Dho Ot Ka Dho Ot E Piny Ma Ngima Ni Kod Lemo Gi Yie Ma Gin Mag Gi, Gi Wegi.
Lemo en gima iluongo ni "spiritual belief", "religion" kata "creed" e Dho Inglis. Joinglis to gin lemo margi en Anglican kata Judaism. Jotibet, Vietnam, Thailand tmb, lembgi en Budhism. Dho ot ka dho ot ma ni e Yorope ni kod lembgi ma ne mar kware gi daye gi ma chon. Moko ni kod Nyiseche mang'eny ma nyinge gi opogore opogore. Pinje Yorope ma malo, yor Scandinabia nikod Nyiseche ma moro ka moro ong'ere mana gi kar ma omako e piny gi polo. Achiel kuom Nyiseche gi iluongo ni Thor. Nitie Nyasaye mar Koth, Nyasaye mar Polo ma Mil kendo ma mor. Nitie Nyasaye mar Oro, Nyasaye mar Puro, Nyasaye Mar Komo, Mar Doyo to kata Nyasaye mar Keyo. Nitie Nyasaye mar Ngima ma isayo mondo onyis dhano yath ma ong'ued ka tuo moro chande. Nitie Nyasaye mar Lueny, Nyasaye mar Kwe to kod Nyiseye mang'eny ahinya.
To gima nyaka wach en mana ni ka ne jolueny ochopo ka oayo Roma, ne gi nego jo mang'eny e piny mag Yorope kendo ne gichuno jo duto mondo owit Nyiseche gi, aye to oyie ni koro Nyasach gi en achiel kende ma iluongo ni Jesus Christo wod Jerusalem. To kata kamano, onge dho ot ma wigi ne owil gi Nyiseche gi.
Omiyo ka ng'ato openjo Jaluo ni, Jaluo in Christian, Muslim, Budhist, Hindu, kose in ang'o? Jaluo duoko ni an Jaluo. To ka openje ni to, Jaluo, lemo maru nyinge ang'o to Jaluo duoko ma oriere ni lemo mar Joluo iluongo ni Lemo Mar Joluo. Mano ema en nying lemo (spiritual belief, religion, faith, creed) ma en marwa adier kendo ma onge ng'at moro a moro ma ochung' kind Jaluo kod Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny. Lemo Jaluo ni e kinde gi Nyasaye ma ne ochweye. Onge japolo (cleric) moro amora ei pinyluo. Onge priest, bishop, cardinal pope etc e Lemo Mar Joluo to kata ei pinyluo. Onge lowo moro amora ma oger ye od lemo (kanisa) ei pinyluo. Mano en niketch Joluo lamo Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny ei lela, e pap, ka moro amora ma gin tie ye niketch Nyasaye rabet ma ok nyal romo ei ot moro amora ma oger gi lwet dhano.
KA G BA (Ngima ma ka eri, to kod ngima ma bang'e)
Joluo Duto Ne Gin Nyiseche To Kendo Riwrok Gi Duto Ema En Nyasaye Jachwech Ma Ne Ochweyo Polo Gi Piny
Joluo ma chon ne lamo Nyiseche e lela ni kech Nyasaye en riwrok mag dhano duto. Romo mar dho ot moro ema en Nyasaye. Dak kan achiel ema en Nyasaye. Miyo jowete to kod gik ma mag gi duto luor, en ye Nyasaye. Jogo duto ma oriwore ema iluongo ni Nyasaye achiel niketch e piny mangima ng'ato ka ng'ato en Nyasaye. Omiyo Nyasaye rabet ma ok nyal romo ei ot moro amoro ma dhano ogero. Joluo ne romo woko e lela. Woko to gi bet piny e kom luo, e par, luanda kata e lum kar ma ne gi wacho ye weche duto ma odok kor ka ngima to kod Pinyluo. Ne gi ng'eyo ni Nyasaye ni kod gi kuonde duto ma Jaluo nitie, ok mana kar moro achiel kende. Jaluo en ng'at ma ne nying Nyasaye wok e dhoga ka moro amoro: ka owotho, otugo, otiyo, ower, omiel, opuro kata odoyo Jaluo ne pako Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo kinde te. Onge wach moro ni jachien(pastor) moro ne bet e Pinyluo kata ni lemo kar Jaluo, kata ni wondore ni en ye aora ma ochung' kind Jaluo gi Nyasaye ma ne ochweyo polo gi piny. Thuolo ma ne Nyasaye omiyo Jaluo ka Jaluo ne nitie kuonde duto ma Jaluo ne nitie ye.
Kware gi Daye Joluo ma chon ne okawo ni dhano duto en Nyasaye. To kendo, riwrok mar dhano duto ka oket kany achiel ema iluongo ni Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny. Tiende ni ng'ato ka ng'ato ma ni e ngima ni kata e ngima ma bang'e en Nyasaye. Mano ema omiyo Joluo wacho ni Nyasaye dhano nitie (bet) e ngima ma ka eri (KA), to kendo ka otho, to podi en mana tie e ngima ma bang'e (BA).
Koro ka odok kor ka lamo Nyasaye, kware gi daye Joluo ma chon ne loso msango ni jo gi ma ne ose tho. Msango no ne en LE kaka gweno, rombo, diel to kata dhiang'. Ne Joluo nego le ae to tedo ringe. Oganda ma ne chiwo msango no ne chiemo kany achiel ka gise tieko tedo chiemo go. Ei piny jo Thailand bende, yudore ni oganda ka oganda neno ni nitie chieng' moro e higa, ma gi loso msango ni jo gi duto ma ne ose tho. Ka chiemo duto ma olos ose chiek to itoke kama otok ni welo kar ma olos ma ber. Koro jo duto rito kinde ma ogwarore mondo jo ma ni e ngima ma bang'e ochiem ma oyieng'. Ka kinde no ose rumo, to eka jo duto ma nende obiro e msango chiemo. En chieng' ma ogen ahinya niketch oganda oriwore achiel gi jo gi duto ma ne ose donjo ei ngima ma bang'e. Jo Vietnam, Laos, Surinam, to kod pinje ma podi ogeno Timbe Kware gi daye gi ma chon podi timo msango no ka moro amoro ma gi dakye. Kata gi bed ni gin ma bor gi pinje gi to, dichiel e higa, nyaka gi rit chieng' tumo msango ni jo gi ma chon. Pinje go ose i ahinya mondo kik piny Jochina omagi lowo kendo oket loch e wigi. Gi neno gi ma tumoro ei piny mar Tibet. Pinytibet ne China omonjo ma obaro diriyo. Mano ose miyo Jotibet mang'eny oringo matek ka ochiko pinje ma woko mondo kik Jochina mak gi kendo neg gi. Jotibet gin jo ma omako Timbe kod Kit kware gi ma chon, kendo gi tamore nyon ma China onyono kodo piny gi ka temo nego gi kendo kawo Pintibet duto.
Jo South Asia go ofuwo, kose? Da ok gifuwo. En mana ni ging'eyo ni dhano ok tho ga. To kendo, ni onge kaka joma ni e ngima ma ka (KA) nyalo bet gi gweth kany achiel to mor ka wigi owil ni kware gi daye gi machon nitie kod gi, kendo orito lop gi, pile. Omiyo gi neno ni nyako to gimed bet achiel gi jo go machon pile, higa ka higa, to kendo nyaka chieng'.
Ka g Ba (Ngima ma Ka to gi ma Bang'e) en achiel. Mano e kaka kware gi daye Joluo ma chon ne okawo kendo oyie kod kuom higni tara gi gana. Mano en ya yier mar wa wan Joluo ni ketch wan achiel gi Kido kod Timbe kware gi daye Joluo ma chon. Tiende ni ok wa pogo ni ka eri wan Joluo, to ni e ngima ma luwo to koro wan dho ot moro nono, to kendo ni kware gi daye wa ma chon bende ni koro wakiare go ka chieng' wan bende kinde wa ochopo ma wadhi bet kod gi e ngima ma bang'e. Wan achiel ndalo duto niketch Jaluo kata ka otho e dier nam ma ni piny moro nono, to kata ok oyud dende, to ong'e ni e ngima ma bang'e oduogo ma oyue mana ei Pinyluo ma nyaka nene en mar Joluo kendo kware gi daye Joluo yueye nyaka chieng'. Piny ng'ato en pinye nyaka chieng', mana kaka en mar kware gi daye ne ma chon nyaka chieng'.
Bang' rango gima ne omiyo piny mar Athens kod mar Sparta opodho, ne wayudo ni Socrates ema ne joloch ong'iewo gi omuomo mondo oketh Kido gi Timbe jo Athens to kata mar jo Sparta ka onyiso joma podi tindo ni mondo ocha mege, wege, daye to gi kware mag gi. Socrates ne loch ma woko ochulo omuomo to kod mula ma thoth ahinya mondo oruch ng'eyo mar jo Athens gi Sparta ka onyiso gi ni dhano ok onego bed ni bet kod Jo-ema-tiyo (Democracy). Ne okwer to piny onego bed ni Ruoth kata Ruodhi (Kings) ema odiyo piny to gi thenge dhano. Socrates ne oriwore gi jo moko bende ma oloso yo ni Joloch. Bang' kinde ma tin, to Ruodhi ma woko ma ne chulo ga Socrates ne omonjo Athens gi Sparta. Ne gibiro gi jo lweny mag gi mang'eny mana ka luang'ni, ma gi kawo pinje ariyo go duto. Joathens kod Josparta ne olok josumbni. Nyaka kar ma gonyo ni, Greece podi en piny ma dhier o owo. Greece ose ma lowo koni gi kocha. Turkey ne omaye lowo ma duong' ma tinde ochak nying mar Turkey. Lop Greece ma Cyprus bende to Turkey odonje gi jolweny mang'eny kar higa mar 1967 kono ma opogo pinyno nya diriyo. Turkey ose kawo lop Cprus ma Ndhiwa duto.
Mago duto ok ne di otumore ka po ni Pinygris ne ok owito Timbe kod Kit kware Jogris ma chon. Jo gris ne okawo lemo ma ne ok en mar kware gi da ye gi ma chon. Omiyo lop gi no ma gi nyaka no rum duto. To ka po ni gi wito lemo ma ok mar gi no, to Pinygris no dog ma chung'.
Joluo bende nyaka wit lemo duto ma loch ariyo ma iluongo ni Christianity kod Islam ose kelo ei Pinyluo. Nyako to gi ng'e ni dho ot duto ni kod lemo ma en mar gi gi wegi. Lemo ma ne kware gi daye gi ma chon tumo chon higni tar gi gana ma ose kalo. Onge gima omiyo dho ot moro onego wog pinye ni to dhi chuno dho ot moro gi lemo (Timbe gi Kido) ma en mar kware gi daye gi machon, to ok en mar jo ma koro gi loko josumbni ma pachgi pako mana Nyasaye kata Nyiseche ma ok gin mag gi.
Adiera, Thuolo chakoro gi wito lemo duto ma okel ei Pinyluo. Lemo ma ne ok en mar kware gi daye Joluo ma chon. To kendo en, adier ni ei Pinyluo, jokanisa tugo gi pach ji, kendo kanyo ema giyude kar ma gi lose omuom. Jokanisa oyudo kar ma gichieme kendo giyude omuom ma gin girito kodo mond gi, chuo gi to gi nyinth gi ma ber, to Joluo gi nyithind gi to miyo gi omuom kendo tho mos mos. Iyudo ni jokanisa madho chae odikiny. Chae ma chak opoto e ahinya. Odiechieng' gi chamo rech, gweno kata ring'o. Othieno gi muodo nyoyo kendo gi luowe nyuka. Mago duto jokanisa tumo to Joluo ma gi mayo ndelni to gi duol e mier to odak ketch. Jokanisa tiende ng'eny gi omuom. Nyithind gi dhi e ute puonjrok kendo ing'iewo ni gi gik goro duto to gi lewni ma giruako pile. Omuom mag wege gi gi mege gi ma tiyo ni kanisa kata ma lendo (ma owar) ayo kure? Omuom duto ma jokanisa ma Joluo ayo Israel, Amerka to kod Ingland. Joluo go nego Joluo ma ose bet ka loso yore mag gweng' kaka ute somo kata mag thieth.
Jokanisa ma Joluo kod mag dho udi moko opong'o Pinyluo du. Gi laro tije ma yawot Luo to gi nyiluo ose bet ka tiyo e kind oganda Luo higni tara gi gana. Jokanisa nego yawot Luo gi nyiluo ma Joluo ogeno niketch jokanisa ema Israel, Amerka to kod Ingland chulo gi mondo gi ruch ng'eyo, timbe to kod kit Luo mondo Pinyluo orum kendo lop Luo okaw gi jomoko nono.
Omiyo jo kanisa to nyaka ogol duto e woko mar Pinyluo. Gi keto sum e chiemo to kod pi ma Joluo modho. Tie mar Jokanisa e lop Luo, en ye achiel kuom gi ma omiyo Pinyluo medo
dhier kendo loch tieko pile ka pile.
Thuolo duto chakore gi ng'eyo ni to:
( i ) Bet mar wa ma chon (history), ma gonyo to kod ma kiny en ang'o. To kendo ni ng'at ma ong'eyo kar ma o aye ema nyalo neno kar ma ochike.
( ii ) Nyaka to wa ng'e ni, to Lemo mar Luo wa kano, kose wa bukore wa kawo lemo ma ok en marwa e yo ma ne Socrate wod Athens okawo omuom mar joloch ma woko ma owito lemb kware gi daye mag Athens ma chon? Dho ot ma owito lemo ma margi gi wegi lokore josumbni mag jo ma obiro ma omiyo gi lemo ma loch ema odhuro kuom jo ma onyon. Lemo ma tweyo lwedo to kod tiende pinje ma olo, aeto mako Eakano mar ng'ato ka ng'ato ma ni e pinyno. Lemo ma mayo jo ma onyon piny lop kware gi daye gi ma chon kendo keyo winjrok duto ma dho ot moro ose bet kodo kuom higni tara gi gana.
Joluo nyaka ng'e ni lemo en mana Timbe to kod Kit dho ot moro. Mano nyiso ni jo ma oket kuom gi lemo ma ok margi gin jo ma koro gin josumbni. Irucho dhok ma gi wacho. Irucho ng'eyo mag yien ma ne kware gi daye gi ose bet ka ong'eyo kendo oritore kodo nyaka nene piny chwe. Lemo ma jo moko kelo ka oa kodo piny moro en lemo ma kelo ketch, yuak to kod tho bende.
Thuolo bet ye mana to dho ot moro okano, ogeno kendo oluwo Lemo ma en mar gi gi wegi. Lemo ma ne kware gi daye gi ma chon lamo.
Thuolo obed ye. Nyasaye Jachwech ma ne ochweyo polo gi piny kany achiel gi gik moko duto ma nitie ema opak kende. Jesus Christo (loch ma nyono pinje kendo mayo jo pinje to gi aekano margi) to omi jo ma ne okelo mondo giduoko Jerusalem thurgi). Thuolo obed ye.
luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn