Bya JUDITH NALUGWA
Olwaleero ka nkutwale e Kitende mu Ggombolola y’e Wakiso osisinkane abakyala basatu abeeyimirizzaawo mu kulima obutiko.
Buno babusimba mu mpumbu z’emiti ne mu ppamba, ensigo bazikuliza mu ccupa, mu wiiki ssatu zokka ng’otandise okulya enva.
Abakyala bano be ba: Regina Namugaanyi, Alice Kaggwa ne Zaharah Nassuuna ng’emirimu gyabwe bagikolera mu maka gaabwe agasangibwa mu KKB Zooni ku luguudo lw’e Ntebbe.
Balaga engeri gye baatandikamu ne we batuuse:
“Ssente ezaatandika okulima obutiko twaziggya mu kibiina kya POWESA (Bajja Basaaga), Namugaanyi ye yasooka okufuna 400,000/- era nga zino zaagula nsigo za butiko kyokka ensigo zino zaali nfu ne tufiirwa.
Wabula tetwaggwaamu maanyi, Kaggwa naye yaggyayo looni ya 300,000/- ne tuddamu okukola n’oluvannyuma ne Nassuuna yafuna ezize 400,000/- ze twagatta ne tukola emirimu.
OKUTANDIKA OKULIMA OBUTIKO
By’olina okuba nabyo
1 Obukuta bwa ppampa oba empumbu z’emiti.
2 Ensigo z’obutiko.
3 Eppipa.
4 Obuveera
5 Obukutiya (obudeeya).
6 Rubber band.
7 Ewuzi enzirugavu.
8 Empapula z’amawulire.
9 Enku.
10 Ettundubaali.
11 Ekisenge oba ekifo ekirimu enzikiza nga muno obutiko mwe bukulira.
ENDABIKA Y’EKIFO W’OLIMIRA
Ofuna ekibangirizi w’ozimba ng’obunene bw’ekiyumba businziira ku bugazi bw’ettaka. l Wansi oyiwawo olusennyente oluyamba okukuuma obunnyogovu ate olina kuseresa biwempe n’akaveera kuba amabaati galeeta ebbugumu.
Wabula bw’oba ogakozesezza ebbanga lirina kuba ddene nnyo nga terireeta bbugumu kuba libuyisiza ddala bubi.
Munda mu kiyumba simbamu emiti gya kalittunsi, oba ekika ky’emiti ekirala kyonna kasita giba nga tegiimere.
Gino gikolemu amasa okusinziira ku kusalawo kwo ng’osinziira ku bugazi bw’ekifo.Wabula tegirina kusinga muntu buwanvu, kireme kukukaluubiriza ng’ofukirira obutiko.
TUTANDIKA OKUSIMBA
Byonna bye twayogeddeko waggulu birina okubaawo.
Funa eppipa yo nga nnyonjo, nnyikamu obukuta bw’empumbu z’emiti oba obwa ppamba wakati w’essawa bbiri ne nnya okuggyamu amasanda g’omuti.
Nga bumaze okunnyikira obulungi amazzi gayiwe.
Leeta ettundubaali eriyonjo oyanikeko empumbu, oginyigemu amazzi gonna gaggweemu ng’okozesa ekibatu kyo. Omusana bwe gwaka mu lunaku lumu biba bimaze okukala.
Naaba bulungi engalo n’ebigere okumalamu ebizigo, funa akaveera ka yinci musanvu, okasibeko wansi ng’oleseeyo akabanga.
Tandika okupakira akaveera kajjule bulungi nga toleseemu mabanga. Sibako akawuzi akalala olwo obeere ng’osibye wansi ne waggulu. Kino kiziyiza amazzi okubuyingiramu n’okutta n’obuwuka.
Bwe tudda ku ppipa, eno ogitindira bulungi nga bwe tukola ku mmere, wabula okozesa biti mu kifo ky’emizing’onyo nga bino biyamba amazzi obutayingira mu bye tufumba. Amazzi ogapima okusinziira ku bungi bw’ebintu by’ofumba.
Ossaamu obudeeya okwetooloola eppipa otangire obuveera mwe wapakidde empumbu obutasiriira.
Panga empumbu ng’ozisimbye osaanikire bulungi. Waggulu tussaayo empogola z’amatooke, bwe ziggya nga tumanya nti n’ebiri munda biyidde.
Fumba okumala essaawa nnya kyokka tukola kawungeezi era bisula ku kyoto ne tubijjula enkeera. Teeka ku tundubaali biwole n’ebbugumu liggweemu. Sumululako obuwuzi osseemu ensigo. Sibako akaweta, weta akaveera akatundu k’olekako, teekako ebipapula ebitaliiko kituli osibe ne ‘rubber band’.
Nga kiwedde twala mu masa mu kiyumba kyo. Buleke wakati wa wiiki bbiri n’essatu era wano ensigo etandika okutambula ne yeegatta ng’olaba byeru byokka.
Sumulula enjuyi zombi ze wasiba, teeka obutuli mu kaveera okuleka amabanga obutiko we bunaafulumira.
Butandika okufuluma olwo n’otandika okufukirira emirundi esatu olunaku. Akatiko kano olumala okuvaayo buli ssaawa kabeera kakula era naawe olina okukungula buli ssaawa, bw’olwawo nga tokungudde koononeka.
OBUTIKO BUKALA MPEWO
Akatiko tekeetaga bizigo wadde obuwoowo.
Okukakaza, kateeke mu nju ku katandaalo sso si mu musana. Wano kakala bulungi nga tekavunze ng’okanjuluzza. Omala emyezi esatu ng’okungula.Kkiro emu embisi egula 7,000/- ate enkalu ya 40,000/-.
OKUSOOMOOZEBWA
Akatale kakyali kazibu era tubutembeya.
Abaguzi baagala nnyo ebya layisi. Oluusi ensigo zibeera mbi ne zigaana okumera.
Entambula etutawaanya kuba okugula ebikozesebwa tulina kugenda Kampala.
Kapito abulamu tusobole okukola ebingi ebisingako wano.
Obukuta bwa ppamba tebulabika.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn quy_Latn sag_Latn lug_Latn nld_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn