ТӀа́ьххьара гарго́л — дешар чекхдоккхучу дешархойн ламастан Ӏида (цхьан а хӀума ца дозу автоматаца болчу ишколан гарголашца). Ишколашкахь тӀаьххьара гарголаш дӀахьо май бутт бовш, дешар чекхдаьллачул тӀаьхьа, ткъа арахецаран экзаменаш йолаяланза а йолуш. ТӀаьххьара гарголо жамӀ до, тӀадам буьллу дукха шерашкара дешаран марафонан шен ерриг Ӏамолашца а, переменашца а, тергаман белхашца а, цӀахь бан луш хиллачу белхашца а.

Истори
Ӏида йукъадаккха дагадеина советийн педагоган, РСФСР ишколан хьакъдолу хьехархочун Брюховецкий Фёдорна.
ТӀаьххьарчу гарголан лерина дуьххьара Ӏида, дӀадаьхьира 1948 шеран 25 майх Москохахь № 182 (хӀинца № 1388) йолчу ишколехь.

Ӏиданах лаьцна
ТӀа́ьххьара гарго́л — арахоьцучарна а, хьехархошна а, дай-наношна а лерина доккха ишколан йукъара Ӏида ду. Даздаран церемонин йукъадогӀу хьеший, директор, хьалхара хьехархо, дай-наной бистхилар, хьалхара классера берийн бистхилар, 9-гӀа а, 11-гӀа а классашкара дешархойн баркаллин дош.

ГӀиллакхаш
ХӀоьттинчу гӀиллакхца зудабераш духу ишколан духар, наггахь — кӀайн коч а, Ӏаьржа юбка а. КӀенташа оцу дийнахь лелайо оьзда костюмаш. Ехачу хенахь даьржина дара советийн муьран ишколан духар кӀайн хьалха уллург а йолуш, амма тӀаьхьарчу хенахь иза арататта долийна таханлерачу кепара духаро. Арахецаран дийнах къаьсташ хӀоьттинчу гӀиллакхца, бедаршна тӀехула кӀенташа а, йоӀарша а аса йоьхку тӀаьхь «Арахоьцург» («Выпускник») йоза долуш, ткъа костюмашна (йоӀаршна — фартукашна тӀе) тӀе наггахь тосу я кегийра гарголаш, я гаргол кепара седарчий.

Даздечу хенахь дукха хьолахь туху гаргол, символица гойтуш болу Ӏамола йолаялар а, чекхъялар а гойту ишколан гаргол. Цу тӀе гаргол туху хьалхарчу классера йоьӀа, иза белаш тӀаьь хьо цхьайтталгӀа классан дешархочо. ЦкъаццӀа арахоьцучара урам тӀе а бовлий стигал хоьцу хӀаваан китташ, ткъа керстачеран махкахь хьалхара ишколан вальс хелхара до.
ТӀаьххьара гаргол