Ekiwandiiko#1 » Gatonnya 31st, 2018, 11:12 am
EKIKA KY'EMPINDI
AKABBIRO: KIYINDIRUJjajja w'Ekika ky'Empindi ye KAtangaza, naye omukulu akifuga kaakano ye Mazige ow'e Muyenje mu Busiro. Katangaza yajja ne Kintu mu Buganda. Bwe baatuuka mu Buganda Kintu
n'awa Katangaza olusozi Nsumba oluli mu Mawokota. Ku Nsumba Katangaza kwe yazaalira abaana be Mbogga ne Mazige.
Omulangira Kalemeera bwe yali agenda e Bunyoro okutunda ebintu eby'okuliwa omusango gwe gwe yazza ku Katikkiro Walusimbi, Katangaza n'alonda mutabani we Mazige okuwerekera
omulangira. Omulangira Kimera bwe yali ng'ajja okulya Obuganda Mazige naye n'akomawo wamu naye. Era mazige bwe yali ajja n'Omulangira, n'aweebwa omulimu gw'obusumba.
Kimera bwe yamala okulya Obuganda n'alaba olusozi Muyenje n'aluwa omusumba we Mazige. Okuva ku Kabaka Kimera n'okutuusa kaakano obutaka bwa Mazige buli ku Lusozi Muyenje
era omulimu gwa Mazige omukulu ku Kabaka gwa busumba. Ente ya Kabaka enkulu Mazige gy'alunda eyitibwa "Mbulidde" (Obwakabaka).
Omulangira bw'aba alya Obuganda MAzige aleeta ekyanzi ky'amata n'akimulaga nga bw'alaamiriza nti: "Nze musumba wo, eyawa jjajjaawo Kimera amata. Nze nnunda ente yo Mbulidde".
Kabaka bw'amala okukirasako Mazige ng'akiggyawo.
Mu ntabaalo za Ssekabaka Mawanda ezaawangula Obukunja Mazige yalonda mutabani we Mugalu okugenda okulwana wamu ne kabaka. Kabaka Mawanda (1740-1760) bwe yamala okuwangula Obukunja,
n'alaba ekyalo Nambeta n'akiwa Mugalu, era n'amuwa n'erinnya Kamyuka, ate n'amuwa n'obulangira, era n'amukkiriza okwambalanga ebikomo. Kamyuka Mugalu kwe kubeera e Nambeta
nga talaba ku Kabaka. Oluvaannyuma kamyuka yalonda mutabani we Kawenyera okumukiikiriranga eri Kabaka.
Ekiseera bwe kyayitawo Kawenyera naye n'afuna obutaka obubwe e Kiringo ku lusozi Bwabye, era naye n'ayitibwa Kamyuka era n'aba mulangira nga Kitaawe.
Ekiseera Mazige kye yamala mu Bunyoro ate n'ekiseera Kamyuka Mugalu ne Kamyuka Kawenyera bye baamala mu Bukunja, baayigiramu empisa ze baasanga mu bifo ebyo. Empisa ezo,
edda ze zaabaleetangamu enjawulo ne baganda baabwe ab'e Nsumba. Amannya gano abiri gayinza okutulaga enjawulo eyajjawo mu mannya ge batuuma e Nsumba ne ge batuuma e Bukunja:
Ab'e Nsumba lye bayita Mbogga ab'e Bukunja baliyita Mboowa.
Ab'e Nsumba lye bayita Nalule ab'e Bukunja baliyita Nalube.
Kaakano Ekika ky'Empindi kirimu Amasiga asatu:
1) Mbogga e Nsumba Mawokota
2) Kamyuka Mugalu e Nambeta(Ggunda) Kyaggwe
3) Kamyuka Kawenyera e Kiringo Kyaggwe
omulimu gwa Mbogga ku Kabaka gwa Bukomazi. Ate Mukusu ow'e Nakisunga mu Kyaggwe ow'omu Ssiga lya Mbogga, eeda ye yali ku mulimu gw'okukuuma ejjembe lya Kabaka eryayitibwanga
"Nantaba". Lukwanzi y'omu ku Bataka abakuuma Namulondo.
AMANNYA AGATUUMWA MU SSIGA LYA MBOGGA
Abalenzi
Mbogga
Muyimbwa
Nsumba (lusozi)
Ssewambwa
Mugenyi
Kikambi
Mbere
Sserubende
Nnankyama
Ntabaazi
Lyazi
Kasenge
Ssekaluvu
Kabanda
Nalikka
Matutu
Ssendegeya
Ssalambwa
Abawala
Namuyimbwa
Nansumba
Nawambwa
Namugenyi
Nakabanda
Namugaanyi
Najjuuko
Nannozi
Nalule
AMANNYA AGATUUMWA MU SSIGA LYA KAMYUKA MUGALU
Abalenzi
Mugalu
Mboowa
Kyeswa
Mbogo
Ntulume
Katantazi
Lutimba
Kaziba
Ssebadduka
Abawala
Nakafu
Namboowa
Bulyaba
AMANNYA AGATUUMWA MU SSIGA LYA KAMYUKA KAWENYERA
Abalenzi
Muyobyo
Kyaluula
Ssensawo
Muluuta
Muwoone
Mukuuma
Kawenyera
Bwabye(lusozi)
Kitenda
Muwube
Abawala
Namuswe
Nalube
Omibala
Emibala gy'Abempindi nagyo tegivuga bumu.
1. "Tungulako emu (enkejje)".
2. "Kababembe cca, kababembe, nkejje zattu, cca."
Ogwa Mazige, Kamyuka Mugalu ne Kamyuka Kawenyera: "Samba egotto."
Ebigambo byo wandiise: 467
zsm_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn fij_Latn glg_Latn sag_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn som_Latn kon_Latn lug_Latn sna_Latn lug_Latn swh_Latn kik_Latn luo_Latn kam_Latn twi_Latn xho_Latn bug_Latn lua_Latn run_Latn jav_Latn lua_Latn dan_Latn ace_Latn lug_Latn kon_Latn pag_Latn sna_Latn lua_Latn ilo_Latn lug_Latn lug_Latn fuv_Latn tgl_Latn lug_Latn lug_Latn tuk_Latn fuv_Latn kon_Latn luo_Latn kon_Latn hau_Latn umb_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn plt_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn kin_Latn lug_Latn lij_Latn bem_Latn wol_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn kon_Latn knc_Latn lug_Latn ind_Latn wol_Latn zul_Latn lug_Latn lug_Latn scn_Latn lug_Latn lug_Latn