Tình thế tiến thoái lưỡng nan trong chính sách đặc khu nói riêng và cải cách kinh tế của Việt Nam nói chung là nếu không có những chính sách đột phá thì sẽ lại " lỗi cũ ta về " . Song , chính sách đột phá mà triển khai trong môi trường kém minh bạch , thiếu trách nhiệm giải trình , năng lực kém và tham nhũng như hiện nay thì lại hết sức rủi ro . 5 lý do khó thành công Dự thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ( Luật Đặc khu ) đang gây nhiều tranh cãi . Nếu được thông qua , khi triển khai , khả năng thành công của mô hình đặc khu theo đạo luật này sẽ rất thấp vì : Thứ nhất , chính sách nằm sau đạo luật này thiếu cơ sở thực tiễn . Một cách chính thống , Luật đặc khu nhằm thể chế hoá chủ trương , đường lối về " xây dựng một số đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt với thể chế vượt trội để tạo cực tăng trưởng và thử nghiệm đổi mới , hoàn thiện tổ chức bộ máy thuộc hệ thống chính trị " . Nếu mục tiêu là " tạo cực tăng trưởng " thì với quy mô và tiềm năng của Phú Quốc , Bắc Vân Phong , và Vân Đồn , cả ba địa phương này đều không thể tạo ra đột biến lớn đến mức trở thành một cực tăng trưởng của đất nước trong 10-20 năm tới , trừ phi phần còn lại của đất nước dậm chân tại chỗ . Mà nếu phần còn lại của quốc gia quả thực không phát triển thì cũng chẳng có cơ sở để các đặc khu thành công . Nếu mục tiêu là tạo " thể chế vượt trội " để " thử nghiệm đổi mới , hoàn thiện tổ chức bộ máy , bài học từ mô hình khu kinh tế mở ( bắt đầu với Chu Lai ) từ 2003 cho thấy nếu không có sự thay đổi đồng bộ ở phạm vi quốc gia thì những sáng kiến của địa phương chắn sẽ sẽ bị bóp nghẹt bởi một mạng lưới chằng chịt các thể chế và quy định hiện hành vốn hoàn toàn không tương thích với " thể chế vượt trội " . Hơn nữa , khả năng nhân rộng các " thử nghiệm đổi mới " này sẽ rất thấp . Đơn giản là vì khoảng cách giữa những ưu đãi và thể chế của 3 đặc khu vô cùng " vượt trội " với phần còn lại của đất nước .
Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh , thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng , chỉ ra 5 lý do mô hình đặc khu kinh tế sẽ khó thành công .