Bet Mar Pinyluo, To Kod Yore Ne Mag Tich.
Piny (l’Etat, State) en kamoro ma chal gi dala ng’ato. To mak mana ni piny lach ma ohingo dala. kendo, piny nyalo bet gi nam, aora, got, dhano, le, winy, yien to kod gik mang’eny ma opogore opogore. Diwach ni ochal gi dala ng’ato ma oluor gi ojuok. Ojuok no en mar pogo lop won dala gi mag jomoko nono. E yo achiel no, piny bende ni kod kiewo ma oluore kendo onyiso kar ma lop jopinyno ogik ye.
Dala ng’ato iluongo gi nying ng’ano. E yo achiel no, nyaka nene higni tara gi gana ma ose kadho, kware gi daye Joluo ma chon ose bet ka luongo nying pinygi ni Pinyluo. Giluonge kamano nikech en piny mar Joluo. Ok ka idhi Japan to iyudo ni ne jokuro ochako lopgi ni « Japiny » ? To mano ne en mana nikech pinyno ne en, kendo podi nobed piny oganda mar Japan nyaka chieng’. Piny oganda mar Swazi iluongo ni Swaziland. Mar Joinglis to en England. Piny Joscot nyinge Scotland. To mar Joiris iluongo ni Ireland. Mago duto nyiso ni oganda duto ong’eyo kar ma lop kware gi daye gi nitie. Kendo, kaka iluongo pinjego. Wan pinywa nyinge Pinyluo.
Gima koro waneno ka, en ni Pinywa en mana Dala. To mak mana, ni en dala maduong’ kendo won dala no en Joluo duto ka oriwore kendo oruako kondo achiel ma gi kete Teko margi.
TEKO (pouvour, power)
Teko duto kany achiel gi duol ma Piny nyalo bet kodo en mana ma weg piny omiye. Tiende ni gimoro amora ma itumo e nying piny itumo e nying Joluo duto. Omiyo, jatich piny ma po ni otumo gimoro ma ni woko mar gik ma Joluo ne oketo ni ema onyalo tumo, oketho ni Joluo duto kany achiel gi Pinyluo.
En adier ni ka teko okaw kuom weg piny ni ae to oket e lwet Piny to kinde moko jotich ma ni e Ragow (Government), ma bende iluongo ni Jogowo ng'ado nam to weyo jowetegi ma onego bed ni gitiyo nigi e yo ma ber e thagrok kendo a sand mang'eny. Mos mos ipo mana ka Joluo opog nya diriyo:
( i ) Jo ma ni e Ragow (Government)
( ii ) Jo ma Ragow gowo (Civilians)
Ka irango pinje moko, to ineno ni nitie kuonde ma Jatend Piny (President), Ragow, (Government) to kod Jogowo (Civil Servants) ose medore teko ma ne ok jopiny duto omiyo gi. Mos mos gi keto loch margi kuom weg piny. Joloch go, bang'e ketho aketha tije ma ne omi gi. Kendo gi miyo muandu mag piny koro mewo mana gin kar mewo weg piny to kod pinyno duto.
Teko mag ng’ato ka ng’ato ka ose kaw ma oket e lwet Piny, to koro piny bet gi teko maduong’ ma nyalo kata miyo Joluo, kata Jaluo achiel ka achiel luoro ahinya. To kata kamano duto en wach mar yo ma oganda oloso yoregi mag tiyo tije duto e pinygi.
ROMROK (Egalité, Equality)
Joluo gin jo ma kware gi daye gi machon ne ose bet gi timbe mag dak e yo ma olony. Ominyo, weche mag tij Piny to gi mag Ragow ne ogor piny chon higni tara gi gana mang’eny ma ose kadho. Joluo ne ni kod gima iluongo ni « Romrok » (Equality). Ei Pinyluo, dhano duto ne okaw ni onyuol ma rom (Equal). To kendo, ne onge wach moro ni ng’ato inyuolo ruoth to ni moro to iwacho ni onyuol dhano adhana. Nyaka kindeni, onge ng’at ma ni e wi Jaluo moro amora, kata e Pinyluo, mak mana Nyasaye Jachwech ma ne ochweye polo gi piny kany achiel gi gik moko duto ma ni tie.
Nyaka nene Jaluo ose bet ka ni kod Thuolo. En kod dala mare, ndelni ma mage to kata lope ma ne kware gi daye mage ma chon ne owene. En gi nyingene ma mage owon ma ok oriwo gi ng’ato moro.
Jaluo, o bed dichwo kata dhako, nikod duonde owon, ma oloso kodo kendo iwinje. En kod teko mare ma ni ei ombulu mar yiero, kendo nyiso piny duto gima odwaro kendo ok odwar.
NYOLUORO (Démocratie, democracy)
Higni tara gi gana ma ose kalo, Joluo ne oketo ni telo ei Pinyluo ok enego budh e lwet ng'ato kata Loka achiel. Joluo ne oriamo ni Telo, o bed ma ni e wi piny duto, loka, kata gweng’, to nyaka luorre. Ema omiyo, wi Joluo kik wil ni Luorrok mar telo ema omiyo Pinyluo podi nitie nyaka kar ma wantie ni. Kendo, ni Luorrok mar telo ema omiyo Jaluo onyalo dak e mor gi kwe. Luorrok mar telo, e gima okonyo Jaluo kano lony, kido, timbe, lowo, to kod kiewo mar Pinyluo Luo.
BOLO (Politiques, Politics)
Pinyluo ne otamore wach mar bet gi riwrok mag ji e nying gima iluongo ni "Bolo Magpogoji" "political party" . Jaluo kata Pinyluo ok nyal bet ei political party. Omiyo party moro amora ok onego ruak ei Pinyluo. Jaluo kare en Location mare ma en mar kware gi daye Joluo ma chon. Omiyo, o bed ni en: Republican Party, Communist Party”, Democratic Party, Socialist Party”, “Christian Democratic Party”, “Progressive Party” to kod mang’eny ma dhano chakoga ka gidwaro loso chokrok ma pogo oganda, keyo dho udi kendo kawo piny ma ket ei lwet loch to nyaka nene ne podi ok oyie bet kodo ei Pinyluo. Par ma Joluo betye ka gi loso, to kendo ma idendo ni Parlosochik (Parliament) en kar ma Loka ka Loka ema lose kaka duond Joluo ma oore mondo gichung' ni gi. Jaluo en Jaluo, to bende, Pinyluo en Pinyluo. Pinyluo ni kod kite gi timbene ma gin mage owon. Timbe Luo mag loso tije duto ma odok kor ka dongrok mar Pinyluo kany achiel gi duto ma joluo dwaro mondo gi olos. Mano huaro wa gima omiyo Jaluo ok onyal pogore ni koro en Communist, Republican, Christian Democrat, Socialist tmb. Jaluo en Jaluo. Ka chiemo kata muandu, lowo kata kwe ema Republican di bed ni duaro piny moro nono, to mago gin ma jo duto e piny duaro. Jaluo bende duaro mana mago. Tiende ni ok ochuno ni dhano nyaka bed Republican kata Christian Party ni eka duar chiemo, od somo mag nyithinde, pi ma omodho kata lum ma oumo kodo ode. Nying mar Jaluo oromo ma kendo ok med ye kondo moko ma biro pogo oganda ae to ket piny Luo e tiend loch ma woko. To bende ong'ere ma ler ni, oganda ka oganda ni kod timbe gi kit Piny kware gi daye gi ma chon.
Kware gi daye Joluo ma chon ne neno ni dhano ka odonjo ei gik pogo oganda, ila ma ne Engels kod Max ochako ka wacho ni gidwaro tieko wach mar oganda, kiewo to kod lowo ma mar oganda. Max gi Engels ne dwaro ni ikawo jomoko to itero tung' piny kocha, kaka China kata ka moro ma bor ni to odak kuro, kendo ma onge lowo ma oluongo ni mare. Ne gidwaro keyo oganda, dichwo gi wedene, nyithindo gi jonyuolgi. Da! Wan to wan Joluo, weche Engels gi Max odhi mabor kendo kik donj ei Pinyluo. Wa kano Thuolo ma Nyasaye Jachwech ne omiyo wa, kar achiel gi piny, lowo to kod duto ma ne omiyo kware gi daye Joluo ma chon.
Oganda ma oyie mondo omagi Thuolo kany achiel gi Pinygi to okaw akawa weche mag “political parties”. To kata kamano, ka odok ka Joluo, to ong’ere ni mago Joluo bor kodo ahinya. Weche mag luoko obuongo kendo rucho ng’eyo ma chon mag oganda, ka oruak ei Pinyluo, to Pinyluo orumo. Ka Joluo oyere ni "political party" odonjo, to ging' ni onge kaka nigi tamre mondo "Communist Party" kata "Islamic Party" kik bedie. Political Party ka ose ruak achiel to moko koro luwo wach chik mar Kakochwe (Constitution).
Kware gi Daye Joluo Ma Chon ne rango wach dak ma ber, ngima, muando, to ok mar "political party".
Political Party gin bad loch ma woko. Gichal gi Jokanisa, ma ka ose donjo ei pinyu to nego dhano ei loka ka loka, mos mos nyaka giruch Dhou, ng'eyo ma ne kware gi daye u machon owenu to kod Thuolo maru u duto. Political Party ok en tum mar Joluo. Ok onego bed ni Engels kata Max nyiso Joluo kaka onego gibed ei Piny kware gi daye Joluo. Ka Joluo oyere ei wach Political Party, to aming'a piny joloch noting’ gi ka tero gi woko kar ma nologki josumbni mag Engels kod Max. Ok ong'ere ni kata mana yadh ng’owo dongo mana ka o ayo kendo o moko piny kama mus mage nitie ye ?
Loka (Location) ka Loka ne oro Ng’ate e Parlosochik (Parliament) Mondo Ochung’ ni Bolo (Politiques) Mar Loka no.
Higni mang’eny mag dak ma ber ne omiyo kware gi daye Joluo ma chon owalo ni gima Joinglis luongo ni “political” party onge ei ngima mar Joluo to kata e mar Pinyluo. Joluo ni kod Loka (Location) ma nyingegi duto ong’ere. Kaka ne duarore ndalo ma chon, to gi ndalo gi bende, Usonga Location, Gem Location, Uyoma Location, Asembo Location to kod moko duto ma ok aluongo nying gi ka eni onego bed ni oro ng'ato mondo ochung'ni gi ei Parloso. "Politiques" en dwaro ma pile mar oganda mari. Mano ema omiyo Jaugenya ema ong'eyo dwaro ma pile mar Jougenya. Jougenya nyise gima giduaro mondo olos kata obed Ugenya.
Ka ne ng’ato duaro chung’ ni Loka mare, to ne otieko weche mana gi jokorgi. Awach ni ka Ja Karachuonyo duaro mondo obed e kom ma oluongo nying Loka mar Karachuonyo ei Parloso (Parliament), to ne ombulu gore mondi ei loka mar Karachuonyo. Kuro ne gweng’ ka gweng’ yiero ng’atgi. Ae to giko ne to Jokarachuonyo goyo ombulu mondo giyier ng’at achiel ma dhi chung’ nigi ei Parloso. Gem Location bende ne loso yorene maka kende, aeto otero ng’atgi mondo ochung’ ni Loka mar Gem ei Parloso.
To mana kaka Loka duto, Imbo ne ni kod Parloso mare. Usonga, Nyakach, Karsumo, Sakwa tmd (etc) bende ne ni kod Parloso magi ma oganda pime weche kele bura mag Bolo.
Gow ma Gueng’ Kod Loka Tumo Gikmoko Giwegi Ema en Gow Ma Ber
Gweng’ duto ne ni kod kar Bura margi mag i gi pimo kendo gilose weche mag gweng’. Mano ne miyo tije ok rit ni mondo Ragow maduong’ ma oriwo Pinyluo duto or joge ni eka tich otire.
To gi malo ma ohingo kar nyalo ma gweng’ ni ni go, Loka ne bende neno ni Parloso mare tumo gik ma Joluo dwaro mondo oti.
Tiende ni Jaluo ne ni kod Gowo Ma en Mar Ng’ato Kata Piny Owon. Mano ema iluongo kuonde moko ni « self-government ».
luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn fra_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn min_Latn luo_Latn luo_Latn eng_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn fra_Latn luo_Latn bam_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn luo_Latn