Bya MADINAH NALWANGA
NGA September 3, 2014, yaaya Phionah Aketch nga yava Nagulu mu nkambi ya poliisi ewa ssenga we (Florence Adong), yatugumbula bbebi w’omukozi wa MTN Andrew Muinde.
Omukozi yaleka omwana Phoebe Kasyoke ow’emyaka ebiri, mu ntebe nga mufu nadduka nga kiteeberezebwa nti yali amaze okumutuga.
Omusango gwaloopebwa ku poliisi e Kakajjo ku fayiro SD: REF25/03/09/2014, poliisi n’ekola ogwayo n’enoonya ssenga wa yaaya okutuusa bwe yamukwata, era enkeera naye n’akwatibwa.
Okusinziira ku Richard Kasule, atwala poliisi y’e Kakajjo, Aketch yatwalibwa Nagulu mu Remand Home gye basibira abaana abatanneetuuka kubanga yali taweza myaka 18.
Kasule akubirizza abakozesa okuleetanga ab’ehhanda zaabwe be babeera babakuumira abaana awaka oba basalewo ku ssente (omulimu) n’omwana ekisinga kubanga bafuna emisango mingi nnyo egikwatagana ne ba ‘hawusigaalo’ ku nsonga z’obubbi, okutulugunya abaana wamu n’okubabba.
Ye amyuka ssentebe w’e Kakajjo, Rehema Mubiru ategeezezza nti ensonga zino ez’omukozi w’awaka okutta omwana, poliisi yaziyingiramu butereevu era kati bo ng’ab’akakiiko, tebamanyi byaddirira era ne bazadde b’omwana tebaatuukayo.
Agamba nti bahawusigaalo abamu balabika balina ekikyamu ku bwongo nga bakozesa ebiragalalagala ne bakola abaana be babeera bazze okukuuma ebikyamu kubanga ebikolwa ebimu ng’okutta, okulinnya omwana mu kifuba n’ebiralala, omuntumulamu tasobola kubikola.
Aketch, eyatuga omwana.
Mubiru alabudde abakozesa abakozi bamalenga kubanoonyerezaako nnyo kubanga abamu bakola lwa kwagala ssente naye ng’omutima ogukola tuguliimu.
Ronald Kasoma, omutuuze ku kitundu agambye nti abakozesa abamu nabo beekebere naddala abakyala kubanga waliwo abatulugunya abakozi nabo oluvaawo obusungu ne babumalira ku baana baabwe bebabeera babalekedde.
Omu ku batuuze b’e Bweyogerere, Mohammed Mpoya agamba nti: Okuleeta omukozi awaka kyetaaga n’omala kumulondoola bwe kiba kyetaagisa n’obuuzaako ne kubaliraanwa n’ozuula kiki omuntu oyo ky’ali kubanga bangi bakulira mu mbeera ya kutulugunyizibwa era olutuuka okumukozesa gwegwo omutima naye gw’ajja okulaga omwana.
Ye Rason David agamba nti: Nsaba Gavumenti eteekewo emitendera omuntu gy’alina okufuukiramu hawusigaalo, ng’alina kumala kutendekebwa bulungi era nga balina okuweebwa amateeka agabafuga era ng’omuntu yenna okusangibwa ne hawusigaalo atali mutendeke oba omuto, avunaanibwe.
OMULALA YABBA OMWANA
Nga February 5, 2014 era yaaya, eyategeerekako erya Aisha, yabba omwana Kenneth Kizito, ow’emyaka esatu, ku bakama be e Bweyogerere n’agenda naye.
Oluvannyuma nga bamaze okumukuba mu mawulire ga Bukedde, omwana yamusuula mu kibira e Jinja ku kyalo Lubaga okumpi ne ‘Delter’ ku luguudo oludda e Iganga.
Ssentebe w’ekitundu ekyo ye yakubira bazadde be essimu oluvannyuma lw’okulanga ennyo ng’amuloze mu kibira era yasangibwa engalo zonna baazisalaasala.
Laba wano ebirala ku musango guno;
Omukozi w’awaka asse omwana wa mukama we
Ab’ebibiina by’obwannakyewa beesambye omukozi
AB’EBIBIINA by’Obwannakyewa naddala ebirwanirira abakyala, n’eddembe ly’abakozi beesambye omuwala Jolly Tumuhiirwe eyabuzeeko katono okutta omwana ow’emyaka ebiri gw’abadde alabirira.
Akulira ekibiina kya Federation of Uganda Women Lawyers (FIDA), Eunice Musiime yagambye nti ng’abakyala bannamateeka bavumirira ebikolwa bya Tumuhiirwe bye yakoze ku mwana ebbujje.
Muky. Musiime yagambye nti FIDA terina nteekateeka yonna kuwolereza muwala oyo kubanga ettima lye yayolesezza ku mwana musango gwa nnaggomola era basaba amateeka gagobererwe mu bulambulukufu bwago.
Yagambye nti nga FIDA, batunuulidde omwana eyatulugunyiziddwa okulaba nti ayambibwa okufuna okulamulwa so si mukozi eyamutulugunyizza.
Omukungu mu kibiina kya Platform for Labour Action (PLA), Isaac Arinaitwe yagambye nti ekibiina kyabwe kirwanirira eddembe ly’abakozi abatulugunyizibwa so si abakozi abatulugunya abantu abalala.
“PLA terina nteekateeka yonna ya kuwolereza Tumuhiirwe”, Arinaitwe bwe yategeezezza n’annyonnyola nti okusooka baali bayingidde mu nsonga za Tumuhiirwe kubanga yali yeekubidde enduulu nti bakama be baabadde bamugobye ku mulimu nga tebamusasudde kyokka bwe baategedde ebikolobero bye ne bamuvaamu.
Ekibiina ky’ensi yonna ekirwanirira eddembe ly’obaana, ekya UNICEF kyafulumizzaawo ekiwandiiko eggulo nga kivumirira ettima lya Hawusigaalo Tumuhiirwe ku mwana Arnella.
Akulira UNICEF mu Uganda, Aida Girma yagambye nti akatambi akalaga Tumuhiirwe ng’atulugunya omwana keesisiwaza n’agamba nti ebikolwa eby’ettemu n’ettima ku baana bya bumenyi bw’amateeka era nga UNICEF ebivumirira.
Ekibiina ky’eddembe ly’obuntu mu ggwanga ekya, Uganda Human Rights Commission (UHRC) nakyo kyavumiridde Tumuhiirwe olw’okutyoboola eddembe ly’omwana.
Akola nga ssentebe wa UHRC, Kamisona Agaba Maguru yagambye nti tebalina ntegeka yonna kuwa Tumuhiirwe bannamateeka kumuwolereza wabula bajja kuyambako ku ludda lw’omwana okulaba nti afuna okulamulwa okutuufu.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn