Rancangan Paling Kejam Nazi Jerman Yang Gagal

Kalau berbicara tentang pembvnvhan beramai-ramai berkaitan Jerman, semestinya nama Yahudi sahaja yang bermain di minda.

Dalam peristiwa Shoah, dianggarkan 5.75 juta hingga 6 juta orang dibvnvh yang mana dua-pertiga daripadanya ialah Yahudi (Berenbaum, 2006).

Tetapi ini hanyalah sepotong daripada bulatan kek penuh yang dirancang seorang penguasa begitu tebal kebenciannya. Jika nasib pep3rangan tidak beralih ke tangan Soviet, nescaya lebih besar dosa Jerman pada bumi ini.

Heinrich Himmler telah diamanahkan pucuk kepimpinan Jerman untuk mengimarahkan satu pendekatan bagi wilayah-wilayah baru ditaklvki.

Kerajaan Berlin menubuhkan sebuah suruhanjaya untuk menguasai wilayah sedemikian.

Dan suruhanjaya ini mempunyai beberapa tanggungjawab seperti infrastruktur awam, perancangan ruang dan paling utama sekali pembersihan etnik.

Jerman berjaya membentuk suruhanjayanya di Belarus dan Ukraine.

Sebahagian daripada Rusia pula berada di tangannya, iaitu daripada sempadan Belarus ke Leningrad dan sekitar 30 kilometer daripada Moscow. Kawasan taklvkan Rusia ini dinamakan Ingria.

Bagi kawasan-kawasan ini, Himmler mempunyai satu solusi yang dinamakan Generalplan Ost iaitu Rancangan Besar Bagi Timur.

Himmler berusaha untuk melaksanakannya antara 1941 hingga 1945 dalam kehangatan pep3r4ngan di timur dan barat Jerman.

Tetapi penguatkuasaan penuh tidak dapat dilaksanakan, hanya secebis dan sebahagian sahaja. Selepas empat tahun tersebut, jutaan etnik Slavik telah dibvnvh melalui temb4kan, kebuluran, peny4kit dan buruh paksa.

Kalau bukan kerana pep3r4ngan, tentu sekali Generalplan Ost ini akan dilaksanakan secara sepenuhnya (Fernández, 2020).

Malah etnik lain pun tidak terkecuali. Barangsiapa yang bukan Jerman tentu sekali dihumban bersama, seolah-olah hanya Jerman sahaja yang berhak untuk hidup.

Rasionalisasi bagi Generalplan Ost berputik daripada dasar Lebensraum yang ditulis kerajaan Jerman.

Dasar tersebut memutihkan pengani4yaan besar-besaran atas alasan hvkvman terhadap golongan imperialis yang mengambil kesempatan atas kejatuhan Empayar Jerman (1871-1918).

Malah Generalplan Ost ialah satu langkah ke timur untuk mengembangkan ideology Jerman. Tetapi kekalahan Jerman di Stalingrad dibawah kepimpinan Georgy Zhukov telah mengubahkan segalanya.

Stalingrad ialah titik permulaan yang mengubah nasib Jerman. Pengunduran Jerman yang bermula daripada 2 Februari 1943 turut memberikan kesan di Leningrad yang operasi pengepvngan dibatalkan pada 27 Januari 1944. Dalam tempoh setahun ini Amerika Syarikat pula mendarat di Perancis. Dan Jerman tertangkap bagaikan tikus terperangkap.

Ini bermakna Generalplan Ost tidak dapat dilaksanakan secara sepenuhnya. Dan apabila rahang kiri dan kanan semakin menghampiri ke Berlin, rancangan ini dibatalkan terus.

Pertama sekali, Generalplan Ost memerlukan kos yang sangat besar. Dipercayai sebanyak 67 bilion marks diperlukan untuk menjayakannya, bersamaan ekonomi Jerman sendiri.

Berdasarkan draf di Berlin, Generalplan Ost terbahagi kepada dua fasa:

Kedua-dua planung ini mewajibkan pembersihan etnik yang berjumlah ratusan jutaan orang di Eropah serta pengusiran 31 juta rakyat ke Siberia. Terdapat peratusan yang dikongsikan berkenaan berapa peratus etnik yang harus dihapuskan sekiranya Russia dan kawasan sekitarnya ditakluk.

80 peratus bangsa Poland akan dibersihkan, bangsa Russia pula dalam sekadar 60 peratus manakala sebahagiannya akan dihantar ke Siberia Barat. Etnik Belarus (75 peratus), Czeh (50 peratus), Ukranian (65 peratus) adalah angka-angka lain etnik yang akan dibvnuh oleh Nazi Jerman. Yang mana dipilih untuk kekal di kawasan tertentu, diwajibkan mengikuti proses Germanifikasi.

Sepertimana yang berlaku di Belarus dan Ukraine, maruah bangsa dipijak-pijak dengan kedatangan bahasa asing dibuat rasmi. Seberapa ramai dalam dua republik tersebut fasih berbahasa Jerman – tetapi perkara tersebut tidak dihiraukan.

Bahasa-bahasa tempatan hanya berfungsi pada lidah warga tempatan sahaja. Di atas kertas sepanjang 1941-1945, Jerman yang menguasai segalanya. Kesudahannya ialah kebencian yang membuak-buak terhadap Jerman. Dan akhirnya Zhukov memburaikan keutuhan Jerman.

RUJUKAN:

Berenbaum, M. (2006). The World Must Know: The History of the (ditapiskan) as Told in the United States (ditapiskan) Memorial Museum (2nd ed.). Washington, D.C.: United States (ditapiskan) Memorial Museum. ISBN 978-9-8018-8358-3.

Fernández, U. (2020). The N4zi anti-urban utopia: “Generalplan Ost”. doi: 10.7203/metode.10.13009.


Permulaan Siri Ultraman: Sebuah Sejarah

Siapa saja yang tak kenal Ultraman? Baik yang muda, sehinggalah ke
golongan tua. Sebut saja nama Ultraman, pasti akan terus membayangkan sosok
yang bermata kuning, bertanduk satu di tengah kepala, berkostum getah yang
ketat dan mempunyai lampu yang berkelip-kelip di dada. Lebih ikonik dengan gaya
‘Fire’ apabila Ultraman menyilangkan kedua tangannya untuk membunuh
raksasa.

Ya, semua orang kenal Ultraman. Lebih-lebih lagi, patung Ultraman seumpama menjadi permainan wajib ada bagi kebanyakan kanak-kanak lelaki.

Tetapi, tahukah anda bagaimana bermulanya kisah Ultraman?

Ultraman ialah kisah sains fiksyen bersiri TV yang dicipta oleh Eiji Tsuburaya dan dianggap sebagai satu siri ‘tokusatsu’, bermaksud filem live-action atau drama TV yang menggunakan special effects. Secara literalnya, diterjemahkan sebagai ‘penggambaran khas’ dalam bahasa Jepun.

Siri Original Ultraman di TV itu telah dihasilkan oleh Tsuburaya Production dan mempunyai 40 buah episod, termasuk tayangan pra-perdana khas yang ditayangkan pada 10 Julai 1966.

Pada tahun 1964, Tsuburaya Productions telah mencipta Ultra-Q. Cerita itu memaparkan tentang perjalanan watak yang meneroka pelbagai perkara aneh seperti fenomena supernatural, termasuk hantu, makhluk asing dan raksasa. Episodnya telah ditayangkan dalam hitam dan putih dan mempunyai sebanyak 28 episod. Tapi jangan salah faham, dalam siri yang dinamakan Ultra-Q ini, langsung tidak mempunyai watak Ultraman!

Ultra-Q  menjadi siri televisyen yang termahal pernah dihasilkan di Jepun pada masa itu. Sekelip mata ia menjadi terlalu popular sehingga Sistem Penyiaran Jepun mahukan program yang terbaru. Rangkaian itu mencadangkan Tsuburaya Production untuk mencipta siri TV berwarna yang mempunyai tema pertarungan dengan raksasa.

Eiji Tsuburaya bekerjasama dengan penulis Tetsuo Kinji mengenai konsep siri terbaharu. Mereka mengembangkan asas dalam idea Ultra-Q yang memaparkan tentang peperangan di antara raksasa dengan orang awam. Bagi siri kedua, fokusnya pula terhadap sekumpulan pasukan khas yang berhadapan dengan fenomena paranormal.

Ini adalah permulaan kepada siri susulan Ultraman yang menggabungkan tiga konsep yang berbeza menjadi satu sehingga tercetusnya watak ikonik pahlawan antaragalaksi.

Konsep pertama dikenali sebagai ‘Woo’. Ceritanya berkisarkan kepada kehidupan seorang gadis muda yang mengharungi pengembaraan bersama raksasa lucu bermata besar.

Konsep kedua pula dikenali sebagai ‘Bemler’. Ini adalah pengulangan semula watak Ultraman. Dalam cerita ini, dia mempunyai manusia sebagai hos badannya, bernama Pegawai Sakomizu. Dalam draf awal, dia digambarkan sebagai seorang lelaki dewasa berumur 28 tahun dan merupakan seorang lelaki yang gagah. Sakomizu merupakan ahli kepada pasukan ‘Science Patrol’. Yang kemudiannya dinamakan sebagai ‘Scientific Investigation Agency’ atau S.I.A. Dia boleh bertukar menjadi gergasi bersayap yang mampu bertarung dengan musuh jahat yang lain.

Pada Disember 1965, pra-produksi dan susun atur cerita bermula dengan tajuk, ‘Bemler: Scientific Investigation Agency’. Tsuburaya dan Kinjo menambah lebih banyak bahan ke dalam cerita dengan mengambil idea yang tidak digunakan dalam siri Ultra-Q. Mereka membuat keputusan untuk menjadikan Bemler kelihatan lebih seperti manusia, berikutan permintaan daripada Sistem Penyiaran Jepun. Bagi memudahkan karakter itu dikenali daripada barisan raksasa-raksasa yang hampir serupa dalam siri itu. mereka kemudiannya menambah design watak untuk kelihatan lebih ‘metallic’.

Beberapa bulan kemudian, idea bagi konsep ketiga diperkenalkan. Tajuknya ditukar kepada ‘Redman’ kerana watak utama mempunyai warna merah sebagai warna yang dominan. Pada Februari 1966, siri TV itu diluluskan untuk memulakan penggambaran.

Akhirnya, ketiga-tiga konsep itu digabungkan bersama untuk membentuk watak popular yang kini dikenali sebagai Ultraman. Pada Mac 1966, siri itu telah didaftarkan dengan kelulusan hak cipta terpelihara. Bagi menjamin siri TV ini mampu mencapai pasaran antarabangsa, Sistem Penyiaran Jepun mencadangkan supaya watak utama mempunyai wajah ala-ala mat saleh.

Dari situlah akhirnya watak Hayata Shin diperkenalkan. Dia merupakan ahli pasukan Scientific Special Search Party (SSSP), yang dihantar untuk menyiasat tenteng misteri sfera biru yang mendarat di Tasik Ryomagori. Tetapi apabila sfera merah misteri terbang ke tempat kejadian dan melanggar pesawatnya, Hayata hampir saja maut.. Ultraman, yang bergabung dengan sfera merah itu berasa bersalah lalu menggabungkan nyawanya bersama untuk menyelamatkan Hayata dan lahirlah Ultraman Original.

Ultraman menjadi terlalu popular sehingga mendorong kepada siri-siri Ultraman yang seterusnya. Dalam tempoh beberapa dekad ini, siri itu menunjukkan anjakan daripada menggunakan props dan kesan khas kepada penggunaan komputer. Sebahagian cerita yang termasuk dalam Siri Ultra termasuklah Ultraseven, Ultraman Ace dan Ultraman Leo. Tsuburaya turut menghasilkan anime bertajuk ‘The Ultraman’. Pada 1987, animasi bertajuk ‘Ultrama: The Adventure Begins’ ditayangkan oleh syarikat yang sama.

Sehingga kini, entah terdapat berapa jenis Ultraman yang telah diperkenalkan. Bukan saja dalam bentuk persembahan siri televisyen, juga di teater, permainan video dan manga. Bahkan bagi peminat yang mengikuti siri Ultraman pun, mereka dapat perhatikan bagaimana perubahan warna, kuasa dan plot Ultraman yang semakin menarik pada hari ini masih mampu menarik audien untuk meletakkan Ultraman sebagai hero nombor satu di dunia.

Ps: Selalu orang kata, jangan pergi Jepun. Sebab banyak raksasa dan
banyak bangunan hancur diterajang Ultraman.


Baibars – Hamba Yang Menjadi Sultan

Baibars I merupakan seorang Sultan yang sangat diingati terutama kerana kepemimpinannya, lebih-lebih lagi semasa memerangi Tentera Salib dan Mongol di samping kemahiran diplomatiknya yang tidak kurang hebat. Beliau sering dianggap sebagai Sultan Mamluk paling terkenal yang memerintah Mesir dan Syria pada Zaman Pertengahan.Baibars I (juga dieja sebagai Baybars) merupakan Sultan Mamluk ke-4 yang memerintah Mesir dan Syria. Beliau secara umum dianggap oleh sejarahwan sebagai pengasas Dinasti Bahri. Tambahan lagi, Baibars juga bertanggungjawab memperluas sempadan Kesultanan Mamluk menerusi kempen-kempen ketenteraan dan diplomatik yang dilancarkannya.

BAIBARS BERKHIDMAT KEPADA SULTANNama penuh Baibars adalah al-Malik al-Zahir Rukn al-Din Baibars al-Bunduqdar dan beliau dilahirkan di Kipchak Turk yang terletak di pantai utara Laut Hitam. Sekitar tahun 1242M, Kipchak Turk diserang oleh Mongol dan Baibars sendiri menjadi salah seorang tawanan perang yang dijual sebagai hamba.Beliau kemudiannya dibeli oleh Sultan al-Salih Najm al-Din bin Ayyub, pemerintah Ayyubiah yang menguasai Mesir dan Syria. Baibars dihantar menjalani latihan ketenteraan di sebuah pulau di Nil, bersama hamba-hamba baru yang lain. Dalam sesi latihannya itu, Baibars memperagakan kekuatan tempur yang luar biasa dan menjelang kemerdekaannya, beliau dilantik sebagai komander bagi sebuah pasukan pengawal peribadi sultan.

BAIBARS NAIK TAKHTAPada tahun 1249M, Perang Salib ke-7 yang diketuai oleh Raja Perancis, Louis IV berlangsung di Damietta, Mesir. Kota pelabuhan itu tumbang pada bulan Jun dan pihak Salib kemudiannya melanjutkan kemaraan ke Kaherah pada bulan November, sekitar masa sampainya khabar berkenaan kemangkatan as-Salih Ayyub.Walau bagaimanapun, Tentera Salib ditakdirkan tidak berjaya menakluk Mesir dan pada Februari 1250M, mereka dikalahkan secara muktamad dalam Pertempuran al-Mansurah. Salah seorang komander Ayyubiah dalam pertempuran tersebut tidak lain tidak bukan adalah Baibars, di mana pertempuran tersebut merupakan kemenangan besar pertamanya sebagai seorang komander tentera.

Bagi Dinasti Ayyubiah, as-Salih Ayyub dianggap sebagai sultan hebat yang terakhir bagi mereka, yang dengan penuh berpengaruh memerintah Mesir dan Syria. Pewaris beliau yang bernama al-Muazzam Turanshah hanya sempat memerintah dalam tempoh yang singkat sebelum dibunuh oleh para Mamluk. Setelah Dinasti Ayyubiah digulingkan di Mesir, kaum Mamluk pun menaiki kerusi kuasa.Sultan Mamluk yang pertama adalah Aybak, seorang individu yang sememangnya mempunyai pertegangan hubungan dengan Baibars. Oleh kerana itu, Baibars mengambil keputusan untuk membawa diri ke Syria dan menetap di sana selama bertahun-tahun.Pada tahun 1260M, Baibars dijemput untuk kembali ke Mesir oleh Sultan Mamluk ke-3, Qutuz. Pada tahun yang sama, Mongol melakukan persiapan untuk menyerang Mesir. Konflik di antara dua kuasa itu memuncak dalam Pertempuran Ain Jalut yang berlangsung di Lembah Jezreel, Palestin. Dalam pertempuran ini, Baibars berperanan sebagai komander pasukan hadapan Mamluk dan berjaya membuktikan dirinya sebagai panglima yang gagah. Mamluk secara muktamad berhasil menewaskan Mongol walaupun Qutuz sendiri tidak sempat meraikan kemenangannya itu dengan lebih lama. Dalam perjalanan pulang ke Mesir, beliau dibunuh oleh sekumpulan pengkomplot yang diketuai oleh Baibars.

KEMPEN KETENTERAAN DAN DIPLOMATIK SEBAGAI SULTANBerikutan kemangkatan Qutuz, Baibars diangkat sebagai Sultan Mamluk yang seterusnya. Salah satu impian Baibars sebagai seorang sultan adalah melancarkan perang suci menentang saki-baki tentera salib di Syria dan mengusir mereka dari tanah itu, bagi meneladani idolanya, Salahudin. Baibars lantas menguatkan kedudukan tentera Mamluk di Syria dan menyerang pihak Salib sejak tahun 1265 hingga tahun 1271M. Satu demi satu kubu Salib yang berbaki, termasuklah Arsuf, Jaffa dan Antioch tumbang ke tangan Mamluk.

Walaupun pihak Salib tetap mengekalkan penguasaan kecil mereka di Levant (wilayah Tripoli misalnya dikuasai oleh mereka sehingga tahun 1289), kempen-kempen yang dilancarkan oleh Baibars ini secara umum menandakan berakhirnya pengaruh Salib sebagai pemain besar dalam politik di rantau tersebut. Selain pihak Salib, Baibars turut melancarkan kempen ketenteraannya itu bagi menentang Mongol, Armenia, Kristian, Makuria di Nubia dan ramai lagi saki-baki pengamal aliran Hashshashin.

Walaupun Baibars dikenali sebagai seorang komander tentera yang gagah, beliau juga berupaya menggunakan diplomasi dalam berhadapan dengan kuasa-kuasa luar. Misalnya, beliau berjaya mengekalkan hubungan baik dengan Empayar Byzantine. Selain itu, perjanjian perdagangan di antara Mesir dengan beberapa negara asing seperti Aragon, Leon dan Castile juga ditandatangani semasa tempoh pemerintahan Baibars.

URUSAN DALAM NEGARA DAN KEMANGKATAN SULTAN BAIBARSBaibars juga memiliki keupayaan yang setara dalam menguruskan hal-ehwal dalaman negara. Di antara pencapaian pentingnya dalam aspek ini adalah penubuhan khidmat pos laju di antara Kaherah dan Damsyik di samping melantik empat orang ketua hakim bagi mewakili perundangan dalam keempat-empat mazhab Islam. Selain itu, beliau turut menjalankan pembinaan dan pembaikpulihan infrastruktur penting seperti terusan dan pelabuhan.

Pemerintah Mamluk yang hebat ini mangkat di Damsyik pada tahun 1277M. Menurut beberapa sumber, kemangkatan Baibars merupakan satu kesilapan atau kecuaian yang sangat besar – beliau dipercayai meminum secawan racun yang ditujukan untuk orang lain. Tempat persemadiannya ditemukan di bawah kubah Perpustakaan al-Zahiriyah di Damsyik, perpustakaan yang diasaskan sendiri penubuhannya oleh beliau.

DIOLAH DAN DITERJEMAHKAN DARI Wu Mingren. (15 Jun 2017). From Slave to Sultan: Baibars I – The Slave Warrior Who Fought His Way to the Top. Ancient Origins.https://www.ancient-origins.net/history-famous-people/slave-sultan-baibars-i-slave-warrior-who-fought-his-way-top-008242


P. Ramlee Di Festival Filem Asia Pasifik (1956-1973)

Ketokohan Seniman Agung Tan Sri P. Ramlee dalam dunia perfileman sehingga kini masih diperkatakan. Beliau adalah lambang kebanggaan sinema Melayu sepanjang zaman.

Seperti kita sedia maklum, P. Ramlee telah banyak menerima pengiktirafan di peringkat antarabangsa. Filem-filem lakonan serta arahannya telah banyak menyertai Festival Filem Asia Pasifik (FFAP) sejak ia mula dipertandingkan buat kali yang pertama pada tahun 1954 di Tokyo, Jepun.

Penyertaan pertama P. Ramlee dalam festival tersebut adalah pada tahun 1956 menerusi filem Hang Tuah (1955). FFAP ke-3 itu berlangsung di Hong Kong. Di dalam filem Hang Tuah terdapat tiga buah lagu yang menarik iaitu “Kesuma Jiwa”, “Joget Tari Lenggang” dan “Berkorban Apa Saja”. Ketiga-tiga lagu ini hasil ciptaan P. Ramlee dan liriknya ditulis oleh Jamil Sulong. P. Ramlee telah memenangi Anugerah Penggubah Muzik Terbaik dan ia merupakan anugerah yang pertama untuk P. Ramlee dan juga Shaw Brothers di peringkat Asia.

Pada festival filem yang sama, filem Semerah Padi (1956) turut bertanding namun tidak memenangi anugerah.

Kali kedua P. Ramlee menyertai FFAP ialah tahun yang berikutnya. Filem Anak-Ku Sazali (1956) telah dihantar ke FFAP ke-4 yang diadakan di Tokyo, Jepun. Kehebatan P. Ramlee dalam membawakan dual role di dalam filem tersebut memikat hati para juri dan beliau diberi Anugerah Pelakon Lelaki Terbaik. Turut memenangi anugerah di temasya yang sama ialah pelakon cilik, Tony Castillo yang menerima Anugerah Pelakon Kanak-Kanak Terbaik. Tercatat sejarah baru dunia perfileman apabila dua pelakon yang memegang satu karektor (Sazali) memenangi anugerah di pentas yang sama.

Dua tahun kemudian, FFAP ke-5 dipertandingkan di Manila, Filipina. Filem Sumpah Orang Minyak (1958) telah terbang ke sana. Jurukamera untuk filem tersebut, A. Bakar Ali telah diiktiraf dengan memenangi Anugerah Fotografi Terbaik (Hitam Putih). Ini merupakan kemenangan pertama buat pekerja di belakang tabir dalam sejarah perfileman Melayu.

Pada tahun 1959, giliran Kuala Lumpur pula menjadi tuan rumah untuk FFAP yang ke-6. Shaw Brothers tidak ketinggalan untuk menghantar beberapa buah filem terbitannya untuk bertanding. Untuk FFAP ke-6, filem Pendekar Bujang Lapok (1959) telah berjaya memenangi Anugerah Filem Komedi Terbaik. Selepas menerima anugerah itu, P. Ramlee sempat menunjukkan trofi serta sijil kemenangan filem arahannya kepada Pendita Za’ba. Dengan penuh rasa bangga, Pendeta Za’ba berkata kepada P. Ramlee, “Terima kasih. Saudara telah berjaya menaikkan nama bangsa Melayu pada malam ini.”

Kecemerlangan P. Ramlee di peringkat antarabangsa berterusan pada tahun berikutnya apabila filem Nujum Pa’ Blalang (1959) memenangi Anugerah Filem Komedi Terbaik di FFAP ke-7 di Tokyo, Jepun. Untuk dua tahun berturut-turut, P. Ramlee telah berjaya menguasai filem bercorak komedi di Asia. Agak menarik, Bat Latiff yang memegang watak Belalang di dalam filem itu turut diiktiraf dengan Anugerah Pelakon Kanak-Kanak Terbaik menerusi filem Lela Manja (1960) arahan Jamil Sulong.

Pada tahun 1962, filem Seniman Bujang Lapok (1961) telah dihantar untuk bertanding di FFAP ke-9 yang diadakan di Seoul, Korea Selatan. Akan tetapi filem tersebut tidak memenangi apa-apa anugerah.

Walaupun P. Ramlee pulang dengan tangan kosong pada FFAP ke-9, tuah menyebelahinya pada edisi yang berikutnya. Filem Ibu Mertua Ku (1962) menyertai FFAP ke-10 yang diadakan di Tokyo, Jepun. P. Ramlee tercalon dalam kategori Pelakon Lelaki Terbaik. Turut tercalon ketika itu ialah pelakon yang tidak kurang hebatnya, Toshiro Mifune. Namun kedua-dua pelakon itu tewas kepada seorang pelakon dari Korea Selatan iaitu Kim Seoung Ho. Walau bagaimanapun, filem Ibu Mertua Ku tetap memenangi Anugerah Fotografi Terbaik (Hitam Putih). A. Bakar Ali sekali lagi mengulangi kemenangannya di FFAP empat tahun sebelumnya.

Pada festival filem yang sama, satu sejarah yang membanggakan seluruh dunia perfileman Melayu telah tercipta apabila P. Ramlee dianugerahkan Anugerah Bakat Serba Boleh atau Most Versatile Talent. Barisan juri telah mendapati bahawa insan yang bernama P. Ramlee ini terlibat dalam hampir keseluruhan aspek pembikinan filem Ibu Mertua Ku. Di dalam filem itu, P. Ramlee telah bertindak sebagai pengarah, pelakon, penggubah lagu, penyanyi dan penulis lakon layar. Maka dengan itulah barisan juri yang terlibat dalam FFAP ke-10 ini sebulat suara memberi penganugerahan tersebut kepada P. Ramlee kerana kemampuan ajaibnya di dalam filem Ibu Mertua Ku. Semua para hadirin yang hadir telah memberi standing ovation kepada P.Ramlee termasuklah bintang filem Hindi yang terkemuka pada masa itu, Raj Kapoor. Beliau mengatakan “He (P. Ramlee) deserve it” kepada wartawan yang menemubual beliau selepas itu.

Anugerah ini tidak dipertandingkan di mana-mana anugerah seni di dalam dunia sebelum dan selepasnya. Anugerah Bakat Serba Boleh hanya ada pada P. Ramlee sahaja. Turut bertanding di FFAP-10 itu ialah filem Labu dan Labi (1962) namun tidak memenangi apa-apa anugerah.

1964. Ramlee sekali lagi masuk bertanding di FFAP dua tahun kemudian. Kali ini, giliran filem Madu Tiga (1964) pula dihantar ke festival yang berprestij itu. FFAP ke-11 telah diadakan di Taipei, Taiwan pada tahun 1964. Dengan kekuatan yang ada pada filem Madu Tiga, P. Ramlee berjaya menggondol Anugerah Filem Komedi Terbaik buat kali ketiga dalam kariernya. Inilah anugerah terakhir yang diterima oleh P. Ramlee di peringkat

Selepas berhijrah ke Kuala Lumpur dan bertugas di Merdeka Filem Studio pada April 1964, P. Ramlee tidak pernah memenangi apa-apa lagi anugerah di festival filem. Hal ini kerana kebanyakan filem-filem arahannya di Kuala Lumpur agak kurang menyerlah jika dibandingkan dengan filem-filem arahannya di

Sejak berada di Kuala Lumpur, P. Ramlee hanya menyertai dua FFAP. Pertama, P. Ramlee menyertai FFAP ke-12 yang diadakan di Osaka, Jepun menerusi filem 3 Abdul (1964) yang diarahkan oleh beliau di Singapura sebelum berhijrah ke Kuala Lumpur dan filem bercorak purbawara – Damaq yang terkandung dalam Ragam P. Ramlee (1965). Kedua-dua filem ini tidak memenangi apa-apa anugerah di Osaka.

Kali terakhir P. Ramlee menjejakkan kaki di pentas FFAP ialah pada tahun 1973 ketika berlangsungnya FFAP ke-19 di Singapura. Filem komedi arahan P. Ramlee, Laxmana Do Re Mi (1973) tercalon untuk Anugerah Filem Komedi Terbaik. Sekali lagi beliau pulang dengan tangan kosong namun P. Ramlee berasa seronok sepanjang berada di Singapura. Beliau sempat bertemu dengan rakan-rakan lama dan penggiat seni dari dalam dan luar negara yang berpusu-pusu datang untuk menemuinya. P. Ramlee meninggal dunia pada 29 Mei 1973, kira-kira seminggu selepas festival filem itu.

Sumber:

Allahyarham Datuk Aziz Sattar

Dato’ Ahmad Fauzee Samad

Kelab Filem & Muzik Melayu Klasik

Daftar Filem Melayu 1933-1993 oleh Jamil Sulong, Hamzah Hussin dan A. Malek Mokhtar

Filem-Filem P. Ramlee oleh Mustafar A.R. dan Aziz Sattar

Singapore Cinema by Raphaël Millet

120 Malay Movies by Amir Muhammad


Mandailing Itu Batak?

Masyarakat Mandailing berasal dari wilayah Mandailing-Natal atau setelah dipendekkan namanya, lebih dikenali sebagai Madina, yang terletak di Sumatera Utara, Indonesia. Masyarakat Mandailing memanggil tempat ini sebagai ‘tano rura Mandailing’ (tanah air Mandailing).  Dari segi antropologi, masyarakat Mandailing tergolong dalam kelompok Proto-Melayu bersama dengan Batak (Pane 2013). Persoalan sama ada orang Mandailing itu suku Batak atau tidak akan saya jawab nanti.

Masyarakat Mandailing boleh ditemui di negara Singapura, Malaysia, dan Indonesia. Dianggarkan jumlah orang Mandailing di Sumatera, Indonesia berjumlah 300,000 manakala di Malaysia dianggarkan terdapat seramai 200,000 orang Mandailing (Lubis 2005:1037). Majoriti orang Mandailing beragama Islam dan terdapat minoriti yang beragama Kristian (Rotonga, dipetik Pane 2013, dan Lubis 2005).  Ekonomi masyarakat Mandailing berdasarkan penanaman padi, getah, kayu manis, kopi, dan perlombongan emas (Lubis 2005:1037).

Di Malaysia, masyarakat Mandailing boleh ditemui di negeri Perak, Selangor, dan Negeri Sembilan. Manakala di Indonesia, masyarakat Mandailing boleh ditemui di Sumatera Utara, terutamanya di Selatan Tapanuli dan Mandailing-Natal. Mereka boleh ditemui di kota-kota seperti kota Medan, Penyabungan, dan Bandung. Masyarakat Mandailing telah menyumbang banyak kepada sastera moden Indonesia dan Malaysia (Lubis 2005:1037). Seperti suku-suku lain, masyarakat Mandailing terkenal dengan tradisi mereka sebagai pengembara (Tugby, dipetik Idris dan Hassan 2016). Pada abad ke-19, masyarakat Mandailing telah berpindah ke Semenanjung Tanah Melayu secara beramai-ramai untuk mencari kehidupan yang lebih baik atau menimba ilmu agama (Idris dan Hassan 2016).

Asal-Usul Nama Mandailing

Perkataan atau nama Mandailing dipercayai berasal daripada “Mande Hiling” yang bermaksud “Ibu hilang” atau “Ibu yang hilang” dalam Bahasa Minangkabau (Nasution 2007:9).  Ini agak menarik untuk difikirkan kerana orang Mandailing ini bersifat patrilineal manakala jiran mereka, orang Minangkabau, bersifat matrilineal. Disebabkan teori sebalik asal-usul nama ini, ada juga yang mendakwa bahawa orang Mandailing ini adalah suku Minang, soalan ini akan saya jelaskan sama ada ianya benar atau tidak.  Namun begitu, sebab dan sejarah apakah yang menyebabkan terciptanya nama Mandailing ini sehingga kini menjadi satu misteri dan sering dibahaskan dari masa ke masa. Pertama kali perkataan Mandailing muncul dalam teks sejarah adalah dalam kitab Nagarakretagama yang menjelaskan aktiviti perluasan jajahan dan pengaruh empayar Majapahit di Nusantara pada abad ke-14 (Ansyah 2012 dan Nasution 2007:11). Pada syair ke XIII, tercatatnya nama Mandailing (Nasution 2007:11):

“Lwir ning pranusa sakahawat ksoni ri Malaya

Ning Jambi mwang Palembang karitang i Teba len Dharmacraya tumut

Kandis Kahwat Manangkabau ri Siyak i Rekan Kampar mwang i Pane

Kampe Harw athwe Mandahiling I Tumihang Parlak mwang i Barat”

Mandailing di dalam teks tersebut merujuk kepada suatu kawasan di Sumatera Utara. Selepas itu perkataan dan nama Mandailing hilang daripada lembaran sejarah untuk beberapa abad sehinggalah pada abad ke-19.

Abdurr Razaq Lubis (2003) berhujah bahawa salah satu teori nama Mandailing berasal daripada terma Mandala Holing, iaitu terma untuk idea pentadbiran dan perundangan dalam masyarakat Mandailing purba. Terma Holing ditemui dalam ungkapan berikut:

“..muda tartiop haopatna,

nipaspas naraco Holing,

niungkap buntil ni adat,

nisuat dokdok ni hasalan,

ni dabu utang dohot baris…”

Ungkapan di atas menurut Nasution (2007) bermaksud,

“…bahwa untuk mengadili seseorang harus didasarkan empat syarat. Apabila ke empat syarat itu dipenuhi barulah naraco holing (suatu lambang pertimbangan yang seadil-adilnya) dibersihkan, selanjutnya dilihat ketentuan adat, diukur beratnya, kesalahan, dan setelah itu barulah hukuman dapat dijatuhkan”.

Sehingga kini, masyarakat Mandailing dan Batak menggunakan ‘Surat Tumbaga Holing’ yang merupakan rujukan perundangan dan adat di Sumatera Utara. Mereka berpegang pada kata-kata “Surat Tumbaga Holing na so ra sasa” yang bermaksud “Surat Tembaga Holing tidak boleh dipadam”, atau dalam kata-kata lain – adat tidak boleh dipadamkan. Dalam konteks orang Mandailing pula ia bermaksud bahawa ketentuan adat-istiadat akan tetap menjadi anutan hidup orang Mandailing untuk selama-lamanya (Nasution 2003:10).

Teori yang seterusnya menyatakan bahawa Mandailing berasal dan mendapat nama mereka daripada kerajaan Mandala Holing. Kerajaan Mandala Holing adalah sebuah kerajaan purba yang meliputi daerah Portibi di Padang Lawas hingga ke Panyabungan (kini ibu kota Mandailing Natal) yang dipercayai telah wujud seawal abad ke-12 (Nasution 2003:9, Pane 2013, dan Siregar 2015).  Semasa serangan Majapahit, pusat pemerintahan Mandala Holing telah berpindah ke Piu Delhi, (sekarang dikenali sebagai Pidoli) berdekatan kota Panyabungan. Terdapat tinggalan candi-candi purba yang dipercayai milik kerajaan Mandala Holing, tetapi malangnya ada yang dipercayai telah dihancurkan oleh tentera Islam semasa Perang Padri yang berlangsung dari tahun 1820 hingga 1838 (Pane 2013).

Adakah Orang Mandailing itu Batak?

Perbahasan sama ada orang Mandailing itu adalah suku Batak atau tidak merupakan satu topik kontroversial yang sehingga kini masih lagi dibahaskan dan sering diungkit dari masa ke masa. Oleh itu, saya ingin menulis hujah dua-dua pihak yang menjelaskan kenapa Mandailing itu ialah Batak dan kenapa Mandailing itu bukan Batak. Saya juga akan membawa hujah-hujah sarjana yang mengatakan bahawa orang Mandailing ini bukan suku Minang.

Orang Mandailing adalah suku atau pecahan suku Batak

Dari segi antroplogi, Viner (1979) dan Cohen (1974) mengklasifikasikan Mandailing sebagai berketurunan atau suku Batak. Selain daripada Mandailing, suku Pakpak, Karo, Simalungun, Pardembanan, Toba, dan Angkola juga tersenarai sebagai suku atau keturunan Batak.  Viner (1979) dan Bruner (1961) juga berhujah bahawa orang Mandailing merupakan pecahan suku Batak yang memeluk agama Islam. Pane (2013) menyatakan bahawa masyarakat Mandailing tergolong dalam kelompok Proto-Melayu dan mempunyai persamaan dengan suku Toba, Simalungun, Karo, dan Pakpak/Dairi. Namun begitu, setelah mereka memeluk agama Islam, orang Mandailing tidak suka dilabel Batak dan telah memutuskan hubungan kebudayaan mereka dengan masyarakat Batak. Menurut Cohen (1974), ada kalanya seseorang daripada sebuah etnik boleh mengubah identiti mereka dan menjadi etnik lain. Perkara ini terpakai untuk isu Mandailing dan Batak. Menurut beliau lagi, terdapat pelbagai cara untuk mencapai perkara tersebut. Contohnya di kota Bandung, bergantung pada keadaan terutamanya semasa ketegangan politik, masyarakat Mandailing akan berganding bahu dengan masyarakat Toba dan membahaskan bahawa diri mereka dan Toba berkongsi selasilah atau moyang Batak yang sama. Mereka juga akan membahaskan bahawa mereka semua adalah satu bangsa kerana berkongsi adat dan selasilah yang sama (Cohen 1974:271).  Cohen (1974) berkata lagi bahawa orang Mandailing boleh memilih untuk jadi Batak atau tidak bergantung pada situasi.

Isu Mandailing bukan Batak setelah memeluk Islam pula akan saya huraikan dengan lebih terperinci selepas ini.

Seterusnya, kita perlu lihat dari segi bahasa atau linguistik. Menurut Tugby dan Embury (1973), Bahasa Mandailing mempunyai persamaan dengan beberapa Bahasa suku Batak. Ini juga disokong Cohen (1974) yang berkata orang Mandailing dan Batak Toba mempunyai dialek yang hampir sama. Manakala Viner (1979) pula berhujah bahawa Bahasa Mandailing merupakan satu sub-bahasa Batak. Seperti rumpun Melayu yang lain, orang Mandailing juga menggunakan Bahasa Melayu sebagai lingua franca atau bahasa perantaraan dalam upacara agama atau semasa mereka berdagang dengan kaum-kaum Nusantara lain. Menurut Lubis (2003) pula, walaupun Toba, Karo, Simelungan, Pakpak, Angkola, dan Mandailing adalah Batak, setiap satu suku tersebut mempunyai dialek, tulisan atau bahasanya yang sendiri. Contohnya, orang Mandailing mempunyai bahasa atau dialeknya yang sendiri dipanggil Hata Mandailing. Selain itu, orang Mandailing juga mempunyai aksaranya sendiri.

Pane (2013) berkata bahawa masyarakat Mandailing mempunyai persamaan dengan suku-suku Batak lain dari segi bahasa dan adat. Oleh kerana masyarakat Mandailing dan Batak tergolong dalam Proto-Melayu, terdapat persamaan dalam adat mereka (Pane 2013). Contohnya, seperti suku-suku Batak yang lain, orang Mandailing juga ada konsep marga atau klan. Kadangkala, nama-nama di pangkal nama mereka merupakan nama marga. Contoh nama marga dalam masyarakat Mandailing termasuklah Lubis, Nasution, Rangkuti, Harahap, Batubara, Pulungan, Hasibuan (atau Nasibuan), dan lain-lain. Namun begitu, Islamisasi telah menyebabkan sesetengah orang Mandailing untuk membuang nama-nama marga mereka (Lubis 2005). Selain itu, semua suku-suku Batak ini menulis Pustaha iaitu rekod atau kitab yang dibuat daripada kulit kayu yang mempunyai catatan ilmu pengubatan tradisional (Ansyah 2012). Walaupun berbeza agama dengan suku-suku Batak lain, Mangaraja Parliondoengan, seorang bangsawan dan tokoh Mandailing meminta agar perbezaan agama tidak dijadikan alasan perpecahan di dalam sesebuah bangsa. Beliau berpendapat suku-suku Batak harus bekerjasama untuk meningkatkan posisi dan nama bangsa ini yang seringkali dipandang remeh oleh bangsa-bangsa asing (Perret 2010:317).

Orang Mandailing bukan suku Batak

Satu fakta menarik yang mungkin ramai orang tidak tahu ialah komuniti Mandailing sudah lama menolak idea bahawa mereka ini adalah Batak (Nur’aini, Sudaryono dan Wijono 2003). Salah satu hujah menarik yang menyatakan bahawa orang Mandailing bukan Batak dibawa oleh Abdur-Razzaq Lubis (2010). Menurut beliau, orang Mandailing asalnya tidak dikategorikan sebagai suku Batak. Namun begitu, disebabkan campur tangan penjajah Barat, orang Mandailing mula dikategorikan sebagai suku atau sub-etnik Batak pada abad-19. Hal ini demikian kerana, pada masa itu, Stamford Raffles telah mencadangkan kepada penjajah Belanda untuk memisahkan Aceh dari Minangkabau dengan mencipta satu daerah Kristian iaitu Batakland atau dalam Bahasa Belanda, Bataklanden, di antara Aceh dan Minangkabau (Lubis 2010 dan Viner 1979). Menurut Lubis (2010), daerah ini merupakan satu daerah Batak Kristian yang telah menjadi bufferzone atau kubu Belanda untuk menghalang orang Islam Minangkabau dan Aceh daripada bersatu untuk menentang penjajah Belanda di Sumatera. Daerah ini bertujuan untuk menjadi satu sempadan dan telah memisahkan orang Aceh dan orang Minangkabau. Akibatnya, tanah-tanah Mandailing seperti Mandailing Julu dan Mandailing Godang juga telah termasuk ke dalam Bataklanden ini yang akhirnya menyebabkan orang Mandailing dikategorikan sebagai sub-etnik Batak walaupun ramai di antara orang Mandailing ini sudah beragama Islam (Lubis 2010). Dalam kata-kata lain, dasar pecah dan perintah yang diamalkan oleh penjajah Belanda telah ditekankan di daerah ini untuk memecahbelahkan atau memisahkan orang Islam Sumatera daripada bersatu. Mangsa-mangsa dalam dasar penjajahan Belanda ini bukan sahaja orang Minangkabau dan Aceh, tetapi juga etnik-etnik lain yang duduk di dalam kawasan antara mereka termasuklah orang Mandailing dan orang Batak.

Pada masa ini, penjajah Belanda telah menghantar pendakwah Kristian atau zending ke tanah-tanah Batak dan Mandailing. Orang Mandailing menjadi sasaran pertama pendakwah-pendakwah Kristian ini. Hal ini demikian kerana ramai orang Mandailing pada masa itu sudah memeluk Islam dan para pendakwah Kristian melihat ini sebagai satu ancaman kepada status Bataklanden.  Namun begitu, dakyah evangelis Kristian yang ditekankan di tanah Mandailing telah gagal (Aritonang, dipetik Lubis 2010). Lubis (2010) berpendapat bahawa salah satu sebab kegagalan dakyah Kristian di Mandailing berpunca daripada kegagalan pendakwah Kristian untuk melihat orang Mandailing sebagai etnik yang berbeza daripada Batak. Selain itu, kerja-kerja dakwah Kristian ini juga gagal sebab ramai orang Mandailing mula mendekatkan diri dengan identiti Islam mereka. Walaupun orang Batak Toba dan Mandailing pernah mempunyai persamaan yang ketara dulu, kedatangan agama Islam dan Kristian telah mengubah segala-galanya. Ramai orang Toba telah memeluk agama Kristian manakala ramai orang Mandailing telah memeluk agama Islam. Akibatnya, berlakunya jurang perbezaan yang besar antara orang Mandailing dan Toba (Lubis 2010). Menurut Lubis (2010) lagi, beliau berkata setelah orang Batak Toba menjadi sinonim dengan agama Kristian, orang Mandailing telah mendefinisikan Mandailing sebagai satu antitesis kepada Batak.  Perbezaan Mandailing dan Batak ini juga telah dinyatakan oleh Perret (2009), di mana masyarakat Mandailing, terutamanya yang menduduki Selatan Tapanuli, menolak identiti Batak kerana perbezaan agama. Selain itu, masyarakat Mandailing menolak identiti Batak kerana berpendapat ianya memalukan kepada mereka (Perret 2009:158).

Viner (1979) berkata setelah orang Mandailing memeluk Islam mereka telah berhenti mendefinisikan diri mereka sebagai Batak. Menurut beliau lagi, orang Mandailing juga telah memutuskan hubungan kebudayaan mereka dengan suku-suku Batak lain. Cohen (1974) juga mengatakan bahawa orang Mandailing membahaskan diri sebagai “Mandailing” sahaja dan meninggalkan label Batak. Setelah memeluk Islam, adat dan tradisi orang Mandailing juga telah berubah dan menjauhi elemen Batak. Pemelukan agama Islam oleh orang Mandailing secara beramai-ramai telah menonjolkan Mandailing lebih sebagai satu etnik yang berbeza daripada etnik Batak yang kebanyakkannya mengamalkan agama Kristian atau animisme (Pelly, dipetik Idris dan Hassan 2016). Kesannya, sehingga kini ramai orang Mandailing memisahkan diri mereka daripada Batak.

Anysah (2012) berkata bahawa

“Eksistensi masyarakat Mandailing sebagai suku-bangsa atau kelompok etnis ditandai dan dikukuhkan oleh kenyataan bahwa masyarakat Mandailing memiliki kebudayaannya sendiri, yang didalamnya termasuk bahasa, sehingga mereka dapat dibedakan dari suku-bangsa lain di Indonesia. Di samping itu warga masyarakat Mandailing juga menyadari adanya identitas dan kesatuan kebudayaan mereka sendiri yang membuat mereka (merasa) berbeda dari warga masyarakat yang lain.

Menurut laporan Abdulsalam (2017), tahun lepas, organisasi dan masyarakat Mandailing di Medan telah mengeluarkan petisyen yang ingin mengisytiharkan bahawa orang Mandailing bukan Batak.

Bukan kali pertama laporan dan pengisytiharan seperti ini berlaku. Dipercayai tindakan seperti ini sudah lama dibuat sejak abad ke-19 dan abad ke-20 lagi. Dalam satu insiden, pada 1919, terdapat sebuah perjumpaan di Medan yang bertujuan untuk berbincang dan berbahas mengenai adat dan bangsa Batak (Pewarta Deli, dipetik Tirto 2017). Semua suku atau pecahan suku Batak telah diminta hadir ke perjumpaan tersebut. Namun begitu, orang Mandailing telah menolak untuk turut serta kerana berpendapat bahawa perbincangan tersebut tidak ada kaitan langsung dengan adat dan bangsa Mandailing (Pewarta Deli, dipetik Tirto 2017, dan Perret 2010).

Menurut Perret (2010) lagi,

“Dua bulan kemudian, diluncurkan sebuah ajakan dari Selangor di Semenanjung Melayu untuk membentuk suatu negeri yang menggabungkan orang dari Mandailing, Angkola, Sipirok, Padang Lawas, Batang Toru, Batang Natar, dan Ujung Gading. Menurut penulis ajakan itu, mereka semua merupakan sebuah “bangsa”, yaitu “bangsa Mandailing”, menggunakan bahasa yang sama, adat yang sama, dan memiliki perasaan yang sama. Dikatakan negeri itu akan dipimpin oleh seorang raja saja, yang dipilih rakyat di antara raja-raja yang sudah ada dan yang akan menyandang gelar “Jang Dipertuan Longgam Mandailing”. Ia akan menjadi “Bapa” bagi para pemimpin kuriah serta wakil “bangsa” berhadapan dengan pemerintah Belanda.”

Berikut merupakan beberapa insiden yang menunjukkan konflik Mandailing vs. Batak.

I. Perbalahan Mandailing dan Batak dalam Sjarikat Tapanuli

Gerakan “bangsa Mandailing” tidak berhenti di situ sahaja. Pada tahun 1919 juga, satu syarikat di Medan bernama Sjarikat Tapanuli terjangkit konflik Batak vs. Mandailing ini. Sjarikat Tapanuli merupakan syarikat yang menerbit khabar berita harian Pewarta Deli dan dimonopoli oleh orang Mandailing dan Angkola-Sipirok (Adam 1995:150). Dalam syarikat tersebut, sebahagian pemegang saham syarikat adalah orang Batak manakala sebahagian lagi adalah orang Mandailing. Semasa pemungutan suara dalam sebuah perhimpunan berlangsung, pemegang-pemegang saham Batak memberikan suara untuk orang Batak sahaja manakala orang Mandailing telah memberikan suara untuk kedua-dua orang Batak dan Mandailing (Perret 2010:317).  Rentetan insiden ini, pemegang-pemegang saham Mandailing tidak berasa puas hati lalu telah membentuk syarikat mereka sendiri bernama Sjarikat Mandailing pada 1921 yang diketuai Mohammad Noech (Perret 2010:317). Dalam syarikat ini, orang bukan Mandailing telah dilarang untuk menjadi anggota.

Permusuhan antara orang Mandailing dan Batak dalam syarikat tersebut tidak berakhir di situ. Pada Mac 1922, semasa pemungutan suara dalam Sjarikat Tapanuli, anggota-anggota Mandailing hanya memberikan suara kepada calon-calon Mandailing sahaja. Disebabkan kali ini jumlah anggota Mandailing lebih ramai berbanding anggota Batak dalam pemungutan suara tersebut, maka hanya calon-calon Mandailing sahaja yang telah dipilih untuk mengetuai dewan pimpinan atau lembaga pengarah Sjarikat Tapanuli (Perret 1995). Sebagai tanda memberontak dan kerana tidak berasa puas hati, orang Batak telah mendirikan syarikat mereka sendiri yang dinamakan Handel Maatschappij Batak. Pengarah untuk syarikat ini diketuai oleh Haji Mohammad Tahir, mantan pengarah Sjarikat Tapanuli. Tidak lama kemudian, Pewarta Deli telah menaikkan artikel-artikel yang berbaur buruk terhadap orang Batak (Perret 2010:318). Dalam satu artikel Pewarta Deli yang dinaikkan pada 1922, penulis artikel tersebut telah memberikan persepsi bahawa orang Batak ini tidak bertamadun dengan berkata “Kehidoepan Batak itoe, tingkah dan lakoenja precies dengan monjet itoe”. Artikel tersebut juga menyatakan bahawa orang Batak telah ditamadunkan oleh orang Mandailing setelah “kalah berperang dengan orang Mandailing” dan diislamkan. Perret (2010) berpendapat artikel tersebut ingin menampilkan orang Mandailing sebagai lebih bertamadun berbanding orang Batak. Kenyataan-kenyataan seperti ini juga ingin menampilkan orang Mandailing sebagai etnik yang berbeza daripada etnik Batak juga.

II. Insiden Mandailing vs. Batak di Perkuburan Sungai Mati, Medan.

Pada tahun 1922, terdapat satu perbalahan yang berlaku antara orang Batak dan Mandailing tentang isu pengebumian di tanah perkuburan Sungai Mati, Medan. Penjaga tanah kubur tersebut telah melarang orang Batak untuk dikebumikan di situ atas sebab yang tanah perkuburan tersebut khas untuk orang Mandailing sahaja (Lubis 2005 dan Perret 2010:321). Tahun yang berikutnya, pada 1923, Madjelis Sjara’iah, telah dibentuk dengan perkenan Gabenor Belanda untuk mencari penyelesaian bagi masalah ini. Isu ini ternayata amat serius apabila ia juga disuarakan di dalam Diwan Raiat (Dewan Rakyat) atau Volksradd dalam Bahasa Belanda. Apabila Gabenor-Jeneral Belanda telah membuat keputusan yang berpihak kepada komuniti Batak, komuniti Mandailing telah membuat rayuan kepada Mahkamah Tinggi iaitu Rad van Justitie. Mahkamah Tinggi kemudian telah menarik semula keputusan Gabenor-Jeneral (Lubis 2005 dan Perret 2010).

Kisah ini telah didokumentasikan dalam Asal-Oesoelnja Bangsa Mandailing, di bawah sub-tajuk Berhoeboeng dengan Perkara Tanah Wakaf Bangsa Mandailing, di Soengei Mati, Medan. Dokumen tersebut telah diterbit pada tahun 1926 dan sehingga kini mengingatkan komuniti Mandailing tentang kejayaan mereka ke atas komuniti Batak (Lubis 2005).

Mangaradja Ihoetan, penyusun dokumen tersebut, telah menekankan sebanyak tiga kali dalam pendahuluan dokumen tersebut bahawa kes Sungai Mati merupakan satu peringatan kepada generasi-generasi muda Mandailing, terutamanya mereka yang berada di luar tanah air mereka untuk tidak menghapuskan identiti mereka:

“Riwajat tanah wakaf ini dikarangkan dan dihimpoenkan, goenaja teroetama ialah sebagai peringatan kepada sekalian bangsa Mandailing jang mentjintai kebangsaannja, terlebih-lebih bagi mereka itoe jang berdiam dipertantauan. …riwajat ini djadi peringatan kepada bangsa Mandailing…hanjalah kadar djadi peringatan dibelakang hari kepada toeroen-toeroenan bangsa Mandailing itoe, soepaja mereka tahoe bagaimana djerih pajah bapa-bapa serta nenek mojangnja mempertahankan atas berdirinja kebangsaan Mandailing itoe. Dengan djalan begitoe diharap tiadalah kiranja mereka itoe akan sia-siakan lagi kebangsaannja dengan moeda maoe mehapoeskannja dengan djalan memasoekkan diri pada bangsa lain jang tidak melebihkan martabatnja” (Ihoetan, dipetik Lubis 2005).

Namun begitu menurut Lubis (2005), kejayaan komuniti Mandailing di mahkamah ini bukanlah jaminan pengikitirafan politik berjangka panjang. Hal ini demikian kerana, Comite Kebangsaan Mandailing di Mandaing Natal, walaupun berjaya membuang label ‘Batak Mandailing’ dalam bancian, orang Mandailing masih lagi dikategorikan sebagai Batak

Adakah orang Mandailing ini suku Minang?

Setelah tercetusnya Perang Padri pada 1820, golongan Padri dari Minangkabau telah menjajah tanah Mandailing dan Batak. Selama sedekad, tanah Mandailing dan Batak telah ditadbir oleh kaum Padri dari Minangkabau sebelum dibebaskan oleh tentera Belanda pada tahun 1838 setelah dipujuk oleh seorang raja Mandailing bernama Raja Gadombang (Lubis 2003). Semasa pentadbiran Minangkabau di Mandailing inilah lebih ramai orang Mandailing telah mula memeluk Islam (Tugby dan Embury 1973). Disebabkan penjajahan Minangkabau ini juga munculnya dakwaan bahawa orang Mandailing ini telah diresap dan menjadi suku Minang dan bukannya Batak setelah memeluk Islam. Namun begitu, jika benar, mengapakah konsep adat dan Islam orang Minangkabau berbeza dengan adat konsep Mandailing? Dalam konsep Minangkabau, adat adalah bersendikan syarak tetapi bagi orang Mandailing ianya “ombar do adat ugamo” yang bermaksud adat berdampingan agama (Lubis 2005). Dalam konsep ini, adat tempatan dipercayai sebagai satu kebaikan bagi masyarakat dan patut dipegang selagi ianya tak melanggar hukum Islam. Selain itu, konsep ini meletakkan agama hukum-hukum Islam setaraf adat Mandailing (Lubis 2003). Jika orang Mandailing ini adalah suku Minang, bukankah konsep adat mereka sepatutnya sama dengan Minangkabau yakni adat bersendikan syarak bukannya adat berdampingan agama?

Setelah tamatnya Perang Padri, orang Batak dan Mandailing mula bermusuhan orang Minang dan telah membuka tanah-tanah mereka kepada perlindungan Belanda. Namun begitu pada 1860-an, orang Batak dan Mandailing telah berubah sikap dan mula membenci penjajah Belanda.

Mungkin terdapat kekeliruan, kerana dalam etnik Minang terdapat satu suku bernama Mandahiliang yang merupakan salah satu daripada tujuh jorong Minangkabau (Lubis 2010:298). Suku Mandahiliang ini sering dikelirukan dengan etnik Mandailing kerana mempunyai nama yang serupa. Menurut Lubis (2010), suku Mandahiliang ini merupakan hasil perkahwinan antara orang Minangkabau dengan orang Mandailing. Menurut beliau lagi, semasa orang Agam (panggilan orang Mandailing untuk orang Minangkabau dulu) datang ke tanah Mandailing untuk melombong emas, orang Agam ini telah berkahwin dengan orang Mandailing. Apabila orang Agam pulang ke tanah Minangkabau, mereka telah membawa isteri-isteri Mandailing mereka sekali. Akibatnya, keturunan atau anak-anak kepada orang Agam dan Mandailing ini telah melahirkan suku Mandahiliang. Kenapa pilih nama Mandahiliang dan bukannya Agam atau Minang? Hal ini demikian kerana, orang Minang adalah matrilineal, maka anak-anak mereka ini dinamakan sempena keluarga atau marga ibu mereka yakni Mandailing.

Kesimpulan

Masyarakat Mandailing mempunyai sejarah, budaya, dan adat yang kompleks dan kaya di Indonesia dan juga di Malaysia. Campur tangan penjajah, peperangan, dan kedatangan agama Islam dan Kristian di tanah Mandailing telah menyebabkan masyarakat Mandailing mempunyai krisis identiti, sama ada mereka Batak ataupun etnik yang berbeza daripada Batak sehingga kini masih lagi dibahaskan oleh para sarjana. Perkara ini juga telah mengelirukan banyak pihak termasuklah masyarakat Mandailing sendiri. Masalah ini menjadi semakin keruh kerana faktor kekurangan rekod sejarah Mandailing sebelum abad ke-14 yang juga telah menjadikan identiti masyarakat Mandailing masih lagi samar. Tidak dinafikan juga terdapat gerakan atau perjuangan untuk mengisytiharkan etnik Mandailing berbeza dari Batak yang sehingga kini masih lagi diperjuangkan. Lantaran itu, perbalahan antara masyarakat Mandailing dan Batak pada masa lalu telah mengakibatkan masyarakat Mandailing ingin menjauhi identiti Batak. Kita seharusnya ingat bahawa konsep bangsa, etnik, atau rumpun sering berubah mengikut masa, budaya, politik dan agama.  Oleh kerana itu, sehingga kini persoalan sama ada orang Mandailing adalah Batak atau tidak masih lagi tidak menemui tanda noktah. Sekiranya kajian tentang masyarakat Mandailing dihentikan, maka identiti mereka akan diancam arus globalisasi. Oleh itu, masyarakat Mandailing di Indonesia dan Malaysia serta para sarjana wajarlah mencari elemen-elemen yang mendefinisikan seseorang itu sebagai Mandailing dan pada masa yang sama mencari elemen-elemen yang membezakan Mandailing daripada etnik-etnik lain.  Akhir sekali, masyarakat Mandailing kini perlulah memperkenalkan generasi muda Mandailing mereka kepada sejarah, budaya, dan adat Mandailing agar mereka dan warisan mereka tidak akan hilang daripada muka bumi ini.

Rujukan

Ansyah, A. (2012) Willem Iskander (1840 – 1876) Pelopor Pendidikan Di Mandailing Sumatra Utara [online] Unpublished dissertation. Universitas Negeri Yogyakarta. available from < http://eprints.uny.ac.id/13506/> [10 May 2018]

Abdulsalam, H. (2017) ‘Polemik Etnisitas antara Batak dan Mandailing’. Tirto.id [online] 30 October 2017.  available from <https://tirto.id/polemik-etnisitas-antara-batak-dan-mandailing-cze2> [10 May 2018]

Ahmat, A. (1995) The Vernacular Press And The Emergence Of Modern Indonesian Consciousness (1855-1913). New York: SEAP Publications.

Bruner, E.M. (1961) ‘Urbanization and Ethnic Identity in North Sumatra’. American Anthropologist 63 (3), 513-514.

Cohen, A. (1974) Urban Ethnicity. London: Routledge.

Hassan, H. and Idris, M. (2016) Bravery from the Perspective of a Mandailing Scholar: An Analysis of Perisai Bagi Sekalian Mukallaf [online] Unpublished dissertation. Northern University of Malaysia. available from <http://www.futureacademy.org.uk> [9 May 2018]

Lubis, A.R. (2003) ‘Transformation of Mandailing Cultural Identity and Leadership’. Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society 76 (1), 55-79.

Lubis, A.R. (2005) ‘Mandailing People (Sumatra)’. in The Encyclopedia of Religion and Nature. ed. by Kaplan, J. and Taylor, B.R. New York: Thoemmes Continuum, 1037-1038.

Lubis, A.R. (2005) ‘Mandailing Islam Across Borders’. Taiwan Journal of Southeast Asian Studies 2 (2), 57-102.

Lubis, A.R (2010) ‘Mandailing–Batak–Malay: A People Defined and Divided’, in From Palermo to Penang, A Journey into Political Anthropology/De Palerme à Penang, Un itinéraire en anthropologie politique. ed. by Ruegg, F. and Boscoboinik, A. Germany: Lit Verlag, 297-308.

Nasution, E. (2007) Tulila: Muzik Bujukan Mandailing. Penang: Areca Books.

Nur’aini, C., Sudaryono, dan Wijono, D. (2003) The Structure of Buildings Arrangement In The Alaman Bolak Selangseutung Site Of Batak Mandailing Ethnic Settlement, North Sumatra. Unpublished dissertation. Yogyakarta: Gadjah Mada University.

Pane, M.S. (2013) Analisis Fungsi Dan Struktur Musikal Gordang Sambilan Dalam Upacara Adat Perkahwinan Mandailing Di Kota Medan [online] Unpublished dissertation. University of North Sumatra. available from <http://www.etnomusikologiusu.com/uploads/1/8/0/0/1800340/skripsimahyarspane.pdf> [10 May 2018]

Perret, D. (2009) ‘Ethnicity And Colonialization In Northeast Sumatra: Bataks And Malays’. in From Distant Tales: Archaeology And Ethnohistory In The Highlands of Sumatra.  ed. by Bonatz, D., Miksic, J., Neidal, J. and Bonatz, M. New Castle: Cambridge Scholars Publishing, 143-159.

Perret, D. (2010) Kolonialisme dan Etnisitas Batak dan Melayu di Sumatra Timur Laut. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.

Siregar, I. (2015) Konservasi Kesenian Mandailing [online] Unpublished dissertation. Institut Seni Indonesia Yogyakarta. available from <http://digilib.isi.ac.id/587/1/bab%201.pdf> [10 May 2018]

Tugby, D. and Embury, B. (1973) ‘The Persistance Of The Mandailing Language In West Malaysia’. Southeast Asian Journal of Social Science 1 (2), 29-33.

Viner, A.C. (1979) ‘The Changing Batak’. Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society 52 (2), 84-112.


Matrakci: Polymath Genius Muslim Dari Uthmaniyyah Ketika Renaissance

Selalunya bila berbicara tentang cendekiawan-cendekiawan Islam yang hebat, nama-nama seperti al-Kindi, Ibnu Sina, al-Khwarizmi, al-Battani dan Ibnu al-Haytham selalu menjadi sebutan dan menjadi punca kepada kebangkitan Eropah semasa era Renaissance.

Tetapi tidak ramai tahu semasa era Renaissance berlaku, ada juga tokoh-tokoh Uthmaniyyah yang menyumbang kepada era berkenaan. Salah seorang daripada mereka ialah Matrakci Nasuh atau Nasuh al-Matraki.

Biografi

Matrakci atau nama sebenarnya Nasûh bin Karagöz al-Bosnawi/Nasûh bin Abdullah al-Silahi al-Matraki merupakan anak jati Visoko, Bosnia-Herzegovina dan dilahirkan pada tahun 1480. Walaupun lahir dari sebuah keluarga Muslim Bosnia, beliau telah didraf ke dalam sistem devshirme, sistem yang biasanya dikhaskan kepada populasi Eropah Uthmaniyyah ketika itu. Bagaimanapun, di Bosnia, sistem ini turut dipanjangkan kepada keluarga-keluarga Muslim tempatan.

Matrakci mendapat pendidikan di sekolah istana semasa era pemerintahan Sultan Bayezid II dengan salah seorang gurunya ialah guru baginda, Sai Celebi. Bila menginjak usia dewasa, beliau menjadi sebahagian daripada unit Janissari dan dikenali sebagai seorang penembak tepat dan handal bermain pedang. Selain itu, Matrakci juga berupaya menguasai lima bahasa, satu kelebihan yang membolehkannya menyertai angkatan laut Uthmaniyyah.

Matrakci

Pada tahun 1520, Matrakci dihantar ke Mesir untuk melanjutkan pelajarannya dan menghadiri simulasi-simulasi p3rang Uthmaniyyah. Simulasi-simulasi ini memberi idea kepada beliau untuk menghasilkan sebuah permainan p3rang yang dipanggil matrak. Matrak ialah sejenis permainan p3rang yang menyaksikan pemain berlawan menggunakan sebatang kayu yang dipanggil labut, belantan atau pedang rapier. Permainan ini dicipta bagi melatih t3ntera Uthmaniyyah untuk menjadi lebih cekap dan pintar beradaptasi dalam situasi pep3rangan.

Dengan melihat matrakci dan garis masa kejayaan kempen Uthmaniyyah pada abad ke-16, tidak mustahil matrakci merupakan senjata rahsia kerajaan berkenaan menghadapi musuh-musuh mereka termasuk Sepanyol. Justeru, tidak hairanlah mengapa Sultan Suleiman al-Qanuni menganugerahkan gelaran Reis (Ketua) dan Ustad (Tuan) kepada Matrakci kerana memberi input besar kepada aktiviti pep3rangan Uthmaniyyah termasuk cara penggunaan lembing. Dekri anugerah ini menjadi sebahagian daripada isi kandungan kitabnya yang berjudul Umdat al-Hisab. Matrakci dibangunkan dan disemak berkali-kali oleh beliau semasa berada di Mesir yang ketika itu ditadbir Gabenor Mesir, Hayr Bey.

Selain memberi sumbangan dari segi aspek latihan ket3nteraan, Matrakci turut menunjukkan kepintaran dalam soal pembangunan s3njata dan taktik pep3rangan. Bagi meraikan hari di mana putera-putera Suleiman al-Qanuni iaitu Mustafa, Mehmed dan Selim bersunat, beliau membina dua buah kubu bergerak yang diperbuat daripada kertas. Mengikut keterangannya, kubu bergerak ini mempunyai lima buah menara dan empat buah pintu gerbang. Dinding kubu dihias indah dengan pistol dan senapang lantak dipasang pada dinding kubu serta dikawal oleh 60 orang.

Kubu-kubu ini akan bergerak ke arah satu sama lain dari bahagian arena yang berbeza. Apabila pintu gerbang pertama dinaikkan, 4skar bersenjatakan p3dang akan keluar. Ini disusuli oleh dengan pembukaan pintu gerbang lain iaitu pintu gerbang kedua (4skar bersenjatakan cokmar), pintu gerbang ketiga (4skar bertopi putih) dan pintu gerbang keempat (pem4nah). Dua kubu bergerak ini diperlihatkan kepada baginda dan orang ramai pada 21 Jun 1529. Rekaan kubu bergerak ini boleh diamati dalam kitab karangannya yang bertajuk Tuhfat al-Ghuzat (Hadiah Seorang P4hlawan).

Tuhfat al-Ghuzat pada dasarnya merupakan sebuah ensiklopedia pert4hanan dan pers3njataan yang merangkumi lima bab. Kitab ini mengandungi pelbagai bentuk ilustrasi dan penerangan tentang senjata seperti anak p4nah, busur, p3dang dan c0kmar, taktik ket3nteraan dan kehormatan. Di samping itu, Matrakci turut menyentuh isu simulasi pep3rangan, pendidikan ket3nteraan, latihan dan kemahiran berkuda dengan memberi rujukan khusus kepada pasukan berkuda.

Peta miniatur

Selain dikenali sebagai pandai p3rang, ketajaman minda Matrakci turut terserlah dalam bidang kesenian. Memandangkan tugasnya sebagai ahli pep3rangan dan p4hlawan memerlukan beliau mengembara ke serata tempat, bukanlah satu kejutan masa lapangnya diisi dengan melukis peta miniatur sesebuah lokasi di mana beliau dan pasukan t3ntera Uthmaniyyah berkhemah atau berlabuh.

Contohnya dalam kitab yang berjudul Bayân-i Manâzil-i Safar-i Iraqayn-i Sultan Süleyman Khan, Matrakci melukis tempat-tempat mereka berkhemah semasa kempen pertama Suleiman al-Qanuni terhadap kerajaan Safavid yang berlangsung antara 1533 hingga 1536.

Menerusi Bayân-i Manâzil-i Safar-i Iraqayn-i Sultan Süleyman Khan, beliau bukan saja melukis tetapi menerangkan ciri fizikal sesebuah bandar yang disinggahi termasuk laluan yang digunakan pihak Uthmaniyyah. Dari segi jarak pula, Matrakci memilih menggunakan batu sebagai unit berbanding bilangan jam diperlukan untuk mengembara.

Antara bandar yang disinggahi ekspedisi pertama Suleiman al-Qanuni ini ialah Tabriz, Baghdad, Diyarbakir dan Aleppo. Matrakci juga turut bertanggungjawab mencipta skrip kaligrafi baru ta’lik yang dikenali sebagai kalem-i divani. Sebelum itu, pihak Uthmaniyyah menggunakan skrip kaligrafi ta’lik Parsi dalam skrip tulisan mereka.

Pada tahun yang sama Matrakci dihantar bertugas ke Mesir, tahun itu turut menyaksikan beliau mengorak langkah sebagai sejarawan. Jika tidak sibuk membangunkan simulasi pep3rangan matrakcinya itu, beliau menterjemah catatan sejarah Imam at-Tabari yang bertajuk Târikh al-Rasûl wa al-Mulûk dari Bahasa Arab ke Bahasa Turki.

Kitab Tarikh al-Rasul wa al-Muluk terdiri daripada tiga jilid yang kemudian digabungkan satu jilid tambahan yang dikarang olehnya sebelum diberi tajuk baru iaitu Madjima al-Tawarikh. Jilid tambahan yang dimasukkan dalam Kitab Tarikh al-Rasul wa al-Muluk ini merujuk kepada sejarah pembentukan kerajaan Uthmaniyyah hingga pertengahan abad ke-16.

Selain menterjemah Kitab Tarikh al-Rasul wa al-Muluk, Matrakci turut meriwayatkan sejarah para pemerintah Uthmaniyyah. Misalnya, kitab Ta’rikh-i Sultan Bâyezid wa-Sultan Selim berkisar tentang riwayat Bayezid II dan Selim I, Ta’rikh-i Sultan Selim (Selim I), Ta’rikh Sultan Bayezid (Bayezid II), dua koleksi Süleyman-nâme yang berkisar tempoh 1520-1537 dan 1543-1551 serta Ta’rikh-i Feth-i Shiklos wa Estergon wa Istolnibelgrad (rujukan ekspedisi ket3nteraan yang berlaku pada 1542 dan 1543).

Pada tahun 1550, Perdana Menteri Uthmaniyyah ketika itu iaitu Rustem Pasha menggalakkan Matrakci membuat semakan semula kepada Madjima al-Tawarikh dan menambah maklumat baru pada kitab berkenaan. Ini membawa kepada penghasilan versi kedua kitab al-Tabari itu yang bertajuk Jami’ al-Tawarikh. Penambahan yang dibuat beliau ialah menambah sejarah pemerintahan Suleiman al-Qanuni hingga tahun 1561. Salah satu daripada judul Jami’ al-Tawarikh didedikasikan khusus kepada Rustem Pasha.

Matrakci juga turut memberi input signifikan dalam bidang geografi setanding rakan kontemporarinya, Piri Reis. Buku pertama yang menyentuh disiplin ilmu ini ialah Bayân-i Manâzil-i Safar Iraqayn. Kitab ini mengandungi pelbagai model miniatur yang menyambungkan Istanbul ke Tabriz dan Baghdad seperti peta.

Contohnya, lukisan ibu kota Istanbul termasuk lakaran miniatur infrastruktur yang wujud ketika itu seperti Istana Topkapi, Haghia Sophia (ketika itu berperanan sebagai masjid), At Meydani (arena Hippodrome) dan kompleks Mehmed II.

Ilustrasi miniatur yang dihasilkan Matrakci menjadi contoh lukisan topografi yang menjadi ikutan ramai seniman dan ahli geografi untuk abad-abad berikutnya. Ini sekaligus menjadikan peta darat yang dihasilkannya bertaraf tinggi setaraf dengan peta maritim Piri Reis yang wujud dalam Kitab-i Bahriye. Dua lagi karyanya turut memberi impak signifikan iaitu Ta’rikh-i Feth-i Shiklos wa Estergonwa Istolnibelgrad dan Ta’rikh Sultan Bayezid.

Dalam Ta’rikh-i Feth-i Shiklos wa Estergonwa Istolnibelgrad, Matrakci melukis rumah-rumah tumpangan yang wujud antara Budapest hingga Istanbul dan pelabuhan-pelabuhan Perancis seperti Nice, Toulon dan Marseille. Kesemua lukisan ini dibuat semasa beliau mengikut armada laut Uthmaniyyah yang diketuai Hayreddin Barbarossa semasa kempen pakatan Perancis-Uthmaniyyah terhadap Sepanyol.

Matematik

Dalam bidang matematik pula, Matrakci turut mengarang dua buah buku iaitu Divan katipleri dan muhasebeciler. Dua buku ini saja digunakan untuk membantu kerani-kerani jabatan diraja tetapi turut menyumbang kepada pembangunan Bahasa Turki agar bersesuaian dengan bahasa matematik. Ini juga membantu penyelesaian matematik yang dihadapi para akauntan jabatan ketika itu.

Buku pertamanya berjudul Jamâl al-Kuttâb wa Kamâl al-Hussâb yang dikarang pada tahun 1517 dan didedikasikan kepada Selim I. Manakala Umdat al-Hisab pula dikarang pada tahun 1533 dan merupakan penambahbaikan dari versi pertama. Selain meliputi subjek sama seperti Jamal al-Kuttab wa Kamal al-Hussab, Umdat al-Hisab turut menyentuh soal pengiraan harta pusaka dan percukaian, dua perkara penting yang perlu dipelajari akauntan ketika itu.

Satu penemuan menarik dari Umdat al-Hisab ialah cara pendaraban kekisi yang digunakan secara meluas di Madrasah Enderun sebelum diperkenalkan semula di Eropah oleh ahli matematik Scotland John Napier 50 tahun kemudian.

Dua versi buku Matrakci masih wujud sehingga hari ini dengan Jamal al-Kuttab wa Kamal al-Hussab mempunyai empat salinan sementara Umdat al-Hisab pula mempunyai 15 salinan. Dengan bilangan salinan Umdat al-Hisab lebih banyak daripada Jamal al-Kuttab wa Kamal al-Hussab, ini jelas menunjukkan bahawa versi kedua yang dihasilkan Matrakci itu menjadi sumber rujukan utama mereka.

Matrakci merupakan antara tonggak penting dalam kerajaan Uthmaniyyah. Justeru, apabila berita kembalinya beliau ke hadrat Ilahi pada tahun 1564 tersebar, pemergiannya ditangisi ramai. Ini kerana kebijaksanaannya dalam banyak perkara memberi impak positif kepada perkembangan kerajaan Uthmaniyyah sebagai sebuah empayar yang digeruni. Malah, tidak salah jika ada yang menyamakan statusnya sama seperti polymath Renaissance yang paling terkenal, Leonardo da Vinci.

RUJUKAN:

Ayduz, Salim. Nasuh Al-Matrakî, A Noteworthy Ottoman Artist-Mathematician of the Sixteenth Century. https://www.academia.edu/26055093/Nasuh_Al-Matrak%C3%AE_A_Noteworthy_Ottoman_Artist-Mathematician_of_the_Sixteenth_Century


Kapten Blackbeard: Lanun Termasyur Ketika Era Keemasan Perlanunan

Dalam sejarah kita, terdapat sebuah fasa yang dinamakan sebagai Era Keemasan Perlanunan (Golden Age of Piracy). Nama yang sering dikaitkan dengan era ini selalunya ialah Blackbeard atau nama sebenarnya ialah Edward Teach, atau nama keluarga lain yang dicadangkan ialah seperti Thatch atau Thack. Biasanya pada era sebegini, para lanun tidak akan menggunakan nama sebenarnya kerana dikhuatiri akan memberikan nama buruk kepada keluarga mereka.

Blackbeard, anak jati Bristol, England ini membesar sebagai seorang privateer atau corsair, yakni seorang yang bertanggungjawab menyerang kapal musuh ketika waktu perang yakni ketika itu, Spanish War Of Succession atau juga dikenali sebagai Queen Anne’s War.

Sebaik sahaja perang tamat, Blackbeard dikatakan telah mengembara ke New Providences yang juga dikenali sebagai Republic Of Pirates disekitar Bahamas hari ini. Di sini, peraturan dan undang-undang yang terpakai di dunia luar adalah diabaikan terus. Di sini juga merupakan sarang lanun terkenal dan ketika di sinilah Blackbeard menemui Benjamin Hornigold dan menyertai kru kapalnya. Maka kehidupan Blackbeard sebagai lanun pun bermula.

Nampaknya potensi Blackbeard untuk mencipta nama dapat dikesan oleh nahkoda kapal lanun yang disertainya. Hornigold ada mencatatkan tentang potensi Blackbeard dalam bukunya pada tahun 1724 yang bertajuk A General History Of The Robberies And The Murders Of The Most Notorius Pyrate. Bersama dengan Hornigold, Blackbeard telah menghantui laut ketika itu dengan menyerang dan melanun beberapa buah kapal terkenal.

Beberapa tahun selepas melanun, maka Hornigold dikatakan telah “bersara” daripada kegiatan kelanunnya dengan menerima pengampunan diraja oleh British ketika itu, meninggalkan Blackbeard. Dalam ketika waktu itulah dikatakan bahawa Stede Bonnet yang datang dari keluarga tentera yang kaya raya, juga dikenali sebagai The Gentleman Pirate telah menyertai kegiatan kelanunan bersama dengan Blackbeard. Malangnya ketika itu, Bonnet tidak mampu untuk mengawal krunya lalu menyerahkan kuasa sebagai nahkoda kepada Blackbeard.

Bersama-sama dengan Bonnet, Blackbeard memulakan legendanya sebagai lanun yang digeruni dalam sejarah apabila menyerang kapal pedagang Perancis yang bernama La Concorde lalu merampas kapal tersebut dan menamakannya semua sebagai Queen Anne’s Revenge, melengkapkan kapal tersebut dengan 40 buah senjata api. Bersama menyertai Blackbeard yang merupakan penumpang kepada La Concorde ialah beberapa orang kru yang sukarela bersama Blackbeard dan juga tiga doktor yang merupakan pakar bedah, dua tukang kayu, dua orang kelasi kapal dan juga seorang tukang masak.

Selepas itu, Queen Anne’s Revenge akan berlayar mengganas di lautan dengan bendera hitam yang berlambangkan tengkorak sedang melembingkan sekeping hati, dan dimana selepas itu imej itu akan sinonim dengan keganasan yang dilakukan oleh Blackbeard.

Namun, kebanyakan kisah yang berkaitan dengan “kejahatannya” adalah kebanyakan legenda. Kononnya dia pernah menembak salah seorang kru terawal yang bersama dengannya dalam aktiviti melanun ini. Ketika berbuat demikian, dia dikatakan mengatakan “aku terpaksa melakukannya kerana takut kalian akan melupakan aku.”

Dalam legenda yang lain pula, ketika dia sedang mabuk selepas meneguk alcohol, dia dikatakan mencabar kru kapalnya untuk duduk dalam kapalnya sambil dia membakar sebuah sulfur di dalam sebuah kawah. Asap yang terhasil dari sulfur trsebut telah menyebabkan kru-kru kapalanya tidak sedarkan diri kecuali dirinya yang masih gagah bertahan. Lalu dia dikatakan berkata “celaka kalian semua yang lembik. Ternyata aku lebih kuat daripada kalian!” Dalam suatu masa yang lain, dia dikatakan menjadikan para isteri yang bersama dengannya di atas kapal laksana seorang pelacur untuk kru-kru kapalnya.

Bahkan kekejaman dan kegerunan yang selalu dikaitkan dengannya dalam legenda adalah berbeza dengan kenyataan sejarah yang sebenarnya. Dia lebih terlihat sebagai seorang yang “gentlemen” dalam berhadapan dengan musuhnya. Dalam sebuah kisah ketika dia menguasai sebuah pelabuhan bernama Charleston selama seminggu detiknya. Dek ketika itu kerana ketiadaan kapal pengawal yang berjaga, dia telah menawan sebuah kapal bernama Crowley yang menempatkan banyak orang awam. Salah satu daripadanya ialah Samuel Wragg ahli kaunsel pentadbiran Carolina.

Blackbeard telah mengugut untuk membunuh isi kapal Crowley kalau sekiranya pihak yang pentadbiran Carolina tidak menyerahkan bekalan ubat-ubatan seperti mana yang dimintya. Samuel Wragg telah dihantar ke sana bersama dengan dua orang lanun yang akan mengiringinya dalam proses memujuk pentadbiran Carolina. Masa yang diberikan ialah tiga hari. Namun selepas dua hari, Wragg bersama dengan dua orang lanunnya masih belum pulang. Orang awam yang berada dibawah tawanan Blackbeard sudah mula ketakutan, dan menyangka bahawa hari itu hayat mereka akan ditamatkan. Namun lebih mengejutkan, Blackbeard memberikan masa dua hari lagi lanjutan.

Akhirnya, bekalan ubat-ubatan pun sampai. Rupa-rupanya dua orang lanun yang disuruh menemani Wragg punya angkara. Ketika Wrag berjaya mendapatkan bekalan ubat-ubatan yang diminta oleh Blackbeard, dua orang lanun itu pula sedang mabuk di bar yang berdekatan sehingga tidak mampu untuk mengendalikan sampan untuk kembali ke Blackbeard menyebabkan hari agak tergendala. Selepas mendapatkan bekalan tersebut, Blackbeard pun melepaskan setiap tawanannya tanpa langsung menyentuh mereka. Ini sekaligus berbeza dengan legenda yang selalu menyelubungi batang tubuh Blackbeard ini.

Selepas beberapa ketika terlibat sebagai lanun, maka Blackbeard merasakan bahawa dia perlukan kehidupan sebagai orang biasa yang lebih aman. Dia telah mendapatkan gabenor untuk wilayah Virginia. Namun, beberapa bulan kemudian, Blackbeard kembali menyertai perlanunan dan terus diburu oleh Lieutenant Robert Maynard yang diarahkan oleh gabenor Virgina sendiri.

Dikatakan ketika kembali menyertai perlanunan, Blackbeard bertemu dengan beberapa individu yang turut berbahaya sebagai seorang lanun, lalu meluangkan masa petangnya bersama dengan mereka dengan bermabuk-mabuk pada hari itu. Maynard berjaya menjejak Blackbeard lalu berlakulah pertempuran. Dalam pertempuran ini, Maynard berpura-pura kalah. Blackbeard pula terbeli dengan lakonan Maynard lalu mendarat di atas kapalnya.

Namun sebaik sahaja berada di atas kapal tersebut, kru Maynard yang selebihnya yang bersembunyi pun keluar dan berlakulah pertempuran sekali lagi di antara Maynard dan Blackberad berserta kru-kru kapal mereka. Malangnya telah dibunuh oleh salah seorang krtu Maynard, sekaligus menamatkan hayat Blackbeard, kapten paling legenda dalam sejarah perlanunan. Namun demikian, Maynard mendapati bahawa Blackbeard tidak membawa bersamanya harta-harta yang dikumpulkan sepanjang menjadi seorang lanun. Lalu ramai pula yang percaya tentang legenda yang berkaitan dengan harta karun Blackbeard yang disembunyikan di satu bahagian bumi ini, mengelak dari dicari oleh sesiapa sahaja terutama musuhnya!

Rujukan:

All About History: The Book Of Pirates (2017) Future Publishing Ltd

Qaronline (2017) Blackbeard: History of the Dreaded Pirate (Link: https://www.qaronline.org/history/blackbeard )


Tikus Afrika Beracun: Lophiomys Imhausi

Memperkenalkan salah satu spesies haiwan dari benua Afrika iaitu Lophiomys imhausi. Ia juga turut dikenali dengan nama lain iaitu “Africa Maned Rat” atau “Africa Crested Rat”. Ya, ini adalah tikus, walaupun haiwan ini mempunyai ciri-ciri yang hampir sama seperti seekor landak atau skunk.

Telah direkodkan bahawa haiwan ini menjadikan beberapa buah negara Afrika Timur sebagai habitatnya. Iaitu di Somalia, Ethiopia, Sudan, Kenya, Uganda, dan Tanzania.

Tikus ini mempunyai saiz tubuh badan yang lebih besar daripada tikus biasa, serta ia juga turut dilengkapi dengan bulu-bulu yang sangat istimewa. Ini kerana bulu-bulu tersebut telah diliputi oleh toksin Ouabain yang sangat ampuh yang didapatkan oleh tikus ini daripada sejenis pokok.

Lophiomys imhausi mempamerkan strategi kemandirian diri yang sangat jarang dimiliki oleh mamalia, iaitu melindungi diri dengan ‘senjata kimia’.

Mempunyai ‘senjata kimia’ seperti racun dan toksin itu bukanlah sesuatu yang aneh di dalam dunia haiwan. Kerana haiwan seperti katak, serangga, ular dan obor-obor juga turut memilikinya.

Selain itu, umum diketahui bahawa mamalia lebih bergantung harap kepada strategi mempertahankan diri atau memburu seperti berikut:

– Menggunakan gigi dan kuku yang tajam.– Kekuatan otot.– Deria yang sangat peka– Kelajuan dan sebagainya.

Ini menjadikan kebolehan tikus Lophiomys imhausi untuk mempunyai dan menggunakan toksin tersebut sebagai sebuah strategi untuk mempertahankan diri adalah sesuatu yang sangat menakjubkan.

Dalam kertas kajian yang bertajuk “A Poisonous Suprise Under the Coat of the African Crested Rat”, Jonathan Kingdon dan Fritz Vollrath dari Universiti Oxford, telah menjelaskan tentang bagaimana tikus spesies Lophiomys imhausi ini mempunyai kehadiran toksin pada bulunya.

Dari hasil pemerhatian, mereka mendapati bahawa Lophiomys imhausi menghabiskan berjam-jam masa nya untuk mengunyah kulit serta akar pokok dari spesies “Acokanthera schimperi”. Pokok ini juga turut dikenali dengan nama lain iaitu “Poison-arrow tree”.

Sebagai fakta tambahan, toksin Ouabain daripada pokok spesies Acokanthera shimperi ini juga diketahui disalut pada mata anak panah pemburu di Afrika untuk memburu gajah serta haiwan besar lain. Justeru menjelaskan bagaimana nama “poison-arrow tree” itu diterima.

Setelah mengunyah kulit serta akar pokok yang mengandungi toksin Ouabain ini, Lophiomys imhausi akan menjilat dan seterusnya meliputi bulu-bulu istimewa yang dimilikinya, iaitu bulu yang terdapat pada bahagian kiri dan kanan yakni jaluran berwarna putih itu dengan air liur yang telah bercampur toksin tersebut.

Bulu-bulu istimewa ini apabila diperhatikan dibawah mikroskop, sangat berbeza dengan bulu lain. Ini kerana menurut Dr. Vollrath, ia lebih keras dan mempunyai lubang-lubang pada permukaannya. Selain itu, di dalam lubang yang terdapat pada bulu tersebut turut mempunyai jaringan mikrofiber.

Pengkaji kemudian mendapati bahawa jika bulu-bulu ini disapukan toksin, toksin akan meresap ke dalam bulu melalui lubang-lubang tersebut, kemudian toksin itu seterusnya akan disimpan di dalam jaringan mikrofiber. Seolah-olah seperti sebatang picagari yang mempunyai racun di dalam nya dan bersedia untuk menyuntik.

Ia hanya memerlukan luka yang kecil dari tusukan bulu bertoksin ini untuk membuat pemangsa itu untuk jatuh sakit atau membunuhnya.

Seterusnya, tikus Lophiomys imhausi ini juga mempunyai kebolehan untuk bertahan daripada cubaan-cubaan awal pemangsa untuk mengigitnya. Ini kerana tikus ini juga turut dilengkapi oleh lapisan kulit yang tebal. Justeru memerlukan beberapa cubaan bagi pemangsa untuk menembusi kulit tebal itu.

Sedangkan, pemangsa cuma perlu ditusuk sekali sahaja untuk menerima ‘suntikan maut’ daripada toksin Ouabain yang dimiliki oleh Lophiomys imhausi.

Sumber:

A poisonous surprise under the coat of the African crested rat. Retrieved from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3248729/…


Istinggar Pertama Jepun Berasal Dari Kesultanan Melaka?

Pada akhir abad
ke-13, senjata api seperti Teppo yang menyerupai meriam tangan tamadun China
telah dibawa masuk ke Jepun. Hal ini bukanlah sesuatu yang mengejutkan kerana
kebudayaan, adat, sistem pentadbiran malahan kepercayaan yang dianuti
masyarakat Jepun dahulu kala banyak dipengaruhi dan berinspirasikan daripada
tanah besar China. Menurut rekod Nihon Shoki, Agama Buddha itu sendiri berkembangnya
daripada China sebelum dibawa masuk ke Jepun melalui kerajaan Baekje, Korea.

Senjata api
seperti Teppo ini pula rekaannya sangat ringkas tanpa sebarang bidik atau picu
untuk menembak. Rupanya tak ubah seperti tiub besi yang berlekuk di bahagian
tengah. Ketika itu, zaman Kamakura yang berasaskan sistem pemerintahan tentera
sedang rancak berlangsung. Bakufu ataupun Keshogunan Kamakura mempunyai kuasa
yang amat luas ke seluruh negara. Tiada yang mampu menggugat hegemoni puak
bushi. Maharaja Jepun pula kehilangan kuasa dan pengaruhnya selepas kekalahan
yang memilukan dalam Perang Jōkyū (1221).

Maka, Teppo
mendapat sambutan yang dingin daripada para pahlawan samurai kerana mereka
tidak minat untuk menggunakan suatu senjata yang kelihatan seperti tiub besi
yang disumbatkan bebola besi di dalamnya. Amat pelik dan janggal buat mereka
yang berhari-harian membanting tulang mengerah keringat melatih seni
mempertahankan diri, memanah, berkuda dan sebagainya. Bukan sahaja pelik,
tetapi juga agak memalukan kerana puak pahlawan lebih gemar menggunakan senjata
melee seperti Katana dan Yari yang biasa
digunakan dalam perlawanan jarak dekat sesuai dengan sifat seorang pahlawan
sejati.

Kehebatan Tanegashima Tiada Tandingan

Pada tahun 1543,
sebuah jong Cina yang membawa sekumpulan pengembara Portugis diketuai Antonio
Mota dan Francisco Zeimoto telah dibadai ribut lalu terdampar di Pulau
Tanegashima, Jepun. Pentadbir pulau tersebut, Tanegashima Tokitaka berasa kagum
dengan apa yang dilihatnya iaitu senjata istinggar. Beliau dikatakan membeli
dua pucuk matchlock muskets
(istinggar) daripada kumpulan Portugis tersebut. Tanpa berlengah lagi, Tokitaka
mengarahkan para tukang besi (Yaita) menggunakan teknik reverse engineering untuk menghasilkan semula senapang api
tersebut.

Mereka berjaya.
Maka, istinggar tersebut dinamakan bersempena nama Tokitaka yakni Tanegashima
sebagai Bapa Senjata Api Jepun. Dan dalam masa hanya 10 tahun sahaja, lebih
kurang 300,000 pucuk Tanegashima telah berjaya dihasilkan dalam skala
besar-besaran sambil dijual dan digunakan oleh para Warlords (Daimyo) kawasan untuk tujuan perang. Salah satu Daimyo
paling popular dan berpandangan jauh yang paling pantas menggarap peluang ini
ialah Oda Nobunaga.

Beliau membeli 500
laras Tanegashima pada tahun 1549 untuk digunakan tenteranya walaupun ketika
itu, Daimyo lain semuanya berasa skeptikal dengan penggunaan Tanegashima. Langkah
Nobunaga ternyata tepat apabila beliau berjaya meluaskan jajahan puak Oda
dengan mengalahkan musuhnya seperti puak Saito dalam Pengepungan Istana
Inabayama, puak Rokkaku, puak Asakura dan Azai dalam Pertempuran Anegawa dan puak
Takeda dalam Pertempuran Nagashino serta banyak lagi pertempuran lain.

Semua pertempuran ini melibatkan pengunaan unit istinggar yang memainkan peranan amat-amat penting dalam mencapai kemenangan bagi puak Oda. Khususnya dalam Pertempuran Nagashino, bala tentera cavalry (samurai berkuda) puak Takeda yang reputasinya digeruni segenap penjuru alam telah berjaya dijinakkan oleh Pakatan Oda-Tokugawa yang berbekalkan 10,000 ashigaru menggunakan Tanegashima. Musuhnya berjumlah 15,000 yang majoritinya berkuda sudah tentu terkesima apabila melihat ribuan peluru dimuntahkan oleh istinggar tentera Oda-Tokugawa. Bagaikan petir menyambar bumi dan kilat sabung menyabung bunyinya. Bayangkan saja penamatnya.

Disebabkan
pertempuran ini juga, puak Takeda boleh dikatakan hancur lebur. Dengan hanya
menggunakan pagar kayu untuk membidik dan kedudukan strategik sungai yang
menidakkan mobiliti tentera berkuda Takeda, Oda Nobunaga berjaya menumpaskan
tentera pimpinan Takeda Katsuyori dengan mudah. Penggunaan Tanegashima telah
menyebabkan suasana pertempuran berubah daripada bertempur kepada pembunuhan
beramai-ramai. Keseluruhan kepimpinan Takeda sama ada terkorban tatkala ditembusi
peluru ataupun melaksanakan seppuku kerana rasa yang tersangat malu terhadap
kekalahan mereka.

Ironinya, tiga
tahun sebelum tercetusnya Pertempuran Nagashino, Daimyo Takeda; Takeda Shingen
si Harimau Kai pernah menyatakan bahawa, “Maka dengan ini, Tanegashima akan
menjadi senjata yang paling penting. Oleh itu, kurangkan penggunaan tombak
(Yari) bagi setiap unit dan lengkapkan tentera Takeda yang paling berkebolehan
dalam menembak dengan senjata api.” Malangnya, Katsuyori gagal menunaikan
hasrat bapanya itu yang telah meninggal dunia.

Namun yang
menariknya di sini ialah, asal-usul Tanegashima tersebut. Pada tahun tahun 1511,
Kota Melaka telah jatuh ke tangan Feringgi (Portugis). De Burros, seorang
sejarawan Portugis dalam bukunya, A
Descriptive Dictionary of the Indian Islands and Adjacent Countries membicarakan
bahawa apabila Kota Melaka jatuh, pihak Portugis berjaya merampas antara 3000
hingga 8000 senjata api yang terdiri daripada meriam dan istinggar daripada
Melaka. Tambahnya lagi, Portugis sendiri tidak mampu untuk menghasilkan senjata
api sebanyak itu. Tidak cukup dengan itu, Faria e Sousa, juga seorang sejarawan
Portugis pula menyatakan bahawa meriam yang ditemui di Melaka ketika itu adalah
berasal daripada Pahang.

Hal ini
menggambarkan kepada kita bahawa Pahang merupakan salah satu pusat pengeluar
senjata api pada ketika dahulu. Perkara ini dibuktikan lagi apabila aktiviti
pembuatan senjata api di Pahang dicatatkan oleh W. Linehan. Ini berdasarkan
kertas kerjanya yang bertajuk Some
Discoveries on the Tembeling lalu memberikan gambaran bahawa berlakunya
aktiviti pembuatan senjata api di tebing Sungai Tembeling pada suatu masa
dahulu.

Bagaimana pula
dengan kualiti? Sangat mengagumkan kerana Nicholas Tarling dalam The Cambridge History of Southeast Asia memuji
kualiti senjata api Melaka sebagai setara dengan senjata api negara-negara kota
di Jerman pada kurun ke-15. Lebih tinggi mutunya berbanding senjata api
Portugis itu sendiri.

Tesis Lanun Wako

Jadi apa kena
mengena dengan Jepun? Hubungannya di sini ialah, istinggar pertama yang
menjejakkan larasnya di bumi Jepun ini berkemungkinan besar berasal daripada
Melaka. Dan senjata api yang dibawa Portugis di Tanegashima mungkin juga bukan
yang pertama tiba di Jepun. Hal ini dinyatakan oleh Rainer Daehnhardt dalam
bukunya, The Bewitched Gun: The
Introduction of the Firearm in the Far East by the Portuguese. Di samping
itu, Takehisa Udagawa dari Sakura National Museum menguatkan lagi kemungkinan
ini dengan tesisnya yang bertajuk, ‘Wako
Firearms’.

Beliau menyatakan bahawa Wako Pirates iaitu gerombolan lanun Jepun, Korea dan China lah yang telah dari awal lagi mendapat akses (baca: rampas atau beli) senjata api seperti istinggar daripada Melaka yang sememangnya terkenal sebagai hab perdagangan teragung pada zaman itu. Perlu diingatkan bahawa mereka juga berdagang. Tesis ini menambah bahawa laras Tanegashima yang dihasilkan oleh Tokitaka daripada batch penghasilan terawal senjata api tersebut banyak menyerupai istinggar Kesultanan Melayu Melaka dan bukannya arquebus Portugis. Udagawa juga mempersoalkan kesahihan sumber catatan Jepun mengenai pengenalan senjata istinggar yang terlalu menumpukan kepada kedatangan Portugis.

Sebuah pameran
yang berlangsung pada 3 Oktober ke 26 November 2006 di Special Exhibition
Galleries, National Musuem of Japanese History bertajuk Special Program: “The Introduction of Guns in Japanese
History – From Tanegashima to the Boshin War-“ menyatakan bahawa,
“pada pertengahan abad ke-16 didapati suatu kuantiti besar senjata telah diperkenalkan
di Barat Jepun… dan senjata api ini menunjukkan yang mereka berasal dari Asia
Tenggara dan bukannya Eropah.” Tambahnya lagi, lanun Wako yang bersenjatakan
istinggar berperanan dalam melakukan transaksi perdagangan di Asia Tenggara
lantas bertanggungjawab dalam memperkenalkannya ke Jepun.

Jika benar senjata
api Melaka jauh lebih bermutu daripada senjata api buatan Portugis, mengapa
pula Portugis tidak mahu menggunakan senjata api berdasarkan buatan Melaka
ketika pelayaran mereka ke Pulau Tanegashima? Apakah tiada langsung kemungkinan
untuk pelaut Wako yang beristinggar untuk memperkenalkan senjata tersebut di
Jepun sebelum Portugis? Apa mungkin istinggar buatan Melaka pernah sampai ke
Jepun sebelum ketibaan Portugis lagi memandangkan Melaka itu sendiri merupakan
pusat perdagangan tersohor pada zaman itu?

Jika benarlah tesis berfakta tersebut, maka sudah tentu orang Melayu Melaka secara tidak langsung telah mengubah landskap peperangan di Jepun Feudal. Daripada penggunaan senjata jarak dekat yang lebih dominan, kepada senjata yang lebih moden dan berjarak jauh seperti istinggar dan meriam. Lebih menarik lagi, tidak keterlaluan jika dikatakan bahawa Oda Nobunaga akan berterima kasih yang tidak terhingga kepada Melayu Melaka kerana telah mengurniakan suatu alatan perang dan teknologi luar biasa yang telah membantunya menyatukan seluruh Jepun!

RUJUKAN:

Daehnhardt,
R. (1994). The Bewitched Gun: The Introduction of the Firearm in the Far East
by the Portuguese p.26

Helmi
Effendy (2018). Jangan Selewengkan Sejarah Melayu. Patriots Publication.

Kokan
Nagayama (1998). The Connoisseur’s Book of Japanese Swords

Ledbetter,
N. (n.d.). Retrieved August 24, 2019, from https://www.samurai-archives.com/ban.html

National
Musuem of Japanese History (2019). Special Program: “The Introduction of
Guns in Japanese History – From Tanegashima to the Boshin War-“. Retrieved
24 August, 2019, from https://www.rekihaku.ac.jp/english/exhibitions/project/old/061003/index.html

Olof,
G. Lidin. (2002). Tanegashima: The Arrival of Europe in Japan

Quinn,
D. B., Clough, C. H., & Hair, P. E. H. (Eds.). (n.d.). The European
Outthrust and Encounter: The First Phase C.1400-c.1700 . Retrieved from
https://books.google.com.my/books?id=Dg-8ZOeBqcYC&pg=PA116&lpg=PA116&dq=takehisa
udagawa
malacca&source=bl&ots=52yvfW1gy5&sig=ACfU3U2BIkoOStbScCQ3PMvHAr9rs8H0wg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwigmKyN7pnkAhX47nMBHf-TBC0Q6AEwAnoECAkQAQ#v=onepage&q=takehisa
udagawa malacca&f=false


Kelahiran Ilmu Cyberpsikologi

Pernah tak kita mengalami situasi begini? Anda kenal seseorang yang kelihatannya pendiam, tetapi segala komen dan statusnya di media sosial tidak menggambarkan personaliti pemiliknya yang pendiam. Atau, seseorang yang suka komen yang pelik-pelik dan jelik dekat status orang atau page yang lain?

Atau, seseorang yang gemar memuat naik gambar-gambar yang kurang enak untuk dipandang, contohnya gambar ngeri kemalangan atau gambar yang menjijikkan. Ataupun anda gemar untuk menghabiskan masa membaca segala komen-komen yang ada dan memerhatikan satu persatu perangai manusia yang berada dia alam maya media sosial itu? Atau, anda mengenali seorang yang menjadikan ‘stalker’ facebook orang lain sebagai hobi?

Bagaimana pula dengan telatah dan karenah pengikut-pengikut page orang yang terkenal seperti golongan agamawan atau pengikut parti politik yang saban masa bertekak sama sendiri di alam maya? Masing-masing nak menegakkan dan memenangkan pendapat sendiri?

Pernah tak terdetik mengapa kelakuan mereka begini, malah kelakuan mereka sebenarnya berlainan dengan perangai mereka di alam nyata?

Ya. Semua ini memang berlaku di media sosial dan masih berterusan hingga hari ini, malah di khuatiri menjadi semakin teruk dan parah. Semua ini adalah kesan ‘psikologi’ manusia terhadap alam maya.

Di mana ia bermula?

Pada tahun 60-an sistem rangkaian komputer yang meluas telah dibangunkan. Para penyelidik menggunakan kemudahan yang terawal ini untuk bertukar-tukar informasi dan maklumat pada ketika itu. Kemudian pada awal tahun 80-an, semua rangkaian komputer dapat berhubung diantara satu sama lain.

Selepas itu barulah teknologi internet diperkenalkan. Ia digunakan secara meluas oleh golongan profesional seperti pakar komputer, jurutera, dan juga saintis. Teknologi ini digunakan secara meluas dan memberikan sebuah dimensi baru dalam bidang komunikasi. Pada mulanya ia hanya digunakan oleh orang yang tertentu sahaja. Tetapi lama kelamaan, orang yang bukan teknikal dan profesional juga sudah mula belajar cara untuk menggunakan internet. Komunikasi tersebut pada mulanya menggunakan perhubungan dengan menggunakan teks sahaja.

Pada tahun 90-an, ‘hypertext’ telah dicipta dan menjadikan internet lebih mesra pengguna dengan ‘World Wide Web’. Pengguna internet sudah boleh melayari internet dengan kehadiran ‘visual’ dan paparan antara muka yang menarik. Jumlah manusia yang mula berhubung di atas talian semakin bertambah. Mereka membina perhubungan, kumpulan dan juga komuniti di alam maya.

Kemudian, pada masa inilah para saintis sosial merasa tertarik untuk mengkaji kelakuan manusia yang berhubung di alam maya, lalu wujudlah satu disiplin yang dinamakan ‘cyberpsychology’ .

Sesetengah ahli akademik merasa skeptikal dan memandang remeh berkenaan perkara ini. Bagi mereka, tiada apa yang menarik atau perlu dirisaukan ke atas apa saja yang berlaku di alam maya. Namun kajian demi kajian tetap juga dijalankan untuk mengetahui kesan alam maya terhadap psikologi manusia. Kaedah psikologi tradisional digunakan bagi mengkaji kelakuan manusia di alam maya dan hasil kajian jelas mendapati bahawa kelakuan manusia di alam maya, mencerminkan dan juga boleh melampaui dunia realiti.

“You effect the world by what you browse “ – Tim Berners Lee

(Saintis Komputer dan pencipta World Wide Web)

Cyberpsychology

Cyberpsychology merupakan satu bidang dimana kajian dilakukan terhadap kesan daripada kemunculan teknologi terhadap tingkah laku manusia.

Kajian-kajian ini meliputi :

Cyberpsychology adalah bidang yang baru muncul dalm bidang psikologi yang sedia ada dan memusatkan kajian ke atas kesan kemunculan teknologi terhadap kelakuan manusia.

Kepesatan dan pembangunan teknologi maklumat selama 30 tahun membuatkan bidang ini dianggap penting pada masa kini. Bidang ini boleh dimanfaatkan untuk menilai dan memeriksa segala jenis risiko dan perkara buruk yang bakal berlaku kesan daripada kepesatan perkembangan teknologi maklumat. Antara kajian kesan risiko yang dijalankan adalah seperti :

Kajian tentang perbezaan kelakuan manusia semasa berada di alam maya dengan dunia realiti juga dilakukan seperti :

Kesimpulannya, segala jenis perangai dan kelakuan pelik yang kita saksikan di dunia maya termasuklah media sosial sekarang ini,adalah kesan daripada kemunculan teknologi yang secara mendadak muncul dan sedikit demi sedikit mempengaruhi tingkah laku manusia.

Terima kasih kepada bidang ini yang berterusan menjalankan kajian untuk memberikan jawapan kepada kita tentang segala jenis tingkah laku manusia yang pelik di alam maya sana.

Walaubagaimanapun teknologi sedikit sebanyak telah mengubah gaya hidup kita, cara kita berkelakuan dan cara kita berkomunikasi. Sama ada kita menyedarinya atau tidak, itu terpulang pada diri masing-masing

“ Getting information off the internet is like taking a drink from a fire hydrant “ – Mitchell Kapor

Sumber :

John Suler (2014) The Birth of Cyberpsychology. Truecenterpublishing.com

Mary Aiken (2013) Introduction to CyberPsychology. Rcsileadership.org

Mary Aiken (2013) The Psychology of Cyberspace. Rcsileadership.org


Kusasa Fumbi – Bila Ibu Bapa Upah Lelaki Untuk Tiduri Anak Sendiri

Bayangkan, anda ada seorang anak perempuan. Usianya sekitar 10-14 tahun, dan baru sahaja mengalami menarche (menstruasi pertama). Apa yang anda, sebagai ibu bapa, akan lakukan? Pastinya memberikan panduan, bukan? Misalnya, tentang mencatat kitaran haid. Atau, tentang pemilihan jenis tuala wanita dan cara memakai serta membersihkanya.

Tetapi di beberapa buah negara di Afrika, khususnya di pedalaman Malawi, perkara utama yang difikirkan adalah menghantar anak tadi ke satu kem latihan – dan kem latihan ini berakhir dengan trαgedi. Iaitu, keperawanan anak tadi dirαgut oleh seorang lelaki yang diupah sendiri oleh ibu bapanya.

Iya, anda tidak salah dengar. Amalan ini disebut sebagai kusasa fumbi. Maksudnya, ‘menyapu debu’. Konon, amalan ini bertujuan membersihkan kotoran haid pertama. Sebab itu, ia disulami dengan satu kepercayaan karut; kalau tidak buat kusasa fumbi, nanti kulit jadi kering kusam dan tidak cantik. (Mallasasime, 2021)

Justeru dengan momokan begitu, kanak-kanak perempuan seawal 10 tahun dihasut supaya menurut kata dan pergi ke satu kem latihan. Sepanjang berada di situ, mereka dipantau oleh seorang wanita atau nangkungwi. Melalui nangkungwi ini, mereka didedahkan dengan segala perkara dewasa – bermula daripada pengurusan rumah tangga sehinggalah layanan di kamar. (Kiunguyu, 2019)

Ringkas kata, ia seumpama kem pengαntunan. Pengαntunan dalam bentuk tarian dan nyanyian yang disebut sebagai chisamba. Chisamba ini nanti turut dipersembahkan semasa ‘majlis graduasi’, di hadapan seluruh masyarakat – kadangkala tanpa bahagian atas badan ditutup.

Kemudian seusai graduasi, kusasa fumbi akan beralih ke satu acara penutup. Di mana pada malamnya, kanak-kanak tadi akan ditiduri oleh seorang hyena (fisi). Hyena ini memang diupah untuk meniduri mereka – selalunya kadar upah adalah sekitar $4-7 (RM16-30). (Mallasasime, 2021)

Kadang-kadang, perkara ini tidak berlaku semalaman. Contohnya seperti kes di kampung Lombwa di Chikho. Kata mαngsa (16 tahun), hyena berpanjangan menidurinya tanpa pengetahuan ibu bapa (The Nation, 2021). Sampaikan beberapa bulan kemudian, dia hamil dan terpaksa berhenti sekolah. Anak yang dilahirkan pula meninggαl dunia akibat komplikasi semasa bersalin. Cuma mujur, dia sendiri tidak apa-apa dan dapat menyambung persekolahan.

Selain kusasa fumbi, ada beberapa amalan lain lagi yang hampir serupa. Misalnya, kulowa kufa. Amalan ini turut melibatkan hyena. Cuma mαngsαnya ialah janda yang baru kemαtian suami. Sama seperti gadis sunti, janda juga dianggap ‘berdebu’. Jadi, mereka perlu ‘dibersihkan’ sama ada oleh hyena atau keluarga mendiang suami. Kalau tidak, mereka akan disisihkan. (Bamidele, 2020)

Ikutkan, memang pelik. Bagaimana boleh amalan jelek ini dianggap sebagai satu keperluan? Alasan ia dilakukan pun selalunya hanya tentang tiga perkara ini sahaja; iaitu tradisi, kepercayaan karut (berkait kesihatan), dan enggan disisihkan.

Akan tetapi apabila diteliti, sebenarnya ia berbalik kepada faktor kemiskinan. Kata Harriet Chanza dari Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), “Di negara yang hampir tiga perempat populasinya hidup di bawah paras kemiskinan, memang sebilangan ibu bapa berhasrat anak mereka hamil pada awal usia. Ini supaya mereka dapat dikahwinkan dengan cepat, sekali gus memindahkan kos penjagaan kepada suami.” (Ahmed, 2014)

Erti kata lain, ‘mahu mengekalkan budaya’ hanya salah satu faktor kecil sahaja. Bukan faktor utama. Bercakap fasal budaya, amalan kusasa fumbi dan seumpamanya ini memang sudah berakar sejak satu atau dua ratus tahun yang lalu.

Cuma itulah. Bak kata Menteri Komunikasi dan Multimedia Malawi, Patricia Kaliati, “Kita tiada masalah dengan amalan kebudayaan. Tapi tentunya, bukan yang menimbulkan bahaya. Amalan ini bukan hanya menghina hak kanak-kanak, tetapi juga menularkan penyαkit HIV-AIDS.” (Egbedi, 2016)

Ikutkan, memang betul pun. Jika lihat statistik, besar sebenarnya penangan kusasa fumbi ini. Pada tahun 2012, seramai 57% kanak-kanak perempuan berusia 12-19 tahun di selatan Malawi menjadi mαngsa. Akibatnya, seramai 44,000 orang terpaksa berhenti sekolah disebabkan hamil dan kahwin bawah umur. Kemudian, sejumlah 36% mereka meninggαl dunia akibat komplikαsi semasa bersalin dan 10% yang lain dijangkiti penyαkit kelαmin. (Adeleke, 2021)

Ringkas kata, amalan ini menjejαskan maruah, kebebasan, kesihatan, dan pendidikan kanak-kanak. Sebab itu, ia cuba dibasmi oleh kerajaan.

Misalnya pada tahun 2016, Presiden Peter Mutharika mengarahkan penαngkαpan salah seorang hyena paling prolifik di daerah Nsanje, bernama Eric Aniva. Arahan itu keluar setelah dia muncul dalam dokumentari BBC Focus on Africa dan mengakui telah meniduri 100 orang gadis dan wanita tanpa mendedahkan status positif HIV yang dihidapinya. Cuma sedikit berita kecewa, dia hanya dipenjαrαkan selama dua tahun. (Bamidele, 2020)

Tahun sebelumnya, kerajaan ada meminda undang-undang berkaitan had umur minimum berkahwin bagi mengurangkan kes perkahwinan bawah umur dan hamil pada awal usia. (Adeleke, 2021)

Usaha-usaha sebegini turut disambut oleh badan bukan-kerajaan. Antara yang paling memberi kesan ialah Theresa Kachindamoto. Dia bukan sahaja memansuhkan 850 perkahwinan bawah umur dan menyelamatkan 3,500 kanak-kanak daripada terjebak ke dalamnya, tetapi turut menyediakan biaya pendidikan kepada mereka yang terjejas – sekali gus menjauhkan mereka dari menjadi mangsa kusasa fumbi.

Cuma, di mana-mana negara pun pasti ada sekumpulan yang bersuara aneh. Macam di Malawi, di saat kerajaan hendak membasmi kusasa fumbi, ada yang mencadangkan supaya kerajaan memodenkan sahaja amalan itu (Egbedi, 2016). Menukil salah seorang mereka yang bernama David Odali, “Kalau ada yang mahu jadi fisi (hyena), benarkan saja. Asalkan, mereka jalani ujian saringan HIV. Sebab tiada HIV, tiadalah masalah.” Ah sudah.

RUJUKAN:

Adeleke, Yewande. (2021, 16 September). A Sεχυαl Cleansing Custom That Endangers The Lives of Young Girls. History of Yesterday.

Ahmed, Beenish. (2014, 21 January). Confronting a Sεχυαl Rite of Passage in Malawi. The Atlantic.

Bamidele, Michael. (2020, 2 February). Kusasa Fumbi – The Sεχυαl Rite of Passage. The Guardian.

Egbedi, Hadassah. (2016, 28 July). Malawi Set To Enforce Laws Against Appalling Traditions Like “Kusasa Fumbi – Sεχυαl-Cleansing”. Ventures Africa.

Kiunguyu, Kylie. (2019, 11 March). Sεχυαl cleansing and the hyena men of Malawi. This Is Africa.

Mallasasime, Belinda. (2021, 4 June). The Culture Where Parents Hire Men to Have Sεχ With Their Daughter. History of Yesterday.

The Nation. (2021, 9 May). Sεχυαl cleansing Practices rage on.