Việc gọi nhà vua Nhật là " hoàng đế " có gì sai không ? Theo thạc sĩ sử học Trần Lan Phương , Nhật hoàng hay còn gọi Thiên hoàng vốn tương đương nghĩa với cụm từ " hoàng đế của nước Nhật " . Tuy nhiên , hiện nay Nhật Bản là nước quân chủ lập hiến , Nhật hoàng không còn đầy đủ quyền hạn như trước ( chỉ còn mang tính hình thức , nghi lễ ; vua với tư cách là người đứng đầu nhà nước , là biểu tượng của dân tộc ) nên sử dụng khái niệm " hoàng đế của nước Nhật " không còn phù hợp nữa , mà chỉ gọi Nhật hoàng với ý nghĩa tôn kính truyền thống . Theo Từ điển tiếng Việt , các từ hoàng đế , quốc vương , vua là những từ đồng / gần nghĩa , đều nhằm chỉ " Người đứng đầu nhà nước quân chủ , thường lên cầm quyền bằng con đường kế vị " . Phân biệt rạch ròi hơn , vua / quốc vương là " vua một nước " , còn hoàng đế là " vua của một nước lớn , thường được nhiều nước xung quanh thần phục " . Thực ra trong thực tế lịch sử , không nhất thiết vua một nước nhỏ là " vương " , còn vua một nước lớn , nhiều chư hầu mới được quyền xưng " đế " , như trường hợp vua nước ta từng tự hào xưng đế trong bài thơ " Thần " của Lý Thường Kiệt : " Nam quốc sơn hà Nam đế cư " . Các đời vua ở nước ta sau này hầu hết thuỵ hiệu đều lấy danh xưng hoàng đế , như các vua : Đinh Tiên Hoàng là Đại Thắng Minh Hoàng đế , Lý Thái Tổ là Thần Vũ Hoàng đế , Trần Thánh Tông là Tuyên Hiếu Hoàng đế , Lê Thánh Tông là Thuần Hoàng đế , Quang Trung là Vũ Hoàng đế , Gia Long là Cao Hoàng đế ... Về từ " hoàng đế " , nhiều giả thuyết nêu nguồn gốc của nó là một tên riêng . Có ý kiến cho rằng tương truyền Hoàng Đế là tên hiệu của vị vua thời tối cổ Trung Hoa , là người nghĩ ra cách dùng cây cỏ để chữa bệnh , được coi là thánh tổ của ngành đông y . Ý kiến khác cho rằng danh xưng Hoàng Đế chỉ xuất hiện từ thời vua Tần Thuỷ Hoàng ( 259 - 210 trước Công nguyên ) , vì muốn có sự khác biệt so với các vị vua khác cùng thời ( đều đã bị ông khuất phục / tiêu diệt ) nên tự xưng mình là Tần Thuỷ Hoàng Đế ( có nghĩa là vị hoàng đế đầu tiên của triều đại nhà Tần ) . Con ông sau này kế vị xưng là Tần Nhị Hoàng Đế .
Nhân sự kiện Nhật hoàng đăng quang vừa qua , nhiều ý kiến không đồng tình với các bài báo gọi Nhật hoàng là ' hoàng đế ' và nêu thắc mắc : Nhật hoàng có tương đương về nghĩa với cụm từ ' Hoàng đế của nước Nhật ' không ?