Ekiwandiiko#1 » Muzigo 11th, 2016, 8:04 pm
BYA KIZZA KYEYUNE DEOGRATIUS
EMBAGA YA BAGANDA
Katonda bweyamala okutonda nsi eno, yagiteekamu abantu babiri Adamu ne Eva, era nÔÇÖabagamba nti, muzaale mwale. Kaakati nno omuntu okubeera ne munne ssi musango. Wano ewaffe mu Buganda, omuntu bweyabanga atuusizza ekiseera ekyÔÇÖokuwasa, oba okufumbirwa, bÔÇÖamunoonyezanga omuntu gwÔÇÖanaawasa oba gwÔÇÖanaafumbirwa. Omulimu guno ogwÔÇÖokunoonyeza omuntu atuusizza okufumbirwa gwakolebwanga ssenga wÔÇÖomuwala ate ku ludda olwÔÇÖomulenzi, gwÔÇÖakolebwanga Taata wÔÇÖomulenzi. Nazzi kuno, abantu baawasanga nju! Nga omuntu okumunoonyeza gwÔÇÖanaawasa oba gwÔÇÖanaafumbirwa, nga basinziira ku nju. Taata wÔÇÖomulenzi oba ssenga wÔÇÖomuwala bwebaabanga banoonyeza abaana baabwe, baafangayo nnyo okulaba nti, enju mwebagenda okuwasa oba okufumbirwa yeeyisa etya! Erimu emize emibi oba nedda,ye abaffe ba ggwanga ki? Beddira muziro ki? Kubanga wano ewaffe mu Buganda omuntu azira emiziro ebiri, ogwa kitaawe gwe yeddira nÔÇÖogwa nnyina. Baasinziiranga ku bintu bingi nnyo, naye maama kati abÔÇÖomulembe guno ku kikumi (100) osangako abiri mu bataano (25) abagendera ku nkola yaffe eyedda. Taata wÔÇÖomulenzi bweyamalanga okukkaanya ne taata wÔÇÖomuwala oba ssenga wÔÇÖomuwala bweyamalanga okukkaanya ne taata wÔÇÖomulenzi,ekyaddangako kwÔÇÖabanga kukyala, era essaawa zebaakyalirangamu zaabanga zÔÇÖamannyuka, ekyabanga ekigendererwa kulaba nti, bwaba tannaba kunaaba oba kwerongoosa aba afaanana atya, ekyaddangako kwabanga kwogereza, ekyo bwekyaggwanga nga babasalira ebintu. Bwebaamalanga okubasalira ebintu, ekyaddangako kwabanga kwanjula.
KATULABE OKWANJULA BWEKUBEERA
Mukwanjula baabasaliranga bino,
´ü Ebita byÔÇÖomwenge okugeza nga bitaano oba mukaaga
´ü Embugo okugeza nga mukaaga, kyasinziiranga ku muwendo bbo gwebaabanga baagala.
´ü Enkoko yÔÇÖomuko
´ü Ettooke
´ü Ekisambi kye nnyama (ekiyingula)
´ü Endeku yÔÇÖomwenge, endeku eyo yajjirangako enseke bbiri (2)
´ü Omutwalo gwa Taata, nÔÇÖebintu ebirala bingi nnyo ebigendera kwebyo.
KU MBAGA KWENNYINI
Kulunaku olwo lwennyini, abako bajja nÔÇÖebintu bye baabasalira, era wamu nÔÇÖebyomuwala. Ewaka gyebazaala omuwala, baba baategeseeyo bulungi nnyo, kuba baba bagenda kukyaza abagenyi, era nÔÇÖabataka bÔÇÖokukyalo nabo babategeka nebabatuuza nebabagabula, nebalinda okulaba abako abajja okunona omuwala (omugole). Abako abajja bajja nÔÇÖomuntu omwogezi anaayogerera kawasa, era nÔÇÖewaabwe wÔÇÖomuwala nayo wabaayo omwogezi ayogerera taata wÔÇÖomuwala. Amangu ddala nga abako bamaze okutuuka, baanirizibwa era nebabatuuza, batandika okwennyonnyolako gye bavudde, era babuuzibwa ekibaleese, baddamu ensonga ebaleese nga basaba okuzaalibwa mu luggya olwo, bwebabakkiriza okuzaalibwa mu luggya olwo, bajuliza ssenga wÔÇÖoluggya olwo, ssenga wÔÇÖoluggya olwo ategeeza mwannyina ensonga ereese abantu abo, era emikolo gyonna gitambulira ku ssenga.omugole gwe bazze okukyalira, ssenga amujjayo mu nju naamuleeta ebweru abuuze ku bagenyi, bwamala okubuuza ku bagenyi, addayo, naakomawo omulundi ogwokubiri, okumuwa ekimuli okumwawula ku basigaddewo.
Ekyo bwekiggwa mwannyina amugaba, era abantu bonna ababa bazze ku mukolo, balaba kawasa aba agenda okuwasa omuwala, era omuwala oyo ayawuka ku banne ababa batannaba kufumbirwa. Omuko aba agabye omuwala, bamuwa enkoko ye mulujjudde nga abantu bonna balaba kubanga naye omugole amugaba mulujjudde. Omugole nga tebannaba kumujjayo mu nju, wabaawo abantu abenjawulo abajja okubuuza (okulamusa) abako. Ebyo byetulabye waggulu bwebiggwa, abako batandika okuleeta ebintu ebyÔÇÖabasalirwa, era babisomba babireeta mu kidaala, bwebamala okubireeta, babyanjulira taata wÔÇÖomuwala, taata wÔÇÖomuwala bwebamala okubimuwa, abisiima era nÔÇÖabeebaza okutuukiriza bye baabagamba, abasabira omukisa obufumbo bwabwe okutambula obulungi.
OMUTWALO
Omutwalo guno, abako bwebamala okuwaayo ebintu ebyÔÇÖabasalirwa, kawasa yennyini aleeta omutwalo naaguwa kitaawe (ssezaala we) ogwo omutwalo gwegulaga nti amuguze.ekyo bwekyaggwanga, omuko kawasa, ne ssenga we ne kitaawe ne mwannyina, baabatwalanga mu nju nebafuna olwendo lwa mazzi ne ntaba Luganda, naye kati ebyÔÇÖomulembe guno bagabula mmere. Bwebaamalanga okulya nga baddayo bagenda ewaabwe. Abantu abaasigalangawo baasigalanga mukusanyuka, nga era bwetulaba ku mulembe guno, abantu bakuba endongo, naye ate abedda bbo baakubanga ngoma.
KAASUZE KATYA?
Kaasuze katya? aleetebwa kwolwo omugole lwÔÇÖagattibwa ku makya.
ENKEERA NGA EMBAGA EWEDDE
Embaga bweyabanga ewedde, enkeera ssenga yagobereranga ensonga zino wammanga:
´ü Yagobereranga nti, omuwala abadde mbeerera? Oba nedda.
´ü Omulenzi naye abadde nteeka? Oba nedda.
Singa omuwala yabanga mbeerera, ssenga enkeera yajjanga nÔÇÖobuwanguzi obulaga nti, yakuumanga bulungi omwana we. Ate omulenzi bweyasangibwanga nga nteeka, ye yafunanga enkoko. Ensonga ezo zonna zaatambuliranga ku ssenga.
OMUKOLO GWÔÇÖOKUZZA OMUZIGO
Mukuzza omuzigo mubaamu bino wammanga:
´ü Maama wÔÇÖomuwala baweerezeganya embugo (engoye) ne maama wÔÇÖomulenzi. Engoye zino zebaweerezeganya, zeezo zebeeyambisanga nga balabirira abaana. NÔÇÖebizigo omwana omuwala bye yeeyambisanga erudda nÔÇÖerudda nabyo nebiweerezeganya.
Mukuzza omuzigo omuwala afuna abantu abamuwerekerako nebatwala ebintu bino wammanga;
- Ekisooka batwala enkoko empanga ne nkazi, nÔÇÖenkota ye ttooke eya Nnakitembe.
- Kubeerako obutiko, nÔÇÖebinyeebwa ebitali bisekule, embuzi, nÔÇÖenva endala.
- Enkoko empanga nÔÇÖenkota ye ttooke babiriirawo kwÔÇÖolwo tebisulawo.
M u mukolo ogwo, waliwo ebintu ebigenda byongerwamu, okugeza, kati bwebaba banjula baleeta ebintu ebyenjawulo okugeza nga sooda, bbiya, Entebbe, maapu ya Buganda, ekifaananyi kya Kabaka ne Nnaabagereka, nÔÇÖebirala bingi nnyo kisinziira ku busobozi bwÔÇÖamuntu.
Omukolo gwÔÇÖokufumbiza, oba okuwasa, gubaamu ebintu bingi nnyo, ngenze
ngufunzafunzabufunzifunzi.
BYA KIZZA KYEYUNE DEOGRATIUS.
Ebigambo byo wandiise: 774
zsm_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn min_Latn fuv_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sun_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn swh_Latn lug_Latn lug_Latn