سالار تۆرکجه‌سی، سالار دیلی یوخسا سالارجا، تورک دیللری نین اوغوز قروپونا باغلی بیر دیل دیر. 70000 نوفوس دانیشانی واردیر. سالارلارین چوخو چین اؤلکه‌سینین قانسو و چینقهای اوستانلاریندا یاشاییرلار. کئچمیشده بو دیلی اویغور تورکجه‌سینین بیر دیالکتی حساب ائدیردیلر. لاکین بو دیل اوغوز-تورکمن قروپونا باغلی دیر چونکو سالارلار سالور (اوغوز تورکمانلار) طایفاسیندان اولموش و 14-جۆ عصرده تورکیستاندان چینه کؤچموشلر. سالار تورکجه‌سی ایکی بؤیوک دیالکته آیریلیر. بیرینجی دیالکت تبت دیللری و چین دیللریندن و ایکینجی دیالکت اویغور تورکجه‌سی و قازاق تورکجه‌سیندن تاثیر آلمیشدیر.
ایلک دفعه روس سیاح ق.ن. پوتانین 1886 -1883 ایللرینده اورتا آسیایا اولان تدقیقی سفرینده بو اتنیک قروپلا قارشیلاشیب اونلارین دیللریندن معلومات توپلامیشدیر. پوتانین 1893-جو ایلده توپلادیغی معلوماتی جمعلشدیریب کیچیک سؤزلوکلرله بیرلیکده چاپا یئتیرمیشدیر. پوتانین‌ین کیتابی 1950 -نجی ایلده یئنیدن چاپ اولوندو، آنجاق سؤزو گئدن سؤزلوکلره اوندا یئر وئریلمه‌میشدیر. پوتانین‌دن سونرا 1894-جو ایلده راک هیل آدیندا باشقا بیر شخص، بیر نئچه واخت آرالاریندا یاشادیغی چین سالارلارینین دیلی و یاشاییشی باره‌ده اؤز معلومات و موشاهیده‌لرینی بیر کیتابدا چاپ ائتدی.

الیفبا

سالار تورکلری
سالار تورکلری چین اؤلکه سینین قانسو اوستانیندا یاشاییرلار. اونلار لانچو شهرینین باتی‌سیندا، هوانقهو چایی‌نین گونئی ساحیلینده یاشاییرلار. سالارلار اکینچیلیک و مالدارلیقلا مشغول اولورلار.
سالار تورکجه‌سی‌نین باتی دیالکتلریندن بیری قازاخیستانین سینیرلاری یاخینلیغیندا، گولچا بؤلگه‌سینده ایشلَنیر.

سالار تورکجه‌سیندن نومونه لر
سای یَهخی دَرَی؟ (?Sai yehxi derei) : سن یاخشیسان؟
مای یَهخیا اَیرا. (Mai yehxia eira) : من یاخشی یام.
پوتانین ین سنگیر چایی کناریندا یئرلشن تاشکول کندیندن قئیده آلدیغی بیر نئچه سؤز و اونلارین آذربایجان تورکجه‌سینده موعادیللری:
آخساخ (axax): چلاق، آغساق
آروخ (arux): اَرخ
آگا (aga): آغا
آگاش (agaş): آغاج
آگی (agı): آغو، زهر
آگیر (agır): آغیر
آلچی (alçi): آلتی
آیاخ (ayax): آیاق
اوش (üş): اوچ
اُخ (ox): اُخ
ایپخ (ipex): ایپَک
ایدی (idi): یئددی
ایشکی (işki): ایکی
ایلان (ilan): ایلان
ایلخ (ilex): الک
بولوت (bulut):بولود
پال (pal): بال
پالتا (palta): بالتا
پالچیگ (palçig): پالچیق
پالیگ (palig): بالیق
پیر (pir): بیر
تؤرت (tört): دؤرد
تُتاخ (totax): دوداق
تَمیر (temir): دَمیر
توز (tuz): دوز
تیرناگ (tırnag): دیرناق
چیچین (çiçin): توتون، توستو
خاب (xap): قاب
خاتی (xati):  بَرک، قاتی
خالون (xalun): قالین
خیسیراخ (xısırax): قیسراق
ساگیر (sagır): کار، ائشیتمه ین
سکسن (seksen): سَکسَن(80)
کاز (kaz): قاز
کانات (kanat): قانات
کِگِلیخ (kegelix): کَکلیک
کمه (keme): گَمی
کوت (kut): قورد
کؤخ (köx): گؤگ، گؤی
کوساخ (kusax): قورساق
کولاخ (kulax): قولاق
کومیش (kümiş): نقره= گوموش
کوی (koy): قویون
کویروخ (kuyrux): قویروق
کیزیل (kızıl): قیزیل
کیشی (kişi):کیشی، اینسان
کیلیش (kiliş): قیلینج
گُل (gol): قول
گندیخ (gendix): گؤبک
گوری (guri): قورو
گؤمیر (gümir): کؤمور
یاخا (yaxa): یاخا
یاخین (yaxın): یاخین
یارواخ (yarvax): یارپاق
یامان (yaman): یامان
یاناخ (yanax): یاناق
یوز (yüz): عدد یوز(100)
یول (yol): یول
یوم (yum): قوم
سالار تورکجه‌سی