జయరాజు...ప్రజావాగ్గేయకారుల్లో పదునెక్కిన గొంతుక, నీటి చెలిమల్లాంటి తియ్యనైన పాటలల్లినోడు. చెట్టు పుట్టలను పాటల్లో ఒంపుకొని పల్లెతల్లిని పలకరించినోడు.
మహబూబాబాద్‌ జిల్లా, మహబూబాబాద్‌ మండలం, గుమ్మనూర్‌ (గుముడూర్) లో జన్మించాడు. తల్లి ఒరిసాలా చెన్నమ్మ, తండ్రి ఒరిసాలా రాజయ్య.
చదువంతా ఖమ్మం జిల్లా బయ్యారం మండలం గంధంపల్లిలో సాగింది. విద్యార్థి దశ నుంచే ప్రశ్నించడం నేర్చుకున్న పోరుశాలి జయరాజు. విద్యార్థి నాయకుడిగా కళాశాల, హాస్టల్ సమస్యల పై పోరాడిండు. డిగ్రీ పూర్తి చేయకముందే జయరాజును ఉద్యోగం వరించింది.
సింగరేణిలో ఫిట్టర్‌ కొలువు చేసినా పోరాట బాటను వీడలేదు. సింగరేణి కార్మికుల సమస్యల పై పోరాడే క్రమంలో లాఠీ దెబ్బలను తిన్నడు. ఎన్నోసార్లు జైలు గడపతొక్కిండు. జైలుకు వెళ్లినా అక్కడ కూడా ఖైదీల సమస్యల పై పోరుచేసిండు. సింగరేణి కార్మికుల సమస్యల పరిష్కారం కోసం నెలరోజులు చేసిన సమ్మె సింగరేణి చరిత్రలోనే ఓ కొత్త అధ్యాయానికి తెరలేపింది. ప్రభుత్వం సామధానభేద దండోపాయలు ప్రయోగించింది. ఆఖరుకు ఇద్దరు ముఖ్యమంత్రులు ప్రలోభ పెట్టిండ్రు. అయినా జయరాజ్‌ తన పంథా వీడలేదు.
పేదలకై బుట్టి పాటలు కైగట్టినోడు.. పాటగానే పుట్టి పాటల్లో పదంలా బతికాలన్నదే జయరాజు ఆశ..శ్వాస.సుకవి జీవించు ప్రజల నాలుకలందు అన్న కవి మాటలకు జయరాజే నిలువెత్తు సాక్ష్యం. జయరాజ్‌ కదిలే పాటల ప్రవాహం. పల్లెపాటలను ఒళ్లంతా నింపు కున్న మర్మయోగి జయరాజు. కల్మశం లేని ఆయన కలం నుంచి జాలువారే పాటలు జీవనదిలా సాగిపోతుంటయి. తన స్నేహితుడు చేరాల కనుమూసినపుడు “ నిన్నెట్టా మరిచిపోదును చేరాల..’ అన్న పాట ఆయన కలం నుంచి పట్టిన తొలి పల్లవి. కాచినపల్లి ఎన్‌కౌంటర్‌ పై రాసిన పాట ప్రతి హృదయాన్ని కదిలించింది. ఈ పాట విన్న ఏ తల్లికైనా... ఏ చెల్లి కైనా కన్నీటి చెమ్మ రావడం ఖాయం. “ ఎక్కడ ఉన్నారో అన్నలు... యాడా ఉన్నారో... నింగీలోన తొంగి చూసే చుక్కలైనారో..’ ఈ పాట జయరాజును లోకాని పరిచయం చేసింది. ఆయన కలం నుంచి తొణికిన ప్రతి పదమూ పాటై పలికింది. చెలకల్లో లేని నీళ్లు రైతు కళ్లల్లో చూసి జయరాజు రాసిన వానమ్మ పాట.. కరువుతో అల్లాడే ప్రతి పల్లెలోన, పనిపాటల్లోనా కష్టజీవికి తోడైనిలిచింది. నీల్లోసుకున్న కంకి నీళ్లాడలేక పాయే అన్న పదం, గుండె గల్ల ఎవరినైనా కదిలిస్తది. అంత సక్కని పాట వానమ్మ పాట. చెంగు చెంగున ఎగిరే కోడె దూడలు కటికోడి కొట్టుకు చేరుతున్నయని వలపోస్తడు జయరాజు. వంద మాటల కంటే ఒక పాట చాలా గొప్పదన్న స్పృహ ఉన్నోడు కాబట్టే...పాట జనం నాడి పట్టుకొని... దశాబ్దాలు గడిచిన వన్నెతరగని పాటలు రాసిండు. అనేక ఉద్యమాలకు సాంస్కృతిక సైనికుడై పనిచేసిండు.
జయరాజు సింగరేణిపోరాటాలకు సైరనై మోగిండు. ఫలితంగా రాజ్యం అతని మీద కక్ష గట్టి, లాఠీ దెబ్బలు, దొంగకేసుల రుచి చూపించి అనేక సార్లు జైలుకు పంపింది. అయినా ఆ గొంతుక పోరుబాటను మాత్రం వీడలేదు. పోరాట పాటలు రాయడం మాత్రం వదలలేదు. అనేక ఉద్యమ పుట్టుకల్లో, పయానాల్లో ముందుండి పోరాడిన నాయకుడు, గాయకుడు తాను. విప్లవోద్యమం బలంగా ఉన్న రోజుల్లో ప్రజలను ఆ పోరాటాలకు మద్దతు కూడగట్టినయి.
జయరాజు పాటలు. రక్తం ఉడికి, కడుపు రగిలిన తనం తన పాటలంతట కనిపిస్తది. తెలంగాణ బతుకు ఛిధ్రమైన జాడను పాటల్లో పట్టి చూపించిండు.ప్రజల గుండెల్లో చిరకాలం యాదికుండే పాటలు రాసిన జయరాజు విప్లవోద్యమ దృష్ఠితో అనేక పాటలకు ప్రాణం పోసిండు. పోరాడకుంటే బతుకు మారదని, ప్రజలకు దోపిడి మర్మాన్ని విప్పి చెప్పిండు. జయరాజు పాటలు ప్రజలను ఉద్యమ బాటలో నడిపిస్తయి. అంతేకాదు ప్రజలకు చదువు ఎంత ముఖ్యమో తెలుపుతూ అక్షరోద్యమ సమయంలో అద్భుతమైన పాటలు రాసిండు. ఆ పాటలు చదువురాని అనేకమందికి చదువుపట్ల ఆసక్తి కలిగేటట్టు చేసినయి. జయరాజు రాసిన పాటలు అక్షర దీపాలైనయ్‌.
ఆరిపోని నిప్పు కణికలైనయి.జయరాజు రాసిన పాటల్లో దేని ప్రత్యేకత దానిదే. ప్రతీ పాట ఒక సమగ్రమైన కళాఖండంగా నిలిచింది. “జోలాలీ’’ పాటవింటే వందకోట్ల భారతీయుల కన్నీటి కథ మన కండ్లముందుంటది. ఇంకేమి మారిందరా అని తెలంగాణ గోసను పాటగా ప్రశ్నించే తీరుకు ఒంటి మీది రోమాలు కత్తులవుతయి. జయరాజు పాటల్ల గోడాడే తండ్లాట అట్లా కండ్లముందటికొత్తది. ఆకలి, పేదరికం, నిరక్షరాస్యత, నిరుద్యోగం, పాలకుల పీడనవంటి దీర్ఘకాలిక సమస్యలను పాటగట్టి జనాన్ని పోరుబాట పట్టిచ్చిండు.పల్లె గురించి, తల్లి గురించి, ఉద్యమం గురించి, అక్షరం గురించి, ప్రభుత్వ దుర్మార్గాల గురించి...పడావుపడ్డ భూముల గురించి విభిన్నమైన వస్తువులతో పాటలల్లిన ఘనత జయరాజుది. స్నేహమేరా జీవితానికి వెలుగునిచ్చే వెన్నెలన్న కవి హృదయం తనది. అంతేకాదు వివాహ వ్యవస్థలో లోపాలను, స్త్రీ పడే జీవితకాలపు వేదనను పదాలకు ఎక్కించిన ఉద్యమ గొంతుక జయరాజు. ఉద్యమ రచయితలు స్పృశించని అనేక విషయాలను పాటగా మలిచి తనకాలపు పాటకవుల్లో తనదైన ముద్రను నిలుపుకున్నోడు.
జయరాజు రాసిన పాటలు వెండితెరకు కూడా ఎక్కినయ్‌. కొంత కాలం క్రితం వచ్చిన అడవిలో అన్న సినిమాకు హైలెట్‌గా నిలిచిన వందనాలమ్మ పాటను రాసింది జయరాజే. మాస్‌ సినిమాల్లో మైలురాయిగా నిలిచిన దండోరా సినిమాలో ఆణిముత్య గీతమైన కొండల్లో కోయిల పాటలు పాడాలి అనే పాట రాసిందీ జయరాజే !
↑ ఈనాడు, తెలంగాణ (15 October 2018). "ప్రజా చైతన్యం తెచ్చిన కవి సుద్దాల హనుమంతు". www.eenadu.net. Archived from the original on 30 సెప్టెంబర్ 2019. Retrieved 30 September 2019. Check date values in: |archivedate= (help)
jayaraju...prajavaggeyakarulla padunekkina gontuka, neeti chelimallanti tiyyanaina paatalallinodu. chettu puttalanu paatallo ompukoni palletallini palakarinchinodu.
mahabubabad jilla, mahabubabad mandalam, gummanuri (gumudur) loo janminchaadu. talli orisala chennamma, tandri orisala rajayya.
chaduvanta khammam jilla bayyaram mandalam gandhampallilo saagindi. vidyaarthi dasha nunche prasninchadam nerchukunna porusali jayaraju. vidyaarthi nayakudiga kalasala, hastla samasyala pai poradindu. digri puurti cheyakamunde jayarajunu udyogam varinchindi.
singarenilo fitterse koluvu chesina porata baatanu veedaledu. singareni kaarmikula samasyala pai porade kramamlo laathee debbalanu tinnadu. ennosaarlu jailu gadapatokkindu. jailuku vellina akkada kuudaa khaideela samasyala pai poruchesindu. singareni kaarmikula samasyala parishkaaram kosam nelarojulu chesina samme singareni charitralone oo kotta adhyaayaaniki teralepindi. prabhutvam saamadhaanabheda dandopaayalu prayoginchindi. aakharuku iddaru mukhyamantrulu pralobha pettindru. aina jayariesm tana panthaa veedaledu.
pedalakai butti paatalu kaigattinodu.. paatagaane putti paatallo padamla batikaalannade jayaraju aasha..shwasa.sukavi jeevinchu prajala naalukalandu anna kavi maatalaku jayaraje niluvettu saakshyam. jayariesm kadile paatala pravaham. pallepaatalanu ollantaa nimpu kunna marmayogi jayaraju. kalmasam laeni aayana kalam nunchi jaluvare paatalu jeevanadila saagipotuntayi. tana snehitudu cherala kanumusinapudu u ninnetta marichipodunu cherala..u anna paata aayana kalam nunchi pattina toli pallavi. kachinapalli encountersa pai raasina paata prati hrudayaanni kadilinchindi. ee paata vinna e tallikaina... e chelli kaina kanneeti chemma ravadam khayam. u ekkada unnaro annalu... yada unnaro... ningeeloona tongi chuse chukkalainaro..u ee paata jayarajunu lokani parichayam chesindi. aayana kalam nunchi tonikina prati padamuu paatai palikindi. chelakallo laeni neellu raitu kallallo chusi jayaraju raasina vanamma paata.. karuvutho allade prati palleloona, panipaatallonaa kashtajeeviki todainilichindi. neellosukunna kanki neellaadaleka paaye anna padam, gunde galla evarinainaa kadilistadi. anta sakkani paata vanamma paata. chengu chenguna egire kode doodalu katikodi kottuku cherutunnayani valapostadu jayaraju. vanda maatala kante oka paata chala goppadanna spruha unnodu kabatte...paata janam naadi pattukoni... dasaabdaalu gadichina vannetaragani paatalu raasindu. aneka udyamaalaku saamskrutika sainikudai panichesindu.
jayaraju singareniporatalaku sairanai mogindu. phalitamgaa rajyam athani meeda kaksha gatti, laathee debbalu, dongakesula ruchi chuupinchi aneka saarlu jailuku pampindi. aina aa gontuka porubaatanu maatram veedaledu. porata paatalu rayadam maatram vadalaledu. aneka udyama puttukallo, payaanaallo mundundi poraadina nayakudu, gayakudu taanu. viplavodyamam balangaa unna rojullo prajalanu aa poraataalaku maddatu koodagattinayi.
jayaraju paatalu. raktam udiki, kadupu ragilina tanam tana paatalantata kanipistadi. telamgaana batuku chidhramaina jaadanu paatallo patti choopinchindu.prajala gundello chirakaalam yaadikunde paatalu raasina jayaraju viplavodyama drushtitho aneka paatalaku praanam posindu. poradakunte batuku maaradani, prajalaku dopidi marmanni vippi cheppindu. jayaraju paatalu prajalanu udyama baatalo nadipistayi. antekaadu prajalaku chaduvu entha mukhyamo teluputuu aksharodyama samayamlo adbhutamaina paatalu raasindu. aa paatalu chaduvuraani anekamandiki chaduvupatla aasakti kaligetattu chesinayi. jayaraju raasina paatalu akshara deepalaineyy.
aariponi nippu kanikalainayi.jayaraju raasina paatallo deni pratyekata daanide. pratee paata oka samagramaina kalaakhandamgaa nilichindi. cezololy patavinte vandakotla bhaaratheeyula kanneeti katha mana kandlamunduntadi. inkemi marindara ani telamgaana gosanu paatagaa prasninche teeruku onti meedi romalu kattulavutayi. jayaraju paatalla godade tandlata atla kandlamundatikottadi. aakali, pedarikam, niraksharaasyata, nirudyogam, paalakula peedanavanti deerghakaalika samasyalanu paatagatti janaanni porubata pattichindu.palle gurinchi, talli gurinchi, udyamam gurinchi, aksharam gurinchi, prabhutva durmaargaala gurinchi...padavupadda bhoomula gurinchi vibhinnamaina vastuvulatoe paatalallina ghanata jayarajudi. snehamera jeevitaaniki velugunicche vennelanna kavi hrudayam tanadi. antekaadu vivaha vyavasthalo lopalanu, stree pade jeevitakaalapu vedananu padaalaku ekkinchina udyama gontuka jayaraju. udyama rachayitalu sprusinchani aneka vishayaalanu paatagaa malichi tanakaalapu paatakavullo tanadaina mudranu nilupukunnodu.
jayaraju raasina paatalu venditeraku kuudaa ekkineyy. kontha kaalam kritam vachina adavilo anna sinimaaku hyletega nilichina vandanalamma paatanu rasindi jayaraje. mase cinemallo mailuraiga nilichina dandora cinemalo aanimutya geetamaina kondallo koyila paatalu padali ane paata rasindi jayaraje !
u eenaadu, telamgaana (15 October 2018). "praja chaitanyam tecchina kavi suddaala hanumantu". www.eenadu.net. Archived from the original on 30 september 2019. Retrieved 30 September 2019. Check date values in: |archivedate= (help)