కాశీ లేదా వారణాసి భారతదేశపు అతి ప్రాచీన నగరాల్లో ఒకటి. హిందువులకు అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్య క్షేత్రము. ఇది ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోవుంది. ఇక్కడ ప్రవహించే గంగానదిలో
ⓘ కాశీ లేదా వారణాసి భారతదేశపు అతి ప్రాచీన నగరాల్లో ఒకటి. హిందువులకు అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్య క్షేత్రము. ఇది ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోవుంది. ఇక్కడ ప్రవహించే గంగానదిలో ..
ⓘ కాశీ
కాశీ లేదా వారణాసి భారతదేశపు అతి ప్రాచీన నగరాల్లో ఒకటి. హిందువులకు అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్య క్షేత్రము. ఇది ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోవుంది. ఇక్కడ ప్రవహించే గంగానదిలో స్నానం ఆచరిస్తే సర్వపాపాలు నశించి పునర్జన్మ నుంచి విముక్తులౌతారని హిందువుల నమ్మకం. వరుణ, అసి అనే రెండు నదులు ఈ నగరం వద్ద గంగానదిలో కలుస్తాయి. అంచేత, ఈ క్షేత్రానికి వారణాసి వారణాసి అని అంటుంటారు అని కూడా నామాంతరం ఉంది. బ్రిటిషువారి వాడుకలో వారణాసి, బెనారస్ అయింది. కాశ్యాన్తు మరణాన్ ముక్తి: - "కాశీలో మరణిస్తే ముక్తి లభిస్తుంది" - అని హిందువులు విశ్వసిస్తారు. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటైన విశ్వేశ్వర లింగం ఇక్కడ ఉంది. బౌద్ధులకు, జైనులకు కూడా ఇది పుణ్యక్షేత్రం. వారాణసి ప్రపంచంలోనే అవిచ్ఛిన్నంగా జనావాసం ఉన్న నగరాలలోఅత్యంత పురాతనమైనది అని భావిస్తున్నారు.
విశ్వేశ్వరాలయం, అన్నపూర్ణాలయం, విశాలాక్షి ఆలయం, వారాహీమాతాలయం, తులసీ మానస మందిరం, సంకట మోచనాలయం, కాల భైరవాలయం, దుర్గా మాత దేవాలయం, భారతమాత మందిరం, లోలార్కడు - ఇలా కాశీలో ఎన్నో దేవాలయాలున్నాయి. దశాశ్వమేధ ఘట్టం, హరిశ్చంద్ర ఘట్టం వంటి పలు స్నాన ఘట్టాలున్నాయి. కాశీ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఇక్కడి ప్రస్తుత విద్యా సంస్థలలో ముఖ్యమైనది. వారణసిని "మందిరాల నగరం", "దేశపు ఆధ్యాత్మిక రాజధాని", "దీపాల నగరం", "విద్యా నగరం", "సంస్కృతి రాజధాని" వంటి వర్ణనలతో కొన్ని సందర్భాలలో ప్రస్తావిస్తుంటారు. అమెరికన్ రచయిత మార్క్ ట్వేయిన్ ఇలా వ్రాశాడు - "బెనారస్ నగరం చరిత్ర కంటే పురాతనమైనది. సంప్రదాయంకంటే పురాతనమైనది. గాధలకంటే ముందుది. వీటన్నింటినీ కలిపినా బెనారస్ నగరం కంటే తరువాతివే అవుతాయి."
1. వారాణసి
గంగానదితో రెండు చిన్న నదులు "వరుణ", "ఆస్సి" అనే రెండు నదుల సంగమాల మధ్య ఉన్నందున "వారణాసి" అనే పేరు వచ్చిందని ఒక అభిప్రాయం. వారాణసి నగరానికి ఉత్తరాన వరుణ సంగమ స్థానం, దక్షిణాన అస్సి ఇది చిన్న నది నది సంగమ స్థానం ఉన్నాయి. మరొక అభిప్రాయం ప్రకారం "వరుణ" నదికే పూర్వకాలం "వారాణసి" అనే పేరు ఉండేది. కనుక నగరానికి కూడా అదే పేరు వచ్చింది. కాని ఈ రెండవ అభిప్రాయం అధికులు విశ్వసించడంలేదు.
సుమారు 5.000 సంవత్సరాల క్రితం శివుడు వారాణసి నగరాన్ని స్థాపించాడని పౌరాణిక గాథల సారాంశం. ఇది హిందువుల ఏడు పవిత్ర నగరాలలో ఒకటి. ఋగ్వేదం, రామాయణం, మహాభారతం, స్కాంద పురాణం వంటి అనేక భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలలో కాశీనగరం ప్రసక్తి ఉంది.
వారాణసి నగరం సుమారు 3.000 సంవత్సరాల నుండి ఉన్నదని అధ్యయనకారులు భావిస్తున్నారు. విద్యకు, పాండిత్యానికి, శిల్పం, వస్త్రం, సుగంధ ద్రవ్యాలవంటి వస్తువుల వ్యాపారానికి వారాణసి కేంద్రంగా ఉంటూ వచ్చింది. గౌతమ బుద్ధుని కాలంలో ఇది కాశీ రాజ్యానికి రాజధాని. చైనా యాత్రికుడు యువాన్ చాంగ్ Xuanzangఈ నగరాన్ని గొప్ప ఆధ్యాత్మిక, విద్యా, కళా కేంద్రంగా వర్ణించాడు. ఇది గంగానదీ తీరాన 5 కిలోమీటర్ల పొడవున విస్తరించిందని వ్రాశాడు.
2.1. చరిత్ర పురాణకథనాలు
2.2. చరిత్ర ఆర్ధికం
వారణాశి పారిశ్రమికంగా కూడా అభివృద్ధి చెందింది. వారణాశి మస్లిన్, పట్టు వస్త్రాలకు, సెంటు, దంతపు వస్తువులు, శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి. గౌతమబుద్ధుడు జననం 567 క్రీ.పూనివసించిన కాలంలో కాశీ రాజ్యానికి కాశీ రాజధానిగా ఉండేది. క్రీ.పూ 528 బుద్ధిజం కాశీలో స్థాపించబడిందని అంచనా. గౌతమబుద్ధుడు కాశీలోని సారనాధ్ వద్ద ధర్మచక్రం కదిలింది టర్నింగ్ ది వీల్ ఆఫ్ లా మొదటిసారిగా గంభీరఉపన్యాసం ప్రజలకు అందించాడు. చైనా యాత్రికుడు హూయంత్సాంగ్ క్రీ.శ 635లో వారణాశిని దర్శించాడు. కాశీ పశ్చిమతీరంలో ఐదు చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం కలిగిన వారణాశి మతం, కళలకు కేంద్రంగా ఉండేదని హూయంత్సాంగ్ వర్ణించాడు. 7వ శతాబ్దంలో హూయంత్సాంగ్ వారణాశిలో నివసించాడు. హూయంత్సాంగ్ వారణాశిని పోలనైస్ అని పేర్కొన్నాడు. 30 సన్యాదులకు సంబంధించిన 30 ఆలయాలను కూడా ఆయన వర్ణించాడు. 8వ శతాబ్దంలో శంకరాచార్యుడు శివారధన విధానాలను సాధికారంగా ఆరంభించిన తరువాత వారణాశి మతపరంగా మరింత ప్రసిద్ధి చెందింది.
2.3. చరిత్ర ప్రముఖులు
2.4. చరిత్ర స్వాతంత్రానికి ముందు చరిత్ర
16వ శతాబ్దంలో మొగల్ చక్రవర్తి అక్బర్ పాలనలో వారణాశిలో సరికొత్త సంస్కృతి మొదలైంది. ఆక్బర్ చక్రవర్తి ఆధ్వర్యంలో వారణాశిలో శివునికి, విష్ణుమూర్తికి రెండు పెద్ద ఆలయాలను నిర్మించబడ్డాయి. పూనా రాజు 200 మీటర్ల 660 అడుగులు ఎత్తైన అంపూర్ణాదేవి నమందిరం నిర్మించాడు. అలాగే పూనా రాజు పాలనలో శివా - విష్ణులకు అంకితమివ్వబడిన అక్బారి వంతెన కూడా నిర్మించబడింది. 16వ శతాబ్దం నుండి వారణాశికి యాత్రికుల రాక ప్రారంభమైంది. 1665లో ఫ్రెంచి యాత్రికుడైన జీన్ బాప్టిస్ట్ ట్రావర్నియర్ ఈ నగరాన్ని సందర్శించి వారణాశిలోని గంగాతీరంలో ఉన్న బిందు మహాదేవాలయం సౌందర్యాన్ని వర్ణించాడు. చక్రవర్తి షేర్ షాహ్ సూరి కాలంలో వారణాశి రహదారి పునరుద్దరినబడి కొలకత్తా నుండి పెషావర్ వరకు పొడిగించబడింది. తరువాత బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో ఈ రహదారి ప్రఖ్యాతమైన గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డుగా అవతరుంచింది. 1656లో ఔరంగజేబు పలు ఆలయాలు ధ్వంసం చేయబడి మసీదులు నిర్మించబడ్డాయి. నగరం తిరిగి సంస్కృతి పరంగా వెనుకబడింది. అయినప్పటికీ ఔరంగజేబు మరణానంతరం భారాదేశంలో తిరిగి హిందూ రాజ్యాలు తలెత్తి వర్ద్ధిల్ల సాగాయి. ప్రస్తుతం వారణాశిలో ఉన్న ఆలయాలు హిందూ రాజులైన రాజపుత్రులు, మరాఠా రాజులచేత నిర్మించబడ్డాయి. ప్రస్తుతం వారణాసిలోని పలు నిర్మాణాలు 18వ శతాబ్ధానికి చెంది ఉన్నాయి. బెనారస్ రాజు లేక కాశీ నరేష్ తో సహా ఈ రాజులు బ్రిటిష్ పాలనా సమయంలో క్రీ.శ 1775-1945 కూడా కొనసాగారు. 1737లో మొగల్ చక్రవర్తుల ఆధ్వర్యంలో బెనారస్ రాజ్యం కింగ్డం అఫ్ బెనారస్ పేరుతో సాధికారంగా ఏర్పాటు చేయబడి 1947 వరకు కొనసాగింది. 18వ శతాబ్దంలో మహమ్మద్ షాహ్ ఆధ్వర్యంలో గంగాతీరంలో ఉన్న మాన్ మందిరం ఘాట్ వద్ద ఒక అబ్జర్వేటరీ కేంద్రాన్ని నిర్మించబడింది. ఇది జ్యీతిషశాస్త్ర విషయాల పరిశీలనకు అనుకూలమైంది. 18వ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతానికి బ్రిటిష్ గవర్నర్లైన వారెన్ హేస్టింగ్, వారణాశిలో సంస్కృత కళాశాలను స్థాపించిన జూనాథాన్ డంకన్ కాలంలో వారణాశి పర్యాటకం మరింత వర్ధిల్లింది. 1867లో వరణాశిలో పురపాలక సంఘస్థాపన జరిగిన తరువాత వారణాశి నగరంలో మరింత అభివృద్ధి కొనసాగింది.
2.5. చరిత్ర ప్రత్యేక సంఘటనలు
1897లో మార్క్ ట్వైన్, వారణాశి గురించి వర్ణిస్తూ బెనారస్ చరిత్రకంటే పురాతనమైనది. సంప్రదాయాలకంటే పాతది, పురాణాలకంటే పురాతనమైనది అలాగే అన్నింటికంటే అత్యంత పురాతనమైనది. 1910లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం వారణాశిని భారతీయ భూభాగంగా చేసి రామనగరాన్ని రాజధానిగా చేసి తన న్యాయపరిధి నుండి తొలగించింది. అయినప్పటికీ తరువాత కూడా గంగాతీరంలో వారణాశి భుభాగంలో ఉన్న రామనగర్ కోటలో కాశిరాజు నివసిస్తూ ఉన్నాడు. ప్రస్థుతం రామనగర్ కోటలో కాశిరాజులకు చెందిన వస్తుసంగ్రహాలతో మ్యూజియం నిర్వహించబడుతుంది. 18వ శతాబ్దం నుండి ఈ కోటలో కాశీరాజులు నివసిస్తూ వచ్చారని ప్రాంతీయ వాసులు వివరిస్తున్నారు. రాజు మతపరంగా అధ్యక్ష స్థానంలో ఉంటాడు అలాగే ప్రజలు రాజుని శివుని అవతారంగా భావిస్తారు. రాజు స్వయంగా అన్ని మతసంప్రదాయాల సంప్రదాయాలకు ఆధిపత్యం వహిస్తుంటాడు.
1857 లో వారణాశిలో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన భారతీయ సైనికులు స్వాతంత్ర సమరయోధుల మీద జరిగిపిన దమనకాండలో సామూహిక హత్యలు జరిగాయి. వారణాశిలో అనీబిసెంట్ దియోసాఫీ సిద్ధాంతం ప్రతిపాదించడమేగాక సెంట్రల్ హిందూ కాలేజ్ స్థాపన కూడా చేసింది. తరువాత సెంట్రల్ హిందూ కాలేజ్ 1916 నుండి బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం గా మారింది. ఇది మతాతీతంగా విద్యాసేవలు అందిస్తుంది. అనీబిసెంట్ సెంట్రల్ హిందూ కాలేజ్ ని అన్ని మతాలకు చెందిన మనుషులు కేంద్రీకృతమై సహోదరత్వంతో కృషిచేసి భారతీయ సంస్కృతిని అభివృద్ధి చేయాలన్న లక్ష్యంతో స్థాపించింది. అలాగే భారతీయ సమూహాలలో ఉన్న మూఢవిశ్వాసాలను తొలగించడం అనీబిసెంట్ లక్ష్యాలలో భాగమే. వారణాశి 1948 అక్టోబరు 15 న యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియాకు ఇవ్వబడింది. 2000 లో విభూతి నారాయణన్ సింగ్ మరణం తరువాత ఆయన కుమారుడైన అనంత్ నారాయణ్ సింగ్ రాజయ్యాడు. రాజు కాశీరాజు సంప్రదాయాల ఆచరణ బాధ్యతను వసహిస్తాడు.
వారాణసి నగరo ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం తూర్పు భాగంలో గంగా మైదానంలో, గంగానది ఒడ్డున ఉంది. ఇక్కడ గంగానది వంపు తిరిగి ఉంది. ఇది వారాణసి జిల్లాకు కేంద్రం కూడాను. వారాణసి నగం, దాని పరిసర ప్రాంతాలు "Varanasi Urban Agglomeration" కలిపి మొత్తం 112.26 చదరపు కిలోమీటర్ల వైశాల్యంలో విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ నగరం ప్రాంతం 82° 56'తూ. - 83° 03'తూ. రేఖాంశాల మధ్య, 25° 14'ఉ. - 25° 23.5'ఉ. అక్షాంశాల మధ్య ఉంది. గంగానది వరదలతో low level floods ఈ ప్రాంతం నేల సారవంతంగా ఉంటుంది.
వారాణసి నగరం రెండు సంగమ స్థానాల మధ్య ఉన్నట్లుగా చెప్పబడుతుంది. 1 గంగ, వరుణ నదుల సంగమం 2 గంగ, అస్సి నదుల సంగమం. అస్సి నది చాలా చిన్నది కాలువ వంటిది ఈ రెండు సంగమాల మధ్య దూరం సుమారు 2.5 కిలోమీటర్లు. ఈ రెండు సంగమ స్థానాల మధ్య 5 కిలోమీటర్ల యాత్ర "పంచ క్రోశి యాత్ర" పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు. యాత్రానంతరం సాక్షి వినాయకుని మందిరాన్ని దర్శిస్తారు.
వారాణసి వాతావరణం తేమగా ఉన్న సమోష్ణ వాతావరణం humid subtropical climate. వేసవి, శీతాకాలం ఉష్ణోగ్రతల మధ్య అంతరం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఏప్రిల్-అక్టోబరు మధ్య వేసవి కాలంలో ఋతుపవనాల వల్ల అప్పుడప్పుడు వర్షాలు పడుతుంటాయి. హిమాలయ ప్రాంతంనుండి వచ్చే చలి తెరగలు Cold waves కారణంగా డిసెంబరు - ఫిబ్రవరి మధ్య శీతాకాలంలో చలి బాగా ఎక్కువగా ఉంటుంది. వేసవిలో నగరం ఉష్ణోగ్రతలు 32 - 46 °C మధ్య, చలికాలంలో 5° - 15 °C మధ్య ఉంటాయి. సగటు వర్షపాతం 1110 మిల్లీమీటర్లు చలికాలంలో దట్టమైన పొగ మంచు, వేసవి కాలంలో వడ గాడ్పులు ఉంటాయి.
నగరంలో వాతావరణ గాలి కాలుష్యం ఇప్పటికి అంత తీవ్రమైన సమస్య కాదు. కాని నీటి కాలుష్యం మాత్రం బాగా ఎక్కువగా ఉంది. ఇందువలనా, నది పైభాగంలో కడుతున్న ఆనకట్టల వలనా గంగానదిలో నీటి మట్టం తగ్గుతున్నది. నది మధ్యలో మట్టి మేటలు బయటపడుతున్నాయి.
3.2. భౌగోళికం ఆర్ధికరంగం
వారాణసిలో ఉన్న ఒక పెద్ద పరిశ్రమ రైల్వే డీసెల్ ఇంజన్ల తయారీ కర్మాగారం Diesel Locomotive Works - DLW. కాన్పూర్‌కు చెందిన నిహాల్ చంద్ కిషోరీ లాల్ కుటుంబం 1857లో స్థాపించిన ఆక్సిజన్ కర్మాగారం ఇక్కడి మొదటి పెద్ద పరిశ్రమ కావచ్చును.
కాని అధికంగా వారాణసిలో చిన్న పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా పట్టు వస్త్రాల నేత ఇక్కడ పెద్ద కుటీర పరిశ్రమ. ఇంకా తివాచీల నేత, చేతి కళల వస్తువుల తయారీ ఉన్నాయి. బనారసీ పాన్, బనారసీ కోవా ప్రసిద్ధాలు. లార్డ్ మెకాలే వారాణసి ఎంతో సంపన్నమైన నగరమని, ఇక్కడ తయారయ్యే నాణ్యమైన సన్నని పట్టు వస్త్రాలు ప్రపంచంలో వివిధ సంపన్న గృహాలను అలంకరిస్తున్నాయని వ్రాశాడు. మొదటినుండి యాత్రా స్థలం అవ్వడం వలన, వారాణసి దేశం అన్ని ప్రాంతాలనుండి జనులను ఆకర్షించేది. కనుక ఇది ప్రముఖ వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.
వారణాశిలోని 29% ప్రజలు ఉద్యోగాలను కలిగి ఉన్నారు. వారిలో 40% వస్తూత్పత్తి పరిశ్రమలలో పనిచేస్తుండగా 26% ప్రజలు వ్యాపార వాణిజ్యాలు చేస్తున్నారు, 19% ప్రజలు సేవారంగాన్ని జీవనోపాధిగా ఎంచుకున్నారు, 8% రవాణా, సమాచార రంగంలో పనిచేస్తున్నారు, 4% వ్యవసాయరంగంలో పనిచేస్తున్నారు, 2% నిర్మాణరంగంలో పనిచేస్తున్నారు వీరికి సంవత్సరంలో ఆరుమాసాలు మాత్రమే పని ఉంటుంది. తయారి పనివారిలో 51% స్పిన్నింగ్ పనిలో ఉన్నారు, 6% ప్రజలు ముద్రణ, ప్రచురణ పనిలో ఉన్నారు, 5% ప్రజలు విద్యుత్తు మిషనరీ పనిలో ఉన్నారు, మిగిలిన వారు పరిశ్రమలోని ఇతర పనులలో ఉన్నారు.
వారణాశిలో పర్యాటకం ముఖ్యమైన పరిశ్రమ. ఇది ఆర్థికంగా రెండవ స్థానంలో ఉంది. సంవత్సరానికి 30 లక్షల దేశీయ, 2 లక్షల విదేశీ పర్యాటకులు వారణాశికి విచ్చేస్తున్నారు. పర్యాటకులు సాధారణంగా మతపరంగా వారణాశికి వస్తుంటారు. దేశీయంగా బీహార్, పశ్చిమబెంగాల్, మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తర ప్రదేశ్ నుండి వస్తుంటారు. విదేశీ యాత్రికులలో అధికంగా శ్రీలంక, జపాన్ నుండి వస్తుంటారు. అక్టోబరు, మార్చి మద్యలో యాత్రీకుల రాక అత్యధికంగా ఉంటుంది. వారణాశిలో యాత్రీకుల అవసరార్ధం దాదాపు 12.000 పడకల అవసరం ఉంది. వీటిలో సగం ఖరీదైనవి కాగా మూడవ భాగం ధర్మశాలలలో లభిస్తాయి. అయినప్పటికీ వారణాశి పర్యాటక నిర్మాణాలు సౌకర్యవంతమైనవి కావు. ఈ రంగంలో అనుకున్నంతగా అభివృద్ధి జరగలేదు.
వారాణసి సమకాలీన జనజీవనం తక్కిన నగరాల వలెనే ఉంటుంది. అయితే వారాణసికి హిందూమతంలో ఉన్న ప్రాధాన్యత వలన ఇక్కడి గంగానది, స్నానఘట్టాలు, దేవాలయాలు, హిందూ మత సంస్థలు సంస్కృతీ చిహ్నాలుగా ప్రముఖంగా ప్రస్తావించబడుతాయి. ఇంతే కాకుండా పట్టు చీరల నేత, హిందూ-ముస్లిమ్ సహ జీవనం మత కలహాలు కూడా, హిందూస్తానీ సంగీతం, ఘరానా, పెద్ద సంఖ్యలో వచ్చే పర్యాటకులు నగర జీవనంలో ప్రముఖంగా కానవచ్చే అంశాలు. గంగానది తీరాన, పాత నగరంలో ఇండ్లు, ఆలయాలు, దుకాణాలు ఇరుకు ఇరుకుగా ఉంటాయి. అధిక జనాభా నగరంలో ఇతర ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు.
5. గంగానది
5.1. గంగానది స్నాన ఘట్టాలు
వారణాశిళొని గంగా తీరం అంతా స్నానఘట్టాలతో నిండి ఉన్నాయి. స్నాఘట్టాలలో రాతిపలకతో నిర్మించబడిన మెట్లు ఉంటాయి. యాత్రీకులు స్నానం ఆచరించడానికి, సంప్రదాయక ఆచారాలను అనుష్ఠించడానికి అనువైన ఏర్పాట్లు చేయబడి ఉన్నాయి. వారాణసిలో సుమారు 84 ఘాట్‌లు ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా వరకు ఇక్కడ మరాఠా పరిపాలనా కాలంలో అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. ఈ స్నానఘట్టాలు మరాఠీలు, సింధీలు సింధియాలు, హోల్కార్లు, భోంస్లేలు, పెషావర్లు నిర్మించబడ్డాయి. కొన్ని ఘాట్‌లు ప్రైవేటు ఆస్తులుగా ఉంటున్నాయి. ఉదాహరణకు "శివాలా ఘాట్", "కాళీ ఘాట్"లకు స్వంతదారు కాశీ మహారాజు. ఎక్కువ ఘాట్‌లు స్నానానికి, దహనకాండలకు వాడుతారు. కొన్న ఘాట్‌లు పురాణ గాథలతో ముడివడి ఉన్నాయి. ఆధ్యాత్మిక, భౌతిక భావాలతో కూడిన పవిత్రభావాలకు ఈ స్నానఘట్టాలు ప్రతీకలుగా ప్రశంశించబడుతున్నాయి. ఈ స్నానఘట్టాలు పురాణ ఘట్టాలతో ముడివడి ఉన్నాయి. వీటిలో దశాశ్వమేధఘట్టం, పనచగంగ ఘట్టం, ధహనసంస్కారాలు జరిపించే మణికర్ణికా, హరిశ్చంద్రా ఘాట్లు ప్రత్యేకమైనవి. ఉదయం బోటులో స్నానఘట్టాలను దర్శించడం యాత్రీకులను ఎక్కువగా ఆకర్షించే విషయాలలో ఒకటి. స్నానఘట్టాలలో అనేక ఆలయాలు కూడా ఉంటాయి.
5.2. గంగానది దశాశ్వమేధ ఘాట్
5.3. గంగానది మణి కర్ణికా ఘాట్
మణి కర్ణికా ఘట్టం ఎంతో పావనమైనదిగా హిందువులు భావిస్తారు. ఒక గాథ ప్రకారం శివుని సమక్షంలో విష్ణువు ఇక్కడ తన సుదర్శన చక్రంతో ఒక గోతిని తవ్వాడు. దానిని తన స్వేదంతో నింపుతుండగా విష్ణువు చెవి కుండలం మణి కర్ణిక అందులో పడింది. మరొక కథ ప్రకారం పార్వతీదేవి తన చెవిపోగు మణికర్ణికను ఇక్కడ దాచిపెట్టి, దానిని వెతకమని శివుడిని కోరింది. దానికోసం వెతుకుతూ అక్కడే శివుడు ఉండిపోవడం వల్ల అతడు దేశద్రిమ్మరి కాడని పార్వతి ఆలోచన అట. ఇక్కడ దహనమైన శరీరం తాలూకు ఆత్మను శివుడు స్వయంగా మణికర్ణిక కనిపించిందేమోనని అడుగుతాడట. పురాణ కథనాల ప్రకారం ఈ మణికర్ణికా ఘాట్ యజమానే హరిశ్చంద్రుడిని కొని, హరిశ్చంద్ర ఘాట్‌లో కాటిపనికి నియమించాడు. మణి కర్ణికా ఘాట్, హరిశ్చంద్రఘాట్‌లలో అధికంగా దహన సంస్కారాలు జరుగుతుంటాయి. మణికర్ణికాఘాటుకు మహాశ్మశానమని మరొక పేరుకూడా ఉంది. ఈ ఘాట్ గురించి మరొక కథనం కూడా ప్రచారంలో ఉంది.ఈ తీర్థమును ఈశ్వరుడు చూడాలని అనుకుని పరమేష్టికై 1008 సంవత్సరములు తపస్సు చేసాడట. ఈశ్వరుడు ప్రత్యక్షమై, ఆ తీర్థము యొక్క విశిష్టతను తెలుసుకుని చాల సంతోషించి తల ఊపాడట. అలా ఊపినప్పుడు కుడి చెవి యొక్క మణి జారి సరస్సు మధ్యలో పడినది. కావున దాని పేరు మణికర్ణికా ఘట్టముగా పేరు ప్రస్తుత ఘాట్ 1032 లో నిర్మించబడింది. 4వ శతాబ్దంలో గుప్తుల కాలంలో ఈ ఘాట్ ప్రస్తావన ఉంది. ఈ ఘాట్ వద్ద ఉన్న తారకేశ్వరాలయంలో నుండి పరమశివుడు మరణిస్తున్న వారి చెవిలో తారకనామం ఉపదేశిస్తుంటాడని విశ్వసించబడుతుంది. ఇక్కడ మరణించిన వారికి మోక్షం ప్రసాదించమని పరమశివుడు విష్ణువును కోరిన ప్రదేశమిదే ఈ మణికర్ణిక ఘట్టములొ మిట్ట మధ్యాహ్నము మణికర్ణిక స్తవము చదువుకుని, స్నానము చేసిన చాలా పుణ్యము వస్తుందని శంకర భగవత్పాదులవారు శివా నంద లహరిలొ చెప్పారు అంతటి పుణ్యము కాశీలోని మణికర్ణిక ఘట్టములొ మధ్యాహ్న స్నానము చేసిన కలుగుతుందని, ఈ పుణ్య ఫలము కాశీలో ఒక యజ్ఞము చేసిన దాని కంటె కూడ ఎక్కువని శ్రీ చాగంటి గారు తమ శివ వైభవ ప్రసంగములొ చేప్పారు అని ప్రజల విశ్వాసం.
5.4. గంగానది ;సిండియా ఘాట్
5.5. గంగానది లలితా ఘాట్
5.6. గంగానది అస్సీ ఘాట్
6. పవిత్ర క్షేత్రం
వారాణసి హిందువులందరికి పరమ పావన క్షేత్రం. ప్రతి యేటా లక్షమంది పైగా యాత్రికులు ఇక్కడికి వచ్చి గంగాస్నానం, దైవ దర్శనం చేసుకొంటారు. ఇక్కడ విశ్వేశ్వరాలయంలోని శివలింగం ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. స్వయంగా ఇక్కడ శివుడు కొలువైయున్నాడని హిందువుల నమ్మకం. గంగా స్నానం వల్ల సకల పాపాలు పరిహారమై ముక్తి లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో కాశీ కూడా ఒకటి. దక్షయాగంలో ఆత్మార్పణం చేసిన సతీదేవి చెవిపోగు పడిన చోట ఇప్పుడు విశాలాక్షి మందిరం ఉన్నదంటారు. గంగమ్మ తల్లియే శక్తి స్వరూపిణి కూడాను. కనుక శాక్తేయులకు కాశీ పరమ పవిత్ర క్షేత్రం. ఆదిశంకరుడు తన బ్రహ్మసూత్ర భాష్యాన్ని, భజ గోవింద స్తోత్రాన్ని కాశీలో రచించాడంటారు.
7. ఆలయాలు
వారణాసి ఆలయాలకు నెలవు. చరిత్రలో వివిధ కాలాల్లో నిర్మించబడ్డ పెద్ద పెద్ద ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఇంకా ప్రతీ వీధిలోనూ ఒక ఆలయాన్ని దర్శించవచ్చు. చిన్న ఆలయాల్లో కూడా దైనందిన ప్రార్థనలు, కార్యక్రమాలు జరుగుతుంటాయి. వారణాశిలో అనేక దాదాపు 23.000 ఆలయాలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ అత్యధికంగా ఆరాధించబడే ఆలయం విశ్వనాధ మంధిరం, హనుమాన్ మందిరం, దుర్గా మందిరం ఈ మందిర సమీపంలో నివసిస్తున్న అనేక ఉన్న కోతుల కారణంగా ఈ మందిరం కోతుల ఆలయంగా కూడా పిలువబడుతుంది.
7.1. ఆలయాలు విశ్వనాధ మందిరం
కాశీ విశ్వనాధ మందిరం వారాణసిలో ప్రధాన ఆలయంగా చెప్పుకోవచ్చును. దీని గోపురంపైన పూసిన బంగారు పూత కారణంగా దీనిని "బంగారు మందిరం" అని కూడా అంటుంటారు. ప్రస్తుతం ఉన్న మందిరాన్ని 1780లో ఇండోర్ రాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ కట్టింపించింది. ఇందులో లింగాకారంగా కొలువై ఉన్న దేవుడు "విశ్వేశ్వరుడు", "విశ్వనాధుడు" పేర్లతో పూజలందుకొంటుంటాడు. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఈ విశ్వేశ్వర లింగం దర్శనం తక్కిన లింగాల దర్శనం కంటే అధిక ఫలప్రథమని భక్తుల విశ్వాసం. ఈ ఆలయం పలుమార్లు విధ్వశం చేయబడి తిరిగి నిర్మించబడింది. ఆలయసమీపంలో ఉన్న గ్యాంవాపీ మసీదు ప్రాంతమే అసలైన ఆలయం ఉన్న ప్రదేశం. 1785లో అప్పటి గవర్నర్ జనరల్ వారన్ హేస్టింగ్స్ సూచనల మేరకు కలెక్టర్ మొహమ్మద్ ఇబ్రాహీమ్ ఖాన్ ఈ ఆలయం ముందు భాగంలో ఒక "నౌబత్ ఖానా" కట్టించాడు. 1839లో పంజాబ్ కేసరిగా పేరొందిన మహారాజా రంజిత్ సింగ్ ఈ iఆలయం రెండు గోపురాలకు బంగారపు పూత పూయించడానికి సరిపడా బంగారం సమర్పించాడు. 1983 జనవరి28న ఈ మందిరం నిర్వహణా బాధ్యతలను ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం హస్తగతం చేసుకొని అప్పటి కాశీ రాజు డా. విభూతి నారాయణ సింగ్ అధ్వర్యంలోని ఒక ట్రస్టుకు అప్పగించింది. మొఘల్ చక్రవర్తి ఔరంగజేబు కాలంలో అప్పటి మందరిరం విధ్వంసం చేయబడింది. తరువాత సమీపంలో మరొక మందిరం కట్టబడింది. ఈ విషయం హిందూ-ముస్లిమ్ వర్గాల మధ్య ఘర్షణలకు దారితీసే విభేదాలలో ఒకటి
7.2. ఆలయాలు అన్నపూర్ణామందిరం
7.3. ఆలయాలు విశాలాక్షిమందిరం
7.4. ఆలయాలు శాంక్తా మందిరం
7.5. ఆలయాలు దుర్గా మందిరం
వారణాశిలో రెండు దుర్గామందిరాలు ఉన్నాయి. 500 సంవత్సరాలకు ముందు నిర్మించిన దుర్గామందిరం ఒకటి. రెండవది "కోతుల గుడి"గా కూడా ప్రసిద్ధమైన దుర్గా మందిరం 18వ శతాబ్దంలో ఒక బెంగాలీ రాణిచే నిర్మింపబడింది. ఇక్కడ చాలా కోతులు ఉండడంవల్ల కోతుల గుడి అని కూడా అంటుంటారు. ఇక్కడ అమ్మవారు స్వయంభూమూర్తి అని భక్తుల నమ్మకం. ఇక్కడ నవరాత్రి ఉత్సవాలు ఘనంగా జరుగుతాయి. ఆలయం గోపురం ఉత్తర భారత నాగర"శైలిలో నిర్మింపబడింది. గుడి దగ్గరున్న కోనేరును "దుర్గా కుండ్" అంటారు. ఈ కోనేరు ఇదివరకు నదితో సొరంగమార్గం ద్వారా కలపబడి ఉండేది కాని ఆ సొరంగాన్ని తరువాత మూసివేశారు. నాగపంచమి నాడు ఇక్కడ విష్ణువు శేషశాయిగా ఉండే దృశ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు.
7.6. ఆలయాలు సంకట మోచన్ హనుమాన్ మందిరం
కాశీలో ఉన్న పవిత్రాలయాలలో సంకట్ మోచన్ హనుమాన్ మందిరం ఒకటి. ఈ మందిరం బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఆవరణలో ఉన్న దుర్గా, కొత్త విశ్వనాథ్ మందిరాలకు పోయే మార్గంలో అసినదీతీరంలో ఉంది. ప్రస్తుత ఆలయం 1900 లో విద్యావేత్త, స్వాతంత్ర్య సమరవేత్త, బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం వ్యవస్థాపకుడూ అయిన మదనమోహన్ మాలవ్యా చేత నిర్మించబడింది. మద్యయుగానికి చెందిన సన్యాసి, రామాయణ తులసి రామాయణం సృష్టికర్త అయిన తులసీదాసుకు హనుమంతుడు ప్రత్యక్షమైన ప్రదేశంలో నిర్మించబడినట్లు విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ ఆలయంలో హనుమంతునికి ప్రధానమైన మంగళ, శనివారాలలో హనుమతునికి విశేష పూజలు నిర్వహించబడతాయి కనుక ఈ రెండు రోజులలో ఆలయానికి వేలాది భక్తులు వస్తుంటారు. కష్టాలనుండి భక్తులను కడతేర్చే దేవునిగా ఇక్కడ కొలువైయున్న హనుమంతుని భక్తులు ఎంతో భక్తితో ఆరాధిస్తారు. ఇక్కడ అనేక ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరుగుతుంటాయి. 2006 మార్చి 7 న ఈ మందిరంలో ఉగ్రవాదులు హనుమంతునికి హారతి ఇస్తున్న సమయంలో బాంబులు పేల్చారు. అప్పుడు ఆలయంలో వివాహబృదం పూజలు నిర్వహిస్తున్న కారణంగా అధికసంఖ్యలో భక్తులు గాయాలపాలయ్యారు. అయినప్పటికీ మరునాడు ఆలయంలో పూజాదికాలు నిర్వహిచి హనుమాన్ చాలిసా, సుందరా కాండ పారాయణం నిర్వహించి తులసీదాసు విరచిత హనుమాన్ చాలిసా, సుందరా కాండ పుస్తకాలు ఉచితంగా అందించబడ్డాయి. తీవ్రవాదుల దాడి తరువాత ఆలయంలో పోలీస్ రక్షణ ఏర్పాటు చేయబడింది. ఈ ఆలయ ప్రాంగణంలో హనుమంతుని ఆరాధ్యాఇవాలైన సీతారాముల ఆలయం ఉంది.
7.7. ఆలయాలు భారతమాత ఆలయం
భారతదేశం జాతీయ మానవీకరణ అంకితం భారత మాతా ఆలయం, 1936 లో మహాత్మా గాంధీ చేత ప్రారంభించబడింది. ఇది పాలరాతితో చెక్కిన భారతదేశం చిత్రపటణ్ ఉంది. బాబు శివ ప్రసాద్ గుప్తా, దుర్గా ప్రసాద్ ఖత్రీ, ప్రముఖ, పురాతన వస్తువులను అధ్యయన శాఖ, జాతీయ నేతలు, దాని నిర్మాణం కోసం విరాళంగా నిధులను అందించారు.
7.8. ఆలయాలు బిర్లా మందిరం
కాశీ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో కట్టిన ఆధునిక మందిరం ఇది. బిర్లా కుటుంబంచే ఈ విశ్వనాధ మందిరం పురాతన మందిరం శైలిలోనే నిర్మించబడింది. ఈ ఆలయం బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ ఆవరణలో బిర్లాకుంటునబం చేత నిర్మ్ంచబడింది. ఈ ఆలయానికి ప్రణాళిక వేసింది పండిట్ మదన్ మోహన్ మాలవ్యా అన్నది మరొక ప్రత్యేకత.
7.9. ఆలయాలు కాలభైరవ మందిరం
కాలభైరవుడు కాశీక్షేత్రానికి క్షేత్రపాలకుడు. విశ్వేశ్వర దర్శనం చేసుకోవడానికి ముందుగా కాలభైరవుని దర్శించుకుని ఆయన అనుమతి తీసుకుని విశ్వేశ్వర దర్శనం చేసుకోవాలని పురాణకథనం వివరిస్తుంది. కనుక భక్తులు విశ్వేశ్వర దర్శనానికి ముందుగా కాలభైరవుని దర్శించుకుని విశ్వనాథ దర్శనానికి అనుమతి ఇవ్వమని ప్రార్ధిస్తారు. ఈ ఆలయం విశ్వేశ్వర్ గంజ్ ప్రధాన తపాలాఫీసు సమీపంలో ఉంది. ఈ అలయం నుండి దారానగర్ పోయే మార్గంలో మృత్యుంజయ శివుడు మందిరం ఉంది. ఆలయసమీపంలో ఉన్న బావికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. బావిలోకి పలు అంతర్గత ప్రవాహాలనుండి నీరు ఊరుతుందని ఈ జలాలకు రోగవిముక్తి చేసే శక్తి ఉందని విశ్వసిస్తున్నారు.
7.10. ఆలయాలు కవళీ మాత
కవళిమాత ఒకప్పుడు కాశిలో నివసిస్తూ ఉండేది. ఆమె జీవనోపాధి కొరకు గవ్వలను అమ్ముతూ ఉండేది. ఆమె సదావిశ్వేరుని భక్తిశ్రద్ధాసక్తులతో ఆరాధించేది. శివారాధనకు ముందుగా గంగానదిలో స్నానం ఆచరించేది. గంగాస్నానం తరువాత విశ్వేశ్వర దర్శనం అయిన తరువాత ఆమె ఆహారాన్ని స్వీకరించేది. ఒకరోజు ఆమె స్నానంచేసి గట్టుకు రాగానే ఒక హరిజనుడు ఆమెను స్పృజించాడు. హరిజన స్పర్శ కారణంగా ఆమె తిరిగి గంగలో స్నానానికి వెళ్ళింది. అలా ఆమె స్నానం చెయ్యడం తిరిగి హరిజనుడు స్పృజించడం తిరిగి గంగాస్నానానికి పోవడం చేస్తుండగా రాత్రి అయింది. ఆమె ఆరోజంతా భోజనం చేయలేదు. కాశీ అన్నపూర్ణా మాత క్షేత్రం కనుక ఆక్షేత్ర సరిహద్దులలో ఎవరూ భోజనం చేయకుండా ఉండకూడదు కనుక అన్నపూర్ణాదేవి స్వయంగా కవళీకి ప్రత్యక్షమై తనక్షేత్రంలో ఎవరూ పస్తులు ఉండదు కనుక భోజనం చెయ్యమని చెప్పింది. కవళీ మాత్రం విశ్వేశ్వర దర్శనం చేయకుండా భోజనం చెయ్యనని చెప్పింది. అన్నపూర్ణా మాత కోపించి ఆమెను కాశీ సరిహద్దులు దాటి వెళ్ళమని ఆదేశించింది. కవళీ కాశీ సరిహద్దులు దాటి వెళ్ళిన ఆమె విశ్వేశ్వర దర్శనం చెయ్యలేక పోయినందుకు చింతిస్తూ శివుని గురించి తపసు చేసింది. ఆమెకు శివిడు ప్రత్యక్షం కాగానే ఆమె ఈశ్వరా! నాభక్తిలో లోపమేమిటి. నన్నిలా కాశీనుండి పంపిన తరువాత నేనిక నీదర్శనం ఎలాచేయగలను. అని ఆవేదనపడింది. ఈశ్వరుడు కవళీ! నీ భక్తి తిరుగులేనిది అయినప్పటికీ హరిజనుడు స్పృజించాడని తిరిగి స్నానం చేయడం అపరాధమే. నాకు హరిజనులు, పురజనులే కాదు. సకల ప్రాణులూ ఒకటే. ఎవరైనా నన్ను స్పృజించి నమస్కరించడానికి అర్హులే. నీవు హరిజన స్పర్శ అపవిత్రమని భావించి చేసిన అపరాధానికే ఈ దండన లభించింది. అయినప్పటికీ నీభక్తికి, తపసుకు మెచ్చి నీకు ఒక వరం ఇస్తాను. ఇక మీదట నా భక్తులు నన్ను సందర్శించిన ఫలితం నీకు ఇస్తాను. భక్తులు నీకు కానుకలు సమర్పించి వారి దర్శన ఫలితాలను తిరిగి పొందగలరు అని చెప్పి అదృశ్యం అయ్యాడు. అప్పటి నుండి కవళీ కవళీ మాత అయింది. కనుక భక్తులు కాశీ విశ్వేరదర్శనం చేసుకున్న ఫలితం కవళీ మాతకు దక్కుతుంది. అందుకు పరిహారంగా భక్తులు కవళీమాత దర్శనం చేసుకుని ఆమెతో ఈ గవ్వలు నీకు సమర్పిస్తున్నాము. కాశీ ఫలితం నాకు ఇవ్వు అని ప్రార్థించిన భక్తులకు కాశీ పోయిన ఫలితం దక్కుతుందని విశ్వశించబడుతుంది. కనుక కాశీవిశ్వేశ్వర దర్శనం చేసుకున్న భక్తులు కవళీమాతను కూడా దర్శించుకుంటారు.
7.11. ఆలయాలు మసీదులు
7.12. ఆలయాలు ముఖ్య శివ లింగాలు
8. మతపరమైన ఉత్సవాలు
సంకట్ మోచన్ హనుమాన్ ఆలయంలో హనుమాన్ జయంతి మార్చి-ఏప్రిల్ హనుమంతునికి ప్రత్యేక పూజలు, హారతి, ఊరేగింపు నిర్వహించబడతాయి. 1923 నుండి హనుమాన్ సంగీత సమారోహ్ పేరిట ఐదు రోజులపాటు సాస్కృతిక సంగీతం, నృత్య ప్రదర్శనలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఈ ప్రదర్శనకు దేశం అంతటి నుండి ప్రముఖ కళాకారులు ప్రదర్శనలివ్వడానికి ఆహ్వానించబడుతుంటారు.
9. కళ, సాహిత్యం
అనాదిగా వారాణసి నగరం సాహిత్యానికి, పాండిత్యానికి, కళలకు నిలయంగా ఉంది. కబీర్, తులసీదాస్, రవిదాస్, కుల్లూకభట్టు 15వ శతాబ్దంలో మను వ్యాఖ్య రచయిత వంటి పురాతన రచయితలు, భారతేందు హరిశ్చంద్ర ప్రసాద్, జయశంకర్ ప్రసాద్, ఆచార్య రామచంద్ర శుక్లా, మున్షీ ప్రేమ్ చంద్, జగన్నాధ ప్రసాద్ రత్నాకర్, దేవకీ నందన్ ఖత్రీ, తేఘ్ ఆలీ, క్షేత్రేశ చంద్ర ఛటోపాధ్యాయ, బలదేవ్ ఉపాధ్యాయ, వాగీశ్ శాస్త్రి, విద్యా నివాస్ మిత్రా, కాశీనాథ్ సింగ్, నమ్వార్ సింగ్, రుద్ర కాశికేయ, నిర్గుణ వంటి ఆధునిక రచయితలు వారాణసికి చెందినవారు. శుశ్రుత సంహితం వ్రాసిన ఆయుర్వేద శస్త్రచికిత్సానిపుణుడు శుశ్రుతుడు వారాణసికి చెందినవాడే.
రాజ కొషోర్ దాస్ కళా శోధకుడు, ఆనంద కృష్ణ చరిత్ర కారుడు, ఓంకార్ ఠాకుర్ పండిట్ రవిశంకర్, బిస్మిల్లా ఖాన్, గిరిజాదేవి, సిద్ధేశ్వరీ దేవి, డా. లాల్ మణి మిశ్రా, డా. గోపాల శంకర్ మిశ్రా, డా. ఎన్.రాజన్, డా. రాజభాను సింగ్, పండిట్ సమతా ప్రసాద్, కంథే మహరాజ్, పండిట్ ఎమ్.కల్వంత్, సితారా దేవి, గోపీకృష్ణ, పండిట్ కిషన్ మహరాజ్, రాజన్-సాజన్ మిశ్రా అన్నదమ్ములు, మహాదేవ మిశ్రా వంటి అనేక సంగీతకారులు వారాణసినుండి ప్రఖ్యాతులయ్యారు.
10. జన విస్తరణ
2001లో పరిసర ప్రాంతాలతో కలిపి వారాణసి Varanasi urban agglomeration జనాభా 1.371.749. ఆడు, మగ నిష్పత్తి 879 కి 1000 వారాణసి మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధిలోని జనాభా 1.100.748, ఆడు, మగ నిష్పత్తి 883కి 1000. అక్షరాస్యత శాతం మొత్తం అర్బన్ ప్రాంతంలో 61.5%, మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ పరిధిలో 61%. మునిసిపల్ ఏరియాలో సుమారు 138.000 మంది మురికివాడ slumsలలో నివసిస్తున్నారు. నగరంలో నేరాలు రేటు 2004 సంవత్సరంలోలో 128.5 ప్రతి 100.000కు. ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఈ సంఖ్య 73.2, దేశం మొత్తానికి 168.8.
10.1. జన విస్తరణ వసతిగృహాలు
ఇచ్చట జంగంబాడి సత్తరం ఉంది.ఇచ్చట గదులు తక్కువ అద్దెకు ఇస్తారు.ఉచిత భోజనం వసతికూడా ఉంది., నాట్టు కోట్టై నగర సత్తరం తమిళనాడు వారిచే నిర్వహించ బడుచున్నది.ఇచ్చట తక్కువ అద్దెకు గదులు దొరుకుతాయి.సత్తరం చాల పరిశుభ్రంగా ఉంటుంది.ఇచ్చట తక్కువ దరకే ఉదయం టిఫన్,మద్యాన్నం భోజనం,రాత్రికి టిఫన్ లభించును.ఇధి ఆంధ్రావారికి,తమిళ వాడు వారికి భాగుంటుంది., శ్రీ వాసవి అన్నపూర్న సత్తరం ఉన్నధి.ఇక్కడ గదులు దొరుకుతాయి.ఉచిత భోజనం మద్యాన్నందొరుకుతుంది.రాత్రికి టిఫన్ కూడా దొరుకుతుంది.ఇచ్చట ఆర్య వైశ్యులకు మాత్రమే ఇస్తారు.ఇవికాక ఇంకా హోటల్స్ ఉన్నాయి.అన్నిప్రాంతాల వారికి,అన్నిరకాల,ఆహారం దొరుకుతున్నది.
11. రవాణా
తరతరాలుగా వారాణసి ప్రధాన ప్రయాణ మార్గంలోని నగరంగా ఉంది. చారిత్రికంగా ఇది తక్షశిల, ఘాజీపూర్, పాటలీపుత్రం పాట్నా, వైశాలి, అయోధ్య, గోరఖ్‌పూర్, ఆగ్రా వంటి నగరాలకు కూడలిగా ఉంది. మౌర్యుల కాలంళో తక్షశిల నుండి పాటలీపుత్రనగరానికి వెళ్ళే దారిలో వారాణసి ఉంది. దీనిని 16వ శతాబ్దంలో షేర్ షా సూరి తిరిగి వేయించాడు.
12. పాలన, సేవా వ్యవస్థ
తక్కిన నగరాలలాగానే వారాణసిలో పాలనా బాధ్యతలు మునిపల్ సంస్థ వారాణసి నగర్ నిగమ్ అధ్వర్యంలో నడుస్తాయి. ప్రణాళిక, ప్రగతి విషయాలు అధికంగా "వారాణసి డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ" చూస్తుంది. నీటి సరఫరా, మురుగు నీటి తొలగింపు వంటి పనులు "జల నిగమ్" బాధ్యత. విద్యుత్ సరఫరా "ఉత్తర ప్రదేశ్ పవర్ కార్పొరేషన్" బాధ్యత. నగరంలో రోజుకు 350 మిలియన్ లీటర్ల మురుగునీరు, 425 టన్నుల చెత్త ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఈ చెత్తను "లాండ్ ఫిల్" సైటులలో పారవేస్తారు. చాలా మురుగునీరు గంగానదిలోకి విడిచిపెడుతున్నారు. దీనివల్ల, గంగానది వడ్డున ఉన్న అనేక నగరాల లాగానే, తీవ్రమైన నీటి కాలుష్యం జరుగుతున్నది. "గంగా యాక్షన్ ప్లాన్" పరిధిలో ఉన్న ఐదు నగరాలలో వారాణసి ఒకటి.
నగరంలో ఎస్.పి. అత్యధిక హోదా కలిగిన పోలీసు అధికారి. వారాణసి నగరం ఒక లోక్ సభ నియోజక వర్గం. 2014లో ఇక్కడినుండి భరతియ జనత పార్టీ అభ్యర్థి నరేంద్ర మోడీ గెలుపొందాడు.
13. విద్య
వారాణసిలో మూడు సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయాలున్నాయి. వీటిలో కాశీ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం లేదా బెనారస్ హిందూ యూనివర్సిటీ అన్నింటికన్నా పెద్దది. 1916లో పండిట్ మదనమోహన మాలవ్యాచే స్థాపింపబడిన ఈ విశ్వవిద్యాలయంలో 128 ప్రత్యేక విభాగాలున్నాయి. ఇది ముందుగా అనీబిసెంట్ ప్రారంభింపబడిన హిందూ విద్యార్థుల పాఠశాలగా ఉండేది. ప్రస్తుతం ఈ విశ్వవిద్యాలయం 1350 ఎకరాల స్థలంలో విస్తరించి ఉంది. తక్కిన రెండు విశ్వ విద్యాలయాలు - మహాత్మా గాంధీ కాశీ విద్యాపీఠ్ విశ్వవిద్యాలయం, సంపూర్ణానంద సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం. 1791లో లార్డ్ కారన్ వాలిస్ చే ప్రారంభింపబడిన సంస్కృత కాలేజీ క్రమంగా సంపూర్ణానంద సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయంగా రూపొందింది.
సారనాథ్‌లో ఉన్న "కేంద్రీయ ఉన్నత టిబెటన్ అధ్యయన సంస్థ" సెంట్రల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ హయ్యర్ టిబెటన్ స్టడీస్కు కూడా విశ్వవిద్యాలయ హోదా ఉంది. క్రీడా రంగంలోను, విజ్ఞాన రంగాల్లోనూ ప్రత్యేక శిక్షణనిచ్చే "ఉదయ్ ప్రతాప్ కళాశాల" కూడా విశ్వవిద్యాలయ హోదా కలిగి ఉంది. ఇంతే కాకుండా అనేక ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు, సాంప్రదాయిక విద్యా కేంద్రాలున్నాయి. సనాతన కాలంనుండి సంస్కృతం, వేదాంతం, జ్యోతిషం వంటి సంప్రదాయ పాండిత్యానికి వారాణసి ప్రధాన అధ్యయన కేంద్రంగా ఉంటూ వచ్చింది. దీనిని "సర్వ విద్యా రాజధాని" అంటుండేవారు. నగరంలో జామియా సలాఫియా అనే సలాఫీ ఇస్లామీయ అధ్యయన సంస్థ కూడా ఉంది. ఇవే కాకుండా అనేక ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగ పాఠశాలలు, కాలేజీలు కూడా ఉన్నాయి.
13.1. విద్య ఆరోగ్యసంరక్షణ
The urban portion of Varanasi District had an infant mortality rate of 70 per 1.000 live births as of 2010–2011.
14. పర్యాటక రంగం
వారణాసిలో విలసిల్లిన అసమానమైన సంస్కృతి మూలంగా విదేశీ యాత్రికులకు చాలా ప్రీతిపాత్రమైన యాత్రా స్థలం. నగరంలో 3.4, 5 స్టార్ హోటళ్ళు కూడా ఉన్నాయి. అన్ని రకాల వంటకాలు లభ్యమౌతాయి.అక్కడి సంస్కృతి ప్రభావం వలన వీటిలో చాలా వరకు వీధుల్లోనే లభిస్తాయి. పట్టు వస్త్రాలకు, ఇత్తడి సామానుకు వారాణసి ప్రసిద్ధి చెందినది. ఎంతో చక్కని పనితనం ఉట్టిపడే పట్టు చీరలు, ఇత్తడి పాత్రలు, ఆభరణాలు, చెక్క సామాను, తివాచీలు, గోడకు వేలాడదీసే పటాలు, ఆకర్షణీయమైన దీపపు స్తంభాలు, హిందూ, బౌద్ధ దేవతల బొమ్మలు విరివిగా లభిస్తాయి. చౌక్, గొధౌలియా, విశ్వనాధ్ సందు, లహురాబీర్, థటేరి బజార్ ముఖ్యమైన బజారులు పురాతనమైన వారణాశి నగరంలో నాలుగవ భాగం గంగాతీరంలోనే ఉంది. ఇరుకైన సందులతో కూడిన వీధులతో ఉంటుంది. ఇవి కొత్తవారిని చాలా అయోమయంలో పడవేస్తాయి కనుక ఇక్కడ తిరగాలంటే సహాయకుల అవసరం ఎంతైనా ఉంది. హిందూ ఆలయాలు వీధివెంబడి అంగళ్ళూ ఇక్కడ ప్రసిద్ధం. ఈ నగర పురాతన తత్వం విదేశీ పర్యాటకులను సైతం అమితంగా ఆకర్షిస్తుంది. వారణాశిలో మద్యతరగతి, ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు నివసించడానికి అనువైన ప్రదేశాలు ఆలయానికి దూరంగా ఉంటాయి. అక్కడ తక్కువ కాలుష్యం అరియు తక్కువ జనసాంద్రత ఉండడం విశేషం. అంతేకాక పర్యాటక ఆకర్షణ కలిగిన ప్రదేశాలలో సారనాథ్ మ్యూజియం, జంతర్ మంతర్, భారత్ కళాభవన్, రామనగర్ కోట ముఖ్యమైనవి.
14.1. పర్యాటక రంగం జంతర్ మంతర్
గంగాతీరంలో ఉన్న పర్యాటక ఆకర్షణలలో జంతర్ అంతర్ ఒకటి. ద్శాశ్వమేధ్ ఘాట్ సమీపంలో గంగాతీరంలో ఎత్తైనప్రదేశంలో జయపూర్ రాజు అయిన రాజా జై సింగ్ ఘాటును ఆనుకుని జంతర్ మంతర్ ఉంది. డిల్లీ, జైపూర్ అబ్జ్ర్వేటరీలలా వారణాశి అబ్జర్వేటరీలో ఉపకరణాలు తక్కువగా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ ఇక్కడ ఉన్న సన్డయల్ ఏక్వేషనల్ ఒకే ఒకేఒక న్యక్తి నిర్వహిస్తూ వివరాలనలు నమోదు చేయబడుతున్నాయి.
14.2. పర్యాటక రంగం రామనగర్ కోట
రామనగర్ కోట గంగానది తూర్పుతీరంలో తులసీఘాటుకు ఎదురుగా ఉంది. రామనగర్ కోటను 18వ శతాబ్దంలో కాశీనరేష్ రాజా బలవంత్ సింగ్ చేత నిర్మించబడిది. ఈ కోట చునార్ ఇసుకరాళ్ళతో నిర్మించబడింది. ఇది మొగల్ నిర్మాణశైలితో వంపైన బాల్కనీలు, బహిరంగ సభామండపాలు, సుందర ద్వారాలు కలిగిఉంది. ప్రస్తుతం ఈ కోట జీర్ణావస్థలో ఉంది. ఈ కోట, ఇందులో ఉన్న పురాతన వస్తుసంగ్రహాలయంలో బెనారస్ రాజవంశానికి చెందిన వస్తువులు బధ్రపరచబడి ఉన్నాయి. 18వ శతాబ్దం నుండి ఈ కోట కాశీనరేశ్ నివాసస్థాంగా ఉంది. ప్రస్తుతం ఈ కోటలో ప్రస్తుత కాశీనరేస్ అనంత నారాయణ్ సింగ్ నివసిస్తున్నాడు. 1971లో నుండి కాశీ రాజరికం తొలగించినప్పటికీ నామమాత్ర రాజరికం, పురాతన సంప్రదాయాలు కొనసాగుతున్నాయి. యాన్ ఎసెంట్రిక్ మ్యూజియం" అసాధారణ మ్యూజియం అన్న పేరుతో ఉన్న ఉపభాగంలో నవరత్నఖచిత పల్లకీలు, అద్భుతమైన ఆయుధశాల, అరుదైన జ్యోతిష గడియారం భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. సరస్వతీ భవనంలో మతసంబంధిత వ్రాతపతులు భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. గోస్వామీ తులసీదాస్ వ్రాసిన రామాయణప్రతులు కూడా ఇక్కడ భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. సుందరమైన డిజైనులు కలిగిన కవర్లను తొడిగిన మొగల్ మినియేచర్ శైలిలో పలు వర్ణచిత్ర పుస్తకాలుఇక్కడ భద్రపరచబడి ఉన్నాయి. ఈ పుస్థకాలలో గంగాతీర సౌందర్యం ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఉన్న కారణంగా ఇవి చలనచిత్రాల ఔట్‌డోర్ చిత్రాలలో ఉపయోగించబడుతున్నాయి. ఇక్కడ నిర్మించిన చలనచిత్రాలలోంబెనారస్ పేరున్న చలనచిత్రం చిత్రం ప్రధానమైన చలనచిత్రం చిత్రాలలో ఒకటి. ఈ కోటలో కొంతభాగం పర్యాటకుల కొరకు తెరచి ఉన్నప్పటికీ మిగిలిన భాగం కాశీ నరేష్, కుటుంబానికి నివాసంగా ఉపయోగపడుతూ ఉంది. ఈ కోట వారణాశి నుండి 14 కిలోమీటర్ల 9 మీటర్లు దూరంలో ఉంది.
15. ఇతరాలు
ఋగ్వేదంలో ఈ నగరాన్ని "కాశి", "జ్యోతి స్థానం" అని ప్రస్తావించారు. స్కాంద పురాణంలోని కాశీఖండంలో ఈ నగర మహాత్మ్యం గురించిన వర్ణన ఉంది. ఒక శ్లోకంలో శివుడు ఇలా అన్నాడు. ముల్లోకాలు నాకు నివాసమే. అందులో కాశీ క్షేత్రం నా మందిరం.
16. వనరులు
Singh, Rana P.B. Varanasi as Heritage City India on the scale the UNESCO World Heritage List: From Contestation to Conservation. Swedish South Asian Studies Network.
kaashi leda vaaranaasi bhaaratadesapu athi praacheena nagaraallo okati. hinduvulaku atyanta pavitramaina punya kshetramu. idhi uttarapradesh rashtramlovundi. ikkada pravahinche gangaanadilo
u kaashi leda vaaranaasi bhaaratadesapu athi praacheena nagaraallo okati. hinduvulaku atyanta pavitramaina punya kshetramu. idhi uttarapradesh rashtramlovundi. ikkada pravahinche gangaanadilo ..
u kaashi
kaashi leda vaaranaasi bhaaratadesapu athi praacheena nagaraallo okati. hinduvulaku atyanta pavitramaina punya kshetramu. idhi uttarapradesh rashtramlovundi. ikkada pravahinche gangaanadilo snaanam aacharisthe sarvapaapaalu nasinchi punarjanma nunchi vimuktulautaarani hinduvula nammakam. varuna, asi ane rendu nadulu ee nagaram vadda gangaanadilo kalustaayi. anchetha, ee kshetraaniki vaaranaasi vaaranaasi ani antuntaaru ani kuudaa naamaantaram undi. britishuvaari vaadukalo vaaranaasi, benarus ayindi. kaasyaantu maranan mukti: - "kaasheelo maraniste mukti labhistundi" - ani hinduvulu vishwasistaaru. dwaadasa jyotirlingallo okataina vishweshwara lingam ikkada undi. bouddhulaku, jainulaku kuudaa idhi punyakshetram. vaaraanasi prapanchamlone avichchinnamgaa janavasam unna nagaraalaloatyamta puraatanamainadi ani bhaavistunnaaru.
vishweshwaraalayam, annapuurnaalayam, visaalaakshi aalayam, vaaraaheemaataalayam, tulasee maanasa mandiram, sankata mochanalayam, kaala bhairavalayam, durga maata devalayam, bhaaratamaata mandiram, lolarkadu - ilaa kaasheelo enno devalayalunnayi. dasashwamedha ghattam, harischandra ghattam vanti palu snaana ghattalunnayi. kaashi hindu vishwavidyaalayam ikkadi prastuta vidya samsthalalo mukhyamainadi. vaaranasini "mandiraala nagaram", "deshapu aadhyaatmika rajadhani", "deepaala nagaram", "vidya nagaram", "samskruti rajadhani" vanti varnanalatho konni sandarbhaalalo prastaavistuntaaru. american rachayita mark twain ilaa vraasaadu - "benarus nagaram charitra kante puraatanamainadi. sampradaayankante puraatanamainadi. gadhalakante mundudi. veetannintinii kalipina benarus nagaram kante taruvative avtayi."
1. vaaraanasi
gangaanadito rendu chinna nadulu "varuna", "assi" ane rendu nadula sangamaala madhya unnanduna "vaaranaasi" ane paeru vachindani oka abhiprayam. vaaraanasi nagaraniki uttaraana varuna sangama sthaanam, dakshinaana assi idhi chinna nadi nadi sangama sthaanam unnaayi. maroka abhiprayam prakaaram "varuna" nadike puurvakaalam "vaaraanasi" ane paeru undedi. kanuka nagaraniki kuudaa adhe paeru vachindi. kaani ee rendava abhiprayam adhikulu viswasinchadamledu.
sumaru 5.000 samvatsaraala kritam shivudu vaaraanasi nagaraanni sthaapinchaadani pouraanika gaathala saaraamsam. idhi hinduvula edu pavitra nagaraalalo okati. rugvedam, ramayanam, mahabharatam, skanda puraanam vanti aneka bhaarateeya aadhyaatmika grandhaalalo kaasiinagaram prasakti undi.
vaaraanasi nagaram sumaru 3.000 samvatsaraala nundi unnadani adhyayanakaarulu bhaavistunnaaru. vidyaku, paandityaaniki, shilpam, vastram, sugandha dravyaalavanti vastuvula vyaapaaraaniki vaaraanasi kendramgaa untuu vachindi. gautama buddhuni kaalamlo idhi kaashi raajyaaniki rajadhani. chaina yaatrikudu yuwan chang Xuanzangee nagaraanni goppa aadhyaatmika, vidya, kalaa kendramgaa varninchaadu. idhi gangaanadii tiiraana 5 kilometerla podavuna vistarinchindani vraasaadu.
2.1. charitra puraanakathanaalu
2.2. charitra aardhikam
vaaranaasi paarisramikamgaa kuudaa abhivruddhi chendindi. vaaranaasi maslin, pattu vastraalaku, sentu, dantapu vastuvulu, silpaalaku prasiddhi. goutamabuddhudu jananam 567 cree.poonivasinchina kaalamlo kaashi raajyaaniki kaashi rajadhaniga undedi. cree.poo 528 buddhijam kaasheelo sthaapinchabadindani anchana. goutamabuddhudu kaasheelooni saranadh vadda dharmachakram kadilindi turning dhi veel af laa modatisaarigaa gambheeurapanyaasam prajalaku andinchaadu. chaina yaatrikudu hooyantsang cree.sha 635loo vaaranaasini darsinchaadu. kaashi paschimatiiramlo aidu chadarapu kilometerla vistiirnam kaligina vaaranaasi matham, kalalaku kendramgaa undedani hooyantsang varninchaadu. 7va sataabdamlo hooyantsang vaaranaasiloo nivasinchaadu. hooyantsang vaaranaasini polanis ani perkonnadu. 30 sanyaadulaku sambandhinchina 30 aalayaalanu kuudaa aayana varninchaadu. 8va sataabdamlo sankaracharyudu sivaaradhana vidhaanaalanu saadhikaaramgaa aarambhinchina taruvaata vaaranaasi mataparamgaa marinta prasiddhi chendindi.
2.3. charitra pramukhulu
2.4. charitra swaatantraaniki mundu charitra
16va sataabdamlo mogal chakravarti akbar paalanalo vaaranaasiloo sarikotta samskruti modalaindi. ackber chakravarti aadhvaryamlo vaaranaasiloo sivuniki, vishnumoorthiki rendu pedda aalayaalanu nirminchabaddaayi. poona raju 200 meaterla 660 adugulu ettaina ampurnadevi namandiram nirminchaadu. alaage poona raju paalanalo shiva - vishnulaku ankitamivvabadina akbari vantena kuudaa nirminchabadindi. 16va sataabdam nundi vaaranaasiki yaatrikula raaka praarambhamaindi. 1665loo frenchi yaatrikudaina jeen baptist travernier ee nagaraanni sandarsinchi vaaranaasilooni gangaatiiramlo unna bindu mahadevalayam soundaryaanni varninchaadu. chakravarti share shah suuri kaalamlo vaaranaasi rahadari punaruddarinabadi kolakatta nundi peshavar varaku podiginchabadindi. taruvaata british palana kaalamlo ee rahadari prakhyaatamaina grand trunk roddugaa avatarunchindi. 1656loo aurangajebu palu aalayaalu dhwamsam cheyabadi maseedulu nirminchabaddaayi. nagaram tirigi samskruti paramgaa venukabadindi. ayinappatiki aurangajebu maranaanantaram bharadesamlo tirigi hindu raajyaalu taletti varddhilla saagaayi. prastutam vaaranaasiloo unna aalayaalu hindu raajulaina raajaputrulu, maraataa rajulacheta nirminchabaddaayi. prastutam vaaranaasilooni palu nirmaanaalu 18va sataabdhaaniki chendi unnaayi. benarus raju leka kaashi naresh thoo sahaa ee rajulu british palana samayamlo cree.sha 1775-1945 kuudaa konasaagaaru. 1737loo mogal chakravarthula aadhvaryamlo benarus rajyam kingdam afh benarus paerutho saadhikaaramgaa erpaatu cheyabadi 1947 varaku konasagindi. 18va sataabdamlo mahammad shah aadhvaryamlo gangaatiiramlo unna man mandiram ghat vadda oka abjarvetary kendraanni nirminchabadindi. idhi jyeetishashaastra vishayaala pariseelanaku anukuulamaindi. 18va sataabdamlo ee praantaaniki british governerlaina varen hasting, vaaranaasiloo samskruta kalaasaalanu sthaapinchina junathan dankan kaalamlo vaaranaasi paryaatakam marinta vardhillindi. 1867loo varanaasilo purapaalaka sanghasthaapana jarigina taruvaata vaaranaasi nagaramlo marinta abhivruddhi konasagindi.
2.5. charitra pratyeka sanghatanalu
1897loo mark twain, vaaranaasi gurinchi varnistuu benarus charitrakante puraatanamainadi. sampradaayaalakante paatadi, puranalakante puraatanamainadi alaage annintikante atyanta puraatanamainadi. 1910loo british prabhutvam vaaranaasini bhaarateeya bhuubhaagamgaa chesi ramanagaranni rajadhaniga chesi tana nyaayaparidhi nundi tolaginchindi. ayinappatiki taruvaata kuudaa gangaatiiramlo vaaranaasi bhubhaagamlo unna ramanagar kotalo kasiraju nivasistuu unnaadu. prasthutam ramanagar kotalo kaasiraajulaku chendina vastusangrahaalato musium nirvahinchabadutundi. 18va sataabdam nundi ee kotalo kaasiiraajulu nivasistuu vacharani praantiiya vaasulu vivaristunnaaru. raju mataparamgaa adhyaksha sthaanamlo untaadu alaage prajalu rajuni shivuni avataaramgaa bhaavistaaru. raju swayamgaa anni matasampradaayaala sampradaayaalaku aadhipatyam vahistuntaadu.
1857 loo vaaranaasiloo british saamraajyaaniki chendina bhaarateeya sainikulu swaatantra samarayodhula meeda jarigipina damanakandalo saamuuhika hatyalu jarigai. vaaranaasiloo anibisent diosaphy siddhaantam pratipaadinchadamegaaka central hindu calage sthaapana kuudaa chesindi. taruvaata central hindu calage 1916 nundi benarus hindu vishwavidyaalayam gaa maarindi. idhi mataatiitamgaa vidyaasevalu andistundi. anibisent central hindu calage ni anni mataalaku chendina manushulu kendreekrutamai sahodaratvamto krushichesi bhaarateeya samskrutini abhivruddhi cheyalanna lakshyamto sthaapinchindi. alaage bhaarateeya samuuhaalaloo unna muudaviswaasaalanu tolaginchadam anibisent lakshyaalalo bhagame. vaaranaasi 1948 aktobaru 15 na unian af indiaku ivvabadindi. 2000 loo vibhooti narayanan sing maranam taruvaata aayana kumaarudaina anant narayan sing rajayyadu. raju kashiraju sampradaayaala aacharana baadhyatanu vasahistaadu.
vaaraanasi nagarao uttara pradesh rashtram thoorpu bhaagamlo gangaa maidaanamlo, gangaanadi odduna undi. ikkada gangaanadi vampu tirigi undi. idhi vaaraanasi jillaaku kendram kuudaanu. vaaraanasi nagam, daani parisara praantaalu "Varanasi Urban Agglomeration" kalipi mottam 112.26 chadarapu kilometerla vaisaalyamlo vistarinchi unnaayi. ee nagaram praantam 82u 56'tuu. - 83u 03'tuu. rekhaamsaala madhya, 25u 14'u. - 25u 23.5'u. akshaamsaala madhya undi. gangaanadi varadalato low level floods ee praantam neela saaravantamgaa untundi.
vaaraanasi nagaram rendu sangama sthaanaala madhya unnatlugaa cheppabadutundi. 1 ganga, varuna nadula sangamam 2 ganga, assi nadula sangamam. assi nadi chala chinnadi kaaluva vantidi ee rendu sangamaala madhya dooram sumaru 2.5 kilometerlu. ee rendu sangama sthaanaala madhya 5 kilometerla yaatra "pancha kroshi yaatra" pavitramainadigaa bhaavistaaru. yaatraanantaram saakshi vinaayakuni mandiraanni darsistaaru.
vaaraanasi vaataavaranam temagaa unna samoshna vaataavaranam humid subtropical climate. vesavi, sheethaakaalam ushnogratala madhya antaram chala ekkuvagaa untundi. epril-aktobaru madhya vesavi kaalamlo ruthupanala valla appudappudu varshaalu padutuntaayi. himalaya praantamnundi vache chali teragalu Cold waves kaaranamgaa disembaru - fibravari madhya sheethaakaalamlo chali baga ekkuvagaa untundi. vesavilo nagaram ushnogratalu 32 - 46 uC madhya, chalikaalamlo 5u - 15 uC madhya untaayi. sagatu varshapaatam 1110 milleemeetarlu chalikaalamlo dattamaina poga manchu, vesavi kaalamlo vada gaadpulu untaayi.
nagaramlo vaataavarana gaali kaalushyam ippatiki anta teevramaina samasya kaadu. kaani neeti kaalushyam maatram baga ekkuvagaa undi. induvalanaa, nadi paibhaagamlo kadutunna aanakattala valana gangaanadilo neeti mattam taggutunnadi. nadi madhyalo matti metalu bayatapadutunnaayi.
3.2. bhougolikam aardhikarangam
vaaraanasilo unna oka pedda parisrama railve desel injanla tayaarii karmagaram Diesel Locomotive Works - DLW. kaanpoorku chendina nihal chand kishori lal kutumbam 1857loo sthaapinchina axison karmagaram ikkadi modati pedda parisrama kaavacchunu.
kaani adhikamgaa vaaraanasilo chinna parisramalu unnaayi. mukhyamgaa pattu vastraala netha ikkada pedda kutira parisrama. inka tivaacheela netha, cheti kalala vastuvula tayaarii unnaayi. banarasi pan, banarasi kova prasiddhaalu. lard mekale vaaraanasi entho sampannamaina nagaramani, ikkada tayaarayye naanhyamaina sannani pattu vastraalu prapanchamlo vividha sampanna gruhaalanu alankaristunnaayani vraasaadu. modatinundi yatra sthalam avvadam valana, vaaraanasi desham anni praantaalanundi janulanu aakarshinchedi. kanuka idhi pramukha vaanijya kendramgaa abhivruddhi chendindi.
vaaranaasilooni 29u prajalu udyogaalanu kaligi unnaaru. vaarilo 40u vastuutpatti parisramalalo panichestundagaa 26u prajalu vyapara vaanijyaalu chestunnaru, 19u prajalu sevaaramgaanni jeevanopaadhigaa enchukunnaaru, 8u rawana, samachara rangamlo panichestunnaaru, 4u vyavasaayarangamlo panichestunnaaru, 2u nirmaanarangamlo panichestunnaaru veeriki samvatsaramlo aarumaasaalu matrame pani untundi. tayaari panivaarilo 51u spinning panilo unnaaru, 6u prajalu mudrana, prachurana panilo unnaaru, 5u prajalu vidyuttu missiony panilo unnaaru, migilina vaaru parisramalooni itara panulalo unnaaru.
vaaranaasiloo paryaatakam mukhyamaina parisrama. idhi aardhikamgaa rendava sthaanamlo undi. samvatsaraaniki 30 lakshala desheeya, 2 lakshala videshee paryaatakulu vaaranaasiki vichestunnaru. paryaatakulu saadhaaranamgaa mataparamgaa vaaranaasiki vastuntaaru. desheeyamgaa beehar, paschimabengal, madhyapradesh, uttara pradesh nundi vastuntaaru. videshee yaatrikulalo adhikamgaa srilanka, japan nundi vastuntaaru. aktobaru, marchi madyalo yaatreekula raaka atyadhikamgaa untundi. vaaranaasiloo yaatreekula avasaraardham daadaapu 12.000 padakala avasaram undi. veetilo sagam kharidainavi kaga moodava bhagam dharmasaalalalo labhistaayi. ayinappatiki vaaranaasi paryaataka nirmaanaalu soukaryavantamainavi kaavu. ee rangamlo anukunnantagaa abhivruddhi jaragaledu.
vaaraanasi samakaaleena janajeevanam takkina nagaraala valene untundi. ayithe vaaraanasiki hinduumatamloo unna praadhaanyata valana ikkadi gangaanadi, snaanaghattaalu, devalayalu, hindu matha samsthalu samskrutii chihnaluga pramukhamgaa prastaavinchabadutaayi. inthe kakunda pattu cheerala netha, hindu-muslim saha jeevanam matha kalahalu kuudaa, hinduustaanii sangeetam, gharana, pedda sankhyalo vache paryaatakulu nagara jeevanamlo pramukhamgaa kaanavache amsaalu. gangaanadi tiiraana, paata nagaramlo indlu, aalayaalu, dukaanaalu iruku irukugaa untaayi. adhika janabha nagaramlo itara praantaalalo nivasistunnaaru.
5. gangaanadi
5.1. gangaanadi snaana ghattalu
vaaranaasiloni gangaa teeram antaa snaanaghattaalato nindi unnaayi. snaaghattaalalo raatipalakato nirminchabadina metlu untaayi. yaatreekulu snaanam aacharinchadaaniki, sampradaayaka aachaaralanu anushtinchadaaniki anuvaina erpaatlu cheyabadi unnaayi. vaaraanasilo sumaru 84 ghaatlu unnaayi. veetilo chala varaku ikkada maraataa paripalana kaalamlo abhivruddhi cheyabaddayi. ee snaanaghattaalu maraateelu, sindheelu sindhiyaalu, holkarlu, bhomslelu, peshaavarlu nirminchabaddaayi. konni ghaatlu praivetu aastulugaa untunnaayi. udaaharanaku "shivala ghat", "kaalii ghat"laku swantadaaru kaashi maharaju. ekkuva ghaatlu snaanaaniki, dahanakaandalaku vaadutaaru. konna ghaatlu puraana gaathalatho mudivadi unnaayi. aadhyaatmika, bhautika bhaavaalato kuudina pavitrabhaavaalaku ee snaanaghattaalu prateekalugaa prasamsinchabadutunnaaya. ee snaanaghattaalu puraana ghattaalatho mudivadi unnaayi. veetilo dasaswamedhaghattam, panachaganga ghattam, dhahanasamskaaraalu jaripinche manikarnika, harischandra ghaatlu pratyekamainavi. udayam botulo snaanaghattaalanu darsinchadam yaatreekulanu ekkuvagaa aakarshinche vishayaalalo okati. snaanaghattaalalo aneka aalayaalu kuudaa untaayi.
5.2. gangaanadi dasashwamedha ghat
5.3. gangaanadi mani karnika ghat
mani karnika ghattam entho paavanamainadigaa hinduvulu bhaavistaaru. oka gaatha prakaaram shivuni samakshamlo vishnuvu ikkada tana sudarsana chakramtho oka gotini tavvaadu. daanini tana swedamtho nimputundagaa vishnuvu chevi kundalam mani karnika andulo padindi. maroka katha prakaaram paarvateedevi tana chevipogu manikarnikanu ikkada dachipetti, daanini vetakamani shivudini korindi. daanikosam vetukutuu akkade shivudu undipovadam valla atadu desadrimmari kaadani paarvati aalochana ata. ikkada dahanamaina sareeram taaluuku aatmanu shivudu swayamgaa manikarnika kanipinchindemonani adugutadata. puraana kathanaala prakaaram ee manikarnika ghat yajamane harischandrudini koni, harischandra ghatelo kaatipaniki niyaminchaadu. mani karnika ghat, harischandraghaatlamlo adhikamgaa dahana samskaaraalu jarugutuntaayi. manikarnikaaghaatuku mahashmasanamani maroka perukuda undi. ee ghat gurinchi maroka kathanam kuudaa prachaaramlo undi.ee teerthamunu eshwarudu chuudaalani anukuni parameshtikai 1008 samvatsaramulu tapassu chesadata. eshwarudu pratyakshamai, aa teerthamu yokka vishishtatanu telusukuni chaala santoshinchi tala oopaadata. alaa oopinappudu kudi chevi yokka mani jaari sarassu madhyalo padinadi. kaavuna daani paeru manikarnika ghattamugaa paeru prastuta ghat 1032 loo nirminchabadindi. 4va sataabdamlo guptula kaalamlo ee ghat prastaavana undi. ee ghat vadda unna taarakeswaraalayamlo nundi paramasivudu maranistunna vaari chevilo taarakanaamam upadesistuntaadani viswasinchabadutundi. ikkada maraninchina vaariki moksham prasaadinchamani paramasivudu vishnuvunu korina pradesamide ee manikarnika ghattamulo mitta madhyaahnamu manikarnika stavamu chaduvukuni, snaanamu chesina chala punyamu vastundani sankara bhagavatpaadulavaaru shiva nanda laharilo cheppaaru antati punyamu kaasheelooni manikarnika ghattamulo madhyahna snaanamu chesina kalugutundani, ee punya phalamu kaasheelo oka yagnamu chesina daani kante kuuda ekkuvani shree chaganti gaaru tama shiva vaibhava prasangamulo cheppaaru ani prajala vishwaasam.
5.4. gangaanadi ;sindia ghat
5.5. gangaanadi lalita ghat
5.6. gangaanadi assi ghat
6. pavitra kshetram
vaaraanasi hinduvulandariki parama paavana kshetram. prati yeta lakshamandi paiga yaatrikulu ikkadiki vachi gangasnanam, daiva darsanam chesukontaru. ikkada vishweshwaraalayamloni sivalingam dwaadasa jyotirlingaalalo okati. swayamgaa ikkada shivudu koluvaiyunnaadani hinduvula nammakam. gangaa snaanam valla sakala paapaalu parihaaramai mukti labhistundani bhaktula nammakam.ashtaadasa sakti peethaalalo kaashi kuudaa okati. dakshayaagamlo aatmaarpanam chesina sateedevi chevipogu padina chota ippudu visaalaakshi mandiram unnadantaaru. gangamma talliye sakti swaroopini kuudaanu. kanuka saakteyulaku kaashi parama pavitra kshetram. aadisankarudu tana brahmasutra bhaashyaanni, bhaja govinda stotraanni kaasheelo rachinchaadantaaru.
7. aalayaalu
vaaranaasi aalayaalaku nelavu. charitralo vividha kaalaallo nirminchabadda pedda pedda aalayaalu unnaayi. inka pratee veedhiloonuu oka aalayaanni darsinchavachhu. chinna aalayaallo kuudaa dainandina praarthanalu, kaaryakramaalu jarugutuntaayi. vaaranaasiloo aneka daadaapu 23.000 aalayaalu unnaayi. ayinappatiki atyadhikamgaa aaraadhinchabade aalayam vishwanaadha mandhiram, hanuman mandiram, durga mandiram ee mandira sameepamlo nivasistunna aneka unna kotula kaaranamgaa ee mandiram kotula aalayamgaa kuudaa piluvabadutundi.
7.1. aalayaalu vishwanaadha mandiram
kaashi vishwanaadha mandiram vaaraanasilo pradhaana aalayamgaa cheppukovachhunu. deeni gopurampaina poosina bangaaru pootha kaaranamgaa deenini "bangaaru mandiram" ani kuudaa antuntaaru. prastutam unna mandiraanni 1780loo indor raani ahalyabai holker kattimpinchindi. indulo lingaakaaramgaa koluvai unna devudu "vishweshwarudu", "vishwanaadhudu" paerlatho poojalandukontuntaadu. dwaadasa jyotirlingaalalo ee vishweshwara lingam darsanam takkina lingaala darsanam kante adhika phalaprathamani bhaktula vishwaasam. ee aalayam palumaarlu vidhvasam cheyabadi tirigi nirminchabadindi. aalayasameepamlo unna gamvapy maseedu praantame asalaina aalayam unna pradesam. 1785loo appati gavarnar janaral varan hastings suuchanala meraku kalektar mohammad ibrahim khan ee aalayam mundu bhaagamlo oka "naubat khana" kattinchaadu. 1839loo panjab kesarigaa perondina maharaja ranjit sing ee iaalayam rendu gopuralaku bangaarapu pootha pooyinchadaaniki saripada bangaram samarpinchaadu. 1983 janavari28na ee mandiram nirvahanaa baadhyatalanu uttara pradesh prabhutvam hastagatam chesukoni appati kaashi raju daa. vibhooti narayana sing adhvaryamloni oka trastuku appaginchindi. moghal chakravarti aurangajebu kaalamlo appati mandariram vidhvamsam cheyabadindi. taruvaata sameepamlo maroka mandiram kattabadindi. ee vishayam hindu-muslim vargala madhya gharshanalaku daariteese vibhedaalalo okati
7.2. aalayaalu annapuurnaamandiram
7.3. aalayaalu visaalaakshimandiram
7.4. aalayaalu sankta mandiram
7.5. aalayaalu durga mandiram
vaaranaasiloo rendu durgaamandiraalu unnaayi. 500 samvatsaraalaku mundu nirminchina durgamandiram okati. rendavadi "kotula gudi"gaa kuudaa prasiddhamaina durga mandiram 18va sataabdamlo oka bengali raniche nirmimpabadindi. ikkada chala kotulu undadamvalla kotula gudi ani kuudaa antuntaaru. ikkada ammavaaru swayambhoomurthy ani bhaktula nammakam. ikkada navaratri utsavaalu ghanamgaa jarugutaayi. aalayam gopuram uttara bhaarata nagara"saililo nirmimpabadindi. gudi daggarunna konerunu "durga kund" antaaru. ee koneru idivaraku naditho sorangamaargam dwara kalapabadi undedi kaani aa soramgaanni taruvaata moosivesaaru. nagapanchami naadu ikkada vishnuvu seshashaayigaa unde drushyaanni pradarsistaaru.
7.6. aalayaalu sankata mochan hanuman mandiram
kaasheelo unna pavitraalayaalalo sankat mochan hanuman mandiram okati. ee mandiram benarus hindu vishwavidyaalayam aavaranalo unna durga, kotta vishwanath mandiraalaku poye maargamlo asinadeetiiramloo undi. prastuta aalayam 1900 loo vidyaavetta, swaatantrya samaravetta, benarus hindu vishwavidyaalayam vyavasthaapakuduu ayina madanamohan malavya chetha nirminchabadindi. madyayugaaniki chendina sanyasi, ramayana tulasi ramayanam srushtikarta ayina tulaseedaasuku hanumantudu pratyakshamaina pradesamlo nirminchabadinatlu vishwasistunnaaru. ee aalayamlo hanumantuniki pradhaanamaina mangala, sanivaaraalalo hanumatuniki visesha poojalu nirvahinchabadataayi kanuka ee rendu rojulalo aalayaaniki velaadi bhaktulu vastuntaaru. kashtalanundi bhaktulanu kadaterche devunigaa ikkada koluvaiyunna hanumantuni bhaktulu entho bhaktito aaraadhistaaru. ikkada aneka aadhyaatmika, saamskrutika kaaryakramaalu jarugutuntaayi. 2006 marchi 7 na ee mandiramlo ugravaadulu hanumantuniki haarati istunna samayamlo bambulu paelchaaru. appudu aalayamlo vivaahabrudam poojalu nirvahistunna kaaranamgaa adhikasankhyalo bhaktulu gayalapalayyaru. ayinappatiki marunadu aalayamlo poojaadikaalu nirvahichi hanuman chalisa, sundara kaanda paaraayanam nirvahinchi tulaseedaasu virachita hanuman chalisa, sundara kaanda pustakaalu uchitamgaa andinchabaddaayi. teevravaadula daadi taruvaata aalayamlo polies rakshana erpaatu cheyabadindi. ee aalaya praamganamlo hanumantuni aaraadhyaivaalaina siitaaraamula aalayam undi.
7.7. aalayaalu bhaaratamaata aalayam
bharatadesam jaateeya maanaveekarana ankitam bhaarata maataa aalayam, 1936 loo mahatma gaandhi chetha praarambhinchabadindi. idhi paalaraatitoe chekkina bharatadesam chitrapatan undi. baabu shiva prasad gupta, durga prasad khatri, pramukha, puraatana vastuvulanu adhyayana saakha, jaateeya nethalu, daani nirmaanam kosam viraalamgaa nidhulanu andinchaaru.
7.8. aalayaalu birla mandiram
kaashi hindu vishwavidyaalayamlo kattina aadhunika mandiram idhi. birla kutumbanche ee vishwanaadha mandiram puraatana mandiram saililone nirminchabadindi. ee aalayam benarus hindu vishwavidyaalaya aavaranalo birlakuntunabam chetha nirmchnabadindi. ee aalayaaniki pranaalika vesindi pandit madan mohan malavya annadi maroka pratyekata.
7.9. aalayaalu kalabhairava mandiram
kaalabhairavudu kaasheekshetraaniki kshetrapalakudu. vishweshwara darsanam chesukovadaniki mundugaa kaalabhairavuni darsinchukuni aayana anumati teesukuni vishweshwara darsanam chesukovalani puraanakathanam vivaristundi. kanuka bhaktulu vishweshwara darsanaaniki mundugaa kaalabhairavuni darsinchukuni vishwanaatha darsanaaniki anumati ivvamani praardhistaaru. ee aalayam vishweshwar ganj pradhaana tapaalaafeesu sameepamlo undi. ee alayam nundi daranagar poye maargamlo mrutyunjaya shivudu mandiram undi. aalayasameepamlo unna baviki oka pratyekata undi. baviloki palu antargata pravahalanundi neeru oorutundani ee jalaalaku rogavimukti chese sakti undani vishwasistunnaaru.
7.10. aalayaalu kavalii maata
kavalimaata okappudu kaasilo nivasistuu undedi. aame jeevanopadhi koraku gavvalanu ammutuu undedi. aame sadavisweruni bhaktishraddhaasakthulatha aaraadhinchedi. sivaaraadhanaku mundugaa gangaanadilo snaanam aacharinchedi. gangasnanam taruvaata vishweshwara darsanam ayina taruvaata aame aahaaraanni sweekarinchedi. okaroju aame snaanamchesi gattuku ragane oka harijanudu aamenu sprujinchaadu. harijana sparsa kaaranamgaa aame tirigi gangalo snaanaaniki vellindi. alaa aame snaanam cheyyadam tirigi harijanudu sprujinchadam tirigi gangaasnaanaaniki povadam chestundagaa raatri ayindi. aame aarojanta bhojanam cheyaledu. kaashi annapurna maata kshetram kanuka aakshetra sarihaddulalo evaruu bhojanam cheyakunda undakudadu kanuka annapuurnaadevi swayamgaa kavaliki pratyakshamai tanakshetramlo evaruu pastulu undadu kanuka bhojanam cheyyamani cheppindi. kavalii maatram vishweshwara darsanam cheyakunda bhojanam cheyyanani cheppindi. annapurna maata kopinchi aamenu kaashi sarihaddulu daati vellamani aadesinchindi. kavalii kaashi sarihaddulu daati vellina aame vishweshwara darsanam cheyyaleka poyinanduku chintistuu shivuni gurinchi tapasu chesindi. aameku shividu pratyaksham kagane aame eshwara! naabhaktilo lopamemiti. nannila kashinundi pampina taruvaata nenika needarsanam elacheyagalanu. ani aavedanapadindi. eshwarudu kavalii! nee bhakti tirugulenidi ayinappatiki harijanudu sprujinchaadani tirigi snaanam cheyadam aparadhame. naaku harijanulu, purajanule kaadu. sakala praanuluu okate. evaraina nannu sprujinchi namaskarinchadaaniki arhule. neevu harijana sparsa apavitramani bhavinchi chesina aparaadhaanike ee dandana labhinchindi. ayinappatiki neebhaktiki, tapasuku mecchi neeku oka varam istaanu. ika meedata naa bhaktulu nannu sandarsinchina phalitam neeku istaanu. bhaktulu neeku kaanukalu samarpinchi vaari darsana phalitaalanu tirigi pondagalaru ani cheppi adrushyam ayyadu. appati nundi kavalii kavalii maata ayindi. kanuka bhaktulu kaashi vishweradarshanam chesukunna phalitam kavalii maataku dakkutundi. anduku parihaaramgaa bhaktulu kavaliimaata darsanam chesukuni aametho ee gavvalu neeku samarpistunnamu. kaashi phalitam naaku ivvu ani praarthinchina bhaktulaku kaashi poyina phalitam dakkutundani viswasinchabadutundi. kanuka kasivisweshwara darsanam chesukunna bhaktulu kavaliimaatanu kuudaa darsinchukuntaaru.
7.11. aalayaalu maseedulu
7.12. aalayaalu mukhya shiva lingaalu
8. mataparamaina utsavaalu
sankat mochan hanuman aalayamlo hanuman jayanti marchi-epril hanumantuniki pratyeka poojalu, haarati, ooregimpu nirvahinchabadataayi. 1923 nundi hanuman sangeeta samaroh paerita aidu rojulapatu saaskrutika sangeetam, nrutya pradarsanalu nirvahinchabadutunnaaya. ee pradarsanaku desham antati nundi pramukha kalaakaarulu pradarsanalivvadaaniki aahvaaninchabadutuntaaru.
9. kala, saahityam
anaadigaa vaaraanasi nagaram saahityaaniki, paandityaaniki, kalalaku nilayamgaa undi. kabir, tulasidas, ravidas, kullukubhattu 15va sataabdamlo manu vyaakhya rachayita vanti puraatana rachayitalu, bhaaratendu harischandra prasad, jayasankar prasad, aachaarya ramachandra shukla, munshi prame chand, jagannadha prasad ratnakar, devakee nandan khatri, tegh ali, kshetresha chandra chhatopadhyaya, baladev upadhyaya, vagish saastri, vidya nivas mitra, kashinath sing, namwar sing, rudra kasikeya, nirguna vanti aadhunika rachayitalu vaaraanasiki chendinavaaru. sushruta samhitam vraasina aayurveda shastrachikitsaanipuna sushruthudu vaaraanasiki chendinavade.
raja koshor das kalaa sodhakudu, aananda krishna charitra kaarudu, onkaar taakur pandit ravisankar, bismilla khan, girijadevi, siddheshwari devi, daa. lal mani mishra, daa. gopala shankar mishra, daa. en.rajan, daa. rajabhanu sing, pandit samata prasad, kanthe maharaj, pandit em.kalwant, sitara devi, gopikrishna, pandit kishan maharaj, rajan-sajan mishra annadammulu, mahadeva mishra vanti aneka sangeetakaarulu vaaraanasinundi prakhyaatulayyaaru.
10. jana vistarana
2001loo parisara praantaalatoe kalipi vaaraanasi Varanasi urban agglomeration janabha 1.371.749. aadu, maga nishpatti 879 ki 1000 vaaraanasi munisipal carporation paridhilooni janabha 1.100.748, aadu, maga nishpatti 883ki 1000. aksharaasyata saatam mottam arban praantamlo 61.5u, munisipal carporation paridhilo 61u. munisipal ariyaalo sumaru 138.000 mandi murikiwada slumslalo nivasistunnaaru. nagaramlo neraalu retu 2004 samvatsaramlolo 128.5 prati 100.000ku. uttarapradesh rashtramlo ee sankhya 73.2, desham mottaaniki 168.8.
10.1. jana vistarana vasatigruhaalu
ichata jangambadi sattaram undi.ichata gadulu takkuva addeku istaaru.uchita bhojanam vasatikuda undi., naattu kottai nagara sattaram tamilanadu vaariche nirvahincha baduchunnadi.ichata takkuva addeku gadulu dorukutaayi.sattaram chaala parisubhramgaa untundi.ichata takkuva darake udayam tifun,madyaannam bhojanam,raatriki tifun labhinchunu.idhi aandhraavaariki,tamila vaadu vaariki bhaaguntundi., shree vasavi annapurna sattaram unnadhi.ikkada gadulu dorukutaayi.uchita bhojanam madyaannandorukutunda.raatriki tifun kuudaa dorukutundi.ichata aarya vaisyulaku matrame istaaru.ivikaka inka hotals unnaayi.annipraantaala vaariki,annirakaala,aahaaram dorukutunnadi.
11. rawana
tarataraalugaa vaaraanasi pradhaana prayaana maargamlooni nagaramgaa undi. chaaritrikamgaa idhi takshashila, ghajipur, paataliiputram patna, vaisali, ayodhya, gorakhmpur, agra vanti nagaraalaku kuudaligaa undi. mouryula kaalamlo takshashila nundi paataliiputranagaaraaniki velle daarilo vaaraanasi undi. deenini 16va sataabdamlo share shaa suuri tirigi veyinchaadu.
12. paalana, seva vyavastha
takkina nagaralalagane vaaraanasilo palana baadhyatalu munipal samstha vaaraanasi nagar nigam adhvaryamlo nadustaayi. pranaalika, pragati vishayaalu adhikamgaa "vaaraanasi devalapement atharity" chustundi. neeti sarafara, murugu neeti tolagimpu vanti panulu "jala nigam" baadhyata. vidyut sarafara "uttara pradesh paver carporation" baadhyata. nagaramlo rojuku 350 millian leaterla muruguneeru, 425 tannula chetta utpatti avutundi. ee chettanu "land fill" saitulalo paaravestaaru. chala muruguneeru gangaanadiloki vidichipedutunnaaru. deenivalla, gangaanadi vadduna unna aneka nagaraala lagane, teevramaina neeti kaalushyam jarugutunnadi. "gangaa action plan" paridhilo unna aidu nagaraalalo vaaraanasi okati.
nagaramlo es.pi. atyadhika hoda kaligina polisu adhikari. vaaraanasi nagaram oka lok sabha niyojaka vargam. 2014loo ikkadinundi bharatiya janata party abhyarthi narendra mody gelupondaadu.
13. vidya
vaaraanasilo moodu saarvatrika vishwavidyaalayaalnna. veetilo kaashi hindu vishwavidyaalayam leda benarus hindu university annintikanna peddadi. 1916loo pandit madanamohana malavyache sthaapimpabadina ee vishwavidyaalayamlo 128 pratyeka vibhaagaalunnaayi. idhi mundugaa anibisent praarambhimpabadina hindu vidyaarthula paatasaalagaa undedi. prastutam ee vishwavidyaalayam 1350 ekaraala sthalamlo vistarinchi undi. takkina rendu vishwa vidyaalayaalu - mahatma gaandhi kaashi vidyaapeet vishwavidyaalayam, sampuurnaananda samskruta vishwavidyaalayam. 1791loo lard caran valis chee praarambhimpabadina samskruta callagy kramangaa sampuurnaananda samskruta vishwavidyaalayamgaa roopondindi.
saaranaathmelo unna "kendriiya unnata tibeton adhyayana samstha" central institute far hayyar tibeton stadisku kuudaa vishwavidyaalaya hoda undi. creeda rangamloonu, vignaana rangaalloonuu pratyeka sikshananicche "uday pratap kalasala" kuudaa vishwavidyaalaya hoda kaligi undi. inthe kakunda aneka prabhutva, praivetu, saampradaayika vidya kendraalunnaayi. sanaatana kaalamnundi samskrutam, vedaantam, jyotisham vanti sampradaaya paandityaaniki vaaraanasi pradhaana adhyayana kendramgaa untuu vachindi. deenini "sarva vidya rajadhani" antundevaaru. nagaramlo jamia salafia ane salafi islamia adhyayana samstha kuudaa undi. ive kakunda aneka prabhutva, praivetu ranga paatasaalalu, kaalejeelu kuudaa unnaayi.
13.1. vidya aarogyasamrakshana
The urban portion of Varanasi District had an infant mortality rate of 70 per 1.000 live births as of 2010–2011.
14. paryaataka rangam
vaaranaasilo vilasillina asamaanamaina samskruti moolamgaa videshee yaatrikulaku chala preetipaatramaina yatra sthalam. nagaramlo 3.4, 5 star hotallu kuudaa unnaayi. anni rakala vantakaalu labhyamoutaayi.akkadi samskruti prabhaavam valana veetilo chala varaku veedhullone labhistaayi. pattu vastraalaku, ittadi saamaanuku vaaraanasi prasiddhi chendinadi. entho chakkani panitanam uttipade pattu cheeralu, ittadi paatralu, aabharanaalu, chekka saamaanu, tivaacheelu, godaku veladadise pataalu, aakarshaneeyamaina deepapu stambhaalu, hindu, bouddha devatala bommalu virivigaa labhistaayi. chouk, godhoulia, vishwanadh sandu, lahurabir, thateri bajar mukhyamaina bajaarulu puraatanamaina vaaranaasi nagaramlo nalugava bhagam gangaatiiramloonae undi. irukaina sandulatho kuudina veedhulatho untundi. ivi kottavaarini chala ayomayamlo padavestaayi kanuka ikkada tiragalante sahaayakula avasaram entainaa undi. hindu aalayaalu veedhivembadi angalluu ikkada prasiddham. ee nagara puraatana tatvam videshee paryaatakulanu saitam amitamgaa aakarshistundi. vaaranaasiloo madyataragati, unnata vargaalaku chendina prajalu nivasinchadaaniki anuvaina pradesaalu aalayaaniki dooramgaa untaayi. akkada takkuva kaalushyam ariyu takkuva janasaandrata undadam visesham. antekaka paryaataka aakarshana kaligina pradesaalalo saranath musium, jantar mantar, bharat kalabhavan, ramanagar kota mukhyamainavi.
14.1. paryaataka rangam jantar mantar
gangaatiiramlo unna paryaataka aakarshanalalo jantar antar okati. dsashwamedh ghat sameepamlo gangaatiiramlo ettainapradesamlo jayapur raju ayina raja jai sing ghaatunu aanukuni jantar mantar undi. dilley, jaipur objrvaterylala vaaranaasi abjarvetarylo upakaranaalu takkuvagaa unnaayi. ayinappatiki ikkada unna sandayal ekweshanal oke okeoka nyakti nirvahistuu vivaraalanalu namodu cheyabadutunnayi.
14.2. paryaataka rangam ramanagar kota
ramanagar kota gangaanadi toorputeeramlo tulaseeghaatuku edurugaa undi. ramanagar kotanu 18va sataabdamlo kashinaresh raja balavant sing chetha nirminchabadidi. ee kota chunar isukaraallatoe nirminchabadindi. idhi mogal nirmaanasailitoe vampaina balkaneelu, bahiranga sabhaamandapaalu, sundara dwaaraalu kaligiundi. prastutam ee kota jeernaavasthalo undi. ee kota, indulo unna puraatana vastusangrahaalayamlo benarus raajavamsaaniki chendina vastuvulu badhraparachabadi unnaayi. 18va sataabdam nundi ee kota kashinaresh nivaasasthaamgaa undi. prastutam ee kotalo prastuta kashinares ananta narayan sing nivasistunnadu. 1971loo nundi kaashi rajarikam tolaginchinappatiki namamatra rajarikam, puraatana sampradaayaalu konasaagutunnaayi. yan essentric musium" asaadhaarana musium anna paerutho unna upabhaagamlo navaratnakhachita pallakeelu, adbhutamaina aayudhasaala, arudaina jyotisha gadiyaram bhadraparachabadi unnaayi. saraswati bhavanamlo matasambandhita vraatapatulu bhadraparachabadi unnaayi. goswamy tulasidas vraasina ramayanapratulu kuudaa ikkada bhadraparachabadi unnaayi. sundaramaina desinulu kaligina kavarlanu todigina mogal miniatur saililo palu varnachitra pustakaaluikkada bhadraparachabadi unnaayi. ee pusthakaalalo gangatira soundaryam pratibimbimche chitraalu unna kaaranamgaa ivi chalanachitraala outhedor chitraalalo upayoginchabadutunnaayi. ikkada nirminchina chalanachitraalalombenaarachas paerunna chalanachitram chitram pradhaanamaina chalanachitram chitraalalo okati. ee kotalo kontabhaagam paryaatakula koraku terachi unnappatikii migilina bhagam kaashi naresh, kutumbaaniki nivaasamgaa upayogapadutuu undi. ee kota vaaranaasi nundi 14 kilometerla 9 meetarlu dooramlo undi.
15. itaraalu
rugvedamlo ee nagaraanni "kaasi", "jyoti sthaanam" ani prastaavinchaaru. skanda puraanamlooni kaasikhandamlo ee nagara mahatmyam gurinchina varnana undi. oka shlokamlo shivudu ilaa annadu. mullokalu naaku nivasame. andulo kaashi kshetram naa mandiram.
16. vanarulu
Singh, Rana P.B. Varanasi as Heritage City India on the scale the UNESCO World Heritage List: From Contestation to Conservation. Swedish South Asian Studies Network.