Nô nức đi vay và cho vay Việc nguồn lực đầu tư dự án BOT chủ yếu dựa vào vốn vay ngân hàng , tại một số nhà băng là một trong những bất cập được chỉ ra trong báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách , pháp luật về đầu tư và khai thác các công trình giao thông theo hình thức hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao ( BOT ) vừa được Uỷ ban thường vụ Quốc hội ( UBTVQH ) tổ chức . Báo cáo của đoàn Giám sát UBTVQH cho biết , trong bối cảnh nguồn lực ngân sách nhà nước hạn chế và nguồn ODA thu hẹp dần , việc huy động thông qua hình thức hợp đồng BOT là hướng đi đúng đắn để phát triển giao thông nói riêng , phát triển kinh tế nói chung , đồng thời giảm bớt gánh nặng của ngân sách nhà nước trong việc thực hiện chủ trương xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ cho nền kinh tế . Tuy nhiên , do năng lực của nhiều chủ đầu tư yếu nên nguồn vốn đầu tư cho các dự án này vẫn chủ yếu phụ thuộc vào vốn vay ngân ngân hàng . Theo báo cáo mới nhất của Chính phủ về nội dung này , tính đến ngày 31/12/2016 , đã có 20 tổ chức tín dụng cấp tín dụng cho các dự án BOT , BT giao thông với tổng hạn mức 163.097 tỷ đồng , tổng số dư tín dụng 84.235 tỷ ( chiếm 67,48 % dư nợ cấp tín dụng đối với lĩnh vực giao thông ) . Hầu hết các khoản tín dụng đều thuộc nợ nhóm 1 ; nợ nhóm 2 là 23,44 tỷ đồng ; nợ xấu 2,6 tỷ đồng , chiếm khoảng 0,003 % . Trong đó , bốnngân hàng cho vay BOT lớn nhất hiện nay là BIDV , Vietcombank , VietinBank và SHB , chiếm 91 % dư nợ toàn ngành , trong đó VietinBank và Vietcombank đang có tốc độ tăng trưởng tín dụng vào các dự án BOT , BT giao thông ở mức rất cao . Số liệu trước đó cho thấy , tại thời điểm 31/12/2015 , tổng hạn mức cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng đối với các dự án BOT , BT , BTO đạt 155.480 tỷ đồng và cũng chủ yếu là các dự án lĩnh vực giao thông . Điển hình , trường hợp Vietinbank cho MPC - chủ đầu tư dự án BOT Pháp Vân – Cầu Giẽ vay 6.467 tỷ đồng ( vốn chủ sở hữu 802 tỷ đồng , chiếm 11 % ) , NH Phát triển Việt Nam ( VDB ) cho Vidifi - chủ đầu tư dự án Đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng vay 40.863 tỷ đồng ( vốn chủ sở hữu 4.624 tỷ đồng , chiếm 10,2 % ) , Vietcombank cho Tasco – chủ đầu tư dự án BOT QL 10 đoạn Quán Toan – Cầu Nghìn vay 2.334 tỷ đồng ( vốn chủ sở hữu 357 tỷ đồng chiếm 12,7 % ) … Rủi ro ai gánh ? Luật sư Trương Thanh Đức , Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế Ngân hàng ( Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam - VNBA ) nhận định , các dự án BOT đang bị “ méo mó ” về bản chất , nhà đầu tư đang được biệt đãi quá nhiều , đặc biệt là những trách nhiệm tài chính . Việc quy định mức vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư 15 % hoặc ít hơn với dự án trên 1.500 tỷ là quá thấp và có phần bất hợp lý bởi một nhà đầu tư bỏ tiền làm đường , thu phí lấy lãi mà phải đi vay ngân hàng tới 85 % .
Nhiều ý kiến cho rằng , việc các dự án BOT đường bộ phụ thuộc đến 85 % vào nguồn vốn vay ngân hàng có thể dẫn đến nhiều rủi ro cho hệ thống tín dụng , nhưng trên thực tế dòng vốn ngân hàng vẫn trong xu hướng chảy “ nóng ” vào các dự án này và cuối cùng rủi ro lại một lần nữa rơi vào ngân sách và người dân .