విరాటుని యుధ్ధప్రయాణం1
విరాటుని యుద్ధసన్నాహం
'అడ్డపడియెడు దీవసమెదఁ గలిగెనేని దేవర కడఁకన్'- వాళ్ళను అడ్డగించాలనే ఉద్దేశం తమకు మనసులో వుంటే వెంటనే వెళ్ళాలి. ఉపాయంతో వెంటనే పరాక్రమించాలి. ఈ రెండు మాటలు చెప్పేటప్పటికి 'అనిన విని విరాటుం డదరిపడి'- ఒక్కసారి అదిరిపడి నిన్న మొన్న కీచకుడు చనిపోతే, ఇంతలోనే త్రిగర్తదేశాధీశుడైన సుశర్మనుండి ఇంతటి సమస్య వచ్చిందా. 'ఏమీ నిక్కమె'- నిజమా? 'త్రిగర్తదేశ సుశర్మయేనా వచ్చినది?'
'ఏమీ నిక్కమె! మున్నెఱుంగఁడె త్రిగర్తేశుండు' ఎలా పరాభవాన్ని పొందాడో తెలీదా? 'మద్గోధన స్తోమంబుం గొనిపోవు తెంపునకు నుద్యోగించెనే? మేలుమేలు'- నాకు సంబంధించిన గోధనాన్ని అపహరిచేందుకు తెగించాడా? మంచిది! 'ఆమై తోడనె పోవుఁగాక!'- 'ఆమై', ఆ శరీరం, 'తోడనె పోవుఁగాక!'- ఆ విధంగానే నశిస్తుంది. 'ఆమై తోడనె'- ఆ విధంగానే నశించిపోతాడు. గోవులను ఏ విధంగా తీసుకుపోగలడో అదీ చూస్తాం. ఆ విధంగానే వాణ్ణి కూడా పంపిస్తాను. అని 'వీరాలాపముల్ పల్కి యుద్దామ క్రోధ శిఖాకలాప వికటోద్య ద్ర్భూకుటి స్ఫూర్తియై'- అందరూ ఆయన ముఖం వైపు చూశారు. ఈ విరాటరాజులో ఇంత కోపము ఎక్కడినుంచీ వచ్చింది. సామాన్యంగా విరాటరాజు కోపగించుకున్న సందర్భం ఎక్కడా కనపడదు. దానికి తోడు ధర్మరాజు పక్కనే వుంటే అసలే వుండదు. ధర్మజుడు పక్కనే ఉంటే భీముడు లాంటి వాడే శాంతమూర్తి అవుతాడు. విరాటరాజు ఏం చేస్తాడు?
అటువంటి శాంతమూర్తికి ఆ మాటలు వింటూనే కోపం వచ్చింది. అందరికీ ఆయన ముఖంలో విశాలమైన కళ్ళు, ముక్కు, పెదవులు, చెవులు ఇవి ఏవీ కనపడలేదు. వాళ్ళు చూసినది కోపంతో ముడిపడిన ఆయన భ్రుకుటి. ఆ స్ఫూర్తి ఎలా ఉన్నది? 'ఉద్యద్భ్రూకుటి' బాగా ప్రకాశవంతమై ముఖాన్నంతా ఆక్రమించుకోలేదు. వికటంగా క్రోధశిఖాకలాపం అయ్యింది. కలాపము అంటే కొలను. శిఖ అగ్ని. కోపము అనే అగ్నికీలల చేత ముడివేసినట్లు ఉన్న భృకుటిని చూశారు. చూసి 'సచివుల వెసన్ మన మెయ్దక తక్కినం బశుప్రచయము తప్పిపోవు'- మనం ఈ విషయాన్ని విస్మరించి ఆలస్యం చేస్తే పశు సంపద కోల్పోతాము. 'తుది భంగము సేఁగియు వచ్చు'- చివరకు అవమానమే మిగులుతుంది, ఆపద కలుగుతుంది. కాబట్టి వెంటనే వెళ్ళాలి. 'మీరుచిత విధాన సత్వరత నుద్ధత యోధ సమగ్రవాహినీప్రచలిత భూమి భాగముగఁ బన్నఁగఁ బంపుఁడు'- భూమి దద్దరిల్లేటట్లుగా మన సైన్యం తీసుకువెళ్లాలి. ఈ సందర్భాన్ని మీరు తేలికగా తీసుకో కూడదు. వెంటనే ప్రయాణానికి సన్నాహాలు చేయండి. 'పంపుడు దండనాథులన్'- సేనానాయకులను వెంటనే పంపించండి. ఆలోచించడానికి సమయం లేదు. అని నియోగించి 'యాన ప్రక్రమ సూచకంబులగు తూర్యంబుల్'- రాజుగారు యుద్ధానికి బయలుదేరిన గుర్తుగా రణభేరి నినాదాలు వేయించి 'దిశాపాటనధ్వాన స్వైరవిహారకల్పిత సముద్ర క్షోభముల్ గా'- నలుదిక్కులా సముద్రములు ఉప్పొంగి ఘోషిస్తున్నాయా అనే విధంగా ఆ తూర్యనాదాలు గంభీరంగా మ్రోగాయి. 'తురి అయి తూర్యరావాలు' అక్కడికి వినపడాలి. వినపడి వారు భయంతో పారిపోవాలి. తమ శక్తి సామర్థ్యాలను ఎన్ని విధాలుగా వీలయితే అన్ని విధాలుగా ప్రకటించాలి. అందుకని 'ధరిత్రీ నాథుండు రణోచితోద్యమము సంధిల్లంగ శస్త్రాస్త్ర వర్మానీతిక్రమ చక్షులం బనిచె నయ్యై వారికిం గ్రక్కునన్'- శస్త్రములు, అస్త్రములు, వర్మములు, వర్మములు అంటే కవచము. 'వృణోతీతి వర్మః వృఞ్' అనే ధాతువునకు కప్పునది అని అర్థం. శరీరాన్ని కప్పి ఉంచుతుంది కాబట్టి ఇది కవచం – వర్మం అయ్యింది. నానా విధములైన కవచములతో, రక్షణ విషయాలతో, ఆయుధాలతో అందరిని సమాయత్తం చేశారు. సారథివైపు చూశాడు. యుద్ధరంగంలో సారథి అత్యంత కీలకమైన పాత్రను వహిస్తాడు. సారథి బలహీనుడైతే యోధుడు పరాక్రమవంతుడైనప్పటికి నీరుగారి పోవలసినదే.
viraatuni yudhdhaprayaanam1
viraatuni yuddhasannaham
'addapadiyedu deevasameda galigeneni devara kadenak'- vaallanu addaginchaalane uddesam tamaku manasulo vunte ventane vellaali. upaayamtho ventane paraakraminchaali. ee rendu maatalu cheppetappatiki 'anina vini viratum dadaripadi'- okkasari adiripadi ninna monna keechakudu chanipothe, intalone trigartadesadheesudunai susarmanundi intati samasya vachinda. 'emi nikkame'- nijama? 'trigartadesa susarmayena vachinadi?'
'emi nikkame! munneringede trigartesundu' ela paraabhavaanni pondado teleedaa? 'madgodhana stomambum gonipovu tempunaku nudyoginchene? melumelu'- naaku sambandhinchina godhanaanni apaharichenduku teginchada? manchidi! 'aamai thodane povenaka!'- 'aamai', aa sareeram, 'thodane povenaka!'- aa vidhamgaane nasistundi. 'aamai thodane'- aa vidhamgaane nasinchipotaadu. govulanu e vidhamgaa teesukupogalado adhee chustam. aa vidhamgaane vaanni kuudaa pampistaanu. ani 'veeralapamul palki yuddama krodha sikhaakalaapa vikatodya drbhookuti sphuurtiyai'- andaruu aayana mukham vaipu chusaru. ee viraataraajulo inta kopamu ekkadinunchii vachindi. saamaanyamgaa virataraju kopaginchukunna sandarbham ekkada kanapadadu. daaniki thodu dharmaraju pakkane vunte asale vundadu. dharmajudu pakkane unte bheemudu lanti vade saantamuurti avutaadu. virataraju yem chestaadu?
atuvanti saantamuurtiki aa maatalu vintoone kopam vachindi. andarikee aayana mukhamlo visaalamaina kallu, mukku, pedavulu, chevulu ivi evee kanapadaledu. vaallu chusinadi kopamtho mudipadina aayana bhrukuti. aa sphurthy ela unnadi? 'udyadbhrookuti' baga prakaasavantamai mukhannanta aakraminchukoledu. vikatamgaa krodhasikhaakalaapam ayyindi. kalapamu ante kolanu. sikha agni. kopamu ane agnikeelala chetha mudivesinatlu unna bhrukutini chusaru. chusi 'sachivula veson mana meydaka takkinam basuprachayamu tappipovu'- manam ee vishayaanni vismarinchi aalasyam cheste pashu sampada kolpotamu. 'tudi bhangamu seniyu vachhu'- chivaraku avamaname migulutundi, aapada kalugutundi. kabatti ventane vellaali. 'meeruchita vidhaana satvarata nuddhata yodha samagravaahineeprachalita bhoomi bhagamuga bannign bampedu'- bhoomi daddarilletatlugaa mana sainyam teesukuvellaali. ee sandarbhaanni meeru telikagaa teesuko koodadu. ventane prayaanaaniki sannaahaalu cheyandi. 'pampudu dandanathulan'- senaanaayakulanu ventane pampinchandi. aalochinchadaaniki samayam ledu. ani niyoginchi 'yaana prakrama suuchakambulagu thooryambul'- rajugaru yuddhaaniki bayaluderina gurtugaa ranabheri ninaadaalu veyinchi 'disaapaatanadhvaana swairavihaarakalpita samudra kshobhamul gaa'- naludikkula samudramulu uppongi ghoshistunnaya ane vidhamgaa aa thooryanaadaalu gambheeramgaa mrogai. 'turi ayi thooryaraavaalu' akkadiki vinapadaali. vinapadi vaaru bhayamto paripovali. tama sakti saamarthyaalanu enni vidhaalugaa veelayithe anni vidhaalugaa prakatinchaali. andukani 'dharitri naathundu ranochitodyamamu sandhillanga shastrastra varmaaneetikrama chakshulam baniche nayyai vaarikim grakkunan'- shastramulu, astramulu, varmamulu, varmamulu ante kavachamu. 'vrunotheeti varmah vrun'  ane dhaatuvunaku kappunadi ani artham. sariiraanni kappi unchutundi kabatti idhi kavacham – varmam ayyindi. nana vidhamulaina kavachamulatho, rakshana vishayaalato, aayudhaalatho andarini samaayattam chesaru. saarathivaipu chushadu. yuddharangamlo saarathi atyanta keelakamaina paatranu vahistaadu. saarathi balaheenudaithe yodhudu paraakramavantudainappati neerugaari povalasinade.