నాట్య‌మే ఆమె ధ్యా‌స‌.. శ్వా‌స | Prajasakti::Telugu Daily
Home » ఫీచర్స్ » నాట్య‌మే ఆమె ధ్యా‌స‌.. శ్వా‌స
ఆమెకు నాట్యం ఒక జీవన శ్వాస, అదే ఆమె ధ్యాస. నాట్యరీతుల్లో నవీన ప్రయోగాలు చేయడం ఆమె అభిలాష.. ఆ ప్రఖ్యాత నాట్య కళాకారిణి, నృత్య దర్శకురాలు కోకా విజయలక్ష్మి. కళకు ఎల్లలు లేవు, కళాకారులకు సమాజమే వేదిక, ప్రపంచమే ఒక ప్రదర్శనశాల. తెలుగునాట ఆవిర్భవించిన కూచిపూడి నృత్యరీతులను ఫ్రాన్స్‌ నాట్యశైలితో మమేకం చేస్తూ దేశవిదేశాల్లో వేలాది ప్రదర్శనలిస్తూ విజయపథంలో ముందుకు సాగుతున్న కోకా విజయలక్ష్మి పేరు తెలుగు రాష్ట్రాల్లో చిరపరిచితమే! ఎన్ని అవరోధాలు ఎదురైనా నాట్యకళలో సామాజిక బాధ్యతని మేళవించి, తనదంటూ ఒక విభిన్నశైలిని ఆవిష్కరిస్తున్న విజయలక్ష్మి కళా ప్రస్థానం ఆసక్తిదాయకం!
'నేను సైతం ప్రపంచాగ్నికి సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను...' అంటూ మహాకవి శ్రీశ్రీ రాసిన మహాప్రస్థానం కావ్యాన్ని తొలిసారిగా నృత్య రూపకంగా మలిచిన ఘనత విజయలక్ష్మిదే. తెలుగు భాష ప్రాచీన వైభవాన్ని 'తెలుగు ప్రశస్తి'గా, శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో రైతాంగ జీవన దృశ్యాలను 'రైతు రాయలు'గా నృత్యరూపకాలతో కళాభిమానులకు అందించి, ఆమె అలరించారు. సుప్రసిద్ధ ఫ్రాన్స్‌ నర్తకి మారియా బౌతొర్స్‌తో కలసి అనేక వేదికలపై జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిల్లో ఆమె నృత్య ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నారు. భారతీయ కూచిపూడి శైలిని విదేశీ నృత్య రీతులతో మేళవిస్తూ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆమె ప్రదర్శనలు చేస్తున్నారు. నవతరానికి నాట్యకళలో శిక్షణ అందిస్తున్నారు.
ఆంక్షల్ని అధిగమించి ...
కోకా విజయలక్ష్మి స్వస్థలం ప్రకాశం జిల్లాలోని సంత రావూరు. ఆమె సామాజికవర్గంలోని మహిళలు ఘోషాలో ఉండేవారు. ఆ రోజుల్లో ఆడపిల్లలు, రిక్షాలో కాలేజీకి వెళ్లేటప్పుడు ఆ రిక్షా చుట్టూ ఒక పరదా కట్టేవారని ఆమె పెద్దమ్మ చెప్పేది. అటువంటి పరిస్థితుల్లో పుట్టిన ఆమె తన అభిరుచికి అనుగుణంగా నాట్యకళని సాధన చేయడం వారి బంధువులందరికీ విచిత్రంగా, విడ్డూరంగా ఉండేదట! కొందరు చులకనగా చూసేవారు. ఆమె డ్యాన్సు నేర్చుకోవడం మొదలు పెట్టినప్పటి నుంచీ బంధువులందరూ నీకిష్టమై డ్యాన్సు నేర్చుకొంటున్నావా, లేదా మీ నాన్నగారి వల్ల నేర్చుకొంటున్నావా? అని యక్ష ప్రశ్నలతో విసిగించేవారు. అలా విమర్శించినవారే ఆమె ప్రతిభను గుర్తించి, ఇప్పుడు గౌరవిస్తున్నారు.
ఐదో ఏట నుంచే ...
విజయలక్ష్మి తండ్రి రాధాకృష్ణమూర్తి, తల్లి సామ్రాజ్యం. వారికి ముగ్గరు సంతానం. వారిలో విజయలక్ష్మి పెద్ద అమ్మాయి. తండ్రి ఆమెను ఒక గొప్ప కూచిపూడి నృత్యకారిణిగా చూడాలని తపనపడేవారు. అందువల్ల ఆమెకు ఐదో ఏటనే కూచిపూడి నాట్యాన్ని నేర్పించడం మొదలెట్టారు. తండ్రి ఐటిసిలో చేస్తున్న ఉద్యోగరీత్యా ఎక్కువ బదిలీలుండేవి. ఏ ఊరికెళ్ళినా, మొదట ఎక్కడ కూచిపూడి నేర్పుతారో తెలుసుకొని, అందుకు అనుగుణంగా స్కూల్లో చేర్పించి, దగ్గర్లో ఇల్లు తీసుకునేవారు. పాఠశాల విద్య కన్నా ఆమెను మంచి నర్తకిగా చూడాలన్నదే ఆయన లక్ష్యం. కొన్నిసార్లు ఆమెకు జ్వరం, దగ్గులాంటివి వచ్చి, స్కూలు ఎగ్గొట్టినపుడు ఏమనేవారు కాదు. అదే నీరసంగా ఉండి, డ్యాన్సు క్లాసుకెళ్ళనంటే మాత్రం గట్టిగా మందలించి, క్లాసుకు పంపేవారు. ఆమె నృత్య శిక్షణకి అంతటి ప్రాముఖ్యతను ఇచ్చేవారు. రాధాకృష్ణమూర్తికి అప్పటికే కబాడీ క్రీడాకారునిగా మంచి గుర్తింపు ఉండేది. గుంటూరులోని ప్రముఖ నాట్యాచార్యులు కాజా వెంకటసుబ్రహ్మణ్యం వద్ద విజయలక్ష్మి నృత్యంలో మెలకువలు నేర్చుకున్నారు.
నాన్న చూపిన దారిలో ...
విజయలక్ష్మి నృత్య పోటీలకు వెళ్ళినప్పుడల్లా తల్లి ఆమెకు తోడుగా వెళ్లేవారు. తండ్రి ఎపుడూ ఆమెను ప్రోత్సహించేందుకు ఒక మాటంటూ ఉండేవారు... : 'గెలుపు ఓటముల ప్రభావం పట్టించుకోకుండా చేసే పనిని చిత్తశుద్ధితో చేయడమే విజయానికి సోపానం అవుతుందని. ఆయన ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత కొంతమంది ఆశలు చూపి, ఆయన అప్పటివరకూ కూడబెట్టిన మొత్తాన్ని వారి వ్యాపారాల్లో పెట్టుబడిగా పెట్టించారు. కొన్నాళ్ల తర్వాత ఆ బంధువులే నష్టాలు వచ్చాయని చెప్పడంతో సర్వస్వం కోల్పోయి, జీవనోపాధి కోసం మళ్లీ ఉద్యోగాన్ని వెతుక్కోవాల్సి వచ్చింది. విజయలక్ష్మి మొదటిసారి సింగపూరులో డ్యాన్సు ప్రోగ్రాముకు వెళ్లి వచ్చినపుడు ఆయన చాలా సంతోషించారు. తన లక్ష్యం నెరవేరినట్లు భావించారు. తర్వాత దుబాయిలో నృత్యప్రదర్శన చేసి వచ్చిన కొద్ది రోజులకే ఆయన గుండెపోటుతో దూరమయ్యారు.
నాట్యంలో నిర్విరామ సాధన
విజయలక్ష్మి నాట్యసాధన నిర్విరామ కృషిగా కొనసాగింది. విలక్షణమైన నృత్య రూపకాలను రూపొందించడంలో ఆమె అవిశ్రాంతంగా శ్రమిస్తున్నారు. కేవలం వినోదాత్మకమైన నృత్య ప్రదర్శనలే కాక, నేటి సామాజిక సమస్యలపై చర్చించేలా, మనోవికాసానికి తోడ్పడే ప్రయోగాత్మక ప్రదర్శనలకు ఆమె ప్రాధాన్యం ఇస్తారు. ఇందుకు ఆమె తన తండ్రి పేరున హైదరాబాద్‌లో ఏర్పాటు చేసిన కె.ఆర్‌.కె.ఎమ్‌. మెమోరియల్‌ ఆఫ్‌ ఫైనార్ట్స్‌్‌ సంస్థ వేదిక. ఆమె రూపకల్పన చేసి, ప్రదర్శించిన సమైక్య భారతి, తెలుగు ప్రశస్తి, భారతీయ, ఫ్రాన్స్‌ సంస్కృతుల మేళవింపుగా చేసి, మెలెంజె నృత్య ప్రదర్శనలు ప్రముఖుల ప్రశంసలు అందుకున్నాయి. తెలుగుభాషకు ప్రాచీన వైభవం లభించిన సందర్భంగా తెలుగు ప్రశస్తి గురించి వివరిస్తూ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అధికార భాషా సంఘం తరపున, భారతదేశంలోని అన్ని ప్రధాన నగరాల్లో ప్రదర్శనలివ్వడం తనకెంతో గర్వకారణం అని అమె చెబుతారు. శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానం నృత్య రూపకం, రైతు రాయలు నృత్య రూపకం ద్వారా విజయలక్ష్మి కూచిపూడి నృత్య రీతుల్లో విలక్షణమైన నర్తకిగా గుర్తింపు పొందారు. తన కాలు కదిలినంత వరకూ, చేయి మెదిలినంత వరకూ వృత్తీ ప్రవృత్తీ కూచిపూడి నృత్యమేనని విజయలక్ష్మి చెబుతారు. దేశవిదేశాల్లో ఎన్నో సంస్థల నుంచి పలు అవార్డులు, సత్కారాలు పొందారు. ఆమె మరింతగా వెలుగొందాలని, తెలుగు నృత్యవిలాసంగా కూచిపూడికి మరింత పేరు ప్రఖ్యాతులు రావాలని ఆశిద్దాం!
natyeme aame dhyasi.. shwamsa | Prajasakti::Telugu Daily
Home u feachers u natyeme aame dhyasi.. shwamsa
aameku naatyam oka jeevana shwasa, adhe aame dhyasa. naatyareetullo naveena prayogaalu cheyadam aame abhilasha.. aa prakhyaata naatya kalaakaarini, nrutya darsakuraalu koka vijayalakshmi. kalaku ellalu levu, kalaakaarulaku samajame vedika, prapanchame oka pradarsanasaala. telugunaata aavirbhavinchina koochipudi nrutyareetulanu franse naatyasailitoe mamekam chestu desavidesallo velaadi pradarsanalistuu vijayapathamlo munduku saagutunna koka vijayalakshmi paeru telugu rashtrallo chiraparichitame! enni avarodhaalu edurainaa naatyakalalo saamaajika baadhyatani melavinchi, tanadantuu oka vibhinnasailini aavishkaristunna vijayalakshmi kalaa prasthaanam aasaktidaayakam!
'nenu saitam prapanchaagniki samidhanokkati aahutichaanu...' antuu mahakavi srishree raasina mahaprasthanam kaavyaanni tolisaarigaa nrutya roopakamgaa malichina ghanata vijayalakshmide. telugu bhasha praacheena vaibhavaanni 'telugu prasasti'gaa, srikrushnadevaraayala kaalamlo raitanga jeevana drushyaalanu 'raitu rayalu'gaa nruthyaroopakaalatho kalaabhimaanulaku andinchi, aame alarinchaaru. suprasiddha franse nartaki maria bouthorseatho kalasi aneka vedikalapai jaateeya, antarjaatiiya sthaayillo aame nrutya pradarsanalu istunnaru. bhaarateeya koochipudi sailini videshee nrutya reethulatho melavistuu prapanchavyaaptamgaa aame pradarsanalu chestunnaru. navataraaniki naatyakalalo sikshana andistunnaaru.
aankshalni adhigaminchi ...
koka vijayalakshmi swasthalam prakaasam jillaalooni santa ravuru. aame saamaajikavargamloni mahilalu ghoshalo undevaaru. aa rojullo aadapillalu, rikshaalo kaalejeeki velletappudu aa riksha chuttu oka parada kattevaarani aame peddamma cheppedi. atuvanti paristhitullo puttina aame tana abhiruchiki anugunamgaa naatyakalani saadhana cheyadam vaari bandhuvulandarikii vichitramgaa, vidduuramgaa undedata! kondaru chulakanaga chusevaru. aame dansu nerchukovadam modalu pettinappati nunchi bandhuvulandaru neekishtamai dansu nerchukontunnava, leda mee naannagaari valla nerchukontunnava? ani yaksha prasnalatho visiginchevaaru. alaa vimarsinchinavaare aame pratibhanu gurtinchi, ippudu gouravistunnaaru.
aido eta nunche ...
vijayalakshmi tandri raadhaakrishnamoorthi, talli saamraajyam. vaariki muggaru santaanam. vaarilo vijayalakshmi pedda ammai. tandri aamenu oka goppa koochipudi nrutyakaarinigaa chuudaalani tapanapadevaaru. anduvalla aameku aido etane koochipudi naatyaanni nerpinchadam modalettaaru. tandri iticilo chestunna udyogareetyaa ekkuva badililundevi. e oorikellinaa, modata ekkada koochipudi nerputaro telusukoni, anduku anugunamgaa schoollo cherpinchi, daggarlo illu teesukunevaaru. paatasaala vidya kanna aamenu manchi nartakigaa chudalannade aayana lakshyam. konnisaarlu aameku jwaram, daggulantivi vachi, skoolu eggottinapudu emanevaru kaadu. adhe neerasamgaa undi, dansu klasukellanante maatram gattigaa mandalinchi, klaasuku pampevaaru. aame nrutya sikshanaki antati praamukhyatanu ichevaaru. raadhaakrushnamoorthiki appatike kabadi kridaakaarunigaa manchi gurtimpu undedi. guntooruloni pramukha naatyaachaaryulu kaja venkatasubrahmanyam vadda vijayalakshmi nrutyamlo melakuvalu neerchukunnaaru.
naanna chuupina daarilo ...
vijayalakshmi nrutya potiilaku vellinappudalla talli aameku thodugaa vellevaaru. tandri epuduu aamenu prothsahinchenduku oka maatantuu undevaaru... : 'gelupu otamula prabhaavam pattinchukokunda chese panini chittasuddhito cheyadame vijayaaniki sopanam avutundani. aayana udyoga viramana tarvaata kontamandi aasalu chuupi, aayana appativarakuu koodabettina mottaanni vaari vyaapaaraallo pettubadigaa pettinchaaru. konnalla tarvaata aa bandhuvule nashtaalu vachaayani cheppadamtho sarvaswam kolpoi, jeevanopadhi kosam malli udyogaanni vetukkovalsi vachindi. vijayalakshmi modatisaari singapurulo dansu prograamuku velli vachinapudu aayana chala santoshinchaaru. tana lakshyam neraverinatlu bhaavinchaaru. tarvaata dubaayilo nrutyapradarsana chesi vachina koddi rojulake aayana gundepotutho dooramayyaaru.
naatyamlo nirvirama saadhana
vijayalakshmi naatyasaadhana nirvirama krushigaa konasagindi. vilakshanamaina nrutya roopakaalanu roopondinchadamlo aame avisraantamgaa shramistunnaaru. kevalam vinodaatmakamaina nrutya pradarsanale kaaka, neti saamaajika samasyalapai charchinchela, manovikaasaaniki thodpade prayogaatmaka pradarsanalaku aame praadhaanyam istaaru. induku aame tana tandri paeruna hyderabadelo erpaatu chesina ke.aari.ke.emi. memorialli aff finortesse samstha vedika. aame roopakalpana chesi, pradarsinchina samaikya bhaarati, telugu prasasti, bhaarateeya, franse samskrutula melavimpugaa chesi, melenje nrutya pradarsanalu pramukhula prasamsalu andukunnaayi. telugubhaashaku praacheena vaibhavam labhinchina sandarbhamgaa telugu prasasti gurinchi vivaristuu aandhrapradeshy adhikara bhasha sangham tarapuna, bhaaratadesamlooni anni pradhaana nagaraallo pradarsanalivvadam tanakentho garvakaaranam ani ame chebutaaru. srishree mahaprasthanam nrutya roopakam, raitu rayalu nrutya roopakam dwara vijayalakshmi koochipudi nrutya reethullo vilakshanamaina nartakigaa gurtimpu pondaaru. tana kaalu kadilinanta varakuu, cheyi medilinanta varakuu vruttee pravruttii koochipudi nrutyamenani vijayalakshmi chebutaaru. desavidesallo enno samsthala nunchi palu avaardulu, satkaaraalu pondaaru. aame marintagaa velugondaalani, telugu nrutyavilaasamgaa koochipudiki marinta paeru prakhyaatulu ravalani aasiddaam!