బళ్ళ మల్లయకవి తూర్పుగోదావరి జిల్లా, రాజోలు తాలూకాలోని పుల్లేటికుర్రు వాస్తవ్యులు. తండ్రి కనకయ్య, తల్లి అచ్చమాంబ. మల్లయ్య వీరి ప్రధమ పుత్రుడు. వీరు శివభక్తులు. వీరు ఈశతకాన్ని సుమారు 1930 ప్రాంతాలలో రచించారు. తన శతకంలో ఈ కవి తన గురించి ఈ విధంగా చెప్పుకున్నారు.
నీలకంఠేశశతకము భక్తిరస సీసపద్య శతకము. "దగ్గులూరి నివేశ! పాతకవినాశ! నీలకంఠేశ! నన్నేలు నిరత మీశ!" అనే మకుటంతో చక్కని శబ్ధాలంకారములతో ప్రాచీన కవితాశైలిని పోలి, చదువరులకు మానోల్లాసం కలిగించే శతకము. భాష సరళం. ఒకే సీస పద్యంలో ఇష్టదేవతలను, ప్రాచీనకవులను ఎంతచక్కగా స్మరించారో చూడండి
ఈశతకంలోని ప్రతిపద్యంలో భావ భక్తావేశాలు సమపాళ్ళలో పొంగిపొర్లుతుంటాయి. మచ్చుకి కొన్ని పద్యాలను చూద్దాం.
భక్తిమయ పద్యాలతోపాటి అనేక శివలీలలను అద్భుతమైన పద్యాలలో వర్ణించారు. క్షీరసాగరమధన సమయంలో హాలాహల భక్షణ ఘట్టం ఎంత బాగా వర్ణించారో తిలకించండి.
ఇలా చెప్పుకుంటే పోతే ఈ శతకము మొత్తం భక్తి, అధిక్షేప పద్యాలతో లలిత మాధుర్య శబ్ధాలంకారలతో నిండిఉన్నది. ప్రతి పద్యం ఒక ఆణుముత్యమే. ప్రతివొక్కరు చదవవలసిన శతకము. మీరు చదవండి ఇతరులతో చదివించండి
balla mallayakavi thoorpugodaavari jilla, rajolu taaluukaalooni pulletikurru vaastavyulu. tandri kanakayya, talli achamamba. mallayya veeri pradhama putrudu. veeru sivabhaktulu. veeru eeshatakaanni sumaru 1930 praantaalalo rachinchaaru. tana satakamlo ee kavi tana gurinchi ee vidhamgaa cheppukunnaru.
neelakanthesasatakamu bhaktirasa seesapadya satakamu. "dagguluri nivesha! paatakavinaasa! neelakanthesa! nannelu nirata meesha!" ane makutamtho chakkani sabdhaalankaaramulato praacheena kavitaasailini poli, chaduvarulaku manollasam kaliginche satakamu. bhasha saralam. oke seesa padyamlo ishtadevatalanu, praacheenakavulanu entachakkagaa smarinchaaro chudandi
eesatakamlooni pratipadyamlo bhaava bhaktaavesaalu samapallalo pongiporlutuntaayi. machuki konni padyaalanu chuddam.
bhaktimaya padyaalatopaati aneka sivaleelalanu adbhutamaina padyaalalo varninchaaru. ksheerasaagaramadhana samayamlo halahala bhakshana ghattam entha baga varninchaaro tilakinchandi.
ilaa cheppukunte pothe ee satakamu mottam bhakti, adhikshepa padyaalatoe lalita madhurya sabdhaalankaaralato nindiunnadi. prati padyam oka aanumutyame. prativokkaru chadavavalasina satakamu. meeru chadavandi itarulatho chadivinchandi