Bya Ponsiano Nsimbi
Okulunda embizzi bangi bagufudde mulimu mwe baggya ssente ezibayimirizaawo. Wabula abamu zibakaluubirira mu biseera by’omusana era ne zibafaako oba obutakula bulungi ne bafiirwa.
Abalunzi abamu ekyeya bwe kituuka bazitunda baleme kuzifiirwa. Embizzi zaagala nnyo ekifo ekiweweevu kubanga ziba n’amasavu mangi.
Abalunzi betutuukiriddeko batunnyonnyodde engeri gye basobodde okuyita mu kiseera ky’omusana nga beeyambisa amagezi ge bafuna ku bakugu ne balunzi bannaabwe.
Hellen Kyagaba ow’e Gayaza - Nakwero mu Wakiso agamba nti embizzi kye kisolo ekisobola okulundwa buli muntu olw’ensonga nti zirya buli kintu. Abalunzi abamu bessa mu buzibu kuba bagenda ne bamanyiiza embizzi zaabwe emmere ey’ekika kimu. Singa kibula tojja kuba na ky’oziriisa oluusi zikonzibe oba okulwala ne zikufaako.
Yayongedde n’agamba nti mu byalo abalunzi bamanyi okumanyiiza embizzi okuziwa omuddo gwokka. Omuddo gwe batera okuziwa mulimu amalagala ga lumonde, ebiwata, ebisagazi, ebikoola bya muwogo n’amayuni n’ebirala ebitali bya butwa.
Bino biba bingi mu biseera by’omusana wabula omusana bwe gwaka nga bikala. Olwo weesanga nga tolina kyonoziriisa.
Ng’oggyeko ebyokulya omuddo oziweerako emmere enfumbe eba ebafisseeko, emmere y’ebirungo n’okuziwa ennyo amazzi amayonjo.
Allan Kyazze ow’e Kyengera Nabaziza owa kyazze and sons piggery ffaamu eweza embizzi 60 agamba nti talina busobozi bufuna muddo era ye embizzi ze aziwa emmere gy’atabula bwati. Mu Maize bran kkiro 300 agattamu Cotton kkiro 40, mukene kkiro 30 n’omunnyo kkiro 4.
Kuno ayongerako okuziwa amazzi amayonjo ate nga mangi. Ekiyumba kirina okuba nga kiyisa bulungi empewo
Okugema n’okuwa embizzi n eddagala ly’ebiwuka tebisaanye ku buusibwa maaso.
Omusawo w’ebisolo, Kizito Mugerwa okuva mu Ggombolola y’e Nabbaale mu Mukono agamba nti abalunzi b’embizzi balina okumanya nti okulunda mulimu ng’emirimu emirala ng’era basaanye okweteekateeka obulungi nga banoonyereza ku byetaagisa.
Mu kiseera eky’omusana amazzi n’ebyokulya biba bizibu okufuna. Amazzi lembeka mu biseera by’enkuba zireme kusanga buzibu mu kyeya.
Omubiri gw’embizzi ebitundu 85 ku 100 gukolebwa mazzi ng’era singa tezifuna gamala tezijja kukula bulungi era nga ziyinza n’okukufaako.
Mu biseera bino embizzi zirya nnyo emmere ey’ebirungo. Eno mubaamu maize bran, mukene, cotton, omunnyo n’ebirala.
Olw’okuba abalunzi abamu tebalina busobozi bugula mmere ya birungo baziwa muddo na mmere nfumbe eba efisse n’ebisolo ebifudde oba enkoko.
Kino si kibi naye oluusi oziwa enkoko efudde obulwadde obuyinza n’okukwata embizzi. Olina okugifumba okutta obuwuka bw’endwadde
Obuyonjo kikulu. Amazzi gakyuse buli lunaku sso si kwongereza ku gabaddemu kuba gaba gaddugadde era teziganywa bulungi.
Embizzi zirundire mu kisiikirize. Bw’ozimba ekiyumba ssaako amabaati waggulu, ebiwempe oba essubi.
Dr. Dennis Mugamba omusawo w’ebisolo agamba nti embizzi olina okugiriisa obulungi ekiseera kyonna bw’oba oyagala zikule mangu.
Bw’oba waakugiwa mmere ya birungo toziwa bran yekka. Olina okutabulamu mukene, cotton, omunnyu, vitamin, obusonko namagumba. Entabula y’ebirungo ekyuka okusinziira ku bukulu bwembizzi.
1. Okuva ku wiiki bbiri okutuuka ku mwezi gumu n’ekitundu embizzi ziwe emeere eyitibwa ‘Creet feed’ . Nga mu maize bran kkiro 100 oteekamu Mukene kkiro15, Cotton kkiro 20, Obusonko kkiro 5, Amagumba kkiro1, omunnyo ekitundu kya kkiro ne vitamini ekitundu kya kkiro.
2. Okuva ku mwezi gumu n’ekitundu okutuuka ku myezi musanvu (growers) mu bran kkiro 100 otabulamu mukene kkiro 10, cotton kkiro 25, obusonko kkiro 6, amagumba kkiro emu omunnyo ne vitamini ekitundu kya kkiro.
3. Embizzi wakati w’emyezi omusanvu n’omunaana ziba zituuse okuwaka ate bw’oba olunda za nnyama ziba zituuse okutundibwa. Nolw’ensonga eyo emmere tukendeza ku birungo ebireeta amasavu. Emmere yaayo eyitibwa ‘Sow/Weaner’ mu kkiro za bran 100 otabulamu mukene 8, cotton kkiro 20, obusonko kkiro 8 amagumba kkiro emu, sunflower kkiro 10 omunnyo ne vitamini ekitundu kya kkiro.
Enzimba yenyumba
Ekiyumba kirina okuba nga kiyisa bulungi empewo. Bw’okozesa amabaati gali waggula nga ffuuti 7.
Mu biseera by’ekyeya omuddo guba mutono embizzi oyinza okuziwa emigogo ebisagazi n’emeere enfumbe.
Ettaka ly’ekiswa 10 mu kkiro. Ettaka lye kiswa lirimu ekiriisa kya ayani ekikola omusaayi.
Amatu amapeerufu ke kamu ku kabonero k’embizzi etalina musaayi.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn