ట్యునీషియా[5] (ఆంగ్లం :Tunisia) (అరబ్బీ : تونس ‎టూనిస్), అధికారిక నామం రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ట్యునీషియా [6] (అరబ్బీ : الجمهورية التونسية, ‎అల్-జమ్‌హూరియా అత్-తూనీసియ్యా​), ఉత్తర ఆఫ్రికా లోని మెఘర్బు ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక దేశం. ట్యునీషియా వైశాల్యం 1,63,610 చ.కి.మీ. దేశ ఉత్తరాంత ప్రాంతం అయిన " కేప్ అంగేలా " ఆఫ్రికాఖండం ఉత్తరాంత ప్రాంతంగా ఉంది. దీని వాయవ్యసరిహద్దున అల్జీరియా, ఆగ్నేయసరిహద్దున లిబియా దేశాలున్నాయి. ఉత్తరసరిహద్దున మధ్యధరా సముద్రం ఉంది. 2017 గణాంకాలను అనుసరించి ట్యునీషియా జనసంఖ్య 11.435 మిలియన్లు. [3] ట్యునీషియా రాజధాని నగరం టునిసు పేరు దేశానికి నిర్ణయించబడింది. ఇది దేశానికి ఈశాన్యంలో ఉంది.
حرية، نظام، عدالة (Hurriya, Nidham, 'Adala)‎
అధికార భాషలు అరబ్బీ[2]
ప్రజానామము ట్యునీషియన్
ప్రభుత్వం రిపబ్లిక్కు[2]
కరెన్సీ ట్యునీషియన్ దీనార్ (TND)
కాలాంశం CET (UTC+1)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .tn
కాలింగ్ కోడ్ +216
ట్యునీషియా అనేది ఒక ఏకీకృత పాక్షిక అధ్యక్ష ప్రతినిధ్య ప్రజాస్వామ్య రిపబ్లికు. ఇది అరబ్బు ప్రపంచంలో పూర్తిగా ప్రజాస్వామ్య సార్వభౌమ రాజ్యంగా పరిగణించబడుతుంది.​[7]​[8] ఇది అధిక మానవ అభివృద్ధి సూచిక.[9] ట్యునీషియాకు ఐరోపా సమాఖ్యతో ఒక అసోసియేషను ఒప్పందం ఉంది; లా ఫ్రాంకోఫొనీ, మధ్యధరా సమాఖ్య, తూర్పు, దక్షిణ ఆఫ్రికాలకు కామన్ మార్కెటు, అరబు మఘ్రేబు సమాఖ్య, అరబ్బు లీగు, ఒ.ఐ.సి, గ్రేటరు అరబ్బు ఫ్రీ ట్రేడు ఏరియా, సహెలు-సహరాను స్టేట్సు కమ్యూనిటీ, ఆఫ్రికా సమాఖ్య, అలీన ఉద్యమం, ది గ్రూప్ ఆఫ్ 77, యునైటెడు స్టేట్సు అతిపెద్ద నాన్-నాల్లీ మిత్రరాజ్యాల హోదా పొందింది. అంతేకాకుండా ట్యునీషియా కూడా ఐక్యరాజ్యసమితిలో సభ్యదేశంగా ఉంది. ఐరోపాతో సంబంధాలు - (ప్రత్యేకించి ఫ్రాన్సు,[10] ఇటలీతో)[11][12] –
ఆర్ధిక సహకారం, ప్రైవేటీకరణ, పారిశ్రామిక ఆధునీకరణ ద్వారా అనుసంధానించబడ్డాయి.
ప్రాచీన కాలంలో ట్యునీషియాలో ప్రాధమికంగా బర్బర్లు నివసించారు. క్రీ.పూ 12 వ శతాబ్దంలో ఫోనీషియా వలసలు మొదలైయ్యాయి. ఈ వలసదారులు కార్తేజును స్థాపించారు. ఇది రోమన్ రిపబ్లిక్కుకు ఒక ప్రధాన వర్తక శక్తి, సైనిక ప్రత్యర్థిగా ఉంది. కార్తేజు రోమన్లు క్రీ.పూ. ​​146లో ఓడించబడ్డారు. తర్వాతి ఎనిమిది వందల సంవత్సరాలుగా ట్యునీషియాను ఆక్రమించుకున్న రోమన్లు ​​క్రైస్తవ మతం, ఎల్ జెంబు ఆమ్ఫిథియేటరు వంటి వాస్తు శిల్పాలను వాడతారు. 647 లో ప్రారంభించిన అనేక ప్రయత్నాల తరువాత ముస్లింలు 697 లో ట్యునీషియా మొత్తాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తర్వాత ఈ ప్రాంతం ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం 1534 - 1574 ఆధీనంలో ఉంది. ఒట్టోమన్లు ​​మూడు వందల సంవత్సరాల పాటు ఇక్కడ స్థిరపడిపోయారు. 1881 లో ట్యునీషియా ఫ్రెంచి వలసరాజ్యంగా మారింది. ట్యునీషియా హబీబ్ బోర్గుయిబాతో స్వాతంత్ర్యం పొంది 1957 లో ట్యునీషియా రిపబ్లిక్కును ప్రకటించింది. 2011 లో ట్యునీషియా విప్లవం ఫలితంగా అధ్యక్షుడు " జినె ఎల్ అబిడినె బెన్ అలీ "ని తొలగించి తరువాత పార్లమెంటరీ ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. 2014 అక్టోబరు 26 న దేశం మళ్ళీ పార్లమెంటుకు ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి.​[13] 2014 నవంబరు 23 న అధ్యక్షుడి కోసం ఓటు వేసింది.[14]
ట్యునీషియా అనే పదం ఒక కేంద్ర పట్టణ కేంద్రం, ఆధునిక ట్యునీషియా రాజధాని ట్యూనిసు నుంచి తీసుకోబడింది. ఈ పేరు ప్రస్తుత రూపం దాని లాటిన్ సబ్లిషీట్ -యతో, ఫ్రెంచు ట్యునీసీ నుండి ఉద్భవించింది.​[15] సాధారణంగా బెర్బెరు రూటు ⵜⵏⵙ, అంటే "విశ్రాంతి", "స్థావరం" అని అర్థం.[16] ఇది కొన్నిసార్లు ప్యూనియసు దేవత తానితు (సునీ తునిటు) తో సంబంధం కలిగి ఉంది.[15][17] ప్రాచీన నగరమైన టైనెసు.[18][19]
ఫ్రెంచి పదమైన ట్యునీసీ కొన్ని ఐరోపియను భాషలు స్వల్ప మార్పులతో దత్తత తీసుకున్నాయి. దేశంను సూచించడానికి ఒక ప్రత్యేకమైన పేరును పరిచయం చేసింది. ఇతర భాషలు రష్యను టనిసు (టునిసు) స్పానిషు టున్జు వంటివి పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు. ఈ సందర్భంలో అదే పేరు అరబికు, వియత్నాం భాషలలోలాగా దేశం, నగరం రెండింటికీ ఉపయోగించబడుతుంది. సందర్భంలలో మాత్రమే వ్యత్యాసం చూపబడుతుంది.​[15]
నమీడియన్లు, మూరులు బెర్బెర్లకు పూర్వీకులుగా భావిస్తున్నారు. నమీడియా అనువాదం అర్థం నోమాడు (సంచార) వాస్తవానికి ప్రజలు మాసిలీ తెగకు చెందిన మాసినిసా పరిపాలన వరకు పాక్షిక సంచారప్రజలుగా ఉన్నారు.​[21]​[22]​[23]​[24]​[25]
నమోదిత చరిత్ర ప్రారంభంలో ట్యునీషియాలో బెర్బెరు తెగలకు చెందిన ప్రజలు నివసించారు. క్రీ.పూ. 12 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ట్యునీషియా తీరప్రాంతాలలో (బిజెర్టే, ఉటికా) ఫోనీషియన్లు స్థిరపడ్డారు. క్రీ.పూ. 9 వ శతాబ్దంలో ఫోనీషియన్లు కార్తేజు నగరాన్ని స్థాపించారు. పురాణకథనం ఆధారంగా ఆధునిక లెబనాన్లో ఉన్న టైరోకి చెందిన డిడో (కార్తేజు రాణి) క్రీస్తుపూర్వం 814 లో కార్తేజు పట్టణాన్ని స్థాపించింది. కార్తేజులో స్థిరపడిన ప్రజలు ఫెనోసియా, ప్రస్తుత లెబనాను సమీప ప్రాంతాల నుండి సంస్కృతి, మతం తీసుకువచ్చారు.​[26]
బర్బరు బిషపు " డొనేటసు మాగంసు " డొనాటిస్టు అనే క్రిస్టియను సమూహాన్ని స్థాపించాడు.​[29] 5-6 శతాబ్ధాలలో (క్రీ.శ 430 నుండి క్రీ.శ 533)జర్మనీ వండల్సు ఈ ప్రాంతం మీద దాడిచేసి ఈశాన్య ఆఫ్రికాను పాలించారు. ఇందులో ప్రస్తుత త్రిపోలి భాగంగా ఉంది. క్రీ.శ 533-534 లో మొదటి జస్టియను పాలనాకాలంలో తూర్పు రోమన్ల జనరలు " బెలిసారియసు " నాయకత్వంలో సాగించిన దాడితో ఈ ప్రాంతం తిరిగి స్వాధీనం చేసుకొనబడింది.​[30]
7 వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, 8 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఈ ప్రాంతంలో అరబ్బు ముస్లిం విజయం సంభవించింది. వారు వాయవ్య ఆఫ్రికాలో మొట్టమొదటి ఇస్లామిక్ నగరం కైరాయును స్థాపించారు. క్రీ.శ 670 లో ఇది యుగ్బా మస్జిదు (కైరోవను గొప్ప మసీదు) నిర్మించబడింది.​[31] ఈ మసీదు పురాతన ముస్లిం మసీదుగా, పురాతన మినారుతో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగానూ ప్రపంచంలో అతిపురాతన మైనదిగానూ ఉంది.[32] ఇది ఇస్లామికు కళ, వాస్తుశిల్పానికి ఉత్తమ ఉదాహరణగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.​[33]
ట్యునీషియా అరబ్బు గవర్నర్లు ఆగ్లబడు రాజవంశాన్ని స్థాపించారు. ఇది ట్యునీషియా, ట్రిపోలీటానియా, తూర్పు అల్జీరియాను 800 నుండి 909 వరకు పాలించింది.[35] పట్టణాలలో గృహ వినియోగం, వ్యవసాయం (ముఖ్యంగా ఆలివు ఉత్పత్తి) ప్రోత్సహించే నీటిపారుదల సరఫరా చేయడానికి విస్తృతమైన వ్యవస్థలను నిర్మించినకారణంగా అరబు పాలనలో ట్యునీషియా వర్ధిల్లింది.​[35]​[36] ఈ శ్రేయస్సు విలాసవంతమైన జీవితాన్ని అనుమతించింది. అల్-అబాసియా (809), రక్దా (877) వంటి నూతన ప్యాలెస్ నగరాల నిర్మాణంతో ఇది గుర్తించబడింది. [35]
కైరోను జయించిన తరువాత ఫాతిమిడ్లు తునీషియా, తూర్పు అల్జీరియా భాగాలు స్థానిక జిరిదులకు (972-1148) విడిచిపెట్టాయి. [37] జిరిడు ట్యునీషియా అనేక ప్రాంతాల్లో వృద్ధి చెందింది: వ్యవసాయం, పరిశ్రమ, వాణిజ్యం, మతపరమైన, లౌకిక జ్ఞానం. [38] తరువాత జిరిద్ ఎమిర్ల నిర్వహణలో నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. ఫలితంగా సంభవించిన రాజకీయ అస్థిరత ట్యునీషియా వాణిజ్యం, వ్యవసాయ క్షీణతకు దారితీసాయి.​[35]​[39]​[40]
19 వ శతాబ్ధంలో ట్యునీషియా రాజకీయ, సాంఘిక సంస్కరణలను చేపట్టింది. ట్యునీషియా సంస్థాగతంగా, ఆర్ధికరంగంలో ఆధునికీకరణతో కూడిన సంస్కరణలు చేయడానికి ప్రయత్నించింది.​[47] ట్యునీషియా అంతర్జాతీయ ఋణాలు నిర్వహించలేనంతగా అధికరించాయి. ఇది 1881 లో ఫ్రెంచి ప్రొటెక్టరేటుగా మారడానికి కారణం అయింది.
1942 నవంబరు నుండి 1943 మే వరకు విచి ట్యునీషియాను నాజీ జర్మనీ ఆక్రమించింది. ఎస్.ఎస్. కమాండరు వాల్టరు రౌఫు తుది పరిష్కారాన్ని అమలు చేయడాన్ని కొనసాగించాడు. 1942-1943 వరకు ట్యునీషియా యాక్సిసు, మిత్రరాజ్యాల దళాల మధ్య జరిగిన వరుస యుద్ధాల వేదికగా మారింది. ఈ యుద్ధం ప్రారంభంలో జర్మనీ, ఇటాలీ దళాల మద్య ప్రారంభమైంది. కాని మిత్రరాజ్యాల భారీ సరఫరా, సంఖ్యా ఆధిపత్యం 1943 మే 13 న యాక్సిసు లొంగిపోవడానికి దారితీసింది.​[50]​[51]
1956 మార్చి 20 న ట్యునీషియా ఫ్రాన్సు నుండి స్వాతంత్ర్యం సాధించింది. ప్రధాన మంత్రిగా హబీబ్ బోర్గుయిబా నియమించబడ్డాడు. మార్చి 20 ట్యునీషియా స్వాతంత్ర దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.​[52] ఒక సంవత్సరం తరువాత ట్యునీషియాను రిపబ్లిక్కుగా ప్రకటించారు. మొట్టమొదటి అధ్యక్షుడిగా బోర్గుయిబా నియమించబడ్డాడు.​[53] 1956 లో స్వాతంత్రం పొందినప్పటి నుండి 2011 విప్లవం వరకు ప్రభుత్వం " కాంస్టిట్యూషను డెమొక్రటికు ర్యాలీ (ఆర్.సి.డి), గతంలో నియో డిస్టోరు, సోషలిస్టఉ డిస్టోరియను పార్టీ, సమర్థవంతంగా దేశాన్ని పాలించాయి. అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనలు, ది గార్డియను ట్యునీషియా " చేసిన ఒక నివేదిక తర్వాత అరబ్బు ప్రపంచంలో అత్యంత ఆధునిక, అణచివేత దేశాలలో ట్యునీషియా ఒకటి" అని పేర్కొంది.[54]
1987 నవంబరులో వైద్యులు [55] బుర్గుయిబా పాలనకు పనికిరాడని ప్రకటించారు. రక్తపాత రహిత తిరుగుబాటులో ప్రధాని జిన్ ఎల్ అబీడిను బెను అలీ ట్యునీషియా రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 57 ప్రకారం అధ్యక్ష పదవికి [53] నియమించబడ్డాడు.​[56] బెన్ అలీ పదవిబాధ్యతలు చేపట్టిన నవంబరు 7 న జాతీయ సెలవుదినంగా జరుపుకుంటారు. 2009 జనవరి 5 న దేశంలో ఆశాంతి నెలకొనే వరకు ఆయన ప్రతి 5 సంవత్సరాలకు దాదాపు 80 % ఓట్లతో) తిరిగి, తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు. చివరిగా 2009 అక్టోబరు 25 ఎన్నికయ్యాడు.​[57] 2011 జనవరిలో ఆయన దేశంలో నెలకొన్న అశాంతి కారణంగా దేశం విడిచి పారిపోయాడు.
బెన్ అలీ, అతని కుటుంబం అవినీతి ఆరోపణలు ఎదుర్కొనడం [58] దేశం సంపదను దోచుకోవడం జరిగింది. ఆర్ధిక సరళీకరణ దోపిడీచేయడానికి మరింత అవకాశాలను అందించింది.[59] అయితే ట్రెబెల్లీ కుటుంబానికి చెందిన అవినీతి సభ్యులు, ముఖ్యంగా ఇమేడ్ ట్రెబెల్లీ, బెల్హస్సేన్ ట్రెబెల్లీలు దేశంలోని వ్యాపార రంగం అధికారాన్ని నియంత్రించారు.​[60] ప్రథమ మహిళ లీలా బెన్ అలీ యూరప్ ఫ్యాషన్ రాజధానులకు తరచూ అనధికారిక పర్యటనలు చేయడానికి దేశ విమానాన్ని ఉపయోగించడాన్ని " అంబాష్డు షొపహొలికు " గా అభివర్ణించబడింది.​[61] ఫ్రెంచి మెరీనా నుండి రెండు మెగా-పడవలను దొంగిలించిన ఫ్రెంచ్ స్టేట్ ప్రాసిక్యూటరు ఆరోపించి లీల జట్టు నుండి ఇద్దరు రాష్ట్రపతి మనుషులను (అధ్యక్షుని మేనల్లుళ్ళు) రప్పించడం కోసం ఫ్రెంచి చేసిన అభ్యర్థనను నిరాకరించబడింది.​[62] బెను అలీ అల్లుడు సాహెర్ ఎల్ మెటీరీ దేశం నుండి తీసుకువెళ్ళబడ్డాడని పుకారు వచ్చింది.[63]
అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనలు, ఫ్రీడం హౌసు, ప్రొటెక్షను ఇంటర్నేషనలు వంటి ఇండిపెండెంటు మానవ హక్కుల సంఘాలు దేశంలో ప్రాథమిక మానవ, రాజకీయ హక్కులను గౌరవించలేదని పేర్కొన్నాయి.​[64]​[65] స్థానిక మానవ హక్కుల సంస్థల పనిని ప్రభుత్వపాలన అడ్డుకుంది.[66] 2008 లో ప్రెసు స్వేచ్ఛ విషయంలో ట్యునీషియా 173 దేశాలలో 143 వ స్థానాన్ని పొందింది.[67]
[68][69] అధిక నిరుద్యోగం, ఆహార ద్రవ్యోల్బణం, అవినీతి,[70] ఇతర రాజకీయ స్వేచ్చ లేకపోవడం.[71] పేలవమైన జీవన పరిస్థితులు పౌర ప్రతిఘటనకు కారణంగా ఉన్నాయి. కార్మిక సంఘాలు నిరసనలు అంతర్భాగంగా ఉన్నాయని చెప్పబడ్డాయి.​[72] ఈ నిరసనలు అరబ్బు విప్లవం, అరబ్బు ప్రపంచం అంతటా ఇదే విధమైన చర్యలను ప్రేరణను ప్రోత్సహించాయి.
2010 డిసెంబరు 17 న మునిసిపలు అధికారి ఫయిదా హండీ తన వస్తువులను జప్తు చేయడాన్ని నిరసిస్తూ 26 ఏళ్ల ట్యునీషియను స్టాండర్డు విక్రయదారుడైన మొహమేడు బౌయాజిజి తననుతాను కాల్చుకుని మరణచించి ఆయన వస్తువుల జప్తును వ్యతిరేకిస్తూ నిరసన వ్యక్తం చేశాడు. 2011 జనవరి 4 న బౌజీజీ మరణం తరువాత కోపం, హింస తీవ్రమైంది. అంతిమంగా దీర్ఘకాల అధ్యక్షుడు జైన్ ఎల్ అబీడిన్ బెన్ అలీ 23 ఏళ్ల తర్వాత అధికారానిక్ రాజీనామా చేసి 2011 జనవరి 14 న దేశాన్ని విడిచిపెట్టాడు.​[73]
పాలక పార్టీ నిషేధించి మొహమ్మద్ ఘనౌచిచే ఏర్పడిన మధ్యకాల ప్రభుత్వం నుండి అన్ని సభ్యుల తొలగించాలని నిరసనలు కొనసాగాయి. చివరకు కొత్త ప్రభుత్వం డిమాండ్లకు తలఒగ్గింది. ఒక ట్యూనిసు కోర్టు మాజీ పాలక పార్టీ ఆర్.సి.డి. ని నిషేధించి అన్ని వనరులను స్వాధీనం చేసుకుంది. హోం మంత్రి రాజకీయ కార్యకర్తలని భయపెట్టడానికి, హింసించుటానికి ఉపయోగించిన "రాజకీయ పోలీసు" ప్రత్యేక దళాలను నిషేధించింది.​[74]
2011 మార్చి 3 న అధ్యక్షుడు రాజ్యాంగ సభకు ఎన్నికలు 23 అక్టోబరు 2011 న జరుగుతాయని ప్రకటించారు.​[​citation needed​]​అంతర్జాతీయ, అంతర్గత పరిశీలకులు ఎన్నికలు స్వేచ్ఛాయుతంగా న్యాయబద్ధంగా నిర్వహించబడినట్లు ప్రకటించారు. బెన్ అలీ పాలనలో నిషేధించబడిన " ఎన్నాహద ఉద్యమం " మొత్తం 217 లో మొత్తం 90 స్థానాలలో వ్జయం సాధించి ఆధిఖ్యతలో నిలిచింది.[75] 2011 డిసెంబరు 12 న మాజీ అసంతృప్త, ప్రముఖ మానవ హక్కుల కార్యకర్త మోసెఫు మార్జౌకి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.​[76]
2012 మార్చిలో ఎన్నహ్దా కొత్త రాజ్యాంగంలో చట్టానికి షరియాను ప్రధాన మూలం చేయడాని మద్దతు రద్దు చేయాలని సెక్యులరు విధానాలను అనుసరించాలని ప్రకటించింది. ఈ అంశంపై ఎన్నాహాదా వైఖరిని ఇస్లాములు కటినంగా విమర్శించారు. వారు కఠినమైన షరియాను కోరుకున్నప్పటికీ లౌకిక పార్టీలు దీనిని స్వాగతించాయి.​[77] 2013 ఫిబ్రవరి 6 న ప్రతిపక్ష నాయకుడు, లెఫ్టిస్టు నాయకుడు చొక్రి బెలైడు, ఎన్నహ్దా విమర్శకుడు హత్యచేయబడ్డాడు.​[78]
2015 లో ట్యునీషియాలో విదేశీ పర్యాటకుల మీద రెండు టెర్రరు దాడులు జరిగాయి. మొదటిసారి బర్డో నేషనల్ మ్యూజియంలో 22 మంది చంపబడ్డారు. తరువాత సౌస్సే ఎదురుగా ఉన్న 38 మందిని చంపివేశారు. ట్యునీషియా అధ్యక్షుడు బెజి కైడు ఎస్సెబి అక్టోబర్లో మూడు నెలలు అత్యవసర పరిస్థితిని పునరుద్ధరించాడు.​[80]
" ట్యునీషియా నేషనలు డైలాగు క్వార్టులెటు " ట్యునీషియాలో రాజకీయ క్రమంలో శాంతిని స్థాపించినందుకు 2015 నోబెలు శాంతి బహుమతిని గెలుచుకుంది.​[81]
నెల జనవరి ఫిబ్రవరి మార్చి ఏప్రిల్ మే జూన్ జూలై ఆగస్టు సెప్టెంబరు అక్టోబరు నవంబరు డిసెంబరు సంవత్సరం
సగటు అధిక °C (°F) 14.7 15.7 17.6 20.3 24.4 28.9 32.4 32.3 29.2 24.6 19.6 15.8 —
సగటు అల్ప °C (°F) 6.4 6.5 8.2 10.4 13.8 17.7 20.1 20.7 19 15.2 10.7 7.5 —
వర్షపాతం mm (inches) 50.5 45.3 43.4 35.5 21 10.8 3.7 8.8 10.5 38.6 46.4 56.4 —
ఎగుమతుల మీద ఆధారపడిన ట్యునీషియా ఆర్ధికరంగం సరళీకరణ, ప్రైవేటీకరణ ప్రక్రియలతో అభివృద్ధి బాటలో సాగింది. 1990 ల ప్రారంభం నుండి సగటున 5% జి.డి.పి అభివృద్ధి చెందింది. రాజకీయ ప్రముఖుల లబ్ధి చేకూర్చేలా అవినీతి అధికరించిన కారణంగా ఆర్ధికాభివృద్ధి కుంటువడింది.​[86] ట్యునీషియా పీనలు కోడు క్రియాశీలక, నిష్క్రియాత్మక లంచం, కార్యాలయాల దుర్వినియోగం, అధిక వడ్డీ కలయికలతో సహా అనేక రకాలైన అవినీతి నేరాలను ఖండించినప్పటికీ అవినీతి వ్యతిరేక ఫ్రేం వర్కు అమలు చేయబడలేదు.[87] ఏదేమైనప్పటికీ 2016 లో " ట్రాన్స్పరెన్సీ ఇంటర్నేషనలు " (అతర్జాతీయ పారదర్శకత) వార్షికంగా ప్రచురించబడిన అవినీతి పర్చేప్షను ఇండెక్సు ప్రకారం ట్యునీషియా 41 స్థానంలో ఉందని అంచనా. ఉత్తర ఆఫ్రికా దేశాలలో ట్యునీషియా అవినీతిలో చివరిస్థానంలో ఉందని భావిస్తున్నారు. ట్యునీషియా ఆర్ధికరంగం వ్యవసాయం, గనులు, తయారీ, పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు, పర్యాటకరంగం వంటి వైవిధ్యమైన ఆదాయవనరులను కలిగి ఉంది. 2008 లో ట్యునీషియా గి.డి.పి. $ 41 బిలియన్లు. కొనుగోలు శక్తి 82 బిలియను డాలర్లు. [88]
ఆఫ్రికాలో అత్యంత పోటీతత్వ ఆర్థిక వ్యవస్థ కలిగిన ట్యునీషియా 2009 లో " వరల్డు ఎకనామికు ఫోరం " వర్గీకరణలో ప్రపంచ దేశాలలో 40 వ స్థానంలో నిలిచింది.[89] ఎయిర్బసు వంటి ఆకర్షణలతో ట్యునీషియా[90] హ్యూలెట్-పాకార్డ్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ కంపెనీలను ట్యునీషియా ఆకర్షించింది.​[91]
2009 లో పర్యాటక రంగం జిడిపిలో 7% భాగస్వామ్యం వహిస్తూ 3,70,000 ఉపాధి అవకాశాలను అందిస్తుంది.​[92]
ఐరోపా సమాఖ్య ట్యునీషియా మొట్టమొదటి వర్తక భాగస్వామిగా ఉంది. ప్రస్తుతం ఇది 72.5% ట్యునీషియా దిగుమతులు, 75% ట్యునీషియా ఎగుమతులకు భాగస్వామ్యం వహిస్తుంది. మధ్యధరా ప్రాంతంలో ఐరోపా సమాఖ్యతో అత్యధికంగా వాణిజ్య సంబంధాలు ఉన్న దేశాలలో ట్యునీషియా ఒకటి. ఐరోపా సమాఖ్యలో 30 వ అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామిగా ఉంది. 1995 జూలైలో ఐరోపా సమాఖ్యతో ఒక సహకార ఒప్పందం మీద సంతకం చేసిన మొట్టమొదటి మధ్యధరా దేశంగా ట్యునీషియా ఉంది. ఎంట్రీ తేదీ అమలులోకి రావడానికి ముందే ట్యునీషియా ఐరోపా సమాఖ్య మీద ద్వైపాక్షిక వర్తకంపై సుంకాలను రద్దు చేసింది. 2008 లో పారిశ్రామిక ఉత్పత్తుల కోసం తొలగించబడిన సుంకాలను తునీషియాయా ఖరారు చేసింది. దీనితో ఐరోపా సమాఖ్య స్వేచ్ఛా వర్తక ప్రాంతంలో ప్రవేశించడానికి మొట్టమొదటి ఐరోపా సామాఖ్య- కాని మధ్యధరా దేశంగా ట్యునీషియా ప్రత్యేకత సంతరించుకుంది.​[93]
ట్యునీషియాలో ప్రస్తుతం ట్యునీషియా " స్పోర్ట్సు సిటీ " క్రీడాప్రధాన నగరంగా నిర్మించబడుతుంది. అపార్టుమెంటు భవనాలు, అనేక క్రీడా సౌకర్యాలను కలిగి ఉన్న ఈ నగరాన్ని " బుకుహైరు గ్రూపు $ 5 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్ల వ్యయంతో నిర్మించబడుతుంది.​[94] ట్యునీషియా ఫైనాన్షియలు నౌకాశ్రయం ఉత్తర ఆఫ్రికా మొట్టమొదటి " ఆఫ్షోరు ఆర్థిక కేంద్రాన్ని " ట్యూనిసు బే వద్ద 3 బిలియన్ల డాలర్ల విలువైన విలువతో అభివృద్ధి చేయనుంది. [95] ట్యూనిసు టెలికాం నగరం ట్యూనిసులో ఒక ఐటీ హబు సృష్టించడానికి ఒక $ 3 బిలియన్ల అమెరికా డాలర్ల ప్రణాళిక వేయబడింది.[96]
2016 నవంబరు 29 - 30 తేదీలలో ప్రాజెక్టుల కొరకు 30 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు ఆర్ధిక మండలి " ట్యునీషియా 2020 " ను నిర్వహించింది.​[98]
ట్యునీషియాలో రెండు అణుశక్తి కేంద్రాలకు ప్రణాళికచేయబడ్డాయి. 2019 నాటికి ఇవి పనిచేస్తాయని అంచనా వేసారు. ఈ రెండు కేంద్రాలు 900-1000 మెగావాట్లు ఉత్పత్తి చేయగలవని భావించారు. ట్యునీషియా అణు విద్యుత్తు పథకాలలో ఇతర భాగస్వాములతో పాటు శిక్షణ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అందించటానికి ఫ్రాంసు ఒక ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది.[104][105] 2015 నాటికి ట్యునీషియా ఈ ప్రణాళికలను రద్దు చేసింది. బదులుగా పునరుత్పాదక శక్తులు, బొగ్గు, షెలు వాయువు, సహజ వాయువును ద్రవీకరించి, ఇటలీతో ఒక జలాంతర్గామి శక్తి అనుసంధానాన్ని నిర్మించడం వంటి దాని మిశ్రమ శక్తిరంగాన్ని విస్తరించడానికి ట్యునీషియా ఇతర ఎంపికలను పరిశీలిస్తోంది.​[106]
ట్యునీషియా సోలారు ప్లాను (ట్యునీషియా పునరుత్పాదక శక్తి వ్యూహం దాని శీర్షికను సూచినట్లు ఇది సౌర పరిమితంగా ఉండదు. దీనిని నేషనలు ఎనర్జీ ఫర్ ఎనర్జీ కన్జర్వేషను ప్రతిపాదించింది) 2030 నాటికి ట్యునీషియా లక్ష్యంలో 30% పునరుత్పాదక శక్తుల ద్వారా విద్యుత్తు పొందాలని అంచనా వేస్తున్నారు. వీటిలో ఎక్కువ భాగం పవన శక్తి, కాంతివిపీడనంతో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.​[107] 2015 నాటికి ట్యునీషియా 312 మెగావాట్ల(245 మెగావాట్లు వాయువు, 62 మెగావాట్లు జలవిద్యుత్తు, 15 మెగావాట్లు కాంతివిశ్లేషణలు) పునరుత్పాదక సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది.[108][109]
మంచినీటి సరఫరా, పారిశుధ్యం
మధ్యప్రాచ్యం, ఉత్తర ఆఫ్రికాలో నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్య సేవలు కోసం ట్యునీషియా అత్యధిక అందుబాటు శాతం సాధించింది. 2011 నాటికి సురక్షితమైన త్రాగునీటి సదుపాయం పట్టణ ప్రాంతాల్లో 100%, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 90% కి సమీపంలోకి చేరింది.[110] ఏడాది పొడవునా ట్యునీషియా మంచి నాణ్యమైన త్రాగునీటిని అందిస్తుంది.​[111]
1956 ట్యునీషియా జనాభా లెక్కల ప్రకారం ట్యునీషియాలో 37,83,000 నివాసితులు ఉన్నారు. వీటిలో ప్రధానంగా బెర్బెర్సు, అరబ్బులు ఉన్నారు. బెర్బెరు మాండలికాల మాట్లాడేవారు జనాభాలో 2% ఉన్నారు.[114] మరొక మూలం ప్రకారం అరబ్బు జనాభాను 40% [115] నుండి 98%,​[88]​[116]​[117]​బర్బర్లు 1%,[118] వద్ద 60% వరకు ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది.[115]
అమెజిఘాలు దాహరు పర్వతాలు, ఆగ్నేయంలో ద్జెరా ద్వీపం, ఖొరౌమిరె పర్వత ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. ఇది జన్యుపరమైన ఇతర చారిత్రాత్మక అధ్యయనాలు ట్యునీషియాలో అమెజాఘుల ప్రాబల్యాన్ని సూచిస్తుంది.​[119]
19 వ శతాబ్దం చివరి నుండి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత ట్యునీషియా స్వతంత్రం తరువాత ఫ్రెంచి, ఇటాలియన్లు (1956 లో 2,55,000 మంది ఐరోపియన్లు) ట్యునీషియాలో నివసించేవారు.​[122]​ట్యునీషియాలోని యూదుల చరిత్ర 2,000 సంవత్సరాలకు ముందు నాటిది. 1948 లో యూదు జనాభా 1,05,000 గా అంచనా వేయబడింది. అయితే 2013 నాటికి కేవలం 900 మంది మాత్రమే ఉన్నారు.[123]
స్పెయిన్ నుంచి క్రైస్తవేతరులు, మోరిస్కోసులను బహిష్కరించిన తరువాత, అనేకమంది స్పానిషు ముస్లింలు, యూదులు ట్యునీషియాకు చేరుకున్నారు. మాథ్యూ కార్ ప్రకారం, " 80 వేలమంది మోరిస్కోలు, ట్యునీషియాలో స్థిరపడ్డారు. వీరు అధికంగా రాజధాని అయిన ట్యునీషియాలో, సమీపప్రాంతాలలో స్థిరపడ్డారు. వీరిలో నాలుగవంతు ఇప్పటికీ జుకాఖ్ అల్-అండలసు లేదా ఆండలూసియా అల్లే అని పిలువబడుతున్నారు.​[124]
టౌన్సి అనే స్థానిక భాష అధికారభాషగా, ట్యునీషియను అరబికు భాషగా ప్రజలచే ఉపయోగించబడుతుంది.​[125]​వైవిధ్యతతో కూడిన అరబికు భాషగా ప్రజలకు వాడుక భాషగా ఉంది.[126] జెర్బాలీ లేదా షెల్లా అని సమిష్టిగా పిలువబడుతున్న బెర్బెరు భాషలు వాడుకభాషలుగా ఉన్న చిన్న మైనారిటీలు కూడా ఉన్నాయి.[127][128]
అధికారిక హోదా లేనిప్పటికీ ట్యునీషియా సమాజంలో ఫ్రెంచి కూడా ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇది విద్యలో (ఉదా., మాధ్యమిక పాఠశాలలో శాస్త్రాలలో బోధన భాషగా) మాధ్యమం, వ్యాపారంలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. 2010 లో ట్యునీషియాలో 66,39,000 మంది ఫ్రెంచి-మాట్లాడేవారు ఉన్నారు. లేదా జనాభాలో 64% మంది ఉన్నారు.[129] ట్యునీషియా ప్రజలలో ఒక చిన్న భాగం ఇటాలియను భాషను అర్ధం చేసుకుని మాట్లాడగలరు.​[130]​ట్యునీషియాలో షాపు సంకేతాలు, మెనులు, రహదారి చిహ్నాలు సాధారణంగా అరబికు, ఫ్రెంచి రెండింటిలో వ్రాయబడ్డాయి.​[131]
ట్యునీషియా జనాభాలో అత్యధిక సంఖ్యలో (సుమారు 98%) ముస్లింలు, క్రైస్తవ మతం, జుడాయిజం, ఇతర మతాలు కలిపి 2% మంది ఉన్నారు.[88] ట్యునీషియా ముస్లిములు అధింకంగా సున్ని ఇస్లాంల " మాలికి స్కూలు " చెందిన వారుగా ఉన్నారు. వారి మసీదులు నలుచరపు మినార్లతో సులభంగా గుర్తించబడతాయి. అయినప్పటికీ ఒట్టోమను పాలనలో టర్కీలు హానాఫీ పాఠశాల బోధనను తెచ్చిపెట్టారు. ఈనాటికీ వారు టర్కిషు సంతతికి చెందిన కుటుంబాల ఆధారంగా మనుగడ సాగిస్తున్నారు. వారి మసీదులు సాంప్రదాయకంగా అష్టభుజి మినార్లు కలిగి ఉంటాయి.​[133]​సున్నీ ముస్లిముల తరువాత నాన్ - డినామినలు ముస్లిములు ముస్లింలలో రెండవ అతిపెద్ద సమూహంగా ఉన్నారు.[134] తరువాత ఐబాడైటు అమెజిగు ప్రజలు ఉన్నారు.[135][136]
ట్యునీషియాలో 25,000 కంటే ఎక్కువ మంది క్రైస్తవులు ఉన్నారు. వీరిలో ముఖ్యంగా కాథలిక్కులు (22,000), తక్కువ స్థాయిలో ప్రొటెస్టంట్లు ఉన్నారు. 15 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు ట్యునీషియాలో బెర్బెరు క్రైస్తవులు కొనసాగారు.[137] 2007 లో ఇంటర్నేషనలు రిలిజియసు ఫ్రీడం రిపోర్టు ఆధారంగా వేల మంది ట్యునీషియసు ముస్లింలు క్రైస్తవ మతానికి మారారని భావిస్తున్నారు.​[138]​[139] 900 మంది సభ్యులతో జుడాయిజం దేశంలో మూడవ అతిపెద్ద మతంగా ఉంది. యూదు జనాభాలో మూడవ వంతు రాజధానిలో, చుట్టుపక్కల నివసిస్తుంది. మిగిలివున్న యూదు సమాజం 39 సినాగోగ్యూలతో కలిసి డ్జాబా ద్వీపంలో నివసిస్తుంది. ఇక్కడ యూదుల సంఘం 2,500 సంవత్సరాల పూర్వం నుండి నివసిస్తున్నారు.​[140]
గెర్బెర్ ఆఫ్ గబేస్లోని ఒక ద్వీపం అయిన జెర్బ, ఎల్ ఘిబియా సినాగోగ్యూప్రజలకు నివాసంగా ఉంది. ఇది ప్రపంచంలో సినాగోగూలు నిరంతరాయంగా ఉపయోగించే అతి పురాతనమైన ప్రదేశంగా ఉంది. చాలామంది యూదులు దీనిని ఒక తీర్థయాత్ర ప్రదేశంగా భావిస్తారు. సినాగ్యూలు సోలమను ఆలయం నుండి రాళ్ళు ఉపయోగించి దీనిని నిర్మించారని పురాణ గాధలు వివరిస్తున్నాయి. అక్కడ వార్షికంగా ఉత్సవాలు జరుగుతున్నాయి.​[141] వాస్తవానికి మొరాకో వలె ట్యునీషియా వారి యూదు జనాభాను ఎక్కువగా అరబ్బు దేశాలుగా అంగీకరించింది.​[142]
దేశం మతస్వతంత్ర సంస్కృతి కలిగి ఉంది. ఇక్కడ మతం రాజకీయం నుండి మాత్రమే కాకుండా ప్రజా జీవితంలో వేరుగా ఉంటుంది. విప్లవశకానికి ముందు ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, బహిరంగ వీధులు, బహిరంగ సమావేశాలలో ఇస్లామికు స్త్రీలు తల ముసుగు (బురఖా) ధరించాలని కొన్ని ఆంక్షలు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వం హజాబ్ ఒక "పక్షపాత శబ్దార్ధం కలిగి విదేశీ మూలం వస్త్ర" అని విశ్వసించింది. ట్యునీషియా పోలీసులు "ఇస్లామికు" ప్రదర్శనతో (గడ్డంతో ఉన్నవారు) వారిని నిర్బంధించారు. కొన్నిసార్లు పురుషులు తమ గడ్డలను తొలగించటానికి ఒత్తిడి చేశారు అని నివేదికలు ఉన్నాయి.[143]2006 లో మాజీ ట్యునీషియా అధ్యక్షుడు "జాతి దుస్తులను" గా పేర్కొన్న హజబు కొరకు "పోరాడతానని" ప్రకటించాడు.​[144] మసీదులు మతపరమైన ప్రార్థనలను లేదా తరగతులను నిర్వహించకుండా నియంత్రించబడ్డాయి. అయితే విప్లవం తరువాత ఒక మితమైన ఇస్లామిస్టు ప్రభుత్వం మతాచరణలో మరింత స్వేచ్ఛ కలిగించబడింది.. ఇది షరారియా చట్టం ఖచ్చితమైన వ్యాఖ్యానానికి పిలుపునిచ్చే సలాఫిస్టుల వంటి ఫండమెంటలిస్టు గ్రూపుల పెరుగుదలకు అవకాశం కల్పించింది.​[145] ఎన్నహ్దా ఆధునిక ఇస్లామిస్టు ప్రభుత్వ నిఘా ఫండమెంటలిస్ట్ సమూహాలు చట్టం పాసు చేయడానికి ముందే అణిచివేయడం లక్ష్యంగా పనిచేస్తూ ఉంటాయి.
2008 లో మొత్తం వయోజన అక్షరాస్యత రేటు 78% [148] 15 నుండి 24 ఏళ్ల వయస్కులలో అక్షరాశ్యత 97.3% వరకు ఉంది.[149] ట్యునీషియాలో విద్యకు అధిక ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది. జి.ఎన్.పి.లో విద్యాభివృద్ధికి 6% వాటా వ్యాయంచేయబడుతుంది. 1991 నుండి 6 - 16 సంవత్సరాల వయస్సు మధ్య ఉన్న పిల్లలకు నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య అమలులో ఉంది. 2008-2009 వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరం విడుదల చేసిన నివేదికలో ట్యునీషియా "గ్లోబలు కాంపిటీటివ్నెస్ రిపోర్టు " లో ప్రాధమిక విద్య నాణ్యత" విభాగంలో 21 వ స్థానంలోనూ "ఉన్నత విద్య విద్యా విధాన నాణ్యత" లో 17 వ స్థానంలో, 2008-9, ది . [150] సాధారణంగా పిల్లలకు ట్యునీషియా అరబిక్కు భాష నివాసాలలో అందుబాటులో ఉంటుంది. వారు 6 సంవత్సరాల వయస్సులో పాఠశాలలో ప్రవేశించిన తరువాత వారికి ప్రామాణిక అరబికులో చదవడం, వ్రాయడం నేర్పిస్తారు. పిల్లలకు 7 సంవత్సరాల వయస్సు నుండి ఫ్రెంచి నేర్పబడుతుండగా 8 సంవత్సరాల వయస్సులో ఇంగ్లీషు బోధన మొదలౌతుంది.
విశ్వవిద్యాలయ స్థాయికి అడుగుపెడుతున్న లేదా పూర్తి చేసిన తర్వాత శ్రామిక శక్తిలో చేరడానికి విద్యార్థులు " డిప్లొమే డి ఫినల్ డి ఎటుడెస్ డి ఎల్ 'ఎన్సెసిమెన్మెంట్ బేసును కలిగి ఉన్న నాలుగు సంవత్సరములు ఉన్నత విద్యకు అర్హులౌతారు. ఎంసైజుమెంటు సికండిరె రెండు దశలుగా విభజించబడింది: సాధారణ విద్యా, ప్రత్యేక విద్య. ట్యునీషియాలో ఉన్నత విద్యా వ్యవస్థలో వేగవంతమైన విస్తరణను సంభవించింది. విద్యార్ధుల 1995 లో సుమారు 1,02,000 ఉండగా 2005 లో 3,65,000కు అధికరించింది. గత 10 సంవత్సరాలలో విద్యార్ధుల సంఖ్య మూడు రెట్లకు పైగా అధికరించింది. 2007 లో తృతీయ స్థాయి స్థూల నమోదు రేటు 31% ఉండగా లింగ సమానత్వం సూచిక 1.5 సూచిస్తుంది.​[150]
ట్యునీషియా సమకాలీన చిత్రలేఖనం పుట్టుక " స్కూలు ఆఫ్ ట్యూనిసు " తో ముడిపడి ఉంది. దీనిని ట్యునీషియా కళాకారుల బృందం స్థాపించారు. కళాకారులు సమైఖ్యమై ఓరియంటలిస్టు వలసవాద చిత్రకళ ప్రభావాన్ని తిరస్కరిస్తూ స్థానిక నేపధ్యాల కలయికతో చిత్రకళను అభివృద్ధి చేయడానికి దీనిని స్థాపించారు. 1949 లో స్థాపించబడిన ఈ శిక్షణాలయం ఫ్రెంచి, ట్యునీషియా ముస్లింలు, క్రైస్తవులు, యూదులను సమైఖ్యం చేసింది. యాహై టర్కి, అబ్డెలాజీజు గోర్గి, మోసెసు లెవీ, అమ్మారు ఫర్హాటు, జూల్సు లౌల్లౌచేలతో పియరీ బౌచెర్ దాని ముఖ్య ప్రేరేపకుడుగా ఉండి దీనిని స్థాపించారు. దాని సిద్ధాంతం ప్రకారం కొంతమంది సభ్యులు సౌందర్య అరబు-ముస్లిం కళల మూలాల వైపుకు మారారు: ఇస్లామికు సూక్ష్మరూప నిర్మాణం, మొదలైనవి. ఇందులో ఎక్స్ప్రెషనిస్టు అమరా డబ్బాచే, జెల్లాలు బెను అబ్దాల్లా, అలీ బెను సలేం గుర్తింపు పొందారు. ఎడ్గార్ నాకోకా, నెల్లో లెవి, హెడ్డి టర్కి వంటి చిత్రకారులు ఉన్నారు.[154]
1956 లో స్వాతంత్ర్యం తరువాత ట్యునీషియాలో కళ ఉద్యమం దేశలోని బృహత్తర భవనాల స్థితిగతులు కళాకారులచే ఉత్పన్నం చేయబడ్డాయి. హబీబ్ బౌలరేస్ వంటి మంత్రుల నాయకత్వంలో ఒక సాంస్కృతిక శాఖ కళ, విద్య శక్తిని పర్యవేక్షించ బడుతుంది. [154] యువతలో ప్రేరణకలిగించడానికి మూలకారణంగా ఉన్న హఠాత్ ఎల్ మెక్కీ, జౌబీర్ టర్కి వంటి కళాకారులు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందారు. మోనోస్ఫ్ బెన్ అమోర్ ఫాంటసీకి మారుతుండగా సాడోక్ గ్మీచ్ జాతీయ సంపద నుండి ప్రేరణపొందిన చిత్రాలతో ఆకర్షిస్తున్నాడు. యూసఫ్ రికిక్ గాజుపై చిత్రలేఖనం సాంకేతికతను పునరుజ్జీవింపజేశాడు. దాని మర్మమైన పరిమాణంలో నజా మహదౌయి కాల్లిగ్రఫిని స్థాపించాడు.​[154]
ప్రస్తుతం 50 కళా ప్రదర్శనశాలలు ట్యునీషియా అంతర్జాతీయ కళాకారుల చిత్రాలను ప్రదర్శిస్తున్నాయి.​[155] ఈ గ్యాలరీలు ట్యూనిసులోని యహియా గ్యాలరీ, గార్థేజు ఎస్సాడి గ్యాలరీ ఉన్నాయి.[155]
150 కన్నా ఎక్కువ రేడియో కథలను ఉత్పత్తి చేసిన అలీ డౌగి, 500 పద్యాలు, జానపద గీతాలు, సుమారు 15 నాటకాలు వ్రాసాడు.[158] ఖరీఫు బషీరు అరబికు రచయితగా 1930 లలో ప్రచురించబడిన చాలా ముఖ్యమైన పుస్తకాలను ప్రచురించారు. ఇందులోని సంభాషణలను ట్యునీషు మాండలికంలో వ్రాయబడినందున ఇది విమర్శలను ఎదుర్కొన్నది.​[158] మొన్సేఫ్ ఘచెం, మొహమ్మద్ సలహ్ బెన్ మ్రాడడ్, మహ్మద్ మెస్సాడి వంటివి వ్రాశారు.
ఫ్రెంచి సాహిత్యం క్లిష్టతరమైన విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ట్యునీషియా సాహిత్యం యువతకు మరణ శిక్ష విధించిందని వర్ణించడం ఆల్బర్టు మెమ్మీ నిరాశావాదాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.​[159]
అబ్డెలువహాబు మెడ్డెడు, బక్రి తహరు, ముస్తాఫా త్లిలి, హెలె బెజి, మెల్లాహు ఫవ్జి వంటి పలువురు రచయితలు విదేశాలలో ఉన్నారు. ఇష్టం వచ్చినట్లు తిరగడం, బహిష్కరణ, హృదయవేదన వంటి అంశాలమీద వారు దృష్టిని కేంద్రీకరించారు.​[​citation needed]
2002 లో ట్యునీషియాలో 1249 నాన్-స్కూల్ పుస్తకాలు ప్రచురించబడ్డాయని నేషనలు బిబియోగ్రఫీ జబితా తెలియజేస్తుంది. వీటిలొ 885 శీర్షికలతో వెలువరించబడ్డాయి.​[160] 2006 లో ఈ సంఖ్య 1,500 ఉండగా 2007 లో 1,700 కు పెరిగింది.[161] దాదాపుగా మూడో వంతు పుస్తకాలు పిల్లల కొరకు ప్రచురించబడుతున్నాయి.​[162]
20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో వివిధ మతపరమైన సోదరభావాలతో, లౌకిక కచేరీలతో సంబంధం కలిగి ఉన్న సంగీత ప్రార్థనలచే సంగీత కార్యకలాపాలు అధికమయ్యాయి. ఇందులో వేర్వేరు అందాలూసియా రూపాలు, మూలాల శైలులు, సంగీత శైలుల ప్రత్యేకమైన లక్షణాలు ఉన్నాయి. 1930 లో "ది రచ్చీడియా" యూదు సమాజంలోని కళాకారులకు బాగా తెలుసు. 1934 లో ఒక సంగీత పాఠశాల స్థాపించబడింది. అరబు అండలుసియా సంగీతం పునరుద్ధరించడానికి ఇది సహాయపడింది. ఇది సాంఘిక, సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనానికి దారితీసింది. ట్యునీషియా సంగీత వారసత్వం అంతరించి పోకుండా చేయడానికి అవగాహన కలిగించే విధంగా ఇది రూపొందించబడిందని ట్యునీషియా జాతీయ గుర్తింపుకు పొందింది. సంగీతకారులు, కవులు, పండితుల సమూహాన్ని సమీకరించటానికి ఈ సంస్థకు దీర్ఘకాలం పట్టలేదు. 1938 లో రేడియో ట్యూనిసు సృష్టి సంగీతకారులకు వారి రచనలను విస్తరించడానికి ఎక్కువ అవకాశాన్ని కల్పించింది.​[​citation needed]
ప్రసార అథారిటీ ట్యునీషియా (ఇ.ఆర్.టి.టి) స్థాపన, దాని పూర్వం స్థాపించబడిన ట్యునీషియా రేడియో కలిసి 1957 లో స్థాపించిన టెలివిజను టీవీ మీడియా దీర్ఘకాలం కొనసాగింది. 2006 నవంబరు 7 న అధ్యక్షుడు జైన్ ఎల్-అబిడిన్ బెన్ అలీ వాణిజ్యం పునర్విలీనం ప్రకటించిన తరువాత 2007 ఆగస్టు 31 నుండి ఇది సమర్థవంతంగా మారింది. అప్పటి వరకు ఇ.ఆర్.టి.టి. పబ్లికు టెలివిజను స్టేషన్లు అన్నింటిని నిర్వహించింది (టెలీవిజను ట్యున్సియెను 1' టెలెవిజను ట్యుసీసీఎన్ 2, ( ఇది క్రియాశీలకంగా లేని ఆర్.టి.టి. 2 స్థానంలో ఉంది)), నాలుగు జాతీయ రేడియో స్టేషన్లు (రేడియో ట్యూనిస్, ట్యునీషియా రేడియో కల్చర్ , యూతు, రేడియో ఆర్.సి.టి.ఐ.), ఐదు ప్రాంతీయ స్ఫ్యాక్సు, మొనాస్టీర్, గఫ్సా, లే కేఫ్, టాటాయుయిన్. చాలా కార్యక్రమాలు అరబికులో ఉన్నాయి. కానీ కొన్ని ఫ్రెంచిలో ఉన్నాయి. ప్రైవేటు రంగ రేడియో, టెలివిజను ప్రసారాలలో రేడియో మోసైకు ఎఫ్.ఎం, జవహరా ఎఫ్ఎమ్, జాయూటా ఎఫ్ఎమ్, హన్నిబాల్ టివి, ఎట్టౌన్సియ టీవీ, నెస్మా టివి వంటి పలు కార్యకలాపాలను సృష్టించింది.​[163]​[164]
ట్యునీషియా రాజకీయ పార్టీలకు వారి స్వంత వార్తాపత్రికలను ప్రచురించే హక్కు ఉంది. కానీ ప్రతిపక్ష పార్టీలకి చాలా పరిమిత ఎడిషన్లు ఉన్నాయి (అల్ మక్కిఫు, మౌవతినౌను వంటివి). ఇటీవలి ప్రజాస్వామ్య పరివర్తనకు ముందు పత్రికా స్వేచ్ఛ రాజ్యాంగం అధికారికంగా హామీ ఇవ్వబడినప్పటికీ దాదాపు అన్ని వార్తాపత్రికలు ప్రభుత్వ లైన్ నివేదికను అనుసరించాయి. రాష్ట్రపతి, ప్రభుత్వం, రాజ్యాంగ ప్రజాస్వామ్య ర్యాలీ పార్టీ (తరువాత అధికారంలో) కార్యకలాపాల విమర్శనాత్మక విధానం అణచివేయబడింది. మీడియా మీద ప్రభుత్వ అధికారులు ఏజెంట్ టనిస్ ఆఫ్రిక్ ప్రెస్స్ ద్వారా ఆధిపత్యం చేస్తున్నారు. అధికారులచే మీడియా సెన్సార్షిపు ఎక్కువగా నిషేధించబడినందున స్వీయ-సెన్సార్షిప్ గణనీయంగా తగ్గింది కాబట్టి ఇది మార్చబడింది.​[166] ఏమైనప్పటికీ ప్రస్తుత నియంత్రణా ఫ్రేంవర్కు సాంఘిక, రాజకీయ సంస్కృతి అంటే ప్రెసు, మీడియా స్వేచ్ఛ భవిష్యత్తు ఇప్పటికీ అనిశ్చితంగా ఉంది.[166]
ట్యునీషియాలో ఫుట్ బాలు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా ఉంది. ట్యునీషియా జాతీయ ఫుట్బాలు జట్టు "ది ఈగల్సు ఆఫ్ కార్తేజు" గా కూడా పిలవబడుతుంది. ఇది 2004 ట్యునీషియాలో జరిగిన " ఆఫ్రికా కప్పు ఆఫ్ నేషన్సు (ఎ.సి.ఎన్) " కప్పును గెలుచుకుంది.​[167]​[168] వారు జర్మనీలో నిర్వహించిన 2005 ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. కప్పు కాన్ఫెడరేషంసులో ఆఫ్రికాకు ప్రాతినిధ్యం వహించారు. కాని వారు మొదటి రౌండుకు మించి వెళ్ళలేకపోయారు.
ట్యునీషియా జాతీయ హ్యాండు బాలు జట్టు అనేక హ్యాండ్బాలు ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్పులలో పాల్గొంది. 2005 లో ట్యునీషియా నాలుగవ స్థానంలో నిలిచింది. ఇ.ఎసు.తో కలిసి జాతీయ లీగులో 12 జట్లు ఉన్నాయి. సహెలు, ఎస్పెరాన్సు, ఎస్.ట్యూనిసు ఆధిపత్యం వహిస్తున్నాయి. అత్యంత ప్రసిద్ధ ట్యునీషియా హ్యాండు బాలు ఆటగాడుగా విస్సం హ్మాం ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నాడు. ట్యునీషియాలో జరిగిన 2005 హ్యాండ్బాల్ చాంపియన్షిపులో విస్సం హ్మాం టోర్నమెంటులో అగ్ర స్కోరరుగా నిలిచాడు. ట్యునీషియా జాతీయ హ్యాండ్బాలు జట్టు ఆఫ్రికా కప్పును పది సార్లు గెలుచుకుంది. ఈ పోటీలో జట్టు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. ఈజిప్టును ఓడించి ట్యునీషియా క్రీడాకారులు గాబనులో 2018 ఆఫ్రికా కప్పును గెలుచుకున్నారు.​[169]
2008 సమ్మరు ఒలంపిక్సు, ట్యునీషియా ఒసుమామా మెల్లోయుయి 1,500 మీటర్ల (4,900 అడుగులు) ఫ్రీస్టైలులో బంగారు పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు.​[171] 2012 వేసవి ఒలింపిక్సులో ఆయన 15 కిలోమీటర్ల (9.3 మైళ్ళు) మారథానులో 1,500 మీటర్ల (4,900 అడుగుల) ఒక బంగారు పతకం, ఫ్రీస్ట్రైలులో ఒక కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకున్నాడు.
ట్యునీషియా డేవిసు కప్ ప్లే నుండి 2014 వరకు సస్పెండు చేయబడింది ఎందుకంటే ట్యునీషియా టెన్నిసు ఫెడరేషను ఇస్రాయెలీ టెన్నిసు ఆటగాడు అమీర్ వియనుట్రాంబుకు వ్యతిరేకంగా పోటీ చేయకూడదని మాకెకు జజిరి ఆదేశించినట్లు తెలుస్తోంది.​[172]​ఐ.టి.ఎఫ్. అధ్యక్షుడు ఫ్రాన్సిస్కో రిచీ బిట్టి మాట్లాడుతూ "క్రీడలో లేదా సమాజంలో ఎలాంటి పక్షానికైనా పక్షపాతం లేని గది ఉంది. ఈ రకమైన చర్య తట్టుకోలేనిదని ట్యునీషియా టెన్నిసు ఫెడరేషనుకు ఒక బలమైన సందేశం పంపాలని ఐ.టి.ఎఫు బోర్డు నిర్ణయించుకుంది."​[172]
↑ ["Article 4", Tunisia Constitution, 1957-07-25, archived from %5b%5b:మూస:Ar icon%5d%5d the original Check |contribution-url= value (help) on 2006-04-06, retrieved 2009-12-23మూస:Ar icon "Article 4"] Check |contribution-url= value (help), Tunisia Constitution, 1957-07-25, retrieved 2009-12-23​templatestyles stripmarker in |contribution-url= at position 1 (help)
↑ 2.0 2.1 ["Article 1", Tunisia Constitution, 1957-07-25, archived from %5b%5b:మూస:Ar icon%5d%5d the original Check |contribution-url= value (help) on 2006-04-06, retrieved 2009-12-23 మూస:Ar icon "Article 1"] Check |contribution-url= value (help), Tunisia Constitution, 1957-07-25, retrieved 2009-12-23 templatestyles stripmarker in |contribution-url= at position 1 (help) Translation by the University of Bern: Tunisia is a free State, independent and sovereign; its religion is the Islam, its language is Arabic, and its form is the Republic.
↑ 3.0 3.1 3.2 "National Statistics Online". National Statistics Institute of Tunisia. July 2008. Retrieved 7 January 2009. Unknown parameter |dateformat= ignored (help) మూస:Ar icon
↑ Livy, John Yardley; Hoyos, Dexter (2006). Hannibal's War: Books Twenty-one to Thirty. Oxford University Press. p. 705. ISBN 978-0-19-283159-0. Unknown parameter |lastauthoramp= ignored (help) and others associated with the word "تؤنس‎‎" (different from تونس‎‎) in Arabic which is a verb that means to socialize and to be friendly.
↑ Baadj, Amar (2013). "Saladin and the Ayyubid Campaigns in the Maghrib". Al-Qanṭara. 34 (2): 267–295. doi​:​10.3989/alqantara.2013.010​.
↑ Tsourapas, Gerasimos (2013). "The Other Side of a Neoliberal Miracle: Economic Reform and Political De-Liberalization in Ben Ali's Tunisia". Mediterranean Politics. 18 (1): 23–41. doi​:​10.1080/13629395.2012.761475​.
↑ "Tunisia launches Truth and Dignity Commission". UNDP. 9 June 2014. Archived from the original on 1 ఏప్రిల్ 2019. Retrieved 18 ఏప్రిల్ 2019.
↑ "Tunisia Corruption Profile". Business Anti-Corruption Portal. Archived from the original on 20 మార్చి 2016. Retrieved 14 July 2015.
↑ 88.0 88.1 88.2 88.3 88.4 88.5 88.6 "Tunisia". CIA World Factbook.
↑ "Tunis Sport City". Sportcitiesinternational.com​. Retrieved 16 September 2009.
↑ Arfa, M. Othman Ben. "Effort national de maitrise de l'energie : contribution de la steg"(PDF). steg.com.tn. Archived from the original(PDF) on 16 July 2011. Retrieved 12 November 2009.
↑ World Health Organization; UNICEF. "Joint Monitoring Programme for Drinking Water Supply and Sanitation". Archived from the original on 16 ఫిబ్రవరి 2008. Retrieved 27 డిసెంబరు 2012.
↑ మూస:Fr Ministere du Developpement et de la Cooperation Internationale, Banque Mondiale et Programme "Participation Privee dans les infrastructures mediterreeanees"(PPMI):​Etude sur la participation privée dans les infrastructures en Tunisie Archived 2012-03-05 at the Wayback Machine, Volume III, 2004, accessed on 21 March 2010
↑ "Chiffres clés". SONEDE. Archived from the original on 2 డిసెంబర్ 2013. Retrieved 27 December 2013. Check date values in: |archive-date= (help)
↑ 115.0 115.1 Tej K. Bhatia, William C. Ritchie (2006). The Handbook of Bilingualism. John Wiley & Sons. p. 860. ISBN 978-0631227359. Retrieved 15 August 2017.
↑ Turchi, C; Buscemi, L; Giacchino, E; Onofri, V; Fendt, L; Parson, W; Tagliabracci, A (2009). "Polymorphisms of mtDNA control region in Tunisian and Moroccan populations: An enrichment of forensic mtDNA databases with Northern Africa data". Forensic Science International: Genetics. 3 (3): 166–72. doi​:​10.1016/j.fsigen.2009.01.014​. PMID 19414164.
↑ Bouhadiba, M.A. (28 January 2010). "Le Tunisien: une dimension méditerranéenne qu'atteste la génétique" (in French). Lapresse.tn. Archived from the original on 22 July 2012. Retrieved 19 January 2013.
↑ 140.0 140.1 140.2 Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor (2008). "Report on Tunisia". International Religious Freedom Report 2008. US State Department.
↑ 150.0 150.1 "The Global Competitiveness Report 2008–2009". Weforum.org. Archived from the original on 19 June 2008. Retrieved 2 May 2010.
↑ 154.0 154.1 154.2 "Un pays pour les peintres". Guide Tangka. 7 October 2011. Archived from the original on 7 October 2011. Retrieved 26 January 2013.
↑ 155.0 155.1 "Culture de la Tunisie". Tunisia Online. 10 February 2001. Archived from the original on 10 February 2001. Retrieved 19 January 2013.
↑ 158.0 158.1 "Fantaisie arabe et poésie". Guide Tangka. 7 October 2011. Archived from the original on 7 October 2011. Retrieved 26 January 2013.
↑ " 2009, l'année des rendez-vous culturels importants ", Réalités, 18 novembre 2008[dead link]
↑ 166.0 166.1 "Tunisia". 23 April 2015.
↑ 172.0 172.1 "Tunisia suspended from Davis Cup over Malek Jaziri order | Tennis News". Sky Sports. Retrieved 4 November 2013.
tunicia[5] (aanglam :Tunisia) (arabby : mae cetoonis), adhikaarika naamam repablic af tunicia [6] (arabby : meanee meanee, eal-jameuria ath-tooneesiya), uttara africa loni megharbu praantamlo unna oka desham. tunicia vaisalyam 1,63,610 cha.ki.mee. desha uttaraanta praantam ayina " kep angela " aafrikakhandam uttaraanta praantamgaa undi. deeni vaayavyasarihadduna algeria, aagneyasarihadduna libia desalunnayi. uttarasarihadduna madhyadhara samudram undi. 2017 ganaankaalanu anusarinchi tunicia janasankhya 11.435 miliyanlu. [3] tunicia rajadhani nagaram tunisu paeru deshaniki nirnayinchabadindi. idhi deshaniki eesaanyamlo undi.
mae mae mae (Hurriya, Nidham, 'Adala)u
adhikara bhashalu arabby[2]
prajaanaamamu tunitian
prabhutvam ripablikku[2]
corrensy tunitian deenar (TND)
kaalaamsam CET (UTC+1)
internet domain kod .tn
calling kod +216
tunicia anedi oka ekikruta paakshika adhyaksha pratinidhya prajaaswaamya ripabliku. idhi arabbu prapanchamlo puurtigaa prajaaswaamya sarvabhauma rajyamga pariganinchabadutundi.u[7]u[8] idhi adhika manava abhivruddhi suuchika.[9] tuneesiaku iropa samakhyatho oka asosiationu oppandam undi; laa francophoni, madhyadhara samakhya, thoorpu, dakshina aafrikaalaku kaman marketu, arabu maghrebu samakhya, arabbu leegu, o.ai.si, grateru arabbu free tradu aria, sahelu-saharaanu statesu community, africa samakhya, aleena udyamam, dhi groop af 77, yunaitedu statesu atipedda nan-nalli mitrarajyala hoda pondindi. antekakunda tunicia kuudaa aikyaraajyasamitilo sabhyadesamgaa undi. airopatho sambandhaalu - (pratyekinchi fraansu,[10] italeetho)[11][12] –
aardhika sahakaaram, praiveteekarana, paarisraamika aadhuneekarana dwara anusandhaaninchabaddaayi.
praacheena kaalamlo tuneesialo praadhamikamgaa barbarlu nivasinchaaru. cree.poo 12 va sataabdamlo phonicia valasalu modalaiyyaayi. ee valasadaarulu kaartejunu sthaapinchaaru. idhi roman ripablikkuku oka pradhaana vartaka sakti, sainika pratyarthigaa undi. kaarteju romanlu cree.poo. yu146loo oodinchabaddaaru. tarvaati enimidi vandala samvatsaraalugaa tuneesianu aakraminchukunna romanlu kerraistava matham, el jembu aamphidhiyetaru vanti vaastu silpaalanu vaadataaru. 647 loo praarambhinchina aneka prayatnaala taruvaata muslimlu 697 loo tunicia mottaanni swaadheenam chesukunnaru. tarvaata ee praantam ottomanu saamraajyam 1534 - 1574 aadheenamlo undi. ottomanlu emudu vandala samvatsaraala paatu ikkada sthirapadipoyaaru. 1881 loo tunicia frenchi valasaraajyamgaa maarindi. tunicia habib borguibatho swaatantryam pondi 1957 loo tunicia ripablikkunu prakatinchindi. 2011 loo tunicia viplavam phalitamgaa adhyakshudu " jine el abidine ben aly "ni tolaginchi taruvaata parlamentary ennikalu nirvahinchabaddaayi. 2014 aktobaru 26 na desham mallee paarlamentuku ennikalu nirvahinchabaddaayi.u[13] 2014 navambaru 23 na adhyakshudi kosam otu vesindi.[14]
tunicia ane padam oka kendra pattana kendram, aadhunika tunicia rajadhani tunisu nunchi teesukobadindi. ee paeru prastuta roopam daani latin sublisheet -yatho, frenchu tunicy nundi udbhavinchindi.u[15] saadhaaranamgaa berberu rootu aye, ante "vishraanti", "sthaavaram" ani artham.[16] idhi konnisaarlu puniasu devata taanitu (sunee tunitu) thoo sambandham kaligi undi.[15][17] praacheena nagaramaina tinesu.[18][19]
frenchi padamaina tunicy konni airopiyanu bhashalu swalpa maarpulatho dattata teesukunnaayi. desamnu suuchimchadaaniki oka pratyekamaina paerunu parichayam chesindi. itara bhashalu rashyanu tanisu (tunisu) spanishu tunju vantivi parigananaloki teesukoledu. ee sandarbhamlo adhe paeru arabiku, viyatnam bhashalalolaga desham, nagaram rendintikii upayoginchabadutundi. sandarbhamlalo matrame vyatyaasam chuupabadutundi.u[15]
nameediyanlu, moorulu berberlaku puurveekulugaa bhaavistunnaaru. nameedia anuvaadam artham nomadu (sanchaara) vaastavaaniki prajalu masili tegaku chendina masinisa paripaalana varaku paakshika sanchaaraprajalugaa unnaaru.u[21]u[22]u[23]u[24]u[25]
namodita charitra praarambhamlo tuneesialo berberu tegalaku chendina prajalu nivasinchaaru. cree.poo. 12 va sataabdam praarambhamlo tunicia tiirapraantaalalo (bijerte, utika) phonicianlu sthirapaddaaru. cree.poo. 9 va sataabdamlo phonicianlu kaarteju nagaraanni sthaapinchaaru. puraanakathanam aadhaaramgaa aadhunika lebananlo unna tyrocy chendina dido (kaarteju raani) kristupurvam 814 loo kaarteju pattanaanni sthaapinchindi. kaartejulo sthirapadina prajalu phenocia, prastuta lebananu sameepa praantaala nundi samskruti, matham teesukuvacchaaru.u[26]
barbaru bishapu " donetasu magamsu " donatistu ane cristianu samuuhaanni sthaapinchaadu.u[29] 5-6 sataabdhaalalo (cree.sha 430 nundi cree.sha 533)jarmani vandalsu ee praantam meeda daadichesi eesaanya africanu paalinchaaru. indulo prastuta tripoli bhagamga undi. cree.sha 533-534 loo modati jastiyanu paalanaakaalamlo thoorpu romanla janaralu " belisariasu " naayakatvamlo saaginchina daadito ee praantam tirigi swaadheenam chesukonabadindi.u[30]
7 va sataabdam rendava bhaagamlo, 8 va sataabdam praarambhamlo ee praantamlo arabbu muslim vijayam sambhavinchindi. vaaru vaayavya africalo mottamodati islamic nagaram kairayunu sthaapinchaaru. cree.sha 670 loo idhi yugba masjidu (kairovanu goppa maseedu) nirminchabadindi.u[31] ee maseedu puraatana muslim maseedugaa, puraatana minaarutho atyanta pratishtaatmakamgaanuu prapanchamlo atipuraatana mainadigaanuu undi.[32] idhi islaamiku kala, vaastusilpaaniki uttama udaaharanagaa kuudaa pariganinchabadutundi.u[33]
tunicia arabbu governarlu aaglabadu raajavamsaanni sthaapinchaaru. idhi tunicia, tripolitania, thoorpu algeerianu 800 nundi 909 varaku paalinchindi.[35] pattanaalalo gruha viniyogam, vyavasaayam (mukhyamgaa aalivu utpatti) prothsahinche neetipaarudala sarafara cheyadaaniki vistrutamaina vyavasthalanu nirminchinakaaranamgaa arabu paalanalo tunicia vardhillindi.u[35]u[36] ee shreyassu vilaasavantamaina jeevitaanni anumatinchindi. all-abasia (809), rakda (877) vanti noothana pales nagaraala nirmaanamtho idhi gurtinchabadindi. [35]
kaironu jayinchina taruvaata faatimidlu tunishia, thoorpu algeria bhaagaalu sthaanika jiridulaku (972-1148) vidichipettaayi. [37] jiridu tunicia aneka praantaallo vruddhi chendindi: vyavasaayam, parisrama, vaanijyam, mataparamaina, loukika ghnaanam. [38] taruvaata jirid emirla nirvahanalo nirlakshyaaniki guraindi. phalitamgaa sambhavinchina rajakeeya asthirata tunicia vaanijyam, vyavasaaya ksheenataku daaritiisaayi.u[35]u[39]u[40]
19 va sataabdhamlo tunicia rajakeeya, saanghika samskaranalanu chepattindi. tunicia samsthaagatamgaa, aardhikarangamlo aadhunikeekaranatho kuudina samskaranalu cheyadaaniki prayatninchindi.u[47] tunicia antarjaatiiya runaalu nirvahinchalenantagaa adhikarinchaayi. idhi 1881 loo frenchi protectorategaa maaradaaniki kaaranam ayindi.
1942 navambaru nundi 1943 mee varaku vichi tuneesianu naji jarmani aakraminchindi. es.es. kamandaru valtaru roufu tudi parishkaaraanni amalu cheyadaanni konasaginchadu. 1942-1943 varaku tunicia accis, mitrarajyala dalaala madhya jarigina varusa yuddhaala vedikagaa maarindi. ee yuddham praarambhamlo jarmani, itali dalaala madya praarambhamaindi. kaani mitrarajyala bhari sarafara, sankhya aadhipatyam 1943 mee 13 na accis longipovadaaniki daariteesindi.u[50]u[51]
1956 marchi 20 na tunicia fraansu nundi swaatantryam saadhinchindi. pradhaana mantrigaa habib borguiba niyaminchabaddaadu. marchi 20 tunicia swaatantra dinotsavamgaa jarupukuntaaru.u[52] oka samvatsaram taruvaata tuneesianu ripablikkugaa prakatinchaaru. mottamodati adhyakshudigaa borguiba niyaminchabaddaadu.u[53] 1956 loo swaatantram pondinappati nundi 2011 viplavam varaku prabhutvam " comstitutionu democratiku ralli (ar.si.di), gatamlo nio distoru, soshalistau distorianu party, samarthavantamgaa deshaanni palinchayi. amnesty internationalu, dhi gaardiyanu tunicia " chesina oka nivedika tarvaata arabbu prapanchamlo atyanta aadhunika, anachiveta deshaalalo tunicia okati" ani perkondi.[54]
1987 navambarulo vaidyulu [55] burguiba paalanaku panikiraadani prakatinchaaru. raktapaata rahita tirugubaatulo pradhaani jin el abeedinu benu aly tunicia raajyaangamlooni artical 57 prakaaram adhyaksha padaviki [53] niyaminchabaddaadu.u[56] ben aly padavibaadhyatalu chepattina navambaru 7 na jaateeya selavudinamgaa jarupukuntaaru. 2009 janavari 5 na desamlo aasaanti nelakone varaku aayana prati 5 samvatsaraalaku daadaapu 80 u otlatho) tirigi, tirigi ennikayyaadu. chivarigaa 2009 aktobaru 25 ennikayyaadu.u[57] 2011 janavarilo aayana desamlo nelakonna ashanthi kaaranamgaa desham vidichi paaripoyaadu.
ben aly, athani kutumbam avineeti aaropanalu edurkonadam [58] desham sampadanu dochukovadam jarigindi. aardhika saralikarana dopidicheyadaaniki marinta avakaasaalanu andinchindi.[59] ayithe trebelly kutumbaaniki chendina avineeti sabhyulu, mukhyamgaa imade trebelly, bellassane trebelleylu desamloni vyapara rangam adhikaaraanni niyantrinchaaru.u[60] prathama mahila leela ben aly eurap fashan raajadhaanulaku tarachuu anadhikaarika paryatanalu cheyadaaniki desha vimaanaanni upayoginchadaanni " ambashdu shopaholiku " gaa abhivarninchabadindi.u[61] frenchi merina nundi rendu mega-padavalanu dongilinchina french state praasikyuutaru aaropinchi leela jattu nundi iddaru rashtrapati manushulanu (adhyakshuni menallullu) rappinchadam kosam frenchi chesina abhyardhananu niraakarinchabadindi.u[62] benu aly alludu saher el mateery desham nundi teesukuvellabaddadani pukaaru vachindi.[63]
amnesty internationalu, freedam housu, protectionu internationalu vanti indipendentu manava hakkula sanghaalu desamlo praathamika manava, rajakeeya hakkulanu gowravinchaledani perkonnayi.u[64]u[65] sthaanika manava hakkula samsthala panini prabhutvapaalana addukundi.[66] 2008 loo presu swechha vishayamlo tunicia 173 deshaalalo 143 va sthaanaanni pondindi.[67]
[68][69] adhika nirudyogam, aahaara dravyolbanam, avineeti,[70] itara rajakeeya swechh lekapovadam.[71] pelavamaina jeevana paristhitulu poura pratighatanaku kaaranamgaa unnaayi. kaarmika sanghaalu nirasanalu antarbhaagamgaa unnaayani cheppabaddaayi.u[72] ee nirasanalu arabbu viplavam, arabbu prapancham antataa ide vidhamaina charyalanu prerananu prothsahinchaayi.
2010 disembaru 17 na munisipalu adhikari fayida hundi tana vastuvulanu japtu cheyadaanni nirasistuu 26 ella tuneatianu standerdu vikrayadaarudaina mohamedu bousagi tananutaanu kaalchukuni maranachinchi aayana vastuvula japtunu vyatirekistuu nirasana vyaktam cheshaadu. 2011 janavari 4 na boujiji maranam taruvaata kopam, himsa teevramaindi. antimamgaa deerghakaala adhyakshudu jain el abeedin ben aly 23 ella tarvaata adhikaranik rajinama chesi 2011 janavari 14 na deshaanni vidichipettaadu.u[73]
paalaka party nishedhinchi mohammad ghanauchiche erpadina madhyakaala prabhutvam nundi anni sabhyula tolaginchaalani nirasanalu konasagayi. chivaraku kotta prabhutvam demandlaku talaggindi. oka tunisu kortu maji paalaka party ar.si.di. ni nishedhinchi anni vanarulanu swaadheenam chesukundi. homem mantri rajakeeya kaaryakartalani bhayapettadaaniki, himsinchutaaniki upayoginchina "rajakeeya polisu" pratyeka dalaalanu nishedhinchindi.u[74]
2011 marchi 3 na adhyakshudu raajyaamga sabhaku ennikalu 23 aktobaru 2011 na jarugutaayani prakatinchaaru.u[ucitation neededu]eantarjaatiiya, antargata pariseelakulu ennikalu swechchaayutamgaa nyaayabaddhamgaa nirvahinchabadinatlu prakatinchaaru. ben aly paalanalo nishedhinchabadina " ennaahada udyamam " mottam 217 loo mottam 90 sthaanaalalo vjayam saadhinchi aadhikhyatalo nilichindi.[75] 2011 disembaru 12 na maji asantrupta, pramukha manava hakkula kaaryakarta mosefu marjouki adhyakshudigaa ennikayyaadu.u[76]
2012 maarchilo ennahda kotta raajyaangamlo chattaniki sharianu pradhaana moolam cheyadaani maddatu raddu cheyalani secularu vidhaanaalanu anusarinchaalani prakatinchindi. ee amsampai ennahada vaikharini islaamulu katinamgaa vimarsinchaaru. vaaru kathinamaina sharianu korukunnappatiki loukika paarteelu deenini swaagatinchaayi.u[77] 2013 fibravari 6 na pratipaksha nayakudu, leftistu nayakudu chokri belaidu, ennahda vimarsakudu hatyacheyabaddaadu.u[78]
2015 loo tuneesialo videshee paryaatakula meeda rendu terraru daadulu jarigai. modatisaari bardo neshanal musionlo 22 mandi champabaddaaru. taruvaata sousse edurugaa unna 38 mandini champivesaaru. tunicia adhyakshudu beji kaidu essebi actoberlo moodu nelalu atyavasara paristhitini punaruddharinchaadu.u[80]
" tunicia neshanalu dailagu kwartuletu " tuneesialo rajakeeya kramamlo saantini sthaapinchinanduku 2015 nobelu saanti bahumatini geluchukundi.u[81]
nela janavari fibravari marchi epril mee joon juulai aagastu septembaru aktobaru navambaru disembaru samvatsaram
sagatu adhika uC (uF) 14.7 15.7 17.6 20.3 24.4 28.9 32.4 32.3 29.2 24.6 19.6 15.8 u
sagatu alpa uC (uF) 6.4 6.5 8.2 10.4 13.8 17.7 20.1 20.7 19 15.2 10.7 7.5 u
varshapaatam mm (inches) 50.5 45.3 43.4 35.5 21 10.8 3.7 8.8 10.5 38.6 46.4 56.4 u
egumatula meeda aadhaarapadina tunicia aardhikarangam saralikarana, praiveteekarana prakriyalatho abhivruddhi baatalo saagindi. 1990 la praarambham nundi sagatuna 5u ji.di.pi abhivruddhi chendindi. rajakeeya pramukhula labdhi chekurchela avineeti adhikarinchina kaaranamgaa aardhikaabhivruddhi kuntuvadindi.u[86] tunicia peenalu kodu kriyaaseelaka, nishkriyaatmaka lancham, kaaryaalayaala durviniyogam, adhika vaddi kalayikalatho sahaa aneka rakaalaina avineeti neraalanu khandinchinappatiki avineeti vyatireka framem varku amalu cheyabadaledu.[87] edemainappatiki 2016 loo " transperensy internationalu " (atarjaatiiya paaradarsakata) vaarshikamgaa prachurinchabadina avineeti parchepshanu indexu prakaaram tunicia 41 sthaanamlo undani anchana. uttara africa deshaalalo tunicia avineetilo chivaristhaanamlo undani bhaavistunnaaru. tunicia aardhikarangam vyavasaayam, ganulu, tayaarii, petrolium utpattulu, paryaatakarangam vanti vaividhyamaina aadaayavanarulanu kaligi undi. 2008 loo tunicia gi.di.pi. $ 41 biliyanlu. konugolu sakti 82 biliyanu daalarlu. [88]
africalo atyanta potiitatva aardhika vyavastha kaligina tunicia 2009 loo " varaldu ekanaamiku foram " vargeekaranalo prapancha deshaalalo 40 va sthaanamlo nilichindi.[89] airbasu vanti aakarshanalato tunicia[90] hulet-pacard vanti aneka antarjaatiiya companylanu tunicia aakarshinchindi.u[91]
2009 loo paryaataka rangam jidipilo 7u bhagaswamyam vahistuu 3,70,000 upaadhi avakaasaalanu andistundi.u[92]
iropa samakhya tunicia mottamodati vartaka bhagaswamiga undi. prastutam idhi 72.5u tunicia digumatulu, 75u tunicia egumatulaku bhagaswamyam vahistundi. madhyadhara praantamlo iropa samakhyatho atyadhikamgaa vaanijya sambandhaalu unna deshaalalo tunicia okati. iropa samakhyalo 30 va atipedda vaanijya bhagaswamiga undi. 1995 juulailoo iropa samakhyatho oka sahakara oppandam meeda santakam chesina mottamodati madhyadhara desangaa tunicia undi. entry tedee amaluloki raavadaaniki munde tunicia iropa samakhya meeda dwaipaakshika vartakampai sunkaalanu raddu chesindi. 2008 loo paarisraamika utpattula kosam tolaginchabadina sunkaalanu tunishiayaa khararu chesindi. deenitho iropa samakhya swechha vartaka praantamlo pravesinchadaaniki mottamodati iropa saamaakhya- kaani madhyadhara desangaa tunicia pratyekata santarinchukundi.u[93]
tuneesialo prastutam tunicia " sportsu city " kreedaapradhaana nagaramgaa nirminchabadutundi. apaartumentu bhavanalu, aneka creeda soukaryaalanu kaligi unna ee nagaraanni " bukuhairu groopu $ 5 billianla america dalarla vyayamtho nirminchabadutundi.u[94] tunicia finonsialu naukaasrayam uttara africa mottamodati " aafshoru aardhika kendraanni " tunisu bee vadda 3 billianla dalarla viluvaina viluvatho abhivruddhi cheyanundi. [95] tunisu telicom nagaram tunisulo oka it habu srushtinchadaaniki oka $ 3 billianla america dalarla pranaalika veyabadindi.[96]
2016 navambaru 29 - 30 tedeelalo praajektula koraku 30 billian dalarla pettubadulanu aakarshinchenduku aardhika mandali " tunicia 2020 " nu nirvahinchindi.u[98]
tuneesialo rendu anusakti kendraalaku pranaalikacheyabaddaayi. 2019 naatiki ivi panichestaayani anchana vesaaru. ee rendu kendraalu 900-1000 megavatlu utpatti cheyagalavani bhaavinchaaru. tunicia anhu vidyuttu pathakaalalo itara bhaagaswaamulatho paatu sikshana, saanketika parignaanaanni andinchataaniki fraamsu oka oppandampai santakam chesindi.[104][105] 2015 naatiki tunicia ee pranaalikalanu raddu chesindi. badulugaa punarutpaadaka saktulu, boggu, shelu vaayuvu, sahaja vaayuvunu draveekarinchi, italeetho oka jalaantargaami sakti anusandhaanaanni nirminchadam vanti daani mishrama saktiramgaanni vistarinchadaaniki tunicia itara empikalanu pariseelistoondi.u[106]
tunicia solaru plaanu (tunicia punarutpaadaka sakti vyuham daani sheershikanu suuchinatlu idhi soura parimitamgaa undadu. deenini neshanalu energy far energy kanjarveshanu pratipaadinchindi) 2030 naatiki tunicia lakshyamlo 30u punarutpaadaka saktula dwara vidyuttu pondaalani anchana vestunnaru. veetilo ekkuva bhagam pavana sakti, kaantivipeedanamtoe utpatti cheyabadutundi.u[107] 2015 naatiki tunicia 312 megavatla(245 megavatlu vaayuvu, 62 megavatlu jalavidyuttu, 15 megavatlu kaantivisleshanalu) punarutpaadaka saamarthyaanni kaligi undi.[108][109]
manchineeti sarafara, paarisudhyam
madhyaprachyam, uttara africalo neeti sarafara, paarisuddhya sevalu kosam tunicia atyadhika andubaatu saatam saadhinchindi. 2011 naatiki surakshitamaina traaguneeti sadupayam pattana praantaallo 100u, graameena praantaallo 90u ki sameepamloki cherindi.[110] edaadi podavuna tunicia manchi naanhyamaina traaguneetini andistundi.u[111]
1956 tunicia janabha lekkala prakaaram tuneesialo 37,83,000 nivaasitulu unnaaru. veetilo pradhaanamgaa berbersu, arabbulu unnaaru. berberu mandalikala matladevaru janabhalo 2u unnaaru.[114] maroka moolam prakaaram arabbu janabhanu 40u [115] nundi 98u,u[88]u[116]u[117]ebarbarlu 1u,[118] vadda 60u varaku unnatlu anchana veyabadindi.[115]
amejighaalu daaharu parvataalu, aagneyamlo djera dveepam, khoraumire parvata praantamlo kendreekrutamai unnaaru. idhi janyuparamaina itara chaaritraatmaka adhyayanaalu tuneesialo amejaghula praabalyaanni suuchistumdi.u[119]
19 va sataabdam chivari nundi rendava prapancha yuddham taruvaata tunicia swatantram taruvaata frenchi, italianlu (1956 loo 2,55,000 mandi iropianlu) tuneesialo nivasinchevaaru.u[122]detunicialoni yoodula charitra 2,000 samvatsaraalaku mundu naatidi. 1948 loo yoodu janabha 1,05,000 gaa anchana veyabadindi. ayithe 2013 naatiki kevalam 900 mandi matrame unnaaru.[123]
spain nunchi kraistavetarulu, moriskosulanu bahishkarinchina taruvaata, anekamandi spanishu muslimlu, yoodulu tuneesiaku cherukunnaru. maathyuu car prakaaram, " 80 velamandi moriscolu, tuneesialo sthirapaddaaru. veeru adhikamgaa rajadhani ayina tuneesialo, sameepapraantaalalo sthirapaddaaru. veerilo naalugavantu ippatikee jukakh all-andalasu leda andalusia alle ani piluvabadutunnaaru.u[124]
tounsi ane sthaanika bhasha adhikaarabhaashagaa, tuneatianu arabiku bhashaga prajalache upayoginchabadutundi.u[125]kavaidhyathathatho kuudina arabiku bhashaga prajalaku vaaduka bhashaga undi.[126] jerbali leda shella ani samishtigaa piluvabadutunna berberu bhashalu vaadukabhaashalugaa unna chinna minoritylu kuudaa unnaayi.[127][128]
adhikaarika hoda laenippatikii tunicia samaajamlo frenchi kuudaa pradhaana paatra pooshistundi. idhi vidyalo (udaa., maadhyamika paatasaalalo saastraalalo bodhana bhashaga) maadhyamam, vyaapaaramlo vistrutamgaa upayoginchabadutundi. 2010 loo tuneesialo 66,39,000 mandi frenchi-matladevaru unnaaru. leda janabhalo 64u mandi unnaaru.[129] tunicia prajalalo oka chinna bhagam italianu bhashanu ardham chesukuni matladagalaru.u[130]detunicialo shapu sanketaalu, menulu, rahadari chihnalu saadhaaranamgaa arabiku, frenchi rendintilo vraayabaddaayi.u[131]
tunicia janabhalo atyadhika sankhyalo (sumaru 98u) muslimlu, kraistava matham, judayijam, itara mataalu kalipi 2u mandi unnaaru.[88] tunicia muslimulu adhinkamgaa sunni islamla " maliki skoolu " chendina vaarugaa unnaaru. vaari maseedulu nalucharapu minaarlatho sulabhamgaa gurtinchabadataayi. ayinappatiki ottomanu paalanalo tarkeelu hanafy paatasaala bodhananu tecchipettaaru. eenaatikee vaaru tarkishu santatiki chendina kutumbala aadhaaramgaa manugada saagistunnaaru. vaari maseedulu saampradaayakamgaa ashtabhuji minarlu kaligi untaayi.u[133]nesunney muslimula taruvaata nan - dinaminalu muslimulu muslimlalo rendava atipedda samuuhamgaa unnaaru.[134] taruvaata ibaditu amejigu prajalu unnaaru.[135][136]
tuneesialo 25,000 kante ekkuva mandi kraistavulu unnaaru. veerilo mukhyamgaa kaathalikkulu (22,000), takkuva sthaayilo protestantlu unnaaru. 15 va sataabdam praarambham varaku tuneesialo berberu kraistavulu konasaagaaru.[137] 2007 loo internationalu relijius freedam reportu aadhaaramgaa vela mandi tuneatiasu muslimlu kraistava mataaniki mararani bhaavistunnaaru.u[138]u[139] 900 mandi sabhyulatho judayijam desamlo moodava atipedda matamgaa undi. yoodu janabhalo moodava vantu raajadhaanilo, chuttupakkala nivasistundi. migilivunna yoodu samajam 39 sinagogyulato kalisi djaba dveepamlo nivasistundi. ikkada yoodula sangham 2,500 samvatsaraala puurvam nundi nivasistunnaaru.u[140]
gerber af gabesloni oka dveepam ayina jerba, el ghibia sinagogyuprajalaku nivaasamgaa undi. idhi prapanchamlo sinagogulu nirantaraayamgaa upayoginche athi puraatanamaina pradesamgaa undi. chaalaamandi yoodulu deenini oka tiirthayaatra pradesamgaa bhaavistaaru. sinagyuulu solamanu aalayam nundi raallu upayoginchi deenini nirminchaarani puraana gaadhalu vivaristunnaayi. akkada vaarshikamgaa utsavaalu jarugutunnaayi.u[141] vaastavaaniki moraco vale tunicia vaari yoodu janabhanu ekkuvagaa arabbu deshaalugaa angeekarinchindi.u[142]
desham mataswatantra samskruti kaligi undi. ikkada matham rajakeeyam nundi matrame kakunda praja jeevitamlo vaerugaa untundi. viplavasakaaniki mundu prabhutva kaaryaalayaalu, bahiranga veedhulu, bahiranga samavesalalo islaamiku streelu tala musugu (burakha) dharinchaalani konni aankshalu unnaayi. prabhutvam hazab oka "pakshapaata sabdaardham kaligi videshee moolam vastra" ani viswasinchindi. tunicia poliisulu "islaamiku" pradarsanato (gaddamtho unnavaaru) vaarini nirbandhinchaaru. konnisaarlu purushulu tama gaddalanu tolaginchataaniki ottidi chesaru ani nivedikalu unnaayi.[143]2006 loo maji tunicia adhyakshudu "jaati dustulanu" gaa perkonna hajabu koraku "poraadataanani" prakatinchaadu.u[144] maseedulu mataparamaina praarthanalanu leda taragatulanu nirvahinchakundaa niyantrinchabaddaayi. ayithe viplavam taruvaata oka mitamaina islamistu prabhutvam mataacharanalo marinta swechha kaliginchabadindi.. idhi shararia chattam khachitamaina vyaakhyaanaaniki pilupunicche salaafistula vanti phandamentalistu groopula perugudalaku avakaasam kalpinchindi.u[145] ennahda aadhunika islamistu prabhutva nigha fundamentalist samuuhaalu chattam paasu cheyadaaniki munde anichiveyadam lakshyamgaa panichestuu untaayi.
2008 loo mottam vayojana aksharaasyata retu 78u [148] 15 nundi 24 ella vayaskulalo aksharaasyata 97.3u varaku undi.[149] tuneesialo vidyaku adhika praadhaanyata ivvabadutundi. ji.en.pi.loo vidyaabhivruddhiki 6u wata vyaayamchaeyabadutundi. 1991 nundi 6 - 16 samvatsaraala vayassu madhya unna pillalaku nirbandha praathamika vidya amalulo undi. 2008-2009 werald ekanamic foram vidudala chesina nivedikalo tunicia "globalu compititivnes reportu " loo praadhamika vidya naanhyata" vibhaagamlo 21 va sthaanamloonuu "unnata vidya vidya vidhaana naanhyata" loo 17 va sthaanamlo, 2008-9, dhi . [150] saadhaaranamgaa pillalaku tunicia arabikku bhasha nivaasaalalo andubaatulo untundi. vaaru 6 samvatsaraala vayassulo paatasaalalo pravesinchina taruvaata vaariki praamaanika arabikulo chadavadam, vraayadam nerpistaaru. pillalaku 7 samvatsaraala vayassu nundi frenchi nerpabadutundagaa 8 samvatsaraala vayassulo ingleeshu bodhana modalautundi.
vishwavidyaalaya sthaayiki adugupedutunna leda puurti chesina tarvaata shraamika saktilo cheradaaniki vidyaarthulu " diplome di final di etudes di el 'ensesimenment besunu kaligi unna naalugu samvatsaramulu unnata vidyaku arhulautaaru. emsaijumentu sikandire rendu dasalugaa vibhajinchabadindi: saadhaarana vidya, pratyeka vidya. tuneesialo unnata vidya vyavasthalo vegavantamaina vistarananu sambhavinchindi. vidyaardhula 1995 loo sumaru 1,02,000 undagaa 2005 loo 3,65,000ku adhikarinchindi. gatha 10 samvatsaraalalo vidyaardhula sankhya moodu retlaku paiga adhikarinchindi. 2007 loo truteeya sthaayi sthoola namodu retu 31u undagaa linga samaanatvam suuchika 1.5 suuchistumdi.u[150]
tunicia samakaaleena chitralekhanam puttuka " skoolu af tunisu " thoo mudipadi undi. deenini tunicia kalaakaarula brundam sthaapinchaaru. kalaakaarulu samaikhyamai oriyantalistu valasavaada chitrakala prabhaavaanni tiraskaristuu sthaanika nepadhyaala kalayikatho chitrakalanu abhivruddhi cheyadaaniki deenini sthaapinchaaru. 1949 loo sthaapinchabadina ee shikshanaalayam frenchi, tunicia muslimlu, kraistavulu, yoodulanu samaikhyam chesindi. yahai tarki, abdelajiju gorgi, mosesu levy, ammaru farhatu, joolsu loullouchelatho piery boucher daani mukhya prerepakudugaa undi deenini sthaapinchaaru. daani siddhaantam prakaaram kontamandi sabhyulu soundarya arabu-muslim kalala muulaala vaipuku maaraaru: islaamiku suukshmaroopa nirmaanam, modalainavi. indulo exprationistu amara dabbache, jellaalu benu abdalla, aly benu salem gurtimpu pondaaru. edgar nakoka, nello levi, headdy tarki vanti chitrakaarulu unnaaru.[154]
1956 loo swaatantryam taruvaata tuneesialo kala udyamam deshaloni bruhattara bhavanala sthitigatulu kalakarulache utpannam cheyabaddayi. habib boularase vanti mantrula naayakatvamlo oka saamskrutika saakha kala, vidya saktini paryavekshincha badutundi. [154] yuvatalo preranakaliginchadaaniki muulakaaranamgaa unna hatat el mcky, jaubir tarki vanti kalaakaarulu antarjaatiiya gurtimpu pondaaru. monosf ben amor fantacyki maarutundagaa sadoc gmeech jaateeya sampada nundi preranapondina chitraalato aakarshistunnaadu. eusaf rikik gajupai chitralekhanam saanketikatanu punarujjeevimpajesaadu. daani marmamaina parimaanamlo naja mahadou calligraphini sthaapinchaadu.u[154]
prastutam 50 kalaa pradarsanasaalalu tunicia antarjaatiiya kalaakaarula chitraalanu pradarsistunnaayi.u[155] ee galarilu tunisuloni yahiya gallery, gartheju essadi gallery unnaayi.[155]
150 kanna ekkuva radio kathalanu utpatti chesina aly dougi, 500 padyaalu, jaanapada geetaalu, sumaru 15 naatakaalu vraasaadu.[158] kharifu basheeru arabiku rachayitagaa 1930 lalo prachurinchabadina chala mukhyamaina pustakaalanu prachurinchaaru. indulooni sambhaashanalanu tunishu maandalikamlo vraayabadinanduna idhi vimarsalanu edurkonnadi.u[158] monsef ghachem, mohammad salah ben mradad, mahmad messadi vantivi vraasaaru.
frenchi saahityam klishtataramaina vidhaanaanni pratibimbistundi. tunicia saahityam yuvataku marana shiksha vidhinchindani varninchadam albartu memmi niraasaavaadaanni pratibimbistundi.u[159]
abdeluvahaabu meddedu, bakri taharu, mustafa tlili, hele beji, mellahu favji vanti paluvuru rachayitalu videsaalalo unnaaru. ishtam vachinatlu tiragadam, bahishkarana, hrudayavedana vanti amsaalameeda vaaru drushtini kendrikarinchaaru.u[ucitation needed]
2002 loo tuneesialo 1249 nan-scool pustakaalu prachurinchabaddaayani neshanalu bibiography jabita teliyajestundi. veetilo 885 sheershikalatho veluvarinchabaddaayi.u[160] 2006 loo ee sankhya 1,500 undagaa 2007 loo 1,700 ku perigindi.[161] daadaapugaa moodo vantu pustakaalu pillala koraku prachurinchabadutunnaaya.u[162]
20 va sataabdam praarambhamlo vividha mataparamaina sodarabhaavaalato, loukika kacherilatho sambandham kaligi unna sangeeta praarthanalachae sangeeta kaaryakalaapaalu adhikamayyaayi. indulo ververu andalusia roopaalu, muulaala sailulu, sangeeta sailula pratyekamaina lakshanaalu unnaayi. 1930 loo "dhi rachidia" yoodu samaajamlooni kalaakaarulaku baga telusu. 1934 loo oka sangeeta paatasaala sthaapinchabadindi. arabu andalusia sangeetam punaruddharinchadaaniki idhi sahaayapadindi. idhi saanghika, saamskrutika punarujjeevanaaniki daariteesindi. tunicia sangeeta vaarasatvam antarinchi pokunda cheyadaaniki avagaahana kaliginche vidhamgaa idhi roopondinchabadindani tunicia jaateeya gurtimpuku pondindi. sangeetakaarulu, kavulu, panditula samuuhaanni sameekarinchataaniki ee samsthaku deerghakaalam pattaledu. 1938 loo radio tunisu srushti sangeetakaarulaku vaari rachanalanu vistarinchadaaniki ekkuva avakaasaanni kalpinchindi.u[ucitation needed]
prasara atharity tunicia (i.ar.ti.ti) sthaapana, daani puurvam sthaapinchabadina tunicia radio kalisi 1957 loo sthaapinchina televisionu tv media deerghakaalam konasagindi. 2006 navambaru 7 na adhyakshudu jain el-abidin ben aly vaanijyam punarvileenam prakatinchina taruvaata 2007 aagastu 31 nundi idhi samarthavantamgaa maarindi. appati varaku i.ar.ti.ti. pabliku televisionu stationlu annintini nirvahinchindi (televisinu tunsiyenu 1' televisionu tuccin 2, ( idhi kriyaaseelakamgaa laeni ar.ti.ti. 2 sthaanamlo undi)), naalugu jaateeya radio stationlu (radio tunis, tunicia radio kalchar , yoothu, radio ar.si.ti.ai.), aidu praantiiya sphyaxu, monasteer, gafsa, lee cayf, tataiaun. chala kaaryakramaalu arabikulo unnaayi. cony konni frenchilo unnaayi. praivetu ranga radio, televisionu prasaaraalalo radio mosaiku ef.em, jawahara efm, jayuta efm, hannibal tivi, ettouncia tv, nesma tivi vanti palu kaaryakalaapaalanu srushtinchindi.u[163]u[164]
tunicia rajakeeya paarteelaku vaari swanta vaartaapatrikalanu prachurinche hakku undi. cony pratipaksha paarteelaki chala parimita edishanlu unnaayi (all makkifu, mouvatinaunu vantivi). iteevali prajaaswaamya parivartanaku mundu patrika swechha raajyaangam adhikaarikamgaa haami ivvabadinappatiki daadaapu anni vaartaapatrikalu prabhutva line nivedikanu anusarinchaayi. rashtrapati, prabhutvam, raajyaamga prajaaswaamya ralli party (taruvaata adhikaaramlo) karyakalapala vimarsanaatmaka vidhaanam anachiveyabadindi. media meeda prabhutva adhikaarulu agent tonis afric press dwara aadhipatyam chestunnaru. adhikaarulache media sensarshipu ekkuvagaa nishedhinchabadinanduna sweeya-sensarship gananeeyamgaa taggindi kabatti idhi maarchabadindi.u[166] emainappatiki prastuta niyantranaa framevarku saanghika, rajakeeya samskruti ante presu, media swechha bhavishyattu ippatikee anischitamgaa undi.[166]
tuneesialo fut baalu atyanta prajaadarana pondina kreedagaa undi. tunicia jaateeya futbalu jattu "dhi eegalsu af kaarteju" gaa kuudaa pilavabadutundi. idhi 2004 tuneesialo jarigina " africa kappu af neshansu (e.si.en) " kappunu geluchukundi.u[167]u[168] vaaru jarmaneelo nirvahinchina 2005 ef.ai.ef.e. kappu confederationsalo africacu praatinidhyam vahinchaaru. kaani vaaru modati rounduku minchi vellalekapoyaru.
tunicia jaateeya hyaandu baalu jattu aneka handbalu prapancha chaampiyanshippulalo palgondi. 2005 loo tunicia nalugava sthaanamlo nilichindi. i.esu.thoo kalisi jaateeya leegulo 12 jatlu unnaayi. sahelu, esperansu, es.tunisu aadhipatyam vahistunnaayi. atyanta prasiddha tunicia hyaandu baalu aatagaadugaa vissam hmam praabalyata santarinchukunnadu. tuneesialo jarigina 2005 handball champiyanshipulo vissam hmam tornamentulo agra skorarugaa nilichaadu. tunicia jaateeya handbalu jattu africa kappunu padi saarlu geluchukundi. ee potilo jattu aadhipatyam chelaayistundi. eejiptunu odinchi tunicia kreedaakaarulu gaabanulo 2018 africa kappunu geluchukunnaru.u[169]
2008 sammaru olampiksu, tunicia osumama melloia 1,500 meaterla (4,900 adugulu) freestailulo bangaaru patakaanni geluchukunnadu.u[171] 2012 vesavi olimpiksulo aayana 15 kilometerla (9.3 maillu) maarathaanulo 1,500 meaterla (4,900 adugula) oka bangaaru patakam, freestrylulo oka kaamsya patakaanni geluchukunnadu.
tunicia devisu kap play nundi 2014 varaku saspendu cheyabadindi endukante tunicia tennisu federationu israyeli tennisu aatagaadu amir viyanutraambuku vyatirekamgaa poty cheyakudadani maakeku jajiri aadesinchinatlu telustondi.u[172]mai.ti.ef. adhyakshudu francissco richee bitti maatlaadutuu "kreedalo leda samaajamlo elanti pakshaanikainaa pakshapaatam laeni gadi undi. ee rakamaina charya tattukolenidani tunicia tennisu federationuku oka balamaina sandesam pampaalani ai.ti.efu bordu nirnayinchukundi."u[172]
u ["Article 4", Tunisia Constitution, 1957-07-25, archived from u5bu5b:muusa:Ar iconu5du5d the original Check |contribution-url= value (help) on 2006-04-06, retrieved 2009-12-23muusa:Ar icon "Article 4"] Check |contribution-url= value (help), Tunisia Constitution, 1957-07-25, retrieved 2009-12-23utemplatestyles stripmarker in |contribution-url= at position 1 (help)
u 2.0 2.1 ["Article 1", Tunisia Constitution, 1957-07-25, archived from u5bu5b:muusa:Ar iconu5du5d the original Check |contribution-url= value (help) on 2006-04-06, retrieved 2009-12-23 muusa:Ar icon "Article 1"] Check |contribution-url= value (help), Tunisia Constitution, 1957-07-25, retrieved 2009-12-23 templatestyles stripmarker in |contribution-url= at position 1 (help) Translation by the University of Bern: Tunisia is a free State, independent and sovereign; its religion is the Islam, its language is Arabic, and its form is the Republic.
u 3.0 3.1 3.2 "National Statistics Online". National Statistics Institute of Tunisia. July 2008. Retrieved 7 January 2009. Unknown parameter |dateformat= ignored (help) muusa:Ar icon
u Livy, John Yardley; Hoyos, Dexter (2006). Hannibal's War: Books Twenty-one to Thirty. Oxford University Press. p. 705. ISBN 978-0-19-283159-0. Unknown parameter |lastauthoramp= ignored (help) and others associated with the word "maeame" (different from maeame) in Arabic which is a verb that means to socialize and to be friendly.
u Baadj, Amar (2013). "Saladin and the Ayyubid Campaigns in the Maghrib". Al-Qanuara. 34 (2): 267–295. doiu:u10.3989/alqantara.2013.010u.
u Tsourapas, Gerasimos (2013). "The Other Side of a Neoliberal Miracle: Economic Reform and Political De-Liberalization in Ben Ali's Tunisia". Mediterranean Politics. 18 (1): 23–41. doiu:u10.1080/13629395.2012.761475u.
u "Tunisia launches Truth and Dignity Commission". UNDP. 9 June 2014. Archived from the original on 1 epril 2019. Retrieved 18 epril 2019.
u "Tunisia Corruption Profile". Business Anti-Corruption Portal. Archived from the original on 20 marchi 2016. Retrieved 14 July 2015.
u 88.0 88.1 88.2 88.3 88.4 88.5 88.6 "Tunisia". CIA World Factbook.
u "Tunis Sport City". Sportcitiesinternational.comu. Retrieved 16 September 2009.
u Arfa, M. Othman Ben. "Effort national de maitrise de l'energie : contribution de la steg"(PDF). steg.com.tn. Archived from the original(PDF) on 16 July 2011. Retrieved 12 November 2009.
u World Health Organization; UNICEF. "Joint Monitoring Programme for Drinking Water Supply and Sanitation". Archived from the original on 16 fibravari 2008. Retrieved 27 disembaru 2012.
u muusa:Fr Ministere du Developpement et de la Cooperation Internationale, Banque Mondiale et Programme "Participation Privee dans les infrastructures mediterreeanees"(PPMI):uEtude sur la participation privue dans les infrastructures en Tunisie Archived 2012-03-05 at the Wayback Machine, Volume III, 2004, accessed on 21 March 2010
u "Chiffres clus". SONEDE. Archived from the original on 2 dissember 2013. Retrieved 27 December 2013. Check date values in: |archive-date= (help)
u 115.0 115.1 Tej K. Bhatia, William C. Ritchie (2006). The Handbook of Bilingualism. John Wiley & Sons. p. 860. ISBN 978-0631227359. Retrieved 15 August 2017.
u Turchi, C; Buscemi, L; Giacchino, E; Onofri, V; Fendt, L; Parson, W; Tagliabracci, A (2009). "Polymorphisms of mtDNA control region in Tunisian and Moroccan populations: An enrichment of forensic mtDNA databases with Northern Africa data". Forensic Science International: Genetics. 3 (3): 166–72. doiu:u10.1016/j.fsigen.2009.01.014u. PMID 19414164.
u Bouhadiba, M.A. (28 January 2010). "Le Tunisien: une dimension muditerranuenne qu'atteste la gunutique" (in French). Lapresse.tn. Archived from the original on 22 July 2012. Retrieved 19 January 2013.
u 140.0 140.1 140.2 Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor (2008). "Report on Tunisia". International Religious Freedom Report 2008. US State Department.
u 150.0 150.1 "The Global Competitiveness Report 2008–2009". Weforum.org. Archived from the original on 19 June 2008. Retrieved 2 May 2010.
u 154.0 154.1 154.2 "Un pays pour les peintres". Guide Tangka. 7 October 2011. Archived from the original on 7 October 2011. Retrieved 26 January 2013.
u 155.0 155.1 "Culture de la Tunisie". Tunisia Online. 10 February 2001. Archived from the original on 10 February 2001. Retrieved 19 January 2013.
u 158.0 158.1 "Fantaisie arabe et pousie". Guide Tangka. 7 October 2011. Archived from the original on 7 October 2011. Retrieved 26 January 2013.
u " 2009, l'annue des rendez-vous culturels importants ", Rualitus, 18 novembre 2008[dead link]
u 166.0 166.1 "Tunisia". 23 April 2015.
u 172.0 172.1 "Tunisia suspended from Davis Cup over Malek Jaziri order | Tennis News". Sky Sports. Retrieved 4 November 2013.