গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ () বাংলাদেশ, কম্বোডিয়া, চীন, ভাৰত, লাওচ, ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড আৰু ভিয়েটনামত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ বান্দৰৰ প্ৰজাতি। পূৰ্ব্বতে ইয়াক -ৰ এবিধ উপ-প্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। ভাৰতবৰ্ষত এই প্ৰজাতিটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰত পোৱা যায়। শেহতীয়াকৈ উপলব্ধ হোৱা আচৰণ সম্পৰ্কীয় বৈজ্ঞানিক তথ্যই প্ৰাণীবিধৰ বিষয়ে অধিক জনাৰ সুবিধা দিছে।

শ্ৰেণীবিভাজন
পূৰ্বতে উপ-প্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল যদিও বৰ্ত্তমান গাহৰি নেজীয়া বান্দৰৰ দুটা সম্পূৰ্ণ পৃথক প্ৰজাতি পোৱা যায়:
দক্ষিণৰ গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ () – ইয়াক উত্তৰ ভাৰত, দক্ষিণ চীন, ইণ্ডোনেছিয়া, পূব বাংলাদেশ তথা বাৰ্মা, থাইলেণ্ড, লাওচ, কম্বোডিয়া আৰু ভিয়েটনাম আদিত পোৱা যায়।
উত্তৰৰ গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ () – এই প্ৰজাতিটো মূলতঃ থাইলেণ্ড, ভাৰত, চীন আদিত বিস্তৃত।
দুয়োটা প্ৰজাতিৰ দৈহিক তথা অন্যান্য পাৰ্থক্য সম্পৰ্কে তথ্য এতিয়াও সীমিত।

দৈহিক গঠন
দক্ষিণৰ গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ সমগ্ৰ দেহটো সেউজীয়া-মাটীয়া নোমেৰে আবৃত। মূৰৰ ওপৰত থকা ৰং ডাঠ। উত্তৰৰ গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ গাৰ নোম সোণালী-মটীয়া বৰণৰ আৰু মূৰৰ ওপৰৰ অংশ মুগা। গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ পোৱালিবোৰ জন্মতে ক'লা ৰঙৰ আৰু ডাঙৰ হোৱাৰ লগে লগে ৰং সলনি হৈ আহে। মতা আৰু মাইকীৰ দৈহিক গঠন ভিন্ন হয়। মতা প্ৰাণীৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য ১.৬–১.৮ ফুট আৰু মাইকীৰ ১.৫–১.৮ ফুট হয়। দেহৰ ওজন মতা প্ৰাণীৰ ৬.২–১৪.৫ কিঃগ্ৰাঃ, মাইকীৰ ৪.৭–১০.৯ কিঃগ্ৰাঃ। নেজডাল চুটি- দেখাত গাহৰিৰ নেজৰ দৰে‌। গড় আয়ুস ২৬ বছৰ।

বসতিস্থল
গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰে সাধাৰণতে চিৰসেউজীয়া অৰণ্যত বাস কৰে। বসতিস্থল সাগৰৰ পৰা ২০০০ মিটাৰ উচ্চতালৈকে হ'ব পাৰে।

আচৰণ
সচৰাচৰ ফল-মূল খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। বৈজ্ঞানিক তথ্য অনুসৰি গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ খাদ্যৰ প্ৰায় ৭৪% ফল-মূল। অৱশ্যে তাৰ উপৰিও এই প্ৰাণীবিধে অন্যান্য খাদ্য যেনে- কীট-পতংগ, গছৰ গুটি, পাত, কাণ্ড আদি খায়।

গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰে সৰহভাগ সময় মাটিত কটায়। দল-বান্ধি বাস কৰে। একোটা দলত ৯ টাৰ পৰা ৮১টা পৰ্য্য়ন্ত গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ থাকিব পাৰে। দলৰ মাজত স্পষ্ট অধিক্ৰম () থাকে।

সাধাৰণতে সমগ্ৰ বছৰজুৰি প্ৰজনন কৰে যদিও জানুৱাৰীৰ পৰা মে' মাহত অধিক হাৰত প্ৰজনন হয়। মাইকী প্ৰাণী তিনি বছৰ বয়সত প্ৰজননক্ষম হয়। আনহাতে মতা প্ৰাণী প্ৰজননক্ষম হয় ৪-৫ বছৰ বয়সতহে। মাকে পোৱালিৰ যত্ন লয়।

সংৰক্ষণ
এই প্ৰাণীবিধক আই ইউ চি এন-ৰ তালিকাত বিপথগামী () বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। মানুহৰ দ্বাৰা বনাঞ্চল ধ্বংস, চিকাৰ, পৰিৱেশ প্ৰদুষণ ইত্যাদিয়ে এই প্ৰাণীবিধ বিপদাপন্নৰ হোৱাৰ মূল কাৰণ বুলি গণ্য কৰা হয়।
গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ