అక్టోబరు 27, శనివారం సాయంత్రం వాషింగ్టన్ D.C. పొరుగున ఉన్న క్లీవ్‌ల్యాండ్ పార్కులో (ఇది 2009లో మూసివేయబడింది) ఉన్న చెన్‌చింగ్ ప్యాలస్ చైనీస్ రెస్టారెంట్ వద్ద కెన్నెడీ మరియు నికితా క్రుష్చెవ్ పంపిన రహస్య ప్రతినిధులు సమావేశానికి ఇరుపక్షాలు అంగీకరించాయి.[45] క్షిపణులను పరస్పరం ఉపసంహరించుకునేందుకు క్రుష్చెవ్ చేసిన ప్రతిపాదనకు తాము అంగీకరిస్తామని కెన్నెడీ సూచించారు. EXCOMMలోని ఎక్కువ మంది సభ్యులకు తెలియకుండా, రాబర్ట్ కెన్నెడీ వాషింగ్టన్‌లో USSR దౌత్యాధికారితో సమావేశమయ్యారు, అసలు ఈ ఉద్దేశాలు నిజమైనవా కాదా తెలుసుకునేందుకు ఆయన ఈ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. EXCOMM అప్పటికే సాధారణంగా సోవియట్ యూనియన్ ప్రతిపాదనను వ్యతిరేకిస్తుంది, ఇది NATO యొక్క అధికారాన్ని తక్కువ చేస్తుందని, అంతేకాకుండా క్షిపణుల ఉపసంహరణ ప్రతిపాదనను టర్కీ తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్న కాఱణంగా వీరు ఈ ప్రతిపాదనలపట్ల సుముఖంగా లేరు.
సమావేశం కొనసాగేకొద్ది, కొత్త ప్రణాళిక తెరపైకి వచ్చింది, కెన్నెడీ నెమ్మదిగా మద్దతు పొందారు. తాజా సందేశాన్ని విస్మరించి, క్రుష్చెవ్ ఇంతకుముందు చేసిన ప్రతిపాదనను పరిగణలోకి తీసుకొవాలని కొత్త ప్రణాళిక పిలుపునిచ్చింది. కొత్త ప్రతిపాదనను ప్రతిపాదించిన కారణంగా క్రుష్చెవ్ ఒప్పందానికి అంగీకరించరని భావిస్తూ కెన్నెడీ మొదట సంశయించారు, అయితే లెవెలైన్ థాంప్సన్ ఆయన దీనిని ఏ విధంగానైనా అంగీకరిస్తారని వాదించారు. వైట్ హౌస్ ప్రత్యేక న్యాయవాది మరియు సలహాదారు టెడ్ సోరెన్సేన్ మరియు రాబర్ట్ కెన్నెడీ సమావేశం నుంచి వెళ్లిపోయారు, దీనికి సంబంధించిన ఒక ముసాయిదా పత్రంతో 45 నిమిషాల తరువాత తిరిగి వచ్చారు. అధ్యక్షుడు దీనిలో పలు మార్పులు చేసి, పంపించారు.
EXCOMM సమావేశం తరువాత, ఒవెల్ కార్యాలయంలో ఒక చిన్నస్థాయి సమావేశం జరిగింది. క్షిపణులను ఉపసంహరించనట్లయితే, వాటిని తొలగించేందుకు సైనిక చర్యను ఉపయోగిస్తామనే సందేశాన్ని దౌత్యాధికారి డోబ్రినిన్‌కు లేఖతోపాటు నేరుగా చెప్పి ఉండాల్సిందని ఈ బృందం వాదించింది. డీన్ రస్క్ ఒప్పందానికి సంబంధించిన ముసాయిదాలో ఎక్కడా టర్కీకి సంబంధించిన ప్రస్తావనను తీసుకురావద్దని ఒక షరతును జోడించారు, అయితే సంక్షోభానంతరం తక్షణమే స్వచ్ఛందంగా క్షిపణులను తొలగించేందుకు ఒక అవగాహనకు రావాలని సూచించారు. అధ్యక్షుడు దీనికి అంగీకరించారు, తరువాత సందేశాన్ని పంపడం జరిగింది.
క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభ సమయంలో అక్టోబరు 29, 1962న వైట్‌హౌస్ కాబినెట్ రూములో EXCOMM సమావేశం.అమెరికా జాతీయ పతాకానికి ఎడమవైపు అధ్యక్షుడు కెన్నెడీ ఉన్నారు; ఆయనకు ఎడమవైపు రక్షణ శాఖ కార్యదర్శి రాబర్ట్ ఎస్ మెక్‌నమరా మరియు కుడివైపు విదేశాంగ శాఖ కార్యదర్శి డీన్ రస్క్ ఉన్నారు.
జువాన్ బ్రిటో విజ్ఞప్తిపై, ఫోమిన్ మరియు స్కాలీ మరోసారి కలుసుకున్నారు. క్రుష్చెవ్ నుంచి వచ్చిన రెండు లేఖలు ఎందుకు భిన్నంగా ఉన్నాయని స్కాలీ అడిగారు, సమాచార ప్రసారంలో దొర్లిన తప్పులు కారణంగా ఇలా జరిగిందని వివరించారు. స్కాలీ దీనికి బదులిస్తూ ఈ వివరణ విశ్వసనీయంగా లేదన్నారు, ఇది రెండు నాలుకల ధోరణిగా తాను భావించానని చెప్పారు. ముట్టిడికి మరికొన్ని గంటల సమయం మాత్రమే ఉందని కూడా ఆయన చెప్పారు, ఆ సమయంలో U.S. పంపిన సందేశానికి త్వరలోనే క్రుష్చెవ్ స్పందన పంపుతారని చెప్పారు, విదేశాంగ శాఖకు తాము ఎటువంటి నమ్మకద్రోహాన్ని ఊహించడం లేదని విజ్ఞప్తి చేశారు. తాను చెప్పే విషయాలు నమ్ముతారని నేను భావించడం లేదని, అయితే సందేశాన్ని తెలియజేస్తానని స్కాలీ చెప్పారు. అక్కడి నుంచి వారిద్దరూ వారి మార్గాల్లో వెళ్లిపోయారు, స్కాలీ వెంటనే EXCOMMకు ఒక సందేశాన్ని పంపించారు.[ఆధారం కోరబడింది]
U.S. యంత్రాంగంలో, రెండో ప్రతిపాదనను విస్మరించాలని, మొదటి ప్రతిపాదనకు వెళ్లడం వలన క్రుష్చెవ్ క్లిష్ట పరిస్థితిలో ఉంటారని భావించారు. మరోవైపు సైనిక సన్నాహాలు మాత్రమే కొనసాగాయి, క్రియాశీలంగా ఉన్న అందరు వైమానిక దళ సిబ్బందిని సంభావ్య చర్యను దృష్టిలో ఉంచుకొని వారి స్థావరాలకు పిలిపించడం జరిగింది. రాబర్ట్ కెన్నెడీ తరువాత మేము ఇప్పటికీ సమస్య శాంతియుత పరిష్కారంపై పూర్తిగా ఆశలు వదులుకోలేదని చెప్పారు, అయితే ఇప్పుడు నిర్ణయం ఏదైనా తరువాతి కొన్ని గంటల్లో క్రుష్చెవ్ తీసుకునే చర్యలపై ఆధారపడి ఉంటుందని వెల్లడించారు. ఇది కేవలం ఆశ మాత్రమేనని, ఆకాంక్ష కాదని చెప్పారు. మంగళవారంనాటికి మరియు లేదా రేపటికి సైనిక యుద్ధాన్ని ఊహించారు...."[ఆధారం కోరబడింది]
రాత్రి 8:05 గంటల EST సమయానికి, అప్పటివరకు తయారు చేసిన లేఖను పంపించారు. ఈ లేఖలో ఉన్న ప్రతిపాదనలు-ఈ విధంగా ఉన్నాయి: 1) ఐక్యరాజ్యసమితి పరిశీలన మరియు పర్యవేక్షణలో క్యూబా నుంచి ఈ ఆయుధ వ్యవస్థలను తొలగించేందుకు మీరు అంగీకరించాలి; మరియు తగిన భద్రతా ప్రమాణాలతో, క్యూబాలోకి అటువంటి ఆయుధ వ్యవస్థలను తిరిగి ప్రవేశపెట్టడాన్ని నిలిపివేస్తామని హామీ ఇవ్వాలని ప్రతిపాదించారు. 2) మావైపు నుంచి, ఐక్యరాజ్యసమితి ద్వారా ఈ కట్టుబాట్లను పాటించేందుకు మరియు కొనసాగించేందుకు తగిన చర్యలు ఏర్పాటు చేసేందుకు అంగీకరిస్తాము (a) తక్షణమే దిగ్బంధ చర్యలను నిలిపివేస్తాము (b) క్యూబాను ముట్టడించబోమని హామీ ఇస్తాము. జాప్యం జరగరాదని భావిస్తూ, ఈ లేఖను నేరుగా ప్రసార మాధ్యమాలకు కూడా విడుదల చేశారు.[ఆధారం కోరబడింది]
లేఖ చేరడంతో, ఒక ఒప్పందం తెరపైకి వచ్చింది. అయితే, రాబర్ట్ కెన్నెడీ సూచించిన విధంగా, ఈ ప్రతిపాదనలకు సోవియట్ యూనియన్ అంగీకరించడంపై అతి తక్కువ నమ్మకం మాత్రమే ఉంది. రాత్రి 9:00 గంటల EST సమయంలో EXCOMM మరోసారి సమావేశమైంది, తరువాతి రోజు చర్యలను సమీక్షించేందుకు ఈ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. క్షిపణి స్థావరాలు మరియు ఆర్థిక ప్రదేశాలు, ముఖ్యంగా పెట్రోలియం నిల్వ ప్రాంతాలపై వైమానిక దాడులు చేసేందుకు ప్రణాళికలు రచించారు. మెక్‌నమరా తాము రెండు విషయాల్లో సన్నద్ధమై ఉండాలని చెప్పారు: క్యూబాకు ఒక ప్రభుత్వం, ఎందుకంటే మాకు అటువంటి ప్రభుత్వ అవసరం ఏర్పడుతుంది; మరియు రెండోది, ఐరోపాలో సోవియట్ యూనియన్‌తో ఏ విధంగా స్పందించాలనే దానిపై ప్రణాళికలు, ఎందుకంటే వారు అక్కడ ఏదో ఒకటి చేయాలనుకుంటున్నారు.[ఆధారం కోరబడింది]
అక్టోబరు 27, శనివారం ఉదయం 12:12 గంటల EST సమయంలో NATOలోని తమ మిత్రదేశాలకు తమకు సమయం దగ్గరపడుతుందని సమాచారమిచ్చింది, స్వీయ ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు అతికొద్ది సమయంలోనే సాయం కోరవచ్చని తెలియజేసింది, పశ్చిమార్ధగోళంలో తోడి దేశాలు అవసరమైన సైనిక చర్య తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఏర్పడవచ్చని పేర్కొంది. ఆ ఆందోళనకు ఆజ్యం పోస్తూ, CIA ఉదయం 6 గంటలకు క్యూబాలోని అన్ని క్షిపణులు సన్నద్ధం చేయబడి ఉన్నాయని నివేదించింది.
ఇదే రోజును, వైట్ హౌస్ "బ్లాక్ శాటర్‌డే"గా పిలిచింది, US నావికా దళం దిగ్బంధ రేఖ వద్ద వరుసగా సిగ్నలింగ్ డెప్త్ ఛార్జ్‌లను (ఉపయోగించే డెప్త్ ఛార్జ్‌లు చేతి గ్రెనెడ్‌ల పరిమాణంలో ఉంటాయి[46]) ఒక సోవియట్ జలాంతర్గామి (B-59) పై జారవిడిచింది, ఈ జలాంతర్గామిలో అణ్వాయుధ క్షిపణులను కలిగివున్న విషయం అమెరికా నావికా దళానికి తెలియదు, అంతేకాకుండా సబ్‌మెరైన్‌పై దాడి జరిగినట్లయితే (డెప్త్ ఛార్జ్‌లు ద్వారా లేదా ఉపరితలం నుంచి కాల్పుల ద్వారా జలాంతర్గామికి రంధ్రం ఏర్పడినట్లయితే) ఈ ఆయుధాలను ఉపయోగించేందుకు దానికి అనుమతి ఇవ్వబడింది.[47] ఇదే రోజు, US U-2 నిఘా విమానం అనుకోకుండా అనధికారికంగా సోవియట్ యూనియన్ యొక్క తూర్పు తీరంలో 90 నిమిషాలపాటు ప్రయాణించింది.[48] సోవియట్ యంత్రాంగం MIG యుద్ధ విమానాలను వ్రాంజెల్ ద్వీపం నుంచి పంపింది. దీనికి స్పందనగా అమెరికా యంత్రాంగం బేరింగ్ సముద్రంపైకి వాయుతలం-నుంచి-వాయుతలంలో లక్ష్యాలను ఛేదించే అణు క్షిపణులతో ఉన్న F-102 యుద్ధ విమానాలను పంపారు.[49]
సోవియట్ యూనియన్ మరియు కెన్నెడీ మంత్రివర్గం మధ్య ఉన్నతస్థాయి చర్చల తరువాత, కెన్నెడీ రహస్యంగా ఇటలీలో మరియు సోవియట్ యూనియన్ సరిహద్దులో ఉన్న టర్కీలో ఉన్న అన్ని క్షిపణులను తొలగించేందుకు అంగీకరించారు, దీనికి బదులుగా క్రుష్చెవ్ క్యూబాలో మోహరించిన అన్ని క్షిపణులను తొలగించడానికి సముఖత వ్యక్తం చేశారు.
అక్టోబరు 29, సోమవారం ఉదయం 9:00 గంటల. EDT సమయంలో క్రుష్చెవ్ నుంచి కొత్త సందేశం రేడియో మాస్కోలో ప్రసారం చేయబడింది. ఆయుధాల కోసం నిర్మాణ ప్రదేశాల్లో పనుల విరమణకు గతంలో ఇచ్చిన ఆదేశాలతోపాటు, ప్రమాదకర ఆయుధాలుగా వర్ణించినవాటిని తొలగించేందుకు కొత్త ఆదేశాలను క్రుష్చెవ్ జారీ చేశారు, తద్వారా వాటిని తిరిగి సోవియట్ యూనియన్‌కు తీసుకొచ్చేందుకు సిద్ధం చేశారు.
కెన్నెడీ ఈ లేఖకు వెంటనే స్పందించారు, తాజా ప్రకటన శాంతికి ముఖ్యమైన మరియు నిర్మాణాత్మక పరిణామం అని వర్ణించారు. ఆయన ఒక అధికారిక లేఖతో ఈ ప్రక్రియను ముందుకు తీసుకెళ్లారు: అక్టోబరు 27న నేను మీకు పంపిన లేఖ మరియు ఈరోజు నాకు చేరిన లేఖల ద్వారా రెండు ప్రభుత్వాలు ఒక మంచి అవగాహనకు వచ్చాయని భావిస్తున్నాను, దీనిని ఇలాగే ముందుకు తీసుకెళదామని కెన్నెడీ తాజా సందేశంలో స్పందించారు... క్యూబాకు సంబంధించి భద్రతా మండలి నియమావళిలో ఈ కింది విధంగా U.S. ఒక ప్రకటన చేయనుంది: క్యూబా సరిహద్దును, సార్వభౌమత్వాన్ని గౌరవిస్తున్నామని అమెరికా ప్రభుత్వం ప్రకటిస్తుంది, అంతేకాకుండా ఆ దేశ అంతర్గత వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోబోమని హామీ ఇవ్వనుంది, క్యూబా ఆక్రమణకు తాము ప్రయత్నించమని, అదే విధంగా దీని ఆక్రమణకు ప్రయత్నించే దేశాలు తమ భూభాగాన్ని ఉపయోగించుకోనివ్వబోమని ప్రతిజ్ఞ చేయనుంది, అదే విధంగా U.S. భూభాగం నుంచి లేదా క్యూబా పరిసర ప్రాంతాల్లోని ఇతర దేశాల భూభాగం నుంచి వారిపై దూకుడు చర్యలను నియంత్రిస్తామని హామీ ఇవ్వనుందని కెన్నెడీ వెల్లడించారు.[50]:103
U.S. తరువాతి రోజుల్లోనూ దిగ్బంధాన్ని కొనసాగించింది, అంతేకాకుండా సోవియట్ యూనియన్ తమ క్షిపణి వ్యవస్థల తొలగింపు కొనసాగిస్తున్నట్లు నిఘా విభాగాలు నిర్ధారించాయి. 42 క్షిపణులు మరియు వాటి మద్దతు పరికరాలు ఎనిమిది సోవియట్ నౌకల్లో ఎక్కించారు. నవంబరు 5-6 తేదీల్లో ఈ నౌకలు క్యూబాను విడిచివెళ్లాయి. అన్ని నౌకలు దిగ్బంధ రేఖను దాటి వెళ్లాయో లేదో U.S. చివరగా మరోసారి పరిశీలించింది. సోవియట్ IL-28 యుద్ధవిమానాలను తొలగించేందుకు తదుపరి దౌత్య చర్యలు జరిగాయి, వీటిని డిసెంబరు 5 మరియు 6 తేదీల్లో మూడు సోవియట్ నౌకల్లో ఎక్కించారు. దిగ్బంధం అధికారంగా నవంబరు 20, 1962న సాయంత్రం 6:45 గంటల EDT సమయంలో ముగిసింది.[28]
సోవియట్ దౌత్యాధికారి అనటోలీ డోబ్రినిన్‌తో జరిపిన చర్చల్లో, U.S. అటార్నీ జనరల్ రాబర్ట్ కెన్నెడీ అనధికారికంగా టర్కీలో మోహరించిన జూపిటర్ క్షిపణులను సంక్షోభం ముగిసిన కొద్దికాలానికి ఉపసంహరించుకుంటామని ప్రతిపాదించారు.[51]:222 ఏప్రిల్ 24, 1963న U.S. యొక్క చివరి క్షిపణిని టర్కీలో తొలగించారు, తరువాత కొద్దికాలానికి దానిని అమెరికాకు తరలించారు.[52]
కెన్నెడీ-క్రుష్చెవ్ ఒప్పందం యొక్క ప్రత్యక్ష ప్రభావం ఫలితంగా, U.S.తమపై దాడి చేయమని హామీ పొందడంతో, క్యూబాలో క్యాస్ట్రో స్థితి బాగా పటిష్ఠపరచబడింది. ఇటలీ మరియు టర్కీల్లో అమెరికా మోహరించిన క్షిపణులను తొలగించేలా చేసేందుకు మాత్రమే క్యూబాలో క్రుష్చెవ్ క్షిపణులను మోహరించారు, అమెరికన్‌లు తమపై ఆధిక్యం సాధించిన పరిస్థితుల్లో కూడా, సోవియట్ యూనియన్‌కు అణు యుద్ధం ప్రారంభించే ఉద్దేశం లేదు.[ఆధారం కోరబడింది] అయితే, దక్షిణ ఇటలీ మరియు టర్కీల్లోని NATO స్థావరాల నుంచి జూపిటర్ క్షిపణులను ఉపసంహరించిన విషయాన్ని అప్పట్లో బహిరంగపరచలేదు, దీంతో క్రుష్చెవ్ ఈ ఘర్షణలో ఓడిపోయారని భావించారు మరియు తద్వారా బలహీనపడ్డారు. అగ్రరాజ్యాల మధ్య జరిగిన ఈ పోటీలో కెన్నెడీ విజయం సాధించినట్లు అభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి, క్రుష్చెవ్ అవమానాలు ఎదుర్కోవాల్సి వచ్చింది. అయితే, వాస్తవానికి అసలు విషయం అది కాదు, కెన్నెడీ మరియు క్రుష్చెవ్ ఇద్దరూ తమతమ ప్రభుత్వాలు పూర్తిస్థాయి యుద్ధం కోసం ఒత్తిడి తీసుకొచ్చినప్పటికీ, దానిని నిరోధించేందుకు అన్ని ప్రత్యామ్నాయాలను ఉపయోగించారు. క్రుష్చెవ్ దీని తరువాత మరో రెండేళ్లపాటు అధికారంలో ఉన్నారు.[50]:102-105
ఇటలీ మరియు టర్కీ దేశాల నుంచి అమెరికా క్షిపణులను ఉపసంహరించిన విషయాన్ని బహిరంగపరచకపోవడంతో క్రుష్చెవ్ మరియు సోవియట్ యూనియన్‌లకు సంకట పరిస్థితి ఎదురైంది, కెన్నెడీ మరియు క్రుష్చెవ్ మధ్య రహస్య ఒప్పందం ప్రకారం వీటిని ఉపసంహరించడం జరిగింది. సోవియట్ యూనియన్ తాను సృష్టించిన పరిస్థితుల నుంచి వెనుకడుగు వేసినట్లు అభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి. రెండేళ్ల తరువాత క్రుష్చెవ్ అధికారం కోల్పోయారు, క్రుష్చెవ్ చివరకు అమెరికాకు దాసోహమన్నాడం మరియు మొదట సంక్షోభం విషయంలో తొందరపడటంలో ఆయన అసంగత్వం కారణంగా పొలిట్‌బ్యూరోలో ఇబ్బందికర పరిస్థితి ఎదుర్కొన్నారు. అయితే, క్రుష్చెవ్ అధికారం నుంచి దిగిపోవడానికి క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభం ఒక్కటే కారణం కాదు.[ఆధారం కోరబడింది]
క్యూబా ఈ సంక్షోభం విషయంలో సోవియట్ యూనియన్ తమను పాక్షికంగా మోసం చేసినట్లు భావించింది, కెన్నెడీ మరియు క్రుష్చెవ్‌ల ద్వారా ప్రత్యేకంగా సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించేందుకు తీసుకున్న నిర్ణయాలు క్యూబాకు ఇటువంటి అభిప్రాయాన్ని కలుగజేశాయి. క్యాస్ట్రో కొన్ని క్యూబా ప్రయోజనాల విషయంలో అసంతృప్తి చెందారు, గ్వాంటనామో సమస్యకు పరిష్కారం రాకపోవడం కూడా ఆయన అసంతృప్తి చెందిన అంశాల్లో ఒకటి. ఇది క్యూబా-సోవియట్ సంబంధాలు తరువాతి సంవత్సరాల్లో దెబ్బతినడానికి కారణమైంది.[53]:278 మరోవైపు, ముట్టడి నుంచి క్యూబాకు రక్షణ లభించింది.
U.S. యొక్క ఒక సైనిక కమాండర్ కూడా తాజా ఫలితంపై అసంతృప్తి చెందారు. జనరల్ లెమే దేశ అధ్యక్షుడితో మన చరిత్రలో ఇది అతిపెద్ద పరాజయామని పేర్కొన్నారు, U.S. వెంటనే క్యూబాను ఆక్రమించి ఉండాల్సిందని అభిప్రాయపడ్డారు.
క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభం ఫలితంగా హాట్‌లైన్ ఒప్పందం కుదిరింది, దీనిలో భాగంగా మాస్కో-వాషింగ్టన్ హాట్ లైన్‌ను నిర్మించారు, మాస్కో మరియు వాషింగ్టన్ D.C.ల మధ్య ఏర్పాటు చేసిన ఒక ప్రత్యక్ష సమాచార ప్రసార అనుసంధానికి ఈ పేరు పెట్టారు. రెండు ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ దేశాల నేతలు ఇటువంటి ఒక సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించేందుకు నేరుగా మాట్లాడటానికి దీనిని ఏర్పాటు చేశారు. నవంబరు 20, 1962న ప్రపంచవ్యాప్తంగా US దళాల DEFCON 3 అప్రమత్త స్థాయిని DEFCON 4కు తగ్గించారు. U-2 పైలెట్ మేజర్ ఆడర్సన్ మృతదేహాన్ని అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు అప్పగించారు, దక్షిణ కారోలినాలో పూర్తి సైనిక గౌరవాలతో ఆయన అంత్యక్రియలు జరిగాయి. కొత్తగా సృష్టించిన ఎయిర్ ఫోర్స్ క్రాస్ పొందిన మొదటి వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు, ఆయనకు మరణం తరువాత ఈ క్రాస్ ఇవ్వడం జరిగింది.
మేజర్ రుడాల్ఫ్ ఆండర్సన్ ఒక్కరే ఈ సంక్షోభం సమయంలో ప్రత్యర్థుల చేతిలో మరణించారు, ఇదిలా ఉంటే సెప్టెంబరు 27 మరియు నవంబరు 11, 1962 మధ్యకాలంలో 55వ వ్యూహాత్మక నిఘా విభాగానికి చెందిన మూడు బోయింగ్ RB-47 స్ట్రాటోజెట్ విమానాలు కూలిపోవడంతో పదకొండు మంది సిబ్బంది మరణించారు.[54]
సైమోర్ మెల్మాన్‌[55] మరియు సైమోర్ హెర్ష్[56] లతోపాటు పలువురు విమర్శకులు క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభం వియత్నాం యుద్ధం వంటి సంఘర్షణల్లో U.S. సైనిక చర్యలు ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించిందని సూచించారు. క్యూబా యొక్క U.S. సైనిక దిగ్బంధం ప్రారంభమైన రోజు నుంచి చైనా-భారత్ యుద్ధం మరియు రష్యా-అమెరికా ఘర్షణలను అసమకాలికమైనవి అయినప్పటికీ: చరిత్రకారులు[ఎవరు?] వివాదాస్పద భూమి కోసం భారతదేశంపై చైనా దాడి మరియు క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభం ఏకకాలానికి చెందినవిగా పరిగణించారు.[57]
చరిత్రకారుడు మరియు జాన్ ఎఫ్ కెన్నెడీ సలహాదారుడు ఆర్థూర్, ష్లెసింగర్ అక్టోబరు 16, 2002న నేషనల్ పబ్లిక్ రేడియోకు ఇచ్చిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో మాట్లాడుతూ, క్యాస్ట్రో తమ దేశంలో క్షిపణులు మోహరించాలని కోరుకోలేదని, అయితే క్రుష్చెవ్ క్షిపణుల మోహరింపుకు అంగీకరించేలా ఆయనపై ఒత్తిడి తీసుకొచ్చారని చెప్పారు. U.S. దాడి నుంచి క్యూబాను రక్షించేందుకు క్యూబా నేషనల్ డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ ది రెవల్యూషన్ సోవియట్ యూనియన్ క్షిపణుల మోహరింపుకు అంగీకరించడంపై మరియు తమ మిత్రదేశం సోవియట్ యూనియన్‌కు సాయపడాలనే నిర్ణయంపై క్యాస్ట్రో పూర్తిగా సంతృప్తి వ్యక్తం చేయలేరు.[53]:272 క్షిపణులను తొలగించిన తరువాత క్రుష్చెవ్‌పై, తరువాత కెన్నెడీపై క్యాస్ట్రో ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు, ఎందుకంటే క్రుష్చెవ్ తమ దేశం నుంచి వాటిని తొలగించాలని నిర్ణయించడంలో తనతో ఎటువంటి సంప్రదింపులు జరపకపోవడం క్యాస్ట్రో ఆగ్రహం చెందివుండవచ్చని ష్లెసింగర్ భావించారు.[notes 2]
సంక్షోభం సమయంలో క్యూబాలోని సోవియట్ దళాలు తమ శతఘ్నిదళాల రాకెట్‌లు మరియు Il-28 యుద్ధ విమానాలకు వ్యూహాత్మక అణు వార్‌హెడ్‌లు కూడా పొందాయని 1992లో ధ్రువీకరించబడింది.[58] U.S. ముట్టడితో క్యూబాలో విధ్వంసం విధ్వంసం జరుగుతుందని తెలిసినట్లయితే, తాను ఆ ఆయుధాలను ఉపయోగించేమని సిఫార్సు చేసేవాడినని క్యాస్ట్రో పేర్కొన్నారు.[58]
క్యూబా సమీపంలో కరేబియన్ సముద్రంలో U.S. నావికా దళం ఉపరితలంపైకి వచ్చేలా చేసిన సోవియట్ B-59 జలాంతర్గామి, దీనిపై U.S. నేవీకి చెందిన HSS-1 సీబోట్ హెలికాఫ్టర్‌ను చూడవచ్చు
అక్టోబరు 2002లో క్యూబా క్షిపణి సంక్షోభంపై హవానాలో సదస్సు జరిగింది, దీనిలో సంక్షోభ సమయంలో అత్యంత ప్రమాదకర ఘట్టాన్ని గుర్తించారు. సంక్షోభ సమయంలో కీలకంగా వ్యవహించిన అధికారులు ఈ సదస్సులో పాల్గొన్నారు, అక్టోబరు 26, 1962న సోవియట్ ప్రాజెక్ట్ 641 (NATO పేరు ఫాక్స్‌ట్రోట్ ) B-59 జలాంతర్గామిపై USS బీలే సిగ్నలింగ్ డెప్త్ ఛార్జర్‌లు జారవిడిచింది, అయితే ఈ జలాంతర్గామిలో 15 కిలోటన్నుల అణు టోర్పెడో ఉన్న విషయం U.S.కు తెలియదు, ఈ సందర్భాన్ని వీరు అత్యంత ప్రమాదకర ఘట్టంగా అధికారులు గుర్తించారు. సోవియట్ జలాంతర్గామిలో గాలి ఖాళీ అవడంతో, అమెరికా యుద్ధనౌకలు నడుమ అది ఉపరితలానికి చేరుకోవాల్సి వచ్చింది. B-59 జలాంతర్గామిలో కెప్టెన్ వాలెటిన్ సావిట్‌స్కీ, రాజకీయ అధికారి ఇవాన్ సెమోనోవిచ్ మాస్లెన్నికోవ్ మరియు డిప్యూటీ బ్రిగేడ్ కమాండర్ ద్వితీయ సారథి వాసిలీ ఆర్ఖీపోవ్‌ల మధ్య తీవ్ర వాగ్యుద్ధం జరిగింది. ఆగ్రహం చెందిన సావిట్‌స్కీ సిబ్బందికి అణ్వాయుధాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేయాలని ఆదేశాలు జారీ చేశాడు. కమాండర్ ఆర్ఖీపోవ్ తరువాత దాడికి దిగకుండా ఉండేందుకు సావిట్‌స్కీని శాంతపరిచాడని లేదా సావిట్‌స్కీ తనంతటతానుగానే చివరకు జలాంతర్గామిని ఉపరితలానికి తీసుకెళ్లడం సరైన చర్యగా భావించారని భిన్న కథనాలు ప్రచారంలో ఉన్నారు.[59]:303, 317 రాబర్ట్ మెక్‌నమరా ఈ సమావేశం సందర్భంగా, ఆ సమయంలో ప్రజలు ఊహించినదాని కంటే అణు యుద్ధం చాలా సమీపంలోకి వచ్చిందని పేర్కొన్నారు. నేషనల్ సెక్యూరిటీ ఆర్కైవ్ డైరెక్టర్ థామస్ బ్లాన్‌టోన్ మాట్లాడుతూ వాసిలీ ఆర్ఖీపోవ్ అనే వ్యక్తి ప్రపంచాన్ని కాపాడాడని పేర్కొన్నారు.
ఆస్కార్ అవార్డు గెలుచుకున్న ది ఫాగ్ ఆఫ్ ది వార్ అనే 2003 లఘుచిత్రం ఈ సంక్షోభం నేపథ్యంలో రూపొందించబడింది.
"అన్‌ఆర్మ్‌డ్ కాన్‌ఫ్లిక్ట్", బెర్‌ట్రెండ్ రసెల్, రూస్కిన్ హోస్- జార్జి అలెన్ & అన్‌విన్ లిమిటెడ్, లండన్, 1963
aktobaru 27, sanivaaram saayantram vashington D.C. poruguna unna cleeveland paarkulo (idhi 2009loo moosiveyabadindi) unna chenning palus chainees restarent vadda kennedy mariyu nikita crushchev pampina rahasya pratinidhulu samavesaniki irupakshaalu angeekarinchaayi.[45] kshipanulanu parasparam upasamharinchukunenduku crushchev chesina pratipaadanaku taamu angeekaristaamani kennedy suuchimchaaru. EXCOMMloni ekkuva mandi sabhyulaku teliyakunda, rabert kennedy vashingtanle USSR douthyaadhikaaritho samavesamayyaru, asalu ee uddesaalu nijamainava kaadaa telusukunenduku aayana ee samavesanni erpaatu chesaru. EXCOMM appatike saadhaaranamgaa soviat unian pratipaadananu vyatirekistundi, idhi NATO yokka adhikaaraanni takkuva chestundani, antekakunda kshipanula upasamharana pratipaadananu turky teevramgaa vyatirekistunna kaamangaa veeru ee pratipaadanalapatla sumukhamgaa leru.
samavesam konasagekoddi, kotta pranaalika terapaiki vachindi, kennedy nemmadigaa maddatu pondaaru. taja sandesaanni vismarinchi, crushchev intakumundu chesina pratipaadananu pariganaloki teesukovaalani kotta pranaalika pilupunichindi. kotta pratipaadananu pratipaadinchina kaaranamgaa crushchev oppandaaniki angeekarincharani bhaavistuu kennedy modata samsayinchaaru, ayithe leveline thampson aayana deenini e vidhamgaanainaa angeekaristaarani vaadinchaaru. white hous pratyeka nyaayavaadi mariyu salahaadaaru ted sorensane mariyu rabert kennedy samavesam nunchi vellipoyaaru, deeniki sambandhinchina oka musaida patramtho 45 nimishaala taruvaata tirigi vachaaru. adhyakshudu deenilo palu maarpulu chesi, pampinchaaru.
EXCOMM samavesam taruvaata, ovel kaaryaalayamlo oka chinnasthaayi samavesam jarigindi. kshipanulanu upasamharinchanatlayithe, vaatini tolaginchenduku sainika charyanu upayogistaamane sandesaanni dautyaadhikaari dobrininniku lekhathopaatu nerugaa cheppi undaalsindani ee brundam vaadinchindi. dean rusk oppandaaniki sambandhinchina musaidalo ekkada tarkeeki sambandhinchina prastaavananu teesukuraavaddani oka sharatunu jodinchaaru, ayithe sankshobhaanantaram takshaname swachchandamgaa kshipanulanu tolaginchenduku oka avagaahanaku ravalani suuchimchaaru. adhyakshudu deeniki angeekarinchaaru, taruvaata sandesaanni pampadam jarigindi.
cuba kshipani sankshobha samayamlo aktobaru 29, 1962na whitehous cabinet roomulo EXCOMM samavesam.america jaateeya pataakaaniki edamavaipu adhyakshudu kennedy unnaaru; aayanaku edamavaipu rakshana saakha kaaryadarsi rabert es mchemamara mariyu kudivaipu videsaanga saakha kaaryadarsi dean rusk unnaaru.
juwan brito vignaptipai, fomin mariyu scalley marosari kalusukunnaru. crushchev nunchi vachina rendu lekhalu enduku bhinnamgaa unnaayani scalley adigaaru, samachara prasaaramlo dorlina tappulu kaaranamgaa ilaa jarigindani vivarinchaaru. scalley deeniki badulistuu ee vivarana vishwasaneeyamgaa ledannaru, idhi rendu naalukala dhoranigaa taanu bhaavinchaanani cheppaaru. muttidiki marikonni gantala samayam matrame undani kuudaa aayana cheppaaru, aa samayamlo U.S. pampina sandesaniki twaralone crushchev spandana pamputaarani cheppaaru, videsaanga saakhaku taamu etuvanti nammakadrohanni oohinchadam ledani vignapti chesaru. taanu cheppe vishayaalu nammutaarani nenu bhavinchadam ledani, ayithe sandesaanni teliyajestaanani scalley cheppaaru. akkadi nunchi vaariddaruu vaari maargaallo vellipoyaaru, scalley ventane EXCOMMku oka sandesaanni pampinchaaru.[aadhaaram korabadindi]
U.S. yantraangamlo, rendo pratipaadananu vismarinchaalani, modati pratipaadanaku velladam valana crushchev clishta paristhitilo untaarani bhaavinchaaru. marovaipu sainika sannaahaalu matrame konasagayi, kriyaaseelamgaa unna andaru vaimanika dala sibbandini sambhavya charyanu drushtilo unchukoni vaari sthaavaraalaku pilipinchadam jarigindi. rabert kennedy taruvaata memu ippatikee samasya saantiyuta parishkaarampai puurtigaa aasalu vadulukoledani cheppaaru, ayithe ippudu nirnayam edaina taruvaati konni gantallo crushchev teesukune charyalapai aadhaarapadi untundani velladinchaaru. idhi kevalam aasha matramenani, aakanksha kaadani cheppaaru. mangalavaaramnaatiki mariyu leda repatiki sainika yuddhaanni oohinchaaru...."[aadhaaram korabadindi]
raatri 8:05 gantala EST samayaniki, appativaraku tayaaru chesina lekhanu pampinchaaru. ee lekhalo unna pratipaadanalu-ee vidhamgaa unnaayi: 1) aikyaraajyasamiti pariseelana mariyu paryavekshanhalo cuba nunchi ee aayudha vyavasthalanu tolaginchenduku meeru angeekarinchaali; mariyu tagina bhadrata pramaanaalatoe, cubaloki atuvanti aayudha vyavasthalanu tirigi pravesapettadaanni nilipivestaamani haami ivvaalani pratipaadinchaaru. 2) maavaipu nunchi, aikyaraajyasamiti dwara ee kattubaatlanu paatinchenduku mariyu konasaginchenduku tagina charyalu erpaatu chesenduku angeekaristaamu (a) takshaname digbandha charyalanu nilipivestaamu (b) kyuubaanu muttadinchabomani haami istaamu. jaapyam jaragaraadani bhaavistuu, ee lekhanu nerugaa prasara maadhyamaalaku kuudaa vidudala chesaru.[aadhaaram korabadindi]
lekha cheradamtho, oka oppandam terapaiki vachindi. ayithe, rabert kennedy suuchinchina vidhamgaa, ee pratipaadanalaku soviat unian angeekarinchadampai athi takkuva nammakam matrame undi. raatri 9:00 gantala EST samayamlo EXCOMM marosari samavesamaindi, taruvaati roju charyalanu sameekshinchenduku ee samavesanni erpaatu chesaru. kshipani sthaavaraalu mariyu aardhika pradesaalu, mukhyamgaa petrolium nilva praantaalapai vaimanika daadulu chesenduku pranaalikalu rachinchaaru. mchemamara taamu rendu vishayaallo sannaddhamai undaalani cheppaaru: kyuubaaku oka prabhutvam, endukante maaku atuvanti prabhutva avasaram erpadutundi; mariyu rendodi, airopalo soviat uniyanyntho e vidhamgaa spandinchaalane daanipai pranaalikalu, endukante vaaru akkada edho okati cheyalanukuntunnaru.[aadhaaram korabadindi]
aktobaru 27, sanivaaram udayam 12:12 gantala EST samayamlo NATOloni tama mitradesaalaku tamaku samayam daggarapadutundani samaachaaramichindi, sweeya prayojanaalanu drushtilo unchukoni america samyukta rashtralu atikoddi samayamlone saayam koravachani teliyajesindi, paschimaardhagolamlo thodi deshaalu avasaramaina sainika charya teesukovaalsina avasaram erpadavachani perkondi. aa aandolanaku aajyam postu, CIA udayam 6 gantalaku kyoobaaloni anni kshipanulu sannaddham cheyabadi unnaayani nivedinchindi.
ide rojunu, white hous "black shatarede"gaa pilichindi, US navika dalam digbandha rekha vadda varusagaa signaling depth chaarjelanu (upayoginche depth chaargelu cheti grenedle parimaanamlo untaayi[46]) oka soviat jalaantargaami (B-59) pai jaaravidichindi, ee jalaantargaamilo anvaayudha kshipanulanu kaligivunna vishayam america navika dalaaniki teliyadu, antekakunda submerinepei daadi jariginatlayite (depth chaargelu dwara leda uparitalam nunchi kaalpula dwara jalaantargaamiki randhram erpadinatlayite) ee aayudhaalanu upayoginchenduku daaniki anumati ivvabadindi.[47] ide roju, US U-2 nigha vimanam anukokunda anadhikaarikamgaa soviat unian yokka thoorpu teeramlo 90 nimishaalapaatu prayaaninchindi.[48] soviat yantraangam MIG yuddha vimaanaalanu vranjel dveepam nunchi pampindi. deeniki spandanagaa america yantraangam baring samudrampaiki vaayutalam-nunchi-vaayutalamlo lakshyaalanu chedinche anhu kshipanulatho unna F-102 yuddha vimaanaalanu pampaaru.[49]
soviat unian mariyu kennedy mantrivargam madhya unnatasthaayi charchala taruvaata, kennedy rahasyamgaa italeelo mariyu soviat unian sarihaddulo unna tarkeelo unna anni kshipanulanu tolaginchenduku angeekarinchaaru, deeniki badulugaa crushchev cubalo moharinchina anni kshipanulanu tolaginchadaaniki samukhata vyaktam chesaru.
aktobaru 29, somavaram udayam 9:00 gantala. EDT samayamlo crushchev nunchi kotta sandesam radio mascolo prasaaram cheyabadindi. aayudhaala kosam nirmaana pradesaallo panula viramanaku gatamlo ichina aadesaalatopaatu, pramaadakara aayudhaalugaa varninchinavaatini tolaginchenduku kotta aadesaalanu crushchev jaarii chesaru, tadwara vaatini tirigi soviat uniyanyku teesukochenduku siddham chesaru.
kennedy ee lekhaku ventane spandinchaaru, taja prakatana saantiki mukhyamaina mariyu nirmaanaatmaka parinaamam ani varninchaaru. aayana oka adhikaarika lekhatho ee prakriyanu munduku teesukellaaru: aktobaru 27na nenu meeku pampina lekha mariyu eeroju naaku cherina lekhala dwara rendu prabhutvaalu oka manchi avagaahanaku vachaayani bhaavistunnaanu, deenini ilaage munduku teesukeladaamani kennedy taja sandesamlo spandinchaaru... kyuubaaku sambandhinchi bhadrata mandali niyamaavalilo ee kindi vidhamgaa U.S. oka prakatana cheyanundi: cuba sarihaddunu, saarvabhoumatvaanni gouravistunnamani america prabhutvam prakatistundi, antekakunda aa desha antargata vyavahaaraallo jokyam chesukobomani haami ivvanundi, cuba aakramanaku taamu prayatninchamani, adhe vidhamgaa deeni aakramanaku prayatninche deshaalu tama bhuubhaagaanni upayoginchukonivvabovama pratigna cheyanundi, adhe vidhamgaa U.S. bhuubhaagam nunchi leda cuba parisara praantaallooni itara deshaala bhuubhaagam nunchi vaaripai dookudu charyalanu niyantristaamani haami ivvanundani kennedy velladinchaaru.[50]:103
U.S. taruvaati rojullonu digbandhaanni konasaginchindi, antekakunda soviat unian tama kshipani vyavasthala tolagimpu konasaagistunnatlu nigha vibhaagaalu nirdhaarinchaayi. 42 kshipanulu mariyu vaati maddatu parikaraalu enimidi soviat naukallo ekkinchaaru. navambaru 5-6 tedeello ee naukalu kyuubaanu vidichivellaayi. anni naukalu digbandha rekhanu daati vellayo ledho U.S. chivaragaa marosari pariseelinchindi. soviat IL-28 yuddhavimaanaalanu tolaginchenduku tadupari dautya charyalu jarigai, veetini disembaru 5 mariyu 6 tedeello moodu soviat naukallo ekkinchaaru. digbandham adhikaaramgaa navambaru 20, 1962na saayantram 6:45 gantala EDT samayamlo mugisindi.[28]
soviat dautyaadhikaari anatoli dobrininni jaripina charchallo, U.S. atarni janaral rabert kennedy anadhikaarikamgaa tarkeelo moharinchina jupiter kshipanulanu sankshobham mugisina koddikaalaaniki upasamharinchukuntaamani pratipaadinchaaru.[51]:222 epril 24, 1963na U.S. yokka chivari kshipanini tarkeelo tolaginchaaru, taruvaata koddikaalaaniki daanini americaku taralinchaaru.[52]
kennedy-crushchev oppandam yokka pratyaksha prabhaavam phalitamgaa, U.S.tamapai daadi cheyamani haami pondadamtho, cubalo castro sthiti baga patishtaparachabadindi. italy mariyu turkillo america moharinchina kshipanulanu tolaginchela chesenduku matrame cubalo crushchev kshipanulanu moharinchaaru, americonle tamapai aadhikyam saadhinchina paristhitullo kuudaa, soviat uniyanyku anhu yuddham praarambhinche uddesam ledu.[aadhaaram korabadindi] ayithe, dakshina italy mariyu tarkeelloni NATO sthaavaraala nunchi jupiter kshipanulanu upasamharinchina vishayaanni appatlo bahirangaparachaledu, deentho crushchev ee gharshanalo odipoyaarani bhaavinchaaru mariyu tadwara balaheenapaddaaru. agrarajyala madhya jarigina ee potilo kennedy vijayam saadhinchinatlu abhipraayaalu vyaktamayyaayi, crushchev avamaanaalu edurkovalsi vachindi. ayithe, vaastavaaniki asalu vishayam adhi kaadu, kennedy mariyu crushchev iddaruu tamatama prabhutvaalu puurtisthaayi yuddham kosam ottidi teesukochinappatiki, daanini nirodhinchenduku anni pratyaamnaayaalanu upayoginchaaru. crushchev deeni taruvaata maro rendellapatu adhikaaramlo unnaaru.[50]:102-105
italy mariyu turky deshaala nunchi america kshipanulanu upasamharinchina vishayaanni bahirangaparachakapovadamtho crushchev mariyu soviat uniyanylaku sankata paristhiti eduraindi, kennedy mariyu crushchev madhya rahasya oppandam prakaaram veetini upasamharinchadam jarigindi. soviat unian taanu srushtinchina paristhitula nunchi venukadugu vesinatlu abhipraayaalu vyaktamayyaayi. rendella taruvaata crushchev adhikaaram kolpoyaru, crushchev chivaraku americaku dasohamannadam mariyu modata sankshobham vishayamlo tondarapadatamlo aayana asangatvam kaaranamgaa politeburoolo ibbandikara paristhiti edurkonnaru. ayithe, crushchev adhikaaram nunchi digipovadaaniki cuba kshipani sankshobham okkate kaaranam kaadu.[aadhaaram korabadindi]
cuba ee sankshobham vishayamlo soviat unian tamanu paakshikamgaa mosam chesinatlu bhaavinchindi, kennedy mariyu krushchevala dwara pratyekamgaa sankshobhaanni parishkarinchenduku teesukunna nirnayaalu kyuubaaku ituvanti abhipraayaanni kalugajesai. castro konni cuba prayojanaala vishayamlo asantrupti chendaaru, gwantanamo samasyaku parishkaaram rakapovadam kuudaa aayana asantrupti chendina amsaallo okati. idhi cuba-soviat sambandhaalu taruvaati samvatsaraallo debbatinadaaniki kaaranamaindi.[53]:278 marovaipu, muttadi nunchi kyuubaaku rakshana labhinchindi.
U.S. yokka oka sainika commander kuudaa taja phalitampai asantrupti chendaaru. janaral leme desha adhyakshuditho mana charitralo idhi atipedda paraajayaamani perkonnaru, U.S. ventane kyuubaanu aakraminchi undaalsindani abhipraayapaddaaru.
cuba kshipani sankshobham phalitamgaa hotlinine oppandam kudirindi, deenilo bhagamga masco-vashington hat lainnu nirminchaaru, masco mariyu vashington D.C.la madhya erpaatu chesina oka pratyaksha samachara prasara anusandhaaniki ee paeru pettaaru. rendu prachchanna yuddha deshaala nethalu ituvanti oka sankshobhaanni parishkarinchenduku nerugaa matladataniki deenini erpaatu chesaru. navambaru 20, 1962na prapanchavyaaptamgaa US dalaala DEFCON 3 apramatta sthaayini DEFCON 4ku tagginchaaru. U-2 pilet mager auderson mrutadehaanni america samyukta rashtralaku appaginchaaru, dakshina kaarolinaalo puurti sainika gouravaalato aayana antyakriyalu jarigai. kottagaa srushtinchina air fores crass pondina modati vyaktigaa aayana gurtimpu pondaaru, aayanaku maranam taruvaata ee crass ivvadam jarigindi.
mager rudalf anderson okkare ee sankshobham samayamlo pratyarthula chetilo maraninchaaru, idila unte septembaru 27 mariyu navambaru 11, 1962 madhyakaalamlo 55va vyuuhaatmaka nigha vibhaagaaniki chendina moodu boing RB-47 stratoget vimaanaalu koolipovadamtho padakondu mandi sibbandi maraninchaaru.[54]
saimor melmanni[55] mariyu saimor hersh[56] lathopaatu paluvuru vimarsakulu cuba kshipani sankshobham viyatnam yuddham vanti sangharshanallo U.S. sainika charyalu upayoginchadaanni prothsahinchindani suuchimchaaru. cuba yokka U.S. sainika digbandham praarambhamaina roju nunchi chaina-bharat yuddham mariyu rashya-america gharshanalanu asamakaalikamainavi ayinappatiki: charitrakaarulu[evaru?] vivaadaaspada bhoomi kosam bharatadesampai chaina daadi mariyu cuba kshipani sankshobham ekakaalaaniki chendinavigaa pariganinchaaru.[57]
charitrakaarudu mariyu jan ef kennedy salahaadaarudu arthur, shlesinger aktobaru 16, 2002na neshanal pablic radiyoku ichina oka interviewlo maatlaadutuu, castro tama desamlo kshipanulu moharinchaalani korukoledani, ayithe crushchev kshipanula moharimpuku angeekarinchelaa aayanapai ottidi teesukochaarani cheppaaru. U.S. daadi nunchi kyuubaanu rakshinchenduku cuba neshanal directorate af dhi revalution soviat unian kshipanula moharimpuku angeekarinchadampai mariyu tama mitradesam soviat uniyanyku saayapadaalane nirnayampai castro puurtigaa santrupti vyaktam cheyaleru.[53]:272 kshipanulanu tolaginchina taruvaata krushchevepai, taruvaata kennedipai castro aagraham vyaktam chesaru, endukante crushchev tama desham nunchi vaatini tolaginchaalani nirnayinchadamlo tanatho etuvanti sampradimpulu jarapakapovadam castro aagraham chendivundavachani shlesinger bhaavinchaaru.[notes 2]
sankshobham samayamlo kyoobaaloni soviat dalaalu tama sataghnidalaala raaketlu mariyu Il-28 yuddha vimaanaalaku vyuuhaatmaka anhu vaarehedlu kuudaa pondaayani 1992loo dhruveekarinchabadindi.[58] U.S. muttaditho cubalo vidhvamsam vidhvamsam jarugutundani telisinatlayite, taanu aa aayudhaalanu upayoginchemani sifaarsu chesevadinani castro perkonnaru.[58]
cuba sameepamlo corabian samudramlo U.S. navika dalam uparitalampaiki vachela chesina soviat B-59 jalaantargaami, deenipai U.S. neveeki chendina HSS-1 seabot helicaphterne chudavachhu
aktobaru 2002loo cuba kshipani sankshobhampai havanalo sadassu jarigindi, deenilo sankshobha samayamlo atyanta pramaadakara ghattaanni gurtinchaaru. sankshobha samayamlo keelakamgaa vyavahinchina adhikaarulu ee sadassulo paalgonnaaru, aktobaru 26, 1962na soviat praject 641 (NATO paeru faxeatrot ) B-59 jalaantargaamipai USS beele signaling depth chaarjarlu jaaravidichindi, ayithe ee jalaantargaamilo 15 kilotannula anhu torpedo unna vishayam U.S.ku teliyadu, ee sandarbhaanni veeru atyanta pramaadakara ghattamgaa adhikaarulu gurtinchaaru. soviat jalaantargaamilo gaali khaalii avadamtho, america yuddhanaukalu naduma adhi uparitalaaniki cherukovalsi vachindi. B-59 jalaantargaamilo kepten valetin savitesky, rajakeeya adhikari ivan semonovich maslennicov mariyu deputy brigade commander dviteeya saarathi vasili aarkiipovela madhya teevra vaagyuddham jarigindi. aagraham chendina savitesky sibbandiki anvaayudhaanni yuddhaaniki siddham cheyalani aadesaalu jaarii cheshaadu. commander arkhipov taruvaata daadiki digakunda undenduku saavitskiini saantaparichaadani leda savitesky tanantatataanugaane chivaraku jalaantargaamini uparitalaaniki teesukelladam saraina charyaga bhaavinchaarani bhinna kathanaalu prachaaramlo unnaaru.[59]:303, 317 rabert mchemamara ee samavesam sandarbhamgaa, aa samayamlo prajalu oohinchinadaani kante anhu yuddham chala sameepamloki vachindani perkonnaru. neshanal security arcaive director thamas blannetone maatlaadutuu vasili arkhipov ane vyakti prapanchaanni kapadadani perkonnaru.
ascar avaardu geluchukunna dhi fag af dhi war ane 2003 laghuchitram ee sankshobham nepathyamlo roopondinchabadindi.
"anrearmed confliclet", bertrend rasel, rooskin hose- jarji alen & anevin limited, landan, 1963