మెండలియెవ్ - వికీపీడియా
మెండలియెవ్
డిమిట్రి ఇవనోవిఛ్ మెండలియెవ్ (రష్యన్: Дмитрий Иванович Менделеев ) (1834 - 1907) రష్యాకు చెందిన రసాయన శాస్త్రవేత్త.
'డిమిట్రి ఇవనోవిఛ్ మెండలియెవ్'
సా.శ..1834 ఫిబ్రవరి, 8
రష్యాలో "వెర్నీ అరెంజ్యాని"
సా.శ..1907
రష్యాలో సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌
మొట్టమొదటి ఆవర్తన పట్టిక నిర్మాత
1 ఉపోధ్ఘాతము
2 చరిత్ర, బాల్యం, చదువు
3 మెండలియెవ్ కి వచ్చిన గుర్తింపు
ఉపోధ్ఘాతముసవరించు
మెండలియెవ్ 1834 ఫిబ్రవరి 8న రష్యాలో "వెర్నీ అరెంజ్యాని" (Verhnie Aremzyani) అనే గ్రామంలో జన్మించాడు. అధ్యాపక వృత్తిని స్వీకరించి అనేక పరిశోధనలు చేశాడు. ఈ దశలోనే మెండలియెవ్ Principles of Chemistry (1868-1870) అనే రెండు భాగాల పాఠ్య పుస్తకాన్ని వ్రాశాడు. అందులో మూలకాలను వాటి రసాయన గుణాల క్రమంలో వర్గీకరించడానికి ప్రయత్నించాడు. అలా చేసే సమయంలో అతనికి కొన్ని సంఖ్యల తరువాత అవే రసాయన గుణాలు ఆ మూలకాలలో పునరావృతమవుతున్నాయని గమనించాడు. అతని ఆవర్తన పట్టిక తయారీకి అదే నాంది. శాస్త్రజ్ఞునిగా ప్రసిద్ధి చెంది అనేక సత్కారాలు పొందాడు. 1907లో రష్యాలో సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌లో మరణించాడు. అతని స్మృత్యర్ధం 101 పరమాణు సంఖ్య ఉన్న మూలకానికి మెండెలీవియం అని పేరు పెట్టారు. ఇంత పనిచేసి రసాయన శాస్త్రం మీద తనదైన ముద్ర వేసిన మెండలియెవ్ కి నోబెల్ బహుమానం ఇవ్వలేదు. కాని మెండలియెవ్ పేరు తెలియని విద్యార్థులు ఉండరేమో!
చరిత్ర, బాల్యం, చదువుసవరించు
అవి భారతదేశం అంధకార యుగంలో మగ్గుతూన్న రోజులు. బ్రిటిష్ వాళ్ల పట్టు పెరగడంతో మొగల్ సామ్రాజ్యం అంతిమ ఘట్టం చేరుకుంటోంది. సిపాయిల తిరుగుబాటు, ప్రప్రథమ భారత స్వాతంత్ర్య సమరానికి ఉద్యాపన, మరొక 23 సంవత్సరాలలో జరగబోతోంది. ఇదే సమయంలో, రష్యాలో ఒక భాగమైన సైబీరియాలో, డిమిట్రీ ఇవనొవిచ్ మెండలియెవ్ అనే పిల్లాడు పుట్టేడు. అతని తండ్రికి కలిగిన కుచేల సంతానంలో ఈ కుర్రాడు కడసారం. తండ్రి గుడ్డితనం వల్ల కొంత, పిన్న వయస్సులోనే మరణించడం వల్ల కొంత కారణంగా సంసారాన్ని పెంచి, పోషించే బాధ్యత ఆ తల్లి మీద పడింది.
అందరిలోకీ చురుగ్గా చదువుకుంటూన్న డిమిట్రీకి పెద్ద చదువులు చెప్పించాలనే పట్టుదలతో ఆ తల్లి మూలని పడి, బూజులు పడుతూన్న వారి సొంత గాజు కర్మాగారాన్ని పునరుద్ధరించి అందులో పని చెయ్యడం మొదలు పెట్టింది. విధి వశాత్తు ఆ కర్మాగారం అగ్ని ప్రమాదంలో కాలి బూడిద అయిపోయింది. ఎన్ని కష్టాలు పడైనా సరే డిమిట్రీకి మంచి అవకాశాలు కల్పించాలనే పట్టుదలతో ఆమె సంసారాన్నంతటినీ సైబీరియాలో వదిలేసి, కుర్రాడిని తనతో పాటు గుర్రం ఎక్కించుకుని, యురల్ పర్వతాలు దాటుకుని, 1400 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న మాస్కో నగరానికి తీసుకెళ్లి "చాకు లాంటి కుర్రాడు, కాలేజీలో చేర్చుకోండి" అని అక్కడ అధికారులతో మొర పెట్టుకుంది. వాళ్లు ఖాళీలు లేవు పొమ్మన్నారు.
చేసేది లేక అక్కడ నుండి మరొక 400 మైళ్లు ఆ గుర్రం మీదే ప్రయాణం చేసి సెయింట్ పీటర్స్ బర్గ్ అనే ఊరు వెళ్లింది ఆ తల్లి. అక్కడ ఉన్న విశ్వవిద్యాలయంలోనే ఆ కుర్రాడి తండ్రి చదువుకున్నాడు కనుక వారు కనికరించి ఇతనిని చేర్చుకున్నారు. ఈ లోకంలో తన పని పూర్తి అయిపోయిందంటూ ఆ మాతృమూర్తి స్వర్గస్తురాలయింది. తన కోసం తల్లి పడ్డ కష్టాలు కళ్ళారా చూసినవాడు కావున ఆ కుర్రాడు ఎంతో బుద్ధిగా, ఎంతో శ్రద్ధగా, ఎంతో ఏకాగ్రతతో చదువుకుని అందరి మెప్పు పొందేడు. అందుకనే కాబోలు రష్యా చరిత్రలోనే అగ్రగణ్యుడైన శాస్త్రవేత్తగా డిమిట్రీ మెండలియెవ్ పేరు ప్రతిష్ఠలు తెచ్చుకున్నాడు.
మెండలియెవ్ అప్పుడప్పుడే ఉదయించి, సద్యోజాతంగా ప్రకాశిస్తూన్న రసాయన శాస్త్రం అధ్యయనం చేసేడు. ఆ రోజుల్లో (1860) దరిదాపు 60 రసాయన మూలకాల ఉనికి శాస్త్ర వేత్తలకి తెలుసు. ఈ 60 మూలకాల పేర్లని ఏదో ఒక వరసలో అమర్చి రాసుకోవాలి కదా. కొందరు అకారాది క్రమంలో రాసుకున్నారు. కొందరు ఆ మూలకాల అణుభారాల (atomic weights) ఆరోహణ క్రమంలో రాసుకున్నారు. మరికొందరు ఆ మూలకాల ధర్మాలలో పోలికలు ఉన్నవాటిని గుంపులు గుంపులుగా రాసుకున్నారు. ఉదాహరణకి లిథియం, సోడియం, పొటాసియం, రుబిడియం అనే నాలుగు మూలకాలు ఫ్లోరీన్, క్లోరీన్, బ్రొమీన్, అయొడీన్ లతో సంయోగం చెందడానికి ఉత్సుకత చూపుతాయి. అదే విధంగా బెరిలియం, మెగ్నీసియం, కేల్సియం, స్ట్రాంటియం అనే మూలకల సాంద్రత, బాహుబలం (valency), మొదలైన లక్షణాలలో ఒక బాణీ కనిపిస్తుంది. ఇలాగే సల్ఫర్, సెలీనియం, టెల్లూరియం అనే మూలకాల లక్షణాలలో కూడా ఒక బాణీ ఉంది. ఇలా చెదురుమదురుగా ఉన్న చాల బాణీల గురించి ఆనాటి శాస్త్రవేత్తలకి తెలుసు.
కొన్ని మూలకాల లక్షణాలలో బాణీలు కనిపించడంలో విడ్డూరం ఏమీ లేదు కాని వాటి అణుభారాలకీ, ఆ మూలకాల లక్షణాలకీ మధ్య ఏదో బాదరాయణ సంబంధం ఉన్నట్లు అనుమానం అంకురించడం మొదలు పెట్టింది. ఉదాహరణకి మూలకాలని వాటి వాటి అణుభారాల ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చినప్పుడు కొన్ని కొన్ని లక్షణాలు పదే పదే పునరావృత్తమవుతూ కనిపించడం. పోనీ ఈ బాణీ అయినా నిర్దిష్టంగా ఉందా అంటే అదీ నికరంగా అర్థం కాలేదు.
ఆ రోజులలో అణు సిద్ధాంతం (atomic theory) ఇంకా పుంజుకోలేదు. అణువు నిర్మాణ శిల్పం అర్థం కాని రోజులవి. అంతా గందరగోళంగా ఉండి చీకట్లో చిందులాటలా ఉన్న సమయంలో మెండలియెవ్ రంగంలో ప్రవేశించేరు. అప్పటివరకు తెలుసున్న మూలకాల పేర్లని రకరకాలుగా పేర్చడం మొదలు పెట్టేరు ఆయన. మాటవరసకి ఆయన తయారు చేసుకున్న మొదటి అమరికలలో ఒకదానిని బొమ్మ 1 లో చూపెడుతున్నాను,
బొమ్మ 1. మెండెలియెవ్ ముందుగా ఇలాంటి పట్టిక తయారు చేసుకొన్నారు.
ఈ బొమ్మనే మరింత విస్తృత పరచి బొమ్మ 2 లో చూపెడుతున్నాను. ఈ మాత్రం పనిని మెండలీయెవ్ సమకాలికులు చాల మంది చేసేరు. ఆ సమయంలోనే మెండలియెవ్ తో సంబంధం లేకుండా ఇతర శాస్త్రజ్ఞులు కూడా మూలకాలను పట్టీలలో అమర్చడానికి వివిధ విధానాలు రూపొందిస్తున్నారు. అలాంటివారిలో ఒకడైన జాన్ న్యూలండ్స్, 1865లో "అష్టక నియమం" (rule of octals) ప్రచురించాడు. అయితే అందులో ఇంకా తెలియని మూలకాలకు ఖాళీ స్థలాలు వదలి పెట్టలేదు. కొన్ని పెట్టెలలో రెండేసి మూలకాలను ఉంచాడు. మరొక శాస్త్రవేత్త లోథర్ మెయర్ 1864లో 28 మూలకాల పట్టిక ప్రచురించాడు. కాని ఇతను కూడా క్రొత్త మూలకాలను ఊహించలేదు.
తరువాత మెండలియెవ్ మూలకాలని జాతులవారిగా విడగొట్టి, వాటిని చదరంగపు బల్ల మీద గదులలా ఒక కాగితం మీద గదులు గీసి, ఒకొక్క గదిలో ఒకొక్క మూలకం పేరు వచ్చేలా అమర్చేరు. మాటవరసకి, చదరంగం బల్ల మీద ఎడం నుండి కుడికి వెళ్లే అడ్డు వరుసని అందాకా "అరుస" (row) అందాం. ఈ అరుసనే రసాయన పరిభాషలో "ఆవర్తు" (period) అని అంటారు. అదే విధంగా, పై నుండి కిందకి వెళ్లే నిలువు వరుసని "నిరుస" (column) అందాం. పరిభాషలో ఈ నిరుసని గుంపు (group) అంటారు. ఈ రకంగా మెండలియెవ్ 1871 లో అమర్చిన అమరికని బొమ్మ 3 లో చూపెడుతున్నాను. ఈ బొమ్మలో అడ్డు వరుసలని 1, 2, 3,...12 అనిన్నీ, నిలువు వరుసలని, I, II,...VIII అనిన్నీ రాసేం.
బొమ్మ2. మెండలియెవ్ రెండవ ప్రయత్నం
బొమ్మ 3. మెండలియెవ్ మూడవ ప్రయత్నం
ఈ బొమ్మలని పరిశీలించి చూస్తే కొన్ని మౌలికమైన విషయాలు అర్థం అవుతాయి. ఉదాహరణకి లిథియం (Li), సోడియం (Na), పొటాసియం (K), రుబీడియం (Rb) ఒకే జాతి మూలకాలు కనుక వీటన్నిటిని, ఒక (I వ) నిరుసలోవచ్చేలా అమర్చేరు ఆయన. అలాగే రాగి (Cu), వెండి (Ag), బంగారం (Au), ప్లేటినం (Pt) – ఈ నాలుగింటిని కట్టకట్టి మరొక గదిలో (అరుస10, నిరుస VIII) లో పడేసేరు. క్లోరీన్ (Cl), బ్రోమీన్ (Br), అయొడీన్ (I) లు చాల చురుకైనవి; వీటిని మరొక (VII వ) నిరుసలో పెట్టేరు. ఇలా తనకి తెలిసిన 57 మూలకాలనీ గదులలో అమర్చి పైన చూపించిన వ్యూహం (array) తయారు చేసేరు మెండలియెవ్.
ఇంతవరకు పనిచేసి తన పని అయిపోయిందని అనుకుని ఉంటే ఆయనని నేడు మనం స్మరించుకుని ఉండేవాళ్లం కాదు. ఈ పాటి పని ఆ రోజుల్లో చేసిన వాళ్లు ఉన్నారు. మెండెలియెవ్ మరొక అడుగు ముందుకు వేసేరు. పన్నెండు అరుసలు (ఆవర్తులు), ఎనిమిది నిరుసలు (గుంపులు) ఉన్న వ్యూహంలో 12x8 = 96 గదులు ఉంటాయి కదా. కాని ఆ రోజులలో 57 మూలకాల ఉనికే తెలుసునని అనుకున్నాం కదా. కనుక మెండలీయెవ్ పైన చూపించిన దీర్ఘచతురస్రాకారపు వ్యూహంలో చాలా చోట్ల గదులని ఖాళీగా ఒదిలేసి అక్కడ ఒక ప్రశ్నార్థకం (?) వేసి, అక్కడ ఇంకా మనం కనుక్కోవలసిన మూలకాలు ఉన్నాయని ఆయన ఉద్ఘాటించేరు. అంతేకాదు; ఆయా మూలకాలు ఏయే లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయో జోశ్యం చెప్పేరు.
ఉదాహరణకి 4 వ అరుస, III వ నిరుస స్థానంలో ఒక ప్రశ్నార్థకం ఉంది, చూడండి. ఆ గదిలో మనకి తెలియని మూలకం ఉందన్నారు ఆయన. ఆ గది అల్లూమినియం (Al) ఉన్న గదికి ఒక ("ఏక") గది దిగువన ఉంది కనుక ఆ గదిలో ఉండవలసిన మూలకానికి ఆయన "ఏక అల్లూమినియం" అని పేరు పెట్టేరు. ఈ ఏక అల్లూమినియం అణుభారం 68 అని ఆయన జోశ్యం చెప్పేరు. అంతే కాదు. ఏక అల్లూమినియం "గది ఉష్ణోగ్రత" (27 డిగ్రీలు సెల్సియస్) దగ్గర ఘన పదార్థం అనిన్నీ, అది లోహాలలా మెరుస్తూ ఉంటుందని, మంచి ఉష్ణవాహకి అని కూడా చెప్పేరు. అంతే కాదు. అది వెన్నలా అతి తేలికగా కరిగిపోతుందనిన్నీ, దాని సాంద్రత (అంటే ఘన సెంటీమీటరు బరువు) 6 అని కూడా ఉటంకించేరు. ఇదంతా ఆ వ్యూహంలో ఉన్న ఖాళీ స్థలానికి ఇరుగు పొరుగులలో ఉన్న మూలకాల లక్షణాలని బట్టి ఊహించేరాయన.
కొద్ది సంవత్సరాలు పోయిన తరువాత ఒక ఫ్రెంచి శాస్త్రవేత్త ఒక కొత్త మూలకం ఉనికి కనుక్కున్నాడు. దానికి "గేలియం" (అంటే ఫ్రెంచి భాషలో "ఫ్రాంసు" అని అర్థం). ఈ గేలియం అణుబారం 69.72. ఒక ఘన సెంటీమీటరు 5.9 గ్రాములు తూగుతుంది. గది ఉష్ణోగ్రత దగ్గర ఇది ఘన పదార్థమే కాని కేవలం 30 డిగ్రీల దగ్గర కరిగిపోతుంది. ఈ లక్షణాలు చూసి అయిన ఈ కొత్త మూలకాన్ని ఏక అల్లూమినియం ఉన్న స్థానంలో పెట్టాలని నిశ్చయించేరు. అంటే, గేలియం అన్నా ఏక అల్లూమినియం అన్నా ఒక్కటే అన్న మాట.
ఇదే విధంగా మెండలియెవ్ ఏక సిలికాన్ (Eka Silicon) అని పేరు పెట్టినది జెర్మేనియం అని తేలింది. ఏక మేంగనీస్ (Eka Manganese) ని ఇప్పుడు టెక్నీటియం అంటున్నాం. ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే ఈ టెక్నీటియం ప్రకృతిసిద్ధంగా దొరకదు; దీనిని మొట్టమొదట కృత్రిమంగా ప్రయోగశాలలో తయారు చేసేరు.
మెండలియెవ్ కి వచ్చిన గుర్తింపుసవరించు
మెండలియెవ్ ఆవర్తన పట్టికకు ఒక రూపాంతరం - 1891లో ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడిన ఒక పాఠ్యపుస్తకం నుండి.
విజ్ఞాన శాస్త్రానికి మెండలీఫ్ చేసిన కృషి స్మృత్యర్ధం మూలకాల పట్టికతో రూపొందిచిన ఒక శిల్పం - స్లొవేకియాలోని బ్రాటిస్లావియాలో ఉంది.
మెండలియెవ్ మార్చి 6, 1869 న రష్యన్ కెమికల్ సొసైటీలో The Dependence between the Properties of the Atomic Weights of the Elements, అనే ఉపన్యాసాన్ని సమర్పించారు. ఇందులో మూలకాలు ద్రవ్యరాశి, "ఋణత్వం" (valence) అనే గుణాలలో ఒక క్రమ పద్ధతిని ప్రదర్శిస్తున్నాయని చర్చించారు. (ఈ ఋణత్వం అనే భావాన్ని ఈ రోజుల్లో బాహుబలం అంటున్నాం. అందులో అతను చెప్పిన ముఖ్య విషయాలు.
మూలకాలు|మూలకాలను అణు భారం (atomic mass) ప్రకారం అమర్చినట్లయితే వాటి గుణాలలో పునరుక్తి కనిపిస్తుంది.
ఒకే విధమైన రసాయన గుణాలున్న మూలకాలు ఒకే విధమైన అణు భారం కలిగి ఉండవచ్చును (ఉదా., Pt, Ir, Os) లేదా ఒకే విధమైన పెరుగుదల కలిగి ఉండవచ్చును. (ఉదా., K, Rb, Cs).
ఈ క్రమం వాటి బాహుబలాల (valencies) క్రమానికి సరిపోతుంది. ఆ శ్రేణిలో వాటికి ప్రత్యేకమైన రసాయన గుణాలు ఒకేవిధంగా ఉంటాయి. ఉదా Li, Be, B, C, N, O, and F.
ఎక్కువ వినియోగింపబడే మూలకాలు తక్కువ అణుభారం కలిగి ఉంటాయి.
మూలకం అణు భారం దాని గుణాలను సూచిస్తుంది. బణుభారం (molecular weight) మిశ్రమ పదార్థాల గుణాలను సూచిస్తుంది.
ఈ పట్టికలో ఉన్న ఖాళీలు మరికొన్ని మూలకాలు కనుగొనబడవచ్చునని సూచిస్తున్నాయి. ఉదా: అల్యూమినియం, సిలికాన్‌ల మధ్య, అణుభారం 65, 75 మధ్య మరొక మూలకం ఉండాలి.
ఒక మూలకం యొక్క లక్షణాలను బట్టి, దానికి ముందు వెనుకల ఉన్న మూలకాల పరమాణు భారాలను బట్టి, దాని పరమాణుభారం అంచనాను మార్చుకొనవచ్చును. ఉదాహరణకు టెల్లూరియం అణు భారం 123, 126 మధ్య ఉండాలి. 128 కారాదు. (ఇక్కడ మెండెలీయెవ్ అంచనా తప్పింది. టెల్లూరియం అణుభారం 127.6, ఇది అయొడీన్ అణు భారమైన 126.9 కంటె ఎక్కువ.)
మూలకాల కొన్ని లక్షణాలను వాటి అణు భారాలను బట్టి ఊహించవచ్చును.
ఇలా మెండెలియెవ్ తన ఆవర్తన పట్టికను ప్రచురించి, ఆ పట్టిక పూర్తి చేయడానికి, అప్పటికి తెలియని అనేక మూలకాలను ఊహించారు. కొద్ది నెలల తరువాత "మెయర్" సుమారు అలాంటి పట్టికనే ప్రచురించాడు. కనుక మెయెర్, మెండెలియెవ్ లు ఇద్దరూ ఆవర్తన పట్టిక ఆవిష్కర్తలని భావిస్తారు. కాని మెండలియెవ్ ఊహించినట్లుగా సరిగ్గా ఎకా సిలికాన్, (జెర్మేనియం), ఎకా అల్యూమినియం (గేలియం), ఎకా బోరాన్ (స్కాండియం) మూలకాలు కనుగొనడం వలన మెండెలియెవ్ కు అత్యధికంగా గుర్తింపు వచ్చింది. కొందరయితే మెండలియెవ్ చెప్పినట్లుగా ఇంకా చాలా క్రొత్త మూలకాలు కనుగోవడం భ్రమ అని కొట్టిపారేశారు కాని Ga (గేలియం), Ge (జెర్మేనియం) మూలకాలను 1875లోను, 1886లోను సరిగ్గా మెండలియెవ్ చెప్పిన ఖాళీలలో కనుగొన్నారు.[1]
↑ Emsley, John (2001). Nature's Building Blocks ((Hardcover, First Edition) ed.). Oxford University Press. pp. 521–522. ISBN 0-19-850340-7.
వేమూరి వేంకటేశ్వరరావు, మెండలియెవ్, చైతన్యం, మార్చి-2016 ఏప్రిల్, http://chaitanyam.net/ Archived 2016-03-12 at the Wayback Machine
వేమూరి వేంకటేశ్వరరావు, "గుళిక రసాయనం (క్వాంటం కెమిస్ట్రీ), ఇ-పుస్తకం, కినిగె ప్రచురణ, 2016, http://kinige.net/[permanent dead link]
mendaliyev - vikipedia
mendaliyev
demitri ivanovich mendaliyev (rashyan: meani meanee meanee ) (1834 - 1907) rashyaku chendina rasayana saastravetta.
'demitri ivanovich mendaliyev'
saa.sha..1834 fibravari, 8
rashyaalo "verni arenjyaani"
saa.sha..1907
rashyaalo seint peterseberga
mottamodati aavartana pattika nirmaata
1 upodhghaatamu
2 charitra, balyam, chaduvu
3 mendaliyev ki vachina gurtimpu
upodhghaatamusavarinchu
mendaliyev 1834 fibravari 8na rashyaalo "verni arenjyaani" (Verhnie Aremzyani) ane graamamlo janminchaadu. adhyapaka vruttini sweekarinchi aneka parisodhanalu cheshaadu. ee dasalone mendaliyev Principles of Chemistry (1868-1870) ane rendu bhaagaala paatya pustakaanni vraasaadu. andulo moolakaalanu vaati rasayana gunaala kramamlo vargeekarinchadaaniki prayatninchaadu. alaa chese samayamlo ataniki konni sankhyala taruvaata ave rasayana gunaalu aa moolakaalalo punaraavrutamavutunnaayana gamaninchaadu. athani aavartana pattika tayaareeki adhe naandi. saastrajnunigaa prasiddhi chendi aneka satkaaraalu pondaadu. 1907loo rashyaalo seint peterseabergnalo maraninchaadu. athani smrutyardham 101 paramaanu sankhya unna moolakaaniki mendelivium ani paeru pettaaru. inta panichesi rasayana saastram meeda tanadaina mudra vesina mendaliyev ki nobel bahumanam ivvaledu. kaani mendaliyev paeru teliyani vidyaarthulu undaremo!
charitra, balyam, chaduvusavarinchu
avi bharatadesam andhakaara yugamlo maggutunna rojulu. british vaalla pattu peragadamtho mogal saamraajyam antima ghattam cherukuntondi. sipaayila tirugubaatu, praprathama bhaarata swaatantrya samaraniki udyaapana, maroka 23 samvatsaraalalo jaragabotondi. ide samayamlo, rashyaalo oka bhagamaina cyberialo, demitry ivanovich mendaliyev ane pilladu puttedu. athani tandriki kaligina kuchela santaanamlo ee kurradu kadasaram. tandri gudditanam valla kontha, pinna vayassulone maraninchadam valla kontha kaaranamgaa samsaaraanni penchi, poshinche baadhyata aa talli meeda padindi.
andariloki churugga chaduvukuntunna demitriki pedda chaduvulu cheppinchaalane pattudalatoe aa talli moolani padi, boojulu padutuunna vaari sonta gaaju karmagaranni punaruddharinchi andulo pani cheyyadam modalu pettindi. vidhi vasaattu aa karmagaram agni pramaadamlo kaali boodida ayipoyindi. enni kashtaalu padaina sare demitriki manchi avakaasaalu kalpinchaalane pattudalatoe aame samsaaraannantatinii cyberialo vadilesi, kurradini tanatho paatu gurram ekkinchukuni, yural parvataalu daatukuni, 1400 mailla dooramlo unna masco nagaraniki teesukelli "chaaku lanti kurradu, kaalejeelo cherchukondi" ani akkada adhikaarulatho mora pettukundi. vaallu khaaliilu levu pommannaru.
chesedi leka akkada nundi maroka 400 maillu aa gurram meede prayaanam chesi seint peaters burg ane ooru vellindi aa talli. akkada unna vishwavidyaalayamlone aa kurradi tandri chaduvukunnadu kanuka vaaru kanikarinchi itanini cherchukunnaru. ee lokamlo tana pani puurti ayipoyindantu aa maatrumuurti swargasturaalayindi. tana kosam talli padda kashtaalu kallara chusinavadu kaavuna aa kurradu entho buddhigaa, entho shraddhagaa, entho ekagratatho chaduvukuni andari meppu pondedu. andukane kaabolu rashya charitralone agraganyudaina saastravettagaa demitry mendaliyev paeru pratishtalu tecchukunnadu.
mendaliyev appudappude udayinchi, sadyojaatamgaa prakaasistuunna rasayana saastram adhyayanam chesedu. aa rojullo (1860) daridaapu 60 rasayana moolakaala uniki saastra vettalaki telusu. ee 60 moolakaala paerlani edho oka varasalo amarchi rasukovali kada. kondaru akaradi kramamlo raasukunnaaru. kondaru aa moolakaala anubhaaraala (atomic weights) aarohana kramamlo raasukunnaaru. marikondaru aa moolakaala dharmalalo polikalu unnavaatini gumpulu gumpulugaa raasukunnaaru. udaaharanaki lithium, sodium, potasium, rubidium ane naalugu moolakaalu floryne, cloreen, bromeen, ayodeen latho samyogam chendadaaniki utsukata chuuputaayi. adhe vidhamgaa berilium, megneesium, kelsium, strantium ane moolakala saandrata, bahubalam (valency), modalaina lakshanaalalo oka baanii kanipistundi. ilaage sulfer, seleenium, tellurium ane moolakaala lakshanaalalo kuudaa oka baanii undi. ilaa chedurumadurugaa unna chaala baaneela gurinchi aanaati saastravettalaki telusu.
konni moolakaala lakshanaalalo baaneelu kanipinchadamlo vidduram emi ledu kaani vaati anubhaaraalakii, aa moolakaala lakshanaalakee madhya edho baadaraayana sambandham unnatlu anumanam ankurinchadam modalu pettindi. udaaharanaki moolakaalani vaati vaati anubhaaraala aarohana kramamlo amarchinappudu konni konni lakshanaalu pade pade punaraavruttamavutuu kanipinchadam. ponee ee baanii aina nirdishtamgaa undaa ante adhee nikaramgaa artham kaaledu.
aa rojulalo anhu siddhaantam (atomic theory) inka punjukoledu. anuvu nirmaana shilpam artham kaani rojulavi. antaa gandaragolamgaa undi cheekatlo chindulatala unna samayamlo mendaliyev rangamlo pravesincheru. appativaraku telusunna moolakaala paerlani rakarakaalugaa perchadam modalu petteru aayana. matavarasaki aayana tayaaru chesukunna modati amarikalalo okadaanini bomma 1 loo chuupedutunnaanu,
bomma 1. mendeliave mundugaa ilanti pattika tayaaru chesukonnaru.
ee bommane marinta vistruta parachi bomma 2 loo chuupedutunnaanu. ee maatram panini mendaliive samakaalikulu chaala mandi cheseru. aa samayamlone mendaliyev thoo sambandham lekunda itara saastrajnulu kuudaa moolakaalanu patteelalo amarchadaaniki vividha vidhaanaalu roopondistunnaaru. alantivarilo okadaina jan neulands, 1865loo "ashtaka niyamam" (rule of octals) prachurinchaadu. ayithe andulo inka teliyani moolakaalaku khaalii sthalaalu vadali pettaledu. konni pettelalo rendesi moolakaalanu unchaadu. maroka saastravetta lother meyar 1864loo 28 moolakaala pattika prachurinchaadu. kaani itanu kuudaa krotta moolakaalanu oohinchaledu.
taruvaata mendaliyev moolakaalani jaatulavaarigaa vidagotti, vaatini chadarangapu balla meeda gadulala oka kaagitam meeda gadulu geesi, okokka gadilo okokka moolakam paeru vachela amarcheru. matavarasaki, chadarangam balla meeda edam nundi kudiki velle addu varusani andaka "arusa" (row) andaam. ee arusane rasayana paribhaashalo "aavartu" (period) ani antaaru. adhe vidhamgaa, pai nundi kindaki velle niluvu varusani "nirusa" (column) andaam. paribhaashalo ee nirusani gumpu (group) antaaru. ee rakamgaa mendaliyev 1871 loo amarchina amarikani bomma 3 loo chuupedutunnaanu. ee bommalo addu varusalani 1, 2, 3,...12 aninnee, niluvu varusalani, I, II,...VIII aninnee rasem.
bomma2. mendaliyev rendava prayatnam
bomma 3. mendaliyev moodava prayatnam
ee bommalani pariseelinchi chuste konni moulikamaina vishayaalu artham avtayi. udaaharanaki lithium (Li), sodium (Na), potasium (K), rubeedium (Rb) oke jaati moolakaalu kanuka veetannitini, oka (I va) nirusalovachela amarcheru aayana. alaage raagi (Cu), vendi (Ag), bangaram (Au), platinam (Pt) – ee naalugintini kattakatti maroka gadilo (arusa10, nirusa VIII) loo padeseru. cloreen (Cl), bromeen (Br), ayodeen (I) lu chaala churukainavi; veetini maroka (VII va) nirusalo petteru. ilaa tanaki telisina 57 moolakaalanee gadulalo amarchi paina chuupinchina vyuham (array) tayaaru cheseru mendaliyev.
intavaraku panichesi tana pani ayipoyindani anukuni unte aayanani nedu manam smarinchukuni undevallam kaadu. ee paati pani aa rojullo chesina vaallu unnaaru. mendeliave maroka adugu munduku veseru. pannendu arusalu (aavartulu), enimidi nirusalu (gumpulu) unna vyuuhamloo 12x8 = 96 gadulu untaayi kada. kaani aa rojulalo 57 moolakaala unike telusunani anukunnam kada. kanuka mendaliive paina chuupinchina deerghachaturasraakaarupu vyuuhamloo chala chotla gadulani khaaliigaa odilesi akkada oka prasnaarthakam (?) vesi, akkada inka manam kanukkovalasina moolakaalu unnaayani aayana udghaatincheru. antekaadu; aayaa moolakaalu eye lakshanaalu kaligi untayo joshyam chepperu.
udaaharanaki 4 va arusa, III va nirusa sthaanamlo oka prasnaarthakam undi, chudandi. aa gadilo manaki teliyani moolakam undannaaru aayana. aa gadi alluminium (Al) unna gadiki oka ("eka") gadi diguvana undi kanuka aa gadilo undavalasina moolakaaniki aayana "eka alluminium" ani paeru petteru. ee eka alluminium anubhaaram 68 ani aayana joshyam chepperu. anthe kaadu. eka alluminium "gadi ushnograta" (27 degreelu selsius) daggara ghana padaartham aninnee, adhi lohalala merustuu untundani, manchi ushnavaahaki ani kuudaa chepperu. anthe kaadu. adhi vennala athi telikagaa karigipotundaninni, daani saandrata (ante ghana centimeteru baruvu) 6 ani kuudaa utankincheru. idantaa aa vyuuhamloo unna khaalii sthalaaniki irugu porugulalo unna moolakaala lakshanaalani batti oohincheraayana.
koddi samvatsaraalu poyina taruvaata oka frenchi saastravetta oka kotta moolakam uniki kanukkunnadu. daaniki "gaeliyam" (ante frenchi bhashalo "fraamsu" ani artham). ee gaeliyam anubaaram 69.72. oka ghana centimeteru 5.9 graamulu thooguthundi. gadi ushnograta daggara idhi ghana padaarthame kaani kevalam 30 degreela daggara karigipotundi. ee lakshanaalu chusi ayina ee kotta moolakaanni eka alluminium unna sthaanamlo pettaalani nischayincheru. ante, gaeliyam anna eka alluminium anna okkate anna maata.
ide vidhamgaa mendaliyev eka silican (Eka Silicon) ani paeru pettinadi jermenium ani telindi. eka manganis (Eka Manganese) ni ippudu technetium antunnam. aascharyam emitante ee technetium prakrutisiddhamgaa dorakadu; deenini mottamodata krutrimamgaa prayogasaalalo tayaaru cheseru.
mendaliyev ki vachina gurtimpusavarinchu
mendaliyev aavartana pattikaku oka roopaantaram -  1891loo aanglamloki anuvadinchabadina oka paatyapustakam nundi.
vignaana saastraaniki mendalif chesina krushi smrutyardham moolakaala pattikatho roopondichina oka shilpam - slovekialoni bratislavialo undi.
mendaliyev marchi 6, 1869 na rashyan kemical societylo The Dependence between the Properties of the Atomic Weights of the Elements, ane upanyaasaanni samarpinchaaru. indulo moolakaalu dravyaraasi, "runatvam" (valence) ane gunaalalo oka krama paddhatini pradarsistunnaayani charchinchaaru. (ee runatvam ane bhaavaanni ee rojullo bahubalam antunnam. andulo atanu cheppina mukhya vishayaalu.
moolakaalu|moolakaalanu anhu bharam (atomic mass) prakaaram amarchinatlayithe vaati gunaalalo punarukti kanipistundi.
oke vidhamaina rasayana gunalunna moolakaalu oke vidhamaina anhu bharam kaligi undavacchunu (udaa., Pt, Ir, Os) leda oke vidhamaina perugudala kaligi undavacchunu. (udaa., K, Rb, Cs).
ee kramam vaati bahubalala (valencies) kramaniki saripotundi. aa shrenilo vaatiki pratyekamaina rasayana gunaalu okevidhamgaa untaayi. udaa Li, Be, B, C, N, O, and F.
ekkuva viniyogimpabade moolakaalu takkuva anubhaaram kaligi untaayi.
moolakam anhu bharam daani gunaalanu suuchistumdi. banubharam (molecular weight) mishrama padaarthaala gunaalanu suuchistumdi.
ee pattikalo unna khaaliilu marikonni moolakaalu kanugonabadavachhunani suuchistunnaayi. udaa: aluminium, silikannila madhya, anubhaaram 65, 75 madhya maroka moolakam undaali.
oka moolakam yokka lakshanaalanu batti, daaniki mundu venukala unna moolakaala paramaanu bhaaraalanu batti, daani paramaanubhaaram anchanaanu maarchukonavacchunu. udaaharanaku tellurium anhu bharam 123, 126 madhya undaali. 128 kaaraadu. (ikkada mendeleeyev anchana tappindi. tellurium anubhaaram 127.6, idhi ayodeen anhu bhaaramaina 126.9 kante ekkuva.)
moolakaala konni lakshanaalanu vaati anhu bhaaraalanu batti oohinchavachchunu.
ilaa mendeliave tana aavartana pattikanu prachurinchi, aa pattika puurti cheyadaaniki, appatiki teliyani aneka moolakaalanu oohinchaaru. koddi nelala taruvaata "meyar" sumaru alanti pattikane prachurinchaadu. kanuka mayer, mendeliave lu iddaruu aavartana pattika aavishkartalani bhaavistaaru. kaani mendaliyev oohinchinatlugaa sarigga ekaa silican, (jermenium), ekaa aluminium (gaeliyam), ekaa boran (scandium) moolakaalu kanugonadam valana mendeliave ku atyadhikamgaa gurtimpu vachindi. kondarayithe mendaliyev cheppinatlugaa inka chala krotta moolakaalu kanugovadam bhrama ani kottipaaresaaru kaani Ga (gaeliyam), Ge (jermenium) moolakaalanu 1875lonu, 1886lonu sarigga mendaliyev cheppina khaaliilaloo kanugonnaru.[1]
u Emsley, John (2001). Nature's Building Blocks ((Hardcover, First Edition) ed.). Oxford University Press. pp. 521–522. ISBN 0-19-850340-7.
vemuri venkateswararao, mendaliyev, chaitanyam, marchi-2016 epril, http://chaitanyam.net/ Archived 2016-03-12 at the Wayback Machine
vemuri venkateswararao, "gulika rasayanam (kwantam chemistry), i-pustakam, kinige prachurana, 2016, http://kinige.net/[permanent dead link]