মনোবিজ্ঞানত বৰ্তমান চেতনাৰ (focal awareness) পৰিসৰত নথকা চেতনাকে অৱচেতনা () বোলা হয়।

অৱচেতনা হ'ল মানৱ চেতনাৰেই এটা অংশ।অৱচেতনা (Subconscious) -অৰ ধাৰণাৰ উৎপত্তি হৈছিল উনৈশ শতিকাত। অষ্ট্ৰিয়াৰ মনোবিজ্ঞানী চিগ্‌মণ্ড ফ্ৰয়েড আৰু ফৰাচী মনোবিজ্ঞানী পিয়েৰ জাঁনেটে পৃথকে পৃথকে এই ধাৰণাৰ অৱতাৰণা কৰিছিল । ছিগমুণ্ড ফ্ৰয়েডে মানুহৰ মনোজগতখনক তিনিটা স্তৰত ভাগ কৰিছিল ;
চেতন (Conscious) আৰু ইয়াৰ সৈতে অন্তৰ্ভূক্ত কৰিছিল ইগ'ক (Ego)
অৱচেতন (Subconscious) বা প্ৰাক-চেতন (Preconscious)
অচেতন (Unconscious) আৰু ইয়াৰ সৈতে অন্তৰ্ভূক্ত কৰিছিল ইড (Id)আৰু চুপাৰ ইগ'ক (Super Ego)
চেতন মনে জাগ্ৰত অৱস্থাত মানুহৰ পৰিপাৰ্শিক জগতখনৰ সৈতে সতে সংযোগ ৰাখে।অৱচেতন মনে সংযোগ ৰাখে মানুহৰ অন্তৰজগতৰ সৈতে অৰ্থাৎ অতীতৰ স্মৃতি আৰু জৈৱিক প্ৰয়োজনসমূহৰ সৈতে। মনোবিজ্ঞানী ছিগমুণ্ড ফ্ৰয়ডৰ মতে  মানৱ মনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশই অৱচেতন বাকী কেৱল ১০ শতাংশহে চেতন অৱস্থান থাকে।অৱচেতন মন যদিও আমাৰ জাগ্ৰত চেতনাৰ বাহিৰত তথাপিও কিছু চেষ্টাৰ বিনিময়ত ইয়াক আমাৰ চেতন মনলৈ আনিব পৰা যায়। উল্লেখ্য যে এই প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তেই মানসিক ৰোগীসকলৰ মনোচিকিৎসা কৰা হয়।
অৱচেতনা