ప్రపంచంలో ఎక్కువ మంది హిందువులు దర్శించే పుణ్యక్షేత్రాలలో తిరుమల ఒకటి. ఏటా లక్షల సంఖ్యలో తిరుమల శ్రీవారిని దర్శిస్తుంటారు భక్తులు. కొండ మీద ఉన్న శ్రీవారికి దర్శించుకొనేందుకు భక్తులు సాధారణంగా నడక మార్గాన, టాక్సీలలో, జీపులలో మరియు బస్సులలో వెళుతుంటారు. చాలా మందికి తెలిసిన దారి అలిపిరి. కానీ ఎంతమందికి తెలుసు అలిపిరి కాకుండా ఇంకా కొన్ని మార్గాలు ఉన్నాయని ??
తిరుమలలో ఏడు కొండలు ఉన్నాయని తెలుసుకదా ? ఈ ఏడు కొండలు నడకదారి గుండా ప్రయాణిస్తే తిరుమల ఆలయానికి చేరుకోవచ్చు. ఇప్పుడు ఆ మార్గాల గురించే తెలుసుకుంటున్నాం ఇక్కడ. మీకు తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు గురించి తెలుసు కదా ? ఆయన గొప్ప వైష్ణవ భక్తుడు మరియు వెంకటేశ్వర స్వామి అంటే ఎనలేని భక్తి, మర్యాద, గౌరవం, ప్రేమ, వాత్సల్యం. ఆయన వ్రాసిన 32 వేల కీర్తనలలో వెవెంకటేశ్వరస్వామి కీర్తనలే ఎక్కువ. అలిపిరి నుండి తిరుమల కొండ ఎక్కిన మొట్టమొదటి భక్తుడు అన్నమాచార్యుల వారే.
అలిపిరి నుండి అన్నమాచార్యులు వెళ్లిన దారే మొదటి నుండి గుర్తింపు పొందినది. శ్రీవారి కొండకు చేరుకోవటానికి తక్కువ టైం పట్టే మార్గాలలో ఇది ఒకటి. ఈ దారే కాకుండా తిరుమల చేరుకోవటానికి అనేక దారులు ఉన్నాయి. అయితే సౌకర్యాలు అంతంత్రమాత్రమే.
శ్రీవారికి ఆలయానికి చేరుకోవటానికి మొత్తం 8 దారులు ఉన్నాయి. వాటిలో మొదటిది మరియు ప్రధానమైనది అలిపిరి. అలిపిరి అంటే 'ఆదిపడి' అనగా మొదటిమెట్టు అని అర్థం.
తిరుపతి కి 10 KM ల దూరంలో శ్రీనివాస మంగాపురం ఉంది. అక్కడికి 5 కి.మీ ల దూరంలో శ్రీవారి మెట్టు ఉంది. ఈ దారి గుండా మూడు కిలోమీటర్లు నడిస్తే శ్రీవారి ఆలయం చేరుకోవచ్చు. పట్టే సమయం గంట. చంద్రగిరి కోట నిర్మించిన తర్వాత ఈ దారి వెలుగులోకి వచ్చింది.
చంద్రగిరి కి 8 కి.మీ ల దూరంలో శ్రీవారి మెట్టు ఉంది. చంద్రగిరి రాజులు ఈ దారి గుండా తిరుమల వెళ్ళి శ్రీవారిని దర్శించుకొనేవారు.
కృష్ణదేవరాయలు చంద్రగిరి దుర్గం లో విడిది చేసి, ఈ మార్గం గుండా శ్రీనివాసుడిని ఏడు సార్లు దర్శించుకున్నాడని స్థానికులు చెబుతారు. ఇప్పటికీ కొండ పైకి కూరగాయలు, పాలు, పెరుగు, పూలు వంటివి ఇదే దారిలో చేరుస్తారు. స్థానికులకు తప్ప ఈ దారి గురించి బాహ్య ప్రపంచానికి తెలీదు.
మూడవ దారి మామండూరు. ఇది తిరుమల కొండకు ఈశాన్యాన కలదు. దీనికి మించిన దారి మరొకటిలేదు అంటారు పూర్వీకులు. కడప, రాజంపేట, కోడూరు, కర్నూలు, ప్రకాశం నుండి వచ్చే భక్తులు ఈ దారి గుండా శ్రీవారి ఆలయం చేరుకుంటారు. విజయనగర రాజులు ఈ దారిలో నడిచే యాత్రికుల కోసం రాతి మెట్లను ఏర్పాటుచేశారు.
తిరుమల కొండకు పశ్చిమం వైపున కల్యాణి డ్యాం ... దానికి ఆనుకొని శ్యామలకోన అనే దారి ఉంది. రంగంపేట, భీమవరం వచ్చే భక్తులు ఈ దారిగుండా వెళుతారు.
డ్యాం వద్ద నుండి దారి గుండా 3 కిలోమీటర్లు ముందుకు వెళితే ఒక మలుపు వస్తుంది. అక్కడి నుండి తూర్పువైపు తిరిగి మరికొంత దూరం ప్రయాణిస్తే తిరుమలలోని ఎత్తైన నారాయణగిరి వస్తుంది. డ్యాం నుండి తిరుమల మధ్య దూరం : 15 KM.
కడప బోర్డర్ లో చిత్తూర్ ఎంట్రెన్స్ వద్ద కుక్కలదొడ్డి అనే గ్రామం ఉంది. అక్కడి నుండి తుంబురుతీర్థం --> పాపవినాశనం --> తిరుమల చేరుకోవచ్చు. తుంబురుతీర్థం, పాపవినాశనం మధ్య దూరం 12 KM.
అవ్వాచారి కొండ/ అవ్వాచారికోన దారి గుండా వెళితే కూడా తిరుమల కొండ చేరుకోవచ్చు. రేణిగుంట సమీపంలో కడప - తిరుపతి రహదారి మార్గంలో ఆంజనేయపురం అనే గ్రామం ఉన్నది. ఇక్కడి నుండి లోయలో ఉన్న అవ్వాచారికోన దారి గుండా పడమరవైపుకి వెళితే మోకాళ్ళపర్వతం వస్తుంది. అక్కడి నుంచి తిరుమల చేరుకోవచ్చు.
ఏనుగుల దారి అంటే ఏనుగులు ప్రయాణించిన దారి. పూర్వం చంద్రగిరి శ్రీవారి మెట్టు నుండి అవ్వాచారికోన వరకు దారి ఉండేది. తిరుమలలో నిర్మించిన అందమైన మండపాలకు కావలసిన రాతి స్తంభాలను ఏనుగుల గుండా ఈ మార్గానే చేరవేసేవారు.
తలకోన నుండి కూడా తిరుమలకు దారి కలదు. జలపాతం వద్ద నుండి నడుచుకుంటూ జెండాపేటు దారిలోకి వస్తే ... మీరు తిరుమలకు చేరుకున్నట్లే. నడక మార్గం 20 కిలోమీటర్లు.
తిరుమలలో క్రీ.శ.1387 లో మోకాళ్ళపర్వతం వద్ద మెట్లు నిర్మించారు. విజయనగర రాజులు అలిపిరి - గాలి గోపురం మార్గం 15 వ శతాబ్దంలో వేశారు.
అలిపిరి మెట్లు ఎక్కగానే గోపురం, కుమ్మరి దాసుని సారె, గజేంద్రమొక్షం, గాలిగోపురం వస్తాయి. అలానే ఇంకాస్త ముందుకు వెళితే గాలిగోపురం కనిపిస్తుంది. గాలిగోపురం నుండి కిందకు చూస్తే గోవిందరాజస్వామి, అలివేలుమంగమ్మ దేవాలయాలు , తిరుపతి పరిసరాలు అందంగా కనిపిస్తాయి.
గాలిగోపురం లోపలి వెళితే సీతారాముల ఆలయం, హనుమంతుని పెద్ద విగ్రహం, విష్ణుమూర్తి అవతారాలు తారసపడతాయి. దక్షిణంవైపు అడవిలోకి వెళితే ఘంటామండపం, నామాలగవి, అవ్వా చారి కోన కు వెళ్తుంటే అక్కగార్ల గుడి కనిపిస్తాయి. ఆతర్వాత మోకాళ్ళ పర్వతం వస్తుంది. ఇక్కడే రామానుజాచార్యుల వారి మందిరం కలదు.
మోకాళ్ళ మిట్ట చేరుకున్నాక సారె పెట్టెలను గమనించవచ్చు. అది దాటితే లక్ష్మీనరసింహ ఆలయం వస్తుంది. అలానే ఇంకాస్త ముందుకు మండపాలను దాటుకుంటూ వెళితే శ్రీవారి ఆలయం కనిపిస్తుంది.
శ్రీవారి మెట్టు శ్రీనివాస మంగాపురం వద్ద కలదు. ఇక్కడ కళ్యాణ వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం కలదు. శ్రీవారు, ఆయన భార్య పద్మావతి ఇక్కడే వివాహం చేసుకొని శ్రీవారి మెట్టు దారిలో కొండ పైకి వెళ్ళి వెలిశారు.
తిరుపతికి శ్రీవారి మెట్టు కు మధ్య దూరం 15 కి.మీ. శ్రీవారి మెట్టు నుండి ఆలయానికి మధ్య 2500 - 2800 మెట్లు ఉన్నాయి. ఇవి ఎక్కటానికి పట్టే సమయం 1-2 గంటలు. ప్రతి 50/100 మెట్లకు నీటి సదుపాయాలు కలవు.
శ్రీవారి మెట్టు గుండా వెళితే 1000 వ మెట్టు వద్ద దివ్య దర్శనం టికెట్లు ఇస్తుంటారు. వెళ్ళి తీసుకోవాలి. ఇక్కడ తీసుకున్నవి 2000 మెట్ల దగ్గర స్టాంప్ వేసుకుంటే చెల్లుతాయి. 1100 మెట్ల వద్ద శ్రీవారి పాదాలు ఉన్నాయి.
1. తిరుపతి బస్ స్టాండ్ నుండి ఉచితబస్సు సౌకర్యం ఉంది. మీరు బస్సును అందుకోలేకపోతే జీప్/ కార్ మాట్లాడుకొని వెళ్ళవచ్చు
2. శ్రీవారి మెట్టు కు వెళ్ళే మార్గంలోనే అలిపిరి వస్తుంది. అలిపిరి వద్ద లాకర్ సౌకర్యం ఉంది. శ్రీవారి మెట్టు వద్ద ఆ సౌకర్యం లేదు.
3.మెట్లమార్గం లో తాగునీటి సదుపాయాలు మెరుగ్గా ఉన్నాయి. కనుక బాటిల్ తీసుకుపోవాల్సిన అవసరం లేదు. వీలైతే తినుబండారాలను తీసుకొని పోవచ్చు. కొండపైన, ఆలయ పరిసరాలలో ప్లాస్టిక్ వస్తువులు నిషేధం.
వసతి ససౌకర్యాలకు తిరుమల లో కొదువలేదు. ఉత్సవాలు, పండుగలు తప్పనిచ్చి మిగితా అన్ని దినాలలో బస దొరుకుతుంది. టిటిడి విశ్రాంతి గదులు, గెస్ట్ హౌస్ లు, సత్రాలు, హోటళ్ళు, లాడ్జీలు లాంటి ఎన్నో వసతులు ఇక్కడ ఉన్నాయి.
ఈసారి తిరుమలకు వెళ్ళే యాత్రికులు పైన పేర్కొన్న దారుల గుండా వెళ్ళటానికి ప్రయత్నించండి. అయితే వెళ్ళేటప్పుడు గైడ్ లేదా స్థానికుల సహకారం తప్పనిసరి. కొత్త రూట్లు కదా !!
అన్ని మార్గాలకు కేంద్ర బిందువు తిరుపతి. కనుక యాత్రికులు తిరుపతి చేరుకొని అక్కడి నుండి ఈ మార్గాలకు చేరుకొని శ్రీవారి ఆలయాన్ని దర్శించండి.
Read more about: శ్రీవారి మెట్టు తిరుమల కొండలు శ్రీవారి ఆలయం తీర్థయాత్ర తిరుపతి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ srivari mettu temple religious travel tirumala hills tirupati andhra pradesh
prapanchamlo ekkuva mandi hinduvulu darsinche punhyakshetraalalo tirumala okati. eta lakshala sankhyalo tirumala srivaarini darsistuntaaru bhaktulu. konda meeda unna srivaariki darsinchukonenduku bhaktulu saadhaaranamgaa nadaka maargaana, taxilalo, jeepulalo mariyu bassulalo velutuntaaru. chala mandiki telisina daari alipiri. cony entamandiki telusu alipiri kakunda inka konni maargaalu unnaayani ??
tirumalalo edu kondalu unnaayani telusukadaa ? ee edu kondalu nadakadari gunda prayaaniste tirumala aalayaaniki cherukovachhu. ippudu aa maargaala gurinche telusukuntunnam ikkada. meeku taallapaaka annamaachaaryulu gurinchi telusu kada ? aayana goppa vaishnava bhaktudu mariyu venkateshwara swami ante enaleni bhakti, maryaada, gowravam, prema, vaatsalyam. aayana vraasina 32 vela keertanalalo vevenkateshwaraswamy keertanale ekkuva. alipiri nundi tirumala konda ekkina mottamodati bhaktudu annamaachaaryula vaare.
alipiri nundi annamaachaaryulu vellina daare modati nundi gurtimpu pondinadi. srivari kondaku cherukovataniki takkuva taim patte maargaalalo idhi okati. ee daare kakunda tirumala cherukovataniki aneka daarulu unnaayi. ayithe soukaryaalu antantramatrame.
srivaariki aalayaaniki cherukovataniki mottam 8 daarulu unnaayi. vaatilo modatidi mariyu pradhaanamainadi alipiri. alipiri ante 'aadipadi' anagaa modatimettu ani artham.
tirupati ki 10 KM la dooramlo srinivasa mangapuram undi. akkadiki 5 ki.mee la dooramlo srivari mettu undi. ee daari gunda moodu kilometerlu nadiste srivari aalayam cherukovachhu. patte samayam ganta. chandragiri kota nirminchina tarvaata ee daari veluguloki vachindi.
chandragiri ki 8 ki.mee la dooramlo srivari mettu undi. chandragiri rajulu ee daari gunda tirumala velli srivaarini darsinchukonevaaru.
krishnadevaraayalu chandragiri durgam loo vididi chesi, ee maargam gunda srinivaasudini edu saarlu darsinchukunnadani sthaanikulu chebutaaru. ippatikee konda paiki kuuragaayalu, paalu, perugu, poolu vantivi ide daarilo cherustaaru. sthaanikulaku tappa ee daari gurinchi bahya prapanchaaniki teleedu.
moodava daari mamanduru. idhi tirumala kondaku eesaanyaana kaladu. deeniki minchina daari marokatiledu antaaru poorveekulu. kadapa, rajampeta, koduru, karnoolu, prakaasam nundi vache bhaktulu ee daari gunda srivari aalayam cherukuntaaru. vijayanagara rajulu ee daarilo nadiche yaatrikula kosam raati metlanu erpaatuchesaaru.
tirumala kondaku paschimam vaipuna kalyani dyaam ... daaniki aanukoni shyaamalakona ane daari undi. rangampeta, bheemavaram vache bhaktulu ee darigunda velutaaru.
dyaam vadda nundi daari gunda 3 kilometerlu munduku velithe oka malupu vastundi. akkadi nundi thoorpuvaipu tirigi marikonta dooram prayaaniste tirumalaloni ettaina narayanagiri vastundi. dyaam nundi tirumala madhya dooram : 15 KM.
kadapa border loo chittur entrens vadda kukkaladoddi ane graamam undi. akkadi nundi tumburutiirtham --> paapavinaasanam --> tirumala cherukovachhu. tumburutiirtham, paapavinaasanam madhya dooram 12 KM.
avvachari konda/ avvacharikona daari gunda velithe kuudaa tirumala konda cherukovachhu. renigunta sameepamlo kadapa - tirupati rahadari maargamlo aanjaneyapuram ane graamam unnadi. ikkadi nundi loyalo unna avvacharikona daari gunda padamaravaipuki velithe mokallaparvatam vastundi. akkadi nunchi tirumala cherukovachhu.
enugula daari ante enugulu prayaaninchina daari. puurvam chandragiri srivari mettu nundi avvacharikona varaku daari undedi. tirumalalo nirminchina andamaina mandapaalaku kaavalasina raati stambhaalanu enugula gunda ee margane cheravesevaru.
talakona nundi kuudaa tirumalaku daari kaladu. jalapaatam vadda nundi naduchukuntu jendapetu daariloki vaste ... meeru tirumalaku cherukunnatle. nadaka maargam 20 kilometerlu.
tirumalalo cree.sha.1387 loo mokallaparvatam vadda metlu nirminchaaru. vijayanagara rajulu alipiri - gaali gopuram maargam 15 va sataabdamlo vaesaaru.
alipiri metlu ekkagaane gopuram, kummari dasuni sare, gajendramoksham, galigopuram vastaayi. alaane inkaasta munduku velithe galigopuram kanipistundi. galigopuram nundi kindaku chuste govindarajaswamy, alivelumangamma devalayalu , tirupati parisaraalu andamgaa kanipistaayi.
galigopuram lopali velithe siitaaraamula aalayam, hanumantuni pedda vigraham, vishnumurthy avataaraalu taarasapadataayi. dakshinamvaipu adaviloki velithe ghantamandapam, namalagavi, avva chaari kona ku veltunte akkagarla gudi kanipistaayi. aatarvaata mokalla parvatam vastundi. ikkade ramanujacharyula vaari mandiram kaladu.
mokalla mitta cherukunnaka sare pettelanu gamaninchavachhu. adhi daatithe lakshminarasimha aalayam vastundi. alaane inkaasta munduku mandapaalanu daatukuntuu velithe srivari aalayam kanipistundi.
srivari mettu srinivasa mangapuram vadda kaladu. ikkada kalyaana venkateshwara swami aalayam kaladu. srivaaru, aayana bharya padmavati ikkade vivaham chesukoni srivari mettu daarilo konda paiki velli velisaaru.
tirupatiki srivari mettu ku madhya dooram 15 ki.mee. srivari mettu nundi aalayaaniki madhya 2500 - 2800 metlu unnaayi. ivi ekkataaniki patte samayam 1-2 gantalu. prati 50/100 metlaku neeti sadupaayaalu kalavu.
srivari mettu gunda velithe 1000 va mettu vadda divya darsanam tiketlu istuntaaru. velli teesukovali. ikkada teesukunnavi 2000 metla daggara stamp vesukunte chellutaayi. 1100 metla vadda srivari paadaalu unnaayi.
1. tirupati bus stand nundi uchitabassu soukaryam undi. meeru bassunu andukolekapothe jeep/ car matladukoni vellavacchu
2. srivari mettu ku velle maargamlone alipiri vastundi. alipiri vadda lakar soukaryam undi. srivari mettu vadda aa soukaryam ledu.
3.metlamargam loo taguneeti sadupaayaalu merugga unnaayi. kanuka batil teesukupovaalsina avasaram ledu. veelaithe tinubandaaraalanu teesukoni povachu. kondapaina, aalaya parisaraalalo plastic vastuvulu nishedham.
vasati sasoukaryaalaku tirumala loo koduvaledu. utsavaalu, pandugalu tappanicchi migita anni dinaalalo basa dorukutundi. titidi vishraanti gadulu, gest hous lu, satraalu, hotallu, laadjeelu lanti enno vasatulu ikkada unnaayi.
eesaari tirumalaku velle yaatrikulu paina perkonna daarula gunda vellataaniki prayatninchandi. ayithe velletappudu gaid leda sthaanikula sahakaaram tappanisari. kotta rootlu kada !!
anni maargaalaku kendra binduvu tirupati. kanuka yaatrikulu tirupati cherukoni akkadi nundi ee maargaalaku cherukoni srivari aalayaanni darsinchandi.
Read more about: srivari mettu tirumala kondalu srivari aalayam tiirthayaatra tirupati aandhra pradesh srivari mettu temple religious travel tirumala hills tirupati andhra pradesh