లైకెన్ - వికీపీడియా
ఎర్నస్ట్ హాకెల్స్ ఆర్ట్‌ఫాం ఆఫ్ నేచర్ నుండి "లైకెన్స్", 1904
లైకెన్-ఆచ్ఛాదిత చెట్టు: మొదల యొక్క ఊర్ధ్వ అర్థ భాగంపై బూడిదరంగు, ఆకుల పర్మోట్రెమా పెర్లాం; పసుపు-పచ్చ ఫ్లోవోపర్మెలియా కాపరేటా మధ్య మరియు దిగువ సగభాగం నుండి కుడి వైపు చివరికి ఉంటుంది; మరియు ఫలాకార రామాలినా ఫైర్నసియా వరకూ ఉంటుంది. ట్రెస్కో, సిల్లీ దీవులు, UK
లైకెన్‌లు (ఆంగ్లం: Lichens) (pronounced /ˈlaɪkən/,[1] కొన్నిసార్లు /ˈlɪtʃən/[2]) అవిభక్త జీవులు, సాధారణంగా హరిత శైవలం (సాధారణంగా ట్రెబౌక్సియా ) లేదా సైనోబాక్టీరియం (సాధారణనామం నాస్టాక్ ) వంటి ఒక కాంతిసంశ్లేషణ సహజీవితో (ఫోటోబయాంట్ లేదా ఫైకోబయాంట్) ఒక శిలీంధ్రానికి (మైకోబయాంట్) సహజీవన సంబంధం ఉన్న జీవులుగా లైకెన్‌లను గుర్తిస్తారు.[3] లైకెన్ల యొక్క స్వరూప, శరీరనిర్మాణ మరియు జీవరసాయన శాస్త్రాలు వర్ధనంలో వివిక్త శిలీంధ్రం మరియు శైవలాలకు భిన్నంగా ఉంటాయి. లైకెన్లు భూమి మీద అత్యంత తీవ్రమైన వాతావరణాల్లో ఏర్పడతాయి—ఆర్కిటిక్ టండ్రాలు, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు ఉండే ఎడారులు, శిలామయమైన తీరాలు మరియు విషపూరితమైన లోహమలిన పోగులు వంటివాటిపై ఇవి పెరుగుతాయి. ఇదిలా ఉంటే, వర్షారణ్యాలలోని కొమ్మలు మరియు ఆకులు మరియు సమశీతోష్ణ అరణ్యాలలో, శిలల మీద, గోడలు మరియు సమాధి రాళ్లు, ఇంకా బహిర్గతమైన మట్టి ఉపరితలాల (ఉదాహరణకు కోలెమా ) మీద లేదా మధ్యస్థంగా తేమ ఉన్న ఆవాసాలలో ఎపిఫైట్స్‌గా కూడా ఇవి ఉంటాయి. లైకెన్‌లు విస్తారంగా వ్యాపించి ఉండటంతోపాటు, దీర్ఘాయువును కలిగివుండవచ్చు;[4] అయితే, అనేక జాతులు పర్యావరణ కల్లోలాలకు ప్రభావితం కాకుండా ఉంటాయి, వాయు కాలుష్యం,[5][6][7] ఓజోన్ క్షీణత, లోహ కాలుష్యం యొక్క ప్రభావాలను అంచనా వేయటానికి శాస్త్రవేత్తలకు ఇవి ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి. లైకెన్‌లను రంగులు మరియు సువాసన ద్రవ్యాలలోనే కాకుండా, సాంప్రదాయిక ఔషధాలలో కూడా ఉపయోగిస్తారు.
3 సహజీవులు
4 స్వరూపశాస్త్రం మరియు నిర్మాణము
5 పెరుగుదల రూపం
6 పునరుత్పత్తి మరియు వ్యాప్తి
7 పెరుగుదల మరియు ఆయువు
7.1 లైకెనోమెట్రీ
8 జీవావవరణశాస్త్రం
8.1 వాయు కాలుష్యం
9 పరిణామం మరియు శిలీంధ్ర జంతు మరియు వృక్షశాస్త్రం
10 జాతి స్థాపకనియమం మరియు వర్గీకరణ
11 ఆర్థిక ఉపయోగాలు
11.1 ఆహారం
11.2 ఇతర ఉపయోగాలు
13 వీటిని కూడా చదవండి
లైకెన్‌ల యొక్క అధిక నిర్మాణం (థాలస్) విడివిడిగా పెరిగే శైవలం లేదా శిలీంధ్రాలకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఆకృతిలో మరియు పెరుగుదలలో ఇవి స్పష్టంగా సాధారణ మొక్కలను పోలివుంటాయి. శైవల కణాల చుట్టూ శిలీంధ్రం ఉంటుంది, లైకెన్ సమూహాలకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన రీతిలో, సంక్లిష్ట శిలీంధ్ర కణజాలాల్లో ఇవి చుట్టబడి ఉంటాయి. చాలా జాతులలో శైవలం కణ కుడ్యంలోకి శిలీంధ్రం చొచ్చుకెళుతుంది, తద్వారా చొచ్చుకొనిపోయే పెగ్‌లను లేదా హాస్టోరియాను ఏర్పరుస్తుంది, వ్యాధిజనక శిలీంధ్రాలచే ఉత్పత్తి చేయబడే వాటిని ఇది పోలివుంటుంది.[3][8] లైకెన్‌లు పోయికిలోహైడ్రి పరిస్థితుల్లో కూడా మనుగడ సాధిస్తాయి, అంటే ఇవి అతితక్కువ తేమ ఉన్న ప్రదేశాల్లో సైతం జీవించగలవు.[9] అయినప్పటికీ, నిర్జలీకరణ కాలం తరువాత త్వచాల యొక్క పునః-ఉపరితల విన్యాసానికి పలు నిమిషాల సమయం పడుతుంది. ఈ సమయంలో మైకోబయాంట్ మరియు ఫైకోబయాంట్ రెండింటి నుంచి ఒక జీవక్రియోత్పన్నాల "స్రావం" కణబాహ్య ప్రాంతాలలోకి స్రవించబడుతుంది. ఇది రెండు జీవులకు అవసరమైన జీవక్రియాసంబంధ పదార్థాలను తీసుకోవటానికి లభ్యంగా ఉంటుంది, ఉత్పరివర్తనం యొక్క కచ్చితమైన స్థాయిని నిశ్చయం చేస్తుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం] ఇతర వృక్షోపజీవులు కూడా ఈ పోషక విలువలు అధికంగా ఉన్న నిక్షాళితం నుంచి లాభపడతాయి.[ఉల్లేఖన అవసరం] జల వాతావరణం నుంచి శుష్క భూమికి వలస వెళ్ళడంతో శిలీంధ్ర మరియు కాంతి జీవుల మూలకాల నుండి లైకెన్ పరిణామం యొక్క సాధ్యమైన వివరణను ఈ దృగ్విషయం సూచిస్తుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం]
శైవలాలు లేదా సైనోబాక్టీరియా కణాలు [[కిరణజన్య సంయోగ క్రియ|కాంతివిశ్లేషణ [[చెందుతాయి, మొక్కలలో ఇవి రెండు సహజీవులకు ఆహారం అందించడం కోసం వాతావరణంలోని కార్బన్‌డైయాక్సైడ్‌ను గ్రహించి]]]] సేంద్రియ కర్బన చక్కెరులుగా మారుస్తాయి. రెండు సహజీవులు నీటిని మరియు ఖనిజ పోషకాలను వర్షం మరియు దుమ్ము ద్వారా వాతావరణం నుంచి పొందుతాయి. నీటిని నిలిపి ఉంచటం ద్వారా శిలీంధ్ర సహజీవులు శైవలాన్ని రక్షిస్తాయి, ఖనిజ పోషకాలకు అతిపెద్ద నిల్వ ప్రదేశాన్ని అందించడం, కొన్ని సందర్భాలలో దిగువ పొర నుంచి పొందిన ఖనిజాలను అందించడంలో ఇవి సాయపడతాయి. ఒకవేళ సైనోబాక్టీరియా ప్రధాన సహజీవిగా లేదా మరో సహజీవిగా హరిత శైవలంతో పాటు ట్రిపార్టైట్ లైకెన్లలో ఉంటే, అవి వాతావరణంలోని నత్రజనిని స్థిరపరుస్తాయి, హరిత శైవలం యొక్క చర్యలను పూర్తి చేస్తాయి.
కొన్ని లైకెన్లలోని శైవలం మరియు శిలీంధ్ర మూలకాలు ప్రయోగశాల పరిస్థితుల్లో వర్ధనం చేయబడతాయి[ఉల్లేఖన అవసరం], కానీ లైకెన్ యొక్క సహజ వాతావరణంలో సహజీవి లేకుండా పెరగలేవు మరియు పునరుత్పత్తి చేయలేకపోవచ్చు.[ఉల్లేఖన అవసరం] సైనోబాక్టీరియా యొక్క గుర్తులు ఉన్న అనేక సైనోలైకెన్లు తరచుగా ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి, అవి స్వేచ్ఛా-జీవనం గుర్తుల కన్నా వేరుగా ఉంటాయి.[10] లైకెన్ల సమూహాన్ని ఒక సన్నిహిత సహజీవనంగా చెప్పవచ్చు: ఇది రెండు సహజీవాల యొక్క ఆవరణ పరిధిని విస్తరిస్తుంది మరియు సహజ వాతావరణాల్లో వృద్ధి మరియు పునరుత్పత్తి ఉపయోకరంగా ఉంటుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం] ప్రవర్థకాలు (వ్యాపకాలు) ముఖ్యంగా రెండు జీవాల కణాలను కలిగి ఉంటాయి, అయితే "జాలరు జాతులు" అని పిలవబడే శిలీంధ్ర కారకాలు "ప్రధాన జాతుల"చే విచ్ఛిన్నమయిన శైవల కణాల మీద ఆధారపడి ఉంటాయి.
లైకెన్ సంగమాలను మ్యూచవలిజం, కమ్మెన్సలిజం లేదా పారసైటిజంగా భావించవచ్చు, ఇది జాతుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రయోగశాలలోని సైనోబాక్టీరియాలు లైకెన్‌లో భాగంగా కాకుండా ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు వేగవంతంగా పెరగవచ్చు. ప్రయోగశాల వర్ధనంలో వివిక్త కణాల వృద్ధి గురించి చెప్పి ఉండవచ్చు, ఇవి అదే విధమైన కణాల కన్నా వేగవంతంగా పెరుగుతాయి, ఒక క్రియాత్మక కణజాలంలో కలపబడి ఉంటాయి. అయితే, కాక్సన్ మ్యూచ్వలిజం మన ప్రస్తుత పరిజ్ఞానానికి ఉత్తమమైన మూలంగా కనిపిస్తుంది.
దస్త్రం:Schwendener.jpg
సైమన్ స్చెవెండెనర్ లైకెన్ల యొక్క ద్వైత సిద్ధాంతాన్ని 1867లో ప్రతిపాదించారు.
లైకెన్లు ప్రాణులుగా కొంతకాలం వరకూ గుర్తించబడినాయి, అయితే వీటిని 1867 వరకూ జీవులుగా పరిగణించలేదు, స్విస్ జీవశాస్త్రవేత్త సైమన్ షెవెండెనెర్ లైకెన్ల యొక్క ద్వంద్వ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు, దీని ద్వారా లైకెన్ సంగమం యొక్క నిజమైన స్వభావం వెల్లడికావటం మొదలైంది.[11] ఆ సమయంలో ప్రయోగాత్మక ఆధారంలేని షెవెండెనెర్ పరికల్పన ప్రకారం, కాంతి సూక్ష్మదర్శినిని ఉపయోగించి లైకెన్లు, శైవలం మరియు శిలీంధ్రంలో అంతర్నిర్మాణ శాస్త్రం మరియు అభివృద్ధి యొక్క అతని విస్తారమైన విశ్లేషణ నుండి బయటకు వచ్చాయి. జేమ్స్ క్రోంబీ మరియు నిలాండర్ వంటి ఆ సమయంలోని అనేకమంది ప్రముఖ లైకెన్ల శాస్త్రవేత్తలు స్చెవెండర్న్ పరికల్పనను తిరస్కరించారు ఎందుకంటే అన్ని జీవ ప్రాణులు స్వయంసిద్ధమైనవనే సాధారణ ఉద్దేశం ఉంది.[11] హెన్రిచ్ ఆంటన్ డే బారీ, ఆల్బర్ట్ బెర్న్హార్డ్ ఫ్రాంక్, మరియు హెర్మన్ హెల్రీగెల్ వంటి ఇతర ప్రముఖ జీవశాస్త్రవేత్తలు వెనువెంటనే షెవెండెనెర్ అభిప్రాయాలను తిరస్కరించలేదు మరియు ఇవి స్వల్పకాలంలోనే సూక్ష్మజీవులు, మొక్కలు, జంతు మరియు మానవ వ్యాధిజనకాలలోకి వ్యాపించింది.[11] వ్యాధికారక సూక్ష్మజీవుల మధ్య క్లిష్టమైన సంబంధం ఉన్నప్పుడు మరియు అవి కలిగి ఉన్నవాటిని గుర్తించిన తరువాత ఏకీకృత ప్రాణుల అభిప్రాయాన్ని తప్పని చెప్పబడుతుంది—షెవెండెనెర్ పరికల్పన ప్రసిద్ధి చెందటం ఆరంభమయ్యింది. లైకెన్ల యొక్క ద్వైత స్వభావం యొక్క మరింత ప్రయోగాత్మక నిరూపణను, యూగెన్ థామస్ అతని అధ్యయన ఫలితాలను 1939లో విజయవంతమైన పునఃసంశ్లేషణ ప్రయోగంలో ప్రచురించారు.[11]
సహజీవులుసవరించు
అవసరమైన పోషకాలను పొందటానికి లైకెన్ మీద సహజీవనం చేయటం శిలీంధ్రానికి అనువుగా ఉంటుంది, దాదపు 20% శిలీంధ్ర జాతులు ఈ విధమైన జీవితాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఆస్కోమికోటలో లైకెనైజ్డ్ శిలీంధ్రం అతిపెద్ద సంఖ్యలో ఏర్పడుతుంది, ఇంచుమించు 40% జాతులు అట్లాంటి సంగమంలో ఏర్పడతాయి.[12] ఈ లైకెనైజ్డ్ అయిన శిలీంధ్రం అవ్వని శిలీంధ్రంతో ఏర్పడుతుంది, అవి పూతికాహారలు లేదా మొక్కల పరాన్నజీవులుగా ఉన్నాయి (ఉదాహరణకి లియోటేల్స్, డోతిడీల్స్, మరియు పేజిజేల్స్). ఇతర లైకెన్ శిలీంధ్రాలు ఐదు క్రమాలలో ఏర్పడతాయి, ఇందులో అన్ని భాగాలు ఇదే అలవాటుతో ఉంటాయి (క్రమాలు గ్రాఫిడేల్స్, గ్యాలెక్టాలెస్, పెల్టిగెరాలెస్, పెర్టుసరియాలెస్, మరియు టెలియోస్చిస్టేల్స్ ఉన్నాయి). లైకెనైజ్డ్ అయినవి మరియు కాని శిలీంధ్రాలు కొన్ని ప్రజాతులలో లేదా జాతులలో కనుగొనబడతాయి. మొత్తం మీద, దాదాపు 98% లైకెన్లు ఆస్కోమిసెటస్ శిలీంధ్రజీవులు. ఆస్కోమికోట ప్రక్కనే, నిర్దిష్టం కాని శిలీంధ్ర అసంపూర్ణంలో లైకెనైజ్డ్ శిలీంధ్రం యొక్క అతిపెద్ద మొత్తం ఏర్పడుతుంది. సరిపోలిస్తే బాసిడియోమిసెటెస్ లైకెనైజ్డ్‌గా ఉన్నాయి, కానీ ఇవి ఛత్రాకీయంగా ఉన్నాయి, లిచెనోంఫలియా, క్లవరోయిడ్ శిలీంధ్రం వంటి జాతులు ఉన్నాయి, మల్టీక్లావులా, మరియు కార్టికాయిడ్ శిలీంధ్రం వంటివి మరియు డిక్టయోనెమా జాతులు ఉన్నాయి.
లైకెన్లలో స్వయంపోషితాల సహజీవులు ఏర్పడతాయి, స్వయంపోషక ప్రాణులు సాధారణంగా మరియు సంప్రదాయకంగా శైవలం అని పిలవబడతాయి. ఈ సహజీవులలో కేంద్రకపూర్వ మరియు నిజకేంద్రక ప్రాణులుగా ఉంటాయి. దాదాపు 100 క్రియాధారక సహజీవుల జాతులు 40 తరాల నుండి పొందబడినాయి మరియు ఐదు ప్రత్యేకమైన తరగతులుగా ఉన్నాయి (కేంద్రపూర్వకమైనవి: సైనోఫైసీ; నిజకేంద్రకమైనవి: ట్రిబోఫైసీ, ఫఫైసీ, క్లోరోఫైసీ, మరియు ప్లూరోస్ట్రోఫైసీ) లైకెన్ ఏర్పడే శిలీంధ్రంతో ఏర్పడటాన్ని కలిగి ఉంది.[13] కేంద్రపూర్వకమైనవి సియాబాక్టీరియాకు చెంది ఉంటాయి, వీటిని ప్రాతినిధ్యం వహించినవాటిని నీలహరిత శైవలంగా ఉంటుంది. గుర్తించబడిన లైకెన్ల యొక్క 8%లో నీలహరిత శైవలం సహజీవులుగా ఏర్పడతాయి. అత్యంత సాధారణంగా ఏర్పడే ప్రజాతి నోస్టక్ .[14] లైకెన్లలో ఎక్కువ భాగం నిజకేంద్రమైన స్వయంపోషితాలను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి పత్రహరితాలు (హరిత శైవలం) లేదా జాంతోఫైటా (పసుపు-పచ్చ శైవలం)కు చెంది ఉంటాయి. 90% లైకెన్లు పచ్చ శైవలాన్ని సహజీవిగా కలిగి ఉంటాయి, మరియు వీటిలో ట్రెబౌక్సియా అనేది అత్యంత సాధారణ ప్రజాతి, 40% లైకెన్లలో ఏర్పడుతుంది. రెండవది చాలా సాధారణంగా పచ్చ శైవలాన్ని ట్రెంటేఫోలియా అని పిలవబడుతుంది. మొత్తంమీద, లైకెన్లలో స్వయంపోషితాలలో 100 జాతులు ఏర్పడటాన్ని కలిగి ఉంది. ప్రకృతిలో అలానే లైకెన్‌లో స్వతంత్రంగా మొత్తం శైవలం సంభావ్యతను ఏర్పరుస్తుంది.[14]
కచ్చితమైన శిలీంధ్ర జాతులు మరియు శైవలాల జాతులు అన్ని వేళలా లైకెన్‌లో సంగమమై ఉండవు. ఉదాహరణకి, ఒక శిలీంధ్రం వివిధ శైవలం యొక్క రకాలతో లైకెన్లను ఏర్పరుస్తాయి. థాలి ఉత్పత్తి చేయబడిన దాని వివిధ సహజీవుల శిలీంధ్ర సహవాసం ఒకే రకంగా ఉంటాయి, మరియు ద్వితీయ జీవక్రియాసంబంధాలు ఒకే రకంగానే ఉంటాయి, శిలీంధ్రం యొక్క స్వరూపశాస్త్రాన్ని నిర్ణయించటంలో శిలీంధ్రం బహిర్గత పాత్రను కలిగి ఉంది. మరియునూ, అదే శైవల జాతులు వివిధ శైవల సహజీవులతో ఏర్పడవచ్చు. రెండు లేదా మూడు శైవల జాతుల సంగమంతో ఉన్న శిలీంధ్రాలలో లైకెన్లు ఉంటాయి. అరుదుగా, ఉత్ర్కమం కూడా జరగవచ్చు, మరియు రెండు లేదా మూడు శిలీంధ్ర జాతులు అదే లైకెన్‌ను ఏర్పరచటానికి పరస్పర సంబంధను కలిగి ఉండవచ్చు.[14]
లైకెన్ మరియు శిలీంధ్ర సహజీవులు ఒకే శాస్త్రీయ నామాన్ని కలిగి ఉంటాయి, మరియు లైకెన్లు శిలీంధ్రాల కొరకు వర్గీకరణ విభజనలను కలిగి ఉంటాయి. శైవలం దాని యొక్క సొంత శాస్త్రీయ నామాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది లైకెన్ లేదా శిలీంధ్రాలతో ఏ సంబంధం కలిగి ఉండదు.[12]
స్వరూపశాస్త్రం మరియు నిర్మాణముసవరించు
కుడ్యాకార లైకెన్లు కుడ్యం మీద ఉన్నాయి.
కొన్ని లైకెన్లు ఆకుల ఆకృతిని కలిగి ఉన్నాయి (పత్రాకార లైకెన్లు); ఇతరవి క్రియాధారమును పటలం (పటలాకార లైకెన్లు) వలే కప్పి ఉంటాయి (ఉదాహరణ, కుడివైపున ఉంది ), రామలినా వంటి ఇతరమైనవి పొదలవంటి ఆకృతులను కలిగి ఉంటాయి (ఫలాకృతి లైకెన్లుగా), మరియు కల్లేమ ప్రజాతి వంటి జిగురుతో కూడిన లైకెన్లు ఉంటాయి.[15]
శిలీంధ్ర భాగస్వామి యొక్క జన్యు పదార్థంచే లైకెన్ ఆకృతి నిర్ణయించబడినప్పటికీ, ఆ ఆకృతి అభివృద్ధి కొరకు కాంతి జీవులతో సమూహం అవసరమవుతుంది. కాంతితో సంబంధం లేకుండా ప్రయోగశాలలో పెరిగినప్పుడు, తంతువు యొక్క భేదపరచని ముద్దగా లైకెన్ శిలీంధ్రం అభివృద్ధి చెండుతుంది. అనుగుణ్యమైన పరిస్థితులలో కాంతి జీవులతో జతచేరితే, దాని అభిలక్షణమైన రూపం స్వరూపోత్పత్తి అని పిలవబడే పద్ధతిలో వెలువడుతుంది (బ్రోడో, షార్నాఫ్ & షార్నాఫ్, 2001). కొన్ని అసాధారణమైన సందర్భాలలో, ఏక లైకెన్ శిలీంధ్రం ఆకుపచ్చని శైవలం లేదా సియానోబాక్టీరియా సహజీవితో సహవాసం చేస్తే రెండు వేర్వేరు లైకెన్ ఆకృతులుగా ఏర్పడవచ్చు. అత్యంత సహజంగా, ఈ ప్రత్యామ్నాయ ఆకృతులను సంయుక్త పద్ధతిలో పెరగటాన్ని మొదట కనుగొనినప్పుడు వేరే జాతులుగా భావించబడింది.
లైకెన్ సహజీవనం ఉత్పరివర్తన కాకుండా పరాన్నజీవం లేదా కామెన్సలిటిక్ గా ఉంటుంది (అహ్మద్‌జియన్ 1993). అయిననూ, దీనిని కాక్స్టన్ చేసిన అధ్యయనంలో పునఃపరీక్ష చేయవలసి ఉంది. కిరణజన్య సంయోగక్రియ సహజీవి ప్రకృతిలో సహజంగా శిలీంధ్ర సహజీవితో జీవిస్తుంది, కానీ అది తారుమారులో కాలేదు. అంతేకాకుండా, కాంతి జీవుల కణాలు పోషకాహార మార్పిడిలో నిరంతరం నాశనం అవుతాయి. ఈ సంగమం కొనసాగగలుగుతుంది ఎందుకంటే కాంతి జీవులు అవి నాశనమయ్యే రేటును తిరిగి ఉత్పత్తి చేయగలవు. (ఐబిడ్.)
ఆవర్ధనంలో, విలక్షణమైన పత్రాకార లైకెన్ థాలస్ తరగతి ద్వారా శిలీంధ్ర కేసరదండముల అంతఃపొరల యొక్క నాలుగు పొరలను బహిరంగం చేస్తుంది. గుబురుగా ఉన్న అగ్లుమినేట్ కాబడిన శిలీంధ్ర తంతువు నిర్మాణం ద్వారా పైన ఉన్న పొర ఏర్పడుతుంది, ఉపరితలాన్ని కాపాడే ఈ బహిరంగ పొరను వల్కలం అంటారు, మందంలో ఇది అనేక వందల μmను చేరుతుంది.[16] ఈ వల్కలం పైన ఎపివల్కలం 0.6-1μm మందంతో కొన్ని పరామెలిసియాలో ఉంటుంది, ఇది రంధ్రాలను కలిగి లేదా లేకుండాను ఉంటుంది మరియు కణాల ద్వారా స్రవిస్తుంది---అయిననూ దానికదే కణమయం కాదు.[16] ఆకుపచ్చ శైవలాలు మరియు సియానోబాక్టీరియల్ సహజీవ లైకెన్లలో, సియానోబాక్టీరియా ఎగువ లేదా దిగువ ఉపరితలం మీద సెఫలోడియా అని పిలవబడే చిన్న స్ఫోటములు ఉన్నాయి. ఊర్ధ్వ వల్కలం అడుగున శైవల కణాలతో ఏర్పడిన శైవల పొర, గుబురుగా ఉన్న ఇంట్రోవోవెన్ శిలీంధ్ర తంతువులో అంతస్థ్సగితంగా ఉన్నాయి. కాంతి జీవుల యొక్క ప్రతి అణువు లేదా కణ సమూహం తంతువులచే ఏకంగా చుట్టబడతాయి, మరియు కొన్ని సందర్భాలలో హాస్టోరియంచే వేధకం అవుతుంది. ఈ శైవల పొర అడుగున అంతర్గతంగా అల్లుకొనబడిన శిలీంధ్ర తంతువు శైవల కణాలు లేకుండా ఉంటుంది. ఈ పొరను దవ్వ అంటారు. ఈ దవ్వ అడుగున, దిగువ ఉపరితలం ఊర్ధ్వ ఉపరితలాన్ని పోలి ఉంటుంది మరియు దీనిని దిగువ వల్కలం అంటారు, ఇది కూడా దట్టంగా శిలీంధ్ర తంతువును తిరిగి కలిగి ఉంటుంది. దిగువ వల్కలం వేరువంటి శిలీంధ్ర నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటుంది, వీటిని రైజైన్స్ అంటారు, అది పెరిగే క్రియాధారానికి థాలస్‌ను జతచేయటానికి సహాయపడుతుంది. లైకెన్లు కొన్నిసార్లు శిలీంధ్ర జీవ క్రియోత్పన్నములను ఆకృతులను కలిగి ఉంటాయి, ఉదాహరణకు పటలాకృత లైకెన్లు కొన్నిసార్లు వల్కలంలో పోలిసాచరైడ్ల పొరను కలిగి ఉంటాయి. అయిననూ ప్రతి లైకెన్ థాలస్ సాధారణంగా సజాతీయంగా ఉంటుంది, ఆ జాతుల యొక్క ఒకటి కన్నా అధికమైన శిలీంధ్ర మూలకాలను కలిగి ఉండటాన్ని సూచించినట్టు ఆధారం ఉంది. కాంతి జీవుల జాతులు కూడా ఉండటం వాస్తవంగా గోచరించింది.
పెరుగుదల రూపంసవరించు
లైకెన్లు పెరుగుదల రూపం ప్రకారంగా అనధికారికంగా ఈ క్రింది విధంగా విభజన చేయబడతాయి:
క్రస్టోస్ (పైంట్ వలే, సమాంతరంగా ఉన్న), ఉదా., కాలోప్లకా ఫ్లావేసెన్స్
తంతుల ఆకారం (జుట్టు-వంటిది), ఉదా., ఎఫేబే లనాట
పత్రాకారం (ఆకువలే), ఉదా., హైపోజిమ్నియా ఫిసోడ్స్
దుబ్బువంటి ఆకారం (కొమ్మలపొద), ఉదా., క్లాడోనియా ఎవన్సీ, C. సబ్‌టెనియస్ మరియు ఉస్నియా ఆస్ట్రాలిస్
లెప్రోస్ (పొడివంటిది), ఉదా., లెప్రరియా ఇంకాన
స్క్వాములోస్ (దిగువ వల్కలం లేకపోవటం, చిన్న తరహా- నిర్మాణాల వంటివి ఉన్నాయి), ఉదా., నార్మన్డినా పుల్చెల్లా
జెలటినస్ లైకెన్లు, ఇందులో సియానొబాక్టీరియా పోలీసాచరైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, నీటిని గ్రహించి దానిని నిలిపి ఉంచుతుంది.
పునరుత్పత్తి మరియు వ్యాప్తిసవరించు
థాల్లి మరియు అపోథిసియా మీద పత్రాకార లైకెన్ మీద ఉంది
క్సాథోపర్మెలియా.
అనేకమైన లైకెన్లు అలైంగికంగా శాకీయ ప్రత్యుత్పత్తి ద్వారా కానీ లేదా శైవ మరియు శిలీంధ్ర కణాలను కలిగి ఉన్న విత్తనాల యొక్క వ్యాపి ద్వారా కానీ పునరుత్పత్తిని చేస్తాయి. సోరెడియా (ఏకవచనం సొరీడియమ్) శైవ కణాల యొక్క చిన్న సమూహం, దీని చుట్టూ శైవ కేసరదండములు ఉంటాయి. అవి సోరాలియా అనే ఆకృతులను ఏర్పరుస్తాయి, వాటి నుండి సొరేడియా గాలి ద్వారా వ్యాప్తి చెందుతుంది. ఇంకొక రకమైన వ్యాప్తి ఇసిడియా, థాలస్ నుండి బాహ్య వృద్ధిని పెంచుతుంది, అది మెకానికల్ వ్యాప్తి కొరకు విచ్ఛిన్నమవుతుంది. ముఖ్యంగా దుబ్బుల వంటి లైకెన్లు సులభంగా ముక్కలవుతాయి. థాలస్‌లో సంబంధిత వ్యత్యాసం లేనందున, డియాస్పోర్ ఏర్పాటు మరియు శాకా పునరుత్పత్తి తరచుగా చెదిరిపోతుంది. ఎండినప్పుడు లైకెన్లు ముక్కలుగా విరిగిపోతాయి, వాయు చర్యల కారణంగా వ్యాప్తి చెందుతాయి, తేమ తిరిగి వచ్చిన తరువాత పెరగటం ఆరంభమవుతాయి.
శిలాంధ్రం వలెనే అధిక లైకెన్ శిలీంధ్రం పునరుత్పత్తిని లైంగిక పద్ధతిలో చేసినట్టు కనిపిస్తుంది, లైంగిక సంయోగం మరియు క్షీణ విభజన యొక్క ఫలితంగా సిద్ధబీజాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. వ్యాప్తిని అనుసరిస్తూ, అట్లాంటి శిలీంధ్ర సిద్ధబీజాలు క్రియాత్మక లైకెన్ ఏర్పడే ముందు అవిరుద్ధ శైవల భాగస్వామితో కలవ వలసి ఉంటుంది. బాసిడియోలైకెన్లలో ఇది పునరుత్పత్తి యొక్క సాధారణ ఆకృతి, ఇవి ఫల ఆకృతులను ఏర్పరుస్తాయి, ఈ ఏర్పడినవి వాటి లైకెనైజ్డ్ కాని సాపేక్షాలను పోలి ఉంటాయి. ఆస్కోలైకెన్లలో, సిద్ధబీజాలను సిద్ధబీజ-ఉత్పాదన ఆకృతులలో ఉత్పత్తి చేయబడతాయి, మూడు అత్యంత సాధారణమైన సిద్ధబీజ ఆకృతి రకాలలో అపోతేసియా, పెరితేసియా మరియు పిక్నిడియా ఉన్నాయి.[17]
పునరుత్పత్తి కొరకు, లైకెన్లు ఇసిడియా, సొరెడియా కలిగి ఉండి సులభంగా ముక్కలుకావటానికి లోనై ఉంటాయి. ఈ ఆకృతులు శిలీంధ్ర తంతువులో చుట్టబడి సైనోబాక్టీరియాను చుట్టూ కలిగి ఉంటాయి. (ఈకోర్న్, ఎవెర్ట్, మరియు రావెన్, 2005) పునరుత్పత్తి ఆకృతులన్నీ ఒకే రకమైన మూలకాలతో (శిలీంధ్ర జీవులు మరియు కాంతిజీవులు) తయారయినప్పటికీ ఇతర విధానాలలో అవి అసాధారణంగా ఉంటాయి. లైకెన్ యొక్క వెలుపల మీద పెరిగిన చిన్న వృద్ధులను ఇసిడియా అంటారు. సొరెడియాలు పొడి వంటి వ్యాప్తిని కలిగి ఉంటాయి, అవి థాలస్ పైనుంచి విడుదలవుతాయి.[18] లైకెన్‌ను స్థాపితం చేయటానికి, సొరెడియా వ్యాప్తులు కాంతి జీవులను మరియు శైవ జీవులను కలిగి ఉండాలి[19]
పెరుగుదల మరియు ఆయువుసవరించు
లైకెనోమెట్రీసవరించు
లైకెన్ థల్లి పరిమాణం మీద ఆధారపడి బహిర్గతమైన శిలల ఉపరితలం యొక్క వయసును నిర్ణయించటానికి ఉపయోగించే మెళుకువను లైకెనోమెట్రీ అంటారు. 1950లలో దీనిని బెస్చెల్ పరిచయం చేశారు,[20] ఈ మెళుకువ అనేక అనువర్తనాలను కనుగొన్నది.
జీవావవరణశాస్త్రంసవరించు
వాటి చిన్న పరిమాణం మరియు మందగతిలో సాగే అభివృద్ధి కారణంగా సూర్యరశ్మిని పొందటానికి లైకెన్లు మొక్కలతో పోటీపడతాయి, ఎత్తుగా ఉన్న మొక్కలు పెరగటానికి కష్టంగా ఉన్న ప్రాంతాలలో ఇవి వృద్ధి పొందుతాయి. మట్టి తగినంతలేని ప్రాంతాలలో లైకెన్లు ముందుగా ఏర్పడతాయి, ఎత్తైన పర్వత శ్రేణులు మరియు అధిక అక్షాంశాల వంటివాటి వద్ద కొన్ని అసాధారణ పరిస్థితులలో ఏకైక వృక్షసంపదగా ఉంటుంది.[ఉల్లేఖన అవసరం] ఎడారుల యొక్క బిరుసైన పరిస్థితులలో కొన్ని జీవిస్తాయి మరియు మిగిలినవి ఆర్కిటిక్ ప్రాంతాల నేలలో చలివల్ల పేరుకొని పోతాయి.[21]
లైకెన్ల యొక్క అతిపెద్ద జీవక్రియాత్మక ప్రయోజనం ఇవి పోయికిలోహైడ్రిక్ (పోయికిలో - చలనరాశి, హైడ్రిక్ - సంబంధిత నీరు), వాటి జలీకరణం యొక్క పరిస్థితి మీద కొంచం నియంత్రణను కలిగి ఉన్నాయి, అవి తీవ్రమైన అనార్ద్రకణం యొక్క క్రమభంగమైన మరియు విస్తరించబడిన కాలాలను సహిస్తుంది. కొన్ని మాస్లను, లివర్‌వర్ట్‌లు, ఫెర్న్‌లు మరియు కొన్ని "పునరుత్థాన మొక్కలు"వంటివాటిలో లైకెన్లు జీవసంబంధక్రియ అవలంబనం లేదా కాలంలో ప్రవేశిస్తాయి (దీనిని క్రిప్టోబయోసిస్ అని పిలుస్తారు) ఇందులో లైకెన్ సహజీవి కణాలు నిర్జలీకరణం అవుతాయి, అది అధిక జీవరసాయన చర్యను ఆపివేస్తుంది. ఈ గూఢజీవ స్థితిలో, లైకెన్లు విపరీతమైన ఉష్ణోగ్రతలలో, ఉష్ణప్రసరణలో మరియు అవి తరచుగా నివసించే కఠినమైన వాతావరణలలో కరువులో జీవిస్తాయి.
లైకెన్లు వేర్లను కలిగి ఉండవు మరియు అధిక ఎత్తైన మొక్కల వలే నిరవధికమైన నీటి అవసరం ఉండదు, అందుచే అవి ఎక్కువ మొక్కలు పెరిగలేని ప్రదేశాలలో అవి పెరగవచ్చు, ఇందులో శిలలు, వంధ్య మన్ను లేదా ఇసుకు మరియు గోడలు, కప్పులు మరియు స్మారకాల వంటి అనేక కృత్రిమ నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. అనేక లైకెన్లు వృక్షోపజీవులుగా కూడా (ఉపరితలం మీది ఎపి - ఫైట్ - మొక్కలు) మొక్కల మీద పెరగవచ్చు, ముఖ్యంగా చెట్ల కొమ్మలు మరియు మొదళ్ళ మీద పెరుగుతాయి. మొక్కల మీద పెరుగుతున్నప్పుడు, లైకెన్లు పరాన్న జీవులు కాదు; అవి మొక్క లేదా విషం యొక్క ఏ భాగాన్ని ఉపయోగించవు. క్లాడిన (రైన్‌డీర్ లైకెన్లు) ఉపప్రజాతి యొక్క భాగల వంటివి భూమిలో ఉన్న కొన్ని లైకెన్లు రసాయనాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, ఇవి మట్టిలోకి వెళ్ళి మొక్కల బీజాలను మరియు కొత్త మొక్కల పెరుగుదల యొక్క అంకురణను నిరోధిస్తుంది. లైకెన్ ఆవాసాల యొక్క ముఖ్య కారకాలలో వాటి క్రియాధార స్థిరత్వం (అనగా, దాని ఆయువు) ఉంది. చాలా వరకూ లైకెన్లు స్థిరంగా ఉన్న శిలా ఉపరితలాల మీద లేదా పురాతన చెట్ల బెరళ్ళ మీద పెరుగుతాయి, కానీ అనేక ఇతరమైనవి మట్టి మరియు ఇసుక మీద కూడా పెరుగుతాయి. చివరన ఉన్నవాటిలో, లైకెన్లు తరచుగా మట్టి స్థిరపడటానికి ముఖ్యమైన భాగంగా ఉన్నాయి; నిజానికి, కొన్ని ఎడారి జీవవిధానాలలో, నిలువుగా ఉండే మొక్కల (ఎత్తైన) విత్తనాలు స్థాపించబడవు, కేవలం లైకెన్ పటలాలు ఇసుకను స్థిరపరిచి నీటిని నిలువ ఉంచుతాయి.
పైన్ అరణ్యం నేల అంతా లైకెన్లను కలిగి ఉంది.
యురోపియన్ స్పేస్ ఏజన్సీ అన్వేషించిన దాని ప్రకారం లైకెన్లు అంతరిక్షంలో భద్రపరచకుండా కూడా బతికి ఉంటాయని తెలపబడింది. మాడ్రిడ్‌లోని కంప్లుటెన్స్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన లెపోల్డో సాంచో నిర్వహించిన ఒక ప్రయోగం ద్వారా, లైకెన్ యొక్క రెండు జాతులు—రిజోకార్పన్ ఇవోగ్రాఫికం మరియు క్సాన్తోరియా ఎలిగన్స్ —ఒక కాప్సుల్‌లో మూసివేయబడి ఉంటాయి మరియు 2005 మే 31న రష్యన్ సోయుజ్‌ను ప్రయోగించారు. కక్ష్యలో కాప్సుల్‌ను తెరచినప్పుడు మరియు లైకెన్లను అంతరిక్షంలో విస్తారంగా మారే ఉష్ణోగ్రతల మరియు జగత్సంబంధమైన ఉష్ణప్రసరణలోకి శూన్యంలోకి పెట్టబడతాయి. 15 రోజుల తరువాత లైకెన్లను భూమి మీదకు తీసుకురాబడినాయి మరియు కక్ష్యలో ఉన్న సమయం నుండి కనిపంచే విధమైన హాని జరగక ఆరోగ్యంగా ఉంది.[22][23]
ఖనిజ ఉపరితలాల మీద పెరుగుతున్నప్పుడు, కొన్ని లైకెన్లు నిదానంగా రసాయన డిగ్రేడింగ్ మరియు ఖనిజాలను భౌతికంగా విచ్ఛేదనం చేయటం ద్వారా వాటి మూలం విచ్ఛిన్నం అవుతుంది, వాయుస్థితి విధానానికి సహకరించటం వల్ల శిలలు నిదానంగా మట్టిగా మారుతాయి. ఈ వాయుస్థితి సహకారం సాధారణంగా మొత్తంగా ఉండటం వలన, ఇది కృత్రిమ శిలా నిర్మాణాలకు సమస్యాత్మకం అవుతుంది. ఉదాహరణకు, మౌంట్ రష్మోర్ నేషనల్ మెమోరియల్ లో లైకెన్ పెరుగుదల మీద కొనసాగుతున్న సమస్య ఉంది, ఆ స్మారకాన్ని శుభ్రపరచటానికి పర్వత-ఆరోహణం చేసే పరిరక్షకులను నియమించవలసి ఉంది.
లైకెన్లను కొన్ని జంతువులచే తినివేయబడవచ్చు, అందులో ఆర్కటిక్ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న రైన్‌డీర్ వంటివి ఉన్నాయి. లేపిడోప్టెర జాతుల డింభకాలు లైకెన్లను తిని బ్రతుకుతాయి. ఇందులో కామన్ ఫుట్మాన్ మరియు మార్బెల్డ్ బ్యూటీ ఉన్నాయి. అయిననూ, లైకెన్లు మాంసకృత్తులలో తక్కువగా మరియు కార్బోహైడ్రేటులలో అధికంగా ఉంటాయి, కొన్ని జంతువుల కొరకు ఇది అనుచితంగా ఉంటుంది. లైకెన్లను గూళ్ళు పెట్టటానికి, ఆహారం మరియు నీటి మూలంగా శీతాకాల సమయంలో నార్తర్న్ ఫ్లయింగ్ స్క్విరిల్‌చే ఉపయోగించబడుతుంది.
వాయు కాలుష్యంసవరించు
లోబారియా పుల్మోనారియా వంటి కొన్ని లైకెన్లు వాయు కాలుష్యానికి సూక్ష్మగ్రాహ్యంగా ఉంటాయి.
లైకెన్లు అన్ని కాలాలలో వాయు కాలుష్యాలకు ఏ విధమైన రాలిపోయే బాగాలు లేకుండా భయులపరచబడి ఉంటాయి, అవి కాలుష్యాల చేరికను తొలగించలేకుండా ఉంటాయి. పత్రరంధ్రాలు మరియు క్యుటికల్ లేనందున, ఏరోసోల్స్ మరియు వాయువులను మొత్తం థాలస్ ఉపరితలంచే గ్రహించబడుతుంది, అక్కడ నుండి అవి ఫోటోబియంట్ పొరగా విచ్ఛిన్నంఅవుతాయి.[24] లైకెన్లు వేర్లను కలిగి లేనందున, అధిక మూలకాల యొక్క ప్రధాన మూలం గాలవ్వటం వలన, అందుచే లైకెన్లలో ప్రాథమిక స్థాయిలు తరచుగా పరిసర గాలి యొక్క సంచయన మిశ్రమాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. వాతావరణ నిక్షేపణం ఏర్పడే విధానాలలో పొగమంచు మరియు మంచు, వాయురూపంలో ఉన్న దానిని పీల్చటం మరియు శుష్క నిక్షేపణం ఉన్నాయి.[25] ఫలితంగా, లైకెన్లతో చేసిన అనేక పర్యావరణ అధ్యయనాలు వాటి సాధ్యతను ప్రభావవంతమైన వాతావరమ నాణ్యత యొక్క బయోమానిటర్లుగా నొక్కివక్కాణించబడినాయి.[24][26]
వాయు కాలుష్యాలకు అన్ని లైకెన్లు సమానంగా స్పందించవు, అందుచే వేర్వేరు లైకెన్ల జాతులు వివిధ స్థాయిల సూక్ష్మగ్రాహ్యతకు నిర్ధిష్ట వాతావరణ కాలుష్యాలను ప్రదర్శిస్తుంది. వాతావరణ కాలుష్యానికి లైకెన్ యొక్క సూక్ష్మగ్రాహ్యత శిలీంధ్ర జీవుల యొక్క శక్తి అవసరాలతో సంబంధం ప్రత్యక్షంగా కలిగి ఉంటుంది, అందుచే శిలీంధ్ర జీవుల ఎంత అధికంగా కాంతి జీవుల మీద ఆధారపడుతుందో, వాతావరణ కాలుష్యంలో లైకెన్ అంత సూక్ష్మంగా ఉంటుంది.[27] వాతావరణ కాలుష్యానికి వెల్లడి అయినందున, కాంతి జీవుల కణసంబంధ నిర్మాణాల యొక్క మరమ్మత్తు కొరకు జీవక్రియాసంబంధ శక్తిని ఉపయోగించవచ్చు, లేకపోతే అది కిరణజన్య సంయోగక్రియ చర్యను కొనసాగించటానికి ఉపయోగించబడుతుంది, తద్వారా తక్కువ జీవక్రియా సంబంధ శక్తిని తక్కువగా శిలీంధ్రజీవుల కొరకు వదిలివేయబడుతుంది. శిలీంధ్ర మరియు కాంతి జీవుల మధ్య సంతులనం యొక్క ఏకాంతరత సహజీవన సహవాసాన్ని విడదీయటానికి దారి తీస్తుంది. అందుచే, లైకెన్ తరుగుదల కేవలం విషపూరితమైన పదార్థాల యొక్క సమూహం వల్లనే కాకుండా ఏకాంతర పోషక పదార్థాల సరఫరాల నుండి కూడా చేరుతుంది, ఇది ఒక సహజీవనానికన్నా వేరొక దానిని తీసుకుంటుంది.[24]
పరిణామం మరియు శిలీంధ్ర జంతు మరియు వృక్షశాస్త్రంసవరించు
లైకెన్లు మరియు ఫిలం అస్కోమికోట యొక్క పరిణామం క్లిష్టంగా ఉండి సరిగ్గా తెలుసుకోలేకపోలేరు, ఎందుకంటే అస్కోమికోటాల యొక్క పదిహేను తరగతులు ఉన్నాయి, శాస్త్రజ్ఞులు సామాన్యంగా నమ్మేదాని ప్రకారం వేర్వేరు లైకెన్లు అనలాగస్ పరిమాణం ద్వారా ఒకదానితో ఒకటి స్వతంత్రంగా విడదీయబడతాయి. లైకెనైజ్డ్ శిలీంధ్రం విడదీయబడటాన్ని కొనసాగిస్తుంది, లైకెన్లను ఏర్పరచని వాటిని వేరుగా అభివృద్ధి పరచవు.[ఉల్లేఖన అవసరం]
శిలీంధ్రం కొరకు ఉన్న ప్రాచీన పోషకాహార వ్యూహంగా లైకెనైజేషన్ అనేది ఉంది. లైకెన్లు నివసించే అమితమైన నివాసితాలు సాధారణంగా శిలాజాలను ఉత్పత్తి చేయవు.[28] అత్యంత పురాతనమైన శిలీంధ్ర లైకెన్లను ఎర్లీ డెవోనియన్ రీనీ చెర్ట్ కాలంనాటి సహవాస జీవులను సంగ్రహించబడింది, ఇవి 400ల మిలియన్ల సంవత్సరాల పురాతనమైనవి.[29] స్వల్పంగా పురాతనమైన శిలాజాలు స్పాంగియోఫైటన్ను కూడా మోర్ఫోలాజికల్ [30] మరియు ఐసోటోపిక్[31] మైదానాల మీద ఉన్న లైకెన్‌గా అన్వయించబడింది, అయినప్పటికీ ఆ ఐసోటోపిక్ ఆధారం అంత కచ్చితమైనది కాదు.[32] పురాతన శిలాజం నెమటోథాలస్ ‌ను కూడా లైకెన్‌గా సూచించబడింది-కానీ దీనిని ఇంకా నిర్ధారించలేదు.[33]
ఎడియాకారన్ శిలాజాలను లైకెన్లుగా చెప్పబడినాయి;[34] ఈ వాదనను దాని యొక్క రచయితచే వెనక్కు తీసుకోబడటం వలన ఇది కొంత సంశయాన్ని కలగచేసింది.[33] శిలాజాల వంటి లైకెన్లు కోకోయిడ్ కణాలను మరియు పలుచటి ఫిలమెంటులను కలిగి ఉంటాయి, దక్షిణ చైనాలోని దౌషణ్‌తౌ ఫార్మేషన్ యొక్క సముద్ర ఫాస్ఫరైట్‌లో భద్రపరచబడింది. ఈ శిలాజాలు అంచనా ప్రకారం 551 నుండి 635 మిలియన్ల సంవత్సరాల పురాతనమైనవి ( నియోప్రొటెరోజోయిక్ శకానికి చెందినవి).[35] ఈ శిలాజాల అన్వేషణ సూచించిన దాని ప్రకారం శిలీంధ్రం సహజీవ భాగస్వామ్యులను నాళికా మొక్కల యొక్క పరిణామానికి చాలా ముందే ఫోటోఆటోట్రోప్స్‌తో అభివృద్ధి చేస్తుంది. విన్‌ఫ్రెనటియా, అనేది ఆరంభ జిగోమిసెటౌస్ లైకెన్ సహజీవనం, ఇది పరాన్నజీవులను నియంత్రించటంలో చేరి ఉంటుంది, దీనిని డెవోనియన్ కాలాలలో స్కాట్లాండ్‌లో కనుగొనబడింది.[36] రాయిలో చెక్కబడిన శిలాజమయిన లైకెన్లకు అనేకమైన ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. శిలాజం కాబడిన అంజియాను రాళ్ళ ముక్కలలో ఉత్తర ఐరోపాలో కనుగొనబడింది మరియు ఇది ఇంచుమించుగా 40 మిలియన్ల సంవత్సరాల నాటిది.[37] శిలాజం కాబడిన లోబారియా USAలోని ఉత్తర కాలిఫోర్నియాలో ఉన్న ట్రినిటీ కౌంటీ నుండి వస్తుంది మరియు మయోసీన్ పూర్వం నుండి మధ్యకాలం నాటికి చెందినవిగా ఉన్నాయి.[38]
1995లో, గార్గాస్ మరియు అతని తోటి ఉద్యోగులు లైకెనైజేషన్ యొక్క ఐదు స్వతంత్ర మూలాలను ప్రతిపాదించారు; మూడు బాసిడియోమిసెటెస్‌లో మరియు కనీసం రెండు అస్కోమిసెటెస్‌లో ఉన్నాయి.[39] అయిననూ, లుట్జోని మరియు ఇతరులు. (2000) సూచించిన దాని ప్రకారం లైకెనైజేషన్ బహుశా ముందుగానే విడదీయబడింది మరియు బహుళ స్వతంత్ర నష్టాలు దీనిని అనుసరించాయి. లైకెన్ ఏర్పరచని శిలీంధ్రం లైకెన్ అసోసియేషన్‌ను ఏర్పరచే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోవచ్చు. ఫలితంగా, లైకెనైజేషన్‌ను అత్యంత విజయవంతమైన పోషకాహార వ్యూహంగా భావించబడింది.[40][41]
ప్రాచీన భూ జీవవిధానాల యొక్క భాగంగా లైకెన్లు ఉన్నాయి, అంచనాల ప్రకారం అతి పురాతనమైన భూగోళ లైకెన్ శిలాజం 400 Ma ఉంది;[42] ఇటీవలి (2009) అధ్యయనాల ప్రకారం పూర్వికపు జీవావరణ సంబంధాన్ని అస్కోమికోట స్థితిని సప్రోబిజం అంటారు, ఆ స్వతంత్ర లైకెనైజేషన్ సంఘటనలు అనేకసార్లు సంభవించాయి.[43]
జాతి స్థాపకనియమం మరియు వర్గీకరణసవరించు
శిలీంధ్ర భాగం మీద ఆధారపడి లైకెన్లను వర్గీకరించారు, ఇవి లైకెన్ల ఆకృతిలో ప్రధానమైన పాత్రను పోషిస్తాయి. లైకెన్ల పరిమాణం యొక్క అధిక భాగంలో శిలీంధ్రం ముఖ్యంగా ఇమిడి ఉంటుంది, అయిననూ తంతుల మరియు జిగురుతో కూడిన లైకెన్లలో ఇది అన్నివేళలా ఉండదు. లైకెన్ శిలీంధ్రాన్ని ముఖ్యంగా అస్కామికోటలో భాగంగా ఉంటుంది—అసాధారణంగా బసిడియోమికోటలో భాగంగా అరుదుగా ఉంటుంది మరియు గతంలో చెప్పబడిన బసిడియోలైకెన్లను అత్యంత సాధారణమైన అస్కోలైకెన్లు గా వేరు చేస్తాయి. గతంలో, కొంతమంది లైకెన్ విజ్ఞానశాస్త్రజ్ఞులు లైకెన్లను వారి సొంత విభాగం మైకోఫికోఫైటా లో ఉంచుకున్నారు, కానీ ఈ అభ్యాసం ఎక్కువ కాలం ఆమోదించబడలేదు ఎందుకంటే ఈ పదార్థాలు వేర్వేరు జాతులకు చెందినవి. అస్కోలైకెన్లు లేదా బాసిడియోలైకెన్లు మోనోఫిలెటిక్ పరంపరలను వాటి క్రమమైన శిలీంధ్ర ఫిలాలో ఏర్పరచవు, కానీ అవి అనేక అతిపెద్ద ఏకమైన లేదా ప్రధానమైన లైకెన్-ఆకృతి సమూహాలను ప్రతి ఫిలంలో ఏర్పరుస్తాయి.[44] శిలీంధ్రంలో బాసిడియోలైకెన్ల కన్నా మరింత అసాధారణమైనవి జియోసిఫోన్ పైరిఫోం, ఇది గ్లోమెరోమైకోట యొక్క భాగంగా ఉంది, అది అందులో అసాధారణంగా దాని కణాలలో సైనోబాక్టీరియల్ సహజీవిని చుట్టి ఉంటుంది. జియోసిఫాన్ ‌ను సాధారణంగా లైకెన్‌గా భావించబడదు మరియు దాని అసమాన్యమైన సహజీవులను అనేక సంవత్సరాల వరకూ గుర్తించబడలేదు. ఈ ప్రజాతి ఎండోమికోహిజాల్ తరంతో దగ్గర సంబంధం కలిగి ఉంది.
దిగువున ఉన్న పట్టికలో శిలీంధ్ర క్రమాలు మరియు కుటుంబాల ఇవ్వబడింది, వీటిలో లైకెన్-ఏర్పరచే జాతులు కూడా ఉన్నాయి. మూస:Lichen family taxonomy
ఆర్థిక ఉపయోగాలుసవరించు
ఐవాటేక్ (ఉంబులికారియా ఎస్కులెంటా) కిషులోని కుమానో వద్ద గుమికూడింది అని హిరోషిగే IIచే తెలపబడింది
ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఉన్న భిన్న సంస్కృతులలోని అనేకమంది లైకెన్‌ను భుజిస్తారు. కొన్ని లైకెన్లను దుర్భిక్షం సమయాలలోనే తినబడతాయి, మిగిలినవి ప్రధాన ఆహారంగా లేదా కమ్మదనం కొరకు ఉపయోగించబడతాయి. లైకెన్లను తిలేటప్పుడు రెండు కష్టాలను ఎదుర్కొనవలసి వస్తుంది: లైకెన్‌లో ఉన్న పోలీసాచరైడ్లు సాధారణంగా మానవులలో జీర్ణంకానివిగా ఉంటాయి, లైకెన్లు స్వల్పంగా విషపూరితమైన వ్యర్థ పదార్థాలను కలిగి ఉంటాయి, వాటిని తినే ముందు తొలగించవలసి ఉంటుంది. చాలా కొద్ది లైకెన్లు మాత్రమే విషపూరితంగా ఉంటాయి, వల్పూనిక్ ఆమ్లం లేదా ఉస్నిక్ ఆమ్లం అధికంగా కలిగి ఉన్నవి విషపూరితంగా ఉంటాయి.[45] అధిక విషపూరితమైన లైకెన్లు పసుపు రంగులో ఉంటాయి.
పూర్వం ఉత్తర ఐరోపాలో ఐస్లాండ్ నాచు (సెంట్రారియా ఐస్లాండికా ) మానవుల యొక్క ముఖ్య ఆహారంగా ఉండేది మరియు దీనిని బ్రెడ్, పోరిడ్జ్, పుడ్డింగ్, సూప్ లేదా సలాడ్ వలే వండుకునేవారు. విలా (బ్రియోరియా ఫ్రెమొంటీ ) అనేది ఉత్తర అమెరికాలోని కొన్ని భాగాలలో ముఖ్యమైన ఆహారంగా ఉంది, ఇక్కడ దీనిని సాధారణంగా భూమిలో పాతిపెట్టి వండబడుతుంది. ఉత్తర అమెరికా మరియు సైబీరియాలోని ఉత్తరాది వారు వారు చంపిన రైన్‌డీర్ లేదా కారిబౌ యొక్క రూమెన్ నుండి దీనిని తొలగించిన తరువాత జీర్ణక్రియ జరిగిన రైన్‌డీర్ లైకెన్ (క్లాడిన spp.)ను సాంప్రదాయంగా తింటారు. రాక్ ట్రైప్ (అంబిలికారియా spp. మరియు లసాలియా spp.) అనేది ఒక లైకెన్, దానిని ఉత్తర అమెరికాలో తరచుగా అత్యవసర ఆహారంగా ఉపయోగిస్తారు, మరియు అంబిలికారియా ఎస్కులెంటా అనే లైకెన్‌ను అనేక రకాల కొరియా మరియు జపాన్ సంప్రదాయ ఆహారాలలో ఉపయోగిస్తారు.
అనేక లైకెన్లు ఉపయోగంలేని పదార్థాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, ఇందులో వర్ణకాలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి హానికరమైన సూర్యకాంతిని మరియు శక్తివంతమైన విషపదార్థాలను తగ్గిస్తాయి, అవి మొక్కలను తినటం తగ్గిస్తుంది లేదా బాక్టీరియాను చంపివేస్తుంది. ఈ పదార్థాలు లైకెన్ గుర్తింపు కొరకు బాగా అవసరమవుతాయి, మరియు రంగులు వలే ఆర్థిక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి, ఇందులో కడ్‌బేర్ లేదా ప్రాచీనమైన సూక్ష్మజీవి నాశకాలు ఉన్నాయి.
ఊదా మరియు ఎరుపు రంగులను పొందటానికి దాదాపు 2000ల సంవత్సరాల నాటి లైకెన్లను ఉపయోగించినట్టు నివేదికలు ఉన్నాయి.[46] రోసెల్లాసియే కుటుంబానికి లైకెన్లు చెందినవి కావటం వల్ల గొప్ప చారిత్రాత్మక మరియు వాణిజ్యపరమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి, వీటిని సాధారణంగా ఆర్చెల్లా వీడ్ లేదా ఆర్చిల్ అని పిలుస్తారు. ఓర్సిన్ మరియు ఇతర లైకెన్ రంగుల స్థానంలో రసాయన శైలులు అధికంగా తీసుకురాబడినాయి. pH సూచిక లిట్ముస్ అనేది ఒక రంగు, దీనిని లైకెన్ జాతి రోసెల్ల టింకొటోరియాను తెర్లించటం ద్వారా పొందబడుతుంది.
ఉస్నియా జాతులను గాయాలకు చికిత్స చేయటానికి రష్యాలో ఇరవయ్యో శతాబ్దం మధ్యలో ఉపయోగించబడింది.[ఉల్లేఖన అవసరం]
ఓలివెటోల్ అనే పదార్థాన్ని లైకెన్ల యొక్క కచ్చితమైన జాతులలో సహజంగా కనుగొనబడుతుంది. ఈ లక్షణాన్ని కాన్నాబిస్ మొక్కలతో పంచుకుంటుంది, ఇది అంతర్గతంగా సంబంధిత ఓలివేటోలిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది (టెట్రాహైడ్రోకాన్నాబినోల్ (THC) జీవ సంశ్లేషణానికి ఉపయోగించే ముందు).[47]
లైకెన్‌ను మోడల్ రైలు రహదారులలో[48]‌ మరియు చెట్లు ఇంకా పొదల తయారీ కొరకు ఇతర మోడలింగ్ హాబీలలోని పదార్థంగా ఉపయోగించబడుతుంది.
క్సాన్తోపర్మెలియా cf. లవికోల, పత్రాకార లైకెన్, బాసాల్ట్ మీద
ఉస్నియా ఆస్ట్రాలిస్, ఫలాకార ఆకృతి, చెట్టు కొమ్మ మీద పెరగబడుతుంది
శిల మీద లైకెన్ ఆకృతి (రిజోకార్పన్ జియోగ్రాఫికం)
శిలీంధ్ర తంతువుతో హ్యల్లా సియాపిటోసా లైకెన్ పైరెనోకోలెమా హలోడైట్స్‌లో ఉంది
ఫిసియా మిల్లెగ్రానా (పత్రాకార లైకెన్), లైకెనైజ్డ్ కాని పోలిపోర్ శిలీంధ్రం (కుడివైపు క్రింద), పడి ఉన్న దూలం మీద ఉంది.
రైన్డీర్ ముద్ద (క్లాడోనియా రాంగీఫెరినియా)
హైపోజిమ్నియా cf. కెనడియన్ రాకీస్‌లో బ్రియోరాతో టుబులోసా మరియు టక్కర్మనోప్సిస్
సున్నపురాళ్ళ మీద కుడ్యాకార లైకెన్లు, ఆల్టా ముర్గియా-సదరన్ ఇటలీ
క్లాడోనియా cf. క్రిస్టాటెల్లా, 'బ్రిటిష్ సైనికులు'గా సామాన్యంగా పిలవబడే లైకెన్. ఎర్రటి రంగులోని సూచనలను పరిశీలించండి.
ఫలాకార లైకెన్లు శిల బయట భాగంలో పెరిగి మధ్య భాగంలో చనిపోతున్నాయి. ఈ లైకెన్లు కనీసం కొన్ని దశాబ్దాల పాతవి.
బ్రియారియా sp.తో కలసి లెతరియా sp. పైన్ శాఖల మీద బ్లాక్ పైన్‌లేక్, వాషింగ్టన్ చేశారు
క్సాన్తోరియా sp. లైకెన్ మూన్ మాన్యుమెంట్ యొక్క క్రేటర్స్ లోని వాల్కనిక్ రాక్ మీద ఉంది (ఇడాహో, USA)
లెకనోరా cf. మురాలిస్ లైకెన్ తిమిసోరాలోని బెగా కాలువ యొక్క తీరాల మీద ఉంది
కాలోప్లకా మరీన, ఒక సముద్ర లైకెన్
కాంక్రీట్ ధూళి ముక్కల మీద పెరుగుతున్న లైకెన్ యొక్క సూక్ష్మదర్శిని దర్శనం.[76]
వీటిని కూడా చదవండిసవరించు
ఎత్నోలైకెనోలజీ
లైకెనోమెట్రీ
లైకెనోలజీ
ఓలివేటల్
↑ మూస:OED
↑ కేంబ్రిడ్జ్ అడ్వాన్స్డ్ లెర్నర్స్ డిక్షనరీ రెండవ ముద్రణ, పుట 731. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్, 2005.
↑ 3.0 3.1 F.S. Dobson (2000) Lichens, an illustrated guide to the British and Irish species. Richmond Publishing Co. Ltd., Slough, UK
↑ Morris J, Purvis W. (2007). Lichens (Life). London: The Natural History Museum. p. 19. ISBN 0-565-09153-0.
↑ D.L. Hawksworth and F. Rose(1976) Lichens as pollution monitors. Edward Arnold, Institute of Biology Series, No. 66. 60pp. ISBN 0-7131-2554-3: 0713125551(pbk.)
↑ R. Honegger (1988) Mycobionts. Chapter 3 in T.H. Nash (ed.) (1996) Lichen Biology. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45368-2
↑ T.H. Nash (editor) (1996) Lichen Biology. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45368-2
↑ 11.0 11.1 11.2 11.3 Honegger R. (2000). "Simon Schwender (1829–1919) and the dual hypothesis in lichens". Bryologist. 103: 307–13. doi:10.1639/0007-2745(2000)103[0307:SSATDH]2.0.CO;2. మూస:JSTOR
↑ 12.0 12.1 Kirk et al., pp. 378–81.
↑ Friedl T, Büdel B. "Photobionts". In Nash III TH (సంపాదకుడు.). Lichen Biology. Cambridge: Cambridge University Press.
↑ 14.0 14.1 14.2 Rikkinen J. (1995). "What's behind the pretty colors? A study on the photobiology of lichens". Bryobrothera. 4: 1–226.
↑ Smith, A.L. (1929). Lichens. Cambridge Botanical Handbooks. Cambridge University Press. ISBN 091642233X.
↑ 16.0 16.1 Büdel, B. (1996). "Thallus morphology and anatomy". Lichen Biology: 37–64. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
↑ "BBC NEWS | UK | Scotland | Insight into sex life of lichens". BBC News. 2006-09-18. Retrieved 2010-02-16.
↑ Eichorn, Susan E., Evert, Ray F., and Raven, Peter H. 2005. Biology of Plants. New York (NY):W.H. Freeman and Company. 289 p.1.
↑ Cook, Rebecca and McFarland, Kenneth. 1995. General Botany 111 Laboratory Manual. Knoxville (TN): University of Tennessee. 104 p.
↑ Beschel RE. (1950). "Flecten als altersmasstab Rezenter morainen."Zeitschrift für Gletscherkunde und Glazialgeologie 1: 152–161.
↑ Oksanen I., I (2006). "Ecological and biotechnological aspects of lichens". Applied Microbiology and Biotechnology. 73 (4): 723–34. doi:10.1007/s00253-006-0611-3. PMID 17082931.
↑ "ESA — Human Spaceflight and Exploration - Lichen survives in space". Retrieved 2010-02-16. Cite web requires |website= (help)
↑ Sancho, L.G. (2007). "Lichens survive in space: results from the 2005 LICHENS experiment". Astrobiology. 7 (3): 443–54. doi:10.1089/ast.2006.0046. PMID 17630840. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help); |access-date= requires |url= (help)
↑ 24.0 24.1 24.2 Nash TH. (2008). Lichen Biology (2nd సంపాదకులు.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 299–314. ISBN 0-521-69216-4.
↑ Knops JMH, Nash TH. (1991). "Mineral cycling and epiphytic lichens: Implications at the ecosystem level". Lichenologist. 23: 309–21. doi:10.1017/S0024282991000452. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help)
↑ Halonen P, Hyvarinen M, Kauppi M. (1993). "Emission related and repeated monitoring of element concentrations in the epiphytic lichen Hypogymnia physodes in a coastal area, western Finland". Annales Botanici Fennici. 30: 251–61. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Beltman IH, de Kok LJ, Kuiper PJC, van Hasselt PR. (1980). "Fatty acid composition and chlorophyll content of epiphytic lichens and a possible relation to their sensitivity to air pollution". Oikos. 35 (3): 321–26. doi:10.2307/3544647. CS1 maint: multiple names: authors list (link) మూస:JSTOR
↑ Speer BR, Waggoner B. "Fossil Record of Lichens". University of California Museum of Paleontology. మూలం నుండి 2010-01-25 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2010-02-16. Cite web requires |website= (help)
↑ Taylor, T.N. (1995). "The oldest fossil lichen". Nature. 378 (6554): 244–244. doi:10.1038/378244a0. మూలం నుండి 2007-01-11 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2011-01-03. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
↑ Taylor WA, Free CB, Helgemo R, Ochoada J. (2004). "SEM analysis of spongiophyton interpreted as a fossil lichen". International Journal of Plant Science. 165: 875–81. doi:10.1086/422129. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Jahren, A.H. (2003). "Lichen metabolism identified in Early Devonian terrestrial organisms". Geology. 31 (2): 99–102. doi:10.1130/0091-7613(2003)031<0099:LMIIED>2.0.CO;2. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
↑ Fletcher, B.J. (2004). "Stable carbon isotopes and the metabolism of the terrestrial Devonian organism Spongiophyton". Geobiology. 2 (2): 107–119. doi:10.1111/j.1472-4677.2004.00026.x. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
↑ 33.0 33.1 Retallack GJ. (2007). "Growth, decay and burial compaction of Dickinsonia, an iconic Ediacaran fossil" (PDF). Alcheringa: an Australasian Journal of Palaeontology. 31 (3): 215–240. doi:10.1080/03115510701484705. Retrieved 2008–02–04. Check date values in: |accessdate= (help)
↑ Retallack GJ. (1994). "Were the Ediacaran Fossils Lichens?". Paleobiology. 20 (4): 523–44. Retrieved 2008–02–04. Check date values in: |accessdate= (help)
↑ Yuan X, Xiao S, Taylor TN. (2005). "Lichen-like symbiosis 600 million years ago". Science (New York, N.Y.). 308 (5724): 1017–20. doi:10.1126/science.1111347. PMID 15890881. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Taylor TN.; Hass, Hagen; Kerp, Hans (1997). "A cyanolichens from the Lower Devnian Rhynie chert". American Journal of Botany. 84 (7): 992–1004. doi:10.2307/2446290.
↑ Poinar Jr., GO. (1992). Life in Amber. Standford University Press.
↑ Peterson EB. (2000). "An overlooked fossil lichen (Lobariaceae)". Lichenologist. 32: 298–300. doi:10.1006/lich.1999.0257.
↑ Gargas A, DePriest PT, Grube M, Tehler A. (1995). "Multiple origins of lichen symbioses in fungi suggested by SSU rDNA phylogeny". Science. 268 (5216): 1492–95. doi:10.1126/science.7770775. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Honegger R. (1998). "The lichen symbiosis - what is so spectacular about it?". Lichenologist. 30: 193–212.
↑ Wedin M, Döring H, Gilenstam G. (2004). "Saprotrophy and lichenization as options for the same fungl species on different substrata: environmental plasticity and fungal lifestyles in the Strictis-Conotrema complex". New Phytologist. 16: 4459–65. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Karatygin IV, Snigirevskaya NS, Vikulin SV., I. V.; Snigirevskaya, N. S.; Vikulin, S. V. (2009). "The most ancient terrestrial lichen Winfrenatia reticulata : A new find and new interpretation" (PDF). Paleontological Journal. 43 (1): 107–14. doi:10.1134/S0031030109010110. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Schoch CL, Sung G-H, López-Giráldez F, C. L.; Sung, G.-H.; Lopez-Giraldez, F.; Townsend, J. P.; Miadlikowska, J.; Hofstetter, V.; Robbertse, B.; Matheny, P. B.; Kauff, F.; et al. (2009). "The Ascomycota tree of life: A phylum-wide phylogeny clarifies the origin and evolution of fundamental reproductive and ecological traits". Systematic Biology. 58 (2): 224–39. doi:10.1093/sysbio/syp020. PMID 20525580. Explicit use of et al. in: |last= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Lutzoni; Kauff, F.; Cox, C. J.; McLaughlin, D.; Celio, G.; Dentinger, B.; Padamsee, M.; Hibbett, D.; James, T. Y.; et al. (2004). "Assembling the fungal tree of life: progress, classification, and evolution of subcellular traits". American Journal of Botany. 91: 1446–80. doi:10.3732/ajb.91.10.1446. Explicit use of et al. in: |author= (help)
↑ Emmerich R, Giez I, Lange OL, Proksch P. (1993). "Toxicity and antifeedant activity of lichen compounds against the polyphagous herbivorous insect Spodoptera littoralis". Phytochemistry. 33 (6): 1389–94. doi:10.1016/0031-9422(93)85097-B. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Casselman, Karen Leigh; Dean, Jenny (1999). Wild color: [the complete guide to making and using natural dyes]. New York: Watson-Guptill Publications. ISBN 0-8230-5727-5. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ Hassuni I, Razxouk H. (2005). "Olivetol: Constituent of lichen Evernia prunastri Ach. or "oakmoss"". Physical and chemical News. 26: 98–103. ISSN 1114-3800.
↑ "Themodelrailroader.com". మూలం నుండి 2014-10-15 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2011-01-03. Cite web requires |website= (help)
Ahmadjian V. (1993). The Lichen Symbiosis. New York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-57885-1.
బ్రోడో, I.M., S.D. షర్నాఫ్, మరియు S. షర్నాఫ్, 2001. ఉత్తర అమెరికా యొక్క లైకెన్లు . ేల్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ, న్యూ హావెన్.
గిల్బర్ట్, O. 2004. ది లైకెన్ హంటర్స్ . ది బుక్ గిల్డ్ Ltd. ఇంగ్లాండ్.
హౌగన్, రీడార్ / తిమ్డాల్, ఈనార్ (1992): స్క్వామరీనా స్కోపులోరమ్ (లెకనెరాసియా), నార్వేకు చెందిన నూతన లైకెన్ జాతులు[permanent dead link] . నార్డిక్ జర్నల్ ఆఫ్ బోటనీ 12 (3): 357-360.
హాక్స్‌వర్త్, D.L. మరియు సీవార్డ్, M.R.D. 1977. బ్రిటీష్ దీవులలో లైకనాలజీ 1568 - 1975. ది రిచ్మండ్ పబ్లిషింగ్ Co. Ltd., 1977.
కెర్ష, K.A. ఫిజియలాజికల్ ఎకోలజీ ఆఫ్ లైకెన్స్, 1985. కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయ ముద్రణ, కేంబ్రిడ్జ్
Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA. (2008). Dictionary of the Fungi (10th సంపాదకులు.). Wallingford: CABI. ISBN 9780851998268. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
నోల్స్, M.C. 1929. ఐర్లాండ్ లైకెన్లు . రాయల్ ఐరిష్ అకాడెమి యొక్క వ్యవహారాలు38 :1 - 32.
పుర్విస్, O.W., కాపిన్స్, B.J., హాక్స్‌వర్త్, D.L., జేమ్స్, P.W. మరియు మూరే, D.M. (సంపాదకులు) 1992. గ్రేట్ బ్రిటైన్ మరియు ఐర్లాండ్ యొక్క లైకెన్ పుష్పాలు నాచురల్ హిస్టరీ మ్యూజియం, లండన్.
సండేర్స్, W.B. 2001. లైకెన్స్: మైకాలజీ మరియు ప్లాంట్ మోర్ఫోలజీ మధ్య కలయిక . జీవశాస్త్రం 51 : 1025-1035.
licen - vikipedia
ernust hackels artefam af nechar nundi "licens", 1904
licen-aachchaadita chettu: modala yokka oordhva artha bhagampai boodidarangu, aakula parmotrema perlam; pasupu-pacha flovopermelia kapareta madhya mariyu diguva sagabhagam nundi kudi vaipu chivariki untundi; mariyu falakara ramalina firnasia varakuu untundi. tresco, silley deevulu, UK
licenelu (aanglam: Lichens) (pronounced /ulaukun/,[1] konnisaarlu /ulutyun/[2]) avibhakta jeevulu, saadhaaranamgaa harita saivalam (saadhaaranamgaa trebouxia ) leda pinobacterium (saadhaarananaamam nastac ) vanti oka kantisansleshana sahajeevito (photobayant leda phycobayant) oka silindhraaniki (micobaiant) sahajeevana sambandham unna jeevulugaa licenelanu gurtistaaru.[3] licenla yokka swaroopa, sariiranirmaana mariyu jeevarasaayana saastraalu vardhanamlo vivikta silindhram mariyu saivalaalaku bhinnamgaa untaayi. licenlu bhoomi meeda atyanta teevramaina vaataavaranaallo erpadatayiractic tandraalu, adhika ushnogratalu unde edaarulu, silaamayamaina tiiraalu mariyu vishapuuritamaina lohamalina pogulu vantivaatipai ivi perugutaayi. idila unte, varshaaranhyaalaloni kommalu mariyu aakulu mariyu samasheethoshna aranyaalalo, silala meeda, godalu mariyu samadhi raallu, inka bahirgatamaina matti uparitalaala (udaaharanaku kolema ) meeda leda madhyasthamgaa tema unna aavaasaalalo epifitesnega kuudaa ivi untaayi. licenelu vistaaramgaa vyaapinchi undatamtopaatu, deerghaayuvunu kaligivundavachhu;[4] ayithe, aneka jaatulu paryaavarana kallolalaku prabhaavitam kakunda untaayi, vaayu kaalushyam,[5][6][7] ojon ksheenata, loha kaalushyam yokka prabhaavaalanu anchana veyataaniki saastravettalaku ivi upayogakaramgaa untaayi. licenelanu rangulu mariyu suvasana dravyaalalone kakunda, saampradaayika aushadhaalalo kuudaa upayogistaaru.
3 sahajeevulu
4 swaroopasaastram mariyu nirmaanamu
5 perugudala roopam
6 punarutpatti mariyu vyaapti
7 perugudala mariyu aayuvu
7.1 licenometry
8 jeevaavavaranasaastram
8.1 vaayu kaalushyam
9 parinaamam mariyu silindhra jantu mariyu vrukshashaastram
10 jaati sthaapakaniyamam mariyu vargeekarana
11 aardhika upayogaalu
11.1 aahaaram
11.2 itara upayogaalu
13 veetini kuudaa chadavandi
licenela yokka adhika nirmaanam (thalus) vidividigaa perige saivalam leda silindhraalaku bhinnamgaa untundi, aakrutilo mariyu perugudalalo ivi spashtamgaa saadhaarana mokkalanu polivuntaayi. saivala kanaala chuttu silindhram untundi, licen samuuhaalaku matrame pratyekamaina reetilo, sanklishta silindhra kanajaalaallo ivi chuttabadi untaayi. chala jaatulalo saivalam kana kudyamloki silindhram chochukelutundi, tadwara chochukonipoye pegnalunu leda hastorianu erparustundi, vyaadhijanaka silindhralache utpatti cheyabade vaatini idhi polivuntundi.[3][8] licenelu poikilohaidri paristhitullo kuudaa manugada saadhistaayi, ante ivi atitakkuva tema unna pradesaallo saitam jeevinchagalavu.[9] ayinappatiki, nirjaleekarana kaalam taruvaata twachaala yokka punah-uparitala vinyaasaaniki palu nimishaala samayam padutundi. ee samayamlo micobaiant mariyu phycobayant rendinti nunchi oka jeevakriyotpannaala "sravam" kanabahya praantaalaloki sravinchabadutundi. idhi rendu jeevulaku avasaramaina jeevakriyasambandha padaarthaalanu teesukoovataaniki labhyamgaa untundi, utparivartanam yokka kachitamaina sthaayini nischayam chestundi.[ullekhana avasaram] itara vrukshopajeevulu kuudaa ee poshaka viluvalu adhikamgaa unna nikshaalitam nunchi laabhapadataayi.[ullekhana avasaram] jala vaataavaranam nunchi shushka bhoomiki valasa velladamtho silindhra mariyu kaanti jeevula moolakaala nundi licen parinaamam yokka saadhyamaina vivarananu ee drugvishayam suuchistumdi.[ullekhana avasaram]
saivalaalu leda sinobacteria kanaalu [[kiranajanya samyoga criya|kantivisleshana [[chendutaayi, mokkalalo ivi rendu sahajeevulaku aahaaram andinchadam kosam vaataavaranamlooni carbonnediaskaid grahinchi]]]] sendriya karbana chakkerulugaa maarustaayi. rendu sahajeevulu neetini mariyu khanija pooshakaalanu varsham mariyu dummu dwara vaataavaranam nunchi pondutaayi. neetini nilipi unchatam dwara silindhra sahajeevulu saivalaanni rakshistaayi, khanija pooshakaalaku atipedda nilva pradesaanni andinchadam, konni sandarbhaalalo diguva pora nunchi pondina khanijalanu andinchadamlo ivi saayapadataayi. okavela sinobacteria pradhaana sahajeevigaa leda maro sahajeevigaa harita saivalamtho paatu tripartite licenlalo unte, avi vaataavaranamlooni natrajanini sthiraparustaayi, harita saivalam yokka charyalanu puurti chestayi.
konni licenlaloni saivalam mariyu silindhra moolakaalu prayogasaala paristhitullo vardhanam cheyabadataayi[ullekhana avasaram], cony licen yokka sahaja vaataavaranamlo sahajeevi lekunda peragalevu mariyu punarutpatti cheyalekapovachhu.[ullekhana avasaram] sinobacteria yokka gurtulu unna aneka sainolaikenlu tarachugaa okadaanito okati sambandham kaligi untaayi, avi swechha-jeevanam gurtula kanna vaerugaa untaayi.[10] licenla samuuhaanni oka sannihita sahajeevanamgaa cheppavachhu: idhi rendu sahajeevaala yokka aavarana paridhini vistaristundi mariyu sahaja vaataavaranaallo vruddhi mariyu punarutpatti upayokaramgaa untundi.[ullekhana avasaram] pravarthakaalu (vyaapakaalu) mukhyamgaa rendu jeevaala kanaalanu kaligi untaayi, ayithe "jaalaru jaatulu" ani pilavabade silindhra kaarakaalu "pradhaana jaatula"chee vichchinnamayina saivala kanaala meeda aadhaarapadi untaayi.
licen sangamaalanu mutuchalism, commancalism leda paarasaitijamgaa bhaavinchavachchu, idhi jaatula meeda aadhaarapadi untundi. prayogasaalaloni cinobacterialu licenelo bhagamga kakunda ontarigaa unnappudu vegavantamgaa peragavacchu. prayogasaala vardhanamlo vivikta kanaala vruddhi gurinchi cheppi undavacchu, ivi adhe vidhamaina kanaala kanna vegavantamgaa perugutaayi, oka kriyaatmaka kanajaalamlo kalapabadi untaayi. ayithe, cockson mutchwalism mana prastuta parignaanaaniki uttamamaina moolamgaa kanipistundi.
dastram:Schwendener.jpg
saiman schevendener licenla yokka dvaita siddhaantaanni 1867loo pratipaadinchaaru.
licenlu praanulugaa kontakaalam varakuu gurtinchabadinaayi, ayithe veetini 1867 varakuu jeevulugaa pariganinchaledu, swis jeevasaastravetta saiman shevendener licenla yokka dwandva siddhaantaanni pratipaadinchaadu, deeni dwara licen sangamam yokka nijamaina swabhaavam velladikavatam modalaindi.[11] aa samayamlo prayogaatmaka aadhaaramleni shevendener parikalpana prakaaram, kaanti suukshmadarsinini upayoginchi licenlu, saivalam mariyu silindhramlo antarnirmaana saastram mariyu abhivruddhi yokka athani vistaaramaina vislaeshana nundi bayataku vachayi. james cromby mariyu nilander vanti aa samayamlooni anekamandi pramukha licenla saastravettalu schevendern parikalpananu tiraskarinchaaru endukante anni jeeva praanulu swayamsiddhamainavane saadhaarana uddesam undi.[11] henrich anton dee bari, albert bernhard frank, mariyu herman helrigel vanti itara pramukha jeevasaastravettalu venuventane shevendener abhipraayaalanu tiraskarinchaledu mariyu ivi swalpakaalamlone suukshmajeevulu, mokkalu, jantu mariyu manava vyaadhijanakaalaloki vyaapinchindi.[11] vyaadhikaaraka suukshmajeevula madhya klishtamaina sambandham unnappudu mariyu avi kaligi unnavaatini gurtinchina taruvaata ekikruta praanula abhipraayaanni tappani cheppabadutundishevem parikalpana prasiddhi chendatam aarambhamayyindi. licenla yokka dvaita swabhaavam yokka marinta prayogaatmaka niruupananu, yoogen thamas athani adhyayana phalitaalanu 1939loo vijayavantamaina punahsamsleshana prayogamlo prachurinchaaru.[11]
sahajeevulusavarinchu
avasaramaina pooshakaalanu pondataaniki licen meeda sahajeevanam cheyatam silindhraaniki anuvugaa untundi, daadapu 20u silindhra jaatulu ee vidhamaina jeevitaanni kaligi untaayi. ascomicotalo licenised silindhram atipedda sankhyalo erpadutundi, inchuminchu 40u jaatulu atlanti sangamamlo erpadataayi.[12] ee licenised ayina silindhram avvani silindhramtho erpadutundi, avi poothikaahaaralu leda mokkala paraannajeevulugaa unnaayi (udaaharanaki leotales, dothideels, mariyu pagizels). itara licen silindhraalu aidu kramaalalo erpadataayi, indulo anni bhaagaalu ide alavaatuto untaayi (kramaalu grafidals, galectales, peltigerales, pertusariales, mariyu teleoschistales unnaayi). licenised ayinavi mariyu kaani silindhraalu konni prajaatulalo leda jaatulalo kanugonabadataayi. mottam meeda, daadaapu 98u licenlu ascomicetous silindhrajeevulu. ascomicota prakkane, nirdishtam kaani silindhra asampuurnamlo licenised silindhram yokka atipedda mottam erpadutundi. saripoliste basidiomisetes lickenizde unnaayi, cony ivi chhatraakeeyamgaa unnaayi, lichenomphalia, claveroid silindhram vanti jaatulu unnaayi, maltiklavula, mariyu carticaid silindhram vantivi mariyu dictaonema jaatulu unnaayi.
licenlalo swayamposhitaala sahajeevulu erpadataayi, swayamposhaka praanulu saadhaaranamgaa mariyu sampradaayakamgaa saivalam ani pilavabadataayi. ee sahajeevulalo kendrakapurva mariyu nijakendraka praanulugaa untaayi. daadaapu 100 kriyaadhaaraka sahajeevula jaatulu 40 taraala nundi pondabadinaayi mariyu aidu pratyekamaina taragatulugaa unnaayi (kendrapurvakamainavi: cinophysy; nijakendrakamainavi: tribophycy, fafaisee, chlorophycy, mariyu plurostrophysi) licen erpade silindhramtho erpadataanni kaligi undi.[13] kendrapurvakamainavi siabacteriariaku chendi untaayi, veetini praatinidhyam vahinchinavaatini neelaharita saivalamgaa untundi. gurtinchabadina licenla yokka 8elo neelaharita saivalam sahajeevulugaa erpadataayi. atyanta saadhaaranamgaa erpade prajaati nostak .[14] licenlalo ekkuva bhagam nijakendramaina swayamposhitaalanu kaligi untaayi, ivi patraharitaalu (harita saivalam) leda jantophaita (pasupu-pacha saivalam)ku chendi untaayi. 90u licenlu pacha saivalaanni sahajeevigaa kaligi untaayi, mariyu veetilo trebouxia anedi atyanta saadhaarana prajaati, 40u licenlalo erpadutundi. rendavadi chala saadhaaranamgaa pacha saivalaanni trentapholia ani pilavabadutundi. mottammeeda, licenlalo swayamposhitaalalo 100 jaatulu erpadataanni kaligi undi. prakrutilo alaane licenelo swatantramgaa mottam saivalam sambhaavyatanu erparustundi.[14]
kachitamaina silindhra jaatulu mariyu saivalaala jaatulu anni vaelalaa licenelo sangamamai undavu. udaaharanaki, oka silindhram vividha saivalam yokka rakaalatho laikenlanu yerparustaayi. thali utpatti cheyabadina daani vividha sahajeevula silindhra sahavasam oke rakamgaa untaayi, mariyu dviteeya jeevakriyaasambandhaalu oke rakamgaane untaayi, silindhram yokka swaroopasaastraanni nirnayinchatamlo silindhram bahirgata paatranu kaligi undi. mariyunuu, adhe saivala jaatulu vividha saivala sahajeevulatho erpadavachhu. rendu leda moodu saivala jaatula sangamamtho unna silindhraalalo licenlu untaayi. arudugaa, utrkamam kuudaa jaragavacchu, mariyu rendu leda moodu silindhra jaatulu adhe licenemu erparachataaniki paraspara sambandhanu kaligi undavacchu.[14]
licen mariyu silindhra sahajeevulu oke saastriiya naamaanni kaligi untaayi, mariyu licenlu silindhrala koraku vargeekarana vibhajanalanu kaligi untaayi. saivalam daani yokka sonta saastriiya naamaanni kaligi untundi, idhi licen leda silindhraalatho e sambandham kaligi undadu.[12]
swaroopasaastram mariyu nirmaanamusavarinchu
kudyakara licenlu kudyam meeda unnaayi.
konni licenlu aakula aakrutini kaligi unnaayi (patraakaara licenlu); itaravi kriyaadhaaramunu patalam (patalaakaara licenlu) vale kappi untaayi (udaaharana, kudivaipuna undi ), ramalina vanti itaramainavi podalavanti aakrutulanu kaligi untaayi (phalaakruti licenluga), mariyu kallema prajaati vanti jigurutho kuudina licenlu untaayi.[15]
silindhra bhagaswamy yokka janyu padaarthanche licen aakruti nirnayinchabadinappatika, aa aakruti abhivruddhi koraku kaanti jeevulatho samuuham avasaramavutundi. kaantitoe sambandham lekunda prayogasaalalo periginappudu, tantuvu yokka bhedaparachani muddagaa licen silindhram abhivruddhi chendutundi. anugunyamaina paristhitulalo kaanti jeevulatho jatacherithe, daani abhilakshanamaina roopam swaroopathpatti ani pilavabade paddhatilo veluvadutundi (brodo, sharnaf & sharnaf, 2001). konni asaadhaaranamaina sandarbhaalalo, eka licen silindhram aakupacchani saivalam leda sianobacteria sahajeevito sahavasam cheste rendu ververu licen aakrutulugaa erpadavachhu. atyanta sahajamgaa, ee pratyaamnaaya aakrutulanu samyukta paddhatilo peragataanni modata kanugoninappudu vere jaatulugaa bhaavinchabadindi.
licen sahajeevanam utparivartana kakunda paraannajeevam leda commensalitic gaa untundi (ahmadnian 1993). ayinanuu, deenini coxton chesina adhyayanamlo punahpareeksha cheyavalasi undi. kiranajanya samyogakriya sahajeevi prakrutilo sahajamgaa silindhra sahajeevito jeevistundi, cony adhi taarumaarulo kaaledu. antekakunda, kaanti jeevula kanaalu poshakahara maarpidilo nirantaram naasanam avtayi. ee sangamam konasaagagalugutundi endukante kaanti jeevulu avi naasanamayye retunu tirigi utpatti cheyagalavu. (ibid.)
aavardhanamlo, vilakshanamaina patraakaara licen thalus taragati dwara silindhra kesaradandamula antahporala yokka naalugu poralanu bahirangam chestundi. guburugaa unna agluminate kaabadina silindhra tantuvu nirmaanam dwara paina unna pora erpadutundi, uparitalaanni kapade ee bahiranga poranu valkalam antaaru, mandamlo idhi aneka vandala umnu cherutundi.[16] ee valkalam paina epivalkalam 0.6-1um mandamtho konni paramelisialo untundi, idhi randhraalanu kaligi leda lekundaanu untundi mariyu kanaala dwara sravistundi---ayinanuu daanikade kanamayam kaadu.[16] aakupaccha saivalaalu mariyu sianobacterial sahajeeva licenlalo, sianobacteria eguva leda diguva uparitalam meeda sephalodia ani pilavabade chinna sphotamulu unnaayi. oordhva valkalam aduguna saivala kanaalato erpadina saivala pora, guburugaa unna introvoven silindhra tantuvulo antasthsagitamgaa unnaayi. kaanti jeevula yokka prati anuvu leda kana samuuham tantuvulache ekamgaa chuttabadataayi, mariyu konni sandarbhaalalo hastorianche vedhakam avutundi. ee saivala pora aduguna antargatamgaa allukonabadina silindhra tantuvu saivala kanaalu lekunda untundi. ee poranu davva antaaru. ee davva aduguna, diguva uparitalam oordhva uparitalaanni poli untundi mariyu deenini diguva valkalam antaaru, idhi kuudaa dattamgaa silindhra tantuvunu tirigi kaligi untundi. diguva valkalam veruvanti silindhra nirmaanaalanu kaligi untundi, veetini raijins antaaru, adhi perige kriyaadhaaraaniki thalasne jatacheyataaniki sahaayapadutundi. licenlu konnisaarlu silindhra jeeva kriyotpannamulanu aakrutulanu kaligi untaayi, udaaharanaku patalaakruta licenlu konnisaarlu valkalamlo polisacharaidla poranu kaligi untaayi. ayinanuu prati licen thalus saadhaaranamgaa sajaateeyamgaa untundi, aa jaatula yokka okati kanna adhikamaina silindhra moolakaalanu kaligi undataanni suuchimchinattu aadhaaram undi. kaanti jeevula jaatulu kuudaa undatam vaastavamgaa gocharinchindi.
perugudala roopamsavarinchu
licenlu perugudala roopam prakaaramgaa anadhikaarikamgaa ee krindi vidhamgaa vibhajana cheyabadataayi:
chrastos (pient vale, samaantaramgaa unna), udaa., kaloplaka flavacens
tantula aakaaram (juttu-vantidi), udaa., efbay lanata
patraakaaram (aakuvale), udaa., hypogemnia fisodes
dubbuvanti aakaaram (kommalapoda), udaa., cladonia evancy, C. subitenius mariyu usnia australis
lepros (podivantidi), udaa., lepraria inkaana
skwamulos (diguva valkalam lekapovatam, chinna taraha- nirmaanaala vantivi unnaayi), udaa., narmandina pulchella
gelatinus licenlu, indulo sianobacteria polisacharaidnae utpatti chestundi, neetini grahinchi daanini nilipi unchutundi.
punarutpatti mariyu vyaaptisavarinchu
thalli mariyu apothicia meeda patraakaara licen meeda undi
chsathoparmelia.
anekamaina licenlu alaingikamgaa saakeeya pratyutpatti dwara cony leda saiva mariyu silindhra kanaalanu kaligi unna vittanaala yokka vyaapi dwara cony punarutpattini chestayi. soredia (ekavachanam soridiam) saiva kanaala yokka chinna samuuham, deeni chuttu saiva kesaradandamulu untaayi. avi soralia ane aakrutulanu yerparustaayi, vaati nundi soradia gaali dwara vyaapti chendutundi. inkoka rakamaina vyaapti isidia, thalus nundi bahya vruddhini penchutundi, adhi mecanical vyaapti koraku vichchinnamavutundi. mukhyamgaa dubbula vanti licenlu sulabhamgaa mukkalavutaayi. thalasselo sambandhita vyatyaasam lenanduna, diaspore erpaatu mariyu shaakaa punarutpatti tarachugaa chediripotundi. endinappudu licenlu mukkalugaa virigipotayi, vaayu charyala kaaranamgaa vyaapti chendutaayi, tema tirigi vachina taruvaata peragatam aarambhamavutaayi.
silaandhram valene adhika licen silindhram punarutpattini laingika paddhatilo chesinattu kanipistundi, laingika samyogam mariyu ksheena vibhajana yokka phalitamgaa siddhabeejaalanu utpatti chestundi. vyaaptini anusaristuu, atlanti silindhra siddhabijaalu kriyaatmaka licen erpade mundu aviruddha saivala bhaagaswaamito kalava valasi untundi. basidiolaikenlalo idhi punarutpatti yokka saadhaarana aakruti, ivi phala aakrutulanu yerparustaayi, ee erpadinavi vaati licenised kaani saapekshaalanu poli untaayi. aaskolaikenlalo, siddhabeejaalanu siddhabija-utpaadana aakrutulalo utpatti cheyabadataayi, moodu atyanta saadhaaranamaina siddhabija aakruti rakaalalo apotesia, peritesia mariyu picnidia unnaayi.[17]
punarutpatti koraku, licenlu isidia, soredia kaligi undi sulabhamgaa mukkalukaavataaniki lonai untaayi. ee aakrutulu silindhra tantuvulo chuttabadi sinobacteriayanu chuttu kaligi untaayi. (eekorn, evert, mariyu raven, 2005) punarutpatti aakrutulannee oke rakamaina moolakaalatho (silindhra jeevulu mariyu kaantijeevulu) tayaarayinappatiki itara vidhaanaalalo avi asaadhaaranamgaa untaayi. licen yokka velupala meeda perigina chinna vruddhulanu isidia antaaru. soredialu podi vanti vyaaptini kaligi untaayi, avi thalus painunchi vidudalavutaayi.[18] licenemu sthaapitam cheyataniki, soredia vyaaptulu kaanti jeevulanu mariyu saiva jeevulanu kaligi undaali[19]
perugudala mariyu aayuvusavarinchu
licenometrysevarinchu
licen thalli parimaanam meeda aadhaarapadi bahirgatamaina silala uparitalam yokka vayasunu nirnayinchataaniki upayoginche melukuvanu licenometry antaaru. 1950lalo deenini beschel parichayam chesaru,[20] ee melukuva aneka anuvartanaalanu kanugonnadi.
jeevaavavaranasaastramvara
vaati chinna parimaanam mariyu mandagatilo saage abhivruddhi kaaranamgaa suuryarasmini pondataaniki licenlu mokkalatho potipadatayi, ettugaa unna mokkalu peragataaniki kashtamgaa unna praantaalalo ivi vruddhi pondutaayi. matti taginantaleni praantaalalo licenlu mundugaa erpadataayi, ettaina parvata shrenulu mariyu adhika akshaamsaala vantivaati vadda konni asaadhaarana paristhitulalo ekaika vrukshasampadagaa untundi.[ullekhana avasaram] edaarula yokka birusaina paristhitulalo konni jeevistaayi mariyu migilinavi architic praantaala neelalo chalivalla perukoni potayi.[21]
licenla yokka atipedda jeevakriyaatmaka prayojanam ivi poicilohidric (poikilo - chalanarasi, hydrick - sambandhita neeru), vaati jaleekaranam yokka paristhiti meeda koncham niyantrananu kaligi unnaayi, avi teevramaina anaardrakanam yokka kramabhangamaina mariyu vistarinchabadina kaalaalanu sahistundi. konni maaslanu, liverywortelu, fernelu mariyu konni "punarutthaana mokkalu"vantivaatilo licenlu jeevasambandhakriya avalambanam leda kaalamlo pravesistaayi (deenini chriptobiosis ani pilustaaru) indulo licen sahajeevi kanaalu nirjaleekaranam avtayi, adhi adhika jeevarasaayana charyanu aapivestundi. ee goodajeeva sthitilo, licenlu vipareetamaina ushnogratalalo, ushnaprasaranalo mariyu avi tarachugaa nivasinche kathinamaina vaataavaranalalo karuvulo jeevistaayi.
licenlu vaerlanu kaligi undavu mariyu adhika ettaina mokkala vale niravadhikamaina neeti avasaram undadu, anduche avi ekkuva mokkalu perigaleni pradesaalalo avi peragavacchu, indulo silalu, vandhya mannu leda isuku mariyu godalu, kappulu mariyu smarakala vanti aneka krutrima nirmaanaalu unnaayi. aneka licenlu vrukshopajeevulugaa kuudaa (uparitalam meedi epi - fiet - mokkalu) mokkala meeda peragavacchu, mukhyamgaa chetla kommalu mariyu modalla meeda perugutaayi. mokkala meeda perugutunnappudu, licenlu paraanna jeevulu kaadu; avi mokka leda visham yokka e bhaagaanni upayoginchavu. klaadina (rainediir licenlu) upaprajaati yokka bhagala vantivi bhoomilo unna konni licenlu rasaayanaalanu utpatti chestayi, ivi mattiloki velli mokkala beejaalanu mariyu kotta mokkala perugudala yokka ankurananu nirodhistundi. licen aavaasaala yokka mukhya kaarakaalalo vaati kriyaadhaara sthiratvam (anagaa, daani aayuvu) undi. chala varakuu licenlu sthiramgaa unna shila uparitalaala meeda leda puraatana chetla beralla meeda perugutaayi, cony aneka itaramainavi matti mariyu isuka meeda kuudaa perugutaayi. chivarana unnavaatilo, licenlu tarachugaa matti sthirapadataaniki mukhyamaina bhagamga unnaayi; nijaaniki, konni edaari jeevavidhaanaalalo, niluvugaa unde mokkala (ettaina) vittanaalu sthaapinchabadavu, kevalam licen patalaalu isukanu sthiraparichi neetini niluva unchutaayi.
pine aranyam neela antaa laikenlanu kaligi undi.
europian space agensi anveshinchina daani prakaaram licenlu antarikshamlo bhadraparachakunda kuudaa batiki untaayani telapabadindi. madrideloni complutens vishwavidyaalayaaniki chendina lepoldo sancho nirvahinchina oka prayogam dwara, licen yokka rendu jatulirijokarpan ivographikam mariyu csantoria eligans eoka capsulle moosiveyabadi untaayi mariyu 2005 mee 31na rashyan soyujnu prayoginchaaru. kakshyalo kaapsulnu terachinappudu mariyu laikenlanu antarikshamlo vistaaramgaa mare ushnogratala mariyu jagatsambandhamaina ushnaprasaranaloki shoonyamloki pettabadataayi. 15 rojula taruvaata laikenlanu bhoomi meedaku teesukuraabadinaayi mariyu kakshyalo unna samayam nundi kanipanche vidhamaina haani jaragaka aarogyamgaa undi.[22][23]
khanija uparitalaala meeda perugutunnappudu, konni licenlu nidaanamgaa rasayana digrading mariyu khanijalanu bhoutikamgaa vichchaedanam cheyatam dwara vaati moolam vichchinnam avutundi, vaayusthiti vidhaanaaniki sahakarinchatam valla silalu nidaanamgaa mattigaa maarutaayi. ee vaayusthiti sahakaaram saadhaaranamgaa mottamgaa undatam valana, idhi krutrima shila nirmaanaalaku samasyaatmakam avutundi. udaaharanaku, mount rashmor neshanal memorial loo licen perugudala meeda konasaagutunna samasya undi, aa smaarakaanni subhraparachataaniki parvata-aarohanam chese parirakshakulanu niyaminchavalasi undi.
laikenlanu konni jantuvulache tiniveyabadavachhu, andulo arcatic praantaalalo nivasistunna rainediir vantivi unnaayi. lepidoptera jaatula dimbhakaalu laikenlanu tini bratukutaayi. indulo kaman futman mariyu marbeld butey unnaayi. ayinanuu, licenlu maamsakruttulalo takkuvagaa mariyu carbohydretulalo adhikamgaa untaayi, konni jantuvula koraku idhi anuchitamgaa untundi. laikenlanu goollu pettataaniki, aahaaram mariyu neeti moolamgaa sheethaakaala samayamlo nartarn fliung skvirilleche upayoginchabadutundi.
vaayu kaalushyamsavarinchu
lobaria pulmonaria vanti konni licenlu vaayu kaalushyaaniki suukshmagraahyamgaa untaayi.
licenlu anni kaalaalalo vaayu kaalushyaalaku e vidhamaina ralipoye baagaalu lekunda bhayulaparachabadi untaayi, avi kaalushyaala cherikanu tolaginchalekunda untaayi. patrarandhraalu mariyu cutical lenanduna, aerosols mariyu vaayuvulanu mottam thalus uparitalanche grahinchabadutundi, akkada nundi avi photobiunt poragaa vichchinnamvutaayi.[24] licenlu vaerlanu kaligi lenanduna, adhika moolakaala yokka pradhaana moolam galavvatam valana, anduche licenlalo praathamika sthaayilu tarachugaa parisara gaali yokka sanchayana mishramaanni pratibimbistundi. vaataavarana nikshepanam erpade vidhaanaalalo pogamanchu mariyu manchu, vaayuroopamlo unna daanini peelchatam mariyu shushka nikshepanam unnaayi.[25] phalitamgaa, licenlatho chesina aneka paryaavarana adhyayanaalu vaati saadhyatanu prabhaavavantamaina vaataavarama naanhyata yokka biomanitarluga nokkivakkaaninchabadani.[24][26]
vaayu kaalushyaalaku anni licenlu samaanamgaa spandinchavu, anduche ververu licenla jaatulu vividha sthaayila suukshmagraahyataku nirdhishta vaataavarana kaalushyaalanu pradarsistundi. vaataavarana kaalushyaaniki licen yokka suukshmagraahyata silindhra jeevula yokka sakti avasaraalato sambandham pratyakshamgaa kaligi untundi, anduche silindhra jeevula entha adhikamgaa kaanti jeevula meeda aadhaarapadutundo, vaataavarana kaalushyamlo licen anta suukshmamgaa untundi.[27] vaataavarana kaalushyaaniki velladi ayinanduna, kaanti jeevula kanasambandha nirmaanaala yokka marammattu koraku jeevakriyasambandha saktini upayoginchavachhu, lekapothe adhi kiranajanya samyogakriya charyanu konasaaginchataaniki upayoginchabadutundi, tadwara takkuva jeevakria sambandha saktini takkuvagaa silindhrajeevula koraku vadiliveyabadutundi. silindhra mariyu kaanti jeevula madhya santulanam yokka ekantarata sahajeevana sahavaasaanni vidadeeyataaniki daari teestundi. anduche, licen tarugudala kevalam vishapuuritamaina padaarthaala yokka samuuham vallane kakunda ekantara poshaka padaarthaala sarafaraala nundi kuudaa cherutundi, idhi oka sahajeevanaanikannaa veroka daanini teesukuntundi.[24]
parinaamam mariyu silindhra jantu mariyu vrukshashaastramsavarincha
licenlu mariyu philam askomikota yokka parinaamam klishtamgaa undi sarigga telusukolekapoleru, endukante askomikotala yokka padihenu taragatulu unnaayi, saastrajnulu saamaanyamgaa nammedaani prakaaram ververu licenlu analagas parimaanam dwara okadaanito okati swatantramgaa vidadeeyabadataayi. licenised silindhram vidadeeyabadataanni konasaagistundi, laikenlanu erparachani vaatini vaerugaa abhivruddhi parachavu.[ullekhana avasaram]
silindhram koraku unna praacheena poshakahara vyuuhamgaa licenisation anedi undi. licenlu nivasinche amitamaina nivaasitaalu saadhaaranamgaa silaajaalanu utpatti cheyavu.[28] atyanta puraatanamaina silindhra laikenlanu erley devonian reenee chert kalamnati sahavasa jeevulanu sangrahinchabadindi, ivi 400la millianla samvatsaraala puraatanamainavi.[29] swalpamgaa puraatanamaina silaajaalu spangiophaitannu kuudaa morphological [30] mariyu isotopic[31] maidaanaala meeda unna licennega anvayinchabadindi, ayinappatiki aa isotopic aadhaaram anta kachitamainadi kaadu.[32] puraatana shilajam nematothalus yunu kuudaa licennega suuchimchabadimdi-cony deenini inka nirdhaarinchaledu.[33]
ediacaran silaajaalanu licenluga cheppabadinaayi;[34] ee vaadananu daani yokka rachayitache venakku teesukobadatam valana idhi kontha samsayaanni kalagachesindi.[33] silajala vanti licenlu kokoid kanaalanu mariyu paluchati philamentulanu kaligi untaayi, dakshina chainaaloni daushanhnau formation yokka samudra faspheritelo bhadraparachabadindi. ee silaajaalu anchana prakaaram 551 nundi 635 millianla samvatsaraala puraatanamainavi ( neoproterogoic sakaniki chendinavi).[35] ee silajala anveshana suuchinchina daani prakaaram silindhram sahajeeva bhaagaswaamyulanu nalika mokkala yokka parinaamaaniki chala munde photooatotropestho abhivruddhi chestundi. vinefrenatia, anedi aarambha jigomisetous licen sahajeevanam, idhi paraannajeevulanu niyantrinchatamlo cheri untundi, deenini devonian kaalaalalo scatlandelo kanugonabadindi.[36] raayilo chekkabadina silaajamayina licenlaku anekamaina udaaharanalu unnaayi. shilajam kaabadina anjianu raalla mukkalalo uttara airopalo kanugonabadindi mariyu idhi inchuminchugaa 40 millianla samvatsaraala naatidi.[37] shilajam kaabadina lobaria USAloni uttara californialo unna trinity county nundi vastundi mariyu mayoseen puurvam nundi madhyakaalam naatiki chendinavigaa unnaayi.[38]
1995loo, gargas mariyu athani thoti udyogulu licenisation yokka aidu swatantra muulaalanu pratipaadinchaaru; moodu basidiomiseteslam mariyu kaneesam rendu ascomisetessi unnaayi.[39] ayinanuu, lutjoni mariyu itarulu. (2000) suuchinchina daani prakaaram licenisation bahusa mundugaane vidadeeyabadindi mariyu bahula swatantra nashtaalu deenini anusarinchaayi. licen erparachani silindhram licen asosiationnu erparache saamarthyaanni kolpovachhu. phalitamgaa, licenisationni atyanta vijayavantamaina poshakahara vyuuhamgaa bhaavinchabadindi.[40][41]
praacheena bhoo jeevavidhaanaala yokka bhagamga licenlu unnaayi, anchanaala prakaaram athi puraatanamaina bhuugola licen shilajam 400 Ma undi;[42] iteevali (2009) adhyayanaala prakaaram puurvikapu jeevaavarana sambandhaanni askomikota sthitini suprobism antaaru, aa swatantra licenisation sanghatanalu anekasaarlu sambhavinchaayi.[43]
jaati sthaapakaniyamam mariyu vargeekaranasavarinchu
silindhra bhagam meeda aadhaarapadi laikenlanu vargeekarinchaaru, ivi licenla aakrutilo pradhaanamaina paatranu pooshistaayi. licenla parimaanam yokka adhika bhaagamlo silindhram mukhyamgaa imidi untundi, ayinanuu tantula mariyu jigurutho kuudina licenlalo idhi annivelalaa undadu. licen silindhraanni mukhyamgaa askamikotalo bhagamga untundiyasaadhaaranamgaa basidiomicotalo bhagamga arudugaa untundi mariyu gatamlo cheppabadina basidiyolaikenlanu atyanta saadhaaranamaina ascolicenlu gaa vaeru chestayi. gatamlo, kontamandi licen vignaanasaastragnalu laikenlanu vaari sonta vibhagam micophicophyta loo unchukunnaaru, cony ee abhyasam ekkuva kaalam aamodinchabadaledu endukante ee padaarthaalu ververu jaatulaku chendinavi. ascolicenlu leda basidiolaikenlu monophyletic paramparalanu vaati kramamaina silindhra philaalo erparachavu, cony avi aneka atipedda ekamaina leda pradhaanamaina licen-aakruti samuuhaalanu prati philamlo yerparustaayi.[44] silindhramlo basidiolikenla kanna marinta asaadhaaranamainavi geocephon pirifom, idhi glomeromycota yokka bhagamga undi, adhi andulo asaadhaaranamgaa daani kanaalalo cinobacterial sahajeevini chutti untundi. geocephan yunu saadhaaranamgaa licennega bhaavinchabadadu mariyu daani asamaanyamaina sahajeevulanu aneka samvatsaraala varakuu gurtinchabadaledu. ee prajaati endomicohizal taramto daggara sambandham kaligi undi.
diguvuna unna pattikalo silindhra kramaalu mariyu kutumbala ivvabadindi, veetilo licen-erparache jaatulu kuudaa unnaayi. muusa:Lichen family taxonomy
aardhika upayogaalusavarinchu
ivatec (umbulikaria eskulenta) kishuloni kumano vadda gumikudindi ani hiroshige IIchee telapabadindi
prapancha vyaaptamgaa unna bhinna samskrutulaloni anekamandi licenemu bhujistaaru. konni laikenlanu durbhiksham samayalalone tinabadataayi, migilinavi pradhaana aahaaramgaa leda kammadanam koraku upayoginchabadataayi. laikenlanu tiletappudu rendu kashtaalanu edurkonavalasi vastundi: licenelo unna polisacharaidlu saadhaaranamgaa maanavulalo jeernamkaanivigaa untaayi, licenlu swalpamgaa vishapuuritamaina vyartha padaarthaalanu kaligi untaayi, vaatini tine mundu tolaginchavalasi untundi. chala koddi licenlu matrame vishapuuritamgaa untaayi, valpoonik aamlam leda usnik aamlam adhikamgaa kaligi unnavi vishapuuritamgaa untaayi.[45] adhika vishapuuritamaina licenlu pasupu rangulo untaayi.
puurvam uttara airopalo island naachu (centraria islandica ) maanavula yokka mukhya aahaaramgaa undedi mariyu deenini bread, poridge, pudding, sup leda salad vale vandukunevaaru. vila (brioria fremonty ) anedi uttara americaloni konni bhaagaalalo mukhyamaina aahaaramgaa undi, ikkada deenini saadhaaranamgaa bhoomilo paatipetti vandabadutundi. uttara america mariyu cyberialoni uttaraadi vaaru vaaru champina rainediir leda caribou yokka roomen nundi deenini tolaginchina taruvaata jeernakriya jarigina rainediir licen (klaadina spp.)nu saampradaayamgaa tintaaru. rak tripe (ambilicaria spp. mariyu lasalia spp.) anedi oka licen, daanini uttara americalo tarachugaa atyavasara aahaaramgaa upayogistaaru, mariyu ambilicaria eskulenta ane licenemu aneka rakala koria mariyu japan sampradaaya aahaaraalalo upayogistaaru.
aneka licenlu upayogamleni padaarthaalanu utpatti chestayi, indulo varnakaalu kuudaa unnaayi, ivi haanikaramaina suuryakaantini mariyu saktivantamaina vishapadaarthaalanu taggistaayi, avi mokkalanu tinatam taggistundi leda bacterianu champivestundi. ee padaarthaalu licen gurtimpu koraku baga avasaramavutaayi, mariyu rangulu vale aardhika praamukhyatanu kaligi unnaayi, indulo kadeber leda praacheenamaina suukshmajeevi naasakaalu unnaayi.
oodhaa mariyu erupu rangulanu pondataaniki daadaapu 2000la samvatsaraala naati laikenlanu upayoginchinattu nivedikalu unnaayi.[46] rosellasiaye kutumbaaniki licenlu chendinavi kaavatam valla goppa chaaritraatmaka mariyu vaanijyaparamaina praamukhyatanu kaligi unnaayi, veetini saadhaaranamgaa archella veed leda archil ani pilustaaru. orsin mariyu itara licen rangula sthaanamlo rasayana sailulu adhikamgaa teesukuraabadinaayi. pH suuchika litmus anedi oka rangu, deenini licen jaati rosella tincotorianu terlinchatam dwara pondabadutundi.
usnia jaatulanu gayalaku chikitsa cheyataniki rashyaalo iravayyo sataabdam madhyalo upayoginchabadindi.[ullekhana avasaram]
olivetol ane padaarthaanni licenla yokka kachitamaina jaatulalo sahajamgaa kanugonabadutundi. ee lakshanaanni connabis mokkalatho panchukuntundi, idhi antargatamgaa sambandhita olivetolic aamlaanni utpatti chestundi (tetrahidrocannaba (THC) jeeva samslaeshanaaniki upayoginche mundu).[47]
licenemu modal railu rahadaarulalo[48]u mariyu chetlu inka podala tayaarii koraku itara modaling haabeelalooni padaarthamgaa upayoginchabadutundi.
ksantoparmelia cf. lavikola, patraakaara licen, basalt meeda
usnia australis, falakara aakruti, chettu komma meeda peragabadutundi
shila meeda licen aakruti (resocarpon jiographikam)
silindhra tantuvuto hyalla siapitosa licen pyrenocolema halodites undi
fisia millegrana (patraakaara licen), licenised kaani polipor silindhram (kudivaipu krinda), padi unna dhoolam meeda undi.
raindir mudda (cladonia rangiferinia)
hypogemnia cf. kenadian raakiislo brioratho tubulosa mariyu tucchromnopsis
sunnapuralla meeda kudyakara licenlu, alta murgia-sadaran italy
cladonia cf. christatella, 'british sainikulu'gaa saamaanyamgaa pilavabade licen. errati rangulooni suuchanalanu pariseelinchandi.
falakara licenlu shila bayata bhaagamlo perigi madhya bhaagamlo chanipotunnayi. ee licenlu kaneesam konni dasaabdaala paatavi.
briaria sp.thoo kalasi letaria sp. pine saakhala meeda black pinelake, vashington chesaru
csantoria sp. licen moon manument yokka craters loni valkanik rak meeda undi (idaho, USA)
leconora cf. muralis licen timisoraloni bega kaaluva yokka tiiraala meeda undi
kaloplaka mareena, oka samudra licen
concreate dhooli mukkala meeda perugutunna licen yokka suukshmadarsini darsanam.[76]
veetini kuudaa chadavandisavarinchu
ethnolikenology
licenometry
licenology
olivatel
u muusa:OED
u cambridge adwansed lerners dictionery rendava mudrana, puta 731. cambridge university press, 2005.
u 3.0 3.1 F.S. Dobson (2000) Lichens, an illustrated guide to the British and Irish species. Richmond Publishing Co. Ltd., Slough, UK
u Morris J, Purvis W. (2007). Lichens (Life). London: The Natural History Museum. p. 19. ISBN 0-565-09153-0.
u D.L. Hawksworth and F. Rose(1976) Lichens as pollution monitors. Edward Arnold, Institute of Biology Series, No. 66. 60pp. ISBN 0-7131-2554-3: 0713125551(pbk.)
u R. Honegger (1988) Mycobionts. Chapter 3 in T.H. Nash (ed.) (1996) Lichen Biology. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45368-2
u T.H. Nash (editor) (1996) Lichen Biology. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45368-2
u 11.0 11.1 11.2 11.3 Honegger R. (2000). "Simon Schwender (1829–1919) and the dual hypothesis in lichens". Bryologist. 103: 307–13. doi:10.1639/0007-2745(2000)103[0307:SSATDH]2.0.CO;2. muusa:JSTOR
u 12.0 12.1 Kirk et al., pp. 378–81.
u Friedl T, Budel B. "Photobionts". In Nash III TH (sampaadakudu.). Lichen Biology. Cambridge: Cambridge University Press.
u 14.0 14.1 14.2 Rikkinen J. (1995). "What's behind the pretty colors? A study on the photobiology of lichens". Bryobrothera. 4: 1–226.
u Smith, A.L. (1929). Lichens. Cambridge Botanical Handbooks. Cambridge University Press. ISBN 091642233X.
u 16.0 16.1 Budel, B. (1996). "Thallus morphology and anatomy". Lichen Biology: 37–64. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
u "BBC NEWS | UK | Scotland | Insight into sex life of lichens". BBC News. 2006-09-18. Retrieved 2010-02-16.
u Eichorn, Susan E., Evert, Ray F., and Raven, Peter H. 2005. Biology of Plants. New York (NY):W.H. Freeman and Company. 289 p.1.
u Cook, Rebecca and McFarland, Kenneth. 1995. General Botany 111 Laboratory Manual. Knoxville (TN): University of Tennessee. 104 p.
u Beschel RE. (1950). "Flecten als altersmasstab Rezenter morainen."Zeitschrift fur Gletscherkunde und Glazialgeologie 1: 152–161.
u Oksanen I., I (2006). "Ecological and biotechnological aspects of lichens". Applied Microbiology and Biotechnology. 73 (4): 723–34. doi:10.1007/s00253-006-0611-3. PMID 17082931.
u "ESA u Human Spaceflight and Exploration - Lichen survives in space". Retrieved 2010-02-16. Cite web requires |website= (help)
u Sancho, L.G. (2007). "Lichens survive in space: results from the 2005 LICHENS experiment". Astrobiology. 7 (3): 443–54. doi:10.1089/ast.2006.0046. PMID 17630840. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help); |access-date= requires |url= (help)
u 24.0 24.1 24.2 Nash TH. (2008). Lichen Biology (2nd sampaadakulu.). Cambridge, UK: Cambridge University Press. pp. 299–314. ISBN 0-521-69216-4.
u Knops JMH, Nash TH. (1991). "Mineral cycling and epiphytic lichens: Implications at the ecosystem level". Lichenologist. 23: 309–21. doi:10.1017/S0024282991000452. Unknown parameter |doi_brokendate= ignored (help)
u Halonen P, Hyvarinen M, Kauppi M. (1993). "Emission related and repeated monitoring of element concentrations in the epiphytic lichen Hypogymnia physodes in a coastal area, western Finland". Annales Botanici Fennici. 30: 251–61. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Beltman IH, de Kok LJ, Kuiper PJC, van Hasselt PR. (1980). "Fatty acid composition and chlorophyll content of epiphytic lichens and a possible relation to their sensitivity to air pollution". Oikos. 35 (3): 321–26. doi:10.2307/3544647. CS1 maint: multiple names: authors list (link) muusa:JSTOR
u Speer BR, Waggoner B. "Fossil Record of Lichens". University of California Museum of Paleontology. moolam nundi 2010-01-25 na aarkaivu chesaru. Retrieved 2010-02-16. Cite web requires |website= (help)
u Taylor, T.N. (1995). "The oldest fossil lichen". Nature. 378 (6554): 244–244. doi:10.1038/378244a0. moolam nundi 2007-01-11 na aarkaivu chesaru. Retrieved 2011-01-03. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
u Taylor WA, Free CB, Helgemo R, Ochoada J. (2004). "SEM analysis of spongiophyton interpreted as a fossil lichen". International Journal of Plant Science. 165: 875–81. doi:10.1086/422129. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Jahren, A.H. (2003). "Lichen metabolism identified in Early Devonian terrestrial organisms". Geology. 31 (2): 99–102. doi:10.1130/0091-7613(2003)031<0099:LMIIED>2.0.CO;2. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
u Fletcher, B.J. (2004). "Stable carbon isotopes and the metabolism of the terrestrial Devonian organism Spongiophyton". Geobiology. 2 (2): 107–119. doi:10.1111/j.1472-4677.2004.00026.x. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
u 33.0 33.1 Retallack GJ. (2007). "Growth, decay and burial compaction of Dickinsonia, an iconic Ediacaran fossil" (PDF). Alcheringa: an Australasian Journal of Palaeontology. 31 (3): 215–240. doi:10.1080/03115510701484705. Retrieved 2008–02–04. Check date values in: |accessdate= (help)
u Retallack GJ. (1994). "Were the Ediacaran Fossils Lichens?". Paleobiology. 20 (4): 523–44. Retrieved 2008–02–04. Check date values in: |accessdate= (help)
u Yuan X, Xiao S, Taylor TN. (2005). "Lichen-like symbiosis 600 million years ago". Science (New York, N.Y.). 308 (5724): 1017–20. doi:10.1126/science.1111347. PMID 15890881. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Taylor TN.; Hass, Hagen; Kerp, Hans (1997). "A cyanolichens from the Lower Devnian Rhynie chert". American Journal of Botany. 84 (7): 992–1004. doi:10.2307/2446290.
u Poinar Jr., GO. (1992). Life in Amber. Standford University Press.
u Peterson EB. (2000). "An overlooked fossil lichen (Lobariaceae)". Lichenologist. 32: 298–300. doi:10.1006/lich.1999.0257.
u Gargas A, DePriest PT, Grube M, Tehler A. (1995). "Multiple origins of lichen symbioses in fungi suggested by SSU rDNA phylogeny". Science. 268 (5216): 1492–95. doi:10.1126/science.7770775. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Honegger R. (1998). "The lichen symbiosis - what is so spectacular about it?". Lichenologist. 30: 193–212.
u Wedin M, During H, Gilenstam G. (2004). "Saprotrophy and lichenization as options for the same fungl species on different substrata: environmental plasticity and fungal lifestyles in the Strictis-Conotrema complex". New Phytologist. 16: 4459–65. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Karatygin IV, Snigirevskaya NS, Vikulin SV., I. V.; Snigirevskaya, N. S.; Vikulin, S. V. (2009). "The most ancient terrestrial lichen Winfrenatia reticulata : A new find and new interpretation" (PDF). Paleontological Journal. 43 (1): 107–14. doi:10.1134/S0031030109010110. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Schoch CL, Sung G-H, Lupez-Giruldez F, C. L.; Sung, G.-H.; Lopez-Giraldez, F.; Townsend, J. P.; Miadlikowska, J.; Hofstetter, V.; Robbertse, B.; Matheny, P. B.; Kauff, F.; et al. (2009). "The Ascomycota tree of life: A phylum-wide phylogeny clarifies the origin and evolution of fundamental reproductive and ecological traits". Systematic Biology. 58 (2): 224–39. doi:10.1093/sysbio/syp020. PMID 20525580. Explicit use of et al. in: |last= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Lutzoni; Kauff, F.; Cox, C. J.; McLaughlin, D.; Celio, G.; Dentinger, B.; Padamsee, M.; Hibbett, D.; James, T. Y.; et al. (2004). "Assembling the fungal tree of life: progress, classification, and evolution of subcellular traits". American Journal of Botany. 91: 1446–80. doi:10.3732/ajb.91.10.1446. Explicit use of et al. in: |author= (help)
u Emmerich R, Giez I, Lange OL, Proksch P. (1993). "Toxicity and antifeedant activity of lichen compounds against the polyphagous herbivorous insect Spodoptera littoralis". Phytochemistry. 33 (6): 1389–94. doi:10.1016/0031-9422(93)85097-B. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Casselman, Karen Leigh; Dean, Jenny (1999). Wild color: [the complete guide to making and using natural dyes]. New York: Watson-Guptill Publications. ISBN 0-8230-5727-5. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
u Hassuni I, Razxouk H. (2005). "Olivetol: Constituent of lichen Evernia prunastri Ach. or "oakmoss"". Physical and chemical News. 26: 98–103. ISSN 1114-3800.
u "Themodelrailroader.com". moolam nundi 2014-10-15 na aarkaivu chesaru. Retrieved 2011-01-03. Cite web requires |website= (help)
Ahmadjian V. (1993). The Lichen Symbiosis. New York: John Wiley & Sons. ISBN 0-471-57885-1.
brodo, I.M., S.D. sharnaf, mariyu S. sharnaf, 2001. uttara america yokka licenlu . ell vishwavidyaalaya mudrana, nyoo haven.
gilbert, O. 2004. dhi licen hunters . dhi buk gild Ltd. ingland.
hougan, reedar / timdal, eenar (1992): skwamarina scopuloram (lecanerasia), naarveku chendina noothana licen jaatulu[permanent dead link] . nardic jarnal af botanee 12 (3): 357-360.
haxiverth, D.L. mariyu seevard, M.R.D. 1977. british deevulalo liconology 1568 - 1975. dhi richmand publishing Co. Ltd., 1977.
kersha, K.A. phisialogical ecology af licens, 1985. cambridge vishwavidyaalaya mudrana, cambridge
Kirk PM, Cannon PF, Minter DW, Stalpers JA. (2008). Dictionary of the Fungi (10th sampaadakulu.). Wallingford: CABI. ISBN 9780851998268. CS1 maint: multiple names: authors list (link)
nols, M.C. 1929. irland licenlu . rayal irish akademi yokka vyavahaaraalu38 :1 - 32.
purvis, O.W., copins, B.J., haxiverth, D.L., james, P.W. mariyu moore, D.M. (sampaadakulu) 1992. grate britine mariyu irland yokka licen pushpaalu nachural histery musium, landan.
sanders, W.B. 2001. licens: micology mariyu plant morphology madhya kalayika . jeevasaastram 51 : 1025-1035.