Ai cũng nói tôi gần gũi nhất với thầy - giáo sư Phan Huy Lê - nhưng đến bây giờ , để phác hoạ chân dung thầy , tôi vẫn thấy mình không đủ sức . Chỉ ở độ tuổi 25-30 mà giáo sư Phan Huy Lê đã trở thành trụ cột " rất chắc " trong " tứ trụ " của giới sử học Việt Nam . Hẳn ai cũng có thể nhận ra vai trò tiên phong , dẫn dắt về mặt học thuật của giáo sư Phan Huy Lê trong nền sử học đa ngành nước ta , nhưng sự suy tôn nhà khoa học lên vị trí cao nhất suốt một nửa thế kỷ là câu chuyện hiếm có . Ông là chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam từ khi tái lập cho đến nay đã tròn một phần tư thế kỷ và dường như khó có thể tìm được người thay thế ông . Khi bước vào tuổi lục tuần , ông bứt phá và tăng tốc đến ngoạn mục với nhịp độ 12 công trình / năm và 231 công trình , gồm hàng loạt những tổng kết khoa học sâu sắc và chuẩn mực cho 19 năm liên tục ( 1995 - 2013 ) , cũng hết sức đặc biệt . Bước vào tuổi bát tuần , giáo sư Phan Huy Lê vẫn hăng hái dẫn đầu các đoàn khảo sát thực địa từ Thăng Long , Sơn La , Thái Nguyên , Tây Đô , Lam Sơn , Lũng Nhai , qua Triệu Phong , Ái Tử , Huế , Đà Nẵng , Hội An ... cho đến Mô Xoài , Bến Nghé , Đồng Nai , Óc Eo , Gò Tháp ... Lúc nào lớp học trò các thế hệ chúng tôi cũng thấy thầy tươi mới , năng động và chuẩn chỉ trong các tổng kết khoa học và các công trình công bố , bảo vệ đến cùng chân lý lịch sử và di sản của tổ tông . Có người hỏi , là học trò của thầy mấy chục năm , tôi học được điều gì ở thầy ? Không thể kể hết vì những điều thầy dạy cho các học trò rất cụ thể . Điều lớn nhất tôi nhận thấy ở giáo sư Phan Huy Lê là một nhà sử học phải giữ nguyên tắc trình bày lịch sử một cách khách quan , toàn diện , tôn trọng cao độ sự thật lịch sử . Hàng chục năm đã qua , thầy vẫn kiên định giữ vững nguyên tắc đó .
Sự ra đi của giáo sư Phan Huy Lê không chỉ để lại nỗi mất mát , tiếc thương . Lần giở những ký ức về ông , hậu thế luôn tìm được những bài học lớn . Xin giới thiệu đến bạn đọc bài viết của một học trò thân cận với ông suốt 50 năm qua .