ఆది కవి నన్నయ. రాజమహేంద్రపుర నివాసి. పద్య విద్యకు ఆద్యుడు వంటివాడు. ఎంతో ప్రసాద గుణ మాధుర్యంతో, చెవికి ఇంపైన పదాలతో ప్రశాంత గంభీరంగా సాగిపోయే ధారతో - తెలుగు పద్య సౌందర్యం వెలార్చింది ఆయన చేతిలోనే. అంత ప్రసన్నంగా, అంత సుభగంగా, అంత మార్ధవంతో నన్నయ తర్వాత పద్యం రాయలేదంటే అతిశయోక్తి లేదు. "విశ్వశ్రేయహ కావ్యం.."- కావ్యం విశ్వ శ్రేయము. రసాత్మకమైనదే వాక్యము. కవులు ఏవిధంగానైనా రసాన్ని సాధించవలసివుంది. నన్నయ ప్రారంభించిన మహాకావ్యం - పంచమవేదం. మహాభారతం - మనహ ప్రీతం.
కథాగమన క్లిష్టత గాని, వక్రత గాని, అతి సంకుచిత తత్వము, అతి విస్తృతి గాని లేకుండా ప్రసన్నముగా, నిర్విఘ్నముగా నడుపగలిగాడు. ఈ ప్రజ్ఞ నన్నయకే సొంతం. ఒక్క శైలిలోనే కాదు. కథ నడుపుట లో కూడా నన్నయ శైలి భిన్నం. ఆది పర్వము నందలి శకుంతలోపాఖ్యానము, అరణ్య పర్వము నందలి లోపాఖ్యానమును పోల్చిన ఆ తారతమ్యము మనకర్ధమవగలదు.
"ధర్మ తత్వజ్ఞులు ధర్మ శాస్త్రంబని …." మొదలుపెట్టిన నన్నయ తన మహాభారతాన్ని ఎలా రాయాలనుకున్నాడో మనకి అక్కడే వివరించాడు. శబ్ద సంగ్రహమునే కాక, వాక్య రచనలో కూడా నన్నయ చాలావరకు సంస్కృత సాంప్రదాయమునే అనుసరిం చెను.
ఆది, సభా, అరణ్య పర్వాల లో 3906 గద్య, పద్యాలు దాదాపు అన్నీ వృత్తాలు ఒకే ప్రసన్నతను వెలువరిస్తాయి. తిక్కన మాటల్లో నన్నయ" విద్యా దయితుండు…". నన్నయ పద్యాల్లోని ఆ ప్రసాద మాధుర్యాలకు కారణం ఎక్కువగా సంస్కృత పదాలు వాడటం అంటే కొంతవరకు నిజం. సంస్కృత పదాలు దట్టించి తెలుగు పద్యాలు వ్రాసిన వారు చాలామంది ఉన్నారు. కానీ నన్నయ ఏరుకున్న సంస్కృత పదాలు చాలా మృదువైనవి. ఒక్క పూలమాలలోని పూలన్నీ దారాన్ని లాగితే ఎలా విడి పోతాయో అలా ఉంటాయి నన్నయ పద్యాలు. ఉదా: జలధి, విలోల,వీచి, విలసిత, కల, కంచి, సమంచిత,అవనీ……
4. ధర్మే తరము లైన వాక్యములు ముట్టని వాడు.కాలము: క్రీ. శ.1060 ప్రాంతం.కావ్య రచనలో సహాయమందించింది - నారాయణభట్టు - వీరిద్దరిదీ కృష్ణార్జున మైత్రి.
నన్నయ్య ఆంధ్ర మహాభారతం ప్రారంభంలో అవతారికని రచించాడు. దాని నుంచి కృతి భర్త, కృతి కర్త ఇత్యాది విషయాలే కాకుండా తన భారత రచన ఏ యే విశేషాలతో సాగిందో ఈ క్రింది పద్యం ద్వారా వివరించాడు. (కుమా రాస్త్ర విద్యా ప్రదర్శన - షష్టా శ్వాసము - ఆదిపర్వము)
ప్రసన్నమైన కథలతో కూడిన అర్థ యుక్తి ప్రసన్న కథాకలితార్థయుక్తి. ప్రసన్నత అంటే నిర్మలత్వం. కథలో సువ్యక్త స్థితి కల్పించటం. కుమార్రాస్త్ర విద్యా ప్రదర్శన ఘట్టం ఆంధ్ర మహాభారతంలో మూలానుసారంగానే జరిగింది. ప్రదర్శన ప్రారంభంలో.."సుతుల విద్య ప్రవీణత జూచు వేడ్క నెంతయును సంతసంబున గుంతిదేవిరాజా సన్నిధి గాంధార రాజుపుత్రికెలననుండె ను న్మీలిత నలిన నేత్ర" ప్రదర్శన సందర్భంలో కుంతీదేవి రాజకాంత ప్రేక్షక సమూహంలో గాంధారి పక్కన కూర్చుంది. ఆమెకి 'నలిని నేత్ర ' అనే ఒక విశేషణం వేసాడు నన్నయ. ఇది చాలా ప్రత్యేకంగా గమనించదగినది. నలిననేత్ర అంటే పద్మనయ అని అర్థం. నలిన నేత్రకి, నలినాప్తుడికి గల బంధుత్వం కుమార్రాస్త్ర విద్యా ప్రదర్శన ఘట్టం సమాప్తమైనా అనిశ్చితంగా ఉండిపోయింది.
అస్త్ర విద్యా ప్రదర్శనశాల ప్రధాన ద్వారం దగ్గర జబ్బ చరిచి నిలుచున్నప్పటి కర్ణుని మూర్తి వర్ణనం ఇది. ఈ పద్యంలో- - సాలప్రాంశు, బాలార్క, ప్రతిమ, సువర్ణ వర్ణు, జగత్కర్ణ పూర్ణాలో లద్గుణు అనే నాలుగు విశేషణాలు నన్నయ స్వతంత్రంగా ఉపయోగించినవే. కర్ణుడు కనిపించేసరికి ప్రేక్షకులంతా ఆశ్చర్యచకితులై పోయారు. ఎత్తయిన రూపం, మెరిసిపోతున్న కవచకుండలాలు, బంగారు మేనిచాయ, ధనస్సు ఖడ్గాలు పూని ఉండడం. తమ లాగా ప్రేక్షకుడులా కాక కురు వీరుడు అర్జునుడికి ప్రతి స్ఫర్థిగా జబ్బ చరచటం ఇవన్నీ ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించేవే.
నన్నయ ఉపయోగించిన విశేషణాలతో- బాలార్క ప్రతిమ- అనేది కర్ణుడు జన్మవృత్తాంతం స్ఫురింప చేస్తుంది. సాల ప్రాంశువు అనే విశేషణం ముందు చెప్పి తర్వాత కవచ, కుండలాల ప్రసక్తి తేవడంతో కర్ణుడు కవచకుండలాలు కోల్పోయి వట్టి శరీరంతో సాలప్రాంశువు గా మిగులుతాడనే ఒక అర్థం స్ఫురిస్తుంది. 'శౌర్యలంకారు ' అనే విశేషణం తో కూడా గొప్పతనం కనిపించదు. శౌర్యమే అలంకారంగా కలిగినవాడని అర్థం. అలంకారం పైపై మెరుగులకు చెందినది. ఇతడి శౌర్యం కూడా అలాంటిదే అనే అంశం ద్యోతకమవుతుంది. అర్జునున్ని పరిచయం చేసే సందర్భంలో అన్ని విశేషణాలు చెప్పి 'పాండవ మద్యముండొప్పె' అనే మాట కూడా చెప్పి బద్ధ తూణీరుడు అనే మాట ఉపయోగించాడు. భవిష్యత్తులో అర్జునుడు అక్షయ తూణీరాలతో నిలుస్తాడనే సూచన గోచరిస్తుంది. ఈ విధంగా కథాంశం చెదిరిపోకుండా, అందచందాలతో చెక్కుచెదరకుండా కథ నడపడంలో ప్రసన్నత, అర్థయుక్తి అనే రెండు అంశాలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించాడు.
నన్నయ్య అక్షర రమ్యత పై పరిశోధన చేసిన పండితులు డా. వి. వి. ఎల్. నరసింహారావు. ఆయా సన్నివేశాలందు రసోచితములైన ఆయా శబ్దములు, ఆయా అక్షరములు వానంతట అవే కుదురుకొని ఆ మహా కవి జీవ లక్షణములైన యొకానొక రచనా మార్గమును స్పష్టము చేయును. నన్నయ గారి రచనలో ఈ అక్షర సంయోజనీయము హృదయాహ్లాదజనకముగా శ్రవణేంద్రియం తర్పణముగా సాగినది. ఈ లక్షణము తన కవితలో నిండారియున్నదని గుర్తించిన జ్ఞాని నన్నయ. నా కవిత యందు అక్షర రమ్యత పరమాదరనీయమని ఆయన విశ్వసించెను. అక్షర రమ్యత శబ్ద ప్రధానమైనది. శైలి రామణీయకత సంబంధమైనది. దీనినే అక్షర చంధో రమ్యతగా, కవిత గుణాల వల్ల ఏర్పడే రమ్యతగా, సంగీతము, పూర్వమీమాంశ తత్వ అక్షర సౌందర్యంగా పరిశోధకులు వివేచన చేసారు.
1. నిర్వచనము- అక్షరములు ధ్వనులకు సంకేతికములు. వివిధ ధ్వనులు గల అక్షరములచే శబ్దములు ఏర్పడుచున్నవి. ధ్వని మాట్లాడిన పిమ్మట నశించిపోవును. అక్షరమట్లు గాదు ఎన్నడూ నశించని పరమేశ్వరుడక్షర పద వాచ్యుడు. అక్షరమగు కవిత లోకోత్తరమైనది.
నాటకీయమైన సంభాషణ ఇది. కర్ణుడి స్వభావాన్ని నిరూపించేది. కర్ణుడి స్వాతిశయం, అర్జునుడిపై స్పర్ధని వ్యక్తం చేస్తుంది.
ఆచార్య. సుబ్రహ్మణ్యం గారు ఈ పద్యాన్ని శబ్ధ శక్తి మూల ధ్వనికి అమూల్యమైన ఉదాహరణగా భావించారు. ఈ పద్యంలో కుల, రాజు, దొర శబ్ధాలు సాభిప్రాయ విశేషాలు. దొర శబ్ధం క్షత్రియుడు, రాజు అనే అర్థంలో ఉపయోగించబడింది. దీనిలో ధ్వని అంతా శబ్ధం మీదే ఆధారపడింది.
ప్రభువు అనే అర్థం వాచ్యంలో, సమానుడు అనే అర్థం వ్యంగం లోనూ స్ఫురిస్తుంది. భావి కథకు మూలమౌతుంది. కాబట్టి ఇది శబ్ద శక్తి మూల ధ్వని. చమత్కారమేమంటే పఠితకు కర్ణుడి తల్లి,దండ్రుల సంగతి తెలుసు. సన్నివేశంలో ఉన్న వారికి తెలియదు. కర్ణుని స్థితి పఠితలో సానుభూతిని రేకెత్తిస్తుంది. ఇది రస విషయకమైన రహస్యం అని వివరించారు. ( ఆంధ్ర మహాభారతం వ్యాఖ్యానం - తి.తి.దే.ప్రచురణ)
"వినుత ధనుర్విద్యా విదుఘను గర్ణు సహాయబడిసి కౌరవ విభుడర్జుని వలని భయము సెడి రొమ్ము న జేయుడి నిద్రవోయె ముదితాత్ముండై…"
దుర్యోధనుడు కర్ణున్ని సహాయంగా పొందాడు. తత్కారణంగా భయం చెడిన వాడయ్యాడు. ఇంక అదుపులో ఉండడనే భావం స్ఫురిస్తోంది. దుర్యోధనుడికి శత్రు భయం లేదు . గుండెపై చేయి వేసుకొని నిద్రపోయాడు. కానీ అర్జునుడున్నాడు. ఈ అర్జునుడితో వైరం దుర్యోధనుడికి బదులు కర్ణుడికి సంక్రమించింది. ఇంక కర్ణుడికి నిద్ర పడుతుందా అని వ్యంగమే.
ఈ విధంగా నన్నయ అక్షర రమ్యత లో భాగమైన భావ చిత్రణ, తదనుకూలమైన పదాల వినియోగం, సంభాషణాత్మక శైలి, వ్యంగ వైభవాలు అక్షర రమ్యత కి అర్థం పడుతున్నాయి.
ఈ సూక్తి అనే పదం విషయంలో పండితులలో అభిప్రాయ భేదాలు ఉన్నాయి. సూక్తి అంటే మంచి మాట అనే అర్థంలో గ్రహించారు. వృత్తాంతము, సమాచారము అనేవి నిఘంటుకార్థాలు. ఏదైనా ఒక విషయాన్ని చెప్పదలచినప్పుడు హృదయంగమంగా, సంక్షిప్తంగా చెప్పే విధానాన్ని సూక్తి అనాలి.
'సూక్తి ' అనేది విశేషణం. ఈకారాంత స్త్రీలింగ శబ్దం. 'శోభనాచ సా ఉక్తి శ్చ'- సూక్తి అని దీని వ్యుత్పత్తి. శోభన తత్వం అంటే సౌందర్యం. అది ఉక్తికి చెందినది. ఉక్తికి సంబంధించిన సౌందర్యం రెండు విధాలు. ఒకటి అంతరము, రెండు బాహిరము. 'కావ్య గ్రాహ్యమలంకారాత్ సౌందర్య మలంకారాహ" అని లాక్షణికోక్తి. కాబట్టి సూక్తి అనేది అలంకారానికి పర్యాయపదం అవు తోంది. శబ్ద సౌందర్యాన్ని అక్షర రమ్యతగా స్పష్టం చేసాడు. కాబట్టి ఇక్కడ కేవల అర్థాలంకార సౌందర్యాన్నే గ్రహించాలి. ఇతిహాసానికి కావ్యత్వాన్ని కల్పించిన నన్నయ నానా రుచిరార్ధసూక్తి నిధి అనే దళాన్ని కేవలం శిరోధార్యమయ్యే మంచి మాటలకే గాక అర్థాలంకార సౌందర్యాన్ని కూడా ఆపేక్షించి వాడాడు.
అందమైన, విచిత్రమైన బంగారపు కవచం ధరించాడు ఆజానుబాహుడు. ఒక చేతిలో ఉన్నతమైన ధనస్సు ఉంది. మనిషి నల్ల కలువల రంగుతో కాంతులీను తున్నాడు. పసిడి రంగుతో కలిసిన మొత్తం రూపం హరివిల్లు తో మెరుపుతీగతో కూడిన నీలి మేఘంలా ఉన్నాడు అర్జునుడు. అర్జునున్ని ఇంద్రచాపంతో కలిసి ఉన్న మెఱుపు మేఘంలా ఉత్ప్రేక్షించాడు. ఈ ఉత్ప్రేక్ష కూడా ఇంద్ర తనయుడనే విషయాన్ని స్ఫురణకు తెచ్చేలా సార్థకంగా ఉంది.
నువ్వు నేర్పరివి కాదు. మాకు ఆ విద్యలు తెలుసు. మేము నేర్చుకున్నాం. నువ్వు ప్రదర్శించిన విద్యలు వీరుల మెచ్చుకొనేలా మేమూ ప్రదర్శించగలం అని కర్ణుడు అన్నాడు.ఆ మాటలు అక్కడ ఉన్న ప్రేక్షకులకి ఆశ్చర్యాన్ని, అర్జునుడికి కోపాన్ని, సిగ్గుని దుర్యోధనుడికి సంతోషాన్ని కలిగించాయి. ఇదే ఉల్లేఖాలంకారం "బహుభిర్భుహుధోల్లే ఖాదేక స్యాల్లేఖ ఇష్యతే…" అని ఉల్లేఖం లో ఒక లక్షణం. అయితే ఈ అలంకార వైచిత్రి లో కూడా నన్నయ మూలానుసారమైంది కూడా గ్రహించే అలంకారిక రచన చేశాడు.
1. పృథ్వీ వృత్తము - సంస్కృతమున 8వ అక్షరము తర్వాత యతి చెప్పబడినది. కన్నడమున నాగవర్మ కూడా అట్లే చెప్పినాడు. కానీ నన్నయ తెలుగులో వడి 11వ అక్షరము తర్వాత వుంచినాడు.
2. శిఖరిణి - సంస్కృతమునందు, కన్నడమునందు 6వ అక్షరము తర్వాత యతి ఉన్నది. కాని నన్నయ 12 వ అక్షరము తర్వాత వడి నిల్పినాడు.
నన్నయ విపుల శబ్దశాసనుడు. ఆనాడు దేశీయములైన శబ్దములను, సంస్కృత శబ్దములను ఏర్చి, కూర్చి నుడికారపు సొంపులు తీర్చిదిద్దిన శబ్ధశాసనుడు.
2. విశ్వ సాహిత్య ప్రపంచంలో శబ్ధా ర్థములకు, చంధస్సుకు భిన్నమైన నాదముచే కవితా శిల్పమును నిర్మించిన మహా కవులను వేళ్లపై లెక్కించవచ్చు. ఈ మహా కవులలో నన్నయ మేరుపూస.
3. కుమారాస్త్ర విద్యా ప్రదర్శన ఘట్టం చదువుతుంటే కర్ణుడు రంగమాధ్యమాన్ని ప్రవేశించినట్టు కనబడదు. నాటకీయ శిల్పం ఆంధ్ర వాజ్మయంలో అడుగు పెట్టినట్టు తోస్తుంది.
4. నన్నయ మహాభారతాన్ని రచించే నాటికి సంస్కృత సాహిత్యంలో 'రీతి' సంప్రదాయం ప్రముఖంగా వ్యాప్తిలో ఉంది. అందువలన ఆయన తన భారత రచనలో దీనినే అనుసరించారు.
5. నన్నయ నాటికి కన్నడంలో మాత్రమే భారత రచన జరిగింది. అయితే పంపకవి రచించిన కన్నడ భారతం ఇతిహాసం కన్నా జైన పురాణ సాంప్రదాయానికి దగ్గరగా ఉంది. ఇది రాజ, రాజ నరేంద్రుని వంటి భారత కథాభిమానులకు నచ్చలేదు. అందువలననే భారతములోని మౌళిక తాత్వికతకు లోపం లేకుండా ఆ రచన చేయాలని నన్నయను కోరాడు.
8. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ తన రామాయణ కల్పవృక్ష అవతారిక లో "ఋషి వంటి నన్నయ రెండవ వాల్మీకి" అని కొనియాడారు. ఇది అక్షర సత్యం.
aadi kavi nannaya. rajamahendrapura nivasi. padya vidyaku aadyudu vantivaadu. entho prasaada guna maadhuryamtho, cheviki impaina padaalatoe prasaanta gambheeramgaa sagipoye dhaaratho - telugu padya soundaryam velaarchindi aayana chetilone. anta prasannamgaa, anta subhagamgaa, anta maardhavamtho nannaya tarvaata padyam rayaledante atisayokti ledu. "vishwashreyaha kaavyam.."- kaavyam vishwa shreyamu. rasatmakamainade vaakyamu. kavulu evidhamgaanainaa rasaanni saadhinchavalasivundi. nannaya praarambhinchina mahakavyam - panchamavedam. mahabharatam - manaha preetam.
kathagamana klishtata gaani, vakrata gaani, athi sankuchita tatvamu, athi vistruti gaani lekunda prasannamugaa, nirvighnamugaa nadupagaligadu. ee prajna nannayake sontam. okka saililone kaadu. katha naduputa loo kuudaa nannaya saili bhinnam. aadi parvamu nandali sakuntalopaakhyaanamu, aranya parvamu nandali lopakhyanamunu polchina aa taaratamyamu manakardhamavagaladu.
"dharma tatvagnulu dharma saastrambani u." modalupettina nannaya tana mahaabhaarataanni ela rayalanukunnado manaki akkade vivarinchaadu. sabda sangrahamune kaaka, vaakya rachanalo kuudaa nannaya chaalaavaraku samskruta saampradaayamune anusarim chenu.
aadi, sabhaa, aranya parvala loo 3906 gadya, padyaalu daadaapu annee vruttaalu oke prasannatanu veluvaristaayi. tikkana maatallo nannaya" vidya dayitundi". nannaya padyaallooni aa prasaada maadhuryaalaku kaaranam ekkuvagaa samskruta padaalu vaadatam ante kontavaraku nijam. samskruta padaalu dattinchi telugu padyaalu vraasina vaaru chaalaamandi unnaaru. cony nannaya erukunna samskruta padaalu chala mruduvainavi. okka poolamaalaloni poolannee daaraanni lagithe ela vidi potayo alaa untaayi nannaya padyaalu. udaa: jaladhi, vilola,veechi, vilasita, kala, kanchi, samanchita,avani
4. dharme taramu laina vaakyamulu muttani vaadu.kaalamu: cree. sha.1060 praantam.kaavya rachanalo sahaayamandinchindi - narayanabhattu - veeriddaridii krishnaarjuna maitri.
nannayya aandhra mahabharatam praarambhamlo avataarikani rachinchaadu. daani nunchi kruti bharta, kruti karta ityaadi vishayaale kakunda tana bhaarata rachana e yee visheshaalato saagindo ee krindi padyam dwara vivarinchaadu. (kuma rastra vidya pradarsana - shashta swaasamu - aadiparvamu)
prasannamaina kathalatho kuudina artha yukti prasanna kathaakalitaarthayukthi. prasannata ante nirmalatvam. kathalo suvyakta sthiti kalpinchatam. kumarrastra vidya pradarsana ghattam aandhra mahaabhaaratamlo muulaanusaaramgaanee jarigindi. pradarsana praarambhamlo.."sutula vidya praveenata juuchu vedka nentayunu santasambuna guntideviraja sannidhi gandhara rajuputrikelananunde nu nmeelita nalina netra" pradarsana sandarbhamlo kuntidevi rajakanta prekshaka samuuhamloo gandhari pakkana koorchundi. aameki 'nalini netra ' ane oka visheshanam vesaadu nannaya. idhi chala pratyekamgaa gamaninchadaginadi. nalinanetra ante padmanaya ani artham. nalina netraki, nalinaaptudiki gala bandhutvam kumarrastra vidya pradarsana ghattam samaptamaina anischitamgaa undipoyindi.
astra vidya pradarsanasaala pradhaana dwaram daggara jabba charichi niluchunnappati karnuni muurti varnanam idhi. ee padyamlo- - saalapraamsu, balarka, pratima, suvarna varnu, jagatkarna puurnaaloo ladgunu ane naalugu visaeshanhaalu nannaya swatantramgaa upayoginchinave. karnudu kanipinchesariki prekshakulantaa aascharyachakitulai poyaru. ettayina roopam, merisipotunna kavachakundalaalu, bangaaru menichaya, dhanassu khadgalu pooni undadam. tama laga prekshakudula kaaka kuru veerudu arjunudiki prati spharthigaa jabba charachatam ivannee aascharyaanni kaligincheve.
nannaya upayoginchina visheshanhaalatho- balarka pratima- anedi karnudu janmavruttaantam sphurimpa chestundi. saala praamsuvu ane visheshanam mundu cheppi tarvaata kavacha, kundalaala prasakti tevadamtho karnudu kavachakundalaalu kolpoi vatti sareeramtho saalapraamsuvu gaa migulutadane oka artham sphuristundi. 'shouryalankaaru ' ane visheshanam thoo kuudaa goppatanam kanipinchadu. shouryame alankaaramgaa kaliginavaadani artham. alankaram paipai merugulaku chendinadi. itadi shouryam kuudaa alantide ane amsam dyotakamavutundi. arjununni parichayam chese sandarbhamlo anni visaeshanhaalu cheppi 'pandava madyamundoppe' ane maata kuudaa cheppi baddha thooneerudu ane maata upayoginchaadu. bhavishyattulo arjunudu akshaya thooniiraalathoo nilustaadane suuchana gocharistundi. ee vidhamgaa kathaamsam chediripokunda, andachandaalato chekkuchedarakunda katha nadapadamlo prasannata, ardhayukti ane rendu amsaalanu samarthavantamgaa nirvahinchaadu.
nannayya akshara ramyata pai parisodhana chesina panditulu daa. vi. vi. el. narasimhaaraavu. aayaa sannivesaalandu rasochitamulaina aayaa sabdamulu, aayaa aksharamulu vaanantata ave kudurukoni aa mahaa kavi jeeva lakshanamulaina yokanoka rachana maargamunu spashtamu cheyunu. nannaya gaari rachanalo ee akshara samyojaneeyamu hrudayaahlaadajanakamugaa shravanendriyam tarpanamugaa saaginadi. ee lakshanamu tana kavitalo nindaariyunnadani gurtinchina ghnaani nannaya. naa kavita yandu akshara ramyata paramaadaraneeyamani aayana vishwasinchenu. akshara ramyata sabda pradhaanamainadi. saili raamaneeyakata sambandhamainadi. deenine akshara chandho ramyatagaa, kavita gunaala valla erpade ramyatagaa, sangeetamu, puurvameemaamsa tatva akshara soundaryamgaa parisodhakulu vivechana chesaru.
1. nirvachanamu- aksharamulu dhwanulaku sanketikamulu. vividha dhwanulu gala aksharamulache sabdamulu erpaduchunnavi. dhwani matladina pimmata nasinchipovunu. aksharamatlu gaadu ennaduu nasinchani parameshwarudakshara pada vaachyudu. aksharamagu kavita lokottaramainadi.
naatakeeyamaina sambhaashana idhi. karnudi swabhaavaanni niroopinchedi. karnudi swaatisayam, arjunudipai spardhani vyaktam chestundi.
aachaarya. subrahmanyam gaaru ee padyaanni sabdha sakti muula dhwaniki amoolyamaina udaaharanagaa bhaavinchaaru. ee padyamlo kula, raju, dora sabdhaalu sabhipraya visaeshaalu. dora sabdham kshatriyudu, raju ane ardhamlo upayoginchabadindi. deenilo dhwani antaa sabdham meede aadhaarapadindi.
prabhuvu ane artham vaachyamlo, samanudu ane artham vyangam lonoo sphuristundi. bhavi kathaku moolamouthundi. kabatti idhi sabda sakti muula dhwani. chamatkaramemante pathitaku karnudi talli,dandrula sangati telusu. sannivesamlo unna vaariki teliyadu. karnuni sthiti pathithalo saanubhootini rekettistundi. idhi rasa vishayakamaina rahasyam ani vivarinchaaru. ( aandhra mahabharatam vyaakhyaanam - thi.thi.dhee.prachurana)
"vinuta dhanurvidya vidughanu garnu sahayabadisi kaurava vibhudarjuni valani bhayamu sedi rommu na jeyudi nidravoye muditatmundai"
duryodhanudu karnunni sahayamga pondaadu. tatkaaranamgaa bhayam chedina vaadayyaadu. inka adupulo undadane bhavam sphuristondi. duryodhanudiki shatru bhayam ledu . gundepai cheyi vesukoni nidrapoyaadu. cony arjunudunnadu. ee arjunuditho vairam duryodhanudiki badulu karnudiki sankraminchindi. inka karnudiki nidra padutunda ani vyangame.
ee vidhamgaa nannaya akshara ramyata loo bhagamaina bhaava chitrana, tadanukuulamaina padaala viniyogam, sambhaashanaatmaka saili, vyanga vaibhavaalu akshara ramyata ki artham padutunnaayi.
ee suukti ane padam vishayamlo panditulalo abhipraya bhedaalu unnaayi. suukti ante manchi maata ane ardhamlo grahinchaaru. vruttaantamu, samacharamu anevi nighantukaarthaalu. edaina oka vishayaanni cheppadalachinappudu hrudayangamangaa, sankshiptamgaa cheppe vidhaanaanni suukti anali.
'suukti ' anedi visheshanam. eekaaraanta streelinga sabdam. 'shobhanacha saa ukti shh'- suukti ani deeni vyutpatti. shobhana tatvam ante soundaryam. adhi uktiki chendinadi. uktiki sambandhinchina soundaryam rendu vidhaalu. okati antaramu, rendu bahiramu. 'kaavya grahyamalankarat soundarya malankaraha" ani laakshanikokti. kabatti suukti anedi alankaaraaniki paryaayapadam avu tondi. sabda soundaryaanni akshara ramyatagaa spashtam chesadu. kabatti ikkada kevala ardhaalankaara soundaryaanne grahinchaali. itihaasaaniki kaavyatvaanni kalpinchina nannaya nana ruchiraardhasuukti nidhi ane dalaanni kevalam sirodhaaryamayye manchi matalake gaaka ardhaalankaara soundaryaanni kuudaa aapekshinchi vaadaadu.
andamaina, vichitramaina bangaarapu kavacham dharinchaadu aajaanubaahudu. oka chetilo unnatamaina dhanassu undi. manishi nalla kaluvala rangutho kaantuleenu tunnadu. pasidi rangutho kalisina mottam roopam harivillu thoo meruputeegato kuudina neeli meghamla unnaadu arjunudu. arjununni indrachaapamto kalisi unna merupu meghamla utprekshinchaadu. ee utpreksha kuudaa indra tanayudane vishayaanni sphuranaku tecchela saarthakamgaa undi.
nuvvu nerparivi kaadu. maaku aa vidyalu telusu. memu nerchukunnam. nuvvu pradarsinchina vidyalu veerula mechukonela memu pradarsinchagalam ani karnudu annadu.aa maatalu akkada unna prekshakulaki aascharyaanni, arjunudiki kopanni, sigguni duryodhanudiki santoshaanni kaliginchaayi. ide ullekhalankaram "bahubhirbhuhudholle khadeka syallekha ishyate" ani ullekham loo oka lakshanam. ayithe ee alankara vaichitri loo kuudaa nannaya moolaanusaaramaindi kuudaa grahinche alankaarika rachana cheshaadu.
1. pruthvee vruttamu - samskrutamuna 8va aksharamu tarvaata yathi cheppabadinadi. kannadamuna nagavarma kuudaa atle cheppinaadu. cony nannaya telugulo vadi 11va aksharamu tarvaata vunchinaadu.
2. sikharini - samskrutamunandu, kannadamunandu 6va aksharamu tarvaata yathi unnadi. kaani nannaya 12 va aksharamu tarvaata vadi nilpinadu.
nannaya vipula sabdasasanudu. aanaadu desheeyamulaina sabdamulanu, samskruta sabdamulanu erchi, kurchi nudikaarapu sompulu teerchididdina sabdhasaasanudu.
2. vishwa saahitya prapanchamlo sabdha rthamulaku, chandhassuku bhinnamaina naadamuche kavita silpamunu nirminchina mahaa kavulanu vellapai lekkinchavacchu. ee mahaa kavulalo nannaya merupusa.
3. kumarastra vidya pradarsana ghattam chaduvutunte karnudu rangamaadhyamaanni pravesinchinattu kanabadadu. natakiya shilpam aandhra vaajmayamlo adugu pettinattu tostundi.
4. nannaya mahaabhaarataanni rachinche naatiki samskruta saahityamlo 'reethi' sampradaayam pramukhamgaa vyaaptilo undi. anduvalana aayana tana bhaarata rachanalo deenine anusarinchaaru.
5. nannaya naatiki kannadamlo matrame bhaarata rachana jarigindi. ayithe pampakavi rachinchina kannada bhaaratam itihasam kanna jaina puraana saampradaayaaniki daggaragaa undi. idhi raja, raja narendruni vanti bhaarata kathaabhimaanulaku nachaledu. anduvalanane bhaaratamulooni moulika taatvikataku lopam lekunda aa rachana cheyalani nannayanu koradu.
8. vishwanaatha satyanarayana tana ramayana kalpavruksha avataarika loo "rushi vanti nannaya rendava valmiki" ani koniyaadaaru. idhi akshara satyam.