উত্তৰ সাগৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ এক সীমামূৰীয়া সাগৰ। ই গ্ৰেট ব্ৰিটেইন, স্কেণ্ডিনাভিয়া (Scandinavia), জাৰ্মানী (Germany), নেডাৰলেণ্ড (Netherlands), বেলজিয়াম (Belgium), আৰু ফ্ৰান্সৰ মাজত অৱস্থিত। এই সাগৰে দক্ষিণে ইংলিছ চেনেল আৰু উত্তৰে নৰৱেৰিয়ান সাগৰেৰে মূল সাগৰত মিলিত হৈছে। এই সাগৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৯৭০ কিমি. আৰু প্ৰস্থ ৫৮০ কিমি., মুঠ কালি ৫৭০,০০০বৰ্গ কিমি.।

ইউৰোপৰ জলপৰিবহণ তথা মৎস্য উদ্যোগত উত্তৰ সাগৰৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। তদুপৰি পৰ্য্যটনৰ দিশৰ পৰাও ইয়াৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট।

ঐতিহাসিকভাৱে, উত্তৰ সাগৰ ভাইকিং সামাজ্য উত্থানৰ কেন্দ্ৰ আছিল। পৰৱৰ্তীকালত হেনছিয়েটিক লীগ (Hanseatic League), নেডাৰলেণ্ড (Netherlands) আৰু ব্ৰিটিছে উত্তৰ সাগৰৰ ওপৰত নিজা আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। জাৰ্মানীৰ বাবে সাগৰলৈ একমাত্ৰ পথ হিচাপে উত্তৰ সাগৰে দুয়োখন বিশ্বযুদ্ধতে উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।

উত্তৰ সাগৰৰ গতিপথত ভিন্নধৰণৰ ভৌগোলিক গঠন আৰু বৈশিষ্ট্য পোৱা যায়। উত্তৰে ন’ৰৱে আৰু স্কটিছ সাগৰীয় পাৰ থিয় শিলাময় (sheer cliffs mark) হোৱাৰ বিপৰীতে দক্ষিণে সাগৰৰ পাৰটো বালিময় আৰু বোকাময় সমতলহে। জনসংখ্যাৰ দ্ৰুত বৃদ্ধি, উদোগীকৰণ, সাগৰৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰ (intense use) আদিৰ বাবে এই অঞ্চলটোত পৰিৱেশ দূষিত হৈছে।

ভৌগোলিক বিৱৰণ

উত্তৰ সাগৰৰ পশ্চিমে অ’ৰকনী দ্বীপপূঞ্জ (Orkney Islands) আৰু গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ পূবৰ সাগৰীয় অঞ্চল। ইয়াৰ পূব আৰু দক্ষিণত ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় ইউৰোপৰ বিভিন্ন দেশসমূহ অৱস্থিত। পূবে এই সাগৰে Skagerrak আৰু Kattegat ৰ জৰিয়তে বেল্টিক সাগৰ (Baltic Sea) ত মিলিত হৈছে। উত্তৰে এই সাগৰৰ সীমাত Shetland Islands অৱস্থিত।
উত্তৰ সাগৰ