ప్రోపేన్ అనునది ఆల్కేన్ సమూహానికి చెందిన ఇక హైడ్రోకార్బను సమ్మేళనం.ఇది స్వాభావికంగా వాయు రూపంలో లభ్యమైనప్పటికి, దీనిని సంకోచింపచేసిన ద్రవరూపంలోనికి మారును.అందుచే దీనిని LPG (liquified petrolum gas) అనికూడా కొన్నిదేశాలలో వ్యవహరిస్తుంటారు. దీని అణుఫార్ములా C3H8.ప్రోపేన్ అణువులో ద్విబంధాలు లేవు.ఇది ఒక సంతృప్త హైడ్రోకార్బను. ప్రోపేన్ ను సహజవాయునుండి, ఇతర పెట్రోలియం ఉత్పతులనుండికూడా తయారు చేయుదురు[3]
ప్రోపేన్ వాయువును క్రీ.శ.1910 లో మొదటగా డా, వాల్టరు స్నెల్లింగ్ (Dr. Walter Snelling, వాహనంలలో ఇంధనంగా వాడు గాసొలిన్ (gasoline) లో గుర్తించాడు.వాహనంలో నింపిన గాసొలిన్ త్వరగా ఆవిరై పోవడంపై పరిశోధించినప్పుడు గాసొలిన్ లోని ఒక వాయువు అందుకు కారణంగా గుర్తించారు.వాయు అణువులో మూడు కార్బనులు వుండటం వలన దానికి ప్రోపేన్ అని పేరు రూడి అయ్యింది.[4]. తరువాత క్రమంలో ఫ్రాంకు పి.పిటరుసన్, చెస్టరుకెర్ర్, అర్థర్ కెర్ర్ లతోకలిసి స్నెల్లింగు, గాసొలిన్ ను శుద్ధీచెయునప్పుడు వెలువడు ప్రోపేన్ను ద్రవీకరించి, సిలెండరులలో నింపడం కనుగొన్నాడు.దీనిని ద్రవీకరించిన పెట్రొలియం వాయువుగా (Liquified Petrolium Gas:LPG) మొదటి సారిగా అమ్మకం ప్రారంభించారు.క్రీ.శ.1911 నాటికి శుద్ధమైన ప్రోపేన్ వాయువును ఉత్పత్తి చెయ్యడం మొదలుపెట్టాడు.క్రీ.శ.1913, మార్చి 25 న తన అవిష్కరణకు పెటెంటు (#1,05,845) పొందాడు[5]
ప్రోపేన్ వాయువును సహజవాయువునుండి, పెట్రొలియం ఉత్పత్తులనుండి పొందటం జరుగుతుంది[6]. ముడి పెట్రొలియం నూనెను వివిధ పొట్రొలియం ఉత్పత్తులకై (బ్యూటేన్, పెంటేన్, పెట్రోలు, గ్యాసోలిన్, డీసెస్ ) ఆంశిక స్వేదనం చెయునప్పుడు ప్రోపేన్, బ్యూటేన్ వంటి హైడ్రోకార్బన్లు మొదటగా వేరుచెయ్యడం జరుగుతుంది.
ప్రోపేన్ 38.80Cవద్ద ద్రవంగా వున్నప్పుడు సాంద్రత (నీటి సాంద్రత) :0.504.అదే వాయుస్థితిలో వున్నప్పుడు (గాలి=1) :1.50.అనగా వాయు స్థితిలో ప్రోపేన్ భారం కలిగివున్నది.ప్రోపేన్ యొక్క ఆవిరి సాంద్రత (vapour density)38.80C వద్ద 1.52 ఉంది.కావున ప్రోపేన్ ఆవిరి (vapour) gAlikanna 1.52 రెట్లు భారం.సరిగా దహనం చెందుటకు/మండుటకు ప్రోపేన్, గాలి మిశ్రం నిష్పత్తిలో 1:24.అనగా ఇకవంతు ప్రోపేన్కు (4%) కు 24 వంతుల (96%) గాలిని కలుపవలెను.ఒక ఘన అడుగు ప్రిపెనును దహించిన వెలువడు ఉశ్హ్ణరాశి:2,448BTU (బ్రిటిసు థర్మల్ యూనిట్లు) [7].ప్రోపేన్ గాలిలో మండుటకు కనీసం 511.00c ఉష్ణోగ్రత ప్రారంభదశలో వుండాలి.
అక్సిజనుతో ప్రోపేన్ వాయువును మండించిన బొగ్గుపులుసు వాయువు, నీరు ఏర్పడి, అధిక మొత్తంలో ఉష్ణం వెలువడును.అందుచే ప్రోపేన్ ను ఇంధనంగా వాడుతారు.
C3H8+5O2 → 3CO2 + 4H2O+Heat ప్రోపేన్+ఆక్సిజను → బొగ్గుపులుసు వాయువు+నీరు+ఉష్ణం Propane + oxygen → Carbon dioxide + water + Heat
ద్రవీకరింపబడిన ప్రోపేన్ వాయువును ద్రవీకరించిన పెట్రొలియం గ్యాస్ (Liquified petrolium gas=LPG) ఆంటారు. ద్రవీకరించిన ప్రోపేన్ ను అమెరికా వంటి దేశాలలో వాహనాల ఇంధనంగా వాడుదురు.[9].
అమెరికా వంటిదేశాలలో HD-5గా అమ్మబడుచున్న వాహన ఇంధనంలో ప్రోపేన్ 90%, ప్రొపిలిన్5%, మిగిలినవి5% వుండును[11] .
propane anunadi alcane samuuhaaniki chendina ika hydrocarbanu sammelanam.idhi swaabhaavikamgaa vaayu roopamlo labhyamainappatiki, deenini sankochimpachesina dravaroopamloniki maarunu.anduche deenini LPG (liquified petrolum gas) anikuda konnidesalalo vyavaharistuntaaru. deeni anupharmula C3H8.propane anuvulo dvibandhaalu levu.idhi oka santrupta hydrocarbanu. propane nu sahajavayunundi, itara petrolium utpatulanundikuda tayaaru cheyuduru[3]
propane vaayuvunu cree.sha.1910 loo modatagaa daa, valtaru snelling (Dr. Walter Snelling, vaahanamlalo indhanamgaa vaadu gasolin (gasoline) loo gurtinchaadu.vaahanamlo nimpina gasolin twaragaa aavirai povadampai parisodhinchinappudu gasolin loni oka vaayuvu anduku kaaranamgaa gurtinchaaru.vaayu anuvulo moodu kaarbanulu vundatam valana daaniki propane ani paeru roodi ayyindi.[4]. taruvaata kramamlo fraanku pi.pitarusan, chestarukerr, arther kerr lathokalisi snellingu, gasolin nu suddheecheyunappudu veluvadu propennu draveekarinchi, silendarulalo nimpadam kanugonnadu.deenini draveekarinchina petrolium vaayuvugaa (Liquified Petrolium Gas:LPG) modati saarigaa ammakam praarambhinchaaru.cree.sha.1911 naatiki suddhamaina propane vaayuvunu utpatti cheyyadam modalupettaadu.cree.sha.1913, marchi 25 na tana avishkaranaku petentu (#1,05,845) pondaadu[5]
propane vaayuvunu sahajavaayuvunundi, petrolium utpattulanundi pondatam jarugutundi[6]. mudi petrolium noonenu vividha potrolium utpattulakai (beautain, pentane, petrolu, gasolin, deses ) aamsika swedanam cheyunappudu propane, beautain vanti hydrocarbanlu modatagaa verucheyyadam jarugutundi.
propane 38.80Cvadda dravangaa vunnappudu saandrata (neeti saandrata) :0.504.adhe vaayusthitilo vunnappudu (gaali=1) :1.50.anagaa vaayu sthitilo propane bharam kaligivunnadi.propane yokka aaviri saandrata (vapour density)38.80C vadda 1.52 undi.kaavuna propane aaviri (vapour) gAlikanna 1.52 retlu bharam.sarigaa dahanam chendutaku/mandutaku propane, gaali mishram nishpattilo 1:24.anagaa ikavantu propenku (4u) ku 24 vantula (96u) gaalini kalupavalenu.oka ghana adugu pripenunu dahinchina veluvadu ushnarashi:2,448BTU (britisu thermal unitlu) [7].propane gaalilo mandutaku kaneesam 511.00c ushnograta praarambhadasalo vundaali.
aksijanutho propane vaayuvunu mandinchina boggupulusu vaayuvu, neeru erpadi, adhika mottamlo ushnam veluvadunu.anduche propane nu indhanamgaa vaadutaaru.
C3H8+5O2 u 3CO2 + 4H2O+Heat propane+aaksijanu u boggupulusu vaayuvu+neeru+ushnam Propane + oxygen u Carbon dioxide + water + Heat
draveekarimpabadina propane vaayuvunu draveekarinchina petrolium gyas (Liquified petrolium gas=LPG) aantaaru. draveekarinchina propane nu america vanti deshaalalo vahanala indhanamgaa vaaduduru.[9].
america vantidesaalalo HD-5gaa ammabaduchunna vaahana indhanamlo propane 90u, propilin5u, migilinavi5u vundunu[11] .