Bya VIVIEN NAKITENDE NE LAWRENCE KITATTA
KATIKKIRO Charles Peter Mayiga bwe yakwata Ddamula mu 2013 yasuubiza nti mu mwaka gumu gwokka, mu March wa 2014, Amasiro g’e Kasubi agaayokebwa omuliro gajja kuba gaggyiddwaako engalo.
Era olw’okuzimba Amasiro gano n’amalala mu Buganda, Katikkiro yalangirira enkola y’okusonda ettoffaali.
W’osomera bino nga wayise omwaka gumu n’ekitundu, Amasiro tegaggwanga kuzimba. Okuggyako bbugwe
eyamalirizibwa n’agamu ku mayumba agali munda mu Masiro, ennyumba Muzibwazaalampanga, enkulu mu masiro g’e Kasubi era omugalamizibwa Bassekabaka ba Buganda tennaggwa.
“Muzibwazaalampanga eyinza okutwalayo akabanga nga tewedde olw’emivuyo egiri mu mulimu guno,” omu ku bakozi bwe yagambye.
EKIRI MU MASIRO E KASUBI
Bw’oba oyingira mu Masiro basooka ne bakwokya ebibuuzo nga bwe bakubuuza gy’ova ne ky’ononye.
Bw’oyogera gw’oyagala okulaba ate ne bakubuuza oba akimanyiiko nti omwetaaga!
Ate bw’oba owamawulire, abakuumi abamu bakukkiriza ne weetaaya, ate omukisa bwe gukukwata obubi oyinza obutayingira!
Omu ku bakulu be twabuuzizza lwaki Amasiro galuddewo okuggwa yatubuuzizza: Oba galuddewo okuggwa ggwe obadde oyagala gaggwe ddi?
Ennyumba y’abambowa eya Bujjabukula yazimbibwa bulungi era essubi lyaggumira, bw’oyitamu n’oyingira munda amaaso ogakuba ku Muzibwazaalampanga assibiddwaako ekikomera eky’ebibaati ebbali n’ebbali.
Ennyumba eno ekyazimbibwa era olabira ddala ng’olugendo lukyali luwanvu. Katikkiro w’Amasiro gano, Mulumba Mbweyotamukume yategeezezza:
Omulimu gw’okuzimba Amasiro tegunnabaako we gwabadde. Waliwo obukiiko obw’enjawulo busatu ku mulimu guno okuli ak’ebyobuwangwa n’ennono, akagula ebikozesebwa n’ak’ekikugu, obutambulirako emirimu era bulina kusooka kukwatagana.
Bbugwe w’Amasiro yazimbibwa n’aggwa.
Kirabika abantu baakikwata bubi nti Amasiro gaalina kuggwa mu March w’omwaka guno, waliwo ebikyasibye bingi naye bijja kusumulukuka byonna bitambule ne Muzibwazaalampanga aggwe.”
Peter Binaayisa, omu ku bakulira eby’ennono mu Masiro era omu ku baapatana emirimu egy’enjawulo mu kuzimba Amasiro,” bwe yagambye.
Agamba: Ebintu by’okuzimba si byangu, Katikkiro ayinza okuba yalowooza nti ssente bwe zinaabaawo ebintu bijja kwanguwa biggwe mu bbanga lye yayogera naye ate waliwo ebizibu eby’enjawulo ebikyagaanyi okumaliriza Muzibwazaalampanga omuli:
1. Ebikozesebwa: Ebintu bingi ebyetaagisa ku Muzibwazaalampanga omuli essubi, enjulu, emiti gy’ensambya, enzo, n’ebirala. Bizibu bya kufuna ate ng’ennyumba ngazi, kale nakyo kikyatambuzizza omulimu guno akasoobo kuba byakkekwa.
2. Ekitongole kya NEMA ekirwanirira obutonde bw’ensi nakyo kikoze kinene mu kutambuza omulimu guno akasoobo olw’okugaananga abakozi okusala essubi n’okutema ebibira ebirimu emiti n’olwekyo tulina kusooka kuwandiikira kitongole kya Nema, oluvannyuma bwe kitukkiriza ate era tuwandiikire n’abakulembeze b’ekitundu gye tulina okuggya ebikozesebwa ebyo.
Wabula omwogezi wa NEMA, Muky. Naome Karrekaho yagambye nti tebayinza kulemesa Masiro kuggwa.
“Emiti tegikkirizibwa kutemebwa kuba tugyetaaga olw’obutonde obulungi. Kyokka bwe kiba nga kino kye kiremesezza Amasiro, batuukirire omukungu akulira obutonde e Mmengo, ajja kubalaga emitendera egiyitibwamu okutema emiti okumaliriza omulimu nga guno,” bwe yagambye.
3. Abazimbi abalina okukola emikolo ab’ennono nabo oluusi babbula. Engeri Muzibwazaalampamga gy’eri ennyumba ey’ennono, erina emizizo n’abantu abalina okukolerako emikolo egy’enjawulo nga bano oluusi babula emirimu ne gyesiba.
4. Okusalawo: Omu ku bakulira emirimu mu Masiro gano yagambye nti obukiiko bungi obusalawo ku mirimu gy’Amasiro kale oluusi obukiiko buno bukubagana empawa ne balemagana okusalawo ekiba kikolebwa olwo emirimu ne gisooka gyesiba okumala ebbanga.
5. Empalana n’enjawukana: Waliwo ebigambibwa nti mu Masiro mulimu abakozi abakubi b’enjawulo ate nga bakwatibwako emirimu nga gye gikoma okulwawo nabo gye bakoma okufunamu.
.
obukundi bulemesezza Amasiro okuggwa
Ensonda zaategeezezza nti mu Masiro waliyo obukundi obw’enjawulo abamu bwe bagamba nti bukalubizza nnyo emirimu.
Akakundi akamu kigambibwa nti kalimu Nnaalinnya Beatrice Namikka, nti ali n’abakungu b’e Mmengo abamu abalaba Katikkiro Mayiga ng’akola bye batakkaanya nabyo.
Gye buvuddeko, Namikka yategeeza nti mu Masiro e Kasubi eriyo abamulwanyisa, tebamutwala nga Nnaalinnya w’Amasiro gano sso nga y’alina ebifundikwa byago, nti era n’emirimu gya Muzibwazaalampanga gitambula kasoobo lwa butagibaamu nnyo. Kabaka yamusikizza Nnaalinnya Gertrude Tebattagwabwe!
Yinginiya w’omulimu gw’okuzimba Muzibwazaalampanga owa kkampuni ya Omega Construction Co., Peter Kalyesubula yagambye nti omulimu gwakuggwa ekiseera kyonna wabula gukyalimu obukalubo kuba waliwo ensonga nabo abazimba ze bataategeera bulungi ez’ennono ezitaataaganya entambula y’omulimu ate nga zirina okutuukirizibwa.
“Omulimu guno gwa kwegendereza nnyo kuba akasolya kokka kalina okuzimbibwa n’obwegendereza si kaakupapira ng’emirimu gy’okuzimba emirala ate enju ezimbibwa ya nnono, si ze zino eza bulijjo.
Tulina okugoberera Amasiro agaasooka okuzimbibwa mu myaka gya 1800, ye dizayini gye tutambulirako eteetaaga kupapira kuba galina okufaananira ddala agaasookawo.
Muzibwazaalampanga alina ebizibu byayo naffe ebyatulema okutegeera ebitutuukako ne bitulema okunnyonnyola era bye bitulemesa. Ab’ennono be balina okubitereeza emirimu okuddamu okutambula. Oluusi twesanga nga tukoze bintu birala nnyo naffe ne twewuunya engeri gye tubikozeemu,” bwe yagambye.
Agamba: Muzibwazaalampanga yakyusibwa akasolya ne tukongerako obuwanvu ffuuti 50 waggulu. Kale twasanga obuzibu tulina kutambulira ku pulaani eyazimbibwa mu myaka gya 1882 ng’ennyumba eno eyasooka okuzimbibwa era twalina okukyusa eyaffe okutambulira ku nzimba eyo.”
Dennis Walusimbi Ssengendo, omwogezi w’Obwakabaka bwa Buganda yagambye nti Katikkiro bwe yayogera nti Amasiro ga kuggwa mu March yali ategeeza bbugwe era ye yaggwa naye Muzibwazaalampanga akyaliko emisoso mingi naye nga wa kuggwa essaawa lyonna.
“Muzibwazaalampanga aliko emizizo n’ennono bingi ebimugenderako era yeetaaga obwegendereza bungi. Ono si wa kupapirwa era ye tazimbibwa ng’ebizimbe ebirala kale Abaganda basaana babe bagumu nti ajja kuggwa,” Walusimbi bwe yagambye.
Egimu ku misoso egigendera ku Muzibwazaalampanga mulimu egy’okuluka obulusi n’engalo nga bakozesa enga, enjulu, essubi ebyetaaga obudde obungi n’abantu ab’ennono ababikolako.
Agamba: Muzibwazaalampanga wa kuluka nga kibbo kale ennyumba ennene eyo gy’olaba okugiruka ng’ekibbo ate ng’abagiruka ba nnono ab’okunoonya kyetaagisa obudde bungi ddala.
Okufuna abantu abalina obumanyirivu mu mulimu gw’okuzimba ebintu ebigenda ku Muzibwazaalampanga nabo ba kkekwa. Ku ky’obukundi, Walusimbi yagambye nti obukundi obuli mu Masiro abadde tabumanyi, nti naye tekyewuunyisa kuba bonna bantu.
Yagasseeko nti naye ekikulu kuba nti Abaganda abasinga obungi bali wamu, Amasiro gajja kuggwa.
Akulira akakiiko k’okuzimba Amasiro, Kiyimba Freeman yagambye: Okuzimba Amasiro kuliko obukiiko bubiri- aka Kasubi Masiro Ggwangamujje akakulirwa Mw. Kaddu Kiberu ne Kasubi Masiro Ggwangamujje Bbugwe ke nnali nkulira. Nze ogwange ogwa bbugwe gwaggwa era gwatambula bulungi.
Esawu Makumbi Nsigo, omumbowa mu Masiro g’e Kasubi ng’ono abadde mu Masiro gano okuva mu myaka gya 1950 agamba entambula y’Amasiro gamba nti mu mulimu mwetobeseemu enkwe.
Abamu ku bakuumi mu Masiro baagambye nti singa Katikkiro teyeetegereza kakiiko akakulira omulimu gw’okuzimba Muzibwazaalampanga yanditwala emyaka emirala egisukka mu 5 nga tannaggwa.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn unk lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn