''భారతదేశంలోని బ్రిటీషు ప్రభుత్వాధినేత అయిన వైస్రాయి ఆర్డినెన్సు ప్రకారం ఏర్పడిన లాహోరు కుట్ర కేసు స్పెషల్‌ ట్రిబ్యునల్‌ మాకు 1930లో ఉరిశిక్ష విధించింది. అయిదవ జార్జి చక్రవర్తికి వ్యతిరేకంగా యుధ్ధం ప్రకటించామనేది మాపైన మోపబడిన అభియోగాలన్నిటిలోకి పెద్దది.
''కోర్టు ఇచ్చిన ఈ తీర్పులో రెండు ప్రధానాంశాలున్నాయి : ఒకటి - ఆంగ్లజాతికి, భారతీయులకీ మధ్య ఓ యుద్ధం నడుస్తున్నది. రెండవది మేం వాస్తవంగా ఆ యుద్ధంలో పాల్గొన్నాము. అందువల్ల మేం రాజకీయ యుద్ధఖైదీలమై వున్నాము.
''ఈ రెండవ నిర్ధారణ మరీ అతియోక్తిగా అనిపించినప్పటికీ అది మమ్మల్ని గౌరవించడంగా భావించకుండా వుండటం కష్టం.
''మొదటి వ్యాఖ్య గురించి కాస్త వివరంగా చర్చిస్తాము. అందులో పేర్కొన్నట్టు పైకి చూస్తే ఎలాంటి యుద్దమూ జరగడం లేదు. అయినప్పటికి కోర్టువారి ఈ వ్యాఖ్యను విలువైందిగానే తీసుకోదలిచాం. అయితే దాన్ని సరిగ్గా అర్ధం చేసుకోవడానికిగాను మేము వివరణ ఇవ్వాలనుకుంటున్నాము.
''భారత దేశ ప్రజలపై దోపిడీ సాగుతున్నంత కాలం, వారి సహజ వనరులు అతి కొద్ది మంది పరాన్నభుక్కులచే కొల్లగొట్టబడుతున్నంత కాలం ఈ యుద్ధం కొనసాగుతూనే వుంటుంది. వారు బ్రిటీషు పెట్టుబడిదారులే కావచ్చు, లేదా బ్రిటీషు భారతీయ మిశ్రమ వర్గీములే కావచ్చు. లేదా అచ్చమైన భారతీయులే కావచ్చు. వారు ఈదారుణమైన దోపిడీని మిశ్రమ పద్దతిలో గాని లేక పూర్తిగా భారతీయ అధికార యంత్రాంగం ద్వారా గాని సాగిస్తుండవచ్చు. కాని ఎలా జిరిగినా వీటి మధ్య పెద్ద తేడా వుండదు. మీ బ్రిటీషు ప్రభుత్వం భారతీయ సమాజంలో కులీన వర్గానికి చెందిన కొంతమంది నాయకులను రాయితీలతో లోబరుచుకిని రాజీలకు వచ్చినా దాని వల్ల తాత్కాలిక నిరుత్సాహం తప్ప ప్రధాన శక్తుల స్పూర్తి ఏ విధంగానూ దెబ్బ తినదు. భారతీయ వుద్యమ అగ్రస్ధాంనంలో వున్న పార్టీ ఇప్పుడు మరోసారి యుద్ధ రంగంలో చిక్కుకు పోయింది. మా గురించి ఆ నాయకులు సానుభుతి వ్యక్తం చేసినందుకు మేము కృతజ్ఞతులుగా వుంటాము. కాని వారు ఎంతగా కళ్ళు మూసుకుపోయి వున్నారంటే వారు మీతో జరిపిన శాంతి సంప్రదింపుల్లో నిరాశ్రయులైన, అనాదలైనా, నిర్భాగ్యులైన మహిళా కార్మికులుగా తాము పరిగణించే శత్రువులకు అగ్రగాములుగా వున్నారని వారి భావన. నిజానికి అదంతా గడచిపోయిన ఘట్టం. ఈ వీరనారులు మీ ప్రభుత్వం నిషిద్ద వ్యక్తులుగా ప్రకటించిన తమకు ప్రియతమ భర్తల కోసం సోదరుల కోసం నిస్వార్ధంగా త్యాగాలు చేశారు. చేయడానికి సిద్దపడ్డారు. ఆఖరుకు తమను తాము బలిచేసుకున్నారు. మీ తాబేదార్లు వారి ప్రతిష్టను వారి పార్టీ గౌరవాన్ని దెబ్బతీసేందుకు కట్టుకధలు అల్లే నీచత్వానికి దిగజారవచ్చు గాని వారు వాస్తవంలో నిష్కళంక వ్యక్తిత్వానికి ప్రతీకలుగా వున్నారు. ఈ సమరం కినసాగవలసిందే.
''అది ఆయా దశలలో రకరకాల రూపాల ధరించవచ్చు. కిన్ని సార్లు బహిరంగంగా, మరికిన్ని సార్లు రహస్యంగా వుండవచ్చు. కిన్ని సార్లు ప్రచార రూపంలో వుంటే మరొక సందర్భంలో జీవస్మరణ సంగ్రామంగా మారవచ్చు. అది ఎలా వుంటుందనేది మీ చేతలను బట్టి వుంటుంది. రక్త సిక్తంగా వుంటుందా, సాపేక్షంగా శాంతియుతంగా సాగుతుందా అనేది మీ చేతులను నిర్ణయమవుతుంది. అయితే అది నిర్విరామంగా కొనసాగుతూనే వుంటుంది. అల్పమైన అర్ధరహితమైన నైతిక మీమాంసలతో నిమిత్తం లేకుండా సాగవలసిందే. బహుళా మరింత శక్తివంతంగా, మరింత సాహసోపేతంగా, అచంచల సంకల్పంతో సోషలిస్టు రిపబ్లిక్‌ స్ధాపించేదాకా సాగవలసిందే. ప్రస్తుత సామాజిక వ్యవస్ధ స్ధానంలో ఒక నూతన వ్యవస్ధ ఏర్పడే వరకూ సామాజిక సౌభాగ్యం ప్రాతిపదికంగా అన్ని రకాల దోపిళ్లకు భరత వాక్యం పలికే వరకూ ఆ సమరం సాగవలసిందే. మానవాళికి నవోదయం కలిగేకరకూ ఆ పోరాటం సాగవంసిందే. సమీప భవిష్యత్తులోనే అంతిమ పోరాటం జరిగి తుది పరిష్కారం సాధించుకోవలసి వుంటుంది. పెట్టుబడిదారీ సామ్రాజ్యవాద దోపిడికి రోజులు చెల్లన్నుయి. ఈ యుద్ధం మాతో ప్రారంభం కాలేదు. మాతోనే ముగిసిపోదు. చారిత్రిక ఘటనలు, ప్రస్తుత వాతావరణం అనివార్యంగా అందుకు దారీ తీస్తాయి. మేము సవినయంగా చేసే త్యాగాలు ఆ పోరాట హరంలో చిన్న చిన్న లింకుల వంటివి. ఆహారాన్ని జతిక్‌ దాస్‌, అనుపమ తాగ్యం, అత్యంత విషాదకరమైనప్పటికీ మహోన్నతమైన భగవతీ చరణ్‌ త్యాగం, మా ప్రియతముడైనా పోరాట వీరుడు ఆజాద్‌ మహత్తర అమరత్వం అత్యంత నిశితంగా సుందరవంతంగా తీర్చి దిద్దాయి.
''ఇక మా విధికృతానికి సంబంధించి ఒక విషయం చెప్పదలచాము. మీరు మా ప్రాణాలు తీయదల్చుకుంటే తప్పక చేస్తారు. అధికారం మీ చేతుల్లో వుంది. ప్రపంచంలో అధికారమే అతి పెద్ద సమర్ధనగా వుంటుంది. బలమున్నవాడి మాటే చెల్లుతుందన్న మాట మాకు తెలుసు. మా మొత్తం విచారణక్రమం అందుకు నిదర్శనంగా వుంది. మీ కోర్టు తీర్పు ప్రకారం మేము మీ ప్రభుత్వంపై యుద్దం ప్రకటించాం. కనక మేము యుద్ద ఖైదీలం. మమ్ముల్ను అలాగే పరిగణించవలసిందిగా మేము కోరుతున్నాము. అంటే మీరూ ఉరి తీయడానికి బదులు మమ్మల్నియుద్ధఖైదీల మాదిరిగా తుపాకితో కాల్చి చంపాలి. మీ కోర్టు చెప్పిన మాట నిజమో కాదో నిరూపించుకుటారో లేదో మీ ఇష్టం.
''మమ్మల్ని తుపాకీతో కాల్చి వేయడానికి ఒక దళాన్ని పంపించవలసిందిగా మీ సైన్య విభాగానికి ఉత్తర్వులివ్వగలరని ఆశిస్తూ అలా చేయవలసిందిగా కోరుతున్నాం.''
''bhaaratadesamlooni britishu prabhutvaadhinetha ayina vaisrai ardinensu prakaaram erpadina lahoru kutra kesu speshalle tribunalli maaku 1930loo urisiksha vidhinchindi. ayidava jarji chakravartiki vyatirekamgaa yudhdham prakatinchaamanedi maapaina mopabadina abhiyogaalannitiloki peddadi.
''kortu ichina ee teerpulo rendu pradhaanaamsaalunnaayi : okati - aanglajaatiki, bhaaratheeyulakee madhya oo yuddham nadustunnadi. rendavadi mem vaastavamgaa aa yuddhamlo palgonnamu. anduvalla mem rajakeeya yuddhakhaideelamai vunnaamu.
''ee rendava nirdhaarana mari atiyoktigaa anipinchinappatiki adhi mammalni gouravinchadamgaa bhavinchakunda vundatam kashtam.
''modati vyaakhya gurinchi kaasta vivaramgaa charchistaamu. andulo perkonnattu paiki chuste elanti yuddamuu jaragadam ledu. ayinappatiki kortuvaari ee vyaakhyanu viluvaindigaane teesukodalicham. ayithe daanni sarigga ardham chesukovadanikiganu memu vivarana ivvaalanukuntunnaamu.
''bhaarata desha prajalapai dopidi saagutunnanta kaalam, vaari sahaja vanarulu athi koddi mandi paraannabhukkulache kollagottabadutunnam kaalam ee yuddham konasagutune vuntundi. vaaru britishu pettubadidaarule kaavachhu, leda britishu bhaarateeya mishrama vargeemule kaavachhu. leda achchamaina bhaaratheeyule kaavachhu. vaaru eedaarunamaina dopideeni mishrama paddatilo gaani leka puurtigaa bhaarateeya adhikara yantraangam dwara gaani saagistundavachhu. kaani ela jirigina veeti madhya pedda teda vundadu. mee britishu prabhutvam bhaarateeya samaajamlo kuleena vargaaniki chendina kontamandi naayakulanu raayiteelato lobaruchukini raajeelaku vachina daani valla taatkaalika nirutsaaham tappa pradhaana saktula spuurti e vidhamgaanuu debba tinadu. bhaarateeya vudyama agrasdhaamnamlo vunna party ippudu marosari yuddha rangamlo chikkuku poyindi. maa gurinchi aa naayakulu saanubhuti vyaktam chesinanduku memu krutagnatulugaa vuntaamu. kaani vaaru entagaa kallu moosukupoyi vunnarante vaaru meetho jaripina saanti sampradimpullo niraasrayulaina, anaadalainaa, nirbhaagyulaina mahila kaarmikulugaa taamu pariganinche satruvulaku agragaamulugaa vunnaarani vaari bhavana. nijaaniki adanta gadachipoyina ghattam. ee veeranaarulu mee prabhutvam nishidda vyaktulugaa prakatinchina tamaku priyatama bhartala kosam sodarula kosam niswaardhamgaa tyaagaalu chesaru. cheyadaaniki siddapaddaaru. aakharuku tamanu taamu balichesukunnaru. mee taabedaarlu vaari pratishtanu vaari party gowravanni debbateesenduku kattukadhalu alle neechathvaaniki digajaaravachhu gaani vaaru vaastavamlo nishkalanka vyaktitvaaniki prateekalugaa vunnaru. ee samaram kinasagavalasinde.
''adhi aayaa dasalalo rakarakaala roopaala dharinchavachhu. kinni saarlu bahirangamgaa, marikinni saarlu rahasyamgaa vundavacchu. kinni saarlu prachaara roopamlo vunte maroka sandarbhamlo jeevasmarana sangraamamgaa maaravacchu. adhi ela vuntundanedi mee chetalanu batti vuntundi. rakta siktamgaa vuntundaa, saapekshamgaa saantiyutamgaa saagutundaa anedi mee chetulanu nirnayamavutundi. ayithe adhi nirviraamamgaa konasagutune vuntundi. alpamaina ardharahitamaina naitika meemaamsalatho nimittam lekunda saagavalasinde. bahula marinta saktivantamgaa, marinta saahasopetamgaa, achanchala sankalpamtho soshalistu repablike sdhapinchedaka saagavalasinde. prastuta saamaajika vyavasdha sdhaanamlo oka noothana vyavasdha erpade varakuu saamaajika soubhaagyam praatipadikamgaa anni rakala dopillaku bharata vaakyam palike varakuu aa samaram saagavalasinde. maanavaaliki navodayam kaligekarakuu aa poratam saagavamsinde. sameepa bhavishyattulone antima poratam jarigi tudi parishkaaram saadhinchukovalasi vuntundi. pettubadidaarii saamraajyavaada dopidiki rojulu chellannuyi. ee yuddham maatho praarambham kaaledu. mathone mugisipodu. chaaritrika ghatanalu, prastuta vaataavaranam anivaaryamgaa anduku daarii teestaayi. memu savinayamgaa chese tyaagaalu aa porata haramlo chinna chinna linkula vantivi. aahaaraanni jatiky dasn, anupama taagyam, atyanta vishaadakaramainappatiki mahonnatamaina bhagavati charann tyaagam, maa priyatamudainaa porata veerudu aajade mahattara amaratvam atyanta nisitamgaa sundaravantamgaa teerchi diddaayi.
''ika maa vidhikrutaaniki sambandhinchi oka vishayam cheppadalachaamu. meeru maa praanaalu teeyadalchukunte tappaka chestaaru. adhikaaram mee chetullo vundi. prapanchamlo adhikarame athi pedda samardhanagaa vuntundi. balamunnavadi mate chellutundanna maata maaku telusu. maa mottam vichaaranakramam anduku nidarsanamgaa vundi. mee kortu teerpu prakaaram memu mee prabhutvampai yuddam prakatinchaam. kanaka memu yudda khaideelam. mammulnu alaage pariganinchavalasindigaa memu korutunnamu. ante meeroo uri teeyadaaniki badulu mammalniyuddhakhaidila maadirigaa tupaakito kaalchi champali. mee kortu cheppina maata nijamo kaado niroopinchukutaaro ledho mee ishtam.
''mammalni tupaakeeto kaalchi veyadaaniki oka dalaanni pampinchavalasindigaa mee sainya vibhaagaaniki uttarvulivvagalarani aasistuu alaa cheyavalasindigaa korutunnam.''