మహేంద్రపుర రాజ్యాన్ని విజయసింహుడు పరిపాలించేవాడు. అతను ప్రజలను తన బిడ్డల్లా చూసుకుంటూ ప్రజారంజకంగా పాలించేవాడు. విజయ సింహుని తరువాత అతని కుమారుడు విక్రమసింహుడు ఆ రాజ్యానికి రాజయ్యాడు. విక్రసింహుడు కూడా తండ్రి లాగా పరిపాలించాలనుకున్నాడు. కాని మంత్రి, తక్కిన అధికారులు అతనికి సహకరించేవారు కాదు.
ఒకరోజు రాత్రి నా తండ్రి ఎంత ప్రజారంజకంగా పరిపాలించాడు. నేను అలా పరిపాలిద్దాం అనుకుంటే మంత్రి, అధికారులు సహకరించడం లేదే?? ప్రజలకు నా మీద నమ్మకం పోతుందేమో. నేను ఈ బాధ్యత మోయలేనేమో, ఎక్కడికైనా దూరంగా పారిపవాలి!" అని మనసులో అనుకుంటూ మంచం మీద నుంచి లేచాడు. రాజభవనం ద్వారం దాటి బయటకు వచ్చాడు. "ఎంత దూరం పారిపోగలను? నేను ఎక్కడికి వెళ్లినా ప్రజలు నన్ను గుర్తుపడతారు," అని మళ్లీ తన మనసులో అనుకుని, తిరిగి మందిరానికి వచ్చాడు. అలా కొంచెం సేపు ఆలోచించి, చివరికి రాజభవనం మీద నుండి దూకి చనిపోదామని నిర్ణయించుకున్నాడు. ప్రజలను బాగా పరిపాలించలేకపోతున్నాననే బాధ అతను ఈ నిర్ణయం తీసుకునేలా చేసింది.
విక్రమసింహుడు రాజభవనం మీదకి చేరుకున్నాడు. ఏదో ఆలోచిస్తూ భవనం గోడ దగ్గర నిలబడ్డాడు. అక్కడ అతనికి ఒక చీమ తన నోటితో ఒక చక్కెర పలుకును కరుచుకొని గోడ వారగా వెళ్లడం కనిపించింది. ఆ చీమ అలా వెళుతూ గోడ పగుళ్లలో ఉన్న తన నివాసంలోకి వెళ్లిపోయింది. అది చూసిన విక్రమసింహుడు, ఔరా! ఈ చీమను చూడు. ఈ రాజభవనంలో ఎక్కడో మూలన ఉన్న వంట గది నుండి పంచదార పలుకుని కరుచుకొని, మూడు అంతస్తులు ఉన్న ఈ రాజ భవనం మీదకు చేరింది. ఒక చిన్న చీమనే ఇంత పైకి రాగలిగితే, దాని కన్నా ఎన్నో రెట్లు పెద్దగా, బలంగా ఉన్న నేను నా ప్రజల సంక్షేమం కోసం పాటుపడలేనా? అనుకున్నాడు. ఆ ఆలోచనతో అతనిలో ఉన్న నిరాశ పటాపంచలయ్యింది.
చనిపోదాం అనుకున్న విక్రమసింహుడు తన మనస్సు మార్చుకుని, కొత్త ఉత్సాహంతో తన మందిరానికి చేరుకున్నాడు. అప్పటి నుండి మంత్రులను, అధికారులను తనకు సహకరించేలా చేసుకుని ప్రజారంజకంగా పరిపాలించసాగాడు.
శ్రీకాకుళంకి దగ్గరలోనే శ్రీ కూర్మనాధస్వామి ఆలయం దర్శించదగినది. ఇందుకు తోడు శ్రీ రామానుజాచార్యులు, శ్రీ వరదరాజస్వామి, శ్రీ మధ్వాచార్యులు, శ్రీ కోదండరామస్వామి ఆలయాలు కూడా ఉన్నాయి. అయితే శ్రీ కూర్మవతారము విష్ణ్వంశదశావతారాల్లో ఒకటయి మొదటి ఇది శివక్షేత్రంగా వెలసిఉన్నా శ్రీరామానునాజాచార్యులు వారివలన ఇదివైష్ణవక్షేత్రంగాను, దివ్యప్రదేశంగాను మలచారని చెప్తున్నారు. ఆలయం అతి ప్రాచీనమయినది. చుట్టూ మండపాదుల స్తంభాలమీది శిల్ప చాతుర్యం వేనోళ్ళకొనియాడ దగినది. గోపురాలమీద కూడ విశాలమైన స్ధలమున్నది. ఇక్కడ అనేక పుష్కరిణిలు కూడా వున్నాయి.
ఇక ఇక్కడినుండి ఉత్తర సరిహద్దు రాష్ట్రమయి, పొరుగునేఉన్న ఒరిస్సాలో కాలు పెడుతున్నట్లే. అలా వెళ్ళబోయే ముందు ' మహేంద్రగిరి ' ఒక్కసారి చూచి పోదాము. ఇది ఒక ఎత్తయిన పర్వతం. సుమారు 1,600 మీటర్లు ఎత్తుంటుంది. బంగాళాఖాత సముద్రతీరానికి 25 కి.మీ. దూరంలో వున్నది. ఇచటనే పరుశురాముడు తపస్సు చేశాడట. మన రామాయణ, మహాభారతాల్లో ఈ పర్వత ప్రసక్తి వుంది. ఇక్కడ పురాతనమైన శాసనాలు కూడా కొన్ని దొరికాయి. ఇక్కడ ముఖ్యంగా పాండవులయిన భీమాలయము, యుధిష్టిరాలయము, గోకర్ణేశ్వరాయము చూడదగినవి.
ఇక బహుముఖంగా ప్రఖ్యాతి చెందిన ఒరిస్సా రాష్ట్రానికి వెళ్దాము. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌కి ఉత్తరతీరాల కలకత్తా పోయే మార్గంలో, ఈశాన్య మార్గానికి విస్తరించుకొని పోయి పశ్చిమ బెంగాల్‌కి తీసికెళ్తుంది.
స్వరాష్ట్రంలోని వారయితే పరవాలేదు - ఎందుకంటే వాతావరణ మార్పులు మొదలైనవాటితో పూర్తి పరిచయం వుంటుంది గనుక. ఇతర చోట్లనించి వచ్చే వారయితే ముఖ్యంగా జూన్‌మధ్య నుండి లేక జులై మొదటినుండి ఆగస్టు, సెప్టెంబరుల వరకు ఋతుపవనాల ప్రభావం ఒక ప్రక్క, అల్పపీడనాలవల్ల మరోవంక వర్షావృతమై యుండి, కృష్ణా, గోదావరి నదులకు వరదలు వచ్చేస్తుంటాయి గనుక ఈ రెండు మాసాలు తప్పించి ముందుగాని, తరువాతగాని రాష్ట్ర సందర్శనం బాగా అనుకూలంగా వుంటుంది. నవంబరు నుంచి జూన్‌వరకు ప్రకృతి ఆహ్లాదంగా వుంటుంది. ముఖ్యంగా నవంబరు నుండి ఫిబ్రవరి, మార్చి లోపల అయితే భూమి అంతా పచ్చటి చేలతో నయనానందకరంగా వుంటుంది. తనువు పులకించే వింతసోయగాలు సంతరించుకుని వుంటుందీ ప్రదేశం అంతా.
mahendrapura rajyanni vijayasimhudu paripalinchevadu. atanu prajalanu tana biddalla chusukuntu prajaaranjakamgaa palinchevadu. vijaya simhuni taruvaata athani kumarudu vikramasimhudu aa raajyaaniki rajayyadu. vikrasimhudu kuudaa tandri laga paripaalinchaalanukunnaa. kaani mantri, takkina adhikaarulu ataniki sahakarinchevaaru kaadu.
okaroju raatri naa tandri entha prajaaranjakamgaa paripaalinchaadu. nenu alaa paripaliddam anukunte mantri, adhikaarulu sahakarinchadam lede?? prajalaku naa meeda nammakam potundemo. nenu ee baadhyata moyalenemo, ekkadikaina dooramgaa paaripavaali!" ani manasulo anukuntu mancham meeda nunchi lechaadu. rajabhavanam dwaram daati bayataku vachaadu. "entha dooram paaripogalanu? nenu ekkadiki vellina prajalu nannu gurthupadataaru," ani malli tana manasulo anukuni, tirigi mandiraaniki vachaadu. alaa konchem sepu aalochinchi, chivariki rajabhavanam meeda nundi dooki chanipodamani nirnayinchukunnaadu. prajalanu baga paripalinchalekapotunna baadha atanu ee nirnayam teesukunela chesindi.
vikramasimhudu rajabhavanam meedaki cherukunnadu. edho aalochistuu bhavanam goda daggara nilabaddadu. akkada ataniki oka cheema tana notitho oka chakkera palukunu karuchukoni goda vaaragaa velladam kanipinchindi. aa cheema alaa velutuu goda pagullalo unna tana nivaasamloki vellipoyindi. adhi chusina vikramasimhudu, auraa! ee cheemanu chudu. ee rajabhavanamlo ekkado moolana unna vanta gadi nundi panchadaara palukuni karuchukoni, moodu antastulu unna ee raja bhavanam meedaku cherindi. oka chinna cheemane inta paiki ragaligithe, daani kanna enno retlu peddagaa, balangaa unna nenu naa prajala sankshemam kosam patupadalena? anukunnadu. aa aalochanatho athanilo unna niraasa pataapanchalayyindi.
chanipodam anukunna vikramasimhudu tana manassu maarchukuni, kotta utsaahamto tana mandiraaniki cherukunnadu. appati nundi mantrulanu, adhikaarulanu tanaku sahakarinchela chesukuni prajaaranjakamgaa paripaalinchasaagaadu.
srikaakulanki daggaralone shree kuurmanaadhaswaami aalayam darsinchadaginadi. induku thodu shree ramanujacharyulu, shree varadarajaswamy, shree madhvaachaaryulu, shree kodandaramaswamy aalayaalu kuudaa unnaayi. ayithe shree kuurmavataaramu vishnvamsadasaavataaraal okatayi modati idhi sivakshetramgaa velasiunna sriraamaanunaajaachaarya vaarivalana idivaishnavakshetrangaa, divyapradesamgaanu malachaarani cheptunnaaru. aalayam athi praacheenamayinadi. chuttu mandapaadula stambhaalameedi shilpa chaaturyam venollakoniyada daginadi. gopuralameeda kuuda visaalamaina sdhalamunnadi. ikkada aneka pushkarinilu kuudaa vunnayi.
ika ikkadinundi uttara sarihaddu rashtramayi, poruguneunna orissalo kaalu pedutunnatle. alaa vellaboye mundu ' mahendragiri ' okkasari chuuchi podaamu. idhi oka ettayina parvatam. sumaru 1,600 meetarlu ettuntundi. bangaalaakhaata samudratiiraaniki 25 ki.mee. dooramlo vunnadi. ichatane parusuraamudu tapassu chesadata. mana ramayana, mahaabhaarataallo ee parvata prasakti vundi. ikkada puraatanamaina saasanaalu kuudaa konni dorikai. ikkada mukhyamgaa paandavulayina bheemalayamu, yudhishtiraalayamu, gokarneshwarayamu chudadaginavi.
ika bahumukhamgaa prakhyaati chendina orissa rashtraniki veldaamu. idhi aandhrapradeshheki uttaratiiraala kalakatta poye maargamlo, eesaanya maargaaniki vistarinchukoni poyi paschima bengalleki teesikeltundi.
swaraashtramloni vaarayithe paravaledu - endukante vaataavarana maarpulu modalainavaatito puurti parichayam vuntundi ganuka. itara chotlaninchi vache vaarayithe mukhyamgaa joonmadhya nundi leka julai modatinundi aagastu, septembarula varaku ruthupanala prabhaavam oka prakka, alpapeedanaalavalla marovanka varshaavrutamai yundi, krishna, godavari nadulaku varadalu vachestuntaayi ganuka ee rendu maasaalu tappinchi mundugaani, taruvaatagaani rashtra sandarsanam baga anukuulamgaa vuntundi. navambaru nunchi joonywaraku prakruti aahlaadamgaa vuntundi. mukhyamgaa navambaru nundi fibravari, marchi lopala ayithe bhoomi antaa pachati chelatho nayanaanandakaramgaa vuntundi. tanuvu pulakinche vintasoyagaalu santarinchukuni vuntundii pradesam antaa.