యానాదులు - వికీపీడియా
(యానాది నుండి దారిమార్పు చెందింది)
యానాది వ్యక్తులు (1909 నాటి ఫొటో)
యానాదులు(అ.సం.లి.వ.: యానా దులు) అనగా ఒక సంచార గిరిజన తెగకు చెందిన ప్రజలు. యానాది కులం ఆంధ్ర ప్రదేశ్ షెడ్యూల్డు తెగల జాబితా లో 32వ కులం. నల్లమల అడవుల నుంచి నెల్లూరు స ముద్రతీరం వరకూ/చిత్తూరుజిల్లాలో విస్తరించిన యానాదులు,సామాజిక పరిణామంలో సేకరణకొరకు అడవులలోజీవిస్తూ అటవీఫలసా యా ల ఆధారంగా బ్రతుకుజీవనంచేస్తూ కాలక్రమేణా మా రుతున్న జీవనవైవిధానాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అడవులకు దగ్గరగా గ్రామాలను ఏర్పాటుచేసుకుని జీవ నంసాగిస్తారు. అటవీఫల సాయాలకు అడ్డుపడుతూ వీరి పూర్వీకుల కాలంనుండి సాగుచేసుకుంటున్న అటవీ భూములను ఫారెస్ట్ వారు తమ ఆదీనంలోనికి తీసుకుని వెళ్లగొట్టడం వలన జీవనాదారం లేక సంచారజాతిగా ఉన్నారు.
ఒక యానాదికి భూస్వామి మణియంకు, మధ్య జరిగిన సంఘర్షణను డా॥ కేశ వరెడ్డి ''చివరి గుడిసె'' నవలలో చిత్రించారు. [ [గిరిజనులు|గిరిజనుల కళల్లో ముఖ్యమైనది చిం దు నాట్యం. యానాదులు, ఎరుకలు, సుగాలీలు పండుగ పర్వదినాలలో చిందులే స్తారు. వివిధ పురాణ పాత్రలు గూడా ధరిస్తారు. యానాదులు 'రంగము' అనే దైవచింతనతో వారి పూర్వీకుల లేదా బాధిత పెద్దల ఆత్మలను లేదా వా రుకొలిచే కుల దైవాన్ని ఆవాహనా చేసుకుని నిజా న్ని నిక్కచ్చిగా చెప్పగలరు, ఉదాహరణ: ఏదైనా వ స్తువు పోయిందనో/ఎవరైనా కనిపించకుండా పోయా రనో/ ఇంటిలోభాదలకో/చీడపీడలకో కులదైవం ఎదు ట దీపాన్ని వెలిగించి డప్పుకొడుతూ వాద్యం యి స్తూ నృత్యం చేస్తూ వారి కులదైవాన్ని గొంతెత్తి ఆల పిస్తారు. వారి దేవత వారి శరీరంలో ప్రవేశించి ([ [పూనకం]] వచ్చి) పోయిన వస్తువు జాడ తెలు పుతుంది. చిత్తూరు జిల్లాలోని 66 మండలా లలో యానాదులు ఉన్నారు,సరైనటువంటి జీవనా ధారం లేక తాత్కాలిక నివాసాల్ని ఏర్పరచుకుని బ్ర తుకు జీవనం కొరకు వీరు నివాస స్థలాలను వది లి వేరే యితర ప్రాంతాలకు తరలిపోతూ ఉంటారు . గ్రామాలలో రైతుల పొలాలలో కూ లికి ఎలుకలు పడుతూ కొంతమంది జీవిస్తు న్నారు. తెలుగు భాషకు మూలపురుషులు యానాదులేనని కత్తి పద్మారావు లాంటివారి వాదన. ప్రముఖ జానపద పరిశోధకులు వెన్నెలకంటి రాఘవ య్య యానాదులపై చేసిన పరిశోధనకు గుర్తింపుగా ఆయనను యానాది రాఘవయ్యగా పిలుస్తారు.
శబ్దోత్పత్తి(ఎటిమాలజీ)[మార్చు]
తెలుగు భాషలోని చాలా పదాలలాగే యానాదులు అనేది ఒక సంస్కృత పదం నుండి పుట్టిన పదంగా తెలుస్తు న్నది. కానీ దీనిపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నా యి. ఈ పదాన్ని రెండు విధాలుగా అర్థం చేసుకో వచ్చు . యానాది అనేది అనాది యొక్క శబ్ద రూపాంతరం కావచ్చు. అనాది అనగా ఆది లేనిది, అంటే మొదలు లేనిదని అర్థం. అంటే అ ప్పట్లోని మిగతా తెగల వారికి వీరి యొక్కమూలం తెలిసి అ లా వ్యవహరించి ఉండవచ్చు. ఒక విధం గా వారు పురాతనమైనవారు అన్న అర్థం వస్తుంది.ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> ట్యాగు కాదు; తప్పు పేర్లు, ఉదాహరణకు మరీ ఎక్కువ అదే కాకుండా యానా (నిజానికి య [1]) అనేది సంస్కృతంలోని ఒక మూల పదం కూడా. ఉదాహరణకు ప్రయాణం, విమానయానం. దీని అర్థం గమనానికి సంబంధించింది. దీనిని బట్టి వీరు సంచార జాతికి చెందిన వారు కాబట్టి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చని మరి కొందరి అభిప్రాయం.[2]
yaanaadulu - vikipedia
(yanadi nundi daarimaarpu chendindi)
yanadi vyaktulu (1909 naati foto)
yaanaadulu(a.sam.li.va.: yana dulu) anagaa oka sanchaara girijana tegaku chendina prajalu. yanadi kulam aandhra pradesh sheduledu tegala jabita loo 32va kulam. nallamala adavula nunchi nelluru sa mudratiiram varakuu/chitturujillalo vistarinchina yaanaadulu,saamaajika parinaamamlo sekaranakoraku adavulalojeevistuu ataveephalasa yaa la aadhaaramgaa bratukujeevananchestuu kalakramena maa rutunna jeevanavaividhaanaanni drushtilo unchukuni adavulaku daggaragaa graamaalanu erpaatuchesukuni jeeva namsaagistaaru. ataveefala saayaalaku addupadutuu veeri puurveekula kaalamnundi saaguchesukuntunna atavi bhoomulanu forrest vaaru tama aadiinamlooniki teesukuni vellagottadam valana jeevanaadaaram leka sanchaarajaatigaa unnaaru.
oka yaanaadiki bhuswami maniyanku, madhya jarigina sangharshananu daay kesha vareddy ''chivari gudise'' navalalo chitrinchaaru. [ [girijanulu|girijanula kalallo mukhyamainadi chim du naatyam. yaanaadulu, erukalu, sugaaleelu panduga parvadinaalalo chindule staaru. vividha puraana paatralu guda dharistaaru. yaanaadulu 'rangamu' ane daivachintanatho vaari puurveekula leda baadhita peddala aatmalanu leda waa rukoliche kula daivaanni aavahana chesukuni nija nni nikkacchigaa cheppagalaru, udaaharana: edaina va stuvu poyindano/evaraina kanipinchakunda poya rano/ intilobhaadalako/cheedapeedalako kuladaivam edu ta deepaanni veliginchi dappukodutuu vaadyam ye stuu nrutyam chestu vaari kuladaivaanni gontetti aala pistaaru. vaari devata vaari sareeramlo pravesinchi ([ [poonakam]] vachi) poyina vastuvu jaada telu putundi. chitturu jillaalooni 66 mandala lalo yaanaadulu unnaaru,sarainatuvanti jeevana dhaaram leka taatkaalika nivaasaalni erparachukuni bra tuku jeevanam koraku veeru nivasa sthalaalanu vadi li vere yitara praantaalaku taralipotu untaaru . graamaalalo raitula polaalalo kuu liki elukalu paduthoo kontamandi jeevistu nnaaru. telugu bhashaku moolapurushulu yaanaadulenani katti padmaaraavu lantivari vaadana. pramukha jaanapada parisodhakulu vennelakanti raghava yya yaanaadulapai chesina parisodhanaku gurtimpugaa aayananu yanadi raghavayyaga pilustaaru.
sabdotpatti(etimalogy)[maarchu]
telugu bhashaloni chala padaalalaage yaanaadulu anedi oka samskruta padam nundi puttina padamgaa telustu nnadi. cony deenipai bhinnabhiprayalu unna ye. ee padaanni rendu vidhaalugaa artham chesuko vachhu . yanadi anedi anaadi yokka sabda roopaantaram kaavachhu. anaadi anagaa aadi lenidi, ante modalu lenidani artham. ante a ppatlooni migata tegala vaariki veeri yokkamuulam telisi a laa vyavaharinchi undavacchu. oka vidham gaa vaaru puraatanamainavaaru anna artham vastundi.udaharimpu porapaatu: saraina <ref> tyagu kaadu; tappu paerlu, udaaharanaku mari ekkuva adhe kakunda yana (nijaaniki ya [1]) anedi samskrutamloni oka muula padam kuudaa. udaaharanaku prayaanam, vimanayanam. deeni artham gamananiki sambandhinchindi. deenini batti veeru sanchaara jaatiki chendina vaaru kabatti aa paeru vachi undavacchani mari kondari abhiprayam.[2]