పోగాకు సొగ‌సైన హంతకి | కవర్ స్టోరీ | www.NavaTelangana.com
విమానమంత కారులోంచి దిగిన అందమైన యువకుడు గర్వంగా అటూ ఇటూ పరికిస్తూ, కారుని ఆనుకుని నించుని, విలాసవంతంగా సిగరెట్‌ ముట్టించి, రింగు రింగులుగా పొగలు వదులడం అలనాటి రొమాంటిక్‌ నవలల్లో, సినిమాల్లో కనిపించే సాధారణ దృశ్యం. మధ్య వేలుకి, ఉంగరం వేలుకి మధ్య సిగరెట్‌ ఇరికించి; బిగించిన పిడికిలి లోంచి సిగరెట్‌ పీల్చే శ్రీశ్రీ అలవాటుని ఆనాటి యువకులు చాలామంది అనుకరించేవారు. భార్య సిగరెట్లు మానమని గొడవ చేస్తుంటే, ఆమె భర్తపై ఆధిపత్యాన్ని కోరుకుంటోందని, ఆమె ఆ అలవాటుని మానివేస్తే ఆమెకి పూర్తిగా లొంగినట్టే అని ఒక వాదన వినిపించేది. 'సరదా సరదా సిగరెట్టు' అంటూ పొంగిపోయే రేలంగికి 'ఇది కాల్చకోయి నాపై ఒట్టు' అంటూ గిరిజ వారించడం ఒక సినిమాలో ఉంది. స్టయిల్‌కి, స్టేటస్‌కి ధిక్కారానికి సింబల్‌గా కనిపించే సిగరెట్‌ కాల్చడానికి వెయ్యిన్నొక్క సాకులుంటాయి. కొందరికి అది కాలిస్తేగాని ఉదయాన పెద్దపేగు కదలదు. కొందరికి తిన్నాక సిగరెట్‌ కాల్చకపోతే తిన్నది అరగదు. కొందరికి అది కాలిస్తేగాని పెన్ను కదలదు, ఆలోచన రగలదు, పాట పలుకదు, కథ నడవదు, బుర్ర పనిచేయదు. అంతలా బానిస కావడాన్నే ఎడిక్షన్‌ అనీ, డిపెండెన్స్‌ అనీ అంటారు. పొగాకు వల్ల కలిగే ఆరోగ్య సమస్యల్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని, ఆ దుష్ప్రభావాలని ప్రజలకు గుర్తు చేయడం కోసం ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబ్ల్యుహెచ్‌ఓ) మే 31వ తేదీని 'నో టుబాకో డే'గా గుర్తించింది. పొగాకులేని రోజును ఆకాంక్షిస్తూ ఇస్తున్న కవర్‌ స్టోరీ ఇది...
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థకి 40 ఏండ్లు నిండిన సందర్భంగా 1987 నుంచి 'పొగాకులేని రోజు' కార్యక్రమం అమల్లోకి వచ్చింది. పొగాకు మీద ఆధారపడటాన్ని ఒక వ్యాధిగా, ఇతరులకు సోకే ఒక జాడ్యంగా, ఎపిడెమిక్‌గా గుర్తిస్తూ, ఆరోగ్యంపై దాని చెడు ఫలితాలను గుర్తిస్తూ ప్రతి ఏడాది 'పొగాకులేని రోజు'కి ఒక థీమ్‌ని గుర్తిస్తారు. పోయిన ఏడాది పొగాకు గుండెని పగలగొడుతుంది', అంటే, ఈ సంవత్సరం 'ప్రతి రోజూ పొగాకు లేనిరోజు కావాలి!' అని పిలుపునిస్తున్నారు.
లెక్కల్లో...
ఈ 'పొగాకు లేని రోజు' కార్యక్రమాన్ని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ తన ఇతర కార్యక్రమాలతో అనుసంధానిస్తుంది. 'ప్రపంచ హృదయాలు (గ్లోబల్‌ హార్ట్స్‌), 'చొరవతో సాధిద్దాం' (రిజాల్వ్‌ ఇనీషియేటివ్‌) తో దీన్ని కలుపుతుంది. అసలు పొగాకును ఒక జాడ్యంగా ఎందుకు గుర్తిస్తున్నట్టు? దానికి వ్యతిరేకంగా ఇంతే పెద్ద ఎత్తున ఎందుకు ప్రచారం చేస్తున్నట్టు? ఎందుకంటే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా 70 లక్షల మంది పొగాకు వల్ల కలిగే వ్యాధులతో చనిపోతున్నారు. అందులో దాదాపు తొమ్మిది లక్షల మంది సిగరెట్టు తాగకపోయినా పక్కవాళ్లు వదిలే పొగ పీల్చి అనారోగ్యం పాలవుతున్నారు, చనిపోతున్నారు. దాన్ని 'పాసివ్‌ స్మోకింగ్‌' లేదా 'సెకండ్‌ హాండ్‌ పొగ' అంటారు. పొగ తాగేవారిలో 80 శాతం మంది పేద దేశాలకు చెందినవారు. అనారోగ్యం, మరణాలు అక్కడే ఎక్కువ. లక్ష అరవై ఐదు వేల మంది పిల్లలు ఐదేళ్ల లోపు చనిపోవడానికి కూడా ఈ సెకండ్‌ హాండ్‌ పొగే కారణమని పరిశోధనలు తెలియజేస్తున్నాయి. 20వ దశాబ్దపు రుగ్మతగా గుర్తించే ఈ పొగాకు వాడకానికి ఆడ, మగ తేడా లేదు. వయసు ప్రమేయం లేదు. గుండె జబ్బులతో మరణించేవారిలో 17 శాతం మంది పొగాకు బానిసలే ఉన్నారు.
పొగాకు-యువత
యువకుల్లో ఈ జాడ్యం ప్రబలితే అది ఎక్కువ హానికరంగా పరిణమిస్తుంది. వారి ఊపిరితిత్తుల మీద, నరాల మీద, గుండె మీద వత్తిడి పెరుగుతుంది. పన్నెండేళ్ల వయసులో సరదాగా పొగ పీల్చిన కుర్రాడు పధ్నాలుగేళ్లకే దానికి బానిస అవుతాడు. ఎందుకని? స్నేహితులు, చుట్టుపక్కలవారి ప్రభావం వారిపై ఉంటుంది. పొగాకు విరివిగా దొరకడం మరొక కారణం. పేదరికం, చదువులో వెనుకబడటం, ఆత్మవిశ్వాసం లేకపోవడం, పొగాకు వల్ల కలిగే హానిపై సరైన అవగాహన లేకపోవడం, ఆ బానిసత్వాన్ని వదిలించుకునే దృఢ నిశ్చయం లోపించడం కారణంగా యువత పొగాకుకి లోబడి పోతున్నారు.
అంతేకాక, పొగాకు వాడకంతో పాటు యువకులు ఇతర జాడ్యాలకి కూడా లొంగిపోతారు. మద్యం, గంజాయి వంటి ఇతర మత్తు పదార్థాలు వారిని లోబరుచుకుంటాయి. నియంత్రణ లేని లైంగికతకి కూడా పాల్పడతారు. అలా ఈ జాడ్యాలన్నీ ఒకదానితో ఒకటి ముడివడి ఉంటాయి.
నికొటిన్‌ మహమ్మారి
పొగాకుని ఎన్ని రకాలుగా వాడుతారు? మనదేశంలో బీడీలు, చుట్టలు, సిగరెట్లు, నశ్యం, గుట్కా, కారా కిళ్ళీ వగైరా రూపాల్లో పొగాకు విరివిగా దొరుకుతుంది. విశాఖపట్నం, విజయనగరం జిల్లాల్లో కాలుతున్న చుట్టని కాలే వైపు నోట్లో పెట్టుకుని దమ్ము లాగుతారు. దాన్ని 'అడ్డ పొగ' అంటారు. అమెరికా, యూరప్‌లో సిగరెట్లు ఎక్కువ తాగుతారు. సిగార్లు, పొగలేని సిగరెట్లు కూడా అక్కడ దొరుకుతాయి. మధ్యదరాసముద్ర ప్రాంతంలో హుక్కా రూపంలో 'షిషా' వాడుతారు. ఆగేయాసియాలో పొగ లేని పొగాకుని వాడతారు. పసిఫిక్‌ మహాసముద్ర తీర ప్రాంతాల్లో వక్క, పొగాకు కలిపి నములుతారు. ఆఫ్రికాలో పైపు రూపంలో, నశ్యం, చుట్టల రూపంలో పొగాకుని సేవిస్తారు. ఏ విధంగా సేవించినా ఫిల్టర్‌ ఉన్నా, లేకున్నా పొగాకులో ఉండే ప్రధానమైన పదార్థం 'నికొటిన్‌'. మనిషిని పొగాకుకి దాసోహం చేయించే పదార్థం ఇదే. ప్రాణవాయువుని సరఫరాచేసే ఎర్ర రక్త కణాలని ఇది ప్రభావితం చేసి, రక్తంలో కార్బన్‌ మోనాక్సైడ్‌ని నింపుతుంది. పొగలో ఇది కాక మరో నాలుగు వేల రసాయనాలున్నా గాని, అన్నింటికన్నా హానికరమైనది, గాలిని కలుషితం చేసేది నికొటినే. పొగాకు నుంచి వెలువడిన పొగ గాలిలో ఐదు గంటల పాటు నిల్వ ఉండగలదు. అది ఊపిరితిత్తుల్లో, శర్మంలో, జీర్ణాశయంలో, నోట్లో, ముక్కులో వ్యాపిస్తుంది. అది 'డోపమిన్‌' అనే పదార్థాన్ని విడుదలచేసి మెదడుపై ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. అడ్రినల్‌ గ్రంధిని ప్రేరేపిస్తూ, ఎపినెఫ్రిన్‌ని విడుదల చేస్తుంది. దానివల్ల రక్తపోటు, గుండెలయ, ఊపిరి తీసుకోవడంలో వేగం హెచ్చుతాయి. ఒక్కొక్క సిగరెట్టులో దాదాపు పది గ్రాముల నికొటిన్‌ ఉంటుంది. ఒక్క సిగరెట్టు వల్ల దాదాపు ఒకటి నుంచి మూడు మిల్లీ గ్రాముల నికొటిన్‌ శరీరంలో ఇంకిపోతుంది. పొగలో ఉండే నికొటిన్‌ రెండు గంటల పాటు తన ప్రభావాన్ని చూపగలదు. నికొటిన్‌ నుంచి విడుదలయ్యే కొటినిన్‌ ఒక రోజంతా శరీరంలో నిల్వ ఉంటుంది. అది మూత్రంలో, ఉమ్ములో, రక్తంలో ఇమిడిపోతుంది.
ప్రమాదపు అంచుల్లో...
పొగాకు సేవించడం వల్ల ఎలాంటి అనర్థాలు జరుగుతాయి, ఏ అవయవాలు దెబ్బతింటాయి? క్యూరింగ్‌ అయిన పొగాకుని నమలడం వల్ల నికొటిన్‌తో పాటు, క్యాన్సర్‌ కారకాలు, ఇతర పదార్థాలు విడుదల అవుతాయి. దాని వల్ల చిగుళ్లకి హాని కలుగవచ్చు. నోటి కాన్సర్‌, పాంక్రియాస్‌ కాన్సర్‌ సంభవించవచ్చు. గుండె జబ్బుల ప్రమాదం కూడా హెచ్చుతుంది. పొగాకు కాల్చడం వల్ల ఆ పొగలో నికొటిన్‌తో పాటు నాలుగువేల రసాయనాలు విడుదలవుతాయి. ఆ పొగని పీలిస్తే గుండె జబ్బులు, శ్వాసకోశ వ్యాధులు, కాన్సర్‌ రావచ్చు. వంశపారంపర్యంగా వచ్చే వ్యాధుల్ని ఇది ప్రేరేపిస్తుంది.
రోజూ సిగరెట్లు కాల్చేవారికి దీర్ఘకాలికంగా దగ్గు ఉంటుంది. దీన్ని 'స్మోకర్స్‌ బ్రాంకయిటిస్‌' అంటారు. కళ్లె పడవచ్చు. పిల్లికూతలు రావచ్చు, క్రమంగా ఊపిరితిత్తులు పనిచేయడం తగ్గిపోతుంది. ప్రాణవాయువుని సరఫరా చేయవలసిన ఎర్రరక్తకణాలు కార్బన్‌ మోనాక్సయిడ్‌తో నిండిపోతాయి. ఊపిరితిత్తుల కేన్సర్‌ కేసుల్లో మూడింట రెండు వంతులు పొగాకు వల్ల వస్తాయని రూఢి అయింది. సెకండ్‌ హాండ్‌ పొగవల్ల కూడా వీరు మరణిస్తున్నారు. పిన్నవయసులో సిగరెట్లు అలవాటైన వారిలో 'సి.ఒ.పి.డ'ి అనే వ్యాధి సోకి ఊపిరితిత్తుల్లో చీము నిండిపోతుంది. బాధాకరమైన దగ్గుతో శ్వాస సరిగ్గా ఆడక వారు బాధపడతారు. పొగాకు పొగ ఊపిరితిత్తుల ఎదుగుదలను దెబ్బతీయడం వల్ల ఈ వ్యాధి ముదురుతుంది. ఉబ్బసం ఉన్నవారిలో ఇది తీవ్రమవుతుంది. పొగబారిన పడ్డ చిన్నపిల్లల ఊపిరితిత్తుల ఎదుగుదల కూడా దెబ్బతింటుంది. ఉబ్బసం, న్యుమోనియా, బ్రాంకయిటిస్‌ వారిని వేధిస్తాయి. మళ్లీ మళ్లీ సంభవించే ఈ ఇన్ఫెక్షన్లు వారి ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీస్తాయి. ఎదుగుదలను నివారిస్తాయి. సెకండ్‌ హాండ్‌ పొగవల్ల ప్రపంచవ్యాప్తంగా అయిదేళ్ల లోపు పిల్లలు దాదాపు ఒక లక్ష అరవై అయిదువేల మంది చనిపోతున్నారు. దాదాపు నాలుగో వంతు జనాభా క్షయ క్రిములకు గురవుతున్నారు. అంతవరకు నిద్రాణమై ఉన్న క్షయ పొగాకు వల్ల విజృంభిస్తుంది. దాంతో ఊపిరితిత్తులు మరింత చెడిపోతాయి. అవి పనిచేయకపోవడం వల్ల తీవ్రమైన శ్వాస సంబంధిత వ్యాధులు సంభవించడమే కాక, వారి శ్వాస ప్రక్రియ వైఫల్యం వల్ల కూడా మరణించవచ్చు. గదిలో కమ్ముకుని ఉండే సిగరెట్‌ పొగ ఐదు గంటల పాటు వ్యాపించి ఉంటుంది. అందులో ఏడు వేల రసాయనాలు ఉంటాయి. వాటిలో 69 కాన్సర్‌ కారణం అవుతాయి. రోజూ సిగరెట్లు కాల్చేవాళ్లు వరుసగా పదేళ్లపాటు సిగరెట్లు మానేస్తే , వారిలో ఊపిరితిత్తుల కాన్సర్‌ వచ్చే అవకాశం సగానికి తగ్గిపోతుంది. అట్లాగే హార్ట్‌ ఎటాక్‌ వచ్చే అవకాశం కూడా తగ్గిపోతుంది.
పొగాకువల్ల రక్త నాళాలు దెబ్బతింటాయి. దాంతో రక్త ప్రసరణ సవ్యంగా ఉండదు. కొవ్వు పేరుకుపోవడం వల్ల రక్త ప్రసరణ తగ్గిపోవడం క్రమంగా జరుగుతుంది. కానీ పొగాకువల్ల జరిగే అనర్థం హటాత్తుగా సంభవిస్తుంది. దాన్ని 'స్పాజం' అంటారు. అందుకే సిగరెట్లు ఎక్కువ తాగేవారిలో వచ్చే హార్ట్‌ ఎటాక్‌ హటాత్తుగా సంభవించేదవుతుంది. వైద్యం అందే లోపే ప్రాణహాని జరుగవచ్చు. గుండెకే కాక మెదడుకు కూడా రక్త ప్రసరణ ఆగిపోతే పక్షవాతం రావచ్చు. కాలి వేళ్లు, చేతి వేళ్ల చివర్లు రక్తం అందక నల్లబడిపోతాయి. దాన్ని బర్జర్‌ డిసీజ్‌ అంటారు. క్రమంగా వేళ్లకి గాంగ్రీన్‌ సోకి, అవి రాలిపోవచ్చు లేదా కుళ్లిపోవచ్చు. నడుస్తున్నప్పుడు హటాత్తుగా విపరీతమైన పిక్కల నొప్పి వచ్చి ఆగిపోతారు. దాన్ని ఇంటర్మిటెంట్‌ క్లాడికేషన్‌ అంటారు. ఊపిరితిత్తుల సంకోచ వ్యాకోచాలు దెబ్బతినడం వల్ల చెడు గాలి లోపలే ఉండిపోయి ఊపిరితిత్తుల ప్రమాణం పెరగడాన్ని ఎంఫిసీిమా అంటారు. దాని వల్ల ఆయాసం పెరుగుతుంది. ఇంకా, కంటిచూపు మందగించవచ్చు. కంటి నరం దెబ్బతిని ఆప్టికల్‌ అట్రఫీ రావచ్చు. పళ్లు గార పట్టి పుచ్చిపోయి రాలిపోవచ్చు. కాలేయం దెబ్బతినడం వల్ల థిమోఫిలిన్‌, ఫినాసిటిన్‌, ఇమిప్రమీన్‌ వంటి మందులు హానికరంగా పరిణమించవచ్చు. గర్భిణీ స్త్రీలు స్వయంగా పొగ తాగినా, పొగ పీల్చినా వారి శిశువుపై ప్రభావం పడుతుంది. అప్పుడు గర్భస్రావం జరుగవచ్చు. బరువు తక్కువ పిల్లలు పుట్టవచ్చు. వారిలో అవకరాలు పొడచూపవచ్చు. శిశువు జన్మించక ముందు నుంచే పొగవల్ల జరిగే హాని జరిగిపోతుంది.
వదల్లేక వదల్లేక...
ఈ చెడు ప్రభావాల సంగతి తెలిసి కొందరు ఎంతో దృఢ సంకల్పంతో సిగరెట్లు మానేస్తారు. కానీ వారిని విత్‌డ్రాయల్‌ సింప్టమ్స్‌ వేధిస్తాయి. వారు దేనిమీదా ఆసక్లి లేకుండా నిస్తేజంగా పడి ఉండిపోతారు. లేదా చాలా చికాకుగా ఉంటారు. ఏ పనిమీదా కేంద్రీకరించలేరు. ఆకలి పెరుగుతుంది. ఆలోచనంతా సిగరెట్ల మీదే ఉంటుంది. ఈ అసౌకర్యాన్ని తగ్గించి వారు సిగరెట్లు మానడానికి చేయూత నివ్వడం కోసం వారికి నికొటిన్‌ పాచ ఇవ్వాలి. అప్పుడు నికొటిన్‌ క్రమబద్ధంగా కొంచెం కొంచెంగా విడుదలై వారి విత్‌డ్రాయల్‌ సింప్టమ్స్‌ స్థాయిని తగ్గిస్తుంది. అలా కూడా వారు మానలేక మళ్లీ సిగరెట్లు మొదలుపెడితే గుండె ఆగిపోవడమో, పక్షవాతం రావడమో, అయోర్టిక్‌ ఎన్యూరిజం రావడమో జరగవచ్చు. రకరకాల కాన్సర్లు కూడా రావచ్చు. అడ్డపొగ వల్ల కూడా నోటి కాన్సర్‌ రావచ్చు.
సిగరెట్లు మానాలనుకునేవారు ఈ ఎడిక్షన్‌ సెంటర్లకి వెళ్లి శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో ఈ అలవాటుకి స్వస్తి చెప్పాలి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ వీ ూఉఔజు= అనే కార్యక్రమాన్ని ఇందుకోసం రూపొందించింది. పొగాకు వాడకం ఎంత ఉంది, దాన్ని నివారించే విధానాలేమిటి, పని ప్రదేశాల్లో ఈ పొగ నుంచి ప్రజల్ని ఎట్లా రక్షించాలి, పొగాకు మానాలనుకునేవారికి ఎట్లా సహాయపడాలి, సిగరెట్టు పెట్టెల మీద ప్రమాద హెచ్చరికలు ఏమని ముద్రించాలి, పెద్ద ఎత్తున పొగాకు వ్యతిరేక కార్యక్రమాలు ఎలా నిర్వహించాలి, పొగాకు ఉత్పత్తుల వాడకాన్ని ప్రేరేపించే ప్రకటనలను ఎట్లా నిరోధించాలి, సిగరెట్లపై పన్ను పెంచి వాటి వాడకాన్ని ఎట్లా తగ్గించాలి- అనే చర్యల ద్వారా ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ తన ఫ్రేమ్‌ వర్క్‌ కన్వెన్షన్‌ఆన్‌ టొబాకో కంట్రోల్‌ (ఎఫ్‌సిటిసి) అనే నిరోధిక కార్యక్రమాన్ని అమలు చేస్తోంది. 2030 నాటికి అంటువ్యాధులు కాని, వ్యాధుల వల్ల జరిగే మరణాలని మూడవ వంతు తగ్గించాలనే లక్ష్యాన్ని, అభివృద్ధి లక్ష్యాలని సాధించాలంటే ప్రభుత్వాలకి, పౌర సమాజాలకి పొగాకు నియంత్రణ ప్రధాన లక్ష్యం కాక తప్పదు. ఇందుకు ప్రభుత్వాలతో పాటు తల్లిదండ్రులు, పౌరులు కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాలి. లేకపోతే పొగాకు గుండెలను చీలుస్తుంది. ఊపిరితిత్తులను తినేస్తుంది. కాన్సర్‌ మరణాలను పెంచుతుంది. బరువు తక్కువ పిల్లల జననానికి కారణమవుతుంది. క్షయ రోగాన్ని పెంచి పోషిస్తుంది. అన్ని అవయవాలని నిర్వీర్యపరుస్తుంది.
స్టయిలు స్టయిలుగా పీల్చే సిగరెట్లు ప్రాణాంతకం కాకముందే ప్రజలు మేల్కోవాలి. ముఖ్యంగా యువత అర్థం చేసుకోవాలి. వారికి విషయాన్ని తెలియజెప్పడం కోసం కొన్ని ప్రతీకలు వాడతారు. శుభ్రమైన ఆష్‌ ట్రేలో పూలు నింపడం లేదా ఆష్‌ ట్రేలలో గుండె బొమ్మలనో, తూట్లు పడిన ఊపిరి తిత్తులనో నింపడం, లేక కంకాళాలు పొగతాగుతున్న బొమ్మలు ప్రదర్శిస్తారు. సరదాకోసం, స్టయిల్‌ కోసం, మత్తుకోసం... పొగాకు ఉత్పత్తుల వినియోగానికి అలవాటు పడితే చావే అంతిమ గమ్యం అవుతుంది. పొగాకు సొగసైన హంతకి! దాని మాయలో పడటం, పడకపోవడం మన చేతుల్లోనే ఉన్నది. ఏమంటారు!
pogaaku sogaesaina hantaki | kavar story | www.NavaTelangana.com
vimaanamanta kaarulonchi digina andamaina yuvakudu garvamgaa atuu itoo parikistuu, kaaruni aanukuni ninchuni, vilaasavantamgaa sigarete muttinchi, ringu ringulugaa pogalu vaduladam alanati romanticke navalallo, cinemallo kanipinche saadhaarana drushyam. madhya veluki, ungaram veluki madhya sigarete irikinchi; biginchina pidikili lonchi sigarete peelche srishree alavaatuni aanaati yuvakulu chaalaamandi anukarinchevaaru. bharya sigaretlu manamani godava chestunte, aame bhartapai aadhipatyaanni korukuntondani, aame aa alavaatuni maanivesthe aameki puurtigaa longinatte ani oka vaadana vinipinchedi. 'sarada sarada sigarettu' antuu pongipoye relangiki 'idhi kalchakoyi naapai ottu' antuu girija vaarinchadam oka cinemalo undi. stialleki, stateski dhikkaaraaniki simballegaa kanipinche sigarete kaalchadaaniki veyyinnokka saakuluntaayi. kondariki adhi kaalistegaani udayaana peddapegu kadaladu. kondariki tinnaka sigarete kalchakapothe tinnadi aragadu. kondariki adhi kaalistegaani pennu kadaladu, aalochana ragaladu, paata palukadu, katha nadavadu, burra panicheyadu. antalaa banisa kaavadaanne ediction any, dependensi any antaaru. pogaaku valla kalige aarogya samasyalni drushtilo pettukuni, aa dushprabhaavaalani prajalaku gurtu cheyadam kosam prapancha aarogya samstha (dablyuhe) mee 31va teedeeni 'noo tubaco dee'gaa gurtinchindi. pogaakuleni rojunu aakaankshistuu istunna kavarn story idhi...
prapancha aarogya samsthaki 40 endlu nindina sandarbhamgaa 1987 nunchi 'pogaakuleni roju' kaaryakramam amalloki vachindi. pogaaku meeda aadhaarapadataanni oka vyaadhigaa, itarulaku soke oka jaadyamgaa, epidemicligaa gurtistuu, aarogyampai daani chedu phalitaalanu gurtistuu prati edaadi 'pogaakuleni roju'ki oka theemini gurtistaaru. poyina edaadi pogaaku gundeni pagalagodutundi', ante, ee samvatsaram 'prati roojoo pogaaku laniroju kavali!' ani pilupunistunnaaru.
lekkallo...
ee 'pogaaku laeni roju' kaaryakramaanni prapancha aarogya samstha tana itara kaaryakramaalato anusandhaanistundi. 'prapancha hrudayaalu (globalle hartles), 'choravatho saadhiddaam' (resolve iniciativie) thoo deenni kaluputundi. asalu pogaakunu oka jaadyamgaa enduku gurtistunnattu? daaniki vyatirekamgaa inthe pedda ettuna enduku prachaaram chestunnattu? endukante, prapanchavyaaptamgaa eta 70 lakshala mandi pogaaku valla kalige vyaadhulatho chanipotunnaru. andulo daadaapu tommidi lakshala mandi sigarettu tagakapoyina pakkavaallu vadile poga peelchi anarogyam paalavutunnaaru, chanipotunnaru. daanni 'passiv smokinge' leda 'seconde hande poga' antaaru. poga tagevarilo 80 saatam mandi pedha deshaalaku chendinavaaru. anarogyam, maranaalu akkade ekkuva. laksha aravai aidu vela mandi pillalu aidella lopu chanipovadaniki kuudaa ee seconde hande poge kaaranamani parisodhanalu teliyajestunnaayi. 20va dasabdapu rugmatagaa gurtinche ee pogaaku vaadakaaniki aada, maga teda ledu. vayasu prameyam ledu. gunde jabbulatho maraninchevaarilo 17 saatam mandi pogaaku banisale unnaaru.
pogaaku-yuvata
yuvakullo ee jaadyam prabalithe adhi ekkuva haanikaramgaa parinamistundi. vaari oopiritittula meeda, naraala meeda, gunde meeda vattidi perugutundi. pannendella vayasulo saradaagaa poga peelchina kurradu padhnaalugellake daaniki banisa avutaadu. endukani? snehitulu, chuttupakkalavaari prabhaavam vaaripai untundi. pogaaku virivigaa dorakadam maroka kaaranam. pedarikam, chaduvulo venukabadatam, aatmaviswasam lekapovadam, pogaaku valla kalige haanipai saraina avagaahana lekapovadam, aa baanisatvaanni vadilinchukune drudha nischayam lopinchadam kaaranamgaa yuvata pogaakuki lobadi potunnaru.
antekaka, pogaaku vaadakamtho paatu yuvakulu itara jaadyaalaki kuudaa longipotaru. madyam, ganjai vanti itara mattu padaarthaalu vaarini lobaruchukuntaayi. niyantrana laeni laingikataki kuudaa paalpadataaru. alaa ee jaadyaalannii okadaanito okati mudivadi untaayi.
nikotine mahammari
pogaakuni enni rakaluga vaadutaaru? manadesamlo beedeelu, chuttalu, sigaretlu, nashyam, gutka, kara killee vagaira roopaallo pogaaku virivigaa dorukutundi. visaakhapatnam, vijayanagaram jillaallo kaalutunna chuttani kaale vaipu notlo pettukuni dammu laagutaaru. daanni 'adda poga' antaaru. america, euraplo sigaretlu ekkuva taagutaaru. sigaarlu, pogaleni sigaretlu kuudaa akkada dorukutaayi. madhyadarasamudra praantamlo hukka roopamlo 'shisha' vaadutaaru. aageyasialo poga laeni pogaakuni vaadataaru. pasificke mahasamudra teera praantaallo vakka, pogaaku kalipi namulutaaru. africalo paipu roopamlo, nashyam, chuttala roopamlo pogaakuni sevistaaru. e vidhamgaa sevinchinaa filterse unna, lekunna pogaakulo unde pradhaanamaina padaartham 'nikotine'. manishini pogaakuki dasoham cheyinche padaartham ide. praanavaayuvuni sarafarachese erra rakta kanaalani idhi prabhaavitam chesi, raktamlo carben monaxideni nimputundi. pogalo idhi kaaka maro naalugu vela rasayanalunna gaani, annintikanna haanikaramainadi, gaalini kalushitam chesedi nikotine. pogaaku nunchi veluvadina poga gaalilo aidu gantala paatu nilva undagaladu. adhi oopiritittullo, sharmamlo, jeernaasayamlo, notlo, mukkulo vyaapistundi. adhi 'dopamine' ane padaarthaanni vidudalachesi medadupai prabhaavaanni chuuputundi. adrinalli grandhini prerepistuu, epinephrinni vidudala chestundi. daanivalla raktapotu, gundelaya, oopiri teesukovadamlo vegam hechutaayi. okkokka sigarettulo daadaapu padi graamula nikotine untundi. okka sigarettu valla daadaapu okati nunchi moodu milli graamula nikotine sareeramlo inkipotundi. pogalo unde nikotine rendu gantala paatu tana prabhaavaanni chuupagaladu. nikotine nunchi vidudalayye kotinine oka rojanta sareeramlo nilva untundi. adhi moothramlo, ummulo, raktamlo imidipotundi.
pramaadapu anchullo...
pogaaku sevinchadam valla elanti anarthaalu jarugutaayi, e avayavaalu debbatintaayi? curinge ayina pogaakuni namaladam valla nikotinetho paatu, cancerse kaarakaalu, itara padaarthaalu vidudala avtayi. daani valla chigullaki haani kalugavacchu. noti consere, pancriasse consere sambhavinchavachhu. gunde jabbula pramaadam kuudaa hecchutundi. pogaaku kalchadam valla aa pogalo nikotinetho paatu naaluguvela rasaayanaalu vidudalavutaayi. aa pogani peelisthe gunde jabbulu, swaasakosha vyaadhulu, consere raavacchu. vamsapaaramparyamgaa vache vyaadhulni idhi prerepistundi.
roojoo sigaretlu kaalchevaariki deerghakaalikamgaa daggu untundi. deenni 'smocorse brankaitisis' antaaru. kalle padavachhu. pillikuutalu raavacchu, kramangaa oopiritittulu panicheyadam taggipotundi. praanavaayuvuni sarafara cheyavalasina erraraktakanaalu carben monacsaidyto nindipotayi. oopiritittula kensery kesullo moodinta rendu vantulu pogaaku valla vastaayani roodhi ayindi. seconde hande pogavalla kuudaa veeru maranistunnaru. pinnavayasulo sigaretlu alavaataina vaarilo 'si.o.pi.da'i ane vyaadhi soki oopiritittullo cheemu nindipotundi. baadhaakaramaina daggutho shwasa sarigga aadaka vaaru baadhapadataaru. pogaaku poga oopiritittula edugudalanu debbateeyadam valla ee vyaadhi mudurutundi. ubbasam unnavaarilo idhi teevramavutundi. pogabaarina padda chinnapillala oopiritittula edugudala kuudaa debbatintundi. ubbasam, neumonia, brankaitisis vaarini vaedhistaayi. malli malli sambhavinche ee infectionlu vaari aarogyaanni debbatiistaayi. edugudalanu nivaaristaayi. seconde hande pogavalla prapanchavyaaptamgaa ayidella lopu pillalu daadaapu oka laksha aravai ayiduvela mandi chanipotunnaru. daadaapu naalugo vantu janabha kshaya krimulaku guravutunnaru. antavaraku nidraanamai unna kshaya pogaaku valla vijrumbhistundi. daamto oopiritittulu marinta chedipotayi. avi panicheyakapovadam valla teevramaina shwasa sambandhita vyaadhulu sambhavinchadame kaaka, vaari shwasa prakriya vaiphalyam valla kuudaa maraninchavachhu. gadilo kammukuni unde sigarete poga aidu gantala paatu vyaapinchi untundi. andulo edu vela rasaayanaalu untaayi. vaatilo 69 consere kaaranam avtayi. roojoo sigaretlu kaalchevaallu varusagaa padellapaatu sigaretlu maanesthe , vaarilo oopiritittula consere vache avakaasam sagaaniki taggipotundi. atlage harte etacke vache avakaasam kuudaa taggipotundi.
pogakuvalla rakta naalaalu debbatintaayi. daamto rakta prasarana savyamgaa undadu. kovvu perukupovadam valla rakta prasarana taggipovadam kramangaa jarugutundi. cony pogakuvalla jarige anartham hataattugaa sambhavistundi. daanni 'spajam' antaaru. anduke sigaretlu ekkuva tagevarilo vache harte etacke hataattugaa sambhavinchedavutundi. vaidyam ande lope praanahaani jarugavachhu. gundeke kaaka medaduku kuudaa rakta prasarana aagipothe pakshavaatam raavacchu. kaali vaellu, cheti vaella chivarlu raktam andaka nallabadipotayi. daanni barjarm dcige antaaru. kramangaa vellaki gangrinee soki, avi raalipovachhu leda kullipovachhu. nadustunnappudu hataattugaa vipareetamaina pikkala noppi vachi aagipotaaru. daanni intermitente cladicationsi antaaru. oopiritittula sankocha vyaakochaalu debbatinadam valla chedu gaali lopale undipoyi oopiritittula pramaanam peragadaanni emphisima antaaru. daani valla aayasam perugutundi. inka, kantichuupu mandaginchavachhu. kanti naram debbatini opticalle atrafy raavacchu. pallu gaara patti puchipoyi raalipovachhu. kaaleyam debbatinadam valla themophiline, phinasitine, imiprameensi vanti mandulu haanikaramgaa parinaminchavacchu. garbhini streelu swayamgaa poga tagina, poga peelchina vaari sisuvupai prabhaavam padutundi. appudu garbhasravam jarugavachhu. baruvu takkuva pillalu puttavacchu. vaarilo avakaraalu podachuupavachchu. sisuvu janminchaka mundu nunche pogavalla jarige haani jarigipotundi.
vadalleka vadalleka...
ee chedu prabhaavaala sangati telisi kondaru entho drudha sankalpamtho sigaretlu maanestaaru. cony vaarini vithedraayalli symptamse vaedhistaayi. vaaru denimeedaa aasakli lekunda nistejamgaa padi undipotaaru. leda chala chikakuga untaaru. e panimeedaa kendrikarinchaleru. aakali perugutundi. aalochananta sigaretla meede untundi. ee asoukaryaanni tagginchi vaaru sigaretlu maanadaaniki cheyuta nivvadam kosam vaariki nikotine paacha ivvali. appudu nikotine kramabaddhamgaa konchem konchengaa vidudalai vaari vithedraayalli symptamse sthaayini taggistundi. alaa kuudaa vaaru maanaleka malli sigaretlu modalupedithe gunde aagipovadamo, pakshavaatam ravadamo, ayorteak enurism ravadamo jaragavacchu. rakarakaala consorlu kuudaa raavacchu. addapoga valla kuudaa noti consere raavacchu.
sigaretlu maanaalanukunevaaru ee ediction centerlaki velli saastriiya paddhatullo ee alavaatuki swasti cheppali. prapancha aarogya samstha v oousaju= ane kaaryakramaanni indukosam roopondinchindi. pogaaku vaadakam entha undi, daanni nivaarinche vidhaanaalemiti, pani pradesaallo ee poga nunchi prajalni etla rakshinchaali, pogaaku maanaalanukunevaariki etla sahayapadali, sigarettu pettela meeda pramaada heccharikalu emani mudrinchaali, pedda ettuna pogaaku vyatireka kaaryakramaalu ela nirvahinchaali, pogaaku utpattula vaadakaanni prerepinche prakatanalanu etla nirodhinchaali, sigaretlapai pannu penchi vaati vaadakaanni etla tagginchaali- ane charyala dwara prapancha aarogya samstha tana frame varky kanvenshanni tobaco controlle (efpitisi) ane nirodhika kaaryakramaanni amalu chestondi. 2030 naatiki antuvyaadhulu kaani, vyaadhula valla jarige maranaalani moodava vantu tagginchaalane lakshyaanni, abhivruddhi lakshyaalani saadhinchaalante prabhutvaalaki, poura samajalaki pogaaku niyantrana pradhaana lakshyam kaaka tappadu. induku prabhutvaalato paatu tallidandrulu, pourulu kuudaa mukhyamaina paatra pooshinchaali. lekapothe pogaaku gundelanu cheelustundi. oopiritittulanu tinestundi. consere maranaalanu penchutundi. baruvu takkuva pillala janananiki kaaranamavutundi. kshaya rogaanni penchi pooshistundi. anni avayavaalani nirveeryaparustundi.
stayilu stayilugaa peelche sigaretlu praanaantakam kakamunde prajalu melkovali. mukhyamgaa yuvata artham chesukovali. vaariki vishayaanni teliyajeppadam kosam konni prateekalu vaadataaru. subhramaina ashi traylo poolu nimpadam leda ashi tralalo gunde bommalano, thootlu padina oopiri tittulano nimpadam, leka kankaalaalu pogataagutunna bommalu pradarsistaaru. saradakosam, stialle kosam, mattukosam... pogaaku utpattula viniyogaaniki alavaatu padithe chaave antima gamyam avutundi. pogaaku sogasaina hantaki! daani maayalo padatam, padakapovadam mana chetullone unnadi. emantaru!