Kampala
Entaana eza sseminti ze ziri ku mulembe.
Bya EDWARD SSERINNYA NE CATHRINE LUTWAMA
ENZIIKA kati eri mu ggwanga ya kukozesa sseminti, nkokoto na mayinja, era abaziika mu ttaka n'embugo babalibwa ng'abaavu lunkupe!
Era kati gulinga omusono, abantu okutuuka ku mufu ne basonda ez'ebbaati, sseminti n'amayinja naye nga tujaguza emyaka 50 egy'ameefuga kikyetaagisa okuziika abafu mu sseminti?
Mu January wa 2006, akakiiko ka Disitulikiti y'e Bushenyi akavunaanyizibwa ku bugagga obukusike, kaasaba olukiiko lwa
Disitulikiti okuwera abantu okuziika mu sseminti.
Akwanaganya emirimu gy'akakiiko kano, Cyril Mugyenyi yategeeza nti entaana eza sseminti tezoonoonye butonde bwa nsi bitooke bye bigwa. "Ettaka lye twanditegeredde abaana n'abazzukulu tulyonoonera mu sseminti," Mugyenyi bw'agamba.
Ssentebe wa LC III owa Kakoba Divizoni mu kibuga ky'e Mbarara, Rashid Abdul Mukasa awa amagezi nti kino ky'ekiseera okussaawo entegeka nga buli Divizoni erina ekifo eky'enkalakkalira mwe baziika abafu. Ekibuga ky'e Mbarara kirimu Divizoni ssatu - Nyamitanga, Kamukuzi ne Kakoba.
SIRIIMU YEEYONGEDDE OKUTTA BANNAYUGANDA
"Abantu bangi bafudde siriimu n'ebirwadde ebirala, naye buli maka bwe ganaabaamu entaana eza sseminti, mu myaka 20 oba 30 tetujja kuba na ttaka baana lye banaasikira," Mukasa bw'agamba.
Abakugu bawa amagezi nti, tudde mu nkola y'okuziika mu mbugo oba engoye, ebiggya tuleme kubikozesa sseminti olwo lwe tujja okukuuma obutonde bw'ensi.
Abalala bagamba nti omuntu bw'aba aba takyadda, tewali nsonga lwaki abafu tetubookya ne balema kututwalako ttaka.
Prossy Nakidde, omuyizi w'ebyobutonde mu yunivasite e Makerere agamba nti, sseminti n'enkokoto tebivunda, kitegeeza nti w'obiteeka waba wafudde.
Buli lwe bazimba entaana, baba bazibikira obutuli, ebiwuka ebigimusa ettaka biba tebirina we bisizza ekivaamu nga bifa. Kino kiraga nti oba obikendeezezzaako, ekivaamu obugimu mu ttaka kufa.
Lipoota y'ekitongole kya Gavumenti ekikola ku by'emb-alirira (Uganda Bureau Of Statistics) eya 2010 eraga nti okutuuka mu 2017, Bannayuganda 3,900,000 bajja kuba bafudde.
Lipoota yasinziira ku bungi bw'abantu abafa buli mwaka, n'eraga nti singa bonna baziikibwa mu sseminti entaana zaabwe zijja kubeera ku taka lya yiika 2,000!
Ekibi nti embeera nga bw'eri kati, tewali amanyi entaana za sseminti mmeka eziri mu Uganda. Wabula ekimanyiddwa kiri nti mu bibuga ettaka bwe likendedde ne lirinnya n'ebbeeyi, abantu batandise okusengula ebiggya byabwe nga babitwala mu byalo.
Kyokka ne mu byalo gye babitwala nayo abantu beeyongedde obungi, ekitegeeza nti nayo wajja kutuuka ekiseera nga tewakyali ttaka lya kwonoona.
Enkola y'okuziika mu sseminti yaleetebwa Baminsane mu kyasa ekya 19, ekitegeeza nti si yaffe
OKUZIIKA MU SSEMINTI:
Lwaki abafu tetubookya mu kifo ky'okwonoona obutonde bw'ensi?
nzaaliranwa.
Akulira abasawo b'ekinnansi, Sylivia Namutebi (amanyiddwa nga Maama Fiina) agamba nti, "Okuziika omuntu y'embaga ye esembayo era okumuziika mu sseminti nzikiriziganya nakyo, siraba bwe kyonoona butonde bwa nsi!"
Agamba nti mu myaka gy'ensanvu okuziika abantu mu sseminti kyaliwo naye 'sirabanga ttaka bwe likyuseeko!' Namutebi agamba nti okwokya abafu tekiri mu buwangwa bwaffe n'olwekyo tekisaanye kukolebwa.
Omusumba Solomon Male ye agamba: Ku ndaba eyange gye bujja enziika ya sseminti ejja kutuleetera omutawaana, we bamaze okuziika tosobola kusimbawo kintu kyonna, awo waba wafudde.
Ettaka ligenze lirinnya bbeeyi, poloti ne bazitunda kati abantu abamu tebalina bifo bigazi mwe baziika, kino kitegeeza nti sseminti ajja kusensera ettaka alimalewo, olwo ekinaddirira tekiibe ttaka kukala!
ENGERI ENDALA
John Musoke, omutuuze e Bwaise alowooza nti Bannayuganda boonoona nnyo ettaka bwe kituuka mu kuziika abafu.
"Siraba lwaki tetuzimba amayumba aga kalina waggulu ku biggya.
Kino kitegeeza nti bw'oba ne poloti yo eya ffuuti 100 ku 100, muyinza okuzimba ekizimbe kya kalina ttaano oba okusingawo naye wansi mu besimenti nga y'eri ekiggya kyammwe. Mu ngeri eyo temwonoona ttaka.
Oba muyinza okusalawo okutereka abafu nga Bapaapa bwe babatereka, wansi mu kizimbe nga mubakazizza," bw'alowooza.
Hamidah Naluwooza ow'e Buloba agamba nti bo Abasiraamu tebaziika mu sseminti naye tekitegeeza nti abantu baabwe baba tebabaagala.
"Nze ndowooza nti twandiziisenga mu mbugo oba engoye. Kino kiyinza n'okutukubiriza okusimba emiti. Tewali nsonga lwaki tuziika mu ssanduuke ez'ebyuma era ndowooza nti Gavumenti ekozeemu obulagajjavu okussaawo enkola eneegoberererwa mu kuziika abafu," bw'agamba
swh_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kin_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn