Зия́рат ( — гучу-вахар, тӀехӀоттар) — йезачу меттиге вахар (пахӀамарийн, авлияийн, шайхийн, имамийн кешнаш, ткъа Къилбаседа Африкехь дийна суьпийн шайхаш болчу эхар) а, иштта ша и йеза меттиг билгалъйаккхар (хьажа иштта макъам). Башха маьӀна ду бусалбанашна Мадинатера Мухьаммад пайхӀамаран  коше валар а хьаьж данле йа динчул тӀаьхьа. Ӏибадат йукъа догӀу: кошан уллехь Къуръанан сураташ дешар а, дуӀа дар а, кошан гуонаха хьовзар а, иза кечдар а, ткъа иштта сагӀа далар а. Зияратан чеккхенан Ӏалашо йу беркат кхачар а.

Исламан историн хьалхарчу бӀешерашкахь цхьаьна хӀуманна Ӏибадат дар делаца накъост тохар лорура. X бӀешо йуккъе даххалц Мухьаммад пайхамаран  каш а ца хилла Ӏамал йаран меттиг. IX бӀешо чекхдолуш хааделла Элчан  а, асхьабийн а, исламехь лоруш болу Ӏалимийн а зияраташна тӀехула макъамаш а, маьждигаш а  дар. Безчу нехан а, церан кешнийн а культ сиха кхуьу X бӀешо чекхдолуш. ЧӀогӀа йоккха роль оцу белхехь ловзийна суьпалло, цуо лору син-мехаллин устазаш (муршидаш, шайхаш) а, церан зияраташка эхаран ламаст а. Суьпеш лорура, шайхин йукъараллийца дӀаделла дуӀанашна АллахӀа жоп лур ду аьлла.

Ӏибадат даран объекташ хуьлу иштта Библин а, Къуръанан а пайхамарашца йоьзна меттигаш. Йуьхьанца безчу нехан кешнех а, кхечу динан сийлаллех а машхӀадаш олура. Зиярташна гуонаха наггахь маьждигаш а до. ЦкъаццӀа царех бух хуьлу йаккхийчу гӀаланашна (ОвхӀанера Мазари-Шариф, Ӏиракъера Неджеф, кхин а).

Цхьаболчара йеза меттигаш лору шайн дайн кешнаш, цига боьлху башха дезачу деношкахь (ГӀурбан Ӏид). Масала гӀалгӀайн а, нохчийн а Ӏедал ду рамадан бутт болалуш авлияийн коше бовлуш. ДегӀастанехь ду ЗахӀидийн зиярат, цига оьху дуккха а нах, цигахь до зикраш а, йоьшу мовлдаш.

Уггаре девзаш долу зияраташ
Мадинатера Мухьаммад пайхӀамаран маьждиг (СаӀудийн Ӏаьрбийчоь);
Ан-Наджафера имам Ӏали ибн Абу ТӀалибан зиярат (Ӏиракъ);
Веа имаман кешнаш: Хьасан бин Ӏелин, Ӏали ибн Хьусейнан Зайн аль-Ӏабидинан, Мухьаммад ибн Ӏали аль-Бакиран, ДжаӀфар ибн Мухьаммад ас-Садикъан, Мадинатера Бакъи кешнашкахь ду (СаӀудийн Ӏаьрбийчоь);
Карбалаэра имам Хьусейнан, цуьнан кӀентийн Ӏали Акбаран а, Ӏали АсгӀаран а зиярат (Ӏиракъ), кхин а имам Хьусейнан зияратан гергахь долу Абу-л-Фадл Ӏаббасан зиярат;
БагӀдадера Къазимейн зиярат (Ирак), цигахь дӀабоьхкина шиӀийн ворхӀалгӀа имам Муса ибн ДжаӀфар аль-Казим а, иссалгӀа имам Мухьаммад ибн Ӏали аль-Джавад (ат-Такъи) а, ткъа иштта баккхий дешна шиӀийш: шейх Муфид а, шейх ат-ТӀауси;
МашхӀадера бархӀалгӀа шиӀийн имаман Ӏали ибн Муса ар-Ризан зиярат (Иран);
Самаррера итталгӀа имаман Ӏали ибн Мухьаммад аль-ХӀадин (ан-Накъи) а, цхьайтталгӀа имаман Хьасан ибн Ӏали аль-Ӏаскарин а зиярат (Ӏиракъ);
Димашкъера Зайнаб бинт Ӏалин зиярат (Шема);
Къумера Фатима Маасумен зиярат (Иран).

Уьш доцуш, хӀинцалерачу Иранан, Азербайджанан, Ӏиракъан, Шеман мехкашкахь шортта зияраташ ду имамийн а, церан берийн а.

Цул сов, суннан а, шиӀийн а исламехь беркате лору пайхӀамараш а, церан асхьабаш а дӀабоьхкина меттигаш. Царна йукъахь, масала, Иерусалимера Аль-Акъса а, Къуббат ас-Сахра а маьждигаш, Иерусалиман а, Димашкъан ПайхӀамарийн хьех, Иерусалимера (аль-Кудсера) Марьяман каш, Иерусалиман гена доццуш долу Муса пайхӀамаран  каш, Наблусера Юсуп пайхӀамаран  каш, Димашкъера Билал бин Рабахьан каш, Иерусалимера (аль-Кудсера) Салман аль-Парсин каш, кхин дӀа а.
Зиярат