మొరెన - వికీపీడియా
Madhya Pradesh లో Morena జిల్లా స్థానము
మొరెన జిల్లా (హిందీ: मुरैना जिला) మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్ర జిల్లాలలో ఒకటి.మొరెన జిల్లా చంబల్ డివిషన్‌లో భాగంగా ఉంది.జిల్లాకేంద్రంగా మొరెన పట్టణం ఉంది. 2011 గణాంకాల ఆధారంగా జిల్లా జనసంఖ్య 1,965,137. జనసాంధ్రతాపరంగా మొరెన జిల్లా రాహ్ట్రంలో 5వ స్థానంలో ఉంది. మొదటి స్థానాలలో భోపాల్, ఇండోర్,జబల్పూర్, గ్వాలియర్ జిల్లాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో వ్యవసాయ భూములు అధికంగా ఉన్నాయి. రవాణా కొరకు అధికంగా రైలుమార్గం మీద ఆధారపడుతుంటారు. మొరెన జిల్లాలో 15% గ్రామాలు మాత్రమే రైలుమార్గంతో అనుసంధానితమై ఉన్నాయి. మొరెన జిల్లా ఆవాలపంటకు ప్రసిద్ధం. జిల్లాలో ప్రఖ్యాత కె.ఎస్. ఆయిల్ సంస్థ ఉంది. జిల్లాలో యాదవులు, రాజపుత్రులు అధికసంఖ్యలో ఉన్నారు.[1] జిల్లాలో ప్రబల బందిపోటు దొంగ " పాన్ సింగ్ తోమర్ " ఉండేవాడు.
మొరెన అనే పేరుకు మొర్ + రైనా (అంటే నెమలి) అని అర్ధం. ఈప్రాంతంలో నెమళ్ళు అధికంగా ఉండడమే అందుకు కారణం. భారతదేశంలో అత్యధికసంఖ్యలో నెమళ్ళు నివసిస్తున్న ఏకైక జిల్లాగా మొరెన ఉండవచ్చని భావించబడుతుంది.మొరెన పట్టణం జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది కనుక జిల్లాకు మొరెన అనేపేరు నిర్ణయించబడింది.
మునుపటి గ్వాలియర్ రాజ్యంలోని తంవార్గర్ జిల్లా నుండి కొంత భూభాగం విడతీసి ప్రస్తుత మొరన జిల్లాలో చేర్చబడింది.1947లో స్వత్రంత్రం వచ్చిన తరువాత గ్వాలియర్ రాజాస్థానం ప్రభుత్వంలో చేర్చబడింది. అలాగే మొరెన జిల్లా దక్షిణ సరిహద్దులో పహర్గర్ రాజాస్థానం ఉండేది. స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మొరెన జిల్లా " మధ్య భారత్‌లో చేర్చబడింది. 1956 నవంబర్ 1న మొరెన జిల్లా మధ్య ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో చేర్చబడింది.
మొరెనా 26-30 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం , 78-00 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశంలో ఉంది. భౌగోళికంగా మొరెన జిల్లా మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రెండు రాష్ట్రాల సరిహద్దులను కలిగి ఉన్న జిల్లాగా ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. జిల్లా సరిహద్దులో రాజస్తాన్ , ఉత్తర ప్రదేశ్ సరిహద్దులు ఉన్నాయి. జిల్లా వాయవ్య సరిహద్దులో ధౌల్‌పూర్ జిల్లా (రాజస్తాన్) , ఈశాన్య సరిహద్దులో పినాహత్ (ఆగ్రా ఉత్తరప్రదేశ్) ఉన్నాయి.జిల్లా పొరుగున బింద్ జిల్లా, గ్వాలియర్ జిల్లా, షివ్‌పురి జిల్లా, షెయోపూర్ జిల్లా ఉన్నాయి.
మొరెన జిల్లాలో 4 ఉపవిభాగాలు ఉన్నాయి: మొరెన, అంబాహ్, జౌరా , సబల్గర్. మొరెన ఉపవిభాగంలో లోనె తాలూకా ఉంది. అంబాహ్ ఉపవిభాగంలో అంబాహ్ , పొర్సా అనే రెండు తాలూకాలు , మండలాలు ఉన్నాయి. జౌరా ఉపవిభాగంలో జౌరా తాలూకా , రెండు మండలాలు ఉన్నాయి: జౌరా , పహర్గర్. సబల్గర్ ఉపవిభాగంలో రెండు తాలూకాలు ఉన్నాయి: సబల్గర్ , కైలరాస్. జిల్లాలో మొరెన, బామర్, అంబాహ్, పొర్సా, జౌరా, సదల్గర్, కైలారస్ , ఝుండ్పురా మొదలైన ప్రధాన పట్టణాలు ఉన్నాయి.
జిల్లాలో 6 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి: సబల్గర్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, జౌరా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, సుమావలి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, మొరెన అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం, దిమని అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం , అంబాహ్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం.ఈ 6 నియోజక వర్గాలు మొరెన పార్లమెంటు నియోజక వర్గంలో భాగంగా ఉన్నాయి.[2]
ప్రముఖ వ్యక్తుల[మార్చు]
రామ్ ప్రసాద్ బిస్మిల్; భారతీయ విప్లవకారుడు విల్లగె- (బర్బై) మొరెన
పాన్ సింగ్ తోమర్; ప్రముఖ అథ్లెట్ భిదొస (మొరెన)
మొరెనా జిల్లాలో ప్రారంభించబడిన " గజక్ " అనే స్వీట్ చాలాప్రాబల్యత సంతరించుకుంది. ఇది అధికంగా శీతాకలంలో తయారుచేయబడుతుంది. దీనిని నువ్వులు, బెల్లంతో తయారు చేస్తారు. మొరెనా బేడై కూడా ప్రాబల్యత కలిగి ఉంది. అలాగే గుజియా, పేడే కూడా ప్రాబల్యత కలిగి ఉన్నాయి.
morena - vikipedia
Madhya Pradesh loo Morena jilla sthaanamu
morena jilla (hindi: maeame mae) madhyapradesh rashtra jillaalalo okati.morena jilla chambal divitionlo bhagamga undi.jillakendramga morena pattanam undi. 2011 ganankala aadhaaramgaa jilla janasankhya 1,965,137. janasaandhrataaparamgaa morena jilla rahtramlo 5va sthaanamlo undi. modati sthaanaalalo bhopal, indor,jabalpur, gwalier jillaalu unnaayi. jillaalo vyavasaaya bhoomulu adhikamgaa unnaayi. rawana koraku adhikamgaa railumargam meeda aadhaarapadutuntaaru. morena jillaalo 15u graamaalu matrame railumaargamtho anusandhaanitamai unnaayi. morena jilla aavaalapantaku prasiddham. jillaalo prakhyaata ke.es. aayil samstha undi. jillaalo yaadavulu, raajaputrulu adhikasankhyalo unnaaru.[1] jillaalo prabala bandipotu donga " pan sing thomar " undevaadu.
morena ane peruku mor + raina (ante nemali) ani ardham. eepraantamlo nemallu adhikamgaa undadame anduku kaaranam. bhaaratadesamlo atyadhikasankhyalo nemallu nivasistunna ekaika jillaga morena undavacchani bhaavinchabadutundi.morena pattanam jillakendramga undi kanuka jillaaku morena aneperu nirnayinchabadindi.
munupati gwalier raajyamlooni tamwarger jilla nundi kontha bhuubhaagam vidateesi prastuta morana jillaalo cherchabadindi.1947loo swatrantram vachina taruvaata gwalier rajasthanam prabhutvamlo cherchabadindi. alaage morena jilla dakshina sarihaddulo pahargar rajasthanam undedi. swatantram vachina taruvaata morena jilla " madhya bhaarathmlo cherchabadindi. 1956 navambar 1na morena jilla madhya pradesh rashtramlo cherchabadindi.
morena 26-30 degreela uttara akshaamsam , 78-00 degreela thoorpu rekhaamsamlo undi. bhougolikamgaa morena jilla madhyapradesh rashtramlo rendu rashtrala sarihaddulanu kaligi unna jillaga pratyekata kaligi undi. jilla sarihaddulo rajastan , uttara pradesh sarihaddulu unnaayi. jilla vaayavya sarihaddulo dhaulnpur jilla (rajastan) , eesaanya sarihaddulo pinahat (agra uttarapradesh) unnaayi.jilla poruguna bind jilla, gwalier jilla, shivipuri jilla, sheyopur jilla unnaayi.
morena jillaalo 4 upavibhaagaalu unnaayi: morena, ambah, jaura , sabalgar. morena upavibhaagamlo lone taluka undi. ambah upavibhaagamlo ambah , porsa ane rendu taaluukaalu , mandalaalu unnaayi. jaura upavibhaagamlo jaura taluka , rendu mandalaalu unnaayi: jaura , pahargar. sabalgar upavibhaagamlo rendu taaluukaalu unnaayi: sabalgar , kailaras. jillaalo morena, bamar, ambah, porsa, jaura, sadalgar, kailaras , jhundpura modalaina pradhaana pattanaalu unnaayi.
jillaalo 6 assembley niyojakavargaalu unnaayi: sabalgar assembley niyojakavargam, jaura assembley niyojakavargam, sumavali assembley niyojakavargam, morena assembley niyojakavargam, dimani assembley niyojakavargam , ambah assembley niyojakavargam.ee 6 niyojaka vargaalu morena paarlamentu niyojaka vargamlo bhagamga unnaayi.[2]
pramukha vyaktula[maarchu]
ram prasad bismil; bhaarateeya viplavakaarudu village- (barbai) morena
pan sing thomar; pramukha athlet bhidosa (morena)
morena jillaalo praarambhinchabadina " gajak " ane sweet chaalaapraabalyata santarinchukundi. idhi adhikamgaa sheethaakalamlo tayaarucheyabadutundi. deenini nuvvulu, bellamtho tayaaru chestaaru. morena bedai kuudaa praabalyata kaligi undi. alaage gujia, pede kuudaa praabalyata kaligi unnaayi.