* టి. కె. రాజలక్ష్మి
లింగ అసమానతలపై ''ప్రపంచ అసమాన తల నివేదిక 2020'', ''ఇండియా అసమానతల నివేదిక 2020'', ''ఆన్‌ ఉమెన్స్‌ బ్యాక్స్‌'' పేరుతో జనవరిలో రెండు ఆక్స్‌ఫాం నివేదికలు విడుదల య్యాయి. పెరుగుతున్న సంపద కేంద్రీకరణ, పెరుగుతున్న పేదరికానికి, మహిళలపై జరుగుతున్న హింసకు, చెల్లింపులేని సంరక్షణ పనికి మద్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఆక్స్‌ఫాం నివేదిక ఎత్తి చూపింది. ఉద్యోగ ప్రపంచంలో ఉద్యోగాలు సంపాదించడం అంత సులువు కాదు. ఉపాధి అవకాశాలు తగ్గిపోవడం, మహిళా శ్రామికశక్తి భాగస్వామ్యం క్షీణించడం, వేతనం లేని మహిళల శ్రమ పెరగడం ఆందోళన కలిగించే అంశాలుగా మారాయని నివేదిక వెల్లడించింది. పెరుగుతున్న పేదరికంతో పాటు, మహిళలపై హింస, సంపద కేంద్రీకరణ, కూలి ఇవ్వని సంరక్షణ పనికి మద్య ఉన్న సంబంధం ప్రపంచ దష్టిని ఆకర్షించింది. ఇటువంటి సేవలను అందించే బాధ్యత నుండి ప్రభుత్వాలు తప్పుకొని మార్కెట్‌ శక్తులకు ఇవ్వడం వలన ప్రపంచ సంరక్షణ సంక్షోభం నెలకొంటుందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. వేతనాలు లేకుండా చేసే పనిని మహిళలు నిలిపి వేస్తే మొత్తం మార్కెట్‌ వ్యవస్థ సంక్షోభంలో పడుతుందని నివేదిక హెచ్చరిం చింది. అందుకనే మహిళలు చేస్తున్న పనిని ఇప్పుడైనా గుర్తించవలసిన అవసరం ఉన్నదని ఆక్స్‌ ఫాం తెలిపింది.
దశాబ్దాల కాలంలో ఎన్నడూ లేని విధంగా ప్రపంచంలో అసమానతలు పెరిగాయని ''టైమ్‌ టు కేర్‌'' అనే ఆక్స్‌ఫామ్‌ నివేదిక చెప్పింది. ప్రపంచంలోని అత్యంత ధనవంతులైన 2,153 మంది దగ్గర 4.6 బిలియన్ల ప్రజల సంపద కంటే రెండు రెట్లు ఎక్కువ సంపద ఉంది. ప్రపంచంలోని ఒక శాతం అత్యంత ధనవం తులు 6.9 బిలియన్‌ ప్రజల కన్నా రెట్టింపు సంపదను కలిగి ఉన్నారు. పేదరికంతో సమానంగా సంపద కూడా అత్యంత వేగంగా పెరుగుతున్నదని నివేదిక పేర్కొంది. లింగ వివక్షతో ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థ నమూనా తప్పని తెలిపింది. మనం ఊహించలేని స్థాయిలో సంపద అతి కొద్దిమంది దగ్గర కేంద్రీకతమై ఉన్నది. ఒక వైపు ఎటువంటి శ్రమ చేయ కుండానే సంపన్నుల సంపద ప్రతిరోజూ పెరిగి పోతున్నది. మరో వైపు మహిళలు, యువతులు జీతం లేని 'సంరక్షణ పని' (చిన్న పిల్లలు, వద్ధుల సంరక్షణ, ఇంటి పనులు)లో నిమగమై ఉన్నారు. వీళ్లు చేస్తున్న పనిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే దాని విలువ సుమారు 10.8 ట్రిలియన్‌ డాలర్లుగా ఉంటుందని ఆక్స్‌ఫామ్‌ అంచనా వేసింది. మరో విస్తుగొలిపే విషయం ఏమంటే మహిళలు చేస్తున్న ఈ వేతనం లేని పని ప్రపంచ సాంకేతిక సంస్థలు సంపాదిస్తున్న దానితో పోల్చుకుంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువగానే ఉందట.
2019వ సంవత్సర 'ప్రపంచ సంపద నివేదిక'ను అనుసరించి ప్రపంచ జనాభాలో సగానికి పైగా ప్రజలు రోజుకు ఐదున్నర డాలర్ల కన్నా తక్కువ ఆదాయంతో జీవిస్తున్నారు. భారతదేశంలో సంపద అసమానతలు పెరుగు తున్నాయి. దేశంలో నేడున్న సంపద అసమా నతలు అభివద్ధి చెందిన దేశాలు 'వర్థమాన' దేశాల కంటే కూడా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. 2000-2019 సంవత్సరాల మధ్య కాలంలో అభివద్ధి చెందిన, 'వర్థమాన' దేశాల్లో సంపద అసమానతలు ప్రతిచోటా పెరుగుతున్నాయి. భారతదేశంలో ఈవాటా 38 శాతం నుంచి 45 శాతానికి పెరిగింది. శత కోటీశ్వరుల సంఖ్య పెరుగుతూ ఉండడం ఆర్థిక వ్యవస్థకు మంచిది కాదు. నిజానికి అది ఆర్థిక వ్యవస్థను రోగగ్రస్తం చేస్తుంది. ఒకసారి సంపద కేంద్రీ కతం అయ్యాక పెరిగి పోతూనే ఉంటుంది. గత పదేళ్లలో శత కోటీశ్వరులు తమ సంపదపై సగటున 7.6 శాతం రాబడిని పొందారని ఆక్స్‌ఫామ్‌ అంచనా వేసింది.
సంపన్నులపై పన్ను శాతం తగ్గడం, అలాగే చెల్లించాల్సిన పన్నును చెల్లించకుండా కాలయాపన చేయడం వారి సంపద పెరగడా నికి కారణం అయ్యింది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా విధించబడుతున్న పన్నులలో 4శాతం మాత్రమే సంపదపై పన్ను ద్వారా వస్తుందని, ఇందులో సుమారు 30 శాతం పన్నును సంపన్నులు చెల్లించడం లేదని ఆక్స్‌ఫామ్‌ లెక్కలు వేసింది. కార్పొరేట్‌ పన్ను చాలా తక్కువగా ఉండడం కూడా సంపద పెరగడానికి కారణమైంది. 2011-17 మధ్య వేతనాల్లో వద్ధి 3 శాతం ఉండగా, సంపన్నుల డివిడెండ్‌ ఆదాయాలలో 31 శాతంగా వద్ధి ఉన్నదని ఆక్స్‌ ఫామ్‌ పేర్కొన్నది. సమాజంలో ఉత్పత్తి అయిన సంపద విలువతో సంబంధం లేకుండా ఆర్థిక వ్యవస్థ దిగువన ఉన్న వారితో పోల్చితే ఎగువన ఉన్న వారి దగ్గర సంపద భారీగా పెరిగిందని వికటించిన ఆర్థిక నమూనా నివేదిక తెలియ జేసింది. మహిళల వేతనాలు చాలా తక్కువగా ఉండడం స్వేచ్ఛా వాణిజ్యానికి ఎంతో అను కూలంగా ఉంటుంది. మహిళలు, యువతులు చేసే వేతనం లేని శ్రమ కూడా చాలా హెచ్చు స్థాయిలో ఉంది. వేతనం లేని శ్రమ యొక్క ఆర్థిక ప్రయోజనాలు ధనవంతులకే
ఉపయోపడతాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రభుత్వం చేసే ఖర్చులో కోతల వలన కార్మికులలో ఆరోగ్య సంరక్షణ పెద్ద కొరతగా ఉంది. 2017లో లాన్సెట్‌ చేసిన ''గ్లోబల్‌ బర్డెన్‌ ఆఫ్‌ డిసీజ్‌'' అధ్యయనం ప్రకారం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 50 శాతం దేశాలలో మాత్రమే నాణ్యమైన సంరక్షణ సేవలను అందించడానికి తగినంత మంది ఆరోగ్య కార్యకర్తలున్నారు.
ఆక్స్‌ ఫామ్‌ అంచనాల ప్రకారం మహిళలు, బాలికలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా రోజుకి 12.5 బిలియన్‌ గంటలు వేతనం లేని శ్రమ చేస్తున్నారు. ఇది ఇంటికి కావలసిన వంట చెరకును సమకూర్చుకోవడం, మంచినీళ్లు తీసుకురావడం, ఇంటిని శుభ్రం చేసుకోవడం, పిల్లలు, వద్ధులను సంరక్షించుకోవడం లాంటి విగా ఉన్నాయి. ప్రపంచంలో వద్ధుల సంఖ్య పెరగడం వల్ల సంరక్షణకు సంబంధించిన సంక్షోభాలు (కేర్‌ క్రైసిస్‌) పెరుగుతున్నాయని ఆక్స్‌ఫామ్‌ పేర్కొన్నది. పర్యావరణ సంక్షోభం దీనికి తోడవుతున్నది.
జనాభాలో వద్ధులు ఉన్నప్పటికీ వారి సంరక్షణను ధనికులు భరించగలుగుతారుగాని పేదలు భరించలేరు. వాతావరణ మార్పులు, ప్రభుత్వ వ్యయంలో కోతలు లింగ, ఆర్థిక అసమానతలను పెంచుతాయి. రాబోయే పదేళ్లలో ధనికులపై అదనంగా 0.5 శాతం పన్ను విధిస్తే 117 మిలియన్‌ కొత్త ఉద్యోగాలు సష్టించబడటమే కాకుండా వ ద్ధుల సంరక్షణకు అవసరమైన ఆర్థిక వనరులతో పాటు, పేదలకు ఉచితంగా విద్య, ఆరోగ్యం అందజేయవచ్చని ఆక్స్‌ఫామ్‌ పేర్కొంది. తిరోగామి పన్నులు విధించడం వలన ఆర్థిక అసమానతలు తగ్గడం తో పాటు, ప్రజల కోసం చేసే ఖర్చుపై పరిమి తులు ఎత్తి వేయవచ్చు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ధనికులకు దోచిపెట్టింది ''ఇక చాలు'' అని ప్రజలు నిలదీస్తున్నారు. చిలీ, జర్మనీలతో పాటు ప్రపంచవ్యాప్తంగా అసమానతలు, వాతావరణ మార్పులకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు తీవ్రమవు తున్నాయి. ఫ్రాన్స్‌లో ఎల్లో వెస్ట్‌ నిరసనలు కొనసాగుతున్నాయి. అమెరికా అధ్యక్షుడు ట్రంప్‌, బ్రెజిల్‌ అధ్యక్షుడు జైర్‌ బోల్సనారో వంటి నేతలు అనుసరిస్తున్న సంపన్నులకు పన్నురాయితీలు ఇవ్వటం, పర్యావరణ ఒప్పందాలకు అవరోధా లు కల్పించటం, జాత్యహంకారం, లైంగికో న్మాదం, మైనార్టీ వ్యతిరేకత వంటి విధానాలు కలిమి లేముల మధ్య అంతరాలు మరింతగా పెంచుతున్నాయి.
సంపన్నులపై పన్ను విధించక పోవడమే ప్రపంచ వింత ధోరణిగా ఉంది. సమాజంలో శిఖరాగ్ర స్థానంలో ఉన్న కొద్దిమంది ధనవం తుల చేతుల్లో లక్షల కోట్ల డాలర్లు పోగు పడ్డాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పన్ను వసూళ్లలో కేవలం 4 శాతం మాత్రమే సంపదపై పన్ను విధించడం ద్వారా వస్తున్నాయి. అత్యంత ధనికులు చెల్లించాల్సిన పన్నుల్లో 30 శాతం తగ్గించారని అధ్యయనాలు చెబుతు న్నాయి. అతి తక్కువ కార్పొరేట్‌ పన్నులు వాటా దారులకు లాభాలను పెంచడానికి, కార్మికులకు వేతనాలు తగ్గించడానికి సహాయపడతాయి. ఉదాహరణకు 2011-2017 మధ్య జి7 దేశాల్లో సగటు వేతనాలు 3 శాతం పెరగగా, వాటాదారులకు డివిడెండ్‌ మాత్రం 31 శాతం పెరిగింది. వాస్తవానికి గత కొన్ని సంవ త్సరాలుగా నిజ వేతనాలు తగ్గుతుంటే పెట్టుబడి దారులకు మాత్రం రాబడి పెరుగుతున్నది. ప్రభుత్వాలు ధనవంతులకు పన్ను రాయితీలు ఇస్తూనే ఉన్నాయి. భారీగా పెట్టుబడులను ఆకర్షించే పేరుతో భారత దేశంలో మోడీ ప్రభుత్వం కార్పొరేట్‌ పన్నులు తగ్గించింది.
లింగ అసమానతలు విస్తరించడం, వేతన రేట్లు దాదాపుగా స్తబ్దుగా ఉండటం చాలా ప్రమాదకర పరిణామం. సంపద అసమాన పంపిణీలో లింగ వివక్ష కూడా ఉన్నది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా పురుషులు, మహిళల కంటే 50 శాతం ఎక్కువ సంపదను కలిగి ఉన్నారని, ఆర్థిక, రాజకీయ అంశాల్లో కూడా పురుషులే ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నారని నివేదిక పేర్కొంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా మంత్రుల్లో 18 శాతం, పార్లమెంటు సభ్యుల్లో 24 శాతం మాత్రమే మహిళలు ఉన్నారు. అందులో కేవలం 34శాతం మంది మహిళలు మాత్రమే నిర్వాహక పదవులను కలిగి ఉన్నారు. వేతనం లేని శ్రమ, చౌక శ్రమతో మహిళలు మార్కెట్‌ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నుదన్నుగా ఉన్నారు. అసమానతల ఆర్థిక వ్యవస్థ నడకకు వేతనం చెల్లించని పని ఇంధనంలా పని చేస్తున్నది. ఈ విధానం ద్వారా ప్రజల జేబుల నుండి కొట్టేసిన సంపద సమాజంలో ఉన్న కొద్ది మంది ధనవంతుల జేబుల్లోకి చేరుతున్నది. ఆర్థిక అసమానతలు, లింగ అసమానతలకు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఈ నివేదిక నొక్కి చెప్పింది. మహిళలు దిగువభాగంలోనే ఉండాలనే ఆలోచనలతో పెట్టుబడిదారీ ఆర్థికచట్రం నిర్మించబడినది. తక్కువ జీతం ఉన్న ఉపాధిలో మహిళలు, బాలికలే ఎక్కువగా కనబడతారు. ఎందుకంటే వారికి తక్కువ వేతనం చెల్లించి ఎక్కువ పని చేయించుకోవచ్చు.
అభివద్ధి యొక్క ఆర్థిక నమూనాలో మహిళల శ్రమను తక్కువగా అంచనా వేయడా నికి, వేతనం చెల్లించని సంరక్షణ పనికి మధ్య పరస్పర సంబంధం ఉంది. కట్టుబాట్లు, ఆచార సాంప్రదాయాలు, లింగ అసమాన తలను ఉపయోగించి తక్కువ వేతనాలతో పని చేసేలా మహిళలు, బాలికలను బలహీనపరిచి వారి శ్రమను దోపిడీ చేస్తూ పెట్టుబడిదారీ సమాజం వ్యవస్థను నడుపుతుంది. మహిళల శ్రమను ఇంత దోపిడీ చేస్తున్నా వారి ప్రాధాన్య తను గుర్తించడానికి మాత్రం నిరాకరిస్తున్నది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వేతనాలు లేని, అతి తక్కువ వేతనాల తో మహిళలు చేసే సంరక్షణ పనిని పేద వర్గాల కు చెందిన మహిళలు, బాలికలే చేస్తున్నారు. అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్ధ లెక్కల ప్రకారం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా విలువకట్టని ఇంటిపనుల్లో మూడోవంతుపనిని స్త్రీలే చేస్తున్నారు. మూడింట రెండోవంతు మహిళలు 'కేర్‌ వర్క్‌'లోనూ ఉన్నారు. నిజానికి ఇంట్లో మహిళలు చేసే ఈ కేర్‌ వర్క్‌కు ఎలాంటి జీతం ఉండదు. కుటుంబ సభ్యులైన పిల్లలు, రోగగ్రస్తులు, వద్ధులకు చేసే సేవల దగ్గర నుంచి ఇంటి పనిలో దాదాపుగా మొత్తం పనులు చేస్తున్న స్త్రీలకు ఎలాంటి వేతనం అందడం లేదు. అలాంటి పని కోసం గడిపిన గంటలు కూడా చాలా ఎక్కువ. వర్ధమాన దేశాల్లోని గ్రామీణ ప్రాంతాల మహిళలు రోజూకి దాదాపు 14 గంటలు చెల్లించని పని కోసం గడుపుతున్నారు. ఈ పనిగంటలు వర్ధమాన దేశాల్లోని పురుషులు చేసే పనిగంటల కంటే ఐదు రెట్లు ఎక్కువ. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతిరోజూ సుమారుగా వందకోట్ల గంటల పనిని మహిళలు చేస్తున్నారు. అయితే ఈపనికి ఎలాంటి వేతనమూ ఇవ్వడం లేదు. జీతం లేకుండా, జీతం తీసుకొని ఒక రోజులో మహిళలు చేస్తున్న ఈ పని ఆరువారాల పూర్తి సమయంలో పురుషులు చేసే పనితో సమానమైనదిగా ఈ సర్వేలో తేలింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పనిచేస్తున్న 34 లక్షల మంది ఇంటి పనివారల శ్రమ దోపిడీ ఖరీదు ఏడాదికి లక్షల కోట్లలో ఉంటుందని ఒక అంచనా. ఇది పురుషుల వేతనం కంటే 60 శాతం ఎక్కువని రిపోర్టులు చెబుతున్నాయి.
భారతదేశంలో పురుషుల కంటే స్త్రీలు ప్రతి రోజూ తొమ్మిది రెట్లు ఎక్కువ పని చేస్తున్నారు. పురుషులు 31 నిమిషాలు పనిచేస్తుంటే స్త్రీలు 297 నిమిషాలు పనిచేస్తున్నారు. పట్టణాల్లో ఈ సంఖ్య మరింత ఎక్కువగా ఉంది. ఇక్కడ పురుషులు 29 నిమిషాలు పని చేస్తుంటే స్త్రీలు 321 నిమిషాలు పని చేస్తున్నారు. గ్రామాల్లో ఒకరోజుకి పురుషులు 32 నిమిషాలు పనిచేస్తుంటే, స్త్రీలు 291 నిమిషాలు పని చేస్తున్నారు. ఈ కేర్‌వర్క్‌ వల్ల లింగ అసమా నతలు మరింత పెరుగుతున్నాయి. దీని ప్రభావంతో మహిళలల్లో అక్ష్యరాస్యతా శాతం, మహిళా ఉద్యోగుల సంఖ్య మరింత తగ్గు తోందని సర్వేలో తేలింది. రాజకీయ, ఇతర కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనడానికి ఇష్టపడే మహిళలకు వేతనం లేని సంరక్షణ పని పెద్ద అడ్డంకిగా తయారైంది.
వేతనం ఇవ్వని సంరక్షణ పనికి, మహిళల పై జరుగుతున్న హింసకు మధ్య సంబంధం ఉందని ''ఆన్‌ ఉమెన్స్‌ బ్యాక్స్‌'' రిపోర్ట్‌ గుర్తు చేసింది. డ్రాపవుట్స్‌ లేకుండా పాఠశాలలకు హాజరవుతున్న 3 నుండి 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల్లో మెరుగైన విద్యా ప్రమాణాలు వస్తున్నాయని సూచించడానికి ఆధారాలున్నాయి. పాఠశాల విద్య పూర్తిచేసిన వారు, పాఠశాలకు హాజరయ్యేవారి శాతం తక్కువ ఉన్నవారు కూడా వేతనం లేని సంరక్షణ పనిలో భాగస్వాములు అవుతున్నారు. డ్రాపవుట్స్‌ లేకుండా బాలికలకు ప్రత్యేకంగా విద్య అందిస్తే, వేతనం లేని సంరక్షణ పని నుండి మహిళలు, బాలికలు విముక్తి పొందు తారు. వేతనాలు పొందే ఉపాధిని సంపాదిం చడానికి అవకాశాలుంటాయి. పార్లమెంట్‌లో కేంద్ర బడ్జెట్‌ను ప్రవేశ పెట్టిన సందర్భంలో కేంద్ర ఆర్థికమంత్రి నిర్మలా సీతారామన్‌ మాట్లాడుతూ ''బేటి బచావో బేటి పడావో'' కార్యక్రమం అద్భుతమైన ఫలితాలను ఇచ్చిందని, విద్యలో బాలికల నిష్పత్తి, అబ్బాయిల కంటే మెరుగ్గా ఉందని అన్నారు. నిర్మలా సీతారామన్‌ బాలికల నమోదు గురించి మాట్లాడారు కాని డ్రాప్‌ అవుట్‌ రేట్ల గురించి కాదు.
మహిళలపై హింసకి కారణమైన మూలాల్లోకి వెళ్లకుండా, మహిళలపై జరుగుతున్న వ్యక్తిగత హింసకు సంబందించిన కేసులను మాత్రమే మీడియా ఫోకస్‌ చేస్తున్నదని నివేదిక తెలిపింది. ఇందుకు భిన్నంగా ఇప్పటికే సమాజంలో సంరక్షణ పనిలో వేతనం తీసుకొనే ఇంటి పని కార్మికులున్నారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంటిపని చేసే 6 కోట్ల మంది కార్మికుల్లో 80 శాతం మంది మహిళలే. అందులో 10 శాతం మంది మాత్రమే కార్మిక చట్టాల పరిధిలో
ఉన్నారు. వారిలో 5 శాతం మంది మాత్రమే కనీస వేతన చట్టాల పరిధిలో ఉన్నారు. వారికి పరిమితమైన పని గంటలు కూడా లేవు. వారిలో ఎక్కువ మందికి ప్రసూతి ప్రయోజ నాలతో కూడిన సామాజిక భద్రత, రక్షణా చర్యలు లేవు. ''ఆన్‌ ఉమెన్స్‌ బ్యాక్స్‌'' పేరుతో ఉదరుపూర్‌ (రాజస్ధాన్‌), ఢిల్లీలోని గ్రామీణ, పట్టణప్రాంత మహిళలను ఇంటర్వ్యూ చేశారు. ఇంటర్వ్యూల ఆధారంగా బాలికలు పాఠశాల విద్య నుండి తప్పుకోవటానికి బాల్య వివాహాలే ప్రధాన కారణమని ఇండియా అసమానతల నివేదికలో గుర్తించారు. పాఠశాల విద్యకు సామాజిక, ఆర్థిక విలువ లేదని ప్రతివాదులు వాదించారు. 2018లో పిల్లల హక్కుల పరిరక్షణ కోసం నేషనల్‌ కమిషన్‌ ఇచ్చిన నివేదిక 15-18 ఏళ్లలోపు పాఠశాల నుండి బయటపడిన 40 శాతం మంది బాలికల్లో, 65 శాతం మంది ఇంటి పనిలో నిమగమై ఉన్నారని చెప్పింది.
ప్రభుత్వాలు బాధ్యతల నుండి తప్పుకోవడం
ప్రపంచవ్యాప్తంగా జనాభా సమూహంలో వద్ధుల సంఖ్య క్రమంగా పెరగడంతో వద్ధుల సంరక్షణ అవసరం పెరుగుతున్నది. సంరక్షణ సేవల బాధ్యతల నుండి ప్రభుత్వం తప్పుకుం టున్నది. అందువలన వృద్ధుల బాధ్యత సమాజా నికి, ప్రభుత్వానికి భాగస్వామ్య బాధ్యత కాకుండా వ్యక్తుల బాధ్యతగా మారింది. అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి సంస్థ విధానాలను అమలు చేస్తున్న ప్రభుత్వాలు క్రమంగా సంరక్షణలో పెట్టు బడులు పెట్టి ఖర్చు చేయడానికి బదులు, సాంఘిక కార్యక్రమాలను తగ్గించడం, పేద ప్రజలపై పన్నులు పెంచడం, ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని తగ్గించడం, విద్య, ఆరోగ్యం వంటి సేవలను ప్రైవేటీకరించడం చేస్తున్నాయి. ట్యునీషియా, మొరాకో, జోర్డాన్‌ దేశాలో అమలుచేసిన ఐ.ఎం.ఎఫ్‌ విధానాలు మహిళలపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపడంతో పాటు, అసమానతలు పెంచుతున్నాయని ఆక్స్‌ఫామ్‌ నివేదిక వెల్లడించింది. నయా ఉదారవాద ఆర్థిక విధానాలు వచ్చిన తర్వాత ప్రభుత్వాలు చేసే ఖర్చును ఏకపక్షంగా తగ్గించాయి. దాంతో సంపద కేంద్రీకతమ వటంతో ఆర్థిక అసమానతలు పెరిగాయి.
అసమానతలు తీవ్రతరం
కొన్ని కార్పొరేట్‌ కంపెనీలు ఆహారం, ఔషధాలు, ఫైనాన్స్‌, మీడియా, టెక్నాలజీ తదితర రంగాలపై ఆధిపత్యం చెలాయి స్తున్నాయి. మార్కెట్ల నుండి కొల్లగొట్టిన లాభాల ను కార్పొరేట్స్‌ మరియు వారి వాటాదారులు పంచుకునే క్రమంలో అసమానతలు తీవ్రతర మతున్నాయని నివేదిక పేర్కొంది. బిలియనీర్స్‌ సంపదలో మూడింట ఒకవంతు సంపద వారసత్వం నుండి వస్తుందని, ఇది సంపద పంపిణీకి ఉన్న అవకాశాలను పెద్ద ఎత్తున నీరుకారుస్తుందని ఆర్థికవేత్త థామస్‌ పికెట్టి ఎత్తి చూపారు. విపరీతంగా సంపద పోగుబడే విధానాలు రాజకీయాలను ప్రభావితం చేసే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఉన్నత వర్గాలకు ప్రయోజనం చేకూర్చే నయా ఉదారవాద ఆర్థిక విధానాలను ప్రోత్సహించడానికి, బలోపేతం చేయడానికి, మీడియా, విద్యాసంస్థలను ప్రభావితం చేయ డానికి పోగుబడిన సంపదను ఉపయోగిస్తున్నారు.
'ప్రపంచంలోని సగం జనాభా రోజుకు 5.5 డాలర్లు లేదా అంతకన్నా తక్కువ డబ్బుతో బతుకుతున్నారని ప్రపంచ బ్యాంకు చెప్తున్నది. ఒకసారి ఆస్పత్రిలో చేరడం వల్ల లేదా పంట నష్టం జరగడం వల్ల ఎంతో మంది పేదలుగా మారిపోతున్నారు. ఒక రూపాయిలో 27 పైసలు పైనున్న ఒక శాతం కార్పొరేట్లకి చెందితే, కిందనున్న 50 శాతం ప్రజలకి రూపాయిలో పన్నెండు పైసలు మాత్రమే దక్కుతున్నాయి' అని ఆక్స్‌ఫామ్‌ పేర్కొన్నది. ఇలాంటి విపరీతమైన ఆర్థిక అసమానతలు కొనసాగితే పేదరికాన్ని ఎన్నటికీ నిర్మూలించలేం. 2013 నుండి పేదరికం తగ్గుదల రేటు సగానికి తగ్గిందని ప్రపంచ బ్యాంకు వెల్లడించింది. 2016 - 2018 మధ్య ప్రపంచ ఆర్థికవద్ధి నుండి అత్యంత ధనవంతులైన 1 శాతం మంది ప్రతి డాలర్‌కు 20 సెంట్లు అందుకున్నారని ప్రపంచ అసమానతల నివేదిక తెలిపింది. ప్రతి డాలర్‌కు 12 సెంట్లు అందుకున్న దిగువ 50 శాతం మందికి ఇది దాదాపు రెండు రెట్లు ఎక్కువ. తీవ్ర అసమానతలను తగ్గించడమనేది ఆర్థిక వ్యవస్థకు వదిలివేస్తే కుదరదు. ప్రభుత్వాలు ఒక శాతంగా ఉన్న ధనవంతుల కోసం కాక 99 శాతంగా ఉన్న సాధారణ ప్రజల కోసం పని చేయాలి. దీనికిగాను ఒక మానవీయమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను నిర్మించాలి.
ఆర్థిక వ్యవస్థ సవ్యంగా నడవాలంటే లింగ అసమానతలు తగ్గించడం, తొలగించడమే పరిష్కార మార్గం. ఆక్స్‌ఫామ్‌ అధ్యయనాల ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళలు మూఢ నమ్మకాలు, ఆచారాలు, సాంప్రదాయాల కారణంగా ఎక్కువ శ్రమ దోపిడీకి గురవు తున్నారు. మహిళా కార్మికులు చేసే శ్రమకు విలువ తగ్గించడం పితస్వామ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ, పెట్టుబడిదారీ సమాజాల యొక్క అంతర్గత లక్షణం. పెట్టుబడిదారీ విధానంలో మహిళలు చేసే శ్రమకి తక్కువ విలువ నిర్ణయించడం, మహిళా కార్మికులను తగ్గించడం లాంటి ముందస్తు షరతులుంటాయి. అమెరికాలో కూడా 1.61 కోట్లమంది సంరక్షణ పనిలో ఉన్నారు. వారిలో ఎక్కువ మంది మహిళలు. మహిళలు వేతనం తీసుకోకుండా మతిభ్రమించిన వారికి సంరక్షణ సేవలను అందిస్తున్నారు. ఈ సేవలను మహిళలు ఇవ్వకుండా ప్రభుత్వమే ఇవ్వాల్సి వస్తే ప్రభుత్వానికి 232 బిలియన్‌ డాలర్లు ఖర్చు అవుతుంది. మహిళలు సంరక్షణ సేవలను
ఉచితంగా అందించినప్పుడు, సంరక్షణ సేవల కోసం ప్రభుత్వాలు అదనంగా సదుపాయాలు కల్పించాల్సిన అవసరం లేదని, సంరక్షణ సేవలకు గాను కుటుంబాలకు అదనపు ఆదాయం అవసరం లేదని ప్రభుత్వాలు బావిస్తున్నాయని ఆక్స్‌ఫామ్‌ నివేదిక పేర్కొంది.
అంతర్జాతీయకరణ, పితస్వామ్య సమాజం పై మహిళలకున్న సహజ విధేయత, నమ్మకం హింస పెరగడానికి ప్రధానమైన కారణాలు. ఇంటిపనులకి, మహిళలపై హింసకి మధ్య సంబంధాలున్నాయిని జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే (2015-16) కనుగొన్నది. వరకట్నం తక్కువ తీసుకురావడం, భోజనం సరిపోకుండా వండటం, వ్యభిచారం, మగపిల్లలు పుట్టక పోవడం, ఇవన్నీ మహిళలపై గహహింసకి కారణమని చెప్పవచ్చు. మహిళలపై చేయి చేసుకోవడానికి పురుషులలో మద్యపాన వ్యసనం కూడా ఒక కారణం. భారతదేశంలో నిరుపేద మహిళలు కుటుంబహింస, పేదరికంతో మరింత భయానికి లోనవుతున్నారని పరిశోధ నలు చెబుతున్నాయి. వీళ్లు గనుక తమ ఇంటిపని చేయడం మానేస్తే వారిపై మరింత హింస పెరుగుతోందని సర్వేలు తేల్చాయి. 2019లో భారతదేశంలోని బీహార్‌, జార్ఖండ్‌, ఉత్తర ప్రదేశ్‌, ఛత్తీస్‌ఘర్‌ రాష్ట్రాల్లోని 1,107 మంది మహిళలను ఆక్స్‌ఫామ్‌ సంస్థ కలిసినప్పుడు వీరిలో ఇంటికోసం వంటచెరకు, మంచి నీటిని తీసుకురాలేకపోతున్న 42.2 శాతం మంది మహిళలు, కుటుంబం కోసం వంట వండలేక పోతున్న 41.2 శాతం మంది మహిళలు శారీరక హింసను ఎదుర్కొంటు న్నామని చెప్పారు. 65 నుంచి 68 శాతం మహిళలు ఇలాంటి పనులు చేయకపోవడం వలన తీవ్రమైన విమర్శలను ఎదుర్కొంటున్నట్లు పేర్కొన్నారు.
నయా ఉదారవాద ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క మూలాల్లోనే పితస్వామ్య వ్యవస్ధ యొక్క ఆర్థిక, సామాజిక నిర్మాణం ఉందని నివేదిక నిస్సందే హంగా పేర్కొంది. కింది కులాల మహిళలు చేసే పనిని తక్కువ అంచనా వేయడం, పాత సమాజపు లక్షణమైన లైంగిక, జాత్యహంకార వైఖరికి నిదర్శనమని చెప్పింది. ఇంట్లో పురుషుడి మాట వినలేదని 24.3 శాతం మహిళలు, అనుమతి లేకుండా డబ్బులు ఖర్చు చేశారని 26.3 శాతం మంది మహిళలు పురుషుల చేతిలో చావుదెబ్బలు తింటున్నారని పేర్కొంది. పిల్లల సంరక్షణలో, అనారోగ్యంతో ఉన్న పెద్దల విషయంలో అలక్ష్యం వహిస్తున్నా రన్న కారణంతో 36.2 శాతం మంది మహిళలు కూడా శారీరక హింసను ఎదు ర్కొంటున్నారు. మహిళలు ఎంత అనారోగ్యంగా ఉన్నా, ఎలాంటి ఇబ్బందులున్నా అన్నీ పక్కన పెట్టి, ఇంటి పనిని మాత్రం తప్పక చేయాల్సిన దుస్థితి ఉంది.
పితస్వామ్య సమాజం సంరక్షణ పని అనేది స్త్రీ యొక్క ప్రకతి ధర్మమని ఆదేశిస్తున్నది. ఈ లక్షణంతోనే పిల్లలు, వద్ధులు, వికలాంగుల సంరక్షణ వంటి సేవలను అందించే బాధ్యత నుండి ప్రభుత్వాలు సమర్ధవంతంగా తప్పుకుం టున్నాయి. చాలామంది మహిళలు ఇంటి సంరక్షణ పనిని చేపట్టడానికి కారణం అది సామాజిక బాధ్యతగా నిర్ణయించడమే.
యుఎన్‌ ఉమెన్‌ రిపోర్ట్‌ ప్రకారం మహిళలకు వేతనాలు చెల్లించే పని శాతం పెరిగినప్పటికీ, వేతనం చెల్లించని సంరక్షణ పనుల భారం ఇప్పటికీ మహిళలే బాధ్యతగా చూడాల్సిన పరిస్ధితి ఉంది. పనిచేసే ఆఫీసుల్లో ఎగతాళి చేస్తారని, బహిరంగ అవమానాలకు గురికావాల్సి వస్తుందని భయపడి పురుషులు ఇంటి సంరక్షణ పనులు తీసుకోకుండా దూరంగా ఉంటారు. ఇతర రంగాలలోని కార్మికులతో పోలిస్తే సంరక్షకులకు వేతనాలు చెల్లించే ప్రాంతాల్లో పని నిబంధనలు, షరతులు కఠినంగా ఉంటాయి. వారికి చట్టపరమైన హక్కులు, ఇతర పని సంబంధిత రక్షణ ప్రయోజనాలు లేవు. కార్మిక చట్టాల ప్రకారం ఇతర రంగాల్లో పనిచేస్తున్న కార్మికుల మాదిరిగా 10 మంది గహ కార్మికుల్లో ఒకరికి మాత్రమే సమాన రక్షణ ఉంది. వలస వచ్చిన గహ కార్మికులు కార్మిక చట్టాల పరిధిలోకి రారు. ఇలాంటి వారి భవితవ్యం యజమాన్యా లతో, ఏజెన్సీలతో ముడిపడి ఉన్నందున ఎక్కువ ప్రయోజనాలు పొందలేకపోతున్నారు.
సంరక్షణ పని గతంలో కంటే చాలా ప్రమాదకరంగా మారింది. సంరక్షక పరిశ్రమ అంతా ప్రైవేటీకరించబడినది. ఇక్కడ సరైన ఒప్పందాలు లేకుండా అనధికారికంగా నడుస్తున్నది. అనధికార ఒప్పందాలతో కార్మికుల సంక్షేమం ప్రమాదంలో పడుతున్నది. ఉపాధి అవకాశాలు లేనప్పుడు మహిళలతో సహా చాలా మంది యువకులు సంరక్షణ పనిని ఎంచుకుంటున్నారు. సంరక్షణ పని పరిశ్రమను నియంత్రించటానికి ప్రభుత్వాలు విముఖత చూపడం లేదు. ధనవంతులు ప్రభుత్వానికి చెల్లించాల్సిన ఆదాయ పన్నులు మాఫీ చేయడం, కార్పొరేట్‌లకు పన్ను రాయితీలు ఇవ్వడం లాంటివి చేస్తున్న ప్రభుత్వాలు చెల్లించని కార్మికుల సంక్షేమం పట్ల చూపిస్తున్న శ్రద్ద చూస్తే మరింత ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది.
పౌర సమాజం సహకారంతో ముఖ్యంగా మహిళా హక్కుల సంఘాల చొరవతో జాతీయ సంరక్షణ వ్యవస్థను రూపొందించాలని ఆక్స్‌ ఫామ్‌ ప్రపంచ దేశాల ప్రభుత్వాలకు సూచించింది. సాంఘిక భద్రతా వ్యవస్థను, ఉచిత పబ్లిక్‌ సర్వీసులను అలాగే ప్రగతిశీల పన్నుల వ్యవస్థను రూపొందించడం ద్వారా కార్పొరేట్‌ కంపెనీలు, అత్యంత ధనవంతుల జోక్యాన్ని, ప్రభావాలను తగ్గించాలని ఆక్స్‌ ఫామ్‌ ప్రభుత్వాలకు సూచించింది. మానవీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో లింగ సమానత్వం, మహిళా అనుకూల విధానాలకు ప్రాధాన్యత ఉండాలి. వేతనాలు లేని, అతి తక్కువ వేతనాలతో మహిళలు చేసే పనికి ప్రాముఖ్యం కలిగిం చేట్టుగా విధానాలు ఉండాలి. అప్పుడే ప్రపంచంలో అంతరాలను తగ్గించే అవకా శాలు ఉంటాయి.
పేదలు, ధనవంతుల మధ్య వున్న అంతరా లను తగ్గించడానికి, 'సంరక్షణ' బాధ్యతలలో ఉన్న వారి హక్కులను గుర్తించడానికి, వారు అందిస్తున్న విశేషమైన పని ప్రాధాన్యతను సమాజానికి తెలియజేయడానికి ఆరు పరిష్కారాలను ఆక్స్‌ఫామ్‌ ప్రభుత్వాలకు సూచించింది. రక్షిత మంచినీటి సదుపాయం, పారిశుధ్యం, గహ అవసరాలకు తగిన ఇంధన వనరులు అందించాలి. శిశు, వద్ధుల సంరక్షణకు ప్రభుత్వపరంగా సదుపాయాలు కల్పించాలి. పన్నుల వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చి అధిక సంపద, అధిక ఆదాయాలపై ఎక్కువ మొత్తంలో పన్నులు విధించాలి. దీనివల్ల సమకూరిన వనరులను సామాజిక సేవలను అందించడానికి ఉపయోగించాలి. సంరక్షణ' పని చేస్తున్న కార్మికుల సంక్షేమానికి చట్టాలు చేయడం, వారికి జీవించడానికి కావలసిన వేతనాలు (లివింగ్‌ వేజ్‌) ఇవ్వాలి. 'సంరక్షణ' పనిలో ఉన్న వారిని నిర్ణయాలు తీసుకోవడంలో భాగస్వాములను చేయాలి. 'సంరక్షణ' బాధ్యత లను మహిళలే చూసుకోవాలి అన్న సాంప్రదా యాలు, మూఢాచారాల పట్ల సరైన అవగాహన కలిగించాలి. సామాజిక, ఆర్థికవ్యవస్థలో లింగసమానత్వం తీసుకురావాలి.
ఆక్స్‌ఫామ్‌ చేసిన సూచనలను అమలు జరిగేట్లుగా పౌర సమాజం, మహిళాసంఘాలు, యువజన సంఘాలు ప్రభుత్వాలపై ఒత్తిడి తేవాలి. లేదంటే ఇప్పటికే అదుపు లేకుండా విజంభిస్తున్న అంతరాలు, లింగ అసమానతలు రానున్న కాలంలో మరింత విధ్వంసం సష్టిస్తాయి. మానవాళి భవిష్యత్తు పట్ల కనీస బాధ్యతతో వ్యవహరించాల్సిన ప్రభుత్వాలు ఆక్స్‌ఫామ్‌ వెల్లడించిన విషయాలను పరిశీలించి సరైన చర్యలను సత్వరమే చేపట్టాలి.
* ti. ke. rajalakshmi
linga asamaanatalapai ''prapancha asamana tala nivedika 2020'', ''india asamaanatala nivedika 2020'', ''aany umense backes'' paerutho janavarilo rendu axfam nivedikalu vidudala yyaai. perugutunna sampada kendrikarana, perugutunna paedarikaaniki, mahilalapai jarugutunna himsaku, chellimpuleni samrakshana paniki madya unna sambandhaanni axfam nivedika etti chuupindi. udyoga prapanchamlo udyogaalu sampaadinchadam anta suluvu kaadu. upaadhi avakaasaalu taggipovadam, mahila sraamikasakti bhagaswamyam ksheeninchadam, vetanam laeni mahilala shrama peragadam aandolana kaliginche amsaalugaa marayani nivedika velladinchindi. perugutunna paedarikamtho paatu, mahilalapai himsa, sampada kendrikarana, kuuli ivvani samrakshana paniki madya unna sambandham prapancha dashtini aakarshinchindi. ituvanti sevalanu andinche baadhyata nundi prabhutvaalu tappukoni marchete saktulaku ivvadam valana prapancha samrakshana sankshobham nelakontundani nivedikalu chebutunnaayi. vetanaalu lekunda chese panini mahilalu nilipi veste mottam marchete vyavastha sankshobhamlo padutundani nivedika hecharim chindi. andukane mahilalu chestunna panini ippudaina gurtinchavalasina avasaram unnadani auxe faam telipindi.
dasaabdaala kaalamlo ennaduu laeni vidhamgaa prapanchamlo asamaanatalu perigaayani ''taime tu keri'' ane axefomme nivedika cheppindi. prapanchamloni atyanta dhanavanthulaina 2,153 mandi daggara 4.6 billianla prajala sampada kante rendu retlu ekkuva sampada undi. prapanchamloni oka saatam atyanta dhanavam tulu 6.9 bilianni prajala kanna rettimpu sampadanu kaligi unnaaru. paedarikamtho samaanamgaa sampada kuudaa atyanta vegamgaa perugutunnadani nivedika perkondi. linga vivakshatho unna aardhika vyavastha namuunaa tappani telipindi. manam oohinchaleni sthaayilo sampada athi koddimandi daggara kendreekatamai unnadi. oka vaipu etuvanti shrama cheya kundane sampannula sampada pratiroju perigi potunnadi. maro vaipu mahilalu, yuvatulu jeetam laeni 'samrakshana pani' (chinna pillalu, vaddhula samrakshana, inti panulu)loo nimagamai unnaaru. veellu chestunna panini parigananaloki teesukunte daani viluva sumaru 10.8 trillian dalarluga untundani axefomme anchana vesindi. maro vistugolipe vishayam emante mahilalu chestunna ee vetanam laeni pani prapancha saanketika samsthalu sampaadistunna daanitho polchukunte moodu retlu ekkuvagaane undata.
2019va samvatsara 'prapancha sampada nivedika'nu anusarinchi prapancha janabhalo sagaaniki paiga prajalu rojuku aidunnara dalarla kanna takkuva aadaayamto jeevistunnaaru. bhaaratadesamlo sampada asamaanatalu perugu tunnayi. desamlo nedunna sampada asama natalu abhivaddhi chendina deshaalu 'vardhamaana' deshaala kante kuudaa ekkuvagaa unnaayi. 2000-2019 samvatsaraala madhya kaalamlo abhivaddhi chendina, 'vardhamaana' deshaallo sampada asamaanatalu pratichota perugutunnaayi. bhaaratadesamlo eevata 38 saatam nunchi 45 saataaniki perigindi. sata kotishwarula sankhya perugutuu undadam aardhika vyavasthaku manchidi kaadu. nijaaniki adhi aardhika vyavasthanu rogagrastam chestundi. okasari sampada kendri katam ayyaka perigi pothoone untundi. gatha padellalo sata kotishwarulu tama sampadapai sagatuna 7.6 saatam rabadini pondaarani axefomme anchana vesindi.
sampannulapai pannu saatam taggadam, alaage chellinchaalsina pannunu chellinchakunda kaalayaapana cheyadam vaari sampada peragada niki kaaranam ayyindi. prapancha vyaaptamgaa vidhinchabadutunna pannulalo 4saatam matrame sampadapai pannu dwara vastundani, indulo sumaru 30 saatam pannunu sampannulu chellinchadam ledani axefomme lekkalu vesindi. carporate pannu chala takkuvagaa undadam kuudaa sampada peragadaaniki kaaranamaindi. 2011-17 madhya vetanaallo vaddhi 3 saatam undagaa, sampannula dividendi aadaayaalalo 31 saatamgaa vaddhi unnadani auxe fami perkonnadi. samaajamlo utpatti ayina sampada viluvatho sambandham lekunda aardhika vyavastha diguvana unna vaaritho polchithe eguvana unna vaari daggara sampada bhariga perigindani vikatinchina aardhika namuunaa nivedika teliya jesindi. mahilala vetanaalu chala takkuvagaa undadam swechha vaanijyaaniki entho anu koolamgaa untundi. mahilalu, yuvatulu chese vetanam laeni shrama kuudaa chala hechu sthaayilo undi. vetanam laeni shrama yokka aardhika prayojanaalu dhanavanthulake
upayopadataayi. prapanchavyaaptamgaa prabhutvam chese kharchulo kotala valana kaarmikulalo aarogya samrakshana pedda koratagaa undi. 2017loo lansete chesina ''globalle burden aff dcige'' adhyayanam prakaaram prapancha vyaaptamgaa 50 saatam deshaalalo matrame naanhyamaina samrakshana sevalanu andinchadaaniki taginanta mandi aarogya kaaryakartalunnaaru.
auxe fami anchanaala prakaaram mahilalu, baalikalu prapancha vyaaptamgaa rojuki 12.5 bilianni gantalu vetanam laeni shrama chestunnaru. idhi intiki kaavalasina vanta cherakunu samakurchukovadam, manchineellu teesukuraavadam, intini subhram chesukovadam, pillalu, vaddhulanu samrakshinchukovadam lanti viga unnaayi. prapanchamlo vaddhula sankhya peragadam valla samrakshanaku sambandhinchina sankshobhaalu (keri crisesse) perugutunnaayani axefomme perkonnadi. paryaavarana sankshobham deeniki todavutunnadi.
janabhalo vaddhulu unnappatikii vaari samrakshananu dhanikulu bharinchagalugutaarugaani pedalu bharinchaleru. vaataavarana maarpulu, prabhutva vyayamlo kotalu linga, aardhika asamaanatalanu penchutaayi. raboye padellalo dhanikulapai adanamgaa 0.5 saatam pannu vidhiste 117 milianni kotta udyogaalu sashtinchabadatame kakunda va ddhula samrakshanaku avasaramaina aardhika vanarulatho paatu, pedalaku uchitamgaa vidya, aarogyam andajeyavachani axefomme perkondi. tirogami pannulu vidhinchadam valana aardhika asamaanatalu taggadam thoo paatu, prajala kosam chese kharchupai parimi tulu etti veyavachu. prapanchavyaaptamgaa dhanikulaku dochipettindi ''ika chaalu'' ani prajalu niladeestunnaaru. chilee, jarmaneelatho paatu prapanchavyaaptamgaa asamaanatalu, vaataavarana maarpulaku vyatirekamgaa nirasanalu teevramavu tunnayi. franselo ello wesse nirasanalu konasaagutunnaayi. america adhyakshudu trumpe, brejilli adhyakshudu jairi bolsanaro vanti nethalu anusaristunna sampannulaku pannuraayitiilu ivvatam, paryaavarana oppandaalaku avarodha lu kalpinchatam, jaatyahamkaaram, laingiko nmaadam, minarty vyatirekata vanti vidhaanaalu kalimi lemula madhya antaraalu marintagaa penchutunnaayi.
sampannulapai pannu vidhinchaka povadame prapancha vinta dhoranigaa undi. samaajamlo sikharagra sthaanamlo unna koddimandi dhanavam tula chetullo lakshala kotla daalarlu pogu paddai. prapanchavyaaptamgaa pannu vasoollalo kevalam 4 saatam matrame sampadapai pannu vidhinchadam dwara vastunnaayi. atyanta dhanikulu chellinchaalsina pannullo 30 saatam tagginchaarani adhyayanaalu chebutu nnaayi. athi takkuva carporate pannulu wata daarulaku laabhaalanu penchadaaniki, kaarmikulaku vetanaalu tagginchadaaniki sahaayapadataayi. udaaharanaku 2011-2017 madhya ji7 deshaallo sagatu vetanaalu 3 saatam peragagaa, vaataadaarulaku dividendi maatram 31 saatam perigindi. vaastavaaniki gatha konni samva tsaraalugaa nija vetanaalu taggutunte pettubadi daarulaku maatram rabadi perugutunnadi. prabhutvaalu dhanavanthulaku pannu raayiteelu istune unnaayi. bhariga pettubadulanu aakarshinche paerutho bhaarata desamlo mody prabhutvam carporate pannulu tagginchindi.
linga asamaanatalu vistarinchadam, vetana retlu daadaapugaa stabdugaa undatam chala pramaadakara parinaamam. sampada asamana pampineelo linga vivaksha kuudaa unnadi. prapancha vyaaptamgaa purushulu, mahilala kante 50 saatam ekkuva sampadanu kaligi unnaarani, aardhika, rajakeeya amsaallo kuudaa purushule aadhipatyam chelaayistunnaarani nivedika perkondi. prapanchavyaaptamgaa mantrullo 18 saatam, paarlamentu sabhyullo 24 saatam matrame mahilalu unnaaru. andulo kevalam 34saatam mandi mahilalu matrame nirvaahaka padavulanu kaligi unnaaru. vetanam laeni shrama, chouka shramatho mahilalu marchete aardhika vyavasthaku vennudannugaa unnaaru. asamaanatala aardhika vyavastha nadakaku vetanam chellinchani pani indhanamlaa pani chestunnadi. ee vidhaanam dwara prajala jebula nundi kottesina sampada samaajamlo unna koddi mandi dhanavantula jebulloki cherutunnadi. aardhika asamaanatalu, linga asamaanatalaku madhya unna sambandhaanni ee nivedika nokki cheppindi. mahilalu diguvabhagamlone undaalane aalochanalatho pettubadidaarii aardhikachatram nirminchabadinadi. takkuva jeetam unna upaadhilo mahilalu, balikale ekkuvagaa kanabadataru. endukante vaariki takkuva vetanam chellinchi ekkuva pani cheyinchukovachhu.
abhivaddhi yokka aardhika namuunaaloo mahilala shramanu takkuvagaa anchana veyada niki, vetanam chellinchani samrakshana paniki madhya paraspara sambandham undi. kattubaatlu, aachaara saampradaayaalu, linga asamana talanu upayoginchi takkuva vetanaalato pani chesela mahilalu, baalikalanu balaheenaparichi vaari shramanu dopidi chestu pettubadidaarii samajam vyavasthanu naduputundi. mahilala shramanu inta dopidi chestunna vaari praadhaanya tanu gurtinchadaaniki maatram niraakaristunnadi. prapancha vyaaptamgaa vetanaalu laeni, athi takkuva vetanaala thoo mahilalu chese samrakshana panini pedha vargala ku chendina mahilalu, balikale chestunnaru. antarjaatiiya kaarmika samsdha lekkala prakaaram prapancha vyaaptamgaa viluvakattani intipanullo moodovanthupanini streele chestunnaru. moodinta rendovantu mahilalu 'keri varky'lonoo unnaaru. nijaaniki intlo mahilalu chese ee keri varkyku elanti jeetam undadu. kutumba sabhyulaina pillalu, rogagrastulu, vaddhulaku chese sevala daggara nunchi inti panilo daadaapugaa mottam panulu chestunna streelaku elanti vetanam andadam ledu. alanti pani kosam gadipina gantalu kuudaa chala ekkuva. vardhamaana deshaalloni graameena praantaala mahilalu rojuki daadaapu 14 gantalu chellinchani pani kosam gaduputunnaru. ee panigantalu vardhamaana deshaalloni purushulu chese panigantala kante aidu retlu ekkuva. prapanchavyaaptamgaa pratiroju sumaruga vandakotla gantala panini mahilalu chestunnaru. ayithe eepaniki elanti vetanamuu ivvadam ledu. jeetam lekunda, jeetam teesukoni oka rojulo mahilalu chestunna ee pani aaruvaaraala puurti samayamlo purushulu chese panitho samaanamainadigaa ee sarvelo telindi. prapanchavyaaptamgaa panichestunna 34 lakshala mandi inti panivaarala shrama dopidi khareedu edaadiki lakshala kotlalo untundani oka anchana. idhi purushula vetanam kante 60 saatam ekkuvani reportulu chebutunnaayi.
bhaaratadesamlo purushula kante streelu prati roojoo tommidi retlu ekkuva pani chestunnaru. purushulu 31 nimishaalu panichestunte streelu 297 nimishaalu panichestunnaaru. pattanaallo ee sankhya marinta ekkuvagaa undi. ikkada purushulu 29 nimishaalu pani chestunte streelu 321 nimishaalu pani chestunnaru. graamaallo okarojuki purushulu 32 nimishaalu panichestunte, streelu 291 nimishaalu pani chestunnaru. ee kermerka valla linga asama natalu marinta perugutunnaayi. deeni prabhaavamtho mahilalallo akshyaraasyataa saatam, mahila udyogula sankhya marinta taggu tondani sarvelo telindi. rajakeeya, itara kaaryakalaapaallo paalgonadaaniki ishtapade mahilalaku vetanam laeni samrakshana pani pedda addankigaa tayaaraindi.
vetanam ivvani samrakshana paniki, mahilala pai jarugutunna himsaku madhya sambandham undani ''aany umense backes'' reporte gurtu chesindi. drapavutse lekunda paatasaalalaku haajaravutunna 3 nundi 6 samvatsaraala vayassu gala pillallo merugaina vidya pramaanaalu vastunnaayani suuchimchadaaniki aadhaaraalunnaayi. paatasaala vidya poortichesina vaaru, paatasaalaku haajarayyevaari saatam takkuva unnavaaru kuudaa vetanam laeni samrakshana panilo bhaagaswaamulu avutunnaaru. drapavutse lekunda baalikalaku pratyekamgaa vidya andiste, vetanam laeni samrakshana pani nundi mahilalu, baalikalu vimukti pondu taaru. vetanaalu ponde upaadhini sampadim chadaaniki avakaasaaluntaayi. paarlamentelo kendra badjetynu pravesha pettina sandarbhamlo kendra aardhikamantri nirmala seetaramanni maatlaadutuu ''beti bachavo beti padavo'' kaaryakramam adbhutamaina phalitaalanu ichindani, vidyalo balikala nishpatti, abbaila kante merugga undani annaru. nirmala seetaramanni balikala namodu gurinchi matladaru kaani drapm avute retla gurinchi kaadu.
mahilalapai himsaki kaaranamaina moolaalloki vellakunda, mahilalapai jarugutunna vyaktigata himsaku sambandinchina kesulanu matrame media fokasm chestunnadani nivedika telipindi. induku bhinnamgaa ippatike samaajamlo samrakshana panilo vetanam teesukone inti pani kaarmikulunnaaru. prapanchavyaaptamgaa intipani chese 6 kotla mandi kaarmikullo 80 saatam mandi mahilale. andulo 10 saatam mandi matrame kaarmika chattala paridhilo
unnaaru. vaarilo 5 saatam mandi matrame kaneesa vetana chattala paridhilo unnaaru. vaariki parimitamaina pani gantalu kuudaa levu. vaarilo ekkuva mandiki prasuuti prayoja naalatho kuudina saamaajika bhadrata, rakshana charyalu levu. ''aany umense backes'' paerutho udarupure (rajasdhanni), dhilleelooni graameena, pattanapraanta mahilalanu intervio chesaru. interviewla aadhaaramgaa baalikalu paatasaala vidya nundi tappukovataaniki balya vivahale pradhaana kaaranamani india asamaanatala nivedikalo gurtinchaaru. paatasaala vidyaku saamaajika, aardhika viluva ledani prativaadulu vaadinchaaru. 2018loo pillala hakkula parirakshana kosam neshanalne kamishan ichina nivedika 15-18 ellalopu paatasaala nundi bayatapadina 40 saatam mandi balikallo, 65 saatam mandi inti panilo nimagamai unnaarani cheppindi.
prabhutvaalu baadhyatala nundi tappukovadam
prapanchavyaaptamgaa janabha samuuhamloo vaddhula sankhya kramangaa peragadamtho vaddhula samrakshana avasaram perugutunnadi. samrakshana sevala baadhyatala nundi prabhutvam tappukum tunnadi. anduvalana vruddhula baadhyata samaja niki, prabhutvaaniki bhagaswamya baadhyata kakunda vyaktula baadhyatagaa maarindi. antarjaatiiya dravyanidhi samstha vidhaanaalanu amalu chestunna prabhutvaalu kramangaa samrakshanalo pettu badulu petti kharchu cheyadaaniki badulu, saanghika kaaryakramaalanu tagginchadam, pedha prajalapai pannulu penchadam, prabhutva vyayaanni tagginchadam, vidya, aarogyam vanti sevalanu praiveteekarinchadam chestunnayi. tunicia, moraco, jordon deshaalo amaluchesina ai.em.ef vidhaanaalu mahilalapai pratikuula prabhaavam chuupadamtho paatu, asamaanatalu penchutunnaayani axefomme nivedika velladinchindi. nayaa udaaravaada aardhika vidhaanaalu vachina tarvaata prabhutvaalu chese kharchunu ekapakshamgaa tagginchaayi. daamto sampada kendreekatama vatamtho aardhika asamaanatalu perigaayi.
asamaanatalu teevrataram
konni carporate companylu aahaaram, aushadhaalu, finanse, media, technology taditara rangaalapai aadhipatyam chelai stunnayi. marketla nundi kollagottina labhala nu carporatessi mariyu vaari vaataadaarulu panchukune kramamlo asamaanatalu teevratara matunnayani nivedika perkondi. billianeersi sampadalo moodinta okavantu sampada vaarasatvam nundi vastundani, idhi sampada pampineeki unna avakaasaalanu pedda ettuna neerukaarustundani aardhikavetta thamassm piketti etti chuupaaru. vipareetamgaa sampada pogubade vidhaanaalu raajakeeyaalanu prabhaavitam chese saamarthyaanni kaligi unnaayi. unnata vargaalaku prayojanam chekurche nayaa udaaravaada aardhika vidhaanaalanu prothsahinchadaaniki, balopetam cheyadaaniki, media, vidyaasamsthalanu prabhaavitam cheya daaniki pogubadina sampadanu upayogistunnaru.
'prapanchamloni sagam janabha rojuku 5.5 daalarlu leda antakanna takkuva dabbutho batukutunnarani prapancha byaanku cheptunnadi. okasari aaspatrilo cheradam valla leda panta nashtam jaragadam valla entho mandi paedalugaa maaripotunnaaru. oka roopaayilo 27 paisalu painunna oka saatam kaarporetlaki chendite, kindanunna 50 saatam prajalaki roopaayilo pannendu paisalu matrame dakkutunnayi' ani axefomme perkonnadi. ilanti vipareetamaina aardhika asamaanatalu konasagithe paedarikaanni ennatikee nirmoolinchalem. 2013 nundi pedarikam taggudala retu sagaaniki taggindani prapancha byaanku velladinchindi. 2016 - 2018 madhya prapancha aardhikavaddhi nundi atyanta dhanavanthulaina 1 saatam mandi prati daalarmuku 20 sentlu andukunnaarani prapancha asamaanatala nivedika telipindi. prati daalarmuku 12 sentlu andukunna diguva 50 saatam mandiki idhi daadaapu rendu retlu ekkuva. teevra asamaanatalanu tagginchadamanedi aardhika vyavasthaku vadiliveste kudaradu. prabhutvaalu oka saatamgaa unna dhanavantula kosam kaaka 99 saatamgaa unna saadhaarana prajala kosam pani cheyali. deenikigaanu oka maanaveeyamaina aardhika vyavasthanu nirminchaali.
aardhika vyavastha savyamgaa nadavalante linga asamaanatalu tagginchadam, tolaginchadame parishkaara maargam. axefomme adhyayanaala prakaaram prapanchavyaaptamgaa mahilalu moodha nammakaalu, aachaaraalu, saampradaayaala kaaranamgaa ekkuva shrama dopideeki guravu tunnaru. mahila kaarmikulu chese shramaku viluva tagginchadam pitaswamya aardhika vyavastha, pettubadidaarii samajala yokka antargata lakshanam. pettubadidaarii vidhaanamlo mahilalu chese shramaki takkuva viluva nirnayinchadam, mahila kaarmikulanu tagginchadam lanti mundastu sharatuluntaayi. americalo kuudaa 1.61 kotlamandi samrakshana panilo unnaaru. vaarilo ekkuva mandi mahilalu. mahilalu vetanam teesukokunda matibhraminchina vaariki samrakshana sevalanu andistunnaaru. ee sevalanu mahilalu ivvakunda prabhutvame ivvalsi vaste prabhutvaaniki 232 bilianni daalarlu kharchu avutundi. mahilalu samrakshana sevalanu
uchitamgaa andinchinappudu, samrakshana sevala kosam prabhutvaalu adanamgaa sadupaayaalu kalpinchaalsina avasaram ledani, samrakshana sevalaku gaanu kutumbaalaku adanapu aadaayam avasaram ledani prabhutvaalu baavistunnaayani axefomme nivedika perkondi.
antarjaateeyakarana, pitaswamya samajam pai mahilalakunna sahaja vidheyata, nammakam himsa peragadaaniki pradhaanamaina kaaranaalu. intipanulaki, mahilalapai himsaki madhya sambandhaalunnaayini jaateeya kutumba aarogya sarve (2015-16) kanugonnadi. varakatnam takkuva teesukuraavadam, bhojanam saripokunda vandatam, vyabhichaaram, magapillalu puttaka povadam, ivannee mahilalapai gahahimsaki kaaranamani cheppavachhu. mahilalapai cheyi chesukovadaniki purushulalo madyapaana vyasanam kuudaa oka kaaranam. bhaaratadesamlo nirupeda mahilalu kutumbahimsa, paedarikamtho marinta bhayaniki lonavutunnarani parisodha nalu chebutunnaayi. veellu ganuka tama intipani cheyadam maanesthe vaaripai marinta himsa perugutondani sarvelu telchaayi. 2019loo bhaaratadesamlooni beehare, jarkhandi, uttara pradesha, chhattishigharym rashtralloni 1,107 mandi mahilalanu axefomme samstha kalisinappudu veerilo intikosam vantacheraku, manchi neetini teesukuraalekapotunna 42.2 saatam mandi mahilalu, kutumbam kosam vanta vandaleka potunna 41.2 saatam mandi mahilalu saareeraka himsanu edurkontu nnaamani cheppaaru. 65 nunchi 68 saatam mahilalu ilanti panulu cheyakapovadam valana teevramaina vimarsalanu edurkontunnatlu perkonnaru.
nayaa udaaravaada aardhika vyavastha yokka moolaallone pitaswamya vyavasdha yokka aardhika, saamaajika nirmaanam undani nivedika nissande hanga perkondi. kindi kulaala mahilalu chese panini takkuva anchana veyadam, paata samajapu lakshanamaina laingika, jaatyahamkaara vaikhariki nidarsanamani cheppindi. intlo purushudi maata vinaledani 24.3 saatam mahilalu, anumati lekunda dabbulu kharchu chesarani 26.3 saatam mandi mahilalu purushula chetilo chavudebbalu tintunnaarani perkondi. pillala samrakshanalo, anaarogyamtho unna peddala vishayamlo alakshyam vahistunna ranna kaaranamtho 36.2 saatam mandi mahilalu kuudaa saareeraka himsanu edu rkontunnaru. mahilalu entha anaarogyamgaa unna, elanti ibbandulunna annee pakkana petti, inti panini maatram tappaka cheyalsina dusthiti undi.
pitaswamya samajam samrakshana pani anedi stree yokka prakati dharmamani aadesistunnadi. ee lakshanamtone pillalu, vaddhulu, vikalaangula samrakshana vanti sevalanu andinche baadhyata nundi prabhutvaalu samardhavantamgaa tappukum tunnai. chaalaamandi mahilalu inti samrakshana panini chepattadaaniki kaaranam adhi saamaajika baadhyatagaa nirnayinchadame.
unn umen reporte prakaaram mahilalaku vetanaalu chellinche pani saatam periginappatiki, vetanam chellinchani samrakshana panula bharam ippatikee mahilale baadhyatagaa chuudaalsina parisdhiti undi. panichese aaficello egataali chestaarani, bahiranga avamaanaalaku gurikavalsi vastundani bhayapadi purushulu inti samrakshana panulu teesukokunda dooramgaa untaaru. itara rangaalalooni kaarmikulatoe poliste samrakshakulaku vetanaalu chellinche praantaallo pani nibandhanalu, sharatulu kathinamgaa untaayi. vaariki chattaparamaina hakkulu, itara pani sambandhita rakshana prayojanaalu levu. kaarmika chattala prakaaram itara rangaallo panichestunna kaarmikula maadirigaa 10 mandi gaha kaarmikullo okariki matrame samaana rakshana undi. valasa vachina gaha kaarmikulu kaarmika chattala paridhiloki raaru. ilanti vaari bhavitavyam yajamanya latho, agenseelatho mudipadi unnanduna ekkuva prayojanaalu pondalekapotunnaru.
samrakshana pani gatamlo kante chala pramaadakaramgaa maarindi. samrakshaka parisrama antaa praiveteekarinchabadinadi. ikkada saraina oppandaalu lekunda anadhikaarikamgaa nadustunnadi. anadhikaara oppandaalato kaarmikula sankshemam pramaadamlo padutunnadi. upaadhi avakaasaalu lenappudu mahilalatho sahaa chala mandi yuvakulu samrakshana panini enchukuntunnaaru. samrakshana pani parisramanu niyantrinchataaniki prabhutvaalu vimukhata chuupadam ledu. dhanavantulu prabhutvaaniki chellinchaalsina aadaaya pannulu maffey cheyadam, kaarporetelaku pannu raayiteelu ivvadam lantivi chestunna prabhutvaalu chellinchani kaarmikula sankshemam patla chuupistunna shradda chuste marinta aascharyam kalugutundi.
poura samajam sahakaaramtho mukhyamgaa mahila hakkula sanghaala choravatho jaateeya samrakshana vyavasthanu roopondinchaalani auxe fami prapancha deshaala prabhutvaalaku suuchimchimdi. saanghika bhadrata vyavasthanu, uchita pabliky sarveesulanu alaage pragatiseela pannula vyavasthanu roopondinchadam dwara carporate companylu, atyanta dhanavantula jokyanni, prabhaavaalanu tagginchaalani auxe fami prabhutvaalaku suuchimchimdi. manaveeya aardhika vyavasthalo linga samaanatvam, mahila anukuula vidhaanaalaku praadhaanyata undaali. vetanaalu laeni, athi takkuva vetanaalato mahilalu chese paniki praamukhyam kaligim chettugaa vidhaanaalu undaali. appude prapanchamlo antaraalanu tagginche awaka saalu untaayi.
pedalu, dhanavantula madhya vunna antara lanu tagginchadaaniki, 'samrakshana' baadhyatalalo unna vaari hakkulanu gurtinchadaaniki, vaaru andistunna visaeshamaina pani praadhaanyatanu samaajaaniki teliyajeyadaaniki aaru parishkaaraalanu axefomme prabhutvaalaku suuchimchimdi. rakshita manchineeti sadupayam, paarisudhyam, gaha avasaraalaku tagina indhana vanarulu andinchaali. sishu, vaddhula samrakshanaku prabhutvaparamgaa sadupaayaalu kalpinchaali. pannula vyavasthanu samuulamgaa marchi adhika sampada, adhika aadaayaalapai ekkuva mottamlo pannulu vidhinchaali. deenivalla samakuurina vanarulanu saamaajika sevalanu andinchadaaniki upayoginchaali. samrakshana' pani chestunna kaarmikula sankshemaaniki chattaalu cheyadam, vaariki jeevinchadaaniki kaavalasina vetanaalu (livingle veji) ivvali. 'samrakshana' panilo unna vaarini nirnayaalu teesukovadamlo bhaagaswaamulanu cheyali. 'samrakshana' baadhyata lanu mahilale chusukovali anna samprada yaalu, muudaachaaraala patla saraina avagaahana kaliginchaali. saamaajika, aardhikavyavasthalo lingasamanatvam teesukuraavaali.
axefomme chesina suuchanalanu amalu jarigetlugaa poura samajam, mahilaasanghaalu, yuvajana sanghaalu prabhutvaalapai ottidi tevali. ledante ippatike adupu lekunda vijambhistunna antaraalu, linga asamaanatalu raanunna kaalamlo marinta vidhvamsam sashtistaayi. maanavaali bhavishyattu patla kaneesa baadhyatatho vyavaharinchaalsina prabhutvaalu axefomme velladinchina vishayaalanu pariseelinchi saraina charyalanu satvarame chepattali.