మొదటి బుక్క రాయలు కుమారుడైన కంప రాయలే ఈ పేరుతో రాజ్యమునకు అధిపతి అయినాడని ఓ అభిప్రాయము. ఇతను రాగానే చేసిన మొదటి పని, తన తండ్రి గారి కాలములో సామంతులుగా నియమితులైన అనేక రాజ బంధువులను స్వతంత్రులు కావాలెననెడి అభిలాషనుండి మరల్చి, వారిని తొలగించి, తన పుత్రులను నియమించాడు. ఉదయగిరికి దేవ రాయలును, మధుర ప్రాంతములకు విరూపాక్ష రాయలును అధికారులుగా నియమించాడు.
బిరుదులుసవరించు
ఇంతకు పూర్వం విజయనగర పాలకులైన మొదటి హరిహర రాయలు, మొదటి బుక్కరాయలు సామంతరాజులకు తగిన గౌరవాలైన మహామండలేశ్వర, ఓఢియ, శత్రురాజ దండకుడు వంటి బిరుదులు ధరించారు. రాజాధిరాజ, రాజపరమేశ్వర వంటి చక్రవర్తికి తగిన బిరుదులు ధరించిన తొలి విజయనగర పాలకుడు రెండవ హరిహర రాయలు.[1]
యుద్దములుసవరించు
మొదటి తరం విజయనగర రాజులకు బహుమనీ సుల్తానులతో యుద్ధాలు తప్పలేదు. రెండవ తరం రాజులకు గజపతులతోనూ, నాలుగు బహుమనీ సుల్తాను శాఖలతోనూ యుద్ధాలు తప్పలేదు. 1378లో బహుమనీ సుల్తాను ముజాహిద్ షా దారుణంగా హత్యచేయబడినాడు. బహుమనీ రాజ్యం అంతఃకలహాలకు ఆలవాలమయినది. 1378 నందే రెండవ మహమ్మద్ షా సింహాసనము అధిస్టించాడు. ఇతను శాంతిశీలుడు. ఈ కాలములో దక్షిణభారతదేశములందు పరిస్థితులు చాలా గందరగోళంగా ఉన్నాయి. కొండవీడు రెడ్డిరాజ్యమున పెదకోమటి వేమారెడ్డి, కుమార గిరి రెడ్డి, కాటయ వేమారెడ్డి ల మధ్య తరచూ యుద్ధములు జరుగుతుండేవి. ఇదే సమయములో రేచర్ల పద్మనాయకులు బహమనీ సుల్తానులతో స్నేహం చేసుకొని విజయనగర, కొండవీడు రాజ్యములను ఆక్రమించాలని పథకం రూపొందించారు. ఇటువంటి పరిస్థితులలో రెండవ హరిహర రాయలు కొండవీడు రాజ్యమందున్న శ్రీశైలం ప్రాంతమును ఆక్రమించారు. కానీ కాటయ వేమారెడ్డి విజయనగర సేనలను ఎదుర్కొని ఓడించాడు. హరిహర రాయలు కాటయవేమునితో సంధిచేసుకొని అతని కొడుకు కాటయకూ తన కూతురు లక్ష్మికి వివాహం జరిపించాడు.
మోటుపల్లి యుద్దంసవరించు
హరి హర రాయలు కుమారుడైన దేవ రాయలు ఉదయగిరి అధిపతి . ఆతడు సైన్యముతో మోటుపల్లి రేవును ఆక్రమించాడు. తరువాత కొండవీడు రాజ్యముపైకి హరిహర రాయలు చౌండసేనానిని పంపించాడు. ఇదే సమయంలో కొండవీడును కుమారగిరి రెడ్డి నుండి స్వాధీనము చేసుకున్న పెదకోటి వేమా రెడ్డి విజయనగర సైనికులను కొండవీడు భూబాగాలనుండి తరిమివేశాడు.
పద్మనాయకులతో యుద్దములుసవరించు
మొదటి దండయాత్రసవరించు
హరిహర రాయలు పద్మనాయకులపైకి తన పెద్ద కుమారుడూ, యువరాజు అయిన రెండవ బుక్కరాయలును పంపించాడు, ఈ యుద్ధములో సాళువ రామదేవుడు అను యోధుడు చాలా ప్రముఖ పాత్ర వహించాడు. ఈ దండయాత్రను ఎదుర్కోవడంలో పద్మనాయక ప్రభువులకు బహుమనీ సుల్తానులు సహాయం చేసారు. కొత్తకొండ ప్రాంతమున జరిగిన పోరాటంలో సాళువ రామదేవుడు ప్రాణాలకు తెగించి పోరాడి, చివరకు తన ప్రాణాలు అర్పించాడు. రెండవ బుక్క రాయలు ఓటమిభారంతో విజయనగరం తిరిగి వచ్చాడు.
రెండవ దండయాత్రసవరించు
1397లో మరలా రెండవ హరిహర రాయలు, గండదండాధీశుడు వంటి అనేక వీరులను, పెద్ద సైన్యమును, తోడుగా ఇచ్చి యువరాజు రెండవ బుక్క రాయలును మరల పద్మనాయకులు పైకి దండయాత్రకు పంపించాడు. ఇదే సమయలో దేవరాయలు మరికొంత సైన్యముతో అలంపురం పైకి దండెత్తినాడు. ఈ దండయాత్రలను పద్మనాయకులు, బహుమనీల సహాయంతో ఎదుర్కోవాలని చూసినారు, కానీ విజయనగర రాజ సైనికులు కృష్ణా నది ఉత్తరభాగమున ఉన్న పానుగల్లు కోటను ముట్టడించి వశము చేసుకున్నారు, అలాగే చౌల్ దాలోల్ ప్రాంతమును విజయనగర సైనికులు సాధించారు.
సింహళ దేశ విజయ యాత్రసవరించు
విరూపాక్ష రాయలు గొప్ప నావికా సైన్యమును అభివృద్ధిచేసి సింహళ ద్వీపముపైకి దండయాత్రచేసి విజయం సాధించి సింహళ రాజునుండి కప్పమును తీసుకోని వచ్చాడు. విజయనగర సామ్రాజ్య నావికాదళ శక్తి ఈ సింహళ దేశ విజయయాత్ర ప్రదర్శించింది.
కొండవీడు యుద్దాలుసవరించు
పైన చెప్పుకున్నటుల కొండవీడు విషయములలోనూ, వారి అంతఃకలహాలలోనూ విజయనగరరాజులు జోక్యము చేసుకున్నారు. కొన్ని ప్రాంతములు ఆక్రమించ ప్రయత్నించారు. చివరకు కాటయ వేమా రెడ్డి వీరికి సహాయము చేసాడు.
కరువుసవరించు
ఈ రాజు పరిపాలనా కలమున దేశమునందు గొప్ప కరువు ఏర్పడినట్లు తెలుస్తున్నది
గురువుసవరించు
వీరికి కూడా విద్యారణ స్వామివారే గురువుగా ఉన్నారు. అంతే కాకుండా వీరే మంత్రిగా ఉన్నారు కూడా!
ఇతని వారసుడుసవరించు
నియమాల ప్రాకారం ఇతని పెద్ద కుమారుడైన రెండవ బుక్క రాయలు ఇతని తరువాత రాజు కావలెను, కానీ అప్పటికే గొప్ప సైన్యము కలవాడూ, సింహళమును జయించినవాడు అయిన విరూపాక్ష రాయలు సింహాసనము బలవంతముగా ఎక్కి, ఒక సంవత్సరము పాలించాడు, కానీ రెండవ బుక్క రాయలు తన విధేయులతోనూ, సామంతులతోనూ వచ్చి సింహాసనం స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, కానీ ఇతను కూడా సంవత్సరమే పాలించాడు. తరువాత దేవరాయలు ఉదయగిరి దుర్గము నుండి సైన్యముతో వచ్చి సింహాసనం అధిష్టించి, 16 సంవత్సరములు మరణము వరకూ విజయవంతమైన పరిపాలన చేసాడు
మూలాలుసవరించు
↑ ఫిలిప్. బి., వాగనర్ (1 జూలై 2010). "రాజులలో సుల్తాను: విజయనగర రాజాస్థాన వస్త్రధారణపై ఇస్లామీయకరణ ప్రభావం". ఈమాట: 3. Archived from the original on 25 ఫిబ్రవరి 2018. Retrieved 20 February 2018అనువాదకుడు - మాధవ్ మాౘవరం {{cite journal}}: CS1 maint: postscript (link)
విజయనగర రాజులు
సంగమ వంశము | సాళువ వంశము | తుళువ వంశము | ఆరవీటి వంశము | వంశ వృక్షము | పరిపాలనా కాలము | సామ్రాజ్య స్థాపన | తళ్ళికోట యుద్ధము | పన్నులు | సామంతులు | ఆర్ధిక పరిస్థితులు | సైనిక స్థితి | పరిపాలనా కాలము | సాహిత్య పరిస్థితులు | సామ్రాజ్యము
modati bukka rayalu kumaarudaina kampa rayale ee paerutho raajyamunaku adhipati ayinadani oo abhipraayamu. itanu ragane chesina modati pani, tana tandri gaari kaalamulo saamantulugaa niyamitulaina aneka raja bandhuvulanu swatantrulu kavalenanedi abhilashanundi maralchi, vaarini tolaginchi, tana putrulanu niyaminchaadu. udayagiriki deva raayalunu, madhura praantamulaku viruupaaksha raayalunu adhikaarulugaa niyaminchaadu.
birudulusavarinchu
intaku puurvam vijayanagara paalakulaina modati harihara rayalu, modati bukkaraayalu saamantaraajulaku tagina gouravaalaina mahamandaleshwara, oodhiya, satruraja dandakudu vanti birudulu dharinchaaru. rajadhiraja, rajaparameshwara vanti chakravartiki tagina birudulu dharinchina toli vijayanagara palakudu rendava harihara rayalu.[1]
yuddamulusavarinchu
modati taram vijayanagara rajulaku bahumanee sultaanulatoe yuddhaalu tappaledu. rendava taram rajulaku gajapatulatoonuu, naalugu bahumanee sultaanu saakhalatoonuu yuddhaalu tappaledu. 1378loo bahumanee sultaanu mujahid shaa daarunamgaa hatyacheyabadinaadu. bahumanee rajyam antahkalahaalaku aalavaalamayinadi. 1378 nande rendava mahammad shaa simhaasanamu adhistinchaadu. itanu saantiseeludu. ee kaalamulo dakshinabhaaratadesamulandu paristhitulu chala gandaragolamgaa unnaayi. kondaveedu reddirajyamuna pedakomati vemareddy, kumara giri reddi, kaataya vemareddy la madhya tarachuu yuddhamulu jarugutundevi. ide samayamulo recharla padmanaayakulu bahamanee sultaanulatoe sneham chesukoni vijayanagara, kondaveedu raajyamulanu aakraminchaalani pathakam roopondinchaaru. ituvanti paristhitulalo rendava harihara rayalu kondaveedu rajyamandunna srisailam praantamunu aakraminchaaru. cony kaataya vemareddy vijayanagara senalanu edurkoni odinchaadu. harihara rayalu kaatayavemunitho sandhichesukoni athani koduku kaatayakuu tana koothuru lakshmiki vivaham jaripinchaadu.
motupalli yuddamsavarinchu
hari hara rayalu kumaarudaina deva rayalu udayagiri adhipati . aatadu sainyamutho motupalli revunu aakraminchaadu. taruvaata kondaveedu raajyamupaiki harihara rayalu choundasenanini pampinchaadu. ide samayamlo kondaveedunu kumaragiri reddi nundi swaadheenamu chesukunna pedakoti vema reddi vijayanagara sainikulanu kondaveedu bhuubaagaalanundi tarimivesaadu.
padmanaayakulato yuddamulusavarinchu
modati dandayaatrasavarinchu
harihara rayalu padmanaayakulapaiki tana pedda kumarudu, yuvaraju ayina rendava bukkaraayalunu pampinchaadu, ee yuddhamulo saaluva ramadevudu anu yodhudu chala pramukha paatra vahinchaadu. ee dandayaatranu edurkovadamlo padmanaayaka prabhuvulaku bahumanee sultaanulu sahayam chesaru. kottakonda praantamuna jarigina poraatamlo saaluva ramadevudu praanaalaku teginchi poradi, chivaraku tana praanaalu arpinchaadu. rendava bukka rayalu otamibhaaramtho vijayanagaram tirigi vachaadu.
rendava dandayaatrasavarinchu
1397loo marala rendava harihara rayalu, gandadandadhishudu vanti aneka veerulanu, pedda sainyamunu, thodugaa ichi yuvaraju rendava bukka raayalunu marala padmanaayakulu paiki dandayaatraku pampinchaadu. ide samayalo devarayalu marikonta sainyamutho alampuram paiki dandettinaadu. ee dandayaatralanu padmanaayakulu, bahumaneela sahaayamtho edurkovalani chusinaru, cony vijayanagara raja sainikulu krishna nadi uttarabhaagamuna unna paanugallu kotanu muttadinchi vasamu chesukunnaru, alaage choul dalol praantamunu vijayanagara sainikulu saadhinchaaru.
simhala desha vijaya yaatrasavarinchu
viruupaaksha rayalu goppa navika sainyamunu abhivruddhichesi simhala dveepamupaiki dandayaatrachesi vijayam saadhinchi simhala rajunundi kappamunu teesukoni vachaadu. vijayanagara samrajya naavikaadala sakti ee simhala desha vijayayatra pradarsinchindi.
kondaveedu yuddaalusavarinchu
paina cheppukunnatula kondaveedu vishayamulaloonuu, vaari antahkalahaalaloonuu vijayanagararaajulu jokyamu chesukunnaru. konni praantamulu aakramincha prayatninchaaru. chivaraku kaataya vema reddi veeriki sahayamu chesadu.
karuvusavarinchu
ee raju paripalana kalamuna desamunandu goppa karuvu erpadinatlu telustunnadi
guruvusavarinchu
veeriki kuudaa vidyaarana swamivare guruvugaa unnaaru. anthe kakunda veere mantrigaa unnaaru kuudaa!
itani vaarasudusavarinchu
niyamala praakaaram itani pedda kumaarudaina rendava bukka rayalu itani taruvaata raju kaavalenu, cony appatike goppa sainyamu kalavaaduu, simhalamunu jayinchinavaadu ayina viruupaaksha rayalu simhaasanamu balavantamugaa ekki, oka samvatsaramu palinchadu, cony rendava bukka rayalu tana vidheyulathonu, saamantulatoonuu vachi simhaasanam swaadheenam chesukunnadu, cony itanu kuudaa samvatsarame palinchadu. taruvaata devarayalu udayagiri durgamu nundi sainyamutho vachi simhaasanam adhishtinchi, 16 samvatsaramulu maranamu varakuu vijayavantamaina paripaalana chesadu
moolaalusavarinchu
u philip. bi., vaganar (1 juulai 2010). "raajulalo sultaanu: vijayanagara rajasthana vastradhaaranapai islaameeyakarana prabhaavam". eemaata: 3. Archived from the original on 25 fibravari 2018. Retrieved 20 February 2018anuvaadakudu - madhav maevaram {{cite journal}}: CS1 maint: postscript (link)
vijayanagara rajulu
sangama vamsamu | saaluva vamsamu | tuluva vamsamu | aaraveeti vamsamu | vamsa vrukshamu | paripalana kaalamu | samrajya sthaapana | tallikota yuddhamu | pannulu | saamantulu | aardhika paristhitulu | sainika sthiti | paripalana kaalamu | saahitya paristhitulu | saamraajyamu