకాంశం తేలుతూ ఉంటాయి. క్రోమోసోములలో డి ఆక్సీ రైబోనూక్లియక్ ఆమ్లం (డి.ఎన్.ఎ.) అనే సంక్లిష్ట అణువులుంటాయి. ఈ ఆమ్ల అణువులు అనేక పదార్థాలను ముఖ్యంగా మాంసకృత్తులను సంశ్లేషిస్తాయి. తల్లిదండ్రుల నుంచి బిడ్డలకు సంక్రమించే వంశపారంపర్య లక్షణాలను నిర్దేశిస్తాయి.
పూర్తి వ్యాసం కొరకు చూడండి ప్లాస్మాత్వచం‌. కణద్రవ్యం చుట్టూ ఉన్న పలుచని పొరను ప్లాస్మాత్వచం అంటారు. ఇది పారదర్శకంగా ఉండి, స్థితిస్థాపక శక్తి కలిగిన నిర్మాణం. ఇది కణంలోని భాగాలను బాహ్య పరిసరాలతో వేరు చేస్తుంది. వాస్తవంగా ఈ కణత్వచం రెండు పొరలతో ఏర్పడింది. ఒక్కొక్క పొర ప్లాస్మా కొవ్వులు, మాంసకృత్తులతో ఏర్పడి ఉంటుంది. ఇది కొన్ని పదార్థాల ప్రవేశాన్ని, నిష్క్రమణను నియంత్రిస్తుంది. ఇది కొన్ని బాహ్యపదార్థాలను అంతర్గ్రహణం జరిపి లోపలికి తీసుకొంటుంది. అంతర్గ్రహణం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. 1. కణభక్షణ (Phagocytosis), 2. కణపానం (Pinocytosis). కొన్ని పదార్థాలను (స్రావక, విసర్జక ఉత్పత్తులను) బయటకు పంపిస్తుంది.
కణత్వచంతో ఆవరించబడి పాక్షిక పారదర్శకత కలిగి, విషమ జాతీయ కొల్లయిడల్ పదార్థంతో ఏర్పడిన కణభాగాన్ని కణద్రవ్యం అంటారు. ఇది 'సైటోసాల్' అనే ద్రవరూప మూలపదార్థం లేదా మాత్రికను కలిగి ఉంటుంది. ఈ మాత్రికలో అనేక విధులను నిర్వహించే ఎన్నో రకాల సూక్ష్మాంగాలు (Organelles) తేలుతూ ఉంటాయి. కణద్రవ్యంలో చాలా రకాల పోషక పదార్థాలు (Nutrients); వర్ణ పదార్థాలు (Pigments), స్రావక కణికలు (Secretory granules), చమురుచుక్కలు (Oil droplets), రిక్తికలు (Vacuoles), సూక్ష్మనాళికలు (Microtubules) ఉంటాయి.
Endocytosis and cell biology basics
Inside the Cell Archived 2017-07-20 at the Wayback Machine
Gall JG, McIntosh JR, eds (2001). Landmark Papers in Cell Biology Archived 2009-12-02 at the Wayback Machine. Bethesda, MD and Cold Spring Harbor, NY: The American Society for Cell Biology and Cold Spring Harbor Laboratory Press; 2001. Commentaries and links to original research papers published in the ASCB Image & Video Library
(kanam nundi daarimaarpu chendindi)
jeevakanam (aanglam: Cell) jeevulannitilo muulaadhaaramaina praanasakti. prati jeevakanam twacham (okarakamaina pora) thoo kappabadi unde sytoplajam thoo nindiuntundi. ee poralo proteenlu, kendrakamlala vanti jeevaanuvulu anekam untaayi.[1]
1632 – 1723: anthoni wan livehac katakam upayoginchi oka suukshmadarsini tayaaruchesukoni varshapu neetilo unde vortisella ane protozova jeevinee, tana notilo suukshmakrimulanu chusi, vaati bommalu geesaadu.
1839: theodar shwan, mathayas jakab shleeden mokkalu, jantuvulannee kanaalato nirminchaddaayani gurtinchaaru. ide kana jeevasaastraaniki moolam.
1981: lin margulis Lynn Margulis endocimbiatic siddhaantaanni Endosymbiotic theorypratipaadinchaadu. ee siddhaantam prakaaram, bacteria vanti ekakana jeevule kanaantargata nirmaanaalugaa erpaddai.daani gurinchiSymbiosis in Cell Evolution ane parisodhana patramlo prachurinchaadu.
kendrakam (Nucleus) rendu twachaalatho aavarinchina suukshmaamgam. lopali, velupali poralugaa erpadina ee twachaalu rendintini kalasi 'kendraka aachchaadanam' antaaru. rasayana sanghatanalo okko kendraka porala madhya parikendraka kuharika untundi. velupali pora antarjeeva dravyajaalamto kalisi untundi. kanakriyala niyantranaku kendrakam pradhaana kendramgaa panichestundi. idhi saadhaaranamgaa golakaramlo kanam madhya amari untundi. deenilo kendraka rasam untundi. ee kendraka rasamlo chromosomulu, kendrakansam teelutuu untaayi. chromosomulalo di axy raibonukliak aamlam (di.en.e.) ane sanklishta anuvuluntaayi. ee aamla anuvulu aneka padaarthaalanu mukhyamgaa maamsakruttulanu samsleshistaayi. tallidandrula nunchi biddalaku sankraminche vamsapaaramparya lakshanaalanu nirdesistaayi.
puurti vyaasam koraku chudandi plaasmaatvacham. kanadravyam chuttu unna paluchani poranu plaasmaatvacham antaaru. idhi paaradarsakamgaa undi, sthitisthaapaka sakti kaligina nirmaanam. idhi kanamlooni bhaagaalanu bahya parisaraalato vaeru chestundi. vaastavamgaa ee kanatvacham rendu poralatho erpadindi. okkokka pora plasma kovvulu, maamsakruttulatoe erpadi untundi. idhi konni padaarthaala pravesaanni, nishkramananu niyantristundi. idhi konni baahyapadaarthaalanu antargrahanam jaripi lopaliki teesukontundi. antargrahanam rendu vidhaalugaa untundi. 1. kanabhakshana (Phagocytosis), 2. kanapanam (Pinocytosis). konni padaarthaalanu (sravaka, visarjaka utpattulanu) bayataku pampistundi.
kanatvachamto aavarinchabadi paakshika paaradarsakata kaligi, vishama jaateeya kollaidal padaarthamtho erpadina kanabhaagaanni kanadravyam antaaru. idhi 'saitosal' ane dravaroopa moolapadaartham leda maatrikanu kaligi untundi. ee maatrikalo aneka vidhulanu nirvahinche enno rakala suukshmaamgaalu (Organelles) teelutuu untaayi. kanadravyamlo chala rakala poshaka padaarthaalu (Nutrients); varna padaarthaalu (Pigments), sravaka kanikalu (Secretory granules), chamuruchukkalu (Oil droplets), riktikalu (Vacuoles), suukshmanaalikalu (Microtubules) untaayi.
Endocytosis and cell biology basics
Inside the Cell Archived 2017-07-20 at the Wayback Machine
Gall JG, McIntosh JR, eds (2001). Landmark Papers in Cell Biology Archived 2009-12-02 at the Wayback Machine. Bethesda, MD and Cold Spring Harbor, NY: The American Society for Cell Biology and Cold Spring Harbor Laboratory Press; 2001. Commentaries and links to original research papers published in the ASCB Image & Video Library