డొన్ కీహొవ్టి (అమెరిక ఆంగ్ల మాండలికంలో కీహొవ్టెయ్) ఒక గాథరూప స్పెనిష్ నవల. దీని రచయిత మిఘెల్ డె థెర్‌భన్టెస్ (Miguel de Cervantes). 1605లో మొదటి భాగం, 1615లో రెండో భాగంతో రెండు భాగాలుగా వచ్చిన ఈ నవల పూర్తి పేరు ది ఇన్‌జీన్యస్ జెన్‌టిల్మన్[గమనిక 1] డొన్ కీహొవ్టి ఆఫ్ ల మన్చ (ఆంగ్లం)/ఎల్ ఇంహెన్యొసొ ఇధల్ఘొ (రెండో భాగంలో ఈ పదం బదులు కభయెరొ (caballero) అనే పదం వాడబడింది) డొఙ్ కిఖొటె డె ల మంచ (El ingenioso hidalgo don Quixote de la Mancha). పాశ్చాత్య సాహిత్యపు మౌలిక రచనల్లో ఒకటిగా, ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ రచనల్లో ఒకటిగా పరిగణింపబడే దీనిని, మొదటి ఆధునిక నవలగా భావిస్తారు.[1][2][3][4] అత్యధికంగా అనువదించబడ్డ రచనల్లో ఇది ఒకటి.[5]
డొన్ కీహొవ్టి
1605లో ముద్రితమైన మొదటి భాగపు శిర్షిక
కృతికర్త:
మిఘెల్ డె థెర్‌భన్టెస్
అసలు పేరు (తెలుగులో లేకపోతే):
ఎల్ ఇంయినియొసొ ఇధల్ఘొ డొఙ్ కిఖొటె డె ల మంచ
దేశం:
అభ్ౙభర్ఘొ స్పెయిన్
భాష:
ఆధునిక స్పెనిష్
విభాగం (కళా ప్రక్రియ):
నవల
ప్రచురణ:
ఫ్రన్సిస్కొ డె రొబ్లెస్
విడుదల:
1605 (మొదటి భాగం)
1615 (రెండవ భాగం)
ఆంగ్ల ప్రచురణ:
1612 (మొదటి భాగం)
1620 (రెండవ భాగం)
ప్రచురణ మాధ్యమం:
ముద్రణ
ల మంచలో అలొన్సొ కీహనొ(ఆంగ్లం)/అలొన్సొ కిఖనొ (స్పెనిష్)—(Alonso Quijano) అనే ఒక ఇడెల్గొవ్ (ఆంగ్లం)/ఇధల్ఘొ (స్పెనిష్)—(Hidalgo)[గమనిక 2] ఎన్నో వీరగాథలు చదివి పిచ్చోడయ్యాడో, లేక అలా నటిస్తున్నాడో తెలియదు కానీ, తన పేరు డొఙ్[గమనిక 3] కీహొవ్టి డె ల మన్చ గా మార్చుకుని, ఒక సాహసవీరుడిగా[గమనిక 4] మారి, వీరత్వానికి మళ్ళీ ఊపిరులూదాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. ఈ కథ మొత్తం ఇతని "సాహస యాత్రల" చుట్టూ తిరుగుతుంది. ఇతను తన డాలుగాడిగా ఒక మామూలు రైతు ఐన సెన్చౌ పెన్ౙ (ఆంగ్లం)/సంచొ పంథ(స్పెనిష్)ను నియమించుకుంటాడు. అప్పటికే కాలం చెల్లిన అంశాలుగా చూడబడుతున్న వీరపరాక్రమాల పై కీహొవ్టి గంభీరమైన ప్రసంగాలను సెన్చౌ తన వ్యవహారిక జ్ఞానంతో ఎదుర్కొంటుంటాడు. ఇలా సెన్చౌ వాస్తవికతకూ, కీహొవ్టి ఆదర్శాలకూ మధ్య వ్యత్యాసం కథలో కనిపిస్తూ ఉంటుంది. మొదటి భాగంలో కీహొవ్టి ప్రపంచాన్ని వాస్తవిక ధోరణితో చూడకుండా, తాను చరిత్రలో నిలిచిపోయే వీరగాథలో బతుకుతున్నానని అనుకుంటూ ఉంటాడు.
అలెక్సఁడ్ర్ డ్యిమ వ్రాసిన ద థ్రి మస్కిటియర్స్(1844)లో, మార్క్ ట్వెయ్న్[గమనిక 5] రచన ఎడ్‌వెంచర్స్ ఆఫ్ హకుల్‌బెరి[గమనిక 6] ఫిన్(1884)లో, ఎడ్మొఁ రొస్టఁ వ్రాసిన సిరనొ డ బెర్ౙరక్ (1897)లో ఉన్న దీని ప్రస్తావనలూ, అలాగే ఆంగ్లంలో ఉన్న క్విక్సొటిక్[గమనిక 7], లథారియౌ వంటి పదాలూ, ఆ కాలపు పాశ్చాత్య సాహిత్య రంగం పై ఈ నవల ప్రభావాన్ని చెబుతున్నాయి. లథారియౌ మొదటి భాగంలో "ది ఇంపర్టినెన్ట్లి క్యుర్యస్ మ్యాన్[గమనిక 8]"(ఆంగ్లం) ("ఎల్ కురియొసొ ఇంపర్టినెన్టె"(స్పెనిష్)— అర్థం: అనుచిత ఆసక్తి కలవాడు) అనే ఉపకథలో ఒక పాత్ర.
ఈ నవల వచ్చిన నాళ్ళలో దీన్ని ఒక హాస్య నవలగా చూసేవారు. ఫ్రెంచ్ విప్లవం తరువాత ఈ కథలో కొంత మంది మేధావులు తమ చుట్టూ ఉన్న సమాజాన్ని వాస్తవిక ధోరణితో చూడకుండా ఊహాలోకంలో మునిగిపోవడమనే కోణం బాగా ప్రాచూర్యం పొందింది.[citation needed] ఈ కోణం వలన దీన్ని ఒక ఆసక్తికరమైన, చిత్రమైన ప్రత్యేక పుస్తకంగా చూసేవారు. 19వ శతాబ్దంలో ఈ కథ నాటి సామాజిక పరిస్థితులపై ఒక వ్యాఖ్యానంగా చూసారు[citation needed] కానీ థెర్‌భన్టెస్ ఎవరి వైపున ఉన్నాడన్నది ఎవరూ చెప్పలేకపోయారు. చాలా మంది విమర్శకులు దీన్నొక విషాద నవలగా చూసేవారు.[citation needed] కీహొవ్టీ ఆదర్శాలూ, ఔన్నత్యం వర్తమాన సమాజంలో కాలం చెల్లిన పనికిరాని భావాలుగా చూడబడటమే విషాదం అని వీరి అభిప్రాయం. 20వ శతాబ్ది నాటికి ఇది ఒక శ్రేష్ఠ సాహిత్యంగా గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.
విషయాలు
1 కథ
1.1 మొదటి భాగం (1605)
1.1.1 మొదటి సలి (1–5 ప్రకరణాలు)
1.1.2 కీహొవ్టి గ్రంథాలయ విధ్వంసం (ప్రకరణాలు 6–7)
1.1.3 రెండో సలి (ప్రకరణాలు 8–10)
1.1.4 గొర్రెల కాపరులతో ప్రయాణాలు (ప్రకరణాలు 11–15)
1.1.5 సత్రం (ప్రకరణాలు 16–17)
1.1.6 బానిసలూ, కర్డెన్యొ (ప్రకరణాలు 19–24)
1.1.7 పూజారీ, మంగళాడూ, డొరొతియ (ప్రకరణాలు 25–31)
1.1.8 మళ్ళీ సత్రానికి (ప్రకరణాలు 32–42)
1.1.9 ది ఇంపర్టినెన్ట్లి క్యుర్యస్ మ్యాన్
1.1.10 ముగింపు (ప్రకరణాలు 45–52)
1.2 రెండో భాగం
1.2.1 మూడో సలి
2 అంతరార్థం
3 అంశాలు
4 నేపథ్యం
4.1 కీహొవ్టె పై మునుపటి సాహిత్యపు ప్రభావం
4.2 నకిలీ రెండో భాగం
4.3 ఉపకథలు
5 భాషావిశేషాలు
5.1 స్పెనిష్
5.2 ఇతర పాశ్చాత్య భాషలు
5.2.1 ఆంగ్లం
5.2.2 మిగతా భాషలు
5.3 తెలుగు
5.3.1 అదనపు వర్ణాలకై వెసులుబాట్లు
6 రచనా శైలి
6.1 పరిసరాలు
6.1.1 సిద్ధాంతాలు
6.2 భాష
7 ప్రచురణ
8 తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రస్తావనలు
9 అనువాదాలు
9.1 ఆంగ్ల అనువాదాలు
9.1.1 ఆంగ్ల అనువాదాల చిట్టా
9.1.2 నకిలీ డొన్ కీహొవ్టి ఆంగ్ల అనువాదాలు
9.2 భారతీయ భాషల్లోకి అనువాదాలు
9.2.1 బెంగాలి
9.2.2 ఉర్దు
9.2.3 హింది
9.2.4 మరాఠి
9.2.5 సంస్కృతం
9.2.6 తెలుగు
9.2.7 ఇతర భారతీయ భాషలు
9.2.8 సాహిత్య అకాడమీ పాత్ర
9.2.9 భారతీయ భాషల అనువాదాల జాబితా
10 ప్రభావం
10.1 పాశ్చాత్య కళలు
10.2 భారతీయ కళలు
11 ఇవి కూడా చూడండి
12 గమనికలు
13 మూలాలు
14 మరింత సమాచారం కోసం
15 వెలుపలి లంకెలు
కథ[మార్చు]
నవలలోని ప్రముఖ ఘట్టమైన గాలిమరల ఘట్టాన్ని చూపిస్తున్న గుస్టవ్ డొరె గీసిన బొమ్మ.
నవలలో మొదటి అంకాలు కొన్ని 'ల మన్చ పుటల్లో నుండి సేకరింపబడ్డ వివరాలనీ, మిగతావి అరబ్ భాషలో ఉన్న ఒక గ్రంథం నుండి అరబ్ చరిత్రకారుడు సిడె హమెటె బెనెంగెలి అనువదించిన వివరాలనీ థెర్‌భన్టెస్ వ్రాసారు. ఇలా వ్రాయడం వల్ల ఇది కథ అని తెలిసినప్పటికీ, పాఠకుడికి చాలా కాలం క్రితం జరిగిన ఒక గాథను చదువుతున్న అనుభూతి కలుగుతుంది. ఇలా అభూత కల్పనలను చరిత్రలాగా చెప్పడం ఆ నాటి రచనల్లో మామూలు విషయమే. ఎన్నో కథల్ని "అనగనగా ఒకనాడు సుదూర ప్రాంతంలో" వంటి వాక్యాలతో మొదలు పెట్టడం మామూలే.
వీరి సంచారంలో కీహొవ్టి, సెన్చౌలు వేశ్యలనూ, మేకల కాపరులనూ, సైనికులనూ, పూజారులనూ, తప్పించుకు పారిపోయిన ఖైదీలనూ, భగ్న ప్రేమికులనూ కలుసుకుంటారు. ఇలా కలిసిన వారు వీరికి చెప్పే కథల్లో కొన్ని సార్లు వర్తమాన సమాజంలోని వాస్తవ సంఘటనలు కూడా ఉండేవి. ఇలా కొత్త వాళ్ళని కలిసినప్పుడు కీహొవ్టి అక్కడ తాను నెరవేర్చవలసిన ఒక సాహస కర్తవ్యమును ఊహించుకుంటుండెడివాడు. ఈ ఊహల వల్ల తనకు సంబంధం లేని విషయాల్లో తలదూర్చుట, బసలలో నుండి పైకము చెల్లించక నిష్క్రమించుట వంటి వాటి వలన వీరిద్దరూ అనేక ఇక్కట్లకూ, అవమానాలకూ, గాయాలకూ గురవుతారు (ఎక్కువగా సెన్చౌ వీటికి దొరికిపోతాడు). అంతిమముగా కీహొవ్టి తన స్వపురమునకు మరలక తప్పదు. నవల చివరలో వీరు మూడో యాత్ర కూడా చేసారనీ, దాని వివరల సేకరణ ఇంకా జరుగుతోందనీ, అలాగే శిధిలావస్థలోనున్న ఒక కుటీరమును పునర్నిర్మిస్తుండగా, అక్కడ ఒక ముసలి వైద్యునికి దొరికిన ఒక సీసపు పెట్టెలోని పత్రములలో వివిధ స్మరణములూ, కీర్తనములతో సహా ఆయన అంత్యక్రియలకు సంబంధించిన సమాచారం లభించిందనీ, వాటి పరిష్కరణ పండితుల సహాయంతో కొనసాగుతోందనీ, త్వరలోనే తృతీయ యాత్ర వివరాలు ప్రచురితమవ్వొచ్చనీ చెప్పి కథ ముగిస్తాడు.
మొదటి భాగం (1605)[మార్చు]
మొదటి భాగం నాలుగు అంకాలుగా విభజించబడింది. ఒక్కొక్క అంకంలో అనేక ప్రకరణాలున్నాయి. నవల వచ్చిన నాటికి, దీనికి రెండో భాగం వ్రాయాలన్న ఆలోచన లేదు. మరిన్ని సాహసాల గురించి ఇంకో పుస్తకంలో వ్రాస్తానని ఈ భాగం చివర్లో వ్రాయడం ఆనాటి రచనా శైలే కానీ రెండో భాగం ఉన్నదనే ఉద్దేశంలో వ్రాసినది కాదు.[8]
ఆంగ్ల అనువాదంలో వీరి యాత్రలు 'సలి'లు గా పేర్కొనబడ్డాయి.
మొదటి సలి (1–5 ప్రకరణాలు)[మార్చు]
ల మన్చలో ఒకానొక మూలన అలొన్సొ కీహనొ అనే పేరు గల (ఈ పేరు నవల మధ్యలో గానీ చెప్పబడదు), సుమారు 50 ఏళ్ళ ఇడెల్గొవ్ తన మేనకోడలూ, పనిమనిషీ, గుర్రాల కాపరి కుర్రవాడులతో (ఈ కుర్రాడి ప్రస్తావన నవలలో మళ్ళీ రాదు) కలిసి ఉంటున్నాడు. ఈయన తెలివైన వాడేనైనప్పటికీ, వేళకి పడుకోకుండా పుస్తకాలు చదువుతూ కూర్చోవడంతో, బుర్ర ఎండిపోయి, కొలెరిక్[గమనిక 9][గమనిక 10] స్వభావం అబ్బినది. అందుచేత ఇతనికి ముక్కు మీద కోపం. ఈయన చదివిన వీర గాథలలోనిదంతయూ నిజముననీ, వాటి అంతరార్థములను తాను సంపూర్తిగ గ్రహించినాననీ, ఆ కార్యము తలపెట్టుటకు స్వయముగా ఆ అరిస్టాటిల్ ఏ మరి యొక జన్మ ఎత్తి వచ్చిననూ అతనూ ఇంత కూలంకషముగ గ్రహించబోడనీ కీహనో నమ్మేవాడు.
ఇంకను మరిన్ని సాహసములు మన్ముందు రానున్నవి యనే భరోసాతో ఈ వీరకథలను ముగించు శైలిని ప్రశంసించిన ఆయన, అనేక మార్లు స్వయముగా కలము పూని తదుపరి అంకములను తెనిగించబోయినారు. వారు ఆ రచనలకు దీటైన కొనసాగింపులే తెనింగించగలరన్న విషయము నిస్సందేహమే. ఇలా ఈ ఆలోచనల్లో మునిగిపోయి, ఆ కథానాయకులను అనుకరించే దాకా వచ్చి, చివరకు సాహసాలను వెతుక్కుంటూ దేశ సంచారం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. ఒక పాతబడ్డ కవచం తొడుక్కుని, తన పేరును "డొన్ కీహొవ్టి"గా మార్చుకుని, తన బక్కచిక్కిన గుర్రానికి "రొసినన్టె (ఆంగ్లం)/రొథినన్టె (స్పెనిష్)" అనే పేరు తగిలించి,అల్డొన్ౙ లొరెన్ౙొ అను యువతిని తన ప్రియసఖిగా గుర్తించి, ఆమెకు డల్సినియ ఎల్ టొబొసొ (ఆంగ్లం)/డుల్సినెయ ఎల్ టొబొసొ అనే పేరును ఇస్తాడు. అనేక వ్యయప్రయాసలకోర్చి సేకరించిన వివరమ్ములను బట్టి యామె పశువధ్యశాలనందు కసాయిది యని తెలిసినది. ఆమెకు ఇంకనూ తాను కీహొవ్టె ప్రేయసినవ్వు అదృష్టముకు నోచుకొంటినని తెలియదు.[గమనిక 11] తక్కువ కాలములోనే యశోధనుడను కాగలనను విశ్వాసముతో ఒక సత్రానికి వస్తాడు. ఆ సత్రాన్ని కోట అనీ, అక్కడ ఉన్న వేశ్యలను దాసీజనమనీ, సత్రపు యజమానిని కోటకు అధిపతియనీ అనుకుని, తనను పాలెగాడిగా గుర్తించవలెనని ఆ యజమానిని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. ఆ యజమాని కీహొవ్టెకు వంతపాడి, అతని లాంటి సాహసికి డాలుగాడూ, చేతిలో కొంత ధనమూ, గాయములను మాన్పు దివ్యౌషధమూ ఉండుట ముఖ్యమని నమ్మిస్తాడు. రాత్రి కీహొవ్టి తన కవచమును సంరక్షిస్తుండగా అటుగా వెళుతున్న కంచరగాడిదలవాళ్ళు, తమ (కంచర)గాడిదలకు నీళ్ళు పెట్టటానికి, నీటి తొట్టెలో ఉన్న అతని కవచమును తీసి పక్కకి పెట్టబోగా, ఇతను వారితో గొడవపడతాడు. ఒక ఉత్సవం జరిపినట్టు నాటకమాడి, కీహొవ్టిను నైట్‌గా ప్రకటించి, వెనువెంటనే అతన్ని అతని దారిన సాగనంపి వదిలించుకుంటాడు.
తరువాత జీతభత్యాల గొడవలో ఎన్డ్రెస్ అనే పనివాణ్ణి అతని యజమాని చెట్టుకు కట్టేసి కొడుతుంటే, కీహొవ్టె పనివానికి "సహాయము చేస్తాడు". కానీ అత్త మీద కోపము దుత్త మీద చూపించినట్టు, కీహొవ్టీ వెళ్ళిపోగానే ఆ యజమాని అతన్ని రెట్టించి తంతాడు (అని తరువాత ఎన్డ్రెస్ కీహొవ్టికి చెబుతాడు). తరువాత కీహొవ్టి టొలెధొ (స్పెనిష్)/టొలెయ్డొ (ఆంగ్లం) నుండి వచ్చిన కొందరు వ్యాపారులను కలుస్తాడు. వారు తన ఊహాసుందరి డల్సినియను 'పరిహాసమాడగా', కీహొవ్టి వారిని ఎదుర్కొంటాడు. వాళ్ళు ఇతన్ని మెత్తగా తన్ని పక్కన పడేసి పోతే, అటుగా వెళ్ళే రైతుకూలీ ఒకడు చూసి ఇతన్ని ఇంటికి చేరుస్తాడు.
కీహొవ్టి గ్రంథాలయ విధ్వంసం (ప్రకరణాలు 6–7)[మార్చు]
కీహొవ్టికి స్పృహ రాకమునుపే ఆయన మేనకోడలూ, పనిమనిషీ, ఒక పూజారీ, ఆ చుట్టుపక్కలి మంగలి వాడొకడూ కలిసి అతని సాహస గాథలనూ, ఇతర పుస్తకాలనూ తగలబెట్టేస్తారు. ఈ అంకంలో ఎక్కువగా ఏ పుస్తకాలను తగలబెట్టాలీ, వేటిని ఉంచాలీ అనే చర్చే ఉంటుంది. ఇది ఒక హాస్య ఘట్టం. ఎందుకంటే ఫలానా పుస్తకాలు అశ్లీలమైనవైతే, వాటిలో ఉన్న చిలిపి విశేషాలు అంత వివరంగా పూజారికెట్ల తెలుసు ? ఈ హాస్యమే కాక పుస్తకాల విషయంలో థెర్‌భన్టెస్ ఇష్టాయిష్టాలు కూడా మనకి ఈ అంకంలో తెలుస్తాయి. మచ్చుకు తన నవల ల ఘలటియ ను వదిలేయగా, వాస్తవికతకు దూరంగా ఉన్న (వేరొక రచయిత నవల) ఫెలిక్స్‌మర్టె డె హిర్కెనియ తగులబెట్టబడుతుంది. మొత్తం పూర్తయ్యాక గ్రంథాలయాన్ని మూసేసి, కీహొవ్టె స్పృహలోకి వచ్చాక ఇదంతా ఒక మాయావి (స్పెనిష్‌లో ఎంకన్‌టధొర్) పని అని చెబుతారు.
రెండో సలి (ప్రకరణాలు 8–10)[మార్చు]
కొన్నాళ్ళు తనకీ పిచ్చి వదిలిపోయిందనట్టు మిన్నకున్న కీహొవ్టీ, ఒకనాడు తన పొరుగు వాడైన సెన్చౌ పెన్ౙను తన డాలుగాడిగా ఉండమని కోరాడు. బదులుగా తనకొక చిన్న నిర్వహణాధికారి పదవి (ఒక ఇన్‌సులకు అధికారిని చేస్తానంటాడు. ఇన్‌సుల అంటే ఒక పట్టణంలో చిన్న ముక్క) ఆశగా పెడతాడు. సెన్చౌ ఒక పేద రైతు కానీ కీహొవ్టీ లాగా కాకుండా వాస్తవిక ధోరణి ఉన్నవాడు. ఇతని ప్రతిపాదనకు సెన్చౌ ఒప్పుకోగా, ఒకనాడు పొద్దు పొడుపునే ఇద్దరూ ఇళ్ళ నుండి జారుకుంటారు. ఇక్కడి నుండి పేరొచ్చిన వాళ్ళ సాహసాలు మొదలవుతాయి‌. వీటిలో మొదటిది గాలిమరలను రాక్షసులుగా అనుకుని కీహొవ్టి వాటిపై దాడి చేయడం.
తరువాత వీళ్ళిద్దరూ తన పరివారముతో పల్లకిలో వెళుతున్న ఒకామెనూ, ఆ పరివారానికి కాస్త ముందు వెళుతున్న ఇద్దరు బెనిడిక్టిన్ ఫ్రయర్‌లనూ[గమనిక 12] చూస్తారు. ఆ పరివారానికీ, ఫ్రయర్లకూ ఏ సంబంధం లేదు కానీ వాళ్ళిద్దరూ ఒకే దారిన వెళుతున్నారు. కీహొవ్టి మాత్రం వాళ్ళను ఆ మహిళను బంధించిన మాయావులనుకుని, ఒక ఫ్రయర్‌ను తన్ని గుర్రం మీద నుండి పడేస్తాడు. దీనితో ఆ పరివారంతోనున్న సాయుధుడైన బాస్క్[గమనిక 13] కీహొవ్టిని ఎదుర్కొంటాడు. బాస్క్ దగ్గర డాలు లేక ఒక దిండును డాలుగా పట్టుకుని రాగా ఇద్దరూ కొట్టుకుంటారు. సరిగ్గా కొట్లాట మధ్యలో రచయిత తన మూలప్రతిలో (ల మన్చ పుటలు) ఇంతవరకే ఉందని చెప్పి కథకు విరామాన్నిస్తాడు. మళ్ళీ అరబీ మూలాల నుండి అనువదించిన రచనలో మిగతా కథ ఉందంటూ మొదలుపెడతాడు. ఆ మహిళ పల్లకిలో నుండి దిగి, తన పరివారాన్ని కీహొవ్టీకి "లొంగిపోవాలని" ఆజ్ఞాపించడంతో గొడవ ముగుస్తుంది.
రెండు భాగాలవీ మొదటి సంచికలు
గొర్రెల కాపరులతో ప్రయాణాలు (ప్రకరణాలు 11–15)[మార్చు]
కీహొటె, సెన్చౌలు దారిలో కొందరు గొర్రెల కాపరులను కలుస్తారు. సెన్చౌకీ, వారికీ కీహొటె ఆస్తిపాస్తులను బంధనములు లేక మనుష్యులందరునూ సుఖశాంతములతో నుండే మానవాళి యొక్క "స్వర్ణయుగము"ను గూర్చి చెబుతాడు. ఆ కాపరులు వారిద్దరినీ గొల్లనవలలు[గమనిక 14] చదివి, గొర్రెల కాపరి అయ్యేందుకు తన చదువు మానేసి వచ్చి, మర్సెల అనే కాపరిదానితో[గమనిక 15]ప్రేమలో పడ్డ గ్రిసొస్టొమొ అనే అతని అంత్యక్రియలకు రావాలని పిలుస్తారు. అంత్యక్రియలకు వచ్చిన మర్సెల గ్రిసొస్టొమొ వ్రాసిన విరహ కావ్యాలతో తనకు సంబంధం లేదని చెప్పి, సంప్రదాయాల పేరుతో తనకు బంధనాలు వేసారనీ, తనకు స్వేచ్ఛ కావాలనీ అంటూ, అడవిలోకి వెళ్ళిపోతుంది. ఆమెను అనుసరిస్తూ కీహొటె, సెన్చౌలు వెళతారు గానీ, కొంత దూరం వెళ్ళాక అలసిపోయి, ఒక కాలువ దగ్గర ఆగి సేద తీరుతారు. ఇంతలో అక్కడ మేయడానికి ఒక తట్టుల (పొట్టి గుర్రాలు) మంద రాగా వాటిలో ఒక దానితో రొసినన్టె కూడబోతుంది. మంద కాపరులు రొసినన్టెను కర్రలతో కొట్టి ఆపబోతే కీహొటె వారితో పోరాడతాడు. కీహొటె, సెన్చౌలను వాళ్ళు తన్ని పక్కన పడేస్తారు.
సత్రం (ప్రకరణాలు 16–17)[మార్చు]
మొత్తానికీ ఎలాగో అక్కడ నుండి బయటపడ్డాక, వారిద్దరూ దగ్గర్లోని సత్రానికి చేరుకుంటారు. ఇంకొకసారి కీహొటె సత్రాన్ని కోట అనుకుంటాడు కానీ, సెన్చౌ అనుమానాలు సెన్చౌకి ఉన్నాయి. మొత్తానికీ వారిద్దరికీ, ఇంకో బాటసారితో కలిపి వసతి గదిగా మార్చిన ఒక కొట్టిడిని ఇస్తారు. కీహొటె మంచం మీద పడుకోగా, సెన్చౌ పక్కన బొంత మీద పడుకున్నాడు. ఆ నిశీధి సమయాన తన సచ్ఛీలతకు జరుగబోవు పరీక్షను గూర్చి కీహొటె మదనపడుతుంటాడు. తనతో నాకోటలోని అందమైన రాజకుమార్తె ప్రేమలోనున్నదనీ, రాత్రికి తన పక్కలోకి రాబోవుచున్నదనీ కీహొటె అనుకుంటున్నాడు. ఇంతలో అతని పక్కలోకి ఆ సత్రపు పనిమనిషి మెరిటొర్నెస్ వస్తుంది. ఆమెను కీహొటె రాకుమారి అనుకుని తన పక్కలోకి తీసుకోబోతాడు. ఐతే ఆమె వచ్చినది అదే గదిలోనున్న ఇంకో ప్రయాణికుడి కోసం. ఈ గడబిడతో ప్రయాణికుడితో వీరిద్దరికీ గొడవ అవుతుంది. కీహొటె, సెన్చౌలకు ఒళ్ళు హూనం అవుతుంది. తరువాత కీహొటె తాము ఒక అరబు మాంత్రికునితో తలపడ్డామనీ, అందుకే పరాజితులమైతిమనీ యని, తమ గాయములను మాన్పుటకు "ఫియర్ ఎ బ్రాస్ (ఫ్రెంచ్)/ఫియరబ్రస్ (ఆంగ్లం)[గమనిక 16] లేపనము" యను ఒకదానిని ఉపయోగిస్తాడు. కీహొవ్టికి కొంత ఇబ్బంది తగ్గుతుంది కానీ సెన్చౌకు మాత్రం ఆ మందు వేసుకోగానే ఉన్న ఆరోగ్యం చెడి, దాదాపు చావు తప్పి కన్నులొట్టపోయినంత పని అవుతుంది. ఏదేమైననూ వీరిద్దరూ సత్రం నుండి బయలుదేరతారు. తాను చదివిన కథలలోని సాహసవీరులకు మల్లే కీహొవ్టి తమ వసతి కల్పనకు పైకం చెల్లింపక నిష్క్రమించెదడు. వెనుక మిగిలిన సెన్చౌను సత్రంలో బసకున్న వారంతా కలిసి ఒక బొంతలో లుంగచుట్టి ఎగరేస్తూ కాసేపు ఆడుకుంటారు. ఈ సన్నివేశాన్ని నవల్లో చాలాచోట్ల రచయిత గుర్తుచేస్తుంటాడు. ఎలాగొలాగ అక్కణ్ణుండి బయటపడి, మళ్ళీ బయలుదేరతారు.
బానిసలూ, కర్డెన్యొ (ప్రకరణాలు 19–24)[మార్చు]
1863లో గ్యుస్టవ్ డొరె (ఫ్రెంచ్)/డోరెయ్ (ఆంగ్లం) గీసిన చిత్రంలో కీహొవ్టి, సెన్చౌలు
ఒక శవంతో ఒక సాహసం, శిరస్త్రాణానికి సంబంధించిన సాహసం, బానిసలను విడిపించడం వంటి కొన్ని విశేషాల తరువాత, వీళ్ళిద్దరూ సియెర మొరెన అనే చోటుకి చేరుకుంటారు. అక్కడ వీళ్ళు మానసిక నిస్పృహతో పిచ్చివాడైపోయిన కర్డెన్యొను కలుస్తారు. కర్డెన్యొ వీరికి తన కథ చెబుతాడు. అతను తన చిన్ననాటి నేస్తం లుసిన్డతో ప్రేమలో ఉంటాడు. ఇంతలో తను డ్యూక్[గమనిక 17]కొడుకుకి పరిచారకునిగా నియమింపబడతాడు. తనతో స్నేహంగా ఉంటున్న డ్యూక్ చిన్నకొడుకు డొన్ ఫెర్నెన్డొకి తన ప్రేమ విషయం చెప్పి, సంప్రదాయబద్దమైన నిశ్చితార్థమునకై ఆగుతున్నానని చెబుతాడు. కర్డెన్యొ లుసిన్డపై వ్రాసిన కవితలు చదివి, ఫెర్నెన్డొ కూడా ఆమెను ప్రేమిస్తాడు. ఇలా చెబుతూ మధ్యలో ఒక సాహస గాథ ప్రస్తావన రాగా అందులోని రాణి తన భర్తను మోసం చేసిందని కర్డెన్యొ, ఆమె పతివ్రత యేనని కీహొవ్టీ వాదించుకుంటారు. చివరకి కర్డెన్యొ కీహొవ్టీని తన్ని, కొండల్లోకి వెళ్ళిపోతాడు.
పూజారీ, మంగళాడూ, డొరొతియ (ప్రకరణాలు 25–31)[మార్చు]
డల్సినియపై విరహ వేదనతోనే కాక అనుమానముతో గూడ రగలిపోతున్న కీహొటె, ఈ అనుమానమునకు పాయశ్చిత్తముగ తపము నాచరింపవలెనని నిర్ణయించుకుంటాడు. అంతలో సెన్చౌకు ఒక లేఖ యిచ్చి, దానిని డల్సినియకు ఇవ్వమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. ఆ ఉత్తరంతో బయలుదేరిన సెన్చౌకి దారిలో ల మన్చ పూజారీ, మంగళోడూ కనిపిస్తారు. ముగ్గురూ కలిసి కీహొటెను ఇంటికి తీసుకుపోవాలని నిర్ణయించుకుంటారు. దారిలో వీరికి డొరొతియ అనే అమ్మాయి కనిపిస్తుంది. ఫెర్నెన్డొ ఈ అమ్మాయిని పెళ్ళి చేసుకుంటానని నమ్మించి శారీరక సంబంధం పెట్టుకుని, ఇప్పుడు కర్డెన్యొ ప్రియురాలిని చేసుకున్నాడు. దానితో ఈమె పరువు పోయి, తన ఊరు వదిలి ఇలా తిరుగుతోంది. అలాగే దారిలో వీరికి కర్డెన్యొ కనిపిస్తాడు. డొరొతియ కథ విని, అతనూ తన కథ చెబుతాడు. ఈ ఐదుగురూ కీహొవ్టె దగ్గరకు బయలుదేరతారు.
ఈమెను వీరు ముగ్గురూ కీహొవ్టెను ఇంటికి తీసుకువెళ్ళేందుకు సహాయం కోరుతారు. ఈమె తననుతాను రాజకుమార్తె మికొమికొనగా చెప్పుకుని కీహొవ్టెను కలుస్తుంది. తమ రాజ్యమును ఒక రాక్షసుడు వశపరుచుకొనినాడనీ, కీహొవ్టె తనను రక్షించాలనీ అర్థిస్తుంది. మికొమికొనను పట్టాభిషిక్తురాలిని చేయడానికి కీహొవ్టె బయలుదేరతాడు.
దారి మధ్యలో కథ మొదట్లో అతను కాపాడిని పనివాడు ఎన్డ్రెస్‌ను కలుస్తాడు‌. కీహొవ్టె యజమానికి మంచి చెప్పి తన దారిన తాను పోయాడనీ, ఆ యజమానేమో కీహొవ్టె పోగానే తనను రెట్టించి కొట్టాడనీ ఎన్డ్రెస్ వాపోతాడు. ఎన్డ్రెస్‌కు జరిగిన అన్యాయానికి ప్రతీకారము తీర్చుకొనెదనని కీహొవ్టె శపథము చేయగా, దయచేసి తన విషయాల్లో తలదూర్చొద్దని కీహొవ్టె ప్రాధేయపడతాడు.
మళ్ళీ సత్రానికి (ప్రకరణాలు 32–42)[మార్చు]
మొత్తానికీ రాకుమారి మికొమికొన కష్టం గట్టెక్కించడానికి కీహొటె, మికొమికొన, మిగతా ముగ్గురూ బయలుదేరి, ఆ రాత్రి సత్రంలో ఆగుతారు. అక్కడ రాత్రి పూజారి అందరికీ "ది ఇంపర్టినెన్ట్లి క్యుర్యస్ మ్యాన్[గమనిక 18]"(ఆంగ్లం) ("ఎల్ కురియొసొ ఇంపర్టినెన్టె"(స్పెనిష్)— అర్థం: అనుచిత ఆసక్తి కలవాడు) అనే కథ చెబుతాడు.
అందరూ ఇలా కథ వింటుండగా కీహొవ్టె నిద్రలో నడుస్తూ, సత్రంలో వేలాడదీసి ఉన్న గొర్రె తోళ్ళను చీల్చి చెండాడి, రాక్షసుడను తుదముట్టించితిని ననుకుంటాడు.
ఇంతలో అక్కడికి ఇంకో ఇద్దరు ప్రయాణికులు వస్తారు. వాళ్ళు మారువేషంలో ఉన్న ఫెర్నెన్డొ, లుసిన్డాలని తెలుస్తుంది. కొన్ని నాటకీయ పరిణామాల తరువాత ఫెర్నెన్డొ-డొరొట్య, కర్డెన్యొ-లుసిన్డలు ఒకటవుతారు.
తరువాత ఆ సత్రానికి ఒక జంట వస్తుంది- స్పెనిష్ అబ్బాయి, అరబీ అమ్మాయి. వారికి ఈ గుంపు పరిచయమయ్యాక, ఆ అబ్బాయి తన కథ చెబుతాడు. అతను ఒక సైనికుడు. అరబులోని యుద్ధంలో శత్రువులకు దొరికి ఖైదీగా అయ్యాడు. ఈమె సహాయంతో కారాగారం నుండి బయటపడగా, ఈమె క్రైస్తవ ధర్మం పుచ్చుకుని (జ్ఞానస్నానం) ఇతన్ని పెళ్ళి చేసుకోవాలనుకుంటోంది. అంచేత తిరిగి స్పెయ్న్‌కు వచ్చారు.
ఇంతలో ఆ సత్రానికి ఒక న్యాయమూర్తీ, ఆయన కూతురూ వస్తారు. ఈమె పేరు డొన క్లారా. అప్పుడు తెలుస్తుంది, ఈ న్యాయమూర్తీ, ఆ ఖైదీ సోదరులని. వారిద్దరూ కలుసుకుంటారు.
ఎన్నో నాటకీయ పరిణామాల తరువాత అందరూ నిద్రించగా, దూరం నుండి ఒక ప్రణయ గీతం వినబడుతుంది. డొరొత్య, కర్డెన్యొలు ఆ పాటకి మైమరచిపోగా, ఆ పాటగాడుతన పొరుగు వాడైన గొప్పింటి అబ్బాయనీ, వారిద్దరికీ ఒకరంటే ఒకరికి ఇష్టమనీ, కానీ ఇంకా మనసులో మాట చెప్పుకోలేదనీ క్లారా డొరొత్యతో చెబుతుంది.
తరువాత న్యాయమూర్తి ఆ కుర్రాడిని చూసి ఏంటి విషయమని అడుగగా అతను తన మనసులోని మాట చెబుతాడు. తాను ఆలోచించి చెబుతానని న్యాయమూర్తి అంటాడు.
ది ఇంపర్టినెన్ట్లి క్యుర్యస్ మ్యాన్[మార్చు]
లథారియౌను బాకుతో దూరం పెడుతున్న కమిల. స్పెయ్న్ చిత్రకారుడు అపెల్లెస్ మెస్ట్రెస్ గీసిన ఈ బొమ్మకి ఫ్రన్సిస్కొ ఫస్టె అచ్చు వేసారు.
ది ఇంపర్టినెన్ట్లి క్యుర్యస్ మ్యాన్ లేదా (The Impertinently Curious Man, అర్థం: అనుచిత ఆసక్తి కలవాడు) లేదా ది ఇల్ అడ్వైస్డ్ క్యూర్సొసిటి (The Ill-Advised Curiosity, అర్థం: తగని ఆసక్తి) అనే పేర్లతో ఆంగ్లంలో ఉన్న ఈ కథ యొక్క స్పెనిష్ పేరు ఎల్ కురియొసొ ఇంపర్టినెన్టె (El Curioso Impertinente).
ఇటలిలో అన్సెల్మొ అనే పెద్దమనిషి ఉండేవాడు. అతను పనీపాటూ లేక తన భార్య కమిల పాతివ్రత్యాన్ని పరిక్షించాలనుకుంటాడు. అందుకు గానూ తన మిత్రుడు లథారియౌని కమిలనూ ముగ్గులోకి దించవలసిందిగా కోరతాడు. ఇతనికి పిచ్చెక్కిందని అనుకున్న లథారియౌ ఒప్పుకున్నట్లే ఒప్పుకుని, వెంటనే కమిల పతివ్రతయేనని అన్సెల్మోకు తెలియజేస్తాడు. ఐతే లథారియౌ కమిలా పాతివ్రత్యానికి ఏ పరిక్షా పెట్టలేదనీ, తనతో అబద్దమాడాడనీ అన్సెల్మొ తెలుసుకుంటాడు. ఇలా కాదని, ఈసారి కచ్చితంగా ప్రయత్నించి తీరాలని లథారియౌ దగ్గర మాట తీసుకుని, అతనికి అవకాశమిచ్చేందుకు అన్సెల్మో వేరే ఊరుకు పని పేరున వెళ్ళిపోతాడు. లథారియౌ కమిల వెంట పడగా, తను వెంటనే రావాలంటూ ఆమె భర్తకు ఉత్తరాలు వ్రాస్తుంది. అన్సెల్మొ మాత్రం ప్రత్యుత్తరం ఇవ్వడం కానీ తిరిగి రావడం కానీ చేయడు. చివరికి లథారియౌ, కమిలాలు ప్రేమలో పడతారు. వారి మధ్య లైంగిక బంధం మొదలవుతుంది. అన్సెల్మొ వచ్చాక కూడా అతనికి తెలియకుండా వీరు సుఖపడుతుంటారు.
ఒకనాడు లథారియౌ, అన్సెల్మొ ఇంటి నుండి ఇంకొకడు బయటికి వెళ్ళడాన్ని చూస్తాడు. కమిల కానీ మరియొక ప్రియుడిని చేరదీస్తోందా అని లథారియౌ అసూయ పడతాడు. వెంటనే అన్సెల్మొను కలిసి, తాను చివరికి అతని భార్య మెప్పు దొరకబుచ్చుకున్నాననీ, ఆమె గీత దాటుటుండగా పట్టుకోవాలంటే ఫలానా చోట, ఫలానా సమయానికి రావాలనీ, అన్సెల్మొకు చెబుతాడు. ఐతే ఈ నాటకం మొదలయ్యే లోపులో తాను చూసిన ఆ మగవాడు, కమిల పని అమ్మాయి ప్రియుడనీ, కమిలకు అతనితో ఏ సంబంధం లేదనీ తెలుసుకుంటాడు. వెంటనే కమిలాకు విషయం చెప్పగా, ఇద్దరూ కలిసి, అన్సెల్మొను మళ్ళీ మోసం చేయాలని నిర్ణయించుకుంటారు. తరువాత అన్సెల్మొ రాగానే, కమిలా లథారియౌను దూరం పెడుతూ, తన భర్త పట్ల తనుకున్న ఇష్టాన్ని చెప్పి, బాకును తన రొమ్ములోకి పైపైన దించుకుంటుంది. కమిలా పాతివ్రత్యం రూఢీ అయ్యిందనుకుని అన్సెల్మొ వెళ్ళిపోతాడు. కమిలా, లథారియౌలు తమ ముచ్చట్లు కొనసాగిస్తారు.
ఒకనాడు పనిమనిషి ప్రియుడు అన్సెల్మొ కంట పడతాడు. అన్సెల్మొ తనను చంపేస్తాడనే భయంతో ఆమె మరునాడు అతనికొక రహస్యం చెబుతానని అంటుంది. ఈ విషయం అన్సెల్మొ కమిలతో చెప్పగా, ఆ రహస్యం తన వ్యవహారమేనేమోనని భయపడి, ఆమె లథారియౌతో లేచిపోతుంది. మరునాటికి ఆ పనిమనిషి కూడా ఉడాయిస్తుంది. వీరందరి కోసం అన్సెల్మొ ఫలితం లేకుండా వెదుకుతుండగా, ఒక అపరిచితుడు అతనికి అసలు విషయం చెబుతాడు. అన్సెల్మొ ఈ ఋథ మొత్తాన్నీ వ్రాయడం మొదలుపెడతాడు కానీ పూర్తిచేసేలోపే బాధతో గుండె పగిలి చస్తాడు.
ముగింపు (ప్రకరణాలు 45–52)[మార్చు]
సన్ట ఎర్మన్‌డధ్ (అర్థం: పవిత్ర సోదరులు) [గమనిక 19] అధికారి ఒకరు, బానిసలను విడుదల చేసిన నేరానికై కీహొవ్టెను చెరబట్ట రాగా, అతని మతి స్థిమితములో లేనందున అతన్ని వదిలేయమని పూజారి ఆ అధికారిని ఒప్పిస్తారు.
చివరికి ఆ పూజారీ, మంగళివాడూ కలసి కీహొవ్టెను ఒక బోనులో బంధిస్తారు. మంగళోడు ఒక సాధువు వేషంలో వచ్చి, ఈ బోను అంతయూ మాయాజాల ప్రభావమనీ, కానీ కీహొవ్టె యీ బోనులో తన స్వపురమునకే చేరెదడనీ, అక్కడ డల్సినియను వివాహమాడెదడనీ చెబుతాడు. ఈ బోనును ఒక ఎడ్లబండిలో ఎక్కించి, పూజారీ, మంగళోడూ, సెన్చౌ ల మన్చకు బయలుదేరతారు. దారిలో టొలెయ్డొవ్ (ఆంగ్లం)[9]/టొలెధొ నగరములోని చర్చిలో మతాధికారి ఐన అతడు వీళ్ళని కలుస్తాడు. అతను వీరగాథలను తక్కువ చేసి మాట్లాడగా కీహొవ్టెకూ, అతనికీ మధ్య చిన్న చర్చ జరుగుతుంది.
అన్నపానాలకు కీహొవ్టెను వదలగా అతను ఒక మేకల కాపరివానితో, ఒక భక్త బృందంతో తగువులు పెట్టుకుని దెబ్బలు తింటాడు. ఆ తరువాత సెన్చౌ సూచన మేరకు వాళ్ళతో కలిసి ఈంటికి వస్తాడు. ఇక్కడ రచయిత అతనికి మరిన్ని సాహసాలున్న చారిత్రక వివరాలు దొరికాయని చెప్పి కథ ముగిస్తాడు.
రెండో భాగం[మార్చు]
రెండో సంపుటికి చార్ల్స్ జార్విస్ ఆంగ్ల అనువాదంలో ఒక బొమ్మ.
ఆధునిక ముద్రణల్లో రెండు భాగాలూ ఒకే సంచికగా ముద్రింపబడతాయి కానీ నిజానికి రెండో భాగం మొదటిది వచ్చిన పదేళ్ళకు వచ్చింది. మొదటి భాగం ప్రహసనాత్మకమైనది కాగా రెండో భాగం తాత్వికంగా ఉంటుంది. ఇది కుతర్కం, వంచన వంటి విషయాలపై చర్చిస్తుంది. మూడో సలికి కొంచెము ముందు ఈ రెండో భాగం మొదలవుతుంది.
తన గురించి జనాలు చదువుతున్నారు అని ఎరిగిన ఒక పాత్రగా ఇందులో కీహొవ్టె చూపించబడతాడు. "తన గురించి జనాలు చదువుతున్నారు అని ఎరిగిన ఒక పాత్ర" అనేది 20వ శతాబ్ది నాటి పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో ఎక్కువగా కనిపించే పరిభావనే. అలాగే రెండో భాగంలోని పాత్రలకు కూడా మొదటి భాగం, ఒక నకిలీ రెండో భాగం కూడా అచ్చయ్యాయని తెలుసు.
మూడో సలి[మార్చు]
మూడో సలి హమెట్ బెనెంగెలి రచనలోనిదిగా రచయిత చెబుతాడు. బెనెంగెలి కీహొటె, సెన్చౌలు మళ్ళీ తమ ప్రయాణాన్ని మొదలుపెట్టినందుకు అల్లాకు కృతజ్ఞతలు చెబుతాడు. ఎల్ టొబొసొకు చేరటానికి ఒక రాత్రి ప్రయాణం చేస్తారు. దారిలో కీర్తి ప్రతిష్ఠల గురించి చర్చించుకోగా, కీహొవ్టి వారి వీరత్వము చరిత్రలో నిలిచిపోవాలని ఆశపడగా, సెన్చౌ ఋష్యత్వము సంపాదించి కీర్తి గడించాలని అభిప్రాయ పడతాడు. పొద్దుపొడుపుకు వారు పట్టణానికి చేరుకోగా, తాను డల్సినియ గురించి చెప్పినది ఒక కట్టుకథ అని సెన్చౌకు తెలుసుగనుక, ఊళ్ళోకి వెళ్ళి ఏ గందరగోళం చేస్తాడోనని భయపడి, పొద్దు గుంకాక లోపలికి దూరదామని కీహొవ్టిని ఒప్పిస్తాడు. చివరికి పొద్దు పోయాక పట్టణమంతా నిద్రపోతూ వీరు దూరడానికి అనువుగా ఉంది కానీ ఒక అపశకునం ఎదురవ్వడముతో యిది ఉచిత సమయం కాదని గ్రహించిన కీహొవ్టి, సెన్చౌతో బాటుగా ఆ పురము నుండి ఆ రాత్రియే నిష్క్రమిస్తాడు.
పట్టు విడువని కీహొవ్టి, మరొకమారు సెన్చౌను పురములోనికి పంపి డల్సినియతో రావలసినదిగా ఆజ్ఞాపించుతాడు. ఇక దిక్కు తోచని సెన్చౌ ఎవరో ఒకరిని డల్సినియగా చూపించి ఈ గొడవ వదిలించుకోవాలనుకోగా, తనకి ముగ్గురు కూలి అమ్మాయిలు కనబడతారు. వారిని డల్సినియా, ఆమె చెలికత్తెలుగా కీహొవ్టెకు చూపించడమే కాక, ఆమె అందాన్ని వర్ణిస్తాడు. కీహొవ్టి తనకు వారు దాసీ జనము వలెనున్నారనగా, అతని పిచ్చి తెలిసిన సెన్చౌ, ఇది కూడా మాయావి పని అని అతన్ని నమ్మిస్తాడు.
అలా తిరుగుతూ ఎనెన్నో సాహసాల్లో "దూరిన" తరువాత, వీరి ద్వయం ఒక డ్యూక్, అతని సతీమణుల ఆతిథ్యం పొందుతుంది. అప్పటికే మొదటి భాగాన్ని చదివిన వీరు, వీరికి ఆతిథ్యమివ్వడమే కాక, సెన్చౌను గవర్నర్ గా నియమిస్తారు. ఐతే డల్సినియ ఒక మాయావి వేసిన మాయాబంధనంలో ఉందని సెన్చౌ కీహొటెని నమ్మించిన వైనం తెలుసుకున్న వీరు, ఒక మాయాలోకం నుండి కొందరు మాయగాళ్ళు వచ్చినట్టుగా నాటకమాడిస్తారు. ఆ నాటకం లోని మాయగాళ్ళు కీహొటెతో డల్సినియను విడిపించుటకు సెన్చౌ ముప్పదుమూడు వందల కొరడా దెబ్బలు తాళవలెనని చెబుతారు. మొదట దీనికి ఒప్పుకోని సెన్చౌ చివరకు సరేనంటాడు.
తరువాత డ్యూక్ సెన్చౌను ఒక రాజ్యానికి పరిపాలకునిగా నియమిస్తాడు. తన పరిపాలనా దక్షతతో ప్రజల మన్ననలు పొందినప్పటికీ, డ్యూక్ ఆ రాజ్యంపైన దాడి చేయించినప్పుడు సెన్చౌ దుండగులను సమర్థవంతంగా ఎదుర్కోలేకపోతాడు. దాంతో తాను పదవులకు తగ్గ వాణ్ణి కాదని, అతను వైదొలగుతాడు.
కీహొవ్టె, సెన్చౌలు తమ ప్రయాణం కొనసాగిస్తారు. మళ్ళీ చాలా సాహసాలు ఎదుర్కొన్నాక, నైట్ ఆఫ్[గమనిక 20]వైట్‌మూన్ అనేవాడు కీహొవ్టితో తనతో పోరాడాలని సవాల్ చేస్తాడు. పోరాడి ఓడిన కీహొవ్టె వైట్‌మూన్ షరతుకు తలవంచగా, అతను కీహొవ్టె ఒక ఏడాది పాటు ప్రయాణం ఆపేసి ఇంట్లో కూర్చోవాలని చెబుతాడు. దీనితో వీరి సాహసయాత్ర ముగుస్తుంది. ఐతే ఈ నైట్ నిజమైన వాడు కాదనీ, కీహొటె పొరుగు వాడని తరువాత తెలుస్తుంది.
చివరికి వారిద్దరూ ఇంటికి చేరుకుంటారు. ఐతే ఇంటికి చేరుకోగానే కీహొటెకు ఆరోగ్యం పాడవుతుంది. తెలివి లేకుండా పడి ఉంటాడు. తెలివి వచ్చాక వీరత్వం మీదున్న పైత్యం వీడిపోతుంది. తాను అందరినీ పెట్టిన ఇబ్బందులకు క్షమాపణలు కోరి, తన వీలునామా వ్రాస్తాడు. తన ఆస్తిని తన మేనకోడలుకిచ్చి, వీరగాథలు చదివిన వాడిని చేసుకుంటే ఆమెకి ఈ ఆస్తి రాదని ఒక షరతు వ్రాస్తాడు. తరువాత అతను చనిపోతాడు. ఇక మీదట కీహొవ్టె మీద ఏమైనా పుస్తకాలు వస్తే అవి నకిలీవేనని చెబుతూ రచయిత ముగిస్తాడు.
అంతరార్థం[మార్చు]
అమెరిక సాహిత్య విమర్శకుడు హెరల్డ్[గమనిక 21] బ్లూమ్ ప్రకారం కీహొవ్టె ఫ్రొయ్ట్ రియలిటి ప్రిన్సిపుల్[గమనిక 22][గమనిక 23]నీ, చావు ప్రతి జీవికీ తప్పదనే విషయాన్నీ ఒప్పుకోలేని పాత్ర. నవలలో ఎన్నో అంతరార్థాలున్నప్పటికీ, మనిషన్నాక జీవితంలో కష్టాలను చవిచూసి, తట్టుకుని ముందుకెళ్ళక తప్పదనే అంశం ఎక్కువగా కనిపిస్తుందని బ్లూమ్ అన్నారు.[12]
2003లో ప్రశంసలందుకున్న ఒక ఆంగ్ల అనువాదాన్ని[13] వ్రాసిన అమెరిక ఆంగ్ల-స్పెనిష్ అనువాదకురాలు ఈడిథ్ గ్రౌస్‌మన్ ప్రకారం విషాదం, హాస్యం అంచులన కథను నడిపించడం ద్వారా పాఠకులలో భావోద్వేగాలను రేకెత్తించడమే నవల ఉద్దేశమని అన్నారు. ఆవిడ మాట్లాడుతూ:
ప్రశ్న ఏంటంటే కీహొవ్టెకి చాలా అర్థాలుంటాయి [...] వాటన్నిటితో నేనెలా నెగ్గుకొస్తానని. నేనీ ప్రశ్నను దాటవేయడం ద్వారా దానికి జవాబివ్వబోతున్నాను. [...] మొదటిసారి కీహొవ్టె చదువుతున్నప్పుడు, ఇది ఈ లోకంలోనే అత్యంత విషాద పుస్తకమనిపించి దాన్ని చదువుతూ ఏడ్చేదాన్ని [...] పెద్దయ్యేకొద్దీ [...] నేను కొంచెం మొద్దుబారాను [...] అనువాదం పని మీద ఉన్నప్పుడైతే నేను నా కంప్యూటర్[గమనిక 24] ముందు కూర్చుని పకపకా నవ్వుతున్నాను. ఇది జరగాలంటే [...] థెర్‌భన్టెస్ చేసినట్టు [...] పాఠకునికి తెరపి నివ్వకూడదు. మీకిది పూర్తిగా అర్థమైందని మీరెప్పటికీ అనుకోలేరు. ఎందుకంటే మీకొకటి అర్థమైందనుకోగానే అది సరికాదనిపించేలా థెర్‌భన్టెస్ ఇంకో అంశాన్ని చొప్పిస్తాడు.[14]
అంశాలు[మార్చు]
1868లో ఫ్రెంచ్ చిత్రకారుడు ఒనొరె డొమ్యె గీసిన "డొన్ కీహొవ్టె" బొమ్మ
ఇది ఉత్ప్రేక్ష నవల[గమనిక 25] ఐనప్పటికీ ఈ నవలలో, ముఖ్యంగా రెండో భాగంలోని తాత్వికత, దీని తరువాతి సాహిత్యాన్నే కాక కళలనూ, సంగీతాన్నీ కూడా ప్రభావితం చేసింది. ప్రముఖ స్పెయ్న్ చిత్రకారుడు పభ్లొ పికసొ, జర్మన్ వాద్యకారుడు రిశర్ట్ శ్ట్రౌస్‌ల పనిపై ఈ రచన ప్రభావం కనిపిస్తోంది. సన్నగా, పొడుగ్గా, వీరత్వపు మాయలో, ఆదర్శాల చట్రంలో చిక్కుకున్న కీహొవ్టె, పొట్టిగా, లావుగా, వ్యవహారంలో తలపండిన సెన్చౌల వ్యత్యాసం—ఈ కథాంశం ఆ తరువాత చాలా రచనల్లో కనబడింది.
తన అవాస్తవిక ఊహలతో కీహొవ్టె దారుణంగా బోల్తా పడతాడు. విశ్వాసపాత్రుడైన సెన్చౌ కూడా కొన్నిసార్లు అతన్ని మోసం చేయక తప్పేది కాదు. ఈ నవలను ఛాందసం, పుక్కిటి కథల కచ్చితత్వం, చివరికి జాతీయవాదముల పైన ఒక వ్యంగ్య ప్రయోగంగా చూస్తారు. తన నవలలోని పాత్రల వ్యక్తిత్వాన్ని ఆవిష్కరించడం ద్వారా థెర్భన్టెస్ వీరగాథలకు పరిమితమైపోయిన నాటి మూస నుంచి పాశ్చాత్య సాహిత్యాన్ని బయటపడేసాడు. ఒక వీరుని లక్షణాలు అనదగ్గ వాటిని వాస్తవిక ప్రపంచంలో జరుగుతున్నట్లుగా కథ చెప్పటం ద్వారా వీరత్వం అనే దాన్ని వెక్కిరించాడు. నాటి సమాజంపై ఈ నవల ఎంత ప్రభావం చూపిందంటే క్విక్‌సొటిక్ అనే పదం చాలా భాషల్లోకి దూరింది. సెన్చౌ, రొసినన్టెలు పాశ్చాత్య సాహిత్య సంస్కృతికి చిహ్నాలయ్యాయి. "టిల్టింగ్ ఎట్ ద విన్డ్‌మిల్స్[గమనిక 26]" (అర్థం= గాలిమరలపై (కత్తి) దూయటం) అనే నానుడి ఊహాజనిత శత్రువులతో తలపడటం లేదా విపరీతపు ఆదర్శాలకు పోవడం అనే అర్థంతో వాడతారు. ఇది ఈ నవలలోని ఒక ఘట్టం నుండి వచ్చింది.
మధ్యయుగపు వీరగాథలకూ, ఆధునిక నవలలకూ మధ్యన వంతెనగా ఈ నవల ఒక విశిష్ఠ స్థానం సంపాదించుకుంది. వీరగాథల్లో ఒకే రకమైన పరిసరాలూ, పాత్రలూ మళ్ళీ మళ్ళీ రాగా, గాథ మొత్తం సంబంధం లేని అనేక చిన్న చిన్న కథల సమాహారంగా కూర్చబడుతుంది. పాత్రల వ్యక్తిగత జీవితం, స్వభావం వంటి వాటిలోకి పెద్దగా వెళ్ళరు. ఆధునిక నవలల్లో పాత్రల ఆలోచనలూ, మనసిక స్థితిలో మార్పులూ వంటివి ముఖ్యాంశాలు. మొదటి భాగంలో కీహొవ్టె తన "గొప్పతనాన్ని" చాటుకోవలసి ఉంటుంది. రెండో భాగానికొచ్చేసరికీ తన "సాహసాలు" అందరూ చదివిన కారణంగా ఆ అవసరం పెద్ద ఉండదు. చివరికి చావు దగ్గరికి వచ్చాక మళ్ళీ తన మతిస్థిమితాన్ని పొందుతాడు.
నేపథ్యం[మార్చు]
కీహొవ్టె పై మునుపటి సాహిత్యపు ప్రభావం[మార్చు]
16వ శతాబ్దపు ప్రముఖ స్పెనిష్ నవల అమధిస్ ధె ఘవ్ల, వీరగాథ టిరన్డ్ లొ బ్లంక్/బ్లఙ్ ల ప్రభావం కీహొవ్టె నవలపై నున్నది. టిరన్డ్ లొ బ్లంక్/బ్లఙ్పై థెర్భన్టెస్‌కు చాల మంచి అభిప్రాయం ఉండేది. ఆరో ప్రకరణంలో గ్రంథాలయాన్ని నాశనం చేసేటప్పుడు పూజారి దాన్ని ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ పుస్తకంగా పేర్కొంటాడు. (ఐతే అత్యుత్తమం అనడంలో రచయిత ఉద్దేశ్యం ఏమిటి అనే దానిపై పండితుల్లో భిన్నాభిప్రాయాలున్నాయి. 19వ శతాబ్ది నుండి ఆ వాక్యాలు పుస్తకంలో అత్యంత కష్టమైన వాక్యాలు (అర్థం చేసుకోవడానికి)గా చెప్పబడ్డాయి). పుస్తకాలను కాల్చేసే సన్నివేశము సాహిత్యంలో థెర్భన్టెస్ ఇష్టాయిష్టాలను అర్థం చేసుకోవడానికి బాగా పనికొస్తుంది.
ఇటలి భాష కావ్యం ఒర్‌లన్డొ ఫుర్యోసొ (అర్థం: (కోపంతో) రగిలిపోతున్న ఒర్‌లన్డ్) ప్రస్తావన నవల్లో చాలా సార్లు కనిపిస్తుంటుంది. మొదటి భాగం 10వ ప్రకరణంలో తాను మంబ్రినొ[గమనిక 27] నుండి మాయా శిరస్త్రాణాన్ని తీసుకోవాలని కీహొవ్టె అంటాడు. ఇది ఒర్‌లన్డొ ఫుర్యోసొ ప్రస్తావనే. ఆ కావ్యంలో కూడా ఈ మంబ్రినొ కథ మట్‌టేయొ మరీయ బొయర్డొ అనే ఇటలీ కవి వ్రాసిన ఒర్లన్డొ ఇనమొరాటొ అనే కావ్యన్ని ప్రస్తావించే క్రమంలో ఈ సన్నివేశం వస్తుంది. కీహొవ్టె మొదటి భాగం, నాలుగో అంకం, 33వ ప్రకరణంలోని ఒక ఉపకథ, ఒర్‌లన్డొ కావ్యంలో 43వ ప్రకరణంలో తన భార్య పాతివ్రత్యాన్ని పరిక్షించే వాడి కథ ఆధారంగా తయారు చేసినది.[15]
ఈ నవలపై ప్రభావం చూపిన ఇంకొక ముఖ్య రచన లటీను నవల మెటమొర్‌ఫొసెస్. మొదటి భాగం 35వ ప్రకరణంలో గొర్రె తోళ్ళను చీల్చిచెండాడే వైనం దీనికి ఉదాహరణ. నవల యొక్క నైతిక తత్వం కానీ, మౌలిక కథనం కానీ మెటమొర్‌ఫొసెస్ ఆధారంగా తయారైనవేనని ఆధునిక పండితుల అభిప్రాయం.[16]
రెండో భాగంలోని సెన్చౌ సాహసాలూ, సామెతలూ నాటి స్పెనిష్ జాపపదాల నుండి తీసుకున్నవే.
థెర్భన్టెస్ ఎల్జియర్స్‌లో బానిసగా బతికిన నాటి అనుభవాలు కూడా రచనను ప్రభావితం చేసాయి.
రచనపై నాటి వైద్యశాస్త్ర సిద్ధాంతాల ప్రభావం కూడా ఉంది. అతని చుట్టాలూ, మిత్రులలో చాలా మంది వైద్యనిపుణులు ఉన్నారు. అతని తండ్రి రొడ్రిగొ డె థెర్భన్టెస్, ముత్తాత జువన్ డియజ్ డె టొరెబ్లంక లు శస్త్రచికిత్స నిపుణులు. తన సోదరి ఎన్డ్రియ డె థెర్భన్టెస్ నర్సు.[17] అంతే కాక యురొలజిస్ట్, ప్రముఖ రచయితా ఐన ఫ్రన్సిస్కో డియజ్, స్పెయ్న్ రాజులు మూడూ, నాలుగో ఫిలిప్[గమనిక 28] లకు వ్యక్తిగత వైద్యుడైన రాజ వైద్యుడు ఎన్టొన్యొ పొన్సె డె సన్ట లు ఇతని మిత్రులు.[19]
ఆపైన థెర్భన్టెస్‌‌కు వైద్యశాస్త్రం పై ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉండేదని కూడా తెలుస్తోంది. స్పెయ్న్‌లోని సెభిలలో హొస్పిటల్ డె ఇనొసెన్టెస్‌లోని రోగులను తనకి వీలున్నప్పుడు కలిసేవారు.[17] 200 పైచిలుకు పుస్తకాలున్న ఆయన వ్యక్తిగత గ్రంథాలయంలో నాటి వైద్యశాస్త్రాన్ని నిర్వచించిన గ్రంథాలైన జువన్ హువర్టె వ్రాసిన ఎక్‌సమెన్ డె ఇంయినియస్, డియొనిస్యొ డజ చకొన్ వ్రాసిన ప్రక్టిక వై టియొరిక డె సిరుజ్య కూడా ఉండేవి.[19]
నకిలీ రెండో భాగం[మార్చు]
1614 సెప్టెంబరులో టొర్ధెసిరస్‌కు చెందిన లిసెంస్యడొ (డొక్టొరెట్) అలొన్సొ ఫెర్నన్డెజ్ డె అవెలనెడగా చెప్పుకొనే ఒక అరఘున్[గమనిక 29] రచయిత సెకన్డ్ వొల్యూమ్ ఒఫ్ ది ఇన్‌జీన్యస్ జెన్‌టిల్మన్[గమనిక 30] డొన్ కీహొవ్టి ఆఫ్ ల మన్చ (ఆంగ్లం) అనే పేరుతో ఒక నకిలీ రెండో భాగాన్ని ముద్రించాడు. ఇతను నాటి మరో మేటి స్పెనిష్ రచయితా, థెర్భన్టెస్ సమకాలీకుడూ ఐన లొపె ధె భెఘ అభిమాని యని తెలుస్తోంది.[20] ఈ నకిలీ భాగాన్ని విల్యమ్ ఓగస్టస్ యర్డ్లి గారు 1784లో రెండు సంపుటాలుగా ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు.
రెండో భాగంలో 59వ ప్రకరణంలో కీహొవ్టె అవెలనెడను కలిసినట్టు థెర్‌భన్టెస్ వ్రాసాడు. ఐతే ఈ ప్రకరణం వ్రాసిన సమయానికే అతనికి నకిలీ పుస్తకం గురించి తెలిసిందనుకోవడానికి లేదనీ, అతనికి ఇంకా ముందే తెలిసుంటుందనీ ఆధునిక పండితుల అభిప్రాయం.
ఈ అవెలనెడ ఎవరు అనే దానిపై ఎన్నో అంచనాలున్నప్పటికీ, కచ్చితంగా తెలియలేదు. ఈయన తన నకిలీ కొనసాగింపు యొక్క అకారణంగా థెర్‌భన్టెస్‌‌నుతక్కువ చేసి మాట్లాడారు. ప్రతిగా థెర్‌భన్టెస్ కూడా తన రెండో భాగంలో 59వ ప్రకరణంతో మొదలు అవెలనెడ రచనను చాలాసార్లు చెణికారు. ముందుమాటలోనైతే దాదాపు నేరుగా విమర్శించేదాకా వచ్చారు.
కీహొవ్టె ఆంగ్ల అనువాదకుల్లో ఒకరైన సెమ్యుల్ పట్నమ్[గమనిక 31] తన పుస్తకం "ద పోర్టబుల్ సర్వెన్టీస్"[గమనిక 32] లో ఈ నకిలీ పుస్తకాన్ని చరిత్రలోనే అత్యంత అవమానకరమైన పనుల్లో ఒకటిగా పేర్కొన్నారు.[21] అసలైన రెండో భాగంలో కీహొవ్టె ఒక ముద్రణాశాలకు వెళ్ళగా అక్కడ నకిలీ రెండో భాగం అచ్చవుతుండడాన్ని చూస్తాడు. మెట-ఫిక్షన్[గమనిక 33][గమనిక 34] పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో కనిపించిన తొలి ఉదంతాల్లో ఇది ఒకటి.[22]
ఉపకథలు[మార్చు]
గాలిమరలపైన దాడి చేసి విఫలమయ్యాక తరువాత కీహొవ్టె, అతని గుర్రం రొసినన్టె,‌ డాలుగాడు సెన్చౌ. గుస్టవ్ డొరె గీసిన బొమ్మ.
మొదటి భాగంలో రెండు ముఖ్యపాత్రలతో సంబంధం లేని ఎన్నో ఉపకథలు ఉంటాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనది "ది ఇంపర్టినెన్ట్లి క్యుర్యస్ మ్యాన్[గమనిక 35]"(ఆంగ్లం) ("ఎల్ కురియొసొ ఇంపర్టినెన్టె"(స్పెనిష్)— అర్థం: అనుచిత ఆసక్తి కలవాడు). మొదటి భాగం నాలుగో అంకంలో వచ్చే ఈ కథలో ఇటలీలోని అన్సెల్మొ అనే పేరు గల ఒక పెద్దమనిషి తన భార్య పాతివ్రత్యాన్ని పరిక్షించడానికి, తన మిత్రుడు లథారియౌ ఆమె పైకి ప్రయోగించగా వచ్చు పరిణామాలు అందరికీ బాధను మిగులుస్తాయి.
పక్కదారి పట్టటాలు ఎక్కువయ్యాయని వచ్చిన విమర్శలను పరిగణించిన థెర్భన్టెస్, రెండో భాగంలో కథ ముఖ్య పాత్రల చుట్టూ తిరిగేలా ఉంటుందని అన్నారు. ఐతే దీని వల్ల తన భావ వ్యక్తీకరణ పరిమితమైందని అతను వాపోయారు. ఐననూ రెండో భాగంలో కొన్ని ఉపకథలున్నవి. వీటిని తీసేసి ముఖ్య కథ మాత్రమే ఉండేలా అనేక సంగ్రహ సంచికలు కూడా వచ్చాయి (ఉదాహరణకు "ద పోర్టబుల్ సర్వెన్టీస్"[గమనిక 36] పుస్తకం).[గమనిక 37]
భాషావిశేషాలు[మార్చు]
స్పెనిష్[మార్చు]
స్పెనిష్ రెండు రకాలు: ప్రాచీన స్పెనిష్, ఆధునిక స్పెనిష్. ఈ నవలలో వీరగాథలు చదివి పైత్యమెక్కిన కీహొవ్టె, ఆ కథల్లోని వీరుల వలె ప్రాచీన స్పెనిష్‌ను మాట్లాడుతుంటాడు. కథలోని మిగతా పాత్రలన్నీ నాటి సమకాలిక స్థాయి ఆధునిక స్పెనిష్‌ను మాట్లాడతాయి. అందుచేత మిగతా పాత్రలకు అతని భాష అర్థం కాక, అది హాస్యాన్ని పండిస్తుంది. ఐతే నాటి (16వ శతాబ్ది ద్వితియార్ధం) ఆధునిక స్పెనిష్‌కూ, నేటి ఆధునిక స్పెనిష్‌కూ ఉన్న తేడా వల్ల నేటి పాఠకులకు ఆ హాస్యభావన కలుగకపోవచ్చు కానీ పుస్తకం వచ్చిన నాళ్ళలో ఈ శైలికి చాలా పేరు వచ్చింది. ఆంగ్లంలో ఈ తేడాను చూపించడానికి కీహొవ్టె పాత్ర సంభాషణలను షెయిక్‌స్పియర్[గమనిక 38] కాలపు ఆంగ్లం లోనో, కింగ్ జేమ్స్ బైబిల్[గమనిక 39] ఆంగ్లంలోనో, లేదంటే మిడిల్[గమనిక 40] ఇంగ్లిష్ లోనో వ్రాస్తారు.
కీహొవ్టెను స్పెనిష్‌లో quixote/ quijote అని వ్రాస్తారు. రోమను లిపిలోని 'x' అక్షరం ప్రాచీన స్పెనిష్‌లో శ్వాస తాలవ్య-దంత్యమూలీయ ఊష్మాన్ని (అనగా ఆంగ్లంలో 'sh' సూచించే శబ్దాన్ని[గమనిక 41]) సూచిస్తుంది. భాషలోని పరిణామాల వల్ల ఆధునిక స్పెనిష్‌లో /x/ మాండలికాన్ని బట్టి శ్వాస కంఠ్య ఊష్మము[గమనిక 42] గానో లేక నాద కంఠ్యమూలీయ ఊష్మము (అంటే తెలుగు అక్షరము 'హ') గానో పలకబడుతుంది. కనుక కీహొవ్టె తన పేరును కిశొటె/కిషొటె అని చెప్పుకోగా, మిగతా పాత్రలన్నీ కిఖొటె/కిహొటె అని పిలుస్తాయి.
ఇతర పాశ్చాత్య భాషలు[మార్చు]
ఆంగ్లం[మార్చు]
"కిహొటె" అనే ఆధునిక స్పెనిష్ ఉచ్చారణకు దగ్గరగా ఆంగ్లంలో కీహొవ్టి (బ్రిటిష్)/కీహొవ్టెయ్ (అమెరిక) అని పలుకుతారు. ఐతే స్పెనిష్ అక్షరక్రమాన్ని ఉన్నదున్నట్టుగా తీసుకోవడం వల్ల quixote అని వ్రాస్తారు. దీని వలన క్విక్‌సొట్ అని పలకడం కూడా ఉన్నది. ముఖ్యంగా ఇంగ్లన్డ్‌లో.[25] అలాగే 1970ల వరకు ఆస్ట్లేలియ[గమనిక 43] ఉన్నత వర్గాల్లో అన్యదేశ్యాలను విపరీతంగా ఆంగ్లీకరించే పోకడ ఉండేది. కనుక ఆ రోజుల్లో క్విక్‌సొట్ అని ఎక్కువగా పలికేవారు. ఈ పదాన్ని విశేషణంగా వాడినప్పుడు, ఆంగ్లంలో ఈ పలుకుబడే ఉన్నది. క్విక్‌సొటిక్ (Quixotic) అంటే "వాస్తవికతను పరిగణలోకి తీసుకోని, అసాధ్యపు ఆదర్శాలు గల" అని అర్థం.
ఇతర పదాల్లో కూడా స్పెనిష్‌లో ఉండి, ఆంగ్లంలో లేని ఊష్మాలు వేరే ధ్వనులతో ఆంగ్లీకరించబడ్డాయి.
మిగతా భాషలు[మార్చు]
స్పెనిష్ రొమేన్స్ భాష. అంటే లాటిన్ నుండి వచ్చినది. ఇతర రొమేన్స్ భాషల్లో /x/ అక్షర శబ్దానికి స్పెనిష్‌లో వచ్చిన మార్పులు రాలేదు. కనుక ఆ భాషను బట్టి కీహొవ్టెను ఆ భాషల్లో కిశొ(షొ)టె అనో లేదా 'శ' వర్గపు స్పర్శము ఐన 'చ'తో కిచొటె అనో పలుకుతారు. ఇలా పలికే ముఖ్యమైన భాషలు:
అస్టుర్యను- స్పెయ్న్ వాయువ్య భాగంలోని అస్‌టుర్యెస్ ప్రాంతంలో మాట్లాడే భాష.
లియొనెస్- స్పెయ్న్, పోర్చుగల్[గమనిక 44] సరిహద్దుల్లోని లియొనెస్ ప్రాంతంలో మాట్లాడే భాష.
గలెగొ- స్పెయ్న్‌లోని గలిథ ప్రాంతంలో మాట్లాడే భాష.
కటల- ఐరోపాలోని బలెయర్ సముద్ర తీరప్రాంతాలు (స్పెయ్న్, ఫ్రన్స్, అండొర దేశ భాగాలు)లో మాట్లాడే భాష.
ఇటెల్యన్
పోర్చుగీస్
ఫ్రెన్చ్
డొన్ కిచొటె అనే ఫ్రెన్చ్ ఒపెర [గమనిక 45] వీటిలో బాగా ప్రసిద్ధి చెందినది.
తెలుగు[మార్చు]
భారతీయులకు కీహొవ్టె నవల ఆంగ్లం ద్వారా పరిచయం. కనుక తెలుగూ, ఇతర భారతీయ భాషల్లో ఉచ్చారణ పై ఆంగ్ల ప్రభావం ఎక్కువ. ఆ విషయాన్ని గౌరవించి ఈ వ్యాసంలో కథలోని పేర్లకూ, పదాలకూ రెండు ఉచ్చారణలూ (ఆంగ్లం, స్పెనిష్) ఇవ్వడమైనది.
తెలుగులో ఈ నవల ప్రస్తావనల్లోనూ, అనువాదాల్లోనూ సదరు రచయితలకు ఆంగ్లంతో ఉన్న పరిచయం, వారి ఇష్టాయిష్టాలూ, వారి పాఠకుల పై వారి అంచానాలను బట్టి క్విగ్జట్, క్విక్సట్, కీహోటె ఇలా రకరకాలగా వ్రాసారు.
అదనపు వర్ణాలకై వెసులుబాట్లు[మార్చు]
స్పెనిష్‌లో తెలుగు కంటే ఊష్మాలు[గమనిక 46]ఎక్కువ. సదరు అదనపు ఊష్మాలను సూచించేందుకు ఈ వ్యాసంలో ఆ వర్గపు మహాప్రాణ స్పర్శమును ముదురు రంగులో వ్రాయడమైనది. శ్వాస ఊష్మానికి శ్వాస మహాప్రాణ స్పర్శమూ, నాద ఊష్మానికి నాద మహాప్రాణ స్పర్శమూ వాడబడ్డాయి. సదరు స్పర్శాన్ని పలికేటప్పుడు నాలుకని నోటి పై భాగానికి పూర్తిగా తాకించకుండా 'స' పలికినట్టు, నాలుకకీ నోటి పైభాగానికీ మధ్యలో సన్నని ఖాళీ ఉంచితే ఊష్మాన్ని పలుకవచ్చు.
అదనపు వర్ణాలను సూచించు అక్షరాలు
శబ్దం
అంతర్జాతీయ ధ్వన్యాత్మక లిపి చిహ్నం
బదులుగా వాడబడ్డ అక్షరం
వ్యాఖ్య
శ్వాస కంఠ్య ఊష్మం /x/ ఖ ఉర్దూ పదాలైన ఖాన్ వంటి వాటిల్లో 'ఖ' ఉచ్చారణ ఇదే. దేవనాగరి లిపిలో 'ఖ' కింద నుక్తం (చుక్క) పెట్టి సూచింపబడుతుంది—ख़।
నాద కంఠ్య ఊష్మం /ɣ/ ఘ దేవనాగరి లిపిలో గ కింద చుక్క పెట్టి సూచింపబడుతుంది—ग़।
నాద దంత్యమూలీయ ఊష్మం /z/ జ/ౙ తెలుగులో రోజు వంటి పదాల్లో ఇది ఉంది. ఆంగ్ల అక్షరం 'z' ఉచ్చారణ. దేవనాగరి లిపిలో జ కింద చుక్క పెట్టి సూచింపబడుతుంది—ज़। శ్వాస దంత్య ఊష్మం /θ/ థ ఆంగ్లంలో 'th' ఉచ్చారణ—Thin, with
నాద దంత్య ఊష్మం /ð/ ధ
నాద ఓష్ఠ్య ఊష్మం /β/ భ
ఆంగ్లం, స్పెనిష్‌లలో 'd', 't'లు దంత్యమూలీయాలు. అనగా పై చిగురు లోపలి భాగానికి నాలుక తాకించి పలికేవి (దాదాపు తెలుగు 'న' లాగా). తెలుగులో 'డ', 'ట' లు మూర్ధన్యములు. అంటే నాలుక కొనను పై చిగురుకు పైన ఉన్న అంగిటికి అంటించి పలికేవి. వ్యాసంలో స్పష్టత కోసం వీటిని 'డ', 'ట' లుగా వదిలేయడమైనది‌. ఐతే మూర్ధన్యాలకు ముందు అనుస్వారం వస్తే, అది 'ణ'గా పలుకబడుతుంది. దంతమూలీయాలలో అది 'న'గా మారుతుంది. కనుక అనుస్వారం బదులు నేరుగా 'న' వాడడమైది. ఆంగ్లంలో 'ఞ' శబ్దం లేనందున, తాలవ్యములు (అనగా 'చ' వర్గం) ముందు అనునాసికం 'న' అవుతుంది. అందుచేత తాలవ్య అక్షరాల ముందు అనుస్వారం బదులు ఈ వ్యాసంలో 'న' వాడడమైంది.
రచనా శైలి[మార్చు]
పరిసరాలు[మార్చు]
ఈ కథ ల మన్చ మైదానాల్లోని కంపొ డె మొన్టియెల్ అనే కొమర్క[గమనిక 47]లో జరుగుతుంది‌.
En un lugar de La Mancha, de cuyo nombre no quiero acordarme, no ha mucho tiempo que vivía un hidalgo de los de lanza en astillero, adarga antigua, rocín flaco y galgo corredor.
(Somewhere in La Mancha, in a place whose name I do not care to remember, a gentleman lived not long ago, one of those who has a lance and ancient shield on a shelf and keeps a skinny nag and a greyhound for racing.)
—  మిఘెల్ డె థెర్‌భన్టెస్, డొన్ కీహొవ్టి, మొదటి భాగం, మొదటి ప్రకరణం (ఈడిథ్ గ్రౌస్‌మన్ ఆంగ్ల అనువాదం నుండి)
[గమనిక 48]
డల్సినియ ఊరు ఐన ఎల్ టొబొసొలో కూడా కథలో కొంత భాగం నడుస్తుంది. మొత్తానికీ నవల మొదట్లో రచయిత చెప్పిన ఆ పల్లె ఏమిటనే దానిపై ఈ పుస్తకం వచ్చిన 4 శతాబ్దాల తరువాత; అంటే ఇప్పటికీ చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. పుస్తకం చివర్లో రచయిత కావాలనే ఆ పల్లె పేరు చెప్పట్లేదని చెప్తూ ఇలా వ్రాసాడు.
Such was the end of the Ingenious Gentleman of La Mancha, whose village Cide Hamete would not indicate precisely, in order to leave all the towns and villages of La Mancha to contend among themselves for the right to adopt him and claim him as a son, as the seven cities of Greece contended for Homer.
—  మిఘెల్ డె థెర్‌భన్టెస్, డొన్ కీహొవ్టి, రెండో భాగం, 74వ ప్రకరణం
[గమనిక 49]
సిద్ధాంతాలు[మార్చు]
2004లో ఫ్రన్సిస్కొ పర లున, మన్యువెల్ ఫెర్నన్డెస్ నియెటొ, సన్ట్యగొ పెచెన్ వెర్డగువెర్ ల నేతృత్వంలో కంప్లుటెన్సె విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఒక పరిశోధనా బృందం ఆ పల్లె విలన్యెవ డె లొస్ ఇన్ఫన్టెస్ అని అనుమేయించారు. వీరి పరిశోధనని 'ఎల్ కిహొటె' కొమొ ఉన్ సిస్టెమ డె డిస్టెన్శ్యస్/టియెంపొస్: హశ్య ల లొకలిజషియొన్ డెల్ లుగర్ డె ల మన్చ అనే వ్యాసంలో ప్రచురించారు. తరువాత వీటినే ఎల్ ఎనిగ్మ రెసుయెల్టొ డెల్ కిహొటె అనే పుస్తకంగా తెచ్చారు. తరువాత జరిగిన ఇంకో రెండు పరిశోధనల్లో కూడా ఇవే ఫలితాలు వచ్చాయి:
ల డెటెర్మినషియొన్ డెల్ లుగర్ డె ల మంచ కొమొ ప్రొబ్లెమ ఎస్టడిస్టికొ
థ కైనిమటిక్స్ ఒఫ్ ద కీహొవ్టి అన్డ్ ది ఐడెన్టిటి ఒఫ్ ద 'ప్లెస్ ఇన్ ల మన్చ'[గమనిక 50][26][27]
ఇసబెల్ సంచెజ్ డ్యుకె, ఫ్రన్‌సిస్కొ ఖభ్యర్ ఎస్కుడెరొ అనే ఇద్దరు పరిశోధకులు, కీహొవ్టి నవలకు ప్రేరణ కలిగించే అవకాశమున్న కొన్ని వాస్తవ సంఘటనలను కనుగొన్నారు. థెర్భన్టెస్‌కు విలసెఞర్ కుటుంబంతో స్నేహముండేది. వీరు ఫ్రన్సిస్కొ డె అకుఞ అనే అతని మనుషులూ, ఇద్దరూ 1581లో మధ్యయుగపు నైట్ వేషాలలో ఎల్ టొబొసొ నుండి మిఘొల్ ఎస్టెబన్‌కు వెళ్ళే దారిలో మధ్యయుగపు నైట్ వేషాలేసుకుని అంకము (వింతయుద్ధము) చేసేవారు. రొడ్రిగొ కిహడ అని ఇంకొకతను ఇధల్ఘొ గౌరవాన్ని కొనుక్కుని తన డాలుగాడితో రకరకాల పుల్లలు పెట్టించేవాడని కూడా వీరు కనుగొన్నారు.[28][29]
డొన్ కీహొవ్టిలో ఒక్కసారి కూడా వర్షం పడదు అనుకుంటున్నాను. థెర్భన్టెస్ వర్ణించిన పరిసరాలకీ, స్పెయ్న్‌లోని వాటితో ఏ పోలికా ఉండదు. పచ్చిక బయళ్ళతో, పొదలతో, వాగులతో ఒక ఇటలీ నవలలోని వాటిలా ఉంటాయి.
—  జొర్జ్ లుయిస్ బొర్హెస్ (అర్జెన్టైన్ రచయిత)[30]
భాష[మార్చు]
ఈ నవల ఆధునిక స్పెనిష్ భాషను చాలా ప్రభావితం చేసింది. ఈ పుస్తకంలోని మొదటి వాక్యం ఒక పడికట్టు పదం అయ్యింది: డె కుయొ నొంబ్రె నొ క్యెరొ అకొర్డర్మె (de cuyo nombre no quiero acordarme, అర్థం: "దేని పేరైతే నేను గుర్తు చేసుకోవాలనుకోవట్లేదో"). పూర్తి కలము: "ఎన్ ఉన్ లుగర్ డె ల మంచ, డె కుయొ నొంబ్రె నొ క్యెరొ అకొర్డర్మె, నొ హసె ముచొ ట్యెంపొ క్వె వివ్య ఉన్ ఇధల్ఘొ డె లొస్ డె లన్ౙ ఎన్ అస్టిలెరొ, అడర్గ అన్టిగ్వ, రొసిన్ ఫ్లకొ వై గల్గొ కొరెడొర్" (En un lugar de la Mancha, de cuyo nombre no quiero acordarme, no hace mucho tiempo que vivía un hidalgo de los de lanza en astillero, adarga antigua, rocín flaco y galgo corredor. అర్థం:ల మన్చలో నేను గుర్తుచేసుకోదలుచుకోని ఒక పల్లెలో కొంత కాలం క్రితం ఒక పెద్ద మనిషి ఉండేవాడు. ఆయనకి ఒక చట్రంలో బల్లెమూ, పాత కవచం ఉండగా, ఒక బక్కచిక్కిన గుర్రాన్నీ, పందేలకై ఒక వేటకుక్కనీ ఉంచుకునేవాడు.)
హాస్యాన్ని పుట్టించడానికి శ్లేషాలూ, ఇతర చమత్కార పద ప్రయోగాలూ ఈ నవల్లో వాడబడ్డాయి. ఈ నవల్లోని పేర్లలో కూడా అంతర్లీనంగా హాస్యం దాగి ఉంది‌. రొసినన్టె అనే పేరు రొసిన్ అనే పదం నుండి వచ్చింది. రొసిన్ అంటే రేసుగుర్రం అని అర్థం. కానీ ఈ కథలో గుర్రం బక్కచిక్కి శల్యమై ఉంటుంది. లటీనులో భ్రాంతిని ఇల్లూసియొ (illusio) అంటారు. స్పెనిష్, ఆంగ్లం, ఇతర రొమెన్స్ భాషల్లో దీని మూలధాతువు మీదే భ్రాంతిని సూచించే పదాలు ఏర్పడినవి. స్పెనిష్ లో భ్రాంతి అనే పదానికి ప్రాస కుదిరేలా డల్సినియ పేరు ఉంటుంది. కీహొవ్టె పదం కిహడ (Quijada, అర్థం: దవడ)కు శ్లేష అయ్యుండొచ్చు కానీ, కచ్చితంగా కిహొట్ (cuixot, అర్థం: గుర్రపు ముడ్డిపూస) అనే పదంతో శ్లేష ఉన్న ప్రయోగమే.[31]
కిహొటె అంటే తొడలకు వేసుకునే కవచపు జత అనే అర్థం ఉంది. 'ఒటె' అంటే గొప్పదనాన్ని లేదా పెద్ద పరిమాణాన్ని సూచించే ప్రత్యయము (తెలుగులో 'మహా', 'పెను' లాగా). కనుక కిహొటె అనే పేరు పాత్ర తన వైభవాన్ని ఊహించుకుంటున్న విధానాన్ని అశ్లీలంగా సూచిస్తుండి ఉండవచ్చు.[32]
ల మంచ స్పెయ్న్‌లో ఒక ప్రదేశమే కానీ 'మంచ'కి 'మరక' అనే అర్థం కూడా ఉంది. నవల యొక్క ఆంగ్ల అనువాదకుల్లో ఒక్కడైన జొన్ ఒర్మ్స్‌బి, ల మంచ ఒక ఎడారిలాంటి సాదాసీదా ప్రదేశమనీ, ఒక సాహస వీరుడి సొంతూరు అనే ఆలోచన కూడా రాదనీ అభిప్రాయపడ్డారు.
కీహొవ్టె ఆంగ్లనికి తెచ్చిన కొత్త నానుళ్ళలో ఎన్‌వికి వ్యాసాలు ఉన్నవి:
"థ పొట్ కోలింగ్ థ కెటిల్ బ్లాక్[గమనిక 51](The pot calling the kettle black, అర్థం: కుండ కెటిల్ (తేనీరు గ్లాసులో పోసుకోవడానికి వాడే పాత్ర)ని నల్లగా ఉన్నావని ఎత్తిచూపినట్టు.[గమనిక 52]
క్విక్‌సొటిజమ్/కీహొవ్టిజమ్ (Quixotism, ఇది ఒక విశేషణం. వాస్తవిక పరిస్థితులు పరిగణలోకి తీసుకోకుండా, అసాధ్యపు ఆదర్శాలకు పోయే ప్రవర్తన)
ప్రచురణ[మార్చు]
చార్ల్స్ జెర్వస్[గమనిక 53] అనువాదంలోని ఒక బొమ్మ
పై బొమ్మే దగ్గరి నుంచి.
కీహొవ్టి, సెన్చౌల కంచు విగ్రహాలు. మధ్రిధ్లోని ప్లౙ డె ఎస్పఞలోవి
గ్యుస్టవ్ డొరె గీసిన కీహొవ్టె బొమ్మల అచ్చుల యొక్క మాలిక.
1604 జులైలో (అప్పటికి రెండో భాగం వ్రాయలనే ఆలోచన లేని) మొదటి భాగపు హక్కులని ముద్రణాదారుడు ఫ్రన్సిస్కొ డె రొబ్లెస్‌కు థెర్భన్టెస్ అమ్మాడు. ఎంత మొత్తానికి అన్నది తెలియరాలేదు.[34] ఆ ఏడు సెప్టెంబర్‌లో అనుమతులు రాగా, డిసెంబరుకు ముద్రణ పూర్తిచేసుకుని, 1605 జనవరికి పుస్తకం బయటికి వచ్చింది.[35][36]
నవల విడుదల అయ్యిన వెంటనే గొప్ప స్పందన వచ్చింది. మొదట ముద్రితమైన 400 ప్రతులలో చాలా వాటిని, మంచి వెల ఆశించి, అమెరికా ఉభయ ఖండాలకు పంపగా, క్యుభ రాజధాని అభనలో జరిగిన ఓడ ప్రమాదంలో చాలా వరకు పోయాయి. సుమారు 70 ప్రతులు పెరు రాజధాని లిమకు చేరాయి. తరువాత అవన్నీ పెరు ముఖ్య పట్టణం కొస్కొలో అమ్మబడ్డాయి.[37]
థెర్భన్టెస్ పేరు స్పెయ్న్, ఫ్రన్స్‌లను దాటి పాశ్చాత్య దేశాలన్నిటిలో చిరపరిచితమైనది. నవలకు పేరు రాగానే సహజంగానే దొంగ ప్రతులు (చౌర్య ప్రతులు) ముద్రితమయ్యాయి. అగస్టు 1605కల్లా మధ్రిధ్లో రెండూ, పోర్చుగల్ రాజధాని లిఝ్బొవ లో రెండూ, స్పెయ్న్ ముఖ్య పట్టణాల్లో ఒకటైన వలెన్సియలో ఒకటి; మొత్తం కనీసం 5 చౌర్య సంచికలు తయారయ్యాయి.
పునర్ముద్రణలూ-సంచికలూ:
దీని గిరాకీని గ్రహించిన ప్రచురణకర్త 1605 ఫిబ్రవరి కల్లా పోర్చుగల్, అరఘున్‌ల హక్కులు సంపాదించారు.[38]
1607- బెల్ఘియ రాజధాని బ్ఱసల్
1608- మధ్రిధ్లో గిరాకీ చూసి మూడో సంచిక (ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏడవ సంచిక) విడుదల చేయబడ్డది.
1610- ఇటలీలో గిరాకి తట్టుకోవడానికి మిలాన్ బుక్‌సెసర్ ఇటలి సంచిక ముద్రించారు.
1611- ఇంకో బ్ఱసలు సంచిక విడుదల.[36]
ఐతే స్పెయ్న్ బయటి ముద్రణా హక్కులను పూర్తిగా అమ్మేయడంతో థెర్భన్టెస్‌కు వీటి వల్ల కొత్తగా డబ్బేమీ చేతికి రాలేదు.
1613లో తనతో సహా చాలా మంది రచయితలను పోషిస్తున్న నాటి స్థానిక పాలకుడు కొన్డె డె లెమొస్‌కు అంకితమిస్తూ, థెర్భన్టెస్ "నొవెలస్ ఎయెంప్లరెస్" (Novelas Ejemplares) అనే పుస్తకం వ్రాసాడు. అందులో "తొందర్లోనే కీహొవ్టె తదుపరి ప్రస్థానం, సెన్చౌ హాస్యములను చూడనున్నారు" అని వ్రాసాడు. ఐతే 1614లో అవలెనెడ అనే పేరుతో ఒక అజ్ఞాత రచయిత నకిలీ రెండో భాగాన్ని విడుదల చేసాడు. దీంతో ఉలిక్కి పడ్డ థెర్భన్టెస్ త్వరత్వరగా రెండో భాగాన్ని ముగించి, 1615లో ప్రచురించాడు. దీని ప్రచురణకర్త కూడా మొదటి భాగపు ప్రచురణకర్తే. ఈ రచన వచ్చిన ఒక ఏడుకు థెర్భన్టెస్ చనిపోయాడు.[22]
1615 ఆఖర్లో వచ్చిన రెండో భాగం బ్ఱసలూ, వలెన్సియలలో (1616), ఇంకా లిఝ్బొవ (1617)లో పునర్ముద్రణలకు నోచుకుంది. 1617లో స్పెయ్న్‌లోని బర్సలొనలో రెండు భాగాలు కలిపి ఒకే సంచికగా వచ్చాయి.
ఈ రచన వలనే స్పెయ్న్‌లో వీర లక్షణాలు అనే పోకడ పోయిందనీ, స్పెయ్న్ వీర ధర్మాలను ఈ రచన "వెటకారపు నవ్వుతో తోలేసింద"నీ కొందరి అభిప్రాయం.[39]ఇక ఇప్పటివరకు ఈ నవలవి ఎన్నో సంచికలు వచ్చాయి. మొత్తమ్మీద ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇప్పటివరకు (2018 వరకు) 50 కోట్ల ప్రతులు అమ్ముడయ్యాయని అంచనా.[40] ఎన్నో భాషల్లో, ఎన్నో సంచికలుగా ఈ నవల రాగా, సంచికలన్నిటినీ, డా॥ బెన్ హనెమన్ అనే సేకర్త 30 ఏళ్ళ పాటు సేకరించారు. 1997లో వీరి సేకరణ మొత్తాన్నీ ఆస్ట్రేలియాలోని స్టేట్ లైబ్రరి ఆఫ్ న్యు సౌత్ వేల్స్‌కు[గమనిక 54] (State Library of New South Wales) ఇచ్చేసారు.[41]
తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రస్తావనలు[మార్చు]
తెలుగు సాహిత్యంలో కూడా కీహొవ్టి ప్రస్తావనలు ఉన్నవి. ఈ రచయితలు ఎక్కువగా ఆంగ్ల అనువాదాల వలన కీహొవ్టి గురించి వినియున్నవారు. రచయితకు ఆంగ్లంతో నున్న పరిచయం, తాను గురి పెట్టిన పాఠకులూ, వారు తెనిగీకరణ శైలిని బట్టి క్విగ్జొట్, క్విక్సొట్ ఇలా రకరకాలుగా పేరుని వ్రాసారు. చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం గారి 'గణపతి'కి వెలగల వీర్రెడ్డి గారి మనవిలో (1966)[42][43], రాయసం వెంకట శివుడు గారి ఆత్మకథ ఐన "ఆత్మచరిత్రము" ద్వితీయభాగంలో (1933)[44][45], మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రిగారి బారిష్టర్ పార్వతీశం- ప్రథమ భాగములో (1925)[46][47] ఈ నవల ప్రస్తావనలున్నవి.
అనువాదాలు[మార్చు]
ఎన్నో పూర్తి స్థాయి అనువాదాలతో పాటు, ఈ నవలకు సంగ్రహ అనువాదాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి. మొదటి భాగం వచ్చిన ఏడేళ్ళకు ఫ్రెన్చ్, జర్మన్, ఇటాలియన్, ఆంగ్ల అనువాదాలు వచ్చాయి. 1618లో రెండో భాగానికి ఫ్రెన్చ్ అనువాదం రాగా, ఆంగ్ల అనువాదం 1620లో వచ్చింది. సంగ్రహ అనువాదాల్లో అగస్టిన్ సెన్చెౙ్ అనువాదం దాదాపు 150 పేజీలు ఉంటుంది. అంటే అసలు నవల కంటే 750 పేజీలు తక్కువ.[48]
ఆంగ్ల అనువాదాలు[మార్చు]
మొదటి భాగానిది మొట్టమొదటి ఆంగ్ల అనువాదం 1612లో ఆంగ్లేయ రచయిత థామస్ షె/శెల్టన్[గమనిక 55]చే చేయబడినది. ఇతను థెర్భన్టెస్ సమకాలీకుడైనప్పటికీ, వీరిద్దరూ కలుసుకున్నారు అనడానికి ఆధారాలు లేవు. ఈ అనువాదానికి నేటికీ కొందరు మద్దతుదారులున్నప్పటికీ, ఇదంత సంతృప్తికరమైన అనువాదము కాదని నేటి మేటి అనువాదకులు జొన్ ఒర్మ్స్‌బి, సెమ్యుల్ పట్నమ్‌ల అభిప్రాయం.[38] 1620లో షెల్టన్ రెండో భాగాన్ని అనువదించారు.
17వ శతాబ్ది చివర్లో ప్రముఖ ఆంగ్ల కవి జొన్ మిల్టన్[గమనిక 56] మేనల్లుడు జొన్ ఫిలిప్స్[గమనిక 57] ఒక అనువాదాన్ని వ్రాసారు. ఇది ఉన్నవాటన్నిటిలోకంటే అధమమైనదని పట్నమ్‌ అభిప్రాయపడ్డారు. ఇది థెర్భన్టెస్ రచనకు నేరుగా చేసిన అనువాదం కాదనీ, ఫిలౌ డె సెయ్న్ట్ మర్టిన్ వ్రాసిన ఫ్రెన్చ్ అనువాదాన్నీ, షెల్టన్ వ్రాయసాలనీ ఆధారంగా చేసుకుని వ్రాసినది అనీ చాలా మంది విమర్శకుల ఉవాచ.
సుమారు 1700 నాటికి మరో ఆంగ్లేయ రచయిత ప్యెర్ అఁట్వన్ మొటు ఇంకో అనువాదాన్ని వ్రాసారు. ఈ అనువాదానికి మంచి ఆదరణ లభించింది. నిరుటి వరకు కూడా ఇది మొడర్న్ లైబ్రరి సియరీస్ ఇడిషన్ గా పునర్ముద్రణకు నోచుకుంది. ఐననూ నేటి అనువాదకులు దీని పై కూడా అభ్యంతరాలు తెలిపారు. పట్నం దీన్ని విమర్శిస్తూ, సెన్చౌ ఉన్న హాస్య సన్నివేశాలు మరీ స్లెప్‌స్టిక్ తరహాలో వ్రాసారనీ, అనువాదంలో సమస్య వచ్చిన చోట ఆ అంకాల్ని వదిలేసో లేకపోతే అనవసరంగా నిడివి పెంచో వాటిని దాటవేసారనీ విమర్శించాడు. ఒర్మ్స్‌బి కూడా ఈ అనువాదం చాలా అధమమైనదనీ, కొక్ని తరహా నిర్లక్ష్యపు ధోరణిని[గమనిక 58] రచనలో ఆవిష్కరించడం ద్వారా హాస్య సన్నివేశాలు మరింత రక్తి కట్టించబోయారుగానీ, ఆ క్రమంలో కథ యొక్క ఆత్మను దెబ్బతీసారని విమర్శించాడు.[49]
"ద ప్రూఫ్ ఒఫ్ పుడింగ్ ఈస్ ఇన్ ది ఈటింగ్"(The proof of pudding is in the eating, అర్థం: అంత్యఖాద్యం (రుచి) యొక్క నిరూపణ తినడంలో ఉంది.[50]) అనే నానుడి థెర్‌భన్టెస్‌కు ఆపాదించబడుతుంది. స్పెనిష్‌లో పుడింగ్‌ను బుడింగ్ (budin) అంటారు. ఐతే ఈ పదం ఇది స్పెనిష్ నవలలో లేదు. మొటు అనువాదంలోనే మనకి ఈ నానుడి కనిపిస్తుంది.[51] స్మొలెట్ తన అనువాదంలో ఈ విషయం గురించి వ్రాస్తూ స్పెనిష్‌లో ఈ వాక్యం "గుడ్లు వేగాక చూస్తావు కదా" అనే అర్థం వచ్చేలా ఉంటుందనీ, కాలమే అన్నిటికీ సమాధానం చెబుతుందనీ దాని అర్థం అనీ వ్రాసాడు.[52]
సుమారు 1700ల్లోనే మరో ఆంగ్లేయ రచయిత జొన్ స్టీవన్స్, షెల్టన్ అనువాదం యొక్క పునర్వీక్షణని విడుదల చేసారు. ఐతే మొటు అనువాదం వలన ఈ రచనకి అంత గుర్తింపు రాలేదు.[53]
తరువాత 1742లో ఐరిష్ రచయిత చార్ల్స్ జెర్వస్ అనువాదం, ఆయన మరణానంతరం ప్రచూరితమైనది. ముద్రణలో దొర్లిన దోషం వలన ఇది "జార్విస్ అనువాదం"గా ప్రసిద్ధికెక్కింది. ఇది వచ్చిన నాటికి ఇదే అత్యంత ఉత్తమ ఆంగ్ల అనువాదం. ఐతే తరువాతి కాలంలో ఒర్మ్స్‌బి ఈ అనువాదం మరీ తు.చ తప్పకుండా, చాదస్తంగా ఉందని, అతని అనువాదానికి వ్రాసిన పరిచయంలో అభిప్రాయ పడ్డాడు. 1885 వరకు అత్యధికంగా పునర్ముద్రితమైన ఆంగ్ల అనువాదం ఇదే. 18వ శతాబ్దంలో వచ్చిన మరో అనువాదం, 1755లో స్కొటిష్ రచయిత టొబ్యస్ స్మొలెట్ వ్రాసినది. జార్విస్ అనువాదం లాగే అది కూడా నేటికీ పునర్ముద్రణలకు లోనవుతూ ఉంది.
1881లో ఆంగ్లేయ రచయిత ఎలిగ్‌సాన్డర్ జెయ్మ్స్ డఫీల్డ్ అనువాదం వచ్చింది. జొన్ ఒర్మ్స్‌బి అనువాదం 1885లో రాగా, 1888లో హెన్రి ఎడ్వర్డ్ వొట్స్ అనువాదం వచ్చాయి. నేడు చాలా మంది ఆధునిక అనువాదకులు తమ అనువాదాలను ఒర్మ్స్‌బి రచన తరహాలో చేస్తుంటారు.[54]
అభ్యంతరకరమైన భాగాలనీ, పిల్లలకు అనాసక్తికరంగా ఉండే అవకాశమున్న భాగాలని, తీసేసి పిల్లలు చదువుకునేందుకై చేసిన అనువాదం, 1922లో థ స్టొరి ఒఫ్ డొన్ కీహొవ్టి (The Story of Don Quixote, అర్థం: డొన్ కీహొవ్టి కథ) అనే పేరుతో ప్రచురితమైంది. ఇది ప్రొజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్‌లో దొరుకుతోంది. మూల నవలకి ఇందులో ఎన్నో మెరుగులు దిద్దారు. దీని శిర్షికలో థెర్భన్టెస్‌ ప్రస్తావన లేకుండా, కేవలం సంపాదకుల పేర్లు మాత్రమే ఉన్నాయి.[55]
20వ శతాబ్దంలో ముఖ్యమైన అనువాదాలు చేసినవారు:
సెమ్యుల్ పట్నమ్ (1949)
ఆంగ్లేయ రచయిత జె.ఎం కొహెన్ (1950; పెంగ్విన్ క్లాసిక్స్)
వోల్టర్ స్టార్కి (1957)
20వ శతాబ్దంలో ఆఖరి అనువాదం అమెరిక రచయిత బర్టన్ రఫెల్ (1996)ది.
21వ శతాబ్దంలో ఇప్పటివరకు (2022) 5 అనువాదాలు వచ్చాయి:
మొదటిది ఆంగ్లేయ రచయిత జొన్. డి. రుథర్‌ఫొర్డ్‌ది
రెండవది అమెరిక రచయిత ఈడిత్ గ్రొస్మన్‌‌ది. దీన్ని న్యూ యార్క్ టైమ్స్ పత్రికలో సమీక్షిస్తూ, మెక్సికొ రచయిత కర్లొస్ ఫ్వెన్టెస్, ఇది ఒక గొప్ప సాహిత్యం అని పేర్కొన్నాడు.[56]ఇంకొక విమర్శకుడు ఇది అత్యంత స్పష్టమైన అనువాదాల్లో ఒకటి అని పేర్కొన్నాడు.[57]
మూడవది అమెరికా రచయిత టొమ్ లెథ్రొప్‌ది. నవల యొక్క 400వ వార్షికోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని, నవలా, దాని యొక్క చరిత్రపై ఆయన చేసిన జీవితకాల ప్రత్యేక అధ్యయనం ఆధారంగా దీన్ని వ్రాసారు.[58]
నాలుగవది అమెరిక రచయిత జెమ్స్ మొన్ట్‌గొమెరిది (2006). థెర్భన్టెస్ రచనా శైలిని ప్రతిబింబిస్తూనే, స్పెనిష్ రచనకు వీలైనంత దగ్గరగా వ్రాయాలనే లక్ష్యంతో 26 ఏళ్ళ క్రితం ఆయన దీన్ని మొదలుపెట్టారు.[59]
ఐదవది జెరల్డ్.జె.డేవిస్‌ది (2011). ఇప్పటికి (2022) ఇదే చివరిది.[60]
ఆంగ్ల అనువాదాల చిట్టా[మార్చు]
అవి వచ్చిన సంవత్సరం ఆధారంగా వరుస క్రమంలో ఇవ్వబడ్డాయి. విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్న అనువాదాలు ముదురు రంగులో ఉన్నాయి. ఒక అనువాదము కింద ఉన్న చిన్న వెరసులు ఆ పుస్తకం యొక్క పునర్వీక్షణలను సూచిస్తాయి.
థొమస్ షెల్టన్ (1612 & 1620)
జొన్ స్టీవెన్స్ (1700)
జొన్ ఫిలిప్స్ (1687)
ప్యెర్ అఁట్వన్ మొటు (1700)
జొన్ ఒజెల్ (1719)
జోర్జ్ కెలి (1769)
నెడ్ వోర్డ్ (1700), ద లైఫ్ అన్డ్ నొటబుల్ అడ్‌వెన్చర్స్ ఒఫ్ డొన్ కీహొవ్టి మెరలి ట్రాన్స్‌లెయ్టెడ్ ఇన్‌టు హ్యూడిబ్రస్టిక్ వర్స్ (The Life & Notable Adventures of Don Quixote merrily translated into Hudibrastic Verse)
చార్ల్స్ జెర్వస్ (1742)
టొబ్యస్ స్మొలెట్ (1755)
ఒ.ఎం బ్రెక్ జూన్యర్ (2003) (ఇది స్మొలెట్ పునర్వీక్షణకు పునర్వీక్షణ)
ఇ.సి రైలి (2008)
చార్ల్స్ హెన్రి విల్మొట్ (1774)
మేరి స్మర్క్— రొబర్ట్ స్మర్క్ అచ్చులతో (1818)
ఎలిగ్‌జాన్డర్ జేమ్స్ డఫిల్డ్ (1881)
జొన్ ఒర్మ్స్‌బి (1885)
జొసఫ్ రమొన్ జోన్స్, కెనిథ్ డగ్లస్ (1981)
హెన్రి ఎడ్వర్డ్ వొట్స్ (1888)
రొబిన్సన్ స్మిత్ (1910)
సెమ్యుల్ పట్నమ్ (1949)
జె.ఎం కొహెన్ (1950)
వోల్టర్ స్టార్కి (1964)
బర్టన్ రఫెల్ (1996)
డయాన డె అర్మస్ విల్సన్ (2020)
జొన్ రూథర్‌ఫోర్డ్ (2000)
ఈడిత్ గ్రొస్మన్ (2003)
థామస్ లథ్రొప్ (2005)
జెమ్స్. ఎచ్. మొన్ట్‌గొమెరి (2006)
జెరల్డ్.జె.డేవిస్ (2011)
2006 వరకు వచ్చిన అనువాదాలన్నిటినీ ఒక పెట్టున సమీక్షిస్తూ, ఏ ఒక్కటీ పూర్తిస్థాయి అనువాదం కాదనీ, ఐతే పట్నం అనువాదం ఒకటీ, రమొన్, డగ్లస్‌ల ఒర్మ్స్‌బి పునర్వీక్షణ ఒకటీ ఉన్న వాటిలో ఉత్తమమైనవనీ అమెరిక రచయిత డెన్యెల్ ఐసెన్‌బర్గ్ అన్నారు.[61]
నకిలీ డొన్ కీహొవ్టి ఆంగ్ల అనువాదాలు[మార్చు]
జొన్ స్టీవెన్స్ (1705)
విల్యం అగస్టస్ యర్డ్లె (1784)
భారతీయ భాషల్లోకి అనువాదాలు[మార్చు]
భారతదేశానికి సంబంధించినంత వరకు కీహొవ్టి నవల మొదటి ప్రస్తావన మనకి భారతీయ భాషలపై అధ్యయనం చేసిన ఆంగ్లేయుడు విల్యం జొన్స్ గురించిన వివరాల్లో కనబడుతుంది. ఆయన దగ్గరున్న పుస్తకాల్లో ఈ నవల (స్పెనిష్ పుస్తకం) ఒకటి ఉండేదని అతని జీవిత చరిత్ర లైఫ్ & మైన్డ్ ఒఫ్ ఓరియెన్టౢ జౌన్స్ పుస్తకంలో దాని రచయిత గలర్డ్ కెనన్ పేర్కొన్నాడు.[62] ఐతే ఈ నవలను ఆయన భాషాశాస్త్ర అధ్యయనానికై వాడి ఉండకపోవచ్చు.[62][63] ఈయన భారతదేశంలో 1784–94 వరకు ఉన్నారు.
భారతీయ అనువాదాల్లో నేరుగా స్పెనిష్ నుండి అనువదించిన వాటికంటే ఆంగ్ల అనువాదాన్ని అనువదించినదే ఎక్కువ.[62] వీటిలో చాలా వరకు మొదటి భాగపు అనువాదాలే. ఎన్నో సంగ్రహ అనువాదాలు ఉన్నాయి. ఐతే భారతదేశంలో ఈ రచన పేరు గానీ కథగానీ సామాన్య జనాలకు తెలియడంలో మేలు అనువాదాల కంటే సంగ్రహ అనువాదాల పాత్రే ఎక్కువున్నది.[62]
భారతీయ భాషల్లోని అనువాదాల్లో రెండు భాగాలనీ సంపూర్ణంగా అనువదించిన అనువాదాలు రెండే. ఒకటి బెంగాలీ భాషలో తరుణ్ ఘటక్ అనువాదం, రెండవది హిందిలోకి విభా మోర్య అనువాదం. అలాగే స్పెనిష్ మూల గ్రంథం నుండి చేసిన అనువాదాలు కూడా ఈ రెండే. మిగతావన్నీ ఆంగ్ల అనువాదాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని చేసిన అనువాదాలు.
బెంగాలి[మార్చు]
డొన్ కీహొవ్టి మొట్టమొదటి అనువాదం బెంగాలీలోకి జరిగింది. 1887లో బిపిన్ బెహారి చక్రబొర్తి మొదటి బెంగాలీ అనువాదాన్ని వ్రాసారు. ఆ అనువాదం పేరు "అద్భుత్ దిగ్విజయ్" (অদ্ভুত দিগ্বিজয়).[62] ఇందులో స్పెనిష్ మొదటి భాగంలో నాలుగింట మూడొంతులు అనువదించారు కానీ, పూర్తిగా అనువదించలేదు. దీని ఆంగ్ల మూలం తెలియలేదు గానీ 19వ శతాబ్ది చివర్లో వచ్చిన వాటిలో ఒకటయ్యి ఉండాలి. బహుశా మొటు అనువాదం అయ్యుండొచ్చు. ఇది కాక సంగ్రహ అనువాదాలు చాలానే వచ్చాయి.
తరుణ్ ఘటక్ అనే రచయిత స్పెనిష్ మూలం నుండి అనువదించారు.[64][63] ఈ రచన పేరు లా మానచార డాన కిహోటే (লা মানচার দন কিহোতে).[65] రెండు భాగాలుగా అనువదించబడింది.[66]
బెంగాలీలు స్వతహాగా సాహిత్యప్రియులైనప్పటికీ, కీహొవ్టి అనువాదాలకు ఎప్పుడూ పెద్ద పేరు రాలేదు. వీరత్వం, జాతీయవాదముల పైన పరిహాసమైన ఆ నవల, స్వాతంత్య ఉద్యమ వేడిలో ఉన్న నాటి బెంగాలీలకు రుచించలేదని డా॥ కవిత పంజాబి అభిప్రాయపడ్డారు.[63]
అద్భుత్ దిగ్విజయ్ తరువాత 1912లో డాన్ క్రిక్సట్ అనే అనువాదం వచ్చింది. అనువాదకుడు ఎవరన్నది తెలియలేదు. 1931లో డొన్ కుస్తి అనే పేరుతో జమినీ కాంత్ సోమ్ ఒక అనువాదాన్ని ప్రచురించారు. ఇది కాక ఇంకో 6 సంగ్రహ అనువాదాల దాకా వచ్చాయి.[62]
ఉర్దు[మార్చు]
నస్తలీక్ లిపిలో ఉన్న ఖుదా-ఈ-ఫౌజదారు శిర్షిక
1894లో పండిత్.రతన్ నాథ్ సరశార్ అనే కాశ్మీరీ రచయిత ఖుదా-ఈ-ఫౌౙదారు (ख़ुदा-ई-फौज़दार, అర్థం: దేవుని సైనికుడు[62][గమనిక 59]) అనే పేరుతో అనువాదాన్ని వ్రాసాడు. ఈ పుస్తకానికి మంచి స్పందన వచ్చింది.[63] ఇది నేటికీ దొరుకుతోంది. ఈయన పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదం యొక్క ఉర్దూ అనువాదం. ఐతే ఏ ఆంగ్ల అనువాదాన్ని ఈయన మూల పుస్తకంగా వాడారన్నది తెలియరాలేదు.
హింది[మార్చు]
పండిత్.రతన్ నాథ్ సరశార్ ఉర్దూ అనువాదాన్ని ముంశీ ప్రేమచంద్ ఆజాద్ కథా (आज़ाद कथा)గా 1925లో అనువదించారు.[63]
1964లో పండిత్.ఛవినాథ్ పాండేయ్ ఈ నవలను (మొదటి భాగాన్ని) డోన్ క్విగ్జోట్ (डान क्विग्जोट)గా హిందీలోకి అనువదించారు (ఆంగ్ల మూలం నుండి). సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురించిన ఈ నవలలో మూల నవలలోని మొదటి భాగం మొత్తం ఉంది. తరువాత దీనివి 1971లో ఒకటీ, 1983లో ఇంకొకటీ— రెండు సంచికలు వచ్చాయి. ఇవి కాక ఎన్నో పునర్ముద్రణలు జరిగాయి.[62]
స్పెనిష్ మూల నవల కూడా హిందిలోకి అనువదించబడింది. దిల్లీ విశ్వవిద్యాలయంలో హిస్పెనిౙం[గమనిక 60] ఆచార్యులు ఐన విభా మోర్య[64] 2005లో మొదటి భాగాన్నీ, 2015లో రెండో భాగాన్నీ దోన్ కిఖోతే (दोन किखोते)గా[67]అనువదించారు. ప్రస్తుతం రెండు భాగాలూ కలిపి ఒకే పుస్తకంగా దొరుకుతున్నాయి. వివరణాత్మక విశ్లేషణలూ, ప్రస్తావనలతో ఉండే ఈ అనువాదాలు ఈ నవల యొక్క అధ్యయనానికి వాడేందుకు ఉద్దేశించబడినవి.[63]
మరాఠి[మార్చు]
డొన్ కీహొవ్టికి దా.న శిఖరే వ్రాసిన మరాఠీ అనువాదం 'డోన్ క్విక్ఝోట్' ముఖచిత్రం
1896లో మొదటి మరాఠీ అనువాదం వచ్చినది. దా.న.శిఖరే దీని అనువాదకుడు. "డోన్ క్విక్ఝోట్" (डॉन क्विक्झेट) అనే పేరు గల ఈ అనువాదాన్ని మహారాష్ట్ర సాహిత్య సంస్కృతి మండల్[గమనిక 61] ప్రచురించింది.[63] 1925లో కృష్ణజీ నారాయణ్ అఠల్యిది ఫంకడే తార్వర్ బహదర్ అనే పేరుతో సంగ్రహ అనువాదం వచ్చింది. దీన్ని ప్రచురించిన వారు విశ్వనాథ్ గణేశ్ అని మండలి.[62]
సంస్కృతం[మార్చు]
1935–36లో జార్వెస్ ఆంగ్ల అనువాదాన్ని కాశ్మీరీ పండితులు పండిత. జగద్ధర్ జాడూ, పండిత. నిత్యానంద శాస్త్రిలు సంస్కృతంలోకి అనువదించారు. ఈ అనువాదం పేరు డాన్ క్విక్షోటః (डान् क्विक्षोटः).[68]
2019లో సంస్కృత పరిశోధకుడు ఐన డ్రగొమిర్ డిమిట్రొఫ్ సంపాదకత్వంలో, సావిత్రీబాయి ఫులే పూణే విశ్వవిద్యాలయంలోని పాలీ విభాగం రెండో సంచికను ప్రచురించింది. పుస్తకంతో పాటు సంస్కృత ఆచార్యులు శ్రీకాంత్ బహులకర్ గాత్రం ఇచ్చిన శ్రవణ పుస్తకాన్ని కూడా విశ్వవిద్యాలయం విడుదల చేసింది.[69]
తెలుగు[మార్చు]
1952లో తెలుగులో 190 పేజీల సంగ్రహ అనువాదం వచ్చినట్లుగా భారతీయ భాషల్లో కీహొవ్టి అనువాదాలపై అధ్యయనం చేసిన హిస్పెనిౙం నిపుణులు పేర్కొన్నారు.[62] ఇది కాక 1954లో విశ్వాత్ముల నరసింహమూర్తి అనే రచయిత వ్రాసిన డాన్ క్విక్జోట్ అనే పుస్తకం ఉంది.[70] జి.సి కొండయ్య అనువాదమైన డాన్ క్విగ్జోట్ తెలుగులో దొరుకుతున్న ఇంకొక రచన.[71]
ఇతర భారతీయ భాషలు[మార్చు]
కీహొవ్టి అనువాదాన్ని చవిచూసిన ఇతర భారతీయ భాషలు— గుజరాతీ, అస్సామీస్, ఒడియా, తెలుగు, మలయాళం, తమిఴం/తమిళం, కన్నడలు. ఈ అనువాదాలు చాలావరకు 1952–64 మధ్యలో జరిగాయి.[62] దాదాపు అన్నీ సంగ్రహ అనువాదాలే. కొన్ని నేడు అలభ్యంగా ఉన్నవి.
1906లో బ కెకొ దనరియర్ అద్భుత్ వీరత్వ అనే పేరుతో ప్రతిభా దేవి అస్సామీస్ సంగ్రహ అనువాదాన్ని వ్రాసారు. 1926లో దీని రెండో సంచిక వచ్చింది.[62]
1978లో గోవింద్ త్రిపాఠి ఒడియా భాషలో ఒక సంగ్రహ అనువాదాన్ని వ్రాసారు. ఇది ఢిల్లీలోని సాహిత్య అకాడమీ గ్రంథాలయంలో దొరుకుతున్నది.[62]
1954లో ఎం.నారాయణన్ అనే రచయిత 150 పేజీల నిడివి గల సంగ్రహ అనువాదాన్ని వ్రాసారు. దీన్ని కన్నూరులో అహ్మద్ కున్నీ సోదరులు ప్రచురించారు.[62]
1952లో తెలుగులో 190 పేజీలదీ, కన్నడలో 196 పేజీలదీ సంగ్రహ అనువాదాలు వచ్చాయి.[62]
2005లో ఫాదర్.థొమస్ నడక్కల్ వ్రాసిన మలయాళ అనువాదం డాన్ క్విక్సొట్ (ഡോൺ ക്വിക്സോട്ടിന)కి, 2007లో మలయాళ అనువాద రచనల విభాగంలో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం వచ్చింది. ఈ పుస్తకం కార్మెల్ ఇన్టర్నేషనల్ పబ్లిషింగ్ హౌస్‌చే ప్రచురించబడ్డది.[63]
సాహిత్య అకాడమీ పాత్ర[మార్చు]
కీహొవ్టి అనువాదాల్లో కొన్నింటిని సాహిత్య అకాడమీ ముద్రించింది.[63] అవి:
1964లో పండిత్.ఛవినాథ్ పాండేయ్ హిందీ అనువాదం
పాండేయ్ హింది అనువాదానికి గుజరాతి అనువాదం. ఈ అనువాదం పేరు "డోన్ కిహోటే". దీనికి యునెస్కొ చేయూతనిచ్చింది.[62]
భారతీయ భాషల అనువాదాల జాబితా[మార్చు]
మొదటి భాగపు అనువాదాలు లేదా సంగ్రహ అనువాదాలు: వీటన్నిటినీ ఆంగ్ల మూల గ్రంథాల నుండి అనువదించారు.
బిపిన్ బిహారి చక్రబొర్తి, అద్భుత్ దిగ్విజయ్. కలకత్తా: జోగేంద్రనాథ్ రక్షిత్, 1887. (బెంగాలీ). ప్రస్తుతం మొదటి సంచిక కొనుగోలుకు దొరుకుట లేదు.
రెండో సంచిక, కోల్‌కతా: ఇబంగ్ ముషయెర పబ్లిషర్స్, 2009. దీనిని ముద్రణా సంస్థ యొక్క అధికారిక లంకె నుండి కొనవచ్చు.
పండిత్.రతన్ నాథ్ సరశార్, ఖుదా-ఈ-ఫౌౙదారు. లఖ్నౌ: ముంశీ నవల్ కిశోర్, 1894. (ఉర్దూ). అంతర్జాల ఉర్దూ సాహిత్య వేదిక రేఖ్తాలో దీని ప్రతి ఉన్నది.
దా.న.శిఖరే, డోన్ క్విక్ఝోట్. ముంబయి: మహారాష్ట్ర రాజ్య సాహిత్య-సంస్కృతి మండళ్, 1896. (మరాఠి). ఈ నవల రెండు భాగాలుగా ఉన్నది. దీని ప్రతులు ఆర్కైవ్‌లో దొరుకుతున్నవి‌. మొదటి భాగం, రెండో భాగం.
ప్రతిభా దేవి. బ కెకొ డనరియర్ అద్భుత్ బీరత్వ. జోర్హట్: శరత్ చంద్ర గోస్వామి, 1906 (అస్సామీస్)
అనామక రచయిత, డొన్ క్రిక్సట, కలకత్తా: అనామక ముద్రణా సంస్థ, 1912 (బెంగాలీ)
కృష్ణజీ నారాయణ్ అఠల్యె, ఫమ్కడె తరవర్ బహద్దర్. పూన: విశ్వనాథ్ గణేశ్ అని మండలి, 1925. (మరాఠి)
జమినికాంత సోమ్. డొన్ కుస్తీ. కలకత్తా: గుప్తా ఫ్రెన్డ్స్ & కొ., 1931 (బెంగాలీ)
నిత్యానంద శాస్త్రీ, జగద్ధర్ జాడూ. డొన్ క్విక్షోటః. హార్వర్డ్‌లో ప్రతులు ఉన్నాయి, 1937 (సంస్కృతం). ప్రస్తుతం ఈ సంచిక కొనుగోలుకు దొరకడం లేదు. హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో దీని ప్రతులు ఉన్నాయి.
రెండో సంచిక: సంపాదకులు: ,పూణే: పాలీ విభాగం, సావిత్రీబాయి ఫులే విశ్వవిద్యాలయం. రెండో సంచిక ముద్రణాదారుల అధికారిక లంకె నుండి కొనుగోలుకు దొరుకుతున్నది.
నిత్యానంద శాస్త్రీ, జగద్ధర్ జాడూ. డొన్ క్విక్షోటః. హార్వర్డ్‌లో ప్రతులు ఉన్నాయి, 1937 (కాశ్మీరీ). ఇది కూడా కొనుగోలుకు దొరుకుట లేదు. పాక్షిక అనువాదమైన దీన్ని సంస్కృత అనువాదపు రెండో సంచికలో ఒక భాగంగా ప్రచురించారు.[69]
అనామక రచయిత, డొన్ క్విక్సొట్, మంగళూరు: బలిగ & సన్స్, 1952 (కన్నడ)
నానిగోపాల్ చక్రబొర్తి. డొన్ క్విక్సొట్. కలకత్తా: శ్రీభూమీ పబ్లిషింగ్ కంపెనీ, 1954 (బెంగాలీ)
విశ్వాత్ముల నరసింహమూర్తి, డొన్ క్విక్జోట్. హైదరాబాద్: మద్రాస్ ఆంధ్ర గ్రంథమాల, 1954 (తెలుగు). భారతీయ భాషల్లో డొన్ కీహొవ్టి అనువాదాలపై అధ్యయనం చేసిన హిస్పెనిౙం నిపుణులు మద్రాస్ ఆంధ్ర గ్రంథమాలను ప్రచురణదారుగా పేర్కొన్నప్పటికీ,[70] నేడు ఈ పుస్తకం ప్రియదర్శినీ ప్రచురణలు అనే సంస్థ ముద్రణతో దొరుకుతోంది‌‌. నవోదయ బుక్‌హౌస్ వారి తెలుగుబుక్స్.inలో కొనుగోలుకు దొరుకుతోంది.
ఎం. నారాయణన్. డొన్ క్విక్సొట్. కన్ననోర్: అహ్మద్ కున్నీ బ్రదర్స్, 1954 (మలయాళం).
ఛవినాథ్ పాండేయ్. డొన్ క్విక్సొట్. న్యూ ఢిల్లీ: సాహిత్య అకాడమీ, 1964. (హింది). పునర్ముద్రణలు: 1967, 1971, 2005. అంతర్జాలంలో భారతీయ సాహిత్యాస్ సంస్థ నుండి కొనుగోలుకు దొరుకుతుంది.
సి.సి మెహత. డొన్ కిహొటె. న్యూ ఢిల్లీ: యునెస్కొ ప్రొజెక్ట్, 1964 (గుజరాతీ). ఇది ఛవినాథ్ పాండేయ్ హిందీ అనువాదానికి గుజరాతీ అనువాదం.
గోవింద్ త్రిపాఠి. డొన్ క్విక్సొట్. న్యూ ఢిల్లీ: సాహిత్య అకాడమీ, 1978. (ఒడియా).
ఫా. థామస్ నటైక్కల్, డాన్ క్విక్సాట్. తిరువనంతపురం: కార్మెల్ పబ్లిషింగ్ సెన్టర్, 2005. (మలయాళం). ఇది కూడా అంతర్జాలంలో కొనుగోలుకు దొరుకుతోంది.
జి.సి కొండయ్య. డాన్ క్విగ్జోట్. విజయవాడ: పల్లవి పబ్లికేషన్స్, 2020 (తెలుగు). నవోదయ బుక్‌హౌస్ వారి తెలుగుబుక్స్.inలోనూ, మరొక పుస్తక విక్రయ సంస్థ 'లోగిలి'లోనూ కొనుగోలుకు దొరుకుతోంది.
సంపూర్ణ అనువాదాలు:
సంపూర్ణ అనువాదాలలో మూల నవలలోని రెండు భాగాలూ పూర్తిగా అనువదించబడ్డాయి. సంపూర్ణ అనువాదాలు చేసిన రచయితలు స్పెనిష్ నవలను మూలగ్రంథంగా వాడుకున్నారు.
విభా మోర్య, డొన్ కిహొటె: ల మంచ కె సుఖవీర్ కి గాథ.
మొదటి భాగం: న్యూ ఢిల్లి: కన్‌ఫ్లుయెన్స్ ఇన్టర్నేష్నల్, 2006 (హింది)
రెండో భాగం: రెండు భాగాలూ కలిపి ఒకే పుస్తకంగా[72]— న్యూ ఢిల్లి: పెరబౢ ఇన్టర్నేష్నల్, 2015. ప్రచురణా సంస్థ అధికారిక లంకె నుండి ఇది కొనుగోలుకు దొరుకుతున్నది
తరుణ్ కుమార్ ఘటక్, లా మానచార డాన కిహోటే. కొల్‌కతా: ఇబంగ్ ముషయెర పబ్లిషర్స్, 2008 (బెంగాలీ). ఈ అనువాదం రెండు సంపుటాలుగా ఉంది. ముద్రణా సంస్థ అధికారిక లంకె నుండి ఇది కొనుగోలు చేయవచ్చు. మొదటి సంపుటి, రెండో సంపుటి.
ప్రభావం[మార్చు]
పాశ్చాత్య కళలు[మార్చు]
పాశ్చాత్య కళలపై డొన్ కీహొవ్టి ప్రభావం
భారతీయ కళలు[మార్చు]
పండిత్.రతన నాథ సరశార్ యొక్క ఫసన-ఇ-ఆజాద్ అనే నవల 1880లో ప్రచూరితమైనది. కీహొవ్టి తరహా కథనం ఉండడం, తరువాతి నవల ఖుదా-ఇ-ఫౌజుదారు కీహొవ్టి యొక్క అనువాదం కావడాన్ని బట్టి, ఈ నవలపై కీహొవ్టి ప్రభావముందని చాలా మంది పండితుల అభిప్రాయం.[62][63]
తెలుగులో మోచెర్ల హనుమంతరావు వ్రాసిన పరమానంద చరిత్రకు కీహొవ్టి ఆధారం.[73]
ఉర్దూ, బెంగాలీ, మరాఠీ, తమిఴ(ళ) భాషల్లో వచ్చిన కొన్ని రచనలపై కీహొవ్టి ప్రభావం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.[70] బంకిం చంద్ర, ఠాగూర్, శరత్ చంద్ర, ప్రమథ చౌదరి వంటి ప్రముఖ బెంగాలీ రచయితలకు ఈ రచనతో పరిచయమున్నట్లు తెలుస్తోంది. మొదటి తమిఴ నవలగా పేరొందిన, వేదనాయగం పిళ్ళై వ్రాసిన, ప్రతాప ముదళయార్ చరిత్రము పై కూడా కీహొవ్టి ప్రభావము కనిపిస్తుంది.[70] మరాఠీ రచయిత జి.ఎ కులకర్ణీ, పంజాబీ రచయిత ఐ.సి. నందాల రచనల్లో కూడా కీహొవ్టి ప్రభావం కనిపిస్తుంటుంది.[70] 1974లో కులకర్ణి వ్రాసిన కథా సంకలనం పింగలావేల్ (మరాఠీలో పింగళావేళ్) లోని యాత్రిక్ అనే కథ కీహొవ్టి ఆధారంగా వ్రాయబడినది.[63][70]
తిరువనంతపురానికి చెందిన మార్గి కథకళీ బృందం 2016లో కిహొతె అనే పేరుతో ఈ నవల యొక్క నృత్య రూపకాన్ని భారతదేశంలోనూ, స్పెయ్న్‌లోనూ కూడా ప్రదర్శించింది.[74][75][76]
ప్రముఖ హిందీ చలనచిత్ర నటుడు దిలీప్ తాహిల్ కీహొవ్టి ఆధారంగా మ్యూసిక్ ఆల్బమ్‌ను నిర్మించి అనేక చోట్ల ప్రదర్శించాడు.[74]
ఇవి కూడా చూడండి[మార్చు]
గమనికలు[మార్చు]
↑ ధ్వన్యశాస్త్రం ప్రకారం చూస్తే దీన్ని జెన్‌టౢమన్‌గా వ్రాయాలి/పలకాలి. అన్యదేశ్యాల్లో ఌ శబ్దాన్ని ఆధునిక తెలుగులో వివిధ అచ్చులతో వ్రాయడం సాధారణం.
↑ ఇధల్ఘొలు నాటి స్పెయ్న్ ఉన్నతవర్గాలలో కింది స్థాయి వారు. కొంతవరకు మన జమీందారుల వంటి వారు అనుకోవచ్చు.
↑ అన్యదేశ్యాలలో పదం 'ఙ'తో ముగిసినప్పుడు, దాన్ని ంగ అని వ్రాయడం ఆధునిక తెలుగులో పరిపాటి. ఉదా: sing-సిఙ్-సింగ్, wing-విఙ్-వింగ్. ఆంగ్లంలో 'ng'ని 'ఙ'గా పరిగణిస్తారు. అలా చూసుకుంటే డొఙ్-డొంగ్
↑ తన ఇంటిని వదిలి సాహసాలను వెతుక్కుంటూ సంచరించే పాలెగాడు వంటి పాత్రలు ఐరోపా కథల్లో తరచూ ఉండేవి. ఆంగ్లంలో పాలెగాళ్ళని నైట్ అంటారు. ఇలా సాహసయాత్రకు వెళ్ళే నైట్‌ను ఆంగ్లంలో 'నైట్ ఎరంట్' అనీ, స్పెనిష్‌లో కభయెరొ అన్డన్టె (అంటే సంచారంలో ఉన్న పాలెగాడు అని) అనీ పిలిచేవారు
↑ ఠ్వెయ్న్[6]
↑ హఖౢబెరి
↑ విశేషణంగా వాడే ఈ పదాన్ని పేరును పిలిచినట్టు కాక అక్షర రూపాన్ని గౌరవించి క్విక్సొటిక్ (ఖ్విక్‌సొటిక్[6]) అని పిలుస్తారు
↑ ఖ్యుర్యస్ మ్యాన్న్[7]
↑ నాటి వైద్యశాస్త్రంలో మనిషి మానసిక స్థితి శరీరంలో ఉండే హ్యూమర్‌లు అనే ద్రవాల సమతుల్యతపై ఆధారపడి ఉంటుందని నమ్మేవారు. ఇది ఆయుర్వేద త్రిదోష సిద్ధాంతం లాంటిదే. అసమతుల్యత తెచ్చే మానసిక స్థితులలో కొలెరిక్ ఒకటి. మన తెలుగులో వాడే వేడి చేసింది, వాతం లాంటి పదం అనుకోవచ్చు.
↑ ఆంగ్ల వ్యాకరణం ప్రకారం దీన్ని ఖొలెరిక్[6]అని పలకాలి కానీ తెలుగులో ఈ అదనపు వివరాలను వదిలివేయడం పరిపాటి.
↑ ఆ అమ్మాయి కీహొవ్టి ఊహించుకున్న అమ్మాయి (స్వప్న సుందరి) అని చెప్పడం రచయిత ఉద్దేశం
↑ ఫ్రయర్‌లు క్రైస్తవ మతములో భిక్షువుల వంటి వారు. వీరిలో చాలా శాఖలు ఉంటాయి. సెయింట్ బెనిడిక్ట్ బోధనలను అనుసరించేవారు బెనిడిక్టిన్ ఫ్రయర్‌లు
↑ బాస్క్‌లు ఒక జాతి. వీరెక్కువగా ఆధునిక స్పెయ్న్, ఫ్రాన్స్ సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో ఉంటారు
↑ పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో కాపరుల ఇతివృత్తంతో చాలా నవలలు ఉన్నాయి. వాటికి పాస్టరల్ నవలలు అనే ఒక పేరు కూడా ఉన్నది. కొందరు 'పాస్టరల్ (ఫాస్టరల్('ఫ'ను 'ప'కి మహాప్రాణంగా పలకాలి))' అనే దాన్ని ఒక కళారీతిగా చూస్తారు
↑ కీహొవ్టి సాహిసి అయ్యిన మాదిరిగా
↑ ఫ్రెంచ్ వీరగాథల్లోని ఒక (కాల్పనిక) అరబీ సాహసవీరుడి పేరు.
↑ ఐరొపాలో దాదాపుగా మన సామంత రాజుల వంటి వాడు
↑ ఖ్యుర్యస్ మ్యాన్న్[7]
↑ నాటి స్పెయ్న్‌లో అసాంఘిక పక్తుల నుండి పట్టణాలను రక్షించేందుకు తయారైన సాయుధ దళాలు. దాదాపుగా నిజాం రాజ్యంలో రజాకార్ల వంటి వారు
↑ ఒవ్~ఒఫ్ కి మధ్యస్థంగా పలకాలి
↑ హెరల్డ్ట్[10]
↑ ఫ్రిన్సిఫౢ ('ఫ'ని 'ప'కు మహాప్రాణ రూపంగా పలికితే)[6]
↑ (అర్థం: వాస్తవికత యొక్క సూత్రం) అనగా ఏది తాత్కాలికంగా ఆనందాన్నిస్తుందో కాక ఏది దీర్ఘకాలికంగా ఉపయోగపడుతుందో ఆ చర్యను చేయడం[11]
↑ ఖంఫ్యూటర్ ('ఫ'ను 'ప'కు మహాప్రాణ రూపంగా పలకాలి)[6]
↑ వెక్కిరించే నవల. ఈ నవల వీరగాథలను వెక్కిరిస్తోంది.
↑ ఠిల్టింగ్క్ ఎట్ట్ థ విన్డ్‌మిల్స్
↑ ఇటలీ, స్పెనిష్ కాల్పనిక వీరగాథలెన్నిట్లోనో ఉన్న ఒక అరబ్ రాజు
↑ ఫిలిప్ప్[18]
↑ స్పెయ్న్‌లో ఒక ప్రాంతం
↑ జెన్‌టౢమన్
↑ ఫట్నమ్ ('ఫ'ను 'ప' కి మహాప్రాణ రూపంగా పలకాలి)[6]
↑ ద ఫోర్ఠబౢ సర్వెన్టీస్స్ ('ఫ'ను 'ప' కి మహాప్రాణ రూపంగా పలకాలి)[7]
↑ ఒక కాల్పనిక కథలో అది కల్పితం అని పాఠకులకు గుర్తు చేసేల కథను చెప్పే శైలిని మెట-ఫిక్షన్ అంటారు.
↑ మెఠ-ఫిక్షన్[6]
↑ ఖ్యుర్యస్ మ్యాన్న్[7]
↑ ద ఫోర్ఠబౢ సర్వెన్టీస్స్ ('ఫ'ను 'ప' కి మహాప్రాణ రూపంగా పలకాలి)[7]
↑ థెర్భన్టెస్‌కు ఆంగ్లీకరణ.
↑ షె/శెయిక్క్‌స్పియృ[23]
↑ ఖింగ్/ఖిఙ్ చెయిమ్స్ పైబౢ[24]
↑ మిడౢ
↑ తెలుగు అక్షరాలు 'శ' కి, 'ష'కి మధ్యస్థంగా ఉండే ధ్వని. ఉదా: English, ship
↑ అనగా ఖాన్ వంటి ఉర్దూ పదాల్లో ఉండే పలుకు. దేవనాగరిలో దీన్ని 'ఖ' కింద నుక్తం (చుక్క) పెట్టి సూచిస్తారు—ख़। ఉచ్చారణ 'క్హ'కి దగ్గరగా ఉంటుంది.
↑ ఒస్ట్రెయ్ల్య
↑ పోర్చుగౢ
↑ పాడుతూ ఆడే నాటకం. యక్షగానం వంటిది.
↑ ఊష్మాలంటే గాలి ఊది పలికేవి. తెలుగులో ఊష్మాలు: శ, ష, స, హ
↑ మన దేశంలో జిల్లా వంటిది
↑ అర్థం: ల మన్చలో నాకు గుర్తులేని ఏదో మూలలో కొంత కాలం క్రితం ఒక పెద్ద మనిషి ఉండేవాడు. ఆయనకి ఒక చట్రంలో బల్లెమూ, పాత కవచం ఉండగా, ఒక బక్కచిక్కిన గుర్రాన్నీ, పందేలకై ఒక వేటకుక్కనీ ఉంచుకునేవాడు.
↑ ఇది ల మన్చ వాడైన ఆ తెలివిగల పెద్దమనిషి కథ యొక్క ముగింపు. గ్రీకులోని ఏడు పట్టణాలూ హొవ్మర్‌ను తమ బిడ్డ అనుకున్నట్లే, ల మన్చలోని ఊళ్ళనిటికీ ఇతన్ని తమ వాడిగా చేసుకుని, తమ బిడ్డగా చెప్పుకునే హక్కు ఉండాలని సిడె హమెటె ఇతని పల్లె పేరు చెప్పలేదు.
↑ థ ఖైనిమఠిక్స్ ఒఫ్ థ కీహొవ్టి అన్డ్ థ ఐటెన్‌ఠిఠి ఒఫ్ థ ప్లెయ్స్ ఇన్ ల మన్చ[6]
↑ థ ఫొట్ట్ ఖోలింగ్క్ థ ఖెఠౢ ప్లాక్క్. 'ఫ'ను 'ప'కి మహాప్రాణంగా పలకాలి.[33]
↑ కుండ ఇంకా నల్లగా ఉంటుందని ఉద్దేశం. "గురివింద గింజకు తన నలుపు తెలియదు" అనే తెలుగు నానుడి లాంటిదే ఇది.
↑ చెర్వస్[33]
↑ స్టెయ్ట్ట్ లైప్రరి ఒఫ్ న్యూ సౌథ్ వెయ్ల్స్[33]
↑ ఠొమస్ షె/శెల్‌ఠన్[33]
↑ చొన్ మిల్టన్[33]
↑ చొన్ ఫిలిప్స్[33]
↑ ఖొక్‌ని లన్డన్‌లోని ఒక ప్రాంతం. ఆ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక ఆంగ్ల యాస ఉంటుంది. ఖొక్‌ని నిర్లక్ష్యం అంటే తెలుగు నేలలో గోదావరి వెటకారంలా ఒక ప్రాంతానికి ఆపాదించబడ్డ ప్రత్యేకత అనుకోవచ్చు. రచయిత మొటు ఖొక్‌నిలో పెరిగిన వాడు.
↑ నైట్ ఎరన్ట్ అనే అర్థంలో వాడబడ్డ పదం
↑ Hispanism: స్పెయ్న్ సంస్కృతి అధ్యయనం
↑ మరాఠీలో మండళ్
మూలాలు[మార్చు]
↑ Harold Bloom (13 December 2003). "The knight in the mirror". The Guardian. Retrieved 5 July 2019.
↑ Ana Puchau de Lecea (25 June 2018). "Guide to the classics: Don Quixote, the world's first modern novel – and one of the best". The Conversation. Retrieved 1 July 2020.
↑ "Don Quixote gets authors' votes". BBC News. 7 May 2002. Retrieved 5 July 2019.
↑ Angelique, Chrisafis (21 July 2003). "Don Quixote is the world's best book say the world's top authors". The Guardian. London. Retrieved 13 October 2012.
↑ Mineo, Liz (25 April 2016). "A true giant". Harvard Gazette. Boston. Retrieved 28 December 2020.
↑ 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops /p, t, k/ are aspirated when they come at the beginning of a syllable [/p, t, k/ అను శ్వాస స్పర్శములు సిలబౢ (సిలబుల్) మొదట్లో వస్తే అవి మహాప్రాణాలుగా పలుకబడతాయి]
↑ 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Consonants are longer when at the end of a phrase. [...] Voiceless stops /p, t, k/ are aspirated when they come at the beginning of a syllable [పదబంధం చివరన వచ్చు హల్లులు పొడవుగా అవుతాయి [...] /p, t, k/ అను శ్వాస స్పర్శములు సిలబౢ (సిలబుల్) మొదట్లో వస్తే అవి మహాప్రాణాలుగా పలుకబడతాయి.] ఇక్కడ హల్లు పొడవుగా పలకబడడమంటే మన వ్యాకరణంలో ద్విత్వంగా మారడమని అర్థం చేసుకోవాలి. అలాగే హల్లు చివరన రావడమంటే హలంత పదం (లేదా నకార పొల్లున్న హల్లు)గా అర్థం చేసుకోవాలి ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Ladefogedrules2" అనే పేరును విభిన్న కంటెంటుతో అనేక సార్లు నిర్వచించారు
↑ Eisenberg, Daniel (1991) [1976]. "El rucio de Sancho y la fecha de composición de la Segunda Parte de Don Quijote". Estudios cervantinos. Revised version of article first published in es:Nueva Revista de Filología Hispánica, vol. 25, 1976, pp. 94-102. Barcelona: Sirmio. ISBN 9788477690375. Archived from the original on September 24, 2015.
↑ ఠొలెయ్డొవ్[6]
↑ Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiced obstruents, which include stops and fricatives, such as /b, d, ɡ, v, ð, z, ʒ/, that come at the end of an utterance like /v/ in "improve" or before a voiceless sound like /d/ in "add two") are only briefly voiced during the articulation. [ఒక మాట చివర్లో వచ్చే నాద స్పర్శములు గానీ నాద ఊష్మములు గానీ పాక్షికంగా మాత్రమే నాద శబ్దాలుగా ఉంటాయి.] అంటే మిగతా సగం ఆ వర్గపు శ్వాస శబ్దంగా పలుకబడుతుంది అని.
↑ Wikipedia, contributors (31 August 2022). Reality principle. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1107667454. Retrieved 29 September 2022.
↑ The Knight in the Mirror a 2003 book report in The Guardian about Harold Bloom's book.
↑ Lathrop, Tom (2006-03-22). "Edith Grossman's Translation of Don Quixote" (PDF). Bulletin of the Cervantes Society. 26 (1–2): 237–255. Retrieved 2021-01-17.
↑ Edith Grossman about Don Quixote as tragedy and comedy న్యూ యోర్క్‌లో 5 ఫిబ్రవరి 2009న వార్డ్స్ విథౌట్ బోర్డర్స్ నిర్వహించిన ఒక చర్చా కార్యక్రమంలో
↑ "Don Quixote" by Miguel de Cervantes, translated and annotated by Edith Grossman, p. 272
↑ See chapter 2 of E. C. Graf's Cervantes and Modernity.
↑ 17.0 17.1 Lopez-Munoz, F. “The Mad and the Demented in the Literary Works of Cervantes: On Cervantes' Sources of Medical Information about Neuropsychiatry.” Revista De Neurologia, vol. 46, 2008, pp. 489-501: 490.
↑ Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops and affricates /p, t, k, tʃ/ are longer than their voiced counterparts /b, d, ɡ, dʒ/ when situated at the end of a syllable. [సిలబౢ చివర్లో శ్వాస స్పర్శాలూ, సర్శోష్మాలూ అదే స్థానంలో వచ్చిన సంబంధిత నాదాక్షరాలకంటే పొడవుగా పలుకబడతాయి] పొడవుగా పలకడం అంటే ద్విత్వం అవ్వడమనే
↑ 19.0 19.1 Palma, Jose-Alberto, Palma, Fermin. “Neurology and Don Quixote.” European Neurology, vol. 68, 2012, pp. 247-57: 253.
↑ Eisenberg, Daniel. Cervantes, Lope and Avellaneda. Estudios cervantinos. Aditya Yadav 🇮🇳🇮🇳41. Archived from the original on 2015-09-24. Retrieved 2022-10-02. {{cite book}}: CS1 maint: location (link)
↑ Cervantes, Miguel, The Portable Cervantes, ed. Samuel Putnam (New York: Penguin, [1951] 1978), p. viii
↑ 22.0 22.1 Lyons, M. (2011). Books: a living history. London: Thames & Hudson.
↑ Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops and affricates /p, t, k, tʃ/ are longer than their voiced counterparts /b, d, ɡ, dʒ/ when situated at the end of a syllable.[...]When considering /r, l/ as liquids, /r/ is included in this rule as
↑ Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops /p, t, k/ are aspirated when they come at the beginning of a syllable [...]Voiced stops and affricates /b, d, ɡ, dʒ/ in fact occur as voiceless at the beginning of a syllable unless immediately preceded by a voiced sound, in which the voiced sound carries over. [శ్వాస స్పర్శములు /p, t, k/ సిలబౢ మొదట్లో వచ్చినప్పుడు మహాప్రాణాలుగా పలుకబడతాయి [...]నాద స్పర్శములూ, స్పర్శోష్మములూ /b, d, ɡ, dʒ/ సిలబౢ మొదట్లో శ్వాసములుగా పలుకబడతాయి గానీ, వాటికి ముందు పలికినది నాద శబ్దమైతే మాత్రం ఆ నాదం వీటికి కూడా సంక్రమిస్తుంది.]
↑ Lathrop, Tom (2002). Eisenberg, Daniel; Clamurro, William (eds.). "Miguel de Cervantes. The Ingenious Hidalgo Don Quixote de la Mancha. Trans. John Rutherford" (PDF). Cervantes: Bulletin of the Cervantes Society of America. The Cervantes society of America. XXII (2): 175–180. ISSN 1943-3840. Retrieved 3 October 2022. [...]in British English, Quixote is pronounced “Kwikset.” [బ్రిటిష్ ఆంగ్లంలో కీహొవ్టెని క్విక్‌సెట్‌గా పలుకుతారు.]
↑ "La determinación del lugar de la Mancha como problema estadístico" (PDF) (in స్పానిష్). Valencia: Department of Statistics, University of Malaga. Archived from the original (PDF) on 20 July 2011. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
↑ "The Kinematics of the Quixote and the Identity of the "Place in La Mancha"" (PDF). Valencia: Department of Applied Mathematics, University of Valencia: 7. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
↑ "Don Quijote era Acuña el Procurador". El Mundo. Madrid.
↑ "Don Quijote de La Mancha: ¿realidad o ficción?". El País. Madrid.
↑ Professor Borges: A Course on English Literature. New Directions Publishing, 2013. ISBN 978-0811218757. p. 15.
↑ quijote1.2: rump or haunch. Real Academia Española.
↑ González Echevarría, Roberto (2015). "1. Introduction: Why Read the Quixote?". Cervantes' Don Quixote. New Haven: Yale University Press. ISBN 9780300213317.
↑ 33.0 33.1 33.2 33.3 33.4 33.5 Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022.
↑ Clement, Richard W. (2002). "Francisco de Robles, Cervantes, and the Spanish Book Trade". Mediterranean Studies (in ఇంగ్లీష్). 11: 115–30. JSTOR 41166942.
↑ Cahill, Hugh. "Don Quixote". King's College London. Archived from the original on 25 May 2007. Retrieved 14 January 2011.
↑ 36.0 36.1 "Cervantes, Miguel de". Encyclopædia Britannica. 2002.
J. Ormsby, "About Cervantes and Don Quixote" Archived 3 సెప్టెంబరు 2006 at the Wayback Machine
↑ Serge Gruzinski, teacher at the EHESS (July–August 2007). "Don Quichotte, best-seller mondial". n°322. L'Histoire. p. 30.
↑ 38.0 38.1 J. Ormsby, "About Cervantes and Don Quixote" Archived 3 సెప్టెంబరు 2006 at the Wayback Machine
↑ Prestage, Edgar (1928). Chivalry. p. 110.
↑ Grabianowski, Ed (2018). "The 21 Best-selling Books of All Time". HowStuffWorks. p. 1. Retrieved 28 May 2018.
↑ "Cervantes Collection". www.sl.nsw.gov.au. 19 June 2015. Retrieved 18 January 2017.
↑ చిలకమర్తి, లక్ష్మీనరసింహం (March 1966). "మనవి". గణపతి (in telugu). రాజమండ్రి: వెలగల వీరెడ్డి. p. 5. పాశ్చాత్యనవలలో సుప్రసిద్ధమైన "డాన్ క్విక్జోట్ {{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ వికీసోర్స్, సమర్పకులు (27 August 2019). "పుట:Ganapati (novel).pdf/4" (in Telugu). వికీసోర్స్. Retrieved 8 October 2022. {{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ రాయసం, వెంకట శివుడు (1933). "జనానాపత్రిక". ఆత్మచరిత్రము, ద్వితీయభాగము : ఉపాధ్యాయదశ (in telugu). మద్రాసు: ఆంధ్రపత్రికా ముద్రాలయము. p. ౨౨౯. చిన్ననాఁడు నాకెంతో సంతోషదాయకముగ నుండిన “డాన్ క్విగ్జోటు” నవల నీవేసవిని మిగుల తమకమునఁ జదివితిని. {{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ వికీసోర్స్, సమర్పకులు (27 January 2018). "పుట:2015.373190.Athma-Charitramu.pdf/267". వికీసోర్స్. Retrieved 9 October 2022.
↑ మొక్కపాటి, నరసింహశాస్త్రి (1995). "బారిష్టరు పార్వతీశం పుట్టుపూర్వోత్తరాలు". బారిష్టర్ పార్వతీశం (in telugu). విజయవాడ: అభినందన పబ్లిషర్స్. p. 17. ఇక నాలుగో రకం వారు, మొదట ఈ కథ విని తమరు చదివీ, చాలా బాగుందన్న పెద్ద మనుష్యులు కొందరు. నాలుగురోజులు పోయిన తరువాత, తమ చుట్టూ తరుచు పార్వతీశాన్ని గురించిన ప్రశంసలు తమ చెవిన పడుతూంటే, అది భరించలేక ఆయన బొంద ఇదో పెద్ద ఇదేమిటి, ఏ డాన్‌క్విక్సోటో చదివి కాపీ కొట్టాడు. ఈయన తెలివితేటలేమి ఏడిసినాయి అన్నారు. {{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ వికీసోర్స్, సమర్పకులు (9 October 2022). "పుట:Baarishhtaru paarvatiisham.pdf/16" (in Telugu). వికీసోర్స్. Retrieved 9 October 2022. {{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ "Library catalogue of the Cervantes Institute of Belgrade". Archived from the original on 14 August 2007. Retrieved 26 December 2012.
↑ "Translator's Preface: About this translation". Don Quixote by Miguel de Cervantes, Translated by John Ormsby. Archived from the original on 23 August 2010.
↑ అంటే ఒక వంటకం ఎంత బాగా కుదిరిందో దాన్ని చూసి చెప్పలేమని, దాని రుచి చూసే చెప్పగలమనీ అర్థం. అనగా ఏదైనా ఒక పని ఎంత విజయవంతమైనదో తెలియాలంటే దాని లక్ష్యం ఎంతవరకు చేరుకుందో చూడాలి అని దీని ఉద్దేశం.
↑ "Proverb "Proof of the Pudding is in the Eating"".
↑ Don Quixote by Miguel de Cervantes, translated by Tobias Smollett, Introduction and Notes by Carole Slade; Barnes and Noble Classics, New York p. 318
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; peabody అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ Battestin, Martin C. (1997). "The Authorship of Smollett's "Don Quixote"". Studies in Bibliography. 50: 295–321. ISSN 0081-7600. JSTOR 40372067.
↑ The Project Gutenberg eBook of The Story of Don Quixote, by Arvid Paulson, Clayton Edwards, and Miguel de Cervantes Saavedra. Gutenberg.org. 20 July 2009. Archived from the original on 21 August 2013. Retrieved 5 February 2014.
↑ Fuentes, Carlos (2 November 2003). "Tilt". The New York Times.
↑ Eder, Richard (14 November 2003). "Beholding Windmills and Wisdom From a New Vantage". The New York Times.
↑ McGrath, Michael J (2007). "Reviews: Don Quixote trans. Tom Lathrop" (PDF). H-Net.
↑ McGrath, Michael J (2010). "Reviews: Don Quixote trans. James Montgomery" (PDF). H-Net.
↑ Davis, Gerald J. (2012). Don Quixote (in ఇంగ్లీష్). Lulu Enterprises Incorporated. ISBN 978-1105810664.
↑ Eisenberg, Daniel (2006). "The Text of Don Quixote as Seen by its Modern English Translators" (PDF). Cervantes (Journal of the Cervantes Society of America). 26: 103–126.
↑ 62.00 62.01 62.02 62.03 62.04 62.05 62.06 62.07 62.08 62.09 62.10 62.11 62.12 62.13 62.14 62.15 62.16 Ganguly, Shyama Prasad (2008). "Translation of Don Quixote into Indian Languages". In Maurya, Vibha; Arellano, Ignacio (eds.). Cervantes and Don Quixote: proceedings of the Delhi Conference on Miguel de Cervantes. Hyderabad: EMESCO Books. p. 361–376. ISBN 9788190669801.
↑ 63.00 63.01 63.02 63.03 63.04 63.05 63.06 63.07 63.08 63.09 63.10 Pant, Preeti (2018). "THE READERS OF El Quijote from Europe to India" (PDF). International Journal of Creative Research Thoughts: 815–821. ISSN 2320-2882.
↑ 64.0 64.1 Ganguly, Shyama Prasad (2009). "Revisiting the First Translation of 'Don Quixote' in India: Bipin Bihari Chakravarti's 'Adbhut Digvijay' in Bengali". Indian Literature. 53 (5): 165–182. Retrieved 24 November 2022.
↑ "Don Quijote de la Mancha VOl I". 1. Kolkata: ebangmushayera. Retrieved 25 November 2022.
↑ "Don Quijote de la Mancha VOl II". 2. Kolkata: ebangmushayera. Retrieved 25 November 2022.
↑ "Don Kikhote (Don Quixote)". Parable International. New Delhi.
↑ "डान् क्विक्षोटः Don Quixote". Dr. habil. DRAGOMIR DIMITROV. Retrieved 25 November 2022.
↑ 69.0 69.1 "डान् क्विक्षोटः Don Quixote". PUNE INDOLOGICAL SERIES. Retrieved 25 November 2022.
↑ 70.0 70.1 70.2 70.3 70.4 70.5 Ganguly, Shyama Prasad (2020). "Indian response to El Quijote". In Gámez-Fernández, Cristina; Navarro-Tejero, Antonia (eds.). India in the World. Cambridge Scholars Publishing. p. 61. ISBN 978-1-4438-3289-2.
↑ "Don Quixote". తెలుగుబుక్స్.in. Hyderabad.
↑ "Capturing Spanish Shakespeare's flavour". ది హిందూ. Hindi belt. 20 March 2015. Metroplus. Retrieved 27 November 2022.
↑ G.V, Sitapati (1968). "Part two—Modern period (from 1900 A.D): XIII". History of Telugu literature. Madras: Sahitya Akademi. p. 216. Retrieved 27 November 2022. Paramananda Charitra of Mocherla Hanumanta Rao is an adaptation of Don Quixote.
↑ 74.0 74.1 Yadav, Subhas (2019). "Becoming Indians: Cervantes and Garcia Lorca". Indialogs. 6: 179–190. doi:10.5565/rev/indialogs.124.
↑ Nayar, Prabodhachandran (14 July 2015). "Interpreting Don Quixote in Kathakali". ది హిందూ. Thiruvananthapuram. Theatre. Retrieved 25 November 2022.
↑ Parakala, Vangmayi (4 July 2016). "Kathakali 'Don Quixote' travels to Spain". mint. features. Retrieved 25 November 2022.
మరింత సమాచారం కోసం[మార్చు]
Bloom, Harold (ed.) (2000). Cervantes' Don Quixote (Modern Critical Interpretations). Chelsea House Publishers. ISBN 0-7910-5922-7.
D' Haen, Theo (ed.) (2009). International Don Quixote. Editions Rodopi B.V. ISBN 90-420-2583-2.
Dobbs, Ronnie (ed.) (2015). Don Quixote and the History of the Novel. Cambridge University Press.
Echevarría, Roberto González (ed.) (2005). Cervantes' Don Quixote: A Casebook. Oxford University Press US. ISBN 0-19-516938-7.
Duran, Manuel and Rogg, Fay R. (2006). Fighting Windmills: Encounters with Don Quixote. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11022-7.
Graf, Eric C. (2007). Cervantes and Modernity: Four Essays on Don Quijote. Bucknell University Press. ISBN 978-1-61148-261-4.
Hoyle, Alan (2016). "Don Quixote of La Mancha"(1605): Highlights and Lowlights. Rocks Lane Editions. See
Johnson, Carroll B (ed.) (2006). Don Quijote Across Four Centuries: 1605–2005. Juan de la Cuesta Hispanic Monographs. ISBN 1-58871-088-2.
Pérez, Rolando (2016). "What is Don Quijote/Don Quixote And…And…And the Disjunctive Synthesis of Cervantes and Kathy Acker." Cervantes ilimitado: cuatrocientos años del Quijote. Ed. Nuria Morgado. ALDEEU. See on Academia.edu
Pérez, Rolando (2021). Cervantes’s “Republic”: On Representation, Imitation, and Unreason. eHumanista 47. 89-111.https://www.academia.edu/45635376/Cervantes_s_Republic_On_Representation_Imitation_and_Unreason. https://www.ehumanista.ucsb.edu/sites/default/files/sitefiles/ehumanista/volume47/ehum47.perez.pdf.
వెలుపలి లంకెలు[మార్చు]
Find more about డొన్ కీహొవ్టి at Wikipedia's sister projects
Definitions and translations from Wiktionary
Media from Commons
Quotations from Wikiquote
Source texts from Wikisource
Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya
Miguel de Cervantes Collection has rare first volumes in multiple languages of Don Quixote. From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=డొన్_కీహొవ్టి&oldid=3743056" నుండి వెలికితీశారు
వర్గాలు:
మూలాల లోపాలున్న పేజీలు
Articles containing English-language text
మూసలను పిలవడంలో డూప్లికేటు ఆర్గ్యుమెంట్లను వాడుతున్న పేజీలు
CS1 maint: location
CS1 స్పానిష్-language sources (es)
CS1 maint: unrecognized language
Pages with unresolved properties
Articles containing Spanish-language text
All articles with unsourced statements
Articles with unsourced statements from sep 2022
Articles containing Latin-language text
Articles containing explicitly cited Telugu-language text
Articles containing Bengali-language text
Articles containing Urdu-language text
Articles containing Hindi-language text
Articles containing Marathi-language text
Articles containing Sanskrit-language text
Articles containing Malayalam-language text
1605 పుస్తకాలు
స్పెనిష్ నవలలు
స్పెనిష్ పుస్తకాలు
సెర్వన్టీస్ పుస్తకాలు
దాచిన వర్గాలు:
CS1 errors: missing periodical
CS1 ఇంగ్లీష్-language sources (en)
Webarchive template wayback links
Articles with invalid date parameter in template
మార్గదర్శకపు మెనూ
వ్యక్తిగత పరికరాలు
లాగిన్ అయిలేరు
ఈ IP కి సంబంధించిన చర్చ
మార్పుచేర్పులు
ఖాతా సృష్టించుకోండి
లాగినవండి
పేరుబరులు
వ్యాసం
చర్చ
తెలుగు
చూపులు
చదువు
మార్చు
చరిత్ర
మరిన్ని
మార్గదర్శకము
మొదటి పేజీ
యాదృచ్ఛిక పేజీ
రచ్చబండ
వికీపీడియా గురించి
సంప్రదింపు పేజీ
విరాళాలు
పరస్పరక్రియ
సహాయసూచిక
సముదాయ పందిరి
ఇటీవలి మార్పులు
కొత్త పేజీలు
దస్త్రం ఎక్కింపు
పరికరాల పెట్టె
ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు
సంబంధిత మార్పులు
దస్త్రపు ఎక్కింపు
ప్రత్యేక పేజీలు
శాశ్వత లింకు
పేజీ సమాచారం
ఈ పేజీని ఉల్లేఖించండి
వికీడేటా అంశం
ముద్రణ/ఎగుమతి
ఓ పుస్తకాన్ని సృష్టించండి
PDF రూపంలో దించుకోండి
అచ్చుతీయదగ్గ కూర్పు
ఇతర ప్రాజెక్టులలో
Wikimedia Commons
ఇతర భాషలు
English
हिन्दी
தமிழ்
മലയാളം
Afrikaans
Alemannisch
አማርኛ
Aragonés
Ænglisc
العربية
Asturianu
Azərbaycanca
Башҡортса
Boarisch
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
বাংলা
བོད་ཡིག
Brezhoneg
Bosanski
Català
کوردی
Čeština
Cymraeg
Dansk
Deutsch
Ελληνικά
Esperanto
Español
Eesti
Euskara
فارسی
Suomi
Võro
Français
Frysk
Gaeilge
Kriyòl gwiyannen
Gàidhlig
Galego
Avañe'ẽ
ગુજરાતી
עברית
Hrvatski
Magyar
Հայերեն
Interlingua
Bahasa Indonesia
Interlingue
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
ქართული
Taqbaylit
한국어
Kurdî
Кыргызча
Latina
Ladino
Lëtzebuergesch
Lingua Franca Nova
Lombard
Lietuvių
Latviešu
Minangkabau
Македонски
मराठी
Кырык мары
Bahasa Melayu
Malti
Mirandés
مازِرونی
Nāhuatl
Plattdüütsch
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmål
Occitan
Livvinkarjala
ਪੰਜਾਬੀ
Polski
پنجابی
Português
Runa Simi
Română
Русский
Sardu
Sicilianu
Scots
Srpskohrvatski / српскохрватски
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Anarâškielâ
Shqip
Српски / srpski
Svenska
ไทย
Türkmençe
Tagalog
Türkçe
Українська
اردو
Oʻzbekcha/ўзбекча
Vèneto
Tiếng Việt
Walon
Winaray
吴语
მარგალური
ייִדיש
中文
Bân-lâm-gú
粵語
లంకెలను మార్చు
ఈ పేజీలో చివరి మార్పు 1 డిసెంబరు 2022న 15:17కు జరిగింది.
పాఠ్యం క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్/షేర్-ఎలైక్ లైసెన్సు; క్రింద లభ్యం అదనపు షరతులు వర్తించవచ్చు. మరిన్ని వివరాలకు వాడుక నియమాలను చూడండి.
don keehovti (amerika aangla maandalikamlo kehovtey) oka gaatharoopa spenish navala. deeni rachayita mighel de thermeantes (Miguel de Cervantes). 1605loo modati bhagam, 1615loo rendo bhaagamto rendu bhagaluga vachina ee navala puurti paeru dhi inseenyas gentillan[gamanika 1] don keehovti af la mancha (aanglam)/el imhenyoso idhalgho (rendo bhaagamlo ee padam badulu kabhayero (caballero) ane padam vaadabadindi) doem kikhote de la mancha (El ingenioso hidalgo don Quixote de la Mancha). paaschaatya saahityapu moulika rachanallo okatigaa, prapanchamloni atyuttama rachanallo okatigaa pariganimpabade deenini, modati aadhunika navalagaa bhaavistaaru.[1][2][3][4] atyadhikamgaa anuvadinchabadda rachanallo idhi okati.[5]
don keehovti
1605loo mudritamaina modati bhagapu shirshika
krutikarta:
mighel de thermeantes
asalu paeru (telugulo lekapothe):
el ininioso idhalgho doem kikhote de la mancha
desham:
abhabhargho spain
bhasha:
aadhunika spenish
vibhagam (kalaa prakriya):
navala
prachurana:
fransisko de robless
vidudala:
1605 (modati bhagam)
1615 (rendava bhagam)
aangla prachurana:
1612 (modati bhagam)
1620 (rendava bhagam)
prachurana maadhyamam:
mudrana
la manchalo alonso keehano(aanglam)/alonso kikhano (spenish)u(Alonso Quijano) ane oka idelgov (aanglam)/idhalgho (spenish)u(Hidalgo)[gamanika 2] enno veeragaathalu chadivi pichodayyado, leka alaa natistunnado teliyadu cony, tana paeru doem[gamanika 3] keehovti de la mancha gaa maarchukuni, oka saahasaveerudigaa[gamanika 4] maari, veeratvaaniki mallee oopiruluudaalani nirnayinchukuntaadu. ee katha mottam itani "saahasa yaatrala" chuttu tirugutundi. itanu tana dalugadiga oka maamuulu raitu aina senchou penny (aanglam)/sancho pantha(spenish)nu niyaminchukuntaadu. appatike kaalam chellina amsaalugaa chudabadutunna veeraparaakramaala pai keehovti gambheeramaina prasangaalanu senchou tana vyavahaarika ghnaanamtho edurkontuntadu. ilaa senchou vaastavikatakuu, keehovti aadarsaalakuu madhya vyatyaasam kathalo kanipistuu untundi. modati bhaagamlo keehovti prapanchaanni vaastavika dhoranitho chudakunda, taanu charitralo nilichipoye veeragaathalo batukutunnanani anukuntu untaadu.
alexadr dyima vraasina da thri muskitiers(1844)loo, mark twaiyn[gamanika 5] rachana edeventurs af hakuleberi[gamanika 6] fin(1884)loo, edme roste vraasina sirano da bernak (1897)loo unna deeni prastaavanaluu, alaage aanglamlo unna quixotic[gamanika 7], lathariou vanti padaaluu, aa kaalapu paaschaatya saahitya rangam pai ee navala prabhaavaanni chebutunnaayi. lathariou modati bhaagamlo "dhi impertinentli curase man[gamanika 8]"(aanglam) ("el kuriyoso impertinente"(spenish)u artham: anuchita aasakti kalavaadu) ane upakathalo oka paatra.
ee navala vachina naallalo deenni oka haasya navalagaa chusevaru. french viplavam taruvaata ee kathalo kontha mandi medhaavulu tama chuttu unna samaajaanni vaastavika dhoranitho chudakunda oohaalokamlo munigipovadamane konam baga praachuryam pondindi.[citation needed] ee konam valana deenni oka aasaktikaramaina, chitramaina pratyeka pustakamgaa chusevaru. 19va sataabdamlo ee katha naati saamaajika paristhitulapai oka vyaakhyaanamgaa chusaru[citation needed] cony thermeantes evari vaipuna unnaadannadi evaruu cheppalekapoyaru. chala mandi vimarsakulu deennoka vishaada navalagaa chusevaru.[citation needed] kehovti aadarsaaluu, aunnatyam vartamaana samaajamlo kaalam chellina panikiraani bhavaluga chudabadatame vishaadam ani veeri abhiprayam. 20va satabdi naatiki idhi oka shreshtha saahityamgaa gurtimpu tecchukundi.
vishayaalu
1 katha
1.1 modati bhagam (1605)
1.1.1 modati sali (1–5 prakaranaalu)
1.1.2 keehovti grandhaalaya vidhvamsam (prakaranaalu 6–7)
1.1.3 rendo sali (prakaranaalu 8–10)
1.1.4 gorrela kaaparulato prayaanaalu (prakaranaalu 11–15)
1.1.5 satram (prakaranaalu 16–17)
1.1.6 baanisaluu, kardenyo (prakaranaalu 19–24)
1.1.7 poojaarii, mangalaaduu, dorotiya (prakaranaalu 25–31)
1.1.8 mallee satraaniki (prakaranaalu 32–42)
1.1.9 dhi impertinentli curase man
1.1.10 mugimpu (prakaranaalu 45–52)
1.2 rendo bhagam
1.2.1 moodo sali
2 antaraartham
3 amsaalu
4 nepathyam
4.1 keehovte pai munupati saahityapu prabhaavam
4.2 nakili rendo bhagam
4.3 upakathalu
5 bhaashaavishaeshaalu
5.1 spenish
5.2 itara paaschaatya bhashalu
5.2.1 aanglam
5.2.2 migata bhashalu
5.3 telugu
5.3.1 adanapu varnaalakai vesulubaatlu
6 rachana saili
6.1 parisaraalu
6.1.1 siddhaantaalu
6.2 bhasha
7 prachurana
8 telugu saahityamlo prastaavanalu
9 anuvaadaalu
9.1 aangla anuvaadaalu
9.1.1 aangla anuvaadaala chitta
9.1.2 nakili don keehovti aangla anuvaadaalu
9.2 bhaarateeya bhashalloki anuvaadaalu
9.2.1 bengali
9.2.2 urdu
9.2.3 hindi
9.2.4 maraati
9.2.5 samskrutam
9.2.6 telugu
9.2.7 itara bhaarateeya bhashalu
9.2.8 saahitya akadami paatra
9.2.9 bhaarateeya bhashala anuvaadaala jabita
10 prabhaavam
10.1 paaschaatya kalalu
10.2 bhaarateeya kalalu
11 ivi kuudaa chudandi
12 gamanikalu
13 moolaalu
14 marinta samacharam kosam
15 velupali lankelu
katha[maarchu]
navalaloni pramukha ghattamaina galimarala ghattaanni chuupistunna gustav dore geesina bomma.
navalalo modati ankaalu konni 'la mancha putallo nundi sekarimpabadda vivaraalanee, migatavi arab bhashalo unna oka grandham nundi arab charitrakaarudu side hamete benengeli anuvadinchina vivaraalanee thermeantes vraasaaru. ilaa vraayadam valla idhi katha ani telisinappatiki, paatakudiki chala kaalam kritam jarigina oka gaathanu chaduvutunna anubhooti kalugutundi. ilaa abhoota kalpanalanu charitralaagaa cheppadam aa naati rachanallo maamuulu vishayame. enno kathalni "anaganagaa okanadu sudura praantamlo" vanti vaakyaalato modalu pettadam maamoole.
veeri sanchaaramlo keehovti, senchoulu vaesyalanuu, mekala kaaparulanuu, sainikulanuu, poojaarulanuu, tappinchuku paaripoyina khaideelanuu, bhagna premikulanuu kalusukuntaaru. ilaa kalisina vaaru veeriki cheppe kathallo konni saarlu vartamaana samaajamlooni vaastava sanghatanalu kuudaa undevi. ilaa kotta vaallani kalisinappudu keehovti akkada taanu neraverchavalasina oka saahasa kartavyamunu oohinchukuntundedavaada. ee oohala valla tanaku sambandham laeni vishayaallo taladuurchuta, basalalo nundi paikamu chellinchaka nishkraminchuta vanti vaati valana veeriddaruu aneka ikkatlakuu, avamaanaalakuu, gaayaalakuu guravutaaru (ekkuvagaa senchou veetiki dorikipotadu). antimamugaa keehovti tana swapuramunaku maralaka tappadu. navala chivaralo veeru moodo yaatra kuudaa chesarani, daani vivarala sekarana inka jarugutondanii, alaage sidhilaavasthaloonunna oka kuteeramunu punarnirmistundagaa, akkada oka musali vaidyuniki dorikina oka seesapu petteloni patramulalo vividha smaranamuluu, keertanamulatho sahaa aayana antyakriyalaku sambandhinchina samacharam labhinchindanii, vaati parishkarana panditula sahaayamtho konasagutondani, twaralone truteeya yaatra vivaraalu prachuritamavvochani cheppi katha mugistaadu.
modati bhagam (1605)[maarchu]
modati bhagam naalugu ankaalugaa vibhajinchabadindi. okkokka ankamlo aneka prakaranaalunnaayi. navala vachina naatiki, deeniki rendo bhagam vraayaalanna aalochana ledu. marinni saahasaala gurinchi inko pustakamlo vraastaanani ee bhagam chivarlo vraayadam aanaati rachana saile cony rendo bhagam unnadane uddesamlo vraasinadi kaadu.[8]
aangla anuvaadamlo veeri yaatralu 'sali'lu gaa perkonabaddaayi.
modati sali (1–5 prakaranaalu)[maarchu]
la manchalo okanoka moolana alonso keehano ane paeru gala (ee paeru navala madhyalo gaanee cheppabadadu), sumaru 50 ella idelgov tana menakodalu, panimanishi, gurrala kapari kurravaadulatoe (ee kurradi prastaavana navalalo mallee raadu) kalisi untunnadu. eeyana telivaina vaadenainappatikii, vaelaki padukokunda pustakaalu chaduvutuu koorchovadamtho, burra endipoyi, kolleric[gamanika 9][gamanika 10] swabhaavam abbinadi. anducheta itaniki mukku meeda kopam. eeyana chadivina veera gaathalaloonidantayuu nijamunanee, vaati antaraarthamulanu taanu sampuurtiga grahinchinaananii, aa kaaryamu talapettutaku swayamugaa aa aristatil e mari yoka janma etti vachinanuu athanuu inta koolankashamuga grahinchabodanii keehano nammevaadu.
inkanu marinni saahasamulu manmundu ranunnavi yane bharosatho ee veerakathalanu muginchu sailini prasamsinchina aayana, aneka maarlu swayamugaa kalamu pooni tadupari ankamulanu teniginchaboyinaaru. vaaru aa rachanalaku deetaina konasagimpule teninginchagalaranna vishayamu nissandehame. ilaa ee aalochanallo munigipoyi, aa kathaanaayakulanu anukarinche daka vachi, chivaraku saahasaalanu vetukkuntu desha sanchaaram cheyalani nirnayinchukuntaadu. oka patabadda kavacham todukkuni, tana paerunu "don keehovti"gaa maarchukuni, tana bakkachikkina gurraniki "rosinante (aanglam)/rothinante (spenish)" ane paeru tagilinchi,aldone lorrem anu yuvatini tana priyasakhigaa gurtinchi, aameku dalsinia el toboso (aanglam)/dulsineya el toboso ane paerunu istaadu. aneka vyayaprayaasalakorchi sekarinchina vivarammulanu batti yame pasuvadhyasaalanandu kasaidi yani telisinadi. aameku inkanuu taanu keehovte preyasinavvu adrushtamuku nochukontinani teliyadu.[gamanika 11] takkuva kaalamulone yasodhanudanu kaagalananu vishwaasamutho oka satraaniki vastaadu. aa satraanni kota any, akkada unna vaesyalanu daaseejanamanee, satrapu yajamanini kotaku adhipatiyanee anukuni, tananu palegadiga gurtinchavalenani aa yajamanini aagnaapistaadu. aa yajamani keehovteku vantapadi, athani lanti saahasiki daalugaaduu, chetilo kontha dhanamuu, gaayamulanu maanpu divyoushadhamuu unduta mukhyamani nammistaadu. raatri keehovti tana kavachamunu samrakshistundagaa atuga velutunna kancharagaadidalavaallu, tama (kanchara)gaadidalaku neellu pettataaniki, neeti tottelo unna athani kavachamunu teesi pakkaki pettabogaa, itanu vaaritho godavapadataadu. oka utsavam jaripinattu natakamadi, keehovtinu naityga prakatinchi, venuventane atanni athani daarina saaganampi vadilinchukuntaadu.
taruvaata jeetabhatyaala godavalo endress ane panivaanni athani yajamani chettuku kattesi kodutunte, keehovte panivaaniki "sahayamu chestaadu". cony atta meeda kopamu dutta meeda choopinchinattu, kehovti vellipogaane aa yajamani atanni rettinchi tantaadu (ani taruvaata endress keehovtiki chebutaadu). taruvaata keehovti toledho (spenish)/toleyye (aanglam) nundi vachina kondaru vyaapaarulanu kalustaadu. vaaru tana oohasundari dalsinianu 'parihasamadaga', keehovti vaarini edurkontaadu. vaallu itanni mettagaa tanni pakkana padesi pothe, atuga velle raitukuulii okadu chusi itanni intiki cherustaadu.
keehovti grandhaalaya vidhvamsam (prakaranaalu 6–7)[maarchu]
keehovtiki spruha rakamunupe aayana menakodalu, panimanishi, oka poojaarii, aa chuttupakkali mangali vaadokaduu kalisi athani saahasa gaathalanuu, itara pustakaalanuu tagalabettestaru. ee ankamlo ekkuvagaa e pustakaalanu tagalabettaali, vaetini unchaali ane charche untundi. idhi oka haasya ghattam. endukante falana pustakaalu aslilamainavaite, vaatilo unna chilipi visaeshaalu anta vivaramgaa poojaariketla telusu ? ee hasyame kaaka pustakaala vishayamlo thermeantes ishtaayishtaalu kuudaa manaki ee ankamlo telustaayi. machuku tana navala la ghalatiya nu vadileyagaa, vaastavikataku dooramgaa unna (veroka rachayita navala) felixemerte de hirkenia tagulabettabadutundi. mottam puurtayyaaka grandhaalayaanni moosesi, keehovte spruhaloki vachaka idantaa oka mayavi (spenishilo enkannedhar) pani ani chebutaaru.
rendo sali (prakaranaalu 8–10)[maarchu]
konnaallu tanakee picchi vadilipoyindanattu minnakunna kehovti, okanadu tana porugu vaadaina senchou pennu tana dalugadiga undamani koradu. badulugaa tanakoka chinna nirvahanaadhikaari padavi (oka inysulaku adhikaarini chestaanantaadu. inysula ante oka pattanamlo chinna mukka) aasagaa pedataadu. senchou oka pedha raitu cony kehovti laga kakunda vaastavika dhorani unnavaadu. itani pratipaadanaku senchou oppukoga, okanadu poddu podupune iddaruu illa nundi jaarukuntaaru. ikkadi nundi perochina vaalla saahasaalu modalavutaayi. veetilo modatidi gaalimaralanu raakshasulugaa anukuni keehovti vaatipai daadi cheyadam.
taruvaata veelliddaruu tana parivaaramutoe pallakilo velutunna okaamenuu, aa parivaaraaniki kaasta mundu velutunna iddaru benidictin frayarlanuu[gamanika 12] chustaru. aa parivaaraanikii, frayarlakuu e sambandham ledu cony vaalliddaruu oke daarina velutunnaaru. keehovti maatram vaallanu aa mahilanu bandhinchina maayaavulanukuni, oka frayarnu tanni gurram meeda nundi padestadu. deenitho aa parivaaramtoonunna saayudhudaina bask[gamanika 13] keehovtini edurkontaadu. bask daggara daalu leka oka dindunu daalugaa pattukuni raga iddaruu kottukuntaaru. sarigga kotlata madhyalo rachayita tana moolapratilo (la mancha putalu) intavarake undani cheppi kathaku viraamaannistaadu. mallee arabi muulaala nundi anuvadinchina rachanalo migata katha undantuu modalupedataadu. aa mahila pallakilo nundi digi, tana parivaaraanni keehovteeki "longipovalani" aagnaapinchadamtho godava mugustundi.
rendu bhagalavi modati sanchikalu
gorrela kaaparulato prayaanaalu (prakaranaalu 11–15)[maarchu]
keehote, senchoulu daarilo kondaru gorrela kaaparulanu kalustaaru. senchouki, vaarikii keehote aastipaastulanu bandhanamulu leka manushyulandarunu sukhasaantamulatoe nunde maanavaali yokka "swarnayugamu"nu goorchi chebutaadu. aa kaaparulu vaariddarinii gollanavalalu[gamanika 14] chadivi, gorrela kapari ayyenduku tana chaduvu manesi vachi, marsela ane kaaparidaanitoe[gamanika 15]premalo padda grisostomo ane athani antyakriyalaku ravalani pilustaaru. antyakriyalaku vachina marsela grisostomo vraasina viraha kaavyaalato tanaku sambandham ledani cheppi, sampradaayaala paerutho tanaku bandhanaalu vesarani, tanaku swechha kaavaalanii antuu, adaviloki vellipotundi. aamenu anusaristuu keehote, senchoulu velataaru gaanee, kontha dooram vellaaka alasipoi, oka kaaluva daggara aagi sedha tiirutaaru. intalo akkada meyadaaniki oka tattula (potti gurraalu) manda raga vaatilo oka daanitho rosinante koodabotundi. manda kaaparulu rosinantenu karralatho kotti aapabothe keehote vaaritho poraadataadu. keehote, senchoulanu vaallu tanni pakkana padestaaru.
satram (prakaranaalu 16–17)[maarchu]
mottaanikee elago akkada nundi bayatapaddaka, vaariddaruu daggarloni satraaniki cherukuntaaru. inkokasari keehote satraanni kota anukuntaadu cony, senchou anumaanaalu senchouki unnaayi. mottaanikee vaariddarikii, inko baatasaaritoe kalipi vasati gadigaa maarchina oka kottidini istaaru. keehote mancham meeda padukoga, senchou pakkana bonta meeda padukunnadu. aa nisheedhi samayana tana sachcheelataku jarugabovu pareekshanu goorchi keehote madanapadutuntaadu. tanatho nakotaloni andamaina rajakumarte premalonunnadani, raatriki tana pakkaloki rabovuchunnadanii keehote anukuntunnadu. intalo athani pakkaloki aa satrapu panimanishi meritornes vastundi. aamenu keehote rakumari anukuni tana pakkaloki teesukobotadu. aithe aame vachinadi adhe gadilonunna inko prayaanikudi kosam. ee gadabidatho prayaanikuditoe veeriddarikee godava avutundi. keehote, senchoulaku ollu hoonam avutundi. taruvaata keehote taamu oka arabu maantrikunito talapaddamani, anduke paraajitulamaitimanii yani, tama gaayamulanu maanputaku "fier e brass (french)/fiarabras (aanglam)[gamanika 16] lepanamu" yanu okadaanini upayogistaadu. keehovtiki kontha ibbandi taggutundi cony senchouku maatram aa mandu vesukogane unna aarogyam chedi, daadaapu chaavu tappi kannulottapoyinanta pani avutundi. edemainanu veeriddaruu satram nundi bayaludaerataaru. taanu chadivina kathalalooni saahasaveerulaku malle keehovti tama vasati kalpanaku paikam chellimpaka nishkraminchedadu. venuka migilina senchounu satramlo basakunna vaarantaa kalisi oka bontalo lungachutti egarestu kasepu aadukuntaaru. ee sannivesaanni navallo chalachotla rachayita gurtuchestuntadu. elaagolaaga akkannundi bayatapadi, mallee bayaludaerataaru.
baanisaluu, kardenyo (prakaranaalu 19–24)[maarchu]
1863loo guestov dore (french)/dorey (aanglam) geesina chitramlo keehovti, senchoulu
oka shavamtho oka saahasam, sirastraanaaniki sambandhinchina saahasam, baanisalanu vidipinchadam vanti konni visaeshaala taruvaata, veelliddaruu siyera morena ane chotuki cherukuntaaru. akkada veellu maanasika nispruhatho pichivaadaipoyina kardenyonu kalustaaru. kardenyo veeriki tana katha chebutaadu. atanu tana chinnanati nestam lusindatho premalo untaadu. intalo tanu ducke[gamanika 17]kodukuki parichaarakunigaa niyamimpabadataadu. tanatho snehamgaa untunna ducke chinnakoduku don fernendoki tana prema vishayam cheppi, sampradaayabaddamaina nischitaarthamunakai aagutunnaanani chebutaadu. kardenyo lusindapai vraasina kavitalu chadivi, fernendo kuudaa aamenu premistaadu. ilaa chebutuu madhyalo oka saahasa gaatha prastaavana raga andulooni raani tana bhartanu mosam chesindani kardenyo, aame pativrata yenani kehovti vaadinchukuntaaru. chivaraki kardenyo keehovteeni tanni, kondalloki vellipotaadu.
poojaarii, mangalaaduu, dorotiya (prakaranaalu 25–31)[maarchu]
dalsiniyapai viraha vedanathone kaaka anumaanamutho gooda ragalipotunna keehote, ee anumaanamunaku paayaschittamuga tapamu nacharimpavalenani nirnayinchukuntaadu. antalo senchouku oka lekha yichi, daanini dalsiniyaku ivvamani aagnaapistaadu. aa uttaramtho bayaluderina senchouki daarilo la mancha poojaarii, mangaloduu kanipistaaru. mugguru kalisi keehotenu intiki teesukupovaalani nirnayinchukuntaaru. daarilo veeriki dorotiya ane ammai kanipistundi. fernendo ee ammayini pelli chesukuntanani namminchi saareeraka sambandham pettukuni, ippudu kardenyo priyuraalini chesukunnadu. daanitho eeme paruvu poyi, tana ooru vadili ilaa tirugutondi. alaage daarilo veeriki kardenyo kanipistaadu. dorotiya katha vini, athanuu tana katha chebutaadu. ee aiduguruu keehovte daggaraku bayaludaerataaru.
eemenu veeru mugguru keehovtenu intiki teesukuvellenduku sahayam korutaru. eeme tananutaanu rajakumarte mikomikonagaa cheppukuni keehovtenu kalustundi. tama raajyamunu oka rakshasudu vasaparuchukoninaadanii, keehovte tananu rakshinchaalanii ardhistundi. mikomikonanu pattaabhishikturaalini cheyadaaniki keehovte bayaluderataadu.
daari madhyalo katha modatlo atanu kaapaadini panivaadu endressenu kalustadi. keehovte yajamaniki manchi cheppi tana daarina taanu poyadani, aa yajamanemo keehovte pogane tananu rettinchi kottadani endress vaapotaadu. endresseku jarigina anyaayaaniki prateekaaramu teerchukonedanani keehovte sapathamu cheyagaa, dayachesi tana vishayaallo taladuurchoddani keehovte praadheyapadataadu.
mallee satraaniki (prakaranaalu 32–42)[maarchu]
mottaanikee rakumari mikomikona kashtam gattekkinchadaaniki keehote, mikomikona, migata mugguru bayaluderi, aa raatri satramlo aagutaaru. akkada raatri poojaari andarikee "dhi impertinentli curase man[gamanika 18]"(aanglam) ("el kuriyoso impertinente"(spenish)u artham: anuchita aasakti kalavaadu) ane katha chebutaadu.
andaruu ilaa katha vintundagaa keehovte nidralo nadustuu, satramlo velaadadeesi unna gorre thollanu cheelchi chendadi, rakshasudanu tudamuttinchitini nanukuntaadu.
intalo akkadiki inko iddaru prayaanikulu vastaaru. vaallu maaruveshamlo unna fernendo, lusindaalani telustundi. konni natakiya parinaamaala taruvaata fernendo-dorotya, kardenyo-lusindalu okatavutaaru.
taruvaata aa satraaniki oka janta vastundi- spenish abbai, arabi ammai. vaariki ee gumpu parichayamayyaaka, aa abbai tana katha chebutaadu. atanu oka sainikudu. arabuloni yuddhamlo satruvulaku doriki khaidiigaa ayyadu. eeme sahaayamtho karagaram nundi bayatapadagaa, eeme kraistava dharmam puchukuni (ghnaanasnaanam) itanni pelli chesukovalanukuntondi. anchetha tirigi speyneku vachaaru.
intalo aa satraaniki oka nyaayamuurtii, aayana koothuruu vastaaru. eeme paeru dona clara. appudu telustundi, ee nyaayamuurtii, aa khaidi sodarulani. vaariddaruu kalusukuntaaru.
enno natakiya parinaamaala taruvaata andaruu nidrinchagaa, dooram nundi oka pranaya geetam vinabadutundi. dorotya, kardenyolu aa paataki maimarachipoga, aa paatagaadutana porugu vaadaina goppinti abbayani, vaariddarikii okarante okariki ishtamany, cony inka manasulo maata cheppukoledanii clara dorotyatho chebutundi.
taruvaata nyaayamuurti aa kurradini chusi enti vishayamani adugagaa atanu tana manasuloni maata chebutaadu. taanu aalochinchi chebutaanani nyaayamuurti antaadu.
dhi impertinentli curase man[maarchu]
lathaariyounu baakutho dooram pedutunna kamila. speyn chitrakaarudu appelles mestress geesina ee bommaki fransisko faste achu vesaaru.
dhi impertinentli curase man leda (The Impertinently Curious Man, artham: anuchita aasakti kalavaadu) leda dhi il advised curessoti (The Ill-Advised Curiosity, artham: tagani aasakti) ane paerlatho aanglamlo unna ee katha yokka spenish paeru el kuriyoso impertinente (El Curioso Impertinente).
italilo anselmo ane peddamanishi undevaadu. atanu paneepaatuu leka tana bharya kamila paativratyaanni parikshinchaalanukuntaada. anduku gaanuu tana mitrudu lathaariyouni kamilanuu mugguloki dinchavalasindigaa koratadu. itaniki picchekkindani anukunna lathariou oppukunnatle oppukuni, ventane kamila pativratayenani anselmoku teliyajestaadu. aithe lathariou kamila paativratyaaniki e pariksha pettaledanee, tanatho abaddamaadaadanii anselmo telusukuntaadu. ilaa kaadani, eesaari kachitamgaa prayatninchi tiiraalani lathariou daggara maata teesukuni, ataniki avakaasamichenduku anselmo vere ooruku pani paeruna vellipotaadu. lathariou kamila venta padaga, tanu ventane raavaalantuu aame bhartaku uttaraalu vraastundi. anselmo maatram pratyuttaram ivvadam cony tirigi ravadam cony cheyadu. chivariki lathariou, kamilaalu premalo padataaru. vaari madhya laingika bandham modalavutundi. anselmo vachaka kuudaa ataniki teliyakunda veeru sukhapadutuntaaru.
okanadu lathariou, anselmo inti nundi inkokadu bayatiki velladaanni chustadu. kamila cony mariyoka priyudini cheradistonda ani lathariou asuya padataadu. ventane anselmonu kalisi, taanu chivariki athani bharya meppu dorakabuchukunnaananii, aame geetha daatutundagaa pattukovalante falana chota, falana samayaniki ravalani, anselmoku chebutaadu. aithe ee naatakam modalayye lopulo taanu chusina aa magavaadu, kamila pani ammai priyudanee, kamilaku athanitho e sambandham ledanee telusukuntaadu. ventane kamilaaku vishayam cheppagaa, iddaruu kalisi, anselmonu mallee mosam cheyalani nirnayinchukuntaaru. taruvaata anselmo ragane, kamila lathaariyounu dooram pedutuu, tana bharta patla tanukunna ishtanni cheppi, baakunu tana rommuloki paipaina dinchukuntundi. kamila paativratyam roodhee ayyindanukuni anselmo vellipotaadu. kamila, lathaariyoulu tama muchhatlu konasaagistaaru.
okanadu panimanishi priyudu anselmo kanta padataadu. anselmo tananu champestadane bhayamto aame marunadu atanikoka rahasyam chebutaanani antundi. ee vishayam anselmo kamilatho cheppagaa, aa rahasyam tana vyavahaaramenemonani bhayapadi, aame lathaariyoutho lechipotundi. marunatiki aa panimanishi kuudaa udaayistundi. veerandari kosam anselmo phalitam lekunda vedukutundagaa, oka aparichitudu ataniki asalu vishayam chebutaadu. anselmo ee rutha mottaannii vraayadam modalupedataadu cony poorticheselope baadhatho gunde pagili chastaadu.
mugimpu (prakaranaalu 45–52)[maarchu]
santa ermanndadh (artham: pavitra sodarulu) [gamanika 19] adhikari okaru, baanisalanu vidudala chesina neraanikai keehovtenu cherabatta raga, athani mathi sthimitamulo lenanduna atanni vadileyamani poojaari aa adhikaarini oppistaaru.
chivariki aa poojaarii, mangalivaaduu kalasi keehovtenu oka bonulo bandhistaaru. mangalodu oka saadhuvu veshamlo vachi, ee bonu antayuu mayajala prabhaavamanee, cony keehovte yee bonulo tana swapuramunake cheredadanee, akkada dalsinianu vivaahamaadedadanii chebutaadu. ee bonunu oka edlabandilo ekkinchi, poojaarii, mangaloduu, senchou la manchaku bayaludaerataaru. daarilo toleydov (aanglam)[9]/toledho nagaramuloni charchilo matadhikari aina atadu veellani kalustaadu. atanu veeragaathalanu takkuva chesi matladaga keehovtekuu, atanikee madhya chinna charcha jarugutundi.
annapaanaalaku keehovtenu vadalagaa atanu oka mekala kaaparivaanito, oka bhakta brundamtho taguvulu pettukuni debbalu tintaadu. aa taruvaata senchou suuchana meraku vaallatho kalisi eentiki vastaadu. ikkada rachayita ataniki marinni saahasaalunna chaaritraka vivaraalu dorikayani cheppi katha mugistaadu.
rendo bhagam[maarchu]
rendo samputiki charls jarvis aangla anuvaadamlo oka bomma.
aadhunika mudranallo rendu bhaagaaluu oke sanchikagaa mudrimpabadataayi cony nijaaniki rendo bhagam modatidi vachina padellaku vachindi. modati bhagam prahasanaatmakamainadi kaga rendo bhagam taatvikamgaa untundi. idhi kutarkam, vanchana vanti vishayaalapai charchistundi. moodo saliki konchemu mundu ee rendo bhagam modalavutundi.
tana gurinchi janaalu chaduvutunnaru ani erigina oka paatragaa indulo keehovte chuupimchabadataadu. "tana gurinchi janaalu chaduvutunnaru ani erigina oka paatra" anedi 20va satabdi naati paaschaatya saahityamlo ekkuvagaa kanipinche paribhavane. alaage rendo bhaagamlooni paatralaku kuudaa modati bhagam, oka nakili rendo bhagam kuudaa achayyaayani telusu.
moodo sali[maarchu]
moodo sali hamet benengeli rachanaloonidigaa rachayita chebutaadu. benengeli keehote, senchoulu mallee tama prayaanaanni modalupettinanduku allaaku krutagnatalu chebutaadu. el tobosoku cherataniki oka raatri prayaanam chestaaru. daarilo keerti pratishtala gurinchi charchinchukogaa, keehovti vaari veeratvamu charitralo nilichipovaalani aasapadagaa, senchou rushyatvamu sampaadinchi keerti gadinchaalani abhipraya padataadu. poddupodupuku vaaru pattanaaniki cherukoga, taanu dalsinia gurinchi cheppinadi oka kattukatha ani senchouku telusuganuka, oolloki velli e gandaragolam chestadonani bhayapadi, poddu gunkaka lopaliki dooradaamani keehovtini oppistaadu. chivariki poddu poyaka pattanamantaa nidrapotuu veeru dooradaaniki anuvugaa undi cony oka apasakunam eduravvadamutho yidi uchita samayam kaadani grahinchina keehovti, senchoutho batuga aa puramu nundi aa ratriye nishkramistaadu.
pattu viduvani keehovti, marokamaru senchounu puramulooniki pampi dalsiniyatho ravalasinadiga aagnaapinchutaadu. ika dikku thochani senchou evaro okarini dalsiniagaa chuupinchi ee godava vadilinchukovalanukoga, tanaki mugguru kuuli ammayilu kanabadataru. vaarini dalsinia, aame chelikattelugaa keehovteku choopinchadame kaaka, aame andaanni varnistaadu. keehovti tanaku vaaru daasee janamu valenunnaaranagaa, athani picchi telisina senchou, idhi kuudaa mayavi pani ani atanni nammistaadu.
alaa tirugutuu enenno saahasaallo "doorina" taruvaata, veeri dvayam oka ducke, athani sateemanula aatithyam pondutundi. appatike modati bhaagaanni chadivina veeru, veeriki aatidhyamivvadame kaaka, senchounu gavarnar gaa niyamistaaru. aithe dalsinia oka mayavi vesina mayabandhanamlo undani senchou keehoteni namminchina vainam telusukunna veeru, oka mayalokam nundi kondaru maayagaallu vachinattugaa naatakamaadistaaru. aa naatakam loni maayagaallu keehotetho dalsinianu vidipinchutaku senchou muppadumuduu vandala korada debbalu taalavalenani chebutaaru. modata deeniki oppukoni senchou chivaraku sarenantadu.
taruvaata ducke senchounu oka raajyaaniki paripaalakunigaa niyamistaadu. tana paripalana dakshatato prajala mannanalu pondinappatikii, ducke aa raajyampaina daadi cheyinchinappudu senchou dundagulanu samarthavantamgaa edurkolekapotadu. daamto taanu padavulaku tagga vaanni kaadani, atanu vaidolagutaadu.
keehovte, senchoulu tama prayaanam konasaagistaaru. mallee chala saahasaalu edurkonnaka, nait af[gamanika 20]witemoon anevaadu keehovtito tanatho poraadaalani sawal chestaadu. poradi oodina keehovte witemoon sharatuku talavanchagaa, atanu keehovte oka edaadi paatu prayaanam aapesi intlo kuurchovaalani chebutaadu. deenitho veeri saahasayaatra mugustundi. aithe ee nait nijamaina vaadu kaadanii, keehote porugu vaadani taruvaata telustundi.
chivariki vaariddaruu intiki cherukuntaaru. aithe intiki cherukogane keehoteku aarogyam paadavutundi. telivi lekunda padi untaadu. telivi vachaka veeratvam meedunna paityam veedipotundi. taanu andarinee pettina ibbandulaku kshamaapanalu kori, tana veelunama vraastaadu. tana aastini tana menakodalukichi, veeragaathalu chadivina vaadini chesukunte aameki ee aasti raadani oka sharatu vraastaadu. taruvaata atanu chanipotadu. ika meedata keehovte meeda emaina pustakaalu vaste avi nakileevenani chebutuu rachayita mugistaadu.
antaraartham[maarchu]
amerika saahitya vimarsakudu herald[gamanika 21] bloom prakaaram keehovte froyt reality prinsiple[gamanika 22][gamanika 23]nee, chaavu prati jeevikee tappadane vishayaannii oppukoleni paatra. navalalo enno antaraarthaalunnappati, manishannaka jeevitamlo kashtaalanu chavichusi, tattukuni mundukellaka tappadane amsam ekkuvagaa kanipistundani bloom annaru.[12]
2003loo prasamsalandukunna oka aangla anuvaadaanni[13] vraasina amerika aangla-spenish anuvaadakuraalu eedith grousman prakaaram vishaadam, haasyam anchulana kathanu nadipinchadam dwara paathakulalo bhavodvegalanu rekettinchadame navala uddesamani annaru. aavida maatlaadutuu:
prasna entante keehovteki chala arthaaluntaayi [...] vaatannititoe nenela neggukostaanani. neenee prasnanu daataveyadam dwara daaniki javaabivvabotunnaanu. [...] modatisaari keehovte chaduvutunnappudu, idhi ee lokamlone atyanta vishaada pustakamanipinchi daanni chaduvutuu edchedaanni [...] peddayyekoddii [...] nenu konchem moddubaaraanu [...] anuvaadam pani meeda unnappudaite nenu naa computer[gamanika 24] mundu kuurchuni pakapaka navvutunnaanu. idhi jaragalante [...] thermeantes chesinattu [...] paatakuniki terapi nivvakudadu. meekidi puurtigaa ardhamaindani meereppatiki anukoleru. endukante meekokati ardhamaindanukogaane adhi sarikaadanipinchelaa thermeantes inko amsaanni choppistaadu.[14]
amsaalu[maarchu]
1868loo french chitrakaarudu onore domye geesina "don keehovte" bomma
idhi utpreksha navala[gamanika 25] ainappatiki ee navalalo, mukhyamgaa rendo bhaagamlooni taatvikata, deeni taruvaati saahityaanne kaaka kalalanuu, sangeetaannii kuudaa prabhaavitam chesindi. pramukha speyn chitrakaarudu pabhlo pikaso, jarman vaadyakaarudu risart strousela panipai ee rachana prabhaavam kanipistondi. sannagaa, poduggaa, veeratvapu maayalo, aadarsaala chatramlo chikkukunna keehovte, pottigaa, lavuga, vyavahaaramlo talapandina senchoula vyatyaasam kathaamsam aa taruvaata chala rachanallo kanabadindi.
tana avaastavika oohalatho keehovte daarunamgaa bolta padataadu. vishwaasapaatrudaina senchou kuudaa konnisaarlu atanni mosam cheyaka tappedi kaadu. ee navalanu chaandasam, pukkiti kathala kachitatvam, chivariki jaateeyavaadamula paina oka vyangya prayogamgaa chustaru. tana navalaloni paatrala vyaktitvaanni aavishkarinchadam dwara therbhantes veeragaathalaku parimitamaipoyina naati muusa nunchi paaschaatya saahityaanni bayatapadesadu. oka veeruni lakshanaalu anadagga vaatini vaastavika prapanchamlo jarugutunnatlugaa katha cheppatam dwara veeratvam ane daanni vekkirinchaadu. naati samajampai ee navala entha prabhaavam choopindante quixetotic ane padam chala bhashalloki doorindi. senchou, rosinantelu paaschaatya saahitya samskrutiki chihnalayyayi. "tilting ett da vindemils[gamanika 26]" (artham= gaalimaralapai (katti) dooyatam) ane naanudi oohaajanita satruvulatoe talapadatam leda vipareetapu aadarsaalaku povadam ane ardhamtho vaadataaru. idhi ee navalaloni oka ghattam nundi vachindi.
madhyayugapu veeragaathalakuu, aadhunika navalalakuu madhyana vantenagaa ee navala oka visishta sthaanam sampaadinchukundi. veeragaathallo oke rakamaina parisaraaluu, paatraluu mallee mallee raga, gaatha mottam sambandham laeni aneka chinna chinna kathala samaharamga koorchabadutundi. paatrala vyaktigata jeevitam, swabhaavam vanti vaatiloki peddagaa vellaru. aadhunika navalallo paatrala aalochanaluu, manasika sthitilo maarpuluu vantivi mukhyaamsaalu. modati bhaagamlo keehovte tana "goppatanaanni" chatukovalasi untundi. rendo bhaagaanikochesariki tana "saahasaalu" andaruu chadivina kaaranamgaa aa avasaram pedda undadu. chivariki chaavu daggariki vachaka mallee tana matisthimitaanni pondutaadu.
nepathyam[maarchu]
keehovte pai munupati saahityapu prabhaavam[maarchu]
16va sataabdapu pramukha spenish navala amadhis dheam ghavla, veeragaatha tirand lo blunk/ble la prabhaavam keehovte navalapai nunnadi. tirand lo blunk/bleapi therbhantesseku chaala manchi abhiprayam undedi. aaro prakaranamlo grandhaalayaanni naasanam chesetappudu poojaari daanni prapanchamlone atyuttama pustakamgaa perkontaadu. (aithe atyuttamam anadamlo rachayita uddesyam emiti ane daanipai panditullo bhinnabhiprayalunna. 19va satabdi nundi aa vaakyaalu pustakamlo atyanta kashtamaina vaakyaalu (artham chesukovadaniki)gaa cheppabaddaayi). pustakaalanu kalchese sannivesamu saahityamlo therbhantes ishtaayishtaalanu artham chesukovadaniki baga panikostundi.
itali bhasha kaavyam orlando furyoso (artham: (kopamtho) ragilipotunna orland) prastaavana navallo chala saarlu kanipistuntundi. modati bhagam 10va prakaranamlo taanu mambrino[gamanika 27] nundi maya sirastraanaanni teesukovaalani keehovte antaadu. idhi orlando furyoso prastavane. aa kaavyamlo kuudaa ee mambrino katha mateateyo mareeya boyardo ane italy kavi vraasina orlando inamorato ane kaavyanni prastaavinche kramamlo ee sannivesam vastundi. keehovte modati bhagam, naalugo ankam, 33va prakaranamloni oka upakatha, orlando kaavyamlo 43va prakaranamlo tana bharya paativratyaanni parikshinche vaadi katha aadhaaramgaa tayaaru chesinadi.[15]
ee navalapai prabhaavam chuupina inkoka mukhya rachana lateenu navala metamorephoses. modati bhagam 35va prakaranamlo gorre thollanu cheelchichendaade vainam deeniki udaaharana. navala yokka naitika tatvam cony, moulika kathanam cony metamorephoses aadhaaramgaa tayaarainavenani aadhunika panditula abhiprayam.[16]
rendo bhaagamlooni senchou saahasaaluu, saametaluu naati spenish jaapapadaala nundi teesukunnave.
therbhantes elgierselo banisaga batikina naati anubhavaalu kuudaa rachananu prabhaavitam chesai.
rachanapai naati vaidyasaastra siddhaantaala prabhaavam kuudaa undi. athani chuttaaluu, mitrulalo chala mandi vaidyanipunulu unnaaru. athani tandri rodrigo de therbhantes, muttaata juvan deas de toreblanka lu shastrachikitsa nipunulu. tana sodari endriya de therbhantes narsu.[17] anthe kaaka eurologist, pramukha rachayita aina fransisko deas, speyn rajulu muuduu, naalugo philip[gamanika 28] laku vyaktigata vaidyudaina raja vaidyudu entonyo ponse de santa lu itani mitrulu.[19]
aapaina therbhantesseaku vaidyasaastram pai pratyeka aasakti undedani kuudaa telustondi. spaynelooni sebhilalo hospital de inosentesneloni rogulanu tanaki veelunnappudu kalisevaaru.[17] 200 paichiluku pustakaalunna aayana vyaktigata grandhaalayamlo naati vaidyasaastraanni nirvachinchina grandhaalaina juvan huvarte vraasina examen de ininius, dionisyo daza chakon vraasina praktika vai tiorica de sirujya kuudaa undevi.[19]
nakili rendo bhagam[maarchu]
1614 septembarulo tordhesirasnaku chendina lisemsyado (doctoret) alonso fernandez de avelanedagaa cheppukone oka araghun[gamanika 29] rachayita second volyum off dhi inseenyas gentillan[gamanika 30] don keehovti af la mancha (aanglam) ane paerutho oka nakili rendo bhaagaanni mudrinchaadu. itanu naati maro meti spenish rachayita, therbhantes samakaaleekuduu aina lope dheam bhegha abhimani yani telustondi.[20] ee nakili bhaagaanni villam ogastas yerdli gaaru 1784loo rendu samputaalugaa aanglamloki anuvadinchaaru.
rendo bhaagamlo 59va prakaranamlo keehovte avelanedanu kalisinattu thermeantes vraasaadu. aithe ee prakaranam vraasina samayanike ataniki nakili pustakam gurinchi telisindanukovadaaniki ledanee, ataniki inka munde telisuntundanii aadhunika panditula abhiprayam.
ee avelaneda evaru ane daanipai enno anchanaalunnappatiki, kachitamgaa teliyaledu. eeyana tana nakili konasagimpu yokka akaaranamgaa theribhantesinakuthka chesi matladaru. pratigaa thermeantes kuudaa tana rendo bhaagamlo 59va prakaranamtho modalu avelaneda rachananu chaalaasaarlu chenikaaru. mundumaatalonaite daadaapu nerugaa vimarsinchedaakaa vachaaru.
keehovte aangla anuvaadakullo okaraina semule patnam[gamanika 31] tana pustakam "da portable cerventies"[gamanika 32] loo ee nakili pustakaanni charitralone atyanta avamaanakaramaina panullo okatigaa perkonnaru.[21] asalaina rendo bhaagamlo keehovte oka mudranaasaalaku vellagaa akkada nakili rendo bhagam achchavutundadaanni chustadu. meta-fiction[gamanika 33][gamanika 34] paaschaatya saahityamlo kanipinchina toli udantaallo idhi okati.[22]
upakathalu[maarchu]
gaalimaralapaina daadi chesi viphalamayyaaka taruvaata keehovte, athani gurram rosinante,u daalugaadu senchou. gustav dore geesina bomma.
modati bhaagamlo rendu mukhyapaatralatho sambandham laeni enno upakathalu untaayi. veetilo mukhyamainadi "dhi impertinentli curase man[gamanika 35]"(aanglam) ("el kuriyoso impertinente"(spenish)u artham: anuchita aasakti kalavaadu). modati bhagam naalugo ankamlo vache ee kathalo italeelooni anselmo ane paeru gala oka peddamanishi tana bharya paativratyaanni parikshinchadaaniki, tana mitrudu lathariou aame paiki prayoginchagaa vachhu parinaamaalu andarikee baadhanu migulustaayi.
pakkadari pattataalu ekkuvayyaayani vachina vimarsalanu pariganinchina therbhantes, rendo bhaagamlo katha mukhya paatrala chuttu tirigela untundani annaru. aithe deeni valla tana bhaava vyakteekarana parimitamaindani atanu vaapoyaaru. inanuu rendo bhaagamlo konni upakathalunnavi. veetini teesesi mukhya katha matrame undela aneka sangraha sanchikalu kuudaa vachayi (udaaharanaku "da portable cerventies"[gamanika 36] pustakam).[gamanika 37]
bhaashaavishaeshaalu[maarchu]
spenish[maarchu]
spenish rendu rakalu: praacheena spenish, aadhunika spenish. ee navalalo veeragaathalu chadivi paityamekkina keehovte, aa kathalloni veerula vale praacheena spenishne matladutuntadu. kathaloni migata paatralannii naati samakaalika sthaayi aadhunika spenishne matladatayi. anducheta migata paatralaku athani bhasha artham kaaka, adhi haasyaanni pandistundi. aithe naati (16va satabdi dvitiyaardham) aadhunika spenishekoo, neti aadhunika spenishekoo unna teda valla neti paatakulaku aa hasyabhavana kalugakapovachhu cony pustakam vachina naallalo ee sailiki chala paeru vachindi. aanglamlo ee tedaanu chuupimchadaaniki keehovte paatra sambhaashanalanu shaixpier[gamanika 38] kaalapu aanglam lono, king james baibil[gamanika 39] aanglamlono, ledante midil[gamanika 40] inglish lono vraastaaru.
keehovtenu spenishilo quixote/ quijote ani vraastaaru. romanu lipiloni 'x' aksharam praacheena spenishilo shwasa talavya-dantyamuliya ooshmaanni (anagaa aanglamlo 'sh' suchinche sabdaanni[gamanika 41]) suuchistumdi. bhashaloni parinaamaala valla aadhunika spenishilo /x/ maandalikaanni batti shwasa kantya ooshmamu[gamanika 42] gano leka naada kantyamuliya ooshmamu (ante telugu aksharamu 'ha') gano palakabadutundi. kanuka keehovte tana paerunu kishote/kishote ani cheppukogaa, migata paatralannii kikhote/kihote ani pilustaayi.
itara paaschaatya bhashalu[maarchu]
aanglam[maarchu]
"kihote" ane aadhunika spenish uchchaanaka daggaragaa aanglamlo keehovti (british)/kehovtey (amerika) ani palukutaaru. aithe spenish aksharakramaanni unnadunnattugaa teesukovadam valla quixote ani vraastaaru. deeni valana quickysot ani palakadam kuudaa unnadi. mukhyamgaa inglandelo.[25] alaage 1970la varaku austlalia[gamanika 43] unnata vargaallo anyadesyaalanu vipareetamgaa aangleekarinche pokada undedi. kanuka aa rojullo quickysot ani ekkuvagaa palikevaaru. ee padaanni visaeshanamgaa vaadinappudu, aanglamlo ee palukubade unnadi. quixetotic (Quixotic) ante "vaastavikatanu pariganaloki teesukoni, asaadhyapu aadarsaalu gala" ani artham.
itara padaallo kuudaa spenishilo undi, aanglamlo laeni ooshmaalu vere dhwanulatho aangleekarinchabaddaayi.
migata bhashalu[maarchu]
spenish romanes bhasha. ante latin nundi vachinadi. itara romanes bhaashallo /x/ akshara sabdaaniki spenishilo vachina maarpulu raledu. kanuka aa bhashanu batti keehovtenu aa bhaashallo kisho(shomaan)te ano leda 'sha' vargapu sparsamu aina 'cha'thoo kichote ano palukutaaru. ilaa palike mukhyamaina bhashalu:
asturyanu- speyn vaayuvya bhaagamlooni asturase praantamlo matlade bhasha.
leanes- speyn, porchugal[gamanika 44] sarihaddulloni leanes praantamlo matlade bhasha.
galego- spaynelooni galitha praantamlo matlade bhasha.
katala- airopaloni baleyar samudra tiirapraantaalu (speyn, frans, andora desha bhaagaalu)loo matlade bhasha.
itelan
porchugies
french
don kichote ane french opera [gamanika 45] veetilo baga prasiddhi chendinadi.
telugu[maarchu]
bhaaratheeyulaku keehovte navala aanglam dwara parichayam. kanuka teluguu, itara bhaarateeya bhaashallo uchchaana pai aangla prabhaavam ekkuva. aa vishayaanni gowravinchi ee vyaasamlo kathaloni paerlakuu, padaalakuu rendu uchchaanala (aanglam, spenish) ivvadamainadi.
telugulo ee navala prastaavanalloonuu, anuvaadaalloonuu sadaru rachayitalaku aanglamtho unna parichayam, vaari ishtaayishtaaluu, vaari paatakula pai vaari anchaanaalanu batti quigget, quickst, kehote ilaa rakarakalaga vraasaaru.
adanapu varnaalakai vesulubaatlu[maarchu]
spenishilo telugu kante ooshmaalu[gamanika 46]ekkuva. sadaru adanapu ooshmaalanu soochinchenduku ee vyaasamlo aa vargapu mahaprana sparsamunu muduru rangulo vraayadamainadi. shwasa ooshmaaniki shwasa mahaprana sparsamuu, naada ooshmaaniki naada mahaprana sparsamuu vadabaddayi. sadaru sparsaanni paliketappudu naalukani noti pai bhaagaaniki puurtigaa takinchakunda 'sa' palikinattu, naalukakii noti paibhaagaanikii madhyalo sannani khaalii unchithe ooshmaanni palukavacchu.
adanapu varnaalanu suuchimchu aksharaalu
sabdam
antarjaatiiya dhvanyaatmaka lipi chihnam
badulugaa vadabadda aksharam
vyaakhya
shwasa kantya ooshmam /x/ kha urduu padaalaina khan vanti vaatillo 'kha' uchchaana ide. devanagari lipilo 'kha' kinda nuktam (chukka) petti suuchimpabadutundie
naada kantya ooshmam /u/ gha devanagari lipilo ga kinda chukka petti suuchimpabadutundie
naada dantyamuliya ooshmam /z/ ja/u telugulo roju vanti padaallo idhi undi. aangla aksharam 'z' uchchaana. devanagari lipilo ja kinda chukka petti suuchimpabadutundie shwasa dantya ooshmam /u/ tha aanglamlo 'th' uchchaaramaThin, with
naada dantya ooshmam /u/ dha
naada oshtya ooshmam /u/ bha
aanglam, spenishilalo 'd', 't'lu dantyamuuliyaalu. anagaa pai chiguru lopali bhaagaaniki naaluka taakinchi palikevi (daadaapu telugu 'na' laga). telugulo 'da', 'ta' lu moordhanyamulu. ante naaluka konanu pai chiguruku paina unna angitiki antinchi palikevi. vyaasamlo spashtata kosam veetini 'da', 'ta' luga vadileyadamainadiki. aithe moordhanyaalaku mundu anuswaram vaste, adhi 'nha'gaa palukabadutundi. dantamooleeyaalalo adhi 'na'gaa maarutundi. kanuka anuswaram badulu nerugaa 'na' vaadadamaidi. aanglamlo 'gha' sabdam lenanduna, taalavyamulu (anagaa 'cha' vargam) mundu anunasikam 'na' avutundi. anducheta talavya aksharaala mundu anuswaram badulu ee vyaasamlo 'na' vaadadamaindi.
rachana saili[maarchu]
parisaraalu[maarchu]
ee katha la mancha maidaanaalloni kampo de montiyel ane komarka[gamanika 47]loo jarugutundim.
En un lugar de La Mancha, de cuyo nombre no quiero acordarme, no ha mucho tiempo que vivua un hidalgo de los de lanza en astillero, adarga antigua, rocun flaco y galgo corredor.
(Somewhere in La Mancha, in a place whose name I do not care to remember, a gentleman lived not long ago, one of those who has a lance and ancient shield on a shelf and keeps a skinny nag and a greyhound for racing.)
yu mighel de thermeantes, don keehovti, modati bhagam, modati prakaranam (eedith grousman aangla anuvaadam nundi)
[gamanika 48]
dalsinia ooru aina el tobosolo kuudaa kathalo kontha bhagam nadustundi. mottaanikee navala modatlo rachayita cheppina aa palle emitane daanipai ee pustakam vachina 4 sataabdaala taruvaata; ante ippatikee charchalu jarugutune unnaayi. pustakam chivarlo rachayita kavalane aa palle paeru cheppatledani cheptuu ilaa vraasaadu.
Such was the end of the Ingenious Gentleman of La Mancha, whose village Cide Hamete would not indicate precisely, in order to leave all the towns and villages of La Mancha to contend among themselves for the right to adopt him and claim him as a son, as the seven cities of Greece contended for Homer.
yu mighel de thermeantes, don keehovti, rendo bhagam, 74va prakaranam
[gamanika 49]
siddhaantaalu[maarchu]
2004loo fransisko para luna, manyuvel fernandes niyeto, santyago pechen verdaguver la netrutvamlo complutense vishwavidyaalayaaniki chendina oka parisodhanaa brundam aa palle vilanyeva de los infuntes ani anumeyinchaaru. veeri parisodhanani 'el kihote' komo un sistema de distensyas/tiempos: hashya la lokalijasian del lugar de la mancha ane vyaasamlo prachurinchaaru. taruvaata veetine el enigma resuyelto del kihote ane pustakamgaa tecchaaru. taruvaata jarigina inko rendu parisodhanallo kuudaa ive phalitaalu vachayi:
la determinasian del lugar de la mancha komo problema estadistico
tha cainimatics off da keehovti and dhi identity off da 'pless in la mancha'[gamanika 50][26][27]
isabel sanchez ducke, fransisko khabhyar escudero ane iddaru parisodhakulu, keehovti navalaku prerana kaliginche avakaasamunna konni vaastava sanghatanalanu kanugonnaru. therbhantesseku vilasianer kutumbamtho snehamundedi. veeru fransisko de akuna ane athani manushuluu, iddaruu 1581loo madhyayugapu nait veshaalalo el toboso nundi mighol estebanku velle daarilo madhyayugapu nait veshaalesukuni ankamu (vintayuddhamu) chesevaaru. rodrigo kihada ani inkokatanu idhalgho gowravanni konukkuni tana daalugaaditoe rakarakaala pullalu pettinchevaadani kuudaa veeru kanugonnaru.[28][29]
don keehovtilo okkasari kuudaa varsham padadu anukuntunnanu. therbhantes varninchina parisaraalakii, spaynelooni vaatitho e polika undadu. pachika bayallatho, podalatho, vaagulatho oka italy navalaloni vatila untaayi.
yu jorz luis borhes (argentine rachayita)[30]
bhasha[maarchu]
ee navala aadhunika spenish bhashanu chala prabhaavitam chesindi. ee pustakamloni modati vaakyam oka padikattu padam ayyindi: de kuyo nombre no care akorderme (de cuyo nombre no quiero acordarme, artham: "deni paeraithe nenu gurtu chesukovalanukovatlede"). puurti kalamu: "en un lugar de la mancha, de kuyo nombre no care akorderme, no hase mucho tyempo kwe vivya un idhalgho de los de lunn en astilero, adarga antigva, rosin flako vai galgo corredor" (En un lugar de la Mancha, de cuyo nombre no quiero acordarme, no hace mucho tiempo que vivua un hidalgo de los de lanza en astillero, adarga antigua, rocun flaco y galgo corredor. artham:la manchalo nenu gurtuchesukodaluchuko oka pallelo kontha kaalam kritam oka pedda manishi undevaadu. aayanaki oka chatramlo ballemuu, paata kavacham undagaa, oka bakkachikkina gurranni, pandelakai oka vetakukkani unchukunevaadu.)
haasyaanni puttinchadaaniki slaeshaaluu, itara chamatkara pada prayogaaluu ee navallo vadabaddayi. ee navalloni paerlalo kuudaa antarleenamgaa haasyam daagi undi. rosinante ane paeru rosin ane padam nundi vachindi. rosin ante resugurram ani artham. cony ee kathalo gurram bakkachikki salyamai untundi. lateenulo bhraantini illucio (illusio) antaaru. spenish, aanglam, itara romens bhaashallo deeni mooladhaathuvu meede bhraantini suchinche padaalu erpadinavi. spenish loo bhranti ane padaaniki prasa kudirela dalsinia paeru untundi. keehovte padam kihada (Quijada, artham: davada)ku shlesha ayyundochu cony, kachitamgaa kihot (cuixot, artham: gurrapu muddipusa) ane padamtho shlesha unna prayogame.[31]
kihote ante todalaku vesukune kavachapu jatha ane artham undi. 'ote' ante goppadanaanni leda pedda parimaanaanni suchinche pratyayamu (telugulo 'mahaa', 'penu' laga). kanuka kihote ane paeru paatra tana vaibhavaanni oohinchukuntunna vidhaanaanni aslilamgaa suuchistundi undavacchu.[32]
la mancha spaynelo oka pradesame cony 'mancha'ki 'maraka' ane artham kuudaa undi. navala yokka aangla anuvaadakullo okkadaina jon ormesliby, la mancha oka edarilanti sadasida pradesamanee, oka saahasa veerudi sonturu ane aalochana kuudaa raadanee abhipraayapaddaaru.
keehovte aanglaniki tecchina kotta naanullalo enviki vyaasaalu unnavi:
"tha pot colling tha ketil black[gamanika 51](The pot calling the kettle black, artham: kunda ketil (teneeru glassulo posukovadaniki vade paatra)ni nallagaa unnaavani ettichuupinattu.[gamanika 52]
quixotism/kehovtism (Quixotism, idhi oka visheshanam. vaastavika paristhitulu pariganaloki teesukokunda, asaadhyapu aadarsaalaku poye pravartana)
prachurana[maarchu]
charls jervas[gamanika 53] anuvaadamlooni oka bomma
pai bomme daggari nunchi.
keehovti, senchoula kanchu vigrahaalu. madhridhloni plae de espanalovi
guestov dore geesina keehovte bommala achula yokka maalika.
1604 julailo (appatiki rendo bhagam vraayalane aalochana laeni) modati bhagapu hakkulani mudranaadaarudu fransisko de roblesseku therbhantes ammadu. entha mottaaniki annadi teliyaraaledu.[34] aa edu septemberslo anumatulu raga, disembaruku mudrana poortichesukuni, 1605 janavariki pustakam bayatiki vachindi.[35][36]
navala vidudala ayyina ventane goppa spandana vachindi. modata mudritamaina 400 pratulalo chala vaatini, manchi vela aasinchi, america ubhaya khandalaku pampagaa, kyubha rajadhani abhanalo jarigina ooda pramaadamlo chala varaku poyayi. sumaru 70 pratulu peru rajadhani limaku cherayi. taruvaata avannee peru mukhya pattanam koskolo ammabaddayi.[37]
therbhantes paeru speyn, franselanu daati paaschaatya deshaalannitilo chiraparichitamainadi. navalaku paeru ragane sahajamgaane donga pratulu (chourya pratulu) mudritamayyaayi. agastu 1605kalla madhridhlo rendoo, porchugal rajadhani lizhbova loo rendoo, speyn mukhya pattanaallo okataina valensiyalo okati; mottam kaneesam 5 chourya sanchikalu tayaarayyaayi.
punarmudranaluu-sanchikaluu:
deeni giraakeeni grahinchina prachuranakarta 1605 fibravari kalla porchugal, araghunla hakkulu sampaadinchaaru.[38]
1607- belghiya rajadhani baysal
1608- madhridhlo giraki chusi moodo sanchika (prapanchavyaaptamgaa edava sanchika) vidudala cheyabaddadi.
1610- italeelo giraki tattukovadaaniki milan bookesser itali sanchika mudrinchaaru.
1611- inko baysalu sanchika vidudala.[36]
aithe speyn bayati mudrana hakkulanu puurtigaa ammeyadamtho therbhantesseku veeti valla kottagaa dabbemy chetiki raledu.
1613loo tanatho sahaa chala mandi rachayitalanu pooshistunna naati sthaanika palakudu konde de lemoseku ankitamistuu, therbhantes "novelas aimpleres" (Novelas Ejemplares) ane pustakam vraasaadu. andulo "tondarlone keehovte tadupari prasthaanam, senchou haasyamulanu chudanunnaru" ani vraasaadu. aithe 1614loo avaleneda ane paerutho oka agnaata rachayita nakili rendo bhaagaanni vidudala chesadu. deentho ulikki padda therbhantes twaratvaragaa rendo bhaagaanni muginchi, 1615loo prachurinchaadu. deeni prachuranakarta kuudaa modati bhagapu prachuranakarthe. ee rachana vachina oka eduku therbhantes chanipoyadu.[22]
1615 aakharlo vachina rendo bhagam bisaluu, valensiyalalo (1616), inka lizhbova (1617)loo punarmudranalaku nochukundi. 1617loo spaynelooni barsalonalo rendu bhaagaalu kalipi oke sanchikagaa vachayi.
ee rachana valane spaynelo veera lakshanaalu ane pokada poindanii, speyn veera dharmalanu ee rachana "vetakaarapu navvutho tolesinda"nee kondari abhiprayam.[39]ika ippativaraku ee navalavi enno sanchikalu vachayi. mottammeeda prapanchavyaaptamgaa ippativaraku (2018 varaku) 50 kotla pratulu ammudayyaayani anchana.[40] enno bhaashallo, enno sanchikalugaa ee navala raga, sanchikalannitinii, daay ben haneman ane sekarta 30 ella paatu sekarinchaaru. 1997loo veeri sekarana mottaannii austrelialoni state librari af nyu south velseaku[gamanika 54] (State Library of New South Wales) ichesaaru.[41]
telugu saahityamlo prastaavanalu[maarchu]
telugu saahityamlo kuudaa keehovti prastaavanalu unnavi. ee rachayitalu ekkuvagaa aangla anuvaadaala valana keehovti gurinchi viniyunnavaaru. rachayitaku aanglamtho nunna parichayam, taanu guri pettina paathakuluu, vaaru tenigeekarana sailini batti quiggot, quixot ilaa rakarakaalugaa paeruni vraasaaru. chilakamarti lakshminarasimham gaari 'ganapati'ki velagala veerreddy gaari manavilo (1966)[42][43], rayasam venkata shivudu gaari aatmakatha aina "aatmacharitramu" dviteeyabhaagamlo (1933)[44][45], mokkapati narasimhasaastrigaari barishter paarvateesam- prathama bhagamulo (1925)[46][47] ee navala prastaavanalunnavi.
anuvaadaalu[maarchu]
enno puurti sthaayi anuvaadaalatoe paatu, ee navalaku sangraha anuvaadaalu kuudaa chala unnaayi. modati bhagam vachina edellaku french, jarman, italian, aangla anuvaadaalu vachayi. 1618loo rendo bhaagaaniki french anuvaadam raga, aangla anuvaadam 1620loo vachindi. sangraha anuvaadaallo augastin senche anuvaadam daadaapu 150 paejeelu untundi. ante asalu navala kante 750 paejeelu takkuva.[48]
aangla anuvaadaalu[maarchu]
modati bhaagaanidi mottamodati aangla anuvaadam 1612loo aangleya rachayita thamas she/selton[gamanika 55]chee cheyabadinadi. itanu therbhantes samakaaleekudainappatiki, veeriddaruu kalusukunnaru anadaaniki aadhaaraalu levu. ee anuvaadaaniki netiki kondaru maddatudaarulunnappata, idanta santruptikaramaina anuvaadamu kaadani neti meti anuvaadakulu jon ormesliby, semule patnamle abhiprayam.[38] 1620loo shelton rendo bhaagaanni anuvadinchaaru.
17va satabdi chivarlo pramukha aangla kavi jon milton[gamanika 56] menalludu jon filips[gamanika 57] oka anuvaadaanni vraasaaru. idhi unnavaatannitilokante adhamamainadani patnam abhipraayapaddaaru. idhi therbhantes rachanaku nerugaa chesina anuvaadam kaadanii, philau de seynt martin vraasina french anuvaadaannii, shelton vraayasaalanii aadhaaramgaa chesukuni vraasinadi any chala mandi vimarsakula uvaacha.
sumaru 1700 naatiki maro aangleya rachayita pyer atvan motu inko anuvaadaanni vraasaaru. ee anuvaadaaniki manchi aadarana labhinchindi. niruti varaku kuudaa idhi modern librari sieries idition gaa punarmudranaku nochukundi. inanuu neti anuvaadakulu deeni pai kuudaa abhyantaraalu telipaaru. patnam deenni vimarsistuu, senchou unna haasya sannivesaalu mari slepmestic tarahaalo vraasaaranii, anuvaadamlo samasya vachina chota aa ankaalni vadileso lekapothe anavasaramgaa nidivi pencho vaatini daatavesaaranii vimarsinchaadu. ormesliby kuudaa ee anuvaadam chala adhamamainadanee, kokni taraha nirlakshyapu dhoranini[gamanika 58] rachanalo aavishkarinchadam dwara haasya sannivesaalu marinta rakti kattinchabooyaarugaanii, aa kramamlo katha yokka aatmanu debbateesaarani vimarsinchaadu.[49]
"da proof off puding ees in dhi eeting"(The proof of pudding is in the eating, artham: antyakhaadyam (ruchi) yokka niruupana tinadamlo undi.[50]) ane naanudi theribhantessi aapaadinchabadutundi. spenishilo pudingenu buding (budin) antaaru. aithe ee padam idhi spenish navalalo ledu. motu anuvaadamlone manaki ee naanudi kanipistundi.[51] smolet tana anuvaadamlo ee vishayam gurinchi vraastuu spenishilo ee vaakyam "gudlu vegaaka chustavu kada" ane artham vachela untundanee, kaalame annitikee samadhanam chebutundanii daani artham any vraasaadu.[52]
sumaru 1700llone maro aangleya rachayita jon steavans, shelton anuvaadam yokka punarveekshanani vidudala chesaru. aithe motu anuvaadam valana ee rachanaki anta gurtimpu raledu.[53]
taruvaata 1742loo irish rachayita charls jervas anuvaadam, aayana maranaanantaram prachuuritamainadi. mudranalo dorlina dosham valana idhi "jarvis anuvaadam"gaa prasiddhikekkindi. idhi vachina naatiki ide atyanta uttama aangla anuvaadam. aithe taruvaati kaalamlo ormesliby ee anuvaadam mari tu.cha tappakunda, chaadastamgaa undani, athani anuvaadaaniki vraasina parichayamlo abhipraya paddaadu. 1885 varaku atyadhikamgaa punarmudritamaina aangla anuvaadam ide. 18va sataabdamlo vachina maro anuvaadam, 1755loo scotish rachayita tobyas smolet vraasinadi. jarvis anuvaadam lage adhi kuudaa netiki punarmudranalaku lonavutu undi.
1881loo aangleya rachayita eligmasonder jeyms duffeeld anuvaadam vachindi. jon ormesliby anuvaadam 1885loo raga, 1888loo henri edword vots anuvaadam vachayi. nedu chala mandi aadhunika anuvaadakulu tama anuvaadaalanu ormesliby rachana tarahaalo chestuntaaru.[54]
abhyantarakaramaina bhaagaalanee, pillalaku anaasaktikaramgaa unde avakaasamunna bhaagaalani, teesesi pillalu chaduvukunendukai chesina anuvaadam, 1922loo tha stori off don keehovti (The Story of Don Quixote, artham: don keehovti katha) ane paerutho prachuritamaindi. idhi prozect gutenbergaalo dorukutondi. muula navalaki indulo enno merugulu diddaaru. deeni shirshikalo therbhantessi prastaavana lekunda, kevalam sampaadakula paerlu matrame unnaayi.[55]
20va sataabdamlo mukhyamaina anuvaadaalu chesinavaaru:
semule patnam (1949)
aangleya rachayita je.em kohen (1950; pengwin classics)
volter starki (1957)
20va sataabdamlo akhari anuvaadam amerika rachayita burton raffel (1996)dhi.
21va sataabdamlo ippativaraku (2022) 5 anuvaadaalu vachayi:
modatidi aangleya rachayita jon. di. rudharmordeadhi
rendavadi amerika rachayita eedit grosmannedi. deenni nyoo yark times patrikalo sameekshistuu, mexiko rachayita karlos fwentess, idhi oka goppa saahityam ani perkonnadu.[56]inkoka vimarsakudu idhi atyanta spashtamaina anuvaadaallo okati ani perkonnadu.[57]
moodavadi america rachayita tom lethropedi. navala yokka 400va vaarshikotsavaanni puraskarinchukuni, nawala, daani yokka charitrapai aayana chesina jeevitakaala pratyeka adhyayanam aadhaaramgaa deenni vraasaaru.[58]
naalugavadi amerika rachayita jems montygomeridi (2006). therbhantes rachana sailini pratibimbistune, spenish rachanaku veelainanta daggaragaa vraayaalane lakshyamto 26 ella kritam aayana deenni modalupettaaru.[59]
aidavadi jerald.je.devisni (2011). ippatiki (2022) ide chivaridi.[60]
aangla anuvaadaala chitta[maarchu]
avi vachina samvatsaram aadhaaramgaa varusa kramamlo ivvabaddaayi. vimarsakula prasamsalu andukunna anuvaadaalu muduru rangulo unnaayi. oka anuvaadamu kinda unna chinna verasulu aa pustakam yokka punarveekshanalanu suuchistaayi.
thomas shelton (1612 & 1620)
jon steavens (1700)
jon filips (1687)
pyer atvan motu (1700)
jon ojel (1719)
jorge keli (1769)
ned word (1700), da life and notable adevenchers off don keehovti merali transeleyyted innutu hudibrestic wors (The Life & Notable Adventures of Don Quixote merrily translated into Hudibrastic Verse)
charls jervas (1742)
tobyas smolet (1755)
o.em breck joonyar (2003) (idhi smolet punarveekshanaku punarveekshana)
i.si raili (2008)
charls henri vilmot (1774)
meri smarky robert smerk achulatho (1818)
elignagander james duffild (1881)
jon ormesliby (1885)
josaf ramon jones, kenith duglas (1981)
henri edword vots (1888)
robinson smith (1910)
semule patnam (1949)
je.em kohen (1950)
volter starki (1964)
burton raffel (1996)
diana de armus vilson (2020)
jon roothermord (2000)
eedit grosman (2003)
thamas lathrop (2005)
jems. ech. montygomeri (2006)
jerald.je.davis (2011)
2006 varaku vachina anuvaadaalannitinii oka pettuna sameekshistuu, e okkati puurtisthaayi anuvaadam kaadanii, aithe patnam anuvaadam okati, ramon, daglassla ormesliby punarveekshana okati unna vaatilo uttamamainavanee amerika rachayita denyel iseneberg annaru.[61]
nakili don keehovti aangla anuvaadaalu[maarchu]
jon steavens (1705)
vilyam augastus yerdley (1784)
bhaarateeya bhashalloki anuvaadaalu[maarchu]
bhaaratadesaaniki sambandhinchinanta varaku keehovti navala modati prastaavana manaki bhaarateeya bhashalapai adhyayanam chesina aangleyudu vilyam jons gurinchina vivaraallo kanabadutundi. aayana daggarunna pustakaallo ee navala (spenish pustakam) okati undedani athani jeevita charitra life & mined off oriyente jouns pustakamlo daani rachayita galard kenan perkonnadu.[62] aithe ee navalanu aayana bhashashastra adhyayanaanikai vaadi undakapovachhu.[62][63] eeyana bhaaratadesamlo 1784–94 varaku unnaaru.
bhaarateeya anuvaadaallo nerugaa spenish nundi anuvadinchina vatikante aangla anuvaadaanni anuvadinchinade ekkuva.[62] veetilo chala varaku modati bhagapu anuvaadaale. enno sangraha anuvaadaalu unnaayi. aithe bhaaratadesamlo ee rachana paeru gaanee kathagaanee saamaanya janaalaku teliyadamlo melu anuvaadaala kante sangraha anuvaadaala paatre ekkuvunnadi.[62]
bhaarateeya bhaashallooni anuvaadaallo rendu bhaagaalanee sampuurnamgaa anuvadinchina anuvaadaalu rende. okati bengali bhashalo tarun ghatak anuvaadam, rendavadi hindiloki vibha morya anuvaadam. alaage spenish muula grandham nundi chesina anuvaadaalu kuudaa ee rende. migatavanni aangla anuvaadaanni aadhaaramgaa chesukuni chesina anuvaadaalu.
bengali[maarchu]
don keehovti mottamodati anuvaadam bengaaleeloki jarigindi. 1887loo bipin behari chakraborti modati bengali anuvaadaanni vraasaaru. aa anuvaadam paeru "adbhut digvijay" (maeame meanee).[62] indulo spenish modati bhaagamlo naluginta moodonthulu anuvadinchaaru cony, puurtigaa anuvadinchaledu. deeni aangla moolam teliyaledu gaanee 19va satabdi chivarlo vachina vaatilo okatayyi undaali. bahusa motu anuvaadam ayyundochu. idhi kaaka sangraha anuvaadaalu chalane vachayi.
tarun ghatak ane rachayita spenish moolam nundi anuvadinchaaru.[64][63] ee rachana paeru laa manachara daana kihote (yu maeame yu maeame).[65] rendu bhagaluga anuvadinchabadindi.[66]
bengaaleelu swatahaagaa sahityapriyulainappa, keehovti anuvaadaalaku eppuduu pedda paeru raledu. veeratvam, jaateeyavaadamula paina parihaasamaina aa navala, swaatantya udyama vaedilo unna naati bengaaleelaku ruchinchaledani daay kavita panjabi abhipraayapaddaaru.[63]
adbhut digvijay taruvaata 1912loo dan crickst ane anuvaadam vachindi. anuvaadakudu evarannadi teliyaledu. 1931loo don kusti ane paerutho jaminee kant som oka anuvaadaanni prachurinchaaru. idhi kaaka inko 6 sangraha anuvaadaala daka vachayi.[62]
urdu[maarchu]
nastalik lipilo unna khuda-ee-foujadaaru shirshika
1894loo pandit.rathan nath sarasar ane kashmiri rachayita khuda-ee-foutaru (mae-u-meani, artham: devuni sainikudu[62][gamanika 59]) ane paerutho anuvaadaanni vraasaadu. ee pustakaaniki manchi spandana vachindi.[63] idhi netiki dorukutondi. eeyana pustakam aangla anuvaadam yokka urduu anuvaadam. aithe e aangla anuvaadaanni eeyana muula pustakamgaa vaadaarannadi teliyaraaledu.
hindi[maarchu]
pandit.rathan nath sarasar urduu anuvaadaanni mumsee premachand ajad kathaa (mae aye)gaa 1925loo anuvadinchaaru.[63]
1964loo pandit.chavinath pandey ee navalanu (modati bhaagaanni) don quiggot (aye meanee)gaa hindiiloki anuvadinchaaru (aangla moolam nundi). saahitya akadami prachurinchina ee navalalo muula navalaloni modati bhagam mottam undi. taruvaata deenivi 1971loo okati, 1983loo inkokatin rendu sanchikalu vachayi. ivi kaaka enno punarmudranalu jarigai.[62]
spenish muula navala kuudaa hindiloki anuvadinchabadindi. dilli vishwavidyaalayamlo hispenin[gamanika 60] aachaaryulu aina vibha morya[64] 2005loo modati bhaagaannii, 2015loo rendo bhaagaannii don kikhothe (aye maeame)gaa[67]anuvadinchaaru. prastutam rendu bhaagaaluu kalipi oke pustakamgaa dorukutunnaayi. vivaranaatmaka vislaeshanhaluu, prastaavanalatoe unde ee anuvaadaalu ee navala yokka adhyayanaaniki vaadenduku uddesinchabadinavi.[63]
maraati[maarchu]
don keehovtiki daama.na sikhare vraasina maraatii anuvaadam 'don kwikshot' mukhachitram
1896loo modati maraatii anuvaadam vachinadi. daama.na.sikhare deeni anuvaadakudu. "don kwikshot" (aye meanee) ane paeru gala ee anuvaadaanni maharashtra saahitya samskruti mandal[gamanika 61] prachurinchindi.[63] 1925loo krishnajee narayan atalyidi fankade tarwar bahadar ane paerutho sangraha anuvaadam vachindi. deenni prachurinchina vaaru vishwanath ganesh ani mandali.[62]
samskrutam[maarchu]
1935–36loo jarwes aangla anuvaadaanni kashmiri panditulu pandita. jagaddhar jaaduu, pandita. nityaananda saastrilu samskrutamloki anuvadinchaaru. ee anuvaadam paeru dan kwikshotah (mae meaneeare).[68]
2019loo samskruta parisodhakudu aina dragomir demitroph sampaadakatvamlo, saavitriibaayi phule poonhe vishwavidyaalayamlooni pali vibhagam rendo sanchikanu prachurinchindi. pustakamtho paatu samskruta aachaaryulu srikant bahulakar gaatram ichina shravana pustakaanni kuudaa vishwavidyaalayam vidudala chesindi.[69]
telugu[maarchu]
1952loo telugulo 190 paejeela sangraha anuvaadam vachinatlugaa bhaarateeya bhaashallo keehovti anuvaadaalapai adhyayanam chesina hispenin nipunulu perkonnaru.[62] idhi kaaka 1954loo vishwaatmula narasimhamoorthy ane rachayita vraasina dan quicczot ane pustakam undi.[70] ji.si kondayya anuvaadamaina dan quiggot telugulo dorukutunna inkoka rachana.[71]
itara bhaarateeya bhashalu[maarchu]
keehovti anuvaadaanni chavichusina itara bhaarateeya bhashalu gujaraatii, assamis, odia, telugu, malayalam, tamim/tamilam, kannadalu. ee anuvaadaalu chaalaavaraku 1952–64 madhyalo jarigai.[62] daadaapu annee sangraha anuvaadaale. konni nedu alabhyamgaa unnavi.
1906loo ba keko danariyar adbhut veeratva ane paerutho pratibha devi assamis sangraha anuvaadaanni vraasaaru. 1926loo deeni rendo sanchika vachindi.[62]
1978loo govind tripaati odia bhashalo oka sangraha anuvaadaanni vraasaaru. idhi dhilleelooni saahitya akadami grandhaalayamlo dorukutunnadi.[62]
1954loo em.narayanan ane rachayita 150 paejeela nidivi gala sangraha anuvaadaanni vraasaaru. deenni kannoorulo ahmad kunnee sodarulu prachurinchaaru.[62]
1952loo telugulo 190 pejeeladee, kannadalo 196 pejeeladee sangraha anuvaadaalu vachayi.[62]
2005loo fadar.thomas nadakkal vraasina malayaala anuvaadam dan quixot (aye meaneerianiy)ki, 2007loo malayaala anuvaada rachanala vibhaagamlo saahitya akadami puraskaaram vachindi. ee pustakam carmel international publishing houseche prachurinchabaddadi.[63]
saahitya akadami paatra[maarchu]
keehovti anuvaadaallo konnintini saahitya akadami mudrinchindi.[63] avi:
1964loo pandit.chavinath pandey hindi anuvaadam
pandey hindi anuvaadaaniki gujarati anuvaadam. ee anuvaadam paeru "don kihote". deeniki unesko cheyuutanichindi.[62]
bhaarateeya bhashala anuvaadaala jabita[maarchu]
modati bhagapu anuvaadaalu leda sangraha anuvaadaalu: veetannitinii aangla muula grandhaala nundi anuvadinchaaru.
bipin bihari chakraborti, adbhut digvijay. kalakatta: jogendranath rakshit, 1887. (bengali). prastutam modati sanchika konugoluku dorukuta ledu.
rendo sanchika, kolnata: ibang mushayera publishers, 2009. deenini mudrana samstha yokka adhikaarika lanke nundi konavachu.
pandit.rathan nath sarasar, khuda-ee-foutaru. lakhnau: mumsee naval kishor, 1894. (urduu). antarjaala urduu saahitya vedika rekhtaalo deeni prati unnadi.
daama.na.sikhare, don kwikshot. mumbai: maharashtra rajya saahitya-samskruti mandal, 1896. (maraati). ee navala rendu bhagaluga unnadi. deeni pratulu aarkivelo dorukutunnavi. modati bhagam, rendo bhagam.
pratibha devi. ba keko danariyar adbhut beeratva. jorhat: sharat chandra goswami, 1906 (assamis)
anaamaka rachayita, don kriksata, kalakatta: anaamaka mudrana samstha, 1912 (bengali)
krishnajee narayan athalye, famkade taravar bahadder. puuna: vishwanath ganesh ani mandali, 1925. (maraati)
jaminikanta som. don kusti. kalakatta: gupta frends & komaan., 1931 (bengali)
nityaananda saastri, jagaddhar jaaduu. don kwikshotah. harverdelo pratulu unnaayi, 1937 (samskrutam). prastutam ee sanchika konugoluku dorakadam ledu. harward vishwavidyaalayamlo deeni pratulu unnaayi.
rendo sanchika: sampaadakulu: ,poonhe: pali vibhagam, saavitriibaayi phule vishwavidyaalayam. rendo sanchika mudranaadaarula adhikaarika lanke nundi konugoluku dorukutunnadi.
nityaananda saastri, jagaddhar jaaduu. don kwikshotah. harverdelo pratulu unnaayi, 1937 (kashmiri). idhi kuudaa konugoluku dorukuta ledu. paakshika anuvaadamaina deenni samskruta anuvaadapu rendo sanchikalo oka bhagamga prachurinchaaru.[69]
anaamaka rachayita, don quixot, mangaluru: baliga & suns, 1952 (kannada)
nanigopal chakraborti. don quixot. kalakatta: sribhumi publishing company, 1954 (bengali)
vishwaatmula narasimhamoorthy, don quicczot. hyderabad: madras aandhra grandhamaala, 1954 (telugu). bhaarateeya bhaashallo don keehovti anuvaadaalapai adhyayanam chesina hispenin nipunulu madras aandhra grandhamaalanu prachuranadaarugaa perkonnappatiki,[70] nedu ee pustakam priyadarsinii prachuranalu ane samstha mudranatho dorukutondim. navodaya bookehous vaari telugubuks.inloo konugoluku dorukutondi.
em. narayanan. don quixot. kannanor: ahmad kunnee bradars, 1954 (malayalam).
chavinath pandey. don quixot. nyoo dhilli: saahitya akadami, 1964. (hindi). punarmudranalu: 1967, 1971, 2005. antarjaalamlo bhaarateeya sahityas samstha nundi konugoluku dorukutundi.
si.si mehata. don kihote. nyoo dhilli: unesko prozect, 1964 (gujaraatii). idhi chavinath pandey hindi anuvaadaaniki gujaraatii anuvaadam.
govind tripaati. don quixot. nyoo dhilli: saahitya akadami, 1978. (odia).
faa. thamas nataikkal, dan quixat. tiruvanantapuram: carmel publishing senter, 2005. (malayalam). idhi kuudaa antarjaalamlo konugoluku dorukutondi.
ji.si kondayya. dan quiggot. vijayavada: pallavi publications, 2020 (telugu). navodaya bookehous vaari telugubuks.inlonoo, maroka pustaka vikraya samstha 'logili'lonoo konugoluku dorukutondi.
sampuurna anuvaadaalu:
sampuurna anuvaadaalalo muula navalaloni rendu bhaagaaluu puurtigaa anuvadinchabaddaayi. sampuurna anuvaadaalu chesina rachayitalu spenish navalanu moolagranthamgaa vaadukunnaaru.
vibha morya, don kihote: la mancha ke sukhavir ki gaatha.
modati bhagam: nyoo dhilli: confluens internationl, 2006 (hindi)
rendo bhagam: rendu bhaagaaluu kalipi oke pustakamgaa[72]u nyoo dhilli: peraba internationl, 2015. prachuranaa samstha adhikaarika lanke nundi idhi konugoluku dorukutunnadi
tarun kumar ghatak, laa manachara daana kihote. kolnata: ibang mushayera publishers, 2008 (bengali). ee anuvaadam rendu samputaalugaa undi. mudrana samstha adhikaarika lanke nundi idhi konugolu cheyavachu. modati samputi, rendo samputi.
prabhaavam[maarchu]
paaschaatya kalalu[maarchu]
paaschaatya kalalapai don keehovti prabhaavam
bhaarateeya kalalu[maarchu]
pandit.ratana naatha sarasar yokka phasana-i-ajad ane navala 1880loo prachuuritamainadi. keehovti taraha kathanam undadam, taruvaati navala khuda-i-foujudaaru keehovti yokka anuvaadam kaavadaanni batti, ee navalapai keehovti prabhaavamundani chala mandi panditula abhiprayam.[62][63]
telugulo mocherla hanumantarao vraasina paramaananda charitraku keehovti aadhaaram.[73]
urduu, bengali, maraatii, tami(la) bhaashallo vachina konni rachanalapai keehovti prabhaavam unnatlu telustondi.[70] bankim chandra, tagur, sharat chandra, pramatha chaudari vanti pramukha bengali rachayitalaku ee rachanatho parichayamunnatlu telustondi. modati tami navalagaa perondina, vedanaayagam pillai vraasina, prataapa mudalayar charitramu pai kuudaa keehovti prabhaavamu kanipistundi.[70] maraatii rachayita ji.e kulakarni, panjabi rachayita ai.si. nandaala rachanallo kuudaa keehovti prabhaavam kanipistuntundi.[70] 1974loo kulakarni vraasina kathaa sankalanam pingalavel (maraatiiloo pingalavel) loni yatrik ane katha keehovti aadhaaramgaa vraayabadinadi.[63][70]
tiruvanantapuraaniki chendina margi kathakali brundam 2016loo kihote ane paerutho ee navala yokka nrutya roopakaanni bhaaratadesamloonuu, spayneloonuu kuudaa pradarsinchindi.[74][75][76]
pramukha hindi chalanachitra natudu dilip tahil keehovti aadhaaramgaa music aalbamnu nirminchi aneka chotla pradarsinchaadu.[74]
ivi kuudaa chudandi[maarchu]
gamanikalu[maarchu]
u dhvanyasastram prakaaram chuste deenni jentemanniga vraayaali/palakaali. anyadesyaallo u sabdaanni aadhunika telugulo vividha achulatho vraayadam saadhaaranam.
u idhalgholu naati speyn unnatavargaalalo kindi sthaayi vaaru. kontavaraku mana jameendaarula vanti vaaru anukovachhu.
u anyadesyaalalo padam 'u'thoo mugisinappudu, daanni muga ani vraayadam aadhunika telugulo paripati. udaa: sing-sie-sing, wing-vie-ving. aanglamlo 'ng'ni 'u'gaa pariganistaaru. alaa chusukunte doem-dong
u tana intini vadili saahasaalanu vetukkuntu sancharinche palegadu vanti paatralu iropa kathallo tarachuu undevi. aanglamlo paalegaallani nait antaaru. ilaa saahasayaatraku velle naitenu aanglamlo 'nait erant' any, spenishilo kabhayero andante (ante sanchaaramlo unna palegadu ani) any pilichevaaru
u tweyyn[6]
u hakhaberi
u visaeshanamgaa vade ee padaanni paerunu pilichinattu kaaka akshara roopaanni gowravinchi quixotic (khwikysotik[6]) ani pilustaaru
u khyuryas mann[7]
u naati vaidyasaastramlo manishi maanasika sthiti sareeramlo unde humerelu ane dravaala samatulyatapai aadhaarapadi untundani nammevaaru. idhi aayurveda tridosha siddhaantam lantide. asamatulyata techhe maanasika sthithulalo kolleric okati. mana telugulo vade vedi chesindi, vaatam lanti padam anukovachhu.
u aangla vyaakaranam prakaaram deenni kholeric[6]ani palakaali cony telugulo ee adanapu vivaraalanu vadiliveyadam paripati.
u aa ammai keehovti oohinchukunna ammai (swapna sundari) ani cheppadam rachayita uddesam
u frayarlu kraistava matamulo bhikshuvula vanti vaaru. veerilo chala saakhalu untaayi. seint benidict bodhanalanu anusarinchevaaru benidictin frayarlu
u baskelu oka jaati. veerekkuvagaa aadhunika speyn, frans sarihaddu praantaallo untaaru
u paaschaatya saahityamlo kaaparula itivruttamtoe chala navalalu unnaayi. vaatiki pasteral navalalu ane oka paeru kuudaa unnadi. kondaru 'pasteral (fasteral('pha'nu 'pa'ki mahapranamga palakaali))' ane daanni oka kalaareetigaa chustaru
u keehovti saahisi ayyina maadirigaa
u french veeragaathalloni oka (kaalpanika) arabi sahasaveerudi paeru.
u airopalo daadaapugaa mana saamanta rajula vanti vaadu
u khyuryas mann[7]
u naati spaynelo asanghika paktula nundi pattanaalanu rakshinchenduku tayaaraina saayudha dalaalu. daadaapugaa nijam raajyamlo rajakarla vanti vaaru
u oviof ki madhyasthamgaa palakaali
u heraldt[10]
u frinsifi ('pha'ni 'pa'ku mahaprana roopamgaa palikithe)[6]
u (artham: vaastavikata yokka suutram) anagaa edhi taatkaalikamgaa aanandaannistundo kaaka edhi deerghakaalikamgaa upayogapadutundo aa charyanu cheyadam[11]
u khamfyutar ('pha'nu 'pa'ku mahaprana roopamgaa palakaali)[6]
u vekkirinche navala. ee navala veeragaathalanu vekkiristondi.
u thiltingk ett tha vindemils
u italy, spenish kaalpanika veeragaathalennitlono unna oka arab raju
u philipp[18]
u spaynelo oka praantam
u genteman
u fatnam ('pha'nu 'pa' ki mahaprana roopamgaa palakaali)[6]
u da forthaba cerventiess ('pha'nu 'pa' ki mahaprana roopamgaa palakaali)[7]
u oka kaalpanika kathalo adhi kalpitam ani paatakulaku gurtu chesela kathanu cheppe sailini meta-fiction antaaru.
u metha-fiction[6]
u khyuryas mann[7]
u da forthaba cerventiess ('pha'nu 'pa' ki mahaprana roopamgaa palakaali)[7]
u therbhantesseku aangleekarana.
u she/seyikkyspiyii[23]
u khing/khia cheyims paiba[24]
u mide
u telugu aksharaalu 'sha' ki, 'sha'ki madhyasthamgaa unde dhwani. udaa: English, ship
u anagaa khan vanti urduu padaallo unde paluku. devanagarilo deenni 'kha' kinda nuktam (chukka) petti suchistarisie uchchaana 'kh'ki daggaragaa untundi.
u ostrayly
u porchuga
u paadutuu audae naatakam. yakshagaanam vantidi.
u ooshmaalante gaali oodhi palikevi. telugulo ooshmaalu: sha, sha, sa, ha
u mana desamlo jilla vantidi
u artham: la manchalo naaku gurtuleni edho moolalo kontha kaalam kritam oka pedda manishi undevaadu. aayanaki oka chatramlo ballemuu, paata kavacham undagaa, oka bakkachikkina gurranni, pandelakai oka vetakukkani unchukunevaadu.
u idhi la mancha vaadaina aa telivigala peddamanishi katha yokka mugimpu. greekulooni edu pattanaaluu hovmarnu tama bidda anukunnatle, la manchaloni oollanitikee itanni tama vaadigaa chesukuni, tama biddagaa cheppukune hakku undaalani side hamete itani palle paeru cheppaledu.
u tha khainimatiks off tha keehovti and tha itentiti off tha pleyys in la mancha[6]
u tha fott kholingk tha khetha plack. 'pha'nu 'pa'ki mahapranamga palakaali.[33]
u kunda inka nallagaa untundani uddesam. "gurivinda ginjaku tana nalupu teliyadu" ane telugu naanudi lantide idhi.
u chervas[33]
u steytt liprari off nyoo south veyls[33]
u thomas she/selnatan[33]
u chon milton[33]
u chon filips[33]
u khokni landanloni oka praantam. aa praantaaniki pratyeka aangla yaasa untundi. khokni nirlakshyam ante telugu neelalo godavari vetakaramla oka praantaaniki aapadinchabadda pratyekata anukovachhu. rachayita motu khokmilo perigina vaadu.
u nait erant ane ardhamlo vadabadda padam
u Hispanism: speyn samskruti adhyayanam
u maraatiiloo mandal
moolaalu[maarchu]
u Harold Bloom (13 December 2003). "The knight in the mirror". The Guardian. Retrieved 5 July 2019.
u Ana Puchau de Lecea (25 June 2018). "Guide to the classics: Don Quixote, the world's first modern novel – and one of the best". The Conversation. Retrieved 1 July 2020.
u "Don Quixote gets authors' votes". BBC News. 7 May 2002. Retrieved 5 July 2019.
u Angelique, Chrisafis (21 July 2003). "Don Quixote is the world's best book say the world's top authors". The Guardian. London. Retrieved 13 October 2012.
u Mineo, Liz (25 April 2016). "A true giant". Harvard Gazette. Boston. Retrieved 28 December 2020.
u 6.0 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops /p, t, k/ are aspirated when they come at the beginning of a syllable [/p, t, k/ anu shwasa sparsamulu silaba (silable) modatlo vaste avi mahapranaluga palukabadataayi]
u 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Consonants are longer when at the end of a phrase. [...] Voiceless stops /p, t, k/ are aspirated when they come at the beginning of a syllable [padabandham chivarana vachhu hallulu podavugaa avtayi [...] /p, t, k/ anu shwasa sparsamulu silaba (silable) modatlo vaste avi mahapranaluga palukabadataayi.] ikkada hallu podavugaa palakabadadamante mana vyaakaranamlo dvitvamgaa maradamani artham chesukovali. alaage hallu chivarana ravadamante halanta padam (leda nakara pollunna hallu)gaa artham chesukovali ullekhana lopam: chellani <ref> tyagu; "Ladefogedrules2" ane paerunu vibhinna kantentutho aneka saarlu nirvachinchaaru
u Eisenberg, Daniel (1991) [1976]. "El rucio de Sancho y la fecha de composiciun de la Segunda Parte de Don Quijote". Estudios cervantinos. Revised version of article first published in es:Nueva Revista de Filologua Hispunica, vol. 25, 1976, pp. 94-102. Barcelona: Sirmio. ISBN 9788477690375. Archived from the original on September 24, 2015.
u toleyydov[6]
u Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiced obstruents, which include stops and fricatives, such as /b, d, u, v, u, z, u/, that come at the end of an utterance like /v/ in "improve" or before a voiceless sound like /d/ in "add two") are only briefly voiced during the articulation. [oka maata chivarlo vache naada sparsamulu gaanee naada ooshmamulu gaanee paakshikamgaa matrame naada sabdaalugaa untaayi.] ante migata sagam aa vargapu shwasa sabdamgaa palukabadutundi ani.
u Wikipedia, contributors (31 August 2022). Reality principle. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1107667454. Retrieved 29 September 2022.
u The Knight in the Mirror a 2003 book report in The Guardian about Harold Bloom's book.
u Lathrop, Tom (2006-03-22). "Edith Grossman's Translation of Don Quixote" (PDF). Bulletin of the Cervantes Society. 26 (1–2): 237–255. Retrieved 2021-01-17.
u Edith Grossman about Don Quixote as tragedy and comedy nyoo yorkelo 5 fibravari 2009na wards vithout borders nirvahinchina oka charcha kaaryakramamlo
u "Don Quixote" by Miguel de Cervantes, translated and annotated by Edith Grossman, p. 272
u See chapter 2 of E. C. Graf's Cervantes and Modernity.
u 17.0 17.1 Lopez-Munoz, F. uThe Mad and the Demented in the Literary Works of Cervantes: On Cervantes' Sources of Medical Information about Neuropsychiatry.u Revista De Neurologia, vol. 46, 2008, pp. 489-501: 490.
u Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops and affricates /p, t, k, tu/ are longer than their voiced counterparts /b, d, u, du/ when situated at the end of a syllable. [silaba chivarlo shwasa sparsaaluu, sarsoshmaaluu adhe sthaanamlo vachina sambandhita naadaaksharaalakante podavugaa palukabadataayi] podavugaa palakadam ante dvitvam avvadamane
u 19.0 19.1 Palma, Jose-Alberto, Palma, Fermin. uNeurology and Don Quixote.u European Neurology, vol. 68, 2012, pp. 247-57: 253.
u Eisenberg, Daniel. Cervantes, Lope and Avellaneda. Estudios cervantinos. Aditya Yadav mae41. Archived from the original on 2015-09-24. Retrieved 2022-10-02. {{cite book}}: CS1 maint: location (link)
u Cervantes, Miguel, The Portable Cervantes, ed. Samuel Putnam (New York: Penguin, [1951] 1978), p. viii
u 22.0 22.1 Lyons, M. (2011). Books: a living history. London: Thames & Hudson.
u Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops and affricates /p, t, k, tu/ are longer than their voiced counterparts /b, d, u, du/ when situated at the end of a syllable.[...]When considering /r, l/ as liquids, /r/ is included in this rule as
u Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022. Voiceless stops /p, t, k/ are aspirated when they come at the beginning of a syllable [...]Voiced stops and affricates /b, d, u, du/ in fact occur as voiceless at the beginning of a syllable unless immediately preceded by a voiced sound, in which the voiced sound carries over. [shwasa sparsamulu /p, t, k/ silaba modatlo vachinappudu mahapranaluga palukabadataayi [...]naada sparsamuluu, sparsoshmamuluu /b, d, u, du/ silaba modatlo swaasamulugaa palukabadataayi gaanee, vaatiki mundu palikinadi naada sabdamaite maatram aa naadam veetiki kuudaa sankramistundi.]
u Lathrop, Tom (2002). Eisenberg, Daniel; Clamurro, William (eds.). "Miguel de Cervantes. The Ingenious Hidalgo Don Quixote de la Mancha. Trans. John Rutherford" (PDF). Cervantes: Bulletin of the Cervantes Society of America. The Cervantes society of America. XXII (2): 175–180. ISSN 1943-3840. Retrieved 3 October 2022. [...]in British English, Quixote is pronounced uKwikset.u [british aanglamlo keehovteni quixetegna palukutaaru.]
u "La determinaciun del lugar de la Mancha como problema estadustico" (PDF) (in spanish). Valencia: Department of Statistics, University of Malaga. Archived from the original (PDF) on 20 July 2011. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
u "The Kinematics of the Quixote and the Identity of the "Place in La Mancha"" (PDF). Valencia: Department of Applied Mathematics, University of Valencia: 7. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
u "Don Quijote era Acuua el Procurador". El Mundo. Madrid.
u "Don Quijote de La Mancha: urealidad o ficciun?". El Paus. Madrid.
u Professor Borges: A Course on English Literature. New Directions Publishing, 2013. ISBN 978-0811218757. p. 15.
u quijote1.2: rump or haunch. Real Academia Espauola.
u Gonzulez Echevarrua, Roberto (2015). "1. Introduction: Why Read the Quixote?". Cervantes' Don Quixote. New Haven: Yale University Press. ISBN 9780300213317.
u 33.0 33.1 33.2 33.3 33.4 33.5 Wikipedia, contributors (11 September 2022). "Examples#Rules for English consonant allophones". Allophone. Wikipedia, The Free Encyclopedia. 1109675179. Retrieved 24 September 2022.
u Clement, Richard W. (2002). "Francisco de Robles, Cervantes, and the Spanish Book Trade". Mediterranean Studies (in ingleesh). 11: 115–30. JSTOR 41166942.
u Cahill, Hugh. "Don Quixote". King's College London. Archived from the original on 25 May 2007. Retrieved 14 January 2011.
u 36.0 36.1 "Cervantes, Miguel de". Encyclopudia Britannica. 2002.
J. Ormsby, "About Cervantes and Don Quixote" Archived 3 septembaru 2006 at the Wayback Machine
u Serge Gruzinski, teacher at the EHESS (July–August 2007). "Don Quichotte, best-seller mondial". nu322. L'Histoire. p. 30.
u 38.0 38.1 J. Ormsby, "About Cervantes and Don Quixote" Archived 3 septembaru 2006 at the Wayback Machine
u Prestage, Edgar (1928). Chivalry. p. 110.
u Grabianowski, Ed (2018). "The 21 Best-selling Books of All Time". HowStuffWorks. p. 1. Retrieved 28 May 2018.
u "Cervantes Collection". www.sl.nsw.gov.au. 19 June 2015. Retrieved 18 January 2017.
u chilakamarti, lakshminarasimham (March 1966). "manavi". ganapati (in telugu). rajamandri: velagala veereddy. p. 5. paaschaatyanavalalo suprasiddhamaina "dan quicczot {{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
u viccysores, samarpakulu (27 August 2019). "puta:Ganapati (novel).pdf/4" (in Telugu). viccysores. Retrieved 8 October 2022. {{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
u rayasam, venkata shivudu (1933). "janaanaapatrika". aatmacharitramu, dviteeyabhaagamu : upaadhyaayadasa (in telugu). madrasu: aandhrapatrika mudraalayamu. p. aye. chinnanndu naakentho santoshadaayakamuga nundina edan quigjote navala neevesavini migula tamakamun jadivitini. {{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
u viccysores, samarpakulu (27 January 2018). "puta:2015.373190.Athma-Charitramu.pdf/267". viccysores. Retrieved 9 October 2022.
u mokkapati, narasimhasaastri (1995). "barishtaru paarvateesam puttupuurvottaraalu". barishter paarvateesam (in telugu). vijayavada: abhinandana publishers. p. 17. ika naalugo rakam vaaru, modata ee katha vini tamaru chadivee, chala bagundanna pedda manushyulu kondaru. naalugurojulu poyina taruvaata, tama chuttu taruchu paarvatiisaanni gurinchina prasamsalu tama chevina paduthoonte, adhi bharinchaleka aayana bonda idho pedda idemiti, e danibnicsoto chadivi kaapi kottaadu. eeyana telivitetalemi edisinai annaru. {{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
u viccysores, samarpakulu (9 October 2022). "puta:Baarishhtaru paarvatiisham.pdf/16" (in Telugu). viccysores. Retrieved 9 October 2022. {{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
u "Library catalogue of the Cervantes Institute of Belgrade". Archived from the original on 14 August 2007. Retrieved 26 December 2012.
u "Translator's Preface: About this translation". Don Quixote by Miguel de Cervantes, Translated by John Ormsby. Archived from the original on 23 August 2010.
u ante oka vantakam entha baga kudirindo daanni chusi cheppalemani, daani ruchi chuse cheppagalamanee artham. anagaa edaina oka pani entha vijayavantamainado teliyaalante daani lakshyam entavaraku cherukundo chudali ani deeni uddesam.
u "Proverb "Proof of the Pudding is in the Eating"".
u Don Quixote by Miguel de Cervantes, translated by Tobias Smollett, Introduction and Notes by Carole Slade; Barnes and Noble Classics, New York p. 318
u ullekhana lopam: chellani <ref> tyagu; peabody ane paerugala ref lalo paatyameemee ivvaledu
u Battestin, Martin C. (1997). "The Authorship of Smollett's "Don Quixote"". Studies in Bibliography. 50: 295–321. ISSN 0081-7600. JSTOR 40372067.
u The Project Gutenberg eBook of The Story of Don Quixote, by Arvid Paulson, Clayton Edwards, and Miguel de Cervantes Saavedra. Gutenberg.org. 20 July 2009. Archived from the original on 21 August 2013. Retrieved 5 February 2014.
u Fuentes, Carlos (2 November 2003). "Tilt". The New York Times.
u Eder, Richard (14 November 2003). "Beholding Windmills and Wisdom From a New Vantage". The New York Times.
u McGrath, Michael J (2007). "Reviews: Don Quixote trans. Tom Lathrop" (PDF). H-Net.
u McGrath, Michael J (2010). "Reviews: Don Quixote trans. James Montgomery" (PDF). H-Net.
u Davis, Gerald J. (2012). Don Quixote (in ingleesh). Lulu Enterprises Incorporated. ISBN 978-1105810664.
u Eisenberg, Daniel (2006). "The Text of Don Quixote as Seen by its Modern English Translators" (PDF). Cervantes (Journal of the Cervantes Society of America). 26: 103–126.
u 62.00 62.01 62.02 62.03 62.04 62.05 62.06 62.07 62.08 62.09 62.10 62.11 62.12 62.13 62.14 62.15 62.16 Ganguly, Shyama Prasad (2008). "Translation of Don Quixote into Indian Languages". In Maurya, Vibha; Arellano, Ignacio (eds.). Cervantes and Don Quixote: proceedings of the Delhi Conference on Miguel de Cervantes. Hyderabad: EMESCO Books. p. 361–376. ISBN 9788190669801.
u 63.00 63.01 63.02 63.03 63.04 63.05 63.06 63.07 63.08 63.09 63.10 Pant, Preeti (2018). "THE READERS OF El Quijote from Europe to India" (PDF). International Journal of Creative Research Thoughts: 815–821. ISSN 2320-2882.
u 64.0 64.1 Ganguly, Shyama Prasad (2009). "Revisiting the First Translation of 'Don Quixote' in India: Bipin Bihari Chakravarti's 'Adbhut Digvijay' in Bengali". Indian Literature. 53 (5): 165–182. Retrieved 24 November 2022.
u "Don Quijote de la Mancha VOl I". 1. Kolkata: ebangmushayera. Retrieved 25 November 2022.
u "Don Quijote de la Mancha VOl II". 2. Kolkata: ebangmushayera. Retrieved 25 November 2022.
u "Don Kikhote (Don Quixote)". Parable International. New Delhi.
u "mae meaneeare Don Quixote". Dr. habil. DRAGOMIR DIMITROV. Retrieved 25 November 2022.
u 69.0 69.1 "mae meaneeare Don Quixote". PUNE INDOLOGICAL SERIES. Retrieved 25 November 2022.
u 70.0 70.1 70.2 70.3 70.4 70.5 Ganguly, Shyama Prasad (2020). "Indian response to El Quijote". In Gumez-Fernundez, Cristina; Navarro-Tejero, Antonia (eds.). India in the World. Cambridge Scholars Publishing. p. 61. ISBN 978-1-4438-3289-2.
u "Don Quixote". telugubuks.in. Hyderabad.
u "Capturing Spanish Shakespeare's flavour". dhi hindu. Hindi belt. 20 March 2015. Metroplus. Retrieved 27 November 2022.
u G.V, Sitapati (1968). "Part twouModern period (from 1900 A.D): XIII". History of Telugu literature. Madras: Sahitya Akademi. p. 216. Retrieved 27 November 2022. Paramananda Charitra of Mocherla Hanumanta Rao is an adaptation of Don Quixote.
u 74.0 74.1 Yadav, Subhas (2019). "Becoming Indians: Cervantes and Garcia Lorca". Indialogs. 6: 179–190. doi:10.5565/rev/indialogs.124.
u Nayar, Prabodhachandran (14 July 2015). "Interpreting Don Quixote in Kathakali". dhi hindu. Thiruvananthapuram. Theatre. Retrieved 25 November 2022.
u Parakala, Vangmayi (4 July 2016). "Kathakali 'Don Quixote' travels to Spain". mint. features. Retrieved 25 November 2022.
marinta samacharam kosam[maarchu]
Bloom, Harold (ed.) (2000). Cervantes' Don Quixote (Modern Critical Interpretations). Chelsea House Publishers. ISBN 0-7910-5922-7.
D' Haen, Theo (ed.) (2009). International Don Quixote. Editions Rodopi B.V. ISBN 90-420-2583-2.
Dobbs, Ronnie (ed.) (2015). Don Quixote and the History of the Novel. Cambridge University Press.
Echevarrua, Roberto Gonzulez (ed.) (2005). Cervantes' Don Quixote: A Casebook. Oxford University Press US. ISBN 0-19-516938-7.
Duran, Manuel and Rogg, Fay R. (2006). Fighting Windmills: Encounters with Don Quixote. Yale University Press. ISBN 978-0-300-11022-7.
Graf, Eric C. (2007). Cervantes and Modernity: Four Essays on Don Quijote. Bucknell University Press. ISBN 978-1-61148-261-4.
Hoyle, Alan (2016). "Don Quixote of La Mancha"(1605): Highlights and Lowlights. Rocks Lane Editions. See
Johnson, Carroll B (ed.) (2006). Don Quijote Across Four Centuries: 1605–2005. Juan de la Cuesta Hispanic Monographs. ISBN 1-58871-088-2.
Purez, Rolando (2016). "What is Don Quijote/Don Quixote AnduAnduAnd the Disjunctive Synthesis of Cervantes and Kathy Acker." Cervantes ilimitado: cuatrocientos auos del Quijote. Ed. Nuria Morgado. ALDEEU. See on Academia.edu
Purez, Rolando (2021). Cervantesus uRepublicu: On Representation, Imitation, and Unreason. eHumanista 47. 89-111.https://www.academia.edu/45635376/Cervantes_s_Republic_On_Representation_Imitation_and_Unreason. https://www.ehumanista.ucsb.edu/sites/default/files/sitefiles/ehumanista/volume47/ehum47.perez.pdf.
velupali lankelu[maarchu]
Find more about don keehovti at Wikipedia's sister projects
Definitions and translations from Wiktionary
Media from Commons
Quotations from Wikiquote
Source texts from Wikisource
Cervantine Collection of the Biblioteca de Catalunya
Miguel de Cervantes Collection has rare first volumes in multiple languages of Don Quixote. From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=డొన్_కీహొవ్టి&oldid=3743056" nundi velikiteesaaru
vargaalu:
muulaala lopalunna paejeelu
Articles containing English-language text
moosalanu pilavadamlo doopliketu aargyumentlanu vaadutunna paejeelu
CS1 maint: location
CS1 spanish-language sources (es)
CS1 maint: unrecognized language
Pages with unresolved properties
Articles containing Spanish-language text
All articles with unsourced statements
Articles with unsourced statements from sep 2022
Articles containing Latin-language text
Articles containing explicitly cited Telugu-language text
Articles containing Bengali-language text
Articles containing Urdu-language text
Articles containing Hindi-language text
Articles containing Marathi-language text
Articles containing Sanskrit-language text
Articles containing Malayalam-language text
1605 pustakaalu
spenish navalalu
spenish pustakaalu
cervanties pustakaalu
daachina vargaalu:
CS1 errors: missing periodical
CS1 ingleesh-language sources (en)
Webarchive template wayback links
Articles with invalid date parameter in template
maargadarsakapu menoo
vyaktigata parikaraalu
lagin ayileru
ee IP ki sambandhinchina charcha
maarpucherpulu
khata srushtinchukondi
laginavandi
perubarulu
vyaasam
charcha
telugu
chuupulu
chaduvu
maarchu
charitra
marinni
maargadarsakamu
modati pagy
yaadrucchika pagy
rachabanda
vikipedia gurinchi
sampradimpu pagy
viraalaalu
parasparakriya
sahaayasuchika
samudaya pandiri
iteevali maarpulu
kotta paejeelu
dastram ekkimpu
parikaraala pette
ikkadiki linkunna paejeelu
sambandhita maarpulu
dastrapu ekkimpu
pratyeka paejeelu
saashwata linku
pagy samacharam
ee paejeeni ullekhinchandi
vikideta amsam
mudrana/egumati
oo pustakaanni srushtinchandi
PDF roopamlo dinchukondi
achutiiyadagga kuurpu
itara praajectulalo
Wikimedia Commons
itara bhashalu
English
maeame
mae
maeame
Afrikaans
Alemannisch
mae
Aragonus
unglisc
meani
Asturianu
Azurbaycanca
meanee
Boarisch
meaneeare
meaneeare (meaneearee)
meanee
mae
meani
Brezhoneg
Bosanski
Catalu
mae
ueutina
Cymraeg
Dansk
Deutsch
meanee
Esperanto
Espauol
Eesti
Euskara
mae
Suomi
Vuro
Franuais
Frysk
Gaeilge
Kriyul gwiyannen
Guidhlig
Galego
Avaue'u
meani
mae
Hrvatski
Magyar
meani
Interlingua
Bahasa Indonesia
Interlingue
Ido
uslenska
Italiano
aye
meani
Taqbaylit
aye
Kurdu
meanee
Latina
Ladino
Lutzebuergesch
Lingua Franca Nova
Lombard
Lietuviu
Latvieuu
Minangkabau
meaneeare
mae
mae mae
Bahasa Melayu
Malti
Mirandus
meanee
Nuhuatl
Plattdyutsch
mae mae
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk bokmul
Occitan
Livvinkarjala
maeame
Polski
maeame
Portuguus
Runa Simi
Romunu
meani
Sardu
Sicilianu
Scots
Srpskohrvatski / meaneerianii
Simple English
Slovenuina
Slovenyuina
Anaryukielu
Shqip
maeame / srpski
Svenska
aye
Turkmenue
Tagalog
Turkue
meaneeare
mae
Ouzbekcha/meani
Vuneto
Tiung Viut
Walon
Winaray
yu
meanee
maeame
yu
Bun-lum-gu
yu
lankelanu maarchu
ee paejeelo chivari maarpu 1 disembaru 2022na 15:17ku jarigindi.
paatyam creative comans attribution/share-elic licensu; krinda labhyam adanapu sharatulu vartinchavachhu. marinni vivaraalaku vaaduka niyamaalanu chudandi.