దృష్టి మరల్చనివ్వని అద్భుత సృష్టి | జరదేఖో | www.NavaTelangana.com
దృష్టి మరల్చనివ్వని అద్భుత సృష్టి
భువనగిరి తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నల్గొండ జిల్లాలోని ఒక ముఖ్య పట్టణం. ఇక్కడ ఏకశిలారాతిపై నిర్మించిన గిరి దుర్గం కాకతీయుల కాలంలో మిక్కిలి ప్రసిద్ధి చెందినది. పశ్చిమ చాళుక్య వంశానికి చెందిన ఆరవ రాజు త్రిభువన మల్ల విక్రమదిత్య నేతృత్వంలో నిర్మించబడింది కాబట్టి దీనిని త్రిభువనగిరిగా పిలుస్తూ.. క్రమంగా భువనగిరిగా మారిందనేది కథనం ప్రచారంలో ఉంది.
మౌర్యుల నుంచి నిజాంల వరకు : తెలంగాణనేలిన మౌర్యులు, శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, వాకాటకులు, విష్ణుకుండినులు, రాష్ట్రకూటులు, పశ్చిమ, కళ్యాణి చాళుక్యులు, కందూరి చోడులు, కాకతీయులు, పద్మనాయకులు, బహమనీలు, కుతుబ్షాహీలు, నిజాం రాజులందరి పాలనలో భువనగిరి నుంచి పరిపాలన జరిగినట్లుగా చారిత్రక ఆధారాలు లభ్యమయ్యాయి. ఇందుకు సాక్ష్యాలుగా ఆనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. స్వతంత్రపోరాట సమయంలో సర్వాయి పాపన్న గోల్కొండను గెలిచే ముందు ఈ దుర్గాన్ని స్వాధీనపరచుకుని తన అపారధనరాశుల్ని కొండ అంతర్భాగంలోని కాళికాలయంలో దాచిపెట్టాడని, ఈ కొండలో ఇప్పటికి ఆ ధనరాశులు ఉన్నాయని స్థానికులు చెబుతారు.
స్థానికంగా ప్రచారంలో ఉన్న కథనం : స్థానిక ప్రజల కథనాల ప్రకారం భువనగిరిలో కోట కట్టాలనుకున్న త్రిభువనమల్లునికి స్థానికులైన గొల్ల దంపతులు ఈ కొండను చూపించారట. దట్టమైన చెట్లతో, తీగెలతో కప్పబడివున్న ఈ కొండపై దుర్గం నిర్మించి ఆ దంపతుల పేరు మీదనే పట్టణానికి భువనగిరి అని పేరు పెట్టాడట చక్రవర్తి.
కొండపైన కొలనులు, దేవాలయాలు : కొండపైన తొమ్మిది గొలుసుకట్టు కొలను లున్నాయి. ఇందులో ఎండాకాలంలోనూ నీళ్ళు ఉండటం విశేషం. అయితే..పై నున్న పెద్ద కొలను చాలా లోతు ఉంటుందని, చుట్టూ నున్నని రాయి కావడంతో కాలుజారి ఇందులో పడితే ప్రాణాలు దక్కవన్న భయం స్థానికుల్లో ఉంది. కొండపైన ఒక శివాలయం వుంది. రాతిపై తొలిచిన అంజనేయుడి ప్రతిమ కనిపిస్తుంది. కొండ కింద రెండు దేవాలయాలు అందులో ఒకటి పచ్చలకట్ల సోమేశ్వరుడు, మరోటి బమ్మదేవర ఆలయం, ఒక మఠం ఉన్నాయి. పర్వదినాల్లో భక్తుల తాకిడి ఎక్కువగా ఉంటుంది.
చుట్టూ మట్టిగోడలు.. మూడు ద్వారాలు : భువనగిరి చుట్టూ మట్టిగోడలతో ప్రహారి, మూడు ద్వారాలుండేవట. ఇపుడు మట్టిదిబ్బలే ఆనవాళ్ళుగా మిగిలివున్నాయి. భువనగిరికోట మొదటిద్వారాన్ని ఉక్కు ద్వార మంటారు. ఈ ద్వారాన్ని నిజాం తన సొంతఖర్చుతో నిర్మించినట్లు చెబుతారు. ఈ ప్రవేశద్వారం గోల్కొండకోటలోని బాలాహిస్సార్‌ మొదటిద్వారం ఫతేదర్వాజాలాగే వుం టుంది. రెండోద్వారం గుళ్ళోని చౌకోటు మాదిరిగా వుంటుంది. కళాకారుడి పనితనం ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. మూడోద్వారం సాధారణం. ఈ ద్వారం దాటి పైకి వెళ్ళితే ఒక పెద్ద కొలను కనిపిస్తుంది. అందులో విరబూసిన తెల్ల కలువలు కనువిందు చేస్తాయి. సందర్శకులకు స్వాగతం పలుకుతాయి.
కోటలోని విశేషాలు :శిఖరం పైకి చేరినపుడు అక్కడ రాజభవనాలు, అంత:పురం నిర్మా ణాలు కనిపిస్తాయి. ఎత్తైనగోడలు, విశాలమైన గదులు, ఇస్లాం సంస్కృతి నిర్మాణ శైలిలో వుం టాయి. అంత: పురంలో కి వెళ్లేందుకు మెట్లు లేవు. దీనిని పశ్చిమాన ఏనుగుల మోటబాయి (గుండం) వుంటుంది. దీని లోతు ఎంతో ఎవరికీ తెలియదు. రాజప్రాసాదాల వద్ద చాళుక్యుల శిల్పరీతిని ప్రతిబింబించే నాలుగురేకుల పుష్పాలంకారాలు, ఏనుగుముఖాల్లోంచి సర్పాకారాలు, కాకతీయశైలిలో మకరతోరణాలు, ద్వారపాలకులు, గజలక్ష్మి తదితరమైన శిల్పాలు చెక్కబడి వుంటాయి.
కోటలోపల ప్రాకారాల్లో ధాన్యాగారాలు, సైనికాగారాలు, గుర్రపుకొట్టాలున్నాయి. రాజప్రాసాదాల కింద అంతుతెలియని రహస్య శిలాగర్భ మార్గాలున్నాయని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.
కోటలో పడివున్న ఫిరంగులు ఎనిమిది. మరికొన్ని కొండకిందలోయల్లో పడిపోయి వుంటాయని స్థానికులు చెప్పారు. క్రీ.శ. 1100 లకు పూర్వమే భువనగిరి దుర్గం కళ్యాణీచాళుక్యుల పాలనలో కొలనుపాకకు రక్షణ, సైనికదుర్గంగా వుండేదని శాసనాల ద్వారా స్పష్టమైంది. అనేక యుద్ధాలకు, పాలకుల రాజ్యకాంక్షలు నిలవెత్తు దర్పణంగా ఈ గిరిదుర్గం చరిత్రపుటల్లో ప్రత్యేక స్థానాన్ని పొందింది.
గొలుసు కట్టు కొలనులు :ఇక్కడ నీటిని నిల్వ చేసే విధానం అత్యంత ఆధునికం. గొలుసు కట్టు కొలనుల నిర్మాణం ఆనాటి పాలకుల దూరదృష్టికి నిదర్శనం. కొండపైకి నీళ్లు తీసుకువచ్చే నిర్మాణాల కన్నా.. కొండపై పడే వర్షపు నీటి నిల్వకే అధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చిన మెకానిజం ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. తొమ్మిది గొలుసు కట్టు కొలనులను నిర్మించి నీటి ఎద్దడి లేకుండా జాగ్రత్తలు తీసుకున్నారు. అంతే కాదు.. కొండను తొలచి గిరి గర్భంలో నిర్మించిన బహుళ అంతస్తుల నిర్మాణాలు ఉన్నాయని స్థానికుల కథనం. కొండ వెనుకభాగంలో ఉన్న పెద్ద రంధ్రం నుంచి ఈ భవనాలోకి గాలి ప్రసారం అవుతుందన్న ఊహగానం ఉంది.
తోవ : హైదరాబాద్‌కు 47 కి.మీ.ల దూరంలో, నల్గొండ జిల్లా కేంద్రానికి 71 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా రూపొందిస్తున్న యాదాద్రికి ఈ దారి నుంచే చేరుకోవాలి. జాతీయ రహదారిపై వెళ్ళే ప్రయాణికులంతా దూరం నుంచే ఈ కొండ వైభవాన్ని చూసి తన్మయం చెందుతారు. భువనగిరికొండ ఎత్తు 610 మీటర్లు. దీన్ని దక్షిణం నుండి చూస్తే తాబేలులాగా, పడమటి నుండి చూస్తే పడుకున్న ఏనుగులాగా కనిపిస్తుంది. ఈ కోటకు నైరుతి, ఆగేయ దిశల నుండి పైకి వెళ్ళే మార్గాలున్నాయి. సందర్శకులు కొండపైకి నైరుతిలో ఉండే మార్గం నుంచే చేరుకుంటారు. కొండపై నుంచి చూస్తే.. నలుదిక్కుల విస్తరించిన భువనగిరి పట్టణం కనిపిస్తుంది.
యునెస్కో గుర్తింపు రావాలి..
శతాబ్దాల చరిత్రను తన గర్భంలో దాచుకున్న అరుదైన, అపురూపమైన కోట భువనగిరి కోట. అనేక రాజుల పాలనలో ప్రముఖ స్థానం పొందిన ఈ శత్రుదుర్భేద్యమైన కోట నిర్మాణాన్ని, చరిత్రను భావితరాల వారికి అందిం చాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉంది. ఈ అపురూపమైన కట్టడం చుట్టూ మా బాల్యం పెనవేసుకుంది. ఇంత అద్భు తమైన నిర్మాణాన్ని పర్యాటక ప్రాంతంగా తీర్చిదిద్దాలన్న ఆకాం క్షతో భువనగిరి కోట అందాలను పెయింటింగ్స్‌గా వేసి భువన విజయం పేరుతో హైదరాబాద్‌లో ప్రదర్శించాం. కొండపైకి వెళ్ళి కోటను చూడాలన్న ఆసక్తి సందర్శకుల్లో కలగడం సంతోషదాయకం.
- శ్రీచంద్ర, ఆర్టిస్ట్‌, హైదరాబాద్‌.
శతాబ్దాల చరిత్ర గల భువనగిరి తెలంగాణకే తలమానికం. ఇక్కడ ఎన్నో అద్భుతమైన నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. ఆధునిక కాలంలో అందుబాటులో ఉన్న నిర్మాణకౌలశ్యంలో ఉన్న ఈ కట్టడాలు అపురూపం. ముఖ్యంగా గొలసుకట్టు కొల నులు ఎంతో అద్భుతం. చుక్క నీటిని కూడా వృథా కాని వ్వకుండా ఎంతో జాగ్రత్తగా ఈ నిర్మాణాలు చేశారు. గొలుసుకట్టు చెరువులు కూడా నీటి వృథాను అరికట్టి.. సాగునీటిని అందించే ప్రయోగమే. చెరువుల రక్షణకు చర్యలు తీసుకుంటున్న ప్రభుత్వం తెలంగాణ అస్తిత్వాన్ని ప్రపంచానికి చాటే కోటకు మరమ్మతులు చేశారు. కోట పైకి వెళ్లే దారిని బాగు చేశారు. ఇప్పుడు సందర్శకుల సంఖ్య పెరిగింది. భవిష్యత్‌లో అద్భుతమైన పర్యాటక కేంద్రంగా ఇది మారుతుంది అన్న నమ్మకం ఉంది.
- హేమలత,
జూనియర్‌ అసిస్టెంట్‌,
పర్యాటకంగా అభివృద్ధి చేయాలి..
చిన్నప్పుడు కోటే మా ఆటస్థలం. ఈ కోట చరిత్రను మా పెద్దవాళ్లు చెబుతుంటే విని ఆశ్చర్యపోయేవాళ్లుం. కొలనులోని కలువలు కోసుకువ చ్చేవాళ్లం. అప్పుడప్పుడు కొందరు కోటను చూసేందుకు వచ్చేవారు. ఎక్కువగా చుట్టుపక్కల ఉన్న కాలేజీ విద్యార్థులు టూర్‌కు వచ్చే వారు. పైకి వెళ్లడానికి మెట్ల దారి సరిగ్గా ఉండేది కాదు. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తరువాత దారి బాగు చేశారు. యాదాద్రికి వెళ్లే దారిలోనే ఉన్న ఈ చారిత్రాత్మ కమైన కట్టడాన్ని పరిరక్షించి... వసతిసదుపాయాలు కల్పిస్తే.. పర్యాటకుల సంఖ్య పెరుగుతుంది. ఎంతో ఘనచరిత్ర గల కోటను భావితరాల వారికి పరిచయం చేయాలి.
drushti maralchanivvani adbhuta srushti | jaradekho | www.NavaTelangana.com
drushti maralchanivvani adbhuta srushti
bhuvanagiri telamgaana rashtramloni nalgonda jillaalooni oka mukhya pattanam. ikkada ekasilaaraatipai nirminchina giri durgam kaakateeyula kaalamlo mikkili prasiddhi chendinadi. paschima chalukya vamsaaniki chendina aarava raju tribhuvana malla vikramaditya netrutvamlo nirminchabadindi kabatti deenini tribhuvanagirigaa pilustuu.. kramangaa bhuvanagirigaa marindanedi kathanam prachaaramlo undi.
mouryula nunchi nijaamla varaku : telangaananelina mouryulu, saatavaahanulu, ikshvaakulu, vaakaatakulu, vishnukundinulu, raashtrakootulu, paschima, kalyani chaalukyulu, kanduri chodulu, kaakateeyulu, padmanaayakulu, bahamaneelu, kutubshaaheelu, nijam rajulandari paalanalo bhuvanagiri nunchi paripaalana jariginatlugaa chaaritraka aadhaaraalu labhyamayyayi. induku saakshyaalugaa aaneka saasanaalu unnaayi. swatantraporata samayamlo sarvai paapanna golkondanu geliche mundu ee durgaanni swaadheenaparachukuni tana apaaradhanaraasulni konda antarbhaagamloni kaalikaalayamlo dachipettadani, ee kondalo ippatiki aa dhanarashulu unnaayani sthaanikulu chebutaaru.
sthaanikamgaa prachaaramlo unna kathanam : sthaanika prajala kathanaala prakaaram bhuvanagirilo kota kattalanukunna tribhuvanamalluniki sthaanikulaina golla dampatulu ee kondanu chuupinchaarata. dattamaina chetlatho, teegelatho kappabadivunna ee kondapai durgam nirminchi aa dampatula paeru meedane pattanaaniki bhuvanagiri ani paeru pettadata chakravarti.
kondapaina kolanulu, devalayalu : kondapaina tommidi golusukattu kolanu lunnai. indulo endaakaalamloonuu neellu undatam visesham. ayithe..pai nunna pedda kolanu chala lothu untundani, chuttu nunnani raayi kaavadamtho kalujari indulo padithe praanaalu dakkavanna bhayam sthaanikullo undi. kondapaina oka sivaalayam vundi. raatipai tolichina anjaneyudi pratima kanipistundi. konda kinda rendu devalayalu andulo okati pachalakatla someshwarudu, maroti bammadevara aalayam, oka matham unnaayi. parvadinaallo bhaktula taakidi ekkuvagaa untundi.
chuttu mattigodalu.. moodu dwaaraalu : bhuvanagiri chuttu mattigodalatho prahari, moodu dwaralundevata. ipudu mattidibbale aanavaallugaa migilivunnaayi. bhuvanagirikota modatidwaaraanni ukku dwara mantaaru. ee dwaaraanni nijam tana sontakharchutho nirminchinatlu chebutaaru. ee pravesadvaaram golkondakotaloni balahissari modatidwaaram phatedarvaajaalaage vum tundi. rendodwaram gulloni choukotu maadirigaa vuntundi. kalakarudi panitanam prasphutamgaa kanipistundi. moododwaram saadhaaranam. ee dwaram daati paiki vellite oka pedda kolanu kanipistundi. andulo virabuusina tella kaluvalu kanuvindu chestayi. sandarsakulaku swaagatam palukutaayi.
kotaloni visaeshaalu :sikharam paiki cherinapudu akkada rajabhavanalu, anta:puram nirma naalu kanipistaayi. ettainagodalu, visaalamaina gadulu, islam samskruti nirmaana saililo vum taayi. anta: puramlo ki vellenduku metlu levu. deenini paschimaana enugula motabai (gundam) vuntundi. deeni lothu entho evariki teliyadu. rajaprasadala vadda chaalukyula silpareetini pratibimbimche naalugurekula pushpaalankaaraalu, enugumukhallonchi sarpaakaaraalu, kaakateeyasaililo makaratoranaalu, dwaarapaalakulu, gajalakshmi taditaramaina shilpaalu chekkabadi vuntaayi.
kotalopala praakaaraallo dhaanyaagaaraalu, sainikagaralu, gurrapukottalunna. rajaprasadala kinda antuteliyani rahasya silagarbha maargaalunnaayani charitrakaarula abhiprayam.
kotalo padivunna firangulu enimidi. marikonni kondakindaloyallo padipoyi vuntaayani sthaanikulu cheppaaru. cree.sha. 1100 laku poorvame bhuvanagiri durgam kalyaaniichaalukyula paalanalo kolanupaakaku rakshana, sainikadurgamgaa vundedani saasanaala dwara spashtamaindi. aneka yuddhaalaku, paalakula rajyakankshalu nilavettu darpanamgaa ee giridurgam charitraputallo pratyeka sthaanaanni pondindi.
golusu kattu kolanulu :ikkada neetini nilva chese vidhaanam atyanta aadhunikam. golusu kattu kolanula nirmaanam aanaati paalakula dooradrushtiki nidarsanam. kondapaiki neellu teesukuvachhe nirmaanaala kanna.. kondapai pade varshapu neeti nilvake adhika praadhaanyata ichina mconism ikkada kanipistundi. tommidi golusu kattu kolanulanu nirminchi neeti eddadi lekunda jaagrattalu teesukunnaru. anthe kaadu.. kondanu tolachi giri garbhamlo nirminchina bahula antastula nirmaanaalu unnaayani sthaanikula kathanam. konda venukabhaagamlo unna pedda randhram nunchi ee bhavanaloki gaali prasaaram avutundanna oohagaanam undi.
thova : hyderabadenku 47 ki.mee.la dooramlo, nalgonda jilla kendraaniki 71 ki.mee. dooramlo undi. telamgaana prabhutvam pratishtaatmakamgaa roopondistunna yaadaadriki ee daari nunche cherukovali. jaateeya rahadaaripai velle prayaanikulantaa dooram nunche ee konda vaibhavaanni chusi tanmayam chendutaaru. bhuvanagirikonda ettu 610 meetarlu. deenni dakshinam nundi chuste taabelulaagaa, padamati nundi chuste padukunna enugulaga kanipistundi. ee kotaku nairuti, aageya disala nundi paiki velle maargaalunnaayi. sandarsakulu kondapaiki nairutilo unde maargam nunche cherukuntaaru. kondapai nunchi chuste.. naludikkula vistarinchina bhuvanagiri pattanam kanipistundi.
unesco gurtimpu ravali..
sataabdaala charitranu tana garbhamlo daachukunna arudaina, apuroopamaina kota bhuvanagiri kota. aneka rajula paalanalo pramukha sthaanam pondina ee satrudurbhedyamaina kota nirmaanaanni, charitranu bhaavitaraala vaariki andim chaalsina baadhyata prabhutvampai undi. ee apuroopamaina kattadam chuttu maa balyam penavesukundi. inta adbhu tamaina nirmaanaanni paryaataka praantamgaa teerchididdaalanna aakaam kshatho bhuvanagiri kota andaalanu paintingsiga vesi bhuvana vijayam paerutho hyderabadelo pradarsinchaam. kondapaiki velli kotanu chudalanna aasakti sandarsakullo kalagadam santoshadaayakam.
- srichandra, artisti, hyderabade.
sataabdaala charitra gala bhuvanagiri telangaanake talamaanikam. ikkada enno adbhutamaina nirmaanaalu unnaayi. aadhunika kaalamlo andubaatulo unna nirmaanakoulasyamlo unna ee kattadaalu apuroopam. mukhyamgaa golasukattu kola nulu entho adbhutam. chukka neetini kuudaa vruthaa kaani vvakunda entho jaagrattagaa ee nirmaanaalu chesaru. golusukattu cheruvulu kuudaa neeti vruthaanu arikatti.. saaguneetini andinche prayogame. cheruvula rakshanaku charyalu teesukuntunna prabhutvam telamgaana astitvaanni prapanchaaniki chaate kotaku marammatulu chesaru. kota paiki velle daarini baagu chesaru. ippudu sandarsakula sankhya perigindi. bhavishyathmalo adbhutamaina paryaataka kendramgaa idhi maarutundi anna nammakam undi.
- hemalata,
juniery assistanti,
paryaatakamgaa abhivruddhi cheyali..
chinnappudu kote maa aatasthalam. ee kota charitranu maa peddavaallu chebutunte vini aascharyapoyevallum. kolanuloni kaluvalu kosukuva chhevallam. appudappudu kondaru kotanu chusenduku vachevaaru. ekkuvagaa chuttupakkala unna callagy vidyaarthulu toornuku vache vaaru. paiki velladaaniki metla daari sarigga undedi kaadu. telamgaana rashtram erpadina taruvaata daari baagu chesaru. yaadaadriki velle daarilone unna ee chaaritraatma kamaina kattadaanni parirakshinchi... vasatisadupaayaalu kalpiste.. paryaatakula sankhya perugutundi. entho ghanacharitra gala kotanu bhaavitaraala vaariki parichayam cheyali.