03:21, 6 జూన్ 2014 నాటి కూర్పు
29 bytes removed , 6 సంవత్సరాల క్రితం
09:55, 26 డిసెంబరు 2013 నాటి కూర్పు (సవరించు)
03:21, 6 జూన్ 2014 నాటి కూర్పు (సవరించు) (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి)
literacy_female =51.33|
area_magnitude= చ.కి.మీ|
area_total = |
|pincode = 533401}}
[[File:Landscape view at Tuni.jpg|thumb|240px|తుని వద్ద తూర్పుకనుమలు]]
చారిత్రకంగా తునికి కొంత పేరు లేకపోలేదు. తుని పట్టణము క్షత్రియులు,వైశ్యుల ద్వారా కొంతవరకూ అభివృద్ది చెందినది. తునిని పాలించిన రాజులు వత్సవాయి వంశానికి చెందిన క్షత్రియులు. ప్రసిద్ద కవి [[చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్త్రి]] [[కాశీ]] యాత్ర చేసుకుని తిరిగి వస్తూ 1890 ప్రాంతాలలో తునిలోని సత్రంలో ఆగినట్లు చెప్పుకున్నారు. ఈ సత్రము పెద్ద బజారు నుండి రైలు స్టేషన్ కి వెళ్ళే దారిలో, జి. ఎన్. టి. రోడ్డు, మెయిన్ రోడ్డు కలుసుకున్న మొగలో ఉండేది. ఈ జి. ఎన్. టి. రోడ్డు మీద, [[విశాఖపట్నం]]కి, [[రాజమండ్రి]]కి నడిమధ్యలో ఉంది తుని.
పూర్వకాలంలో ఎప్పుడో ఒక నాడు [[జ్యేష్ఠా దేవి]] (పెద్దమ్మ), [[లక్ష్మీ దేవి]] (చిన్నమ్మ) "నేను బాగుంటానంటే నేను బాగుంటాను" అని రివాజుగా తగువాడుకున్నారుట. తగువాడుకుని, మరెక్కడా ఊళ్ళే లేనట్టు, తునిలో సెట్టి గారింటికి తగువు తీర్చమని వచ్చేరుట. సెట్టి గారి గొంతుకలో పచ్చి వెలక్కాయ పడ్డట్లయింది. ఎటు తీర్పు చెప్పినా చిక్కే! ఆలోచించి, "అమ్మా, చిన్నమ్మా! నువ్వు ఇలా లోపలికి వస్తూంటే బాగున్నావు. చూడు జ్యేష్ఠమ్మా! నువ్వు అలా బయటకి వెళుతూంటే బాగున్నావు" అని తీర్పు చెప్పేడుట. తెలుగు భాషలో '''తుని తగువు తీర్చినట్లు''' లేదా '''తుంతగువులు తీరవుగాని''' అన్న జాతీయానికి వెనకనున్న గాథ ఇది. ఇలా కర్ర విరగకుండా, పాము చావకుండా మాట్లాడే చాకచక్యం తుని వర్తకులకే ఉందని చెబుతారు.
తుని, [[పాయకరావు పేట]]ల మధ్య ఉన్న [[తాండవ నది]] కి ఎడమ ఒడ్డున పాయకరావు పేట ఉన్నది. తుని తూర్పు గోదావరి జిల్లా లోను, పాయకరావు పేట విశాఖపట్నం జిల్లా లోను ఉన్నాయి.
;ఆదివారపు సంత
తునిలో ఉండే మరొక లగ్జరీ మామిడి పళ్ళు. ఇక్కడ దరిదాపు 250 రకాల పళ్ళు దొరుకుతాయిట. వీటిలో కొన్ని రకాలు: చెరకు రసం, పెద్ద రసం, చిన్న రసం, నూజివీడు రసం (లేక తురక మామిడి పండు), పంచదార కలశ, నీలం, కోలంగోవ, ఏండ్రాసు, సువర్ణరేఖ, బంగినపల్లి, కలెక్టరు, జహంగీరు. మామిడి పళ్ళతో పాటు తుని నుండి ఎగుమతి అయే వస్తువులు ముఖ్యంగా బెల్లం, తమలపాకులు, చేనేత బట్టలు. స్టేషన్ లో గుడ్స్ షెడ్డులో నిలువెత్తు పేర్చి ఉండేవి ఈ సరుకులు.
;తలుపులమ్మలోవ
భోజనం తర్వాత కిళ్ళీకి కూడ తుని ప్రసిద్ధమే. తుని దగ్గర లకారసామి కొండ దిగువన రాంభద్రపురం పక్కన సత్యవరం అనే పల్లెటూరు ఉంది. ఆ ఊరు మట్టిలో ఉన్న అద్భుతం వలననో ఏమిటో కాని అక్కడ పెరిగే తమలపాకుల రుచి మహద్బుతంగా ఉంటుందంటారు. విజయనగరం తమలపాకులు అరిటాకుల్లా ఉంటే తుని ఆకుల్లో కవటాకులు నోట్లో వేసుకుంటే ఇలా కరిగి పోతాయి. తుని తమలపాకులు లేకపోతే కాకినాడలో నూర్జహాన్ కిళ్ళీ ఉండేదే కాదు అంటారంతా. హొటల్లో భోజనం చేసి, కోటయ్య కొట్లో కాజా కొనుక్కు తిని, తర్వాత నూర్జహాన్ కిళ్ళీ వేసుకుని సినిమాకి వెళ్ళటం అంటే ఆ చుట్టుప్రక్కల వాళ్ళకు పాత రోజులలో ఒక లగ్జరీ.
తుని పట్టణంలో స్టేషన్‌కి ఎదురుగా ఉన్న కిళ్ళీ బడ్డీ దగ్గర గోలీ సోడా తాగి, ఆ పక్కనే ఉన్న రీడింగ్ రూం కి వెళ్ళి పేపరు చదవటం చాలమందికి దైనందిన కార్యక్రమాలలో ఒకటి గాఉండేది. రీడింగ్ రూము అంటే లైబ్రరి కాదు. ఇరవై అడుగులు పొడుగున్న ఒక పెద్ద గది, ఆ గది నిండుగా ఈ కొస నుండి ఆ కొసకి ఒక పొడుగాటి బల్ల, దానికి రెండు వైపులా కుర్చీలు. బల్ల మీద రెండో మూడో ఇంగ్లీషు దిన పత్రికలు, ఒకటో, రెండో తెలుగు దిన పత్రికలు, ఏదో నామకః వారపత్రికలు, ఉండేవి. వాటి కోసం గది ఎప్పుడూ కిటకిటలాడుతూ ఉండేది. ఎనాటమీ లేబొరేటరీలో శవాన్ని కోసినట్లు, పేపరుని ఏ కీలుకా కీలు విడగొట్టేసి, తలో మూలకీ పట్టుకు పోయి చదువుకునే వారు. ముందు పేజీ ఒకడు నిలబడి చదువుతూ ఉంటే, దాని వెనక పేజీ మరొకడు ఒంగుని చదివే వాడు.
==తెన్నేటి-ప్రజాపార్టీ==
ఈ అరుగుకి ఎదురుగా కొంత ఖాళీ స్థలం ఉండేది. ఆ స్థలంలో సిమెంటుతో కట్టిన ఒక వేదిక, జెండా ఎగరెయ్యడానికి ఒక స్థంబం. ఒక సారి [[తెన్నేటి విశ్వనాధం|తెన్నేటి విశ్వనాథం]] ప్రజాపార్టీ తరఫున ప్రచారం చేస్తూ ఈ వేదిక మీద నిలబడి ప్రసంగించేడు. విశ్వనాథం ఆంధ్ర కేసరి టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు ప్రియ సహాధ్యాయి, శిష్యుడు, రాజకీయ వారసుడూను. కాంగ్రెస్ పార్టీ మీద, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ పరిపాలనా దక్షత మీద విరక్తి పుట్టి ప్రజాపార్టీని స్థాపించేడు ఆ సందర్భం లో "కాంగ్రెస్ పార్టి మండోదరి శరీరంలా చివికి పోయింది. ఇది మరమ్మత్తు చేస్తే బాగుపడేది కాదు. అందుకని దీని స్థానంలో మరొక కొత్త పార్టీని స్థాపించేం" అని అంటూ మండోదరి కథ చెప్పుకొచ్చేడు.
రాజా ప్రభుత్వ పాఠశాల,
బాలికల ప్రభుత్వ పాఠశాల,
లయోల విద్యా సంస్థలు,
భాష్యమ్ విద్యా సంస్థలు,
నారాయణ విద్యా సంస్థలు,
శ్రీ వేంకటేశ్వర కాలేజ్ అఫ్ ఎడ్యుకేషన్
రవీన్ద్ర భారతీ విద్యా సంస్థలు కలవు
* రైల్వే స్టేషన్ {చెన్నై-హౌరా రైలు మార్గం తుని మీదుగానే వెళుతుంది.}
* పోలీస్ స్టేషన్ {రైల్వే స్టేషన్ సమీపాన}
1911 ప్రాంతాలలో, తునిలో తన మామయ్య గారి ఇంట ఉండి తుని రాజా బహదూర్ ప్రభుత్వ మహోన్నత పాఠశాలలో చదువుకొనెను. ఆయన గుర్రపు స్వారీ, మల్లుయుద్ధం నందు, ఆటల యందు ఆసక్తి కనబరిచేవాడు అని ఆ పాఠశాలలో వినికిడి. ఈయన తుని ప్రక్కన వున్న సీతమ్మ వారి కొండ మీద తపస్సు చేసేను. విశాఖపట్నంలో ఉన్న మిసెస్ ఎ. వి. ఎన్. కళాశాల కు అనుబంధంగా ఉన్న ఉన్నత పాఠశాలలో చదువు ప్రారంభించి, పూర్తి కాకుండానే ఆపు చేసేడని ఒక కథనం ఉంది. తర్వాత 1929 లో సీతారామరాజు దండు అడ్డతీగెల, రంపచోడవరం, చింతపల్లి, అన్నవరం, తుని పోలీసు స్టేషన్‌ల పై దాడి చేసి బ్రిటిష్ వాళ్ళని ఎదిరించడం జరిగినది.
తుని ఊరి బయట బాలయోగి మెట్ట అనే కొండ ఉండేది. ఈ మెట్ట మీద సీతామ్మవారి పాదం, మాయలేడి డెక్కల గుర్తులు ఉండేవి. ఈ బాలయోగి మెట్ట మీద, ఒక రాయి మీద, ఒక సారి ఒక బాలయోగి వెలిసేడు - పూర్వాశ్రమంలో రైలు స్టేషన్ లో మసాలా గారెలు అమ్ముకుని బతికే కుర్రాడు. ఆ బాలయోగి కోసం కొండ మీద గుడి కట్టేరు. భక్తులు పాలు, పండ్లు పట్టికెళ్ళి రివాజుగా యోగికి ఇచ్చే వారు. ముమ్మడివరంలో పేరు ప్రఖ్యాతులను పొందిన బాలయోగి ఇంతకు ముందు దశాబ్దం వ్యక్తి; తునిలో బోడిమెట్ట మీద వ్యక్తి కొద్ది రోజులే తపస్సు చేసి తిరిగి అందరిలో కలసిపోయాడు. పేరులో పోలిక తప్ప సిసలైన అసలు బాలయోగి ముమ్మడివరం బాలయోగే!
03:21, 6 joon 2014 naati kuurpu
29 bytes removed , 6 samvatsaraala kritam
09:55, 26 disembaru 2013 naati kuurpu (savarinchu)
03:21, 6 joon 2014 naati kuurpu (savarinchu) (diddubaatu radducheyyi)
literacy_female =51.33|
area_magnitude= cha.ki.mee|
area_total = |
|pincode = 533401}}
[[File:Landscape view at Tuni.jpg|thumb|240px|tuni vadda toorpukanumalu]]
chaaritrakamgaa tuniki kontha paeru lekapoledu. tuni pattanamu kshatriyulu,vaisyula dwara kontavarakuu abhivruddi chendinadi. tunini paalinchina rajulu vatsavaayi vamsaaniki chendina kshatriyulu. prasidda kavi [[chellapilla venkatasastri]] [[kaashi]] yaatra chesukuni tirigi vastuu 1890 praantaalalo tuniloni satramlo aaginatlu cheppukunnaru. ee satramu pedda bajaru nundi railu station ki velle daarilo, ji. en. ti. roddu, main roddu kalusukunna mogalo undedi. ee ji. en. ti. roddu meeda, [[visaakhapatnam]]ki, [[rajamandri]]ki nadimadhyalo undi tuni.
poorvakaalamlo eppudo oka naadu [[jyeshtaa devi]] (peddamma), [[lakshmi devi]] (chinnamma) "nenu baguntanante nenu baguntanu" ani rivajuga taguvaadukunnaaruta. taguvaadukuni, marekkada oolle lenattu, tunilo setti gaarintiki taguvu teerchamani vacheruta. setti gaari gontukalo pachi velakkaya paddatlayindi. etu teerpu cheppina chikke! aalochinchi, "amma, chinnamma! nuvvu ilaa lopaliki vastunte bagunnavu. chudu jyeshtamma! nuvvu alaa bayataki velutuunte bagunnavu" ani teerpu cheppeduta. telugu bhashalo '''tuni taguvu teerchinatlu''' leda '''tuntaguvulu teeravugaani''' anna jaatiiyaaniki venakanunna gaatha idhi. ilaa karra viragakunda, paamu chavakunda matlade chaakachakyam tuni vartakulake undani chebutaaru.
tuni, [[payakarao peta]]la madhya unna [[tandava nadi]] ki edama odduna payakarao peta unnadi. tuni thoorpu godavari jilla lonu, payakarao peta visaakhapatnam jilla lonu unnaayi.
;aadivaarapu santa
tunilo unde maroka lagjari mamidi pallu. ikkada daridaapu 250 rakala pallu dorukutaayita. veetilo konni rakalu: cheraku rasam, pedda rasam, chinna rasam, noojiveedu rasam (leka turaka mamidi pandu), panchadaara kalasa, neelam, kolangova, endrasu, suvarnarekha, banginapalli, kalektaru, jahangiru. mamidi pallatho paatu tuni nundi egumati aye vastuvulu mukhyamgaa bellam, tamalapaakulu, chenetha battalu. station loo guds sheddulo niluvettu perchi undevi ee sarukulu.
;talupulammalova
bhojanam tarvaata killeeki kuuda tuni prasiddhame. tuni daggara lakarasami konda diguvana rambhadrapuram pakkana satyavaram ane palleturu undi. aa ooru mattilo unna adbhutam valanano emito kaani akkada perige tamalapaakula ruchi mahadbutamgaa untundantaaru. vijayanagaram tamalapaakulu aritaculla unte tuni aakullo kavataakulu notlo vesukunte ilaa karigi potayi. tuni tamalapaakulu lekapothe kaakinaadalo noorjahan killee undede kaadu antaranta. hotallo bhojanam chesi, kotayya kotlo kaja konukku tini, tarvaata noorjahan killee vesukuni sinimaki vellatam ante aa chuttuprakkala vaallaku paata rojulalo oka lagjari.
tuni pattanamlo stationki edurugaa unna killee buddy daggara goli soda taagi, aa pakkane unna reading room ki velli peparu chadavatam chaalamandiki dainandina kaaryakramaalalo okati gaaundedi. reading roomu ante librari kaadu. iravai adugulu podugunna oka pedda gadi, aa gadi nindugaa ee kosa nundi aa kosaki oka podugaati balla, daaniki rendu vaipula kurcheelu. balla meeda rendo moodo ingleeshu dina patrikalu, okato, rendo telugu dina patrikalu, edho namakah vaarapatrikalu, undevi. vaati kosam gadi eppuduu kitakitalaadutuu undedi. enaatami laboratorylo shavaanni kosinatlu, peparuni e keeluka keelu vidagottesi, talo moolakee pattuku poyi chaduvukune vaaru. mundu pagy okadu nilabadi chaduvutuu unte, daani venaka pagy marokadu onguni chadive vaadu.
==tenneti-prajaparty==
ee aruguki edurugaa kontha khaalii sthalam undedi. aa sthalamlo simentutho kattina oka vedika, jenda egareyyadaaniki oka sthambam. oka saari [[tenneti vishwanaadham|tenneti vishwanaatham]] prajaparty tarafuna prachaaram chestu ee vedika meeda nilabadi prasanginchedu. vishwanaatham aandhra kesari tanguturi prakaasam pantulu priya sahadhyayi, shishyudu, rajakeeya vaarasuduunu. congress party meeda, jawaharlal nehroo paripalana dakshata meeda virakti putti prajaapaarteeni sthaapinchedu aa sandarbham loo "congress parti mandodari sariiramlaa chiviki poyindi. idhi marammattu cheste bagupadedi kaadu. andukani deeni sthaanamlo maroka kotta paartiini sthaapinchem" ani antuu mandodari katha cheppukochedu.
raja prabhutva paatasaala,
balikala prabhutva paatasaala,
layola vidya samsthalu,
bhashyam vidya samsthalu,
narayana vidya samsthalu,
shree venkateshwara calage afh education
ravindra bhaaratii vidya samsthalu kalavu
* railve station {chennai-houra railu maargam tuni meedugaane velutundi.}
* polies station {railve station sameepaana}
1911 praantaalalo, tunilo tana mamayya gaari inta undi tuni raja bahadur prabhutva mahonnata paatasaalalo chaduvukonenu. aayana gurrapu swari, malluyuddham nandu, aatala yandu aasakti kanabarichevaadu ani aa paatasaalalo vinikidi. eeyana tuni prakkana vunna seetamma vaari konda meeda tapassu chesenu. visaakhapatnamlo unna misses e. vi. en. kalasala ku anubandhamgaa unna unnata paatasaalalo chaduvu praarambhinchi, puurti kakundane aapu chesedani oka kathanam undi. tarvaata 1929 loo sitaramaraju dandu addateegela, rampachodavaram, chintapalli, annavaram, tuni polisu stationla pai daadi chesi british vaallani edirinchadam jariginadi.
tuni oori bayata baalayogi metta ane konda undedi. ee metta meeda seetaammavaari paadam, mayaledi dekkala gurtulu undevi. ee baalayogi metta meeda, oka raayi meeda, oka saari oka baalayogi velisedu - puurvaashramamloo railu station loo masala gaarelu ammukuni batike kurradu. aa baalayogi kosam konda meeda gudi katteru. bhaktulu paalu, pandlu pattikelli rivajuga yogiki iche vaaru. mummadivaramlo paeru prakhyaatulanu pondina baalayogi intaku mundu dasabdam vyakti; tunilo bodimetta meeda vyakti koddi rojule tapassu chesi tirigi andarilo kalasipoyadu. paerulo polika tappa sisalaina asalu baalayogi mummadivaram balayoge!