Ekiwandiiko#1 » Ssebaaseka 19th, 2018, 12:42 pm
Abennyonyi jjajjaabwe omukulu ye NJIWE. Mukazi we ye yali NNAKIBONEKA. Yabeeranga Bulama (Kisubi) mu Busiro era Kintu gye yamusanga. Njiwe yazaala abaana 12.
Njiwe bwe yafa, omu ku baana be eyayitibwanga Kakoto yamusikira. Kakoto yali muyizi kkungwe ate nga musawo. Bagamba nti olumu yayagala okugeda e Kyaggwe. Bwe yatuuka e Mukono
n'asanga ennyanja. Bwe yabulwa eryato n'agiyiwako eddagala n'efuuka omugga kati oguyitibwa Nnakiyanja (gwe gwo ogwekoona e Nnamugongo). Bwe yali akyali mukono yawulira nti
e Bulondoganyi efulumyeeyo omusajja omututumufu. Naye kwe kwevaamu n'agenda okumusisinkana, kazzi yali Kato Kintu. Yamusanga ku kyalo Nnakatooke ew'omwami w'ekitundu ekyo eyayitibwanga
Nngango mu Bulondoganyi. Kakoto yamusanyukira nnyo ng'amaze okumuzzulamu obukulembeze obutufu era ng'amufunyeemu obwesige obw'okulwanyisa nnalukalaka Kabaka Bemba eyali abakaabya
akayirigombe. Olwo Kakoto yakulemberamu Kintu n'amuleeta mu Buganda anti nga ye yali amanyi amakubo. Kakoto yagenda ne mutabani we Kabenge eyalina amatu g'emmwanyi.
Kintu bwe yalyako n'awoomerwaa n'abuuza gye baazikolera. Ko Kakoto nti mutabani wange oyo Kabenge y'azifumba. Awo kintu kwe kumugamba nti osaabye kuyitibwa KAFUUMA olw'okufumba
emmwanyi empoomu bwe zityo. Ate n'awa Kakoto ensawobbiri: ey'ejobe n'ey'engabi assengamu emmwanyi ze. Eky'ennaku bwe baali basomoka omugga Ssezzibwa, engezi y'amazzi n'etwala ensawo
za Kakoto. Kwe kwava ensomoko eyo okugiyita "Butwala", na guno gujwa.
Nga bavudde e Butwala, baasula Magongo e kiwakanya mu Kyaggwe. Kintu nga avudde e magonga, yasiisira Manjiira era mu Kyaggwe. E Manjiira abataka b'omu Buganda we baasokera okumuwa
abasiige. Ne Mubiru ow'Emmamba we yasanga Kintu n'amusenga. Abasiige Kakoto Mbaziira be yawa Kintu be bano:
1>Kabengwa eyalundanga ente ya Kintu eyayitibwanga "Kanywomu".
2>Ssekituba eyayasanga enku za Kintu n'atuumibwa "Kyasanku".
3>Kitanda eyafumbiranga Kintu emmere. Entamu Kintu gye yamuwa okumufumburanga emmere yayitibwanga "Kabigiza".
4>Nnabitimpa ow'e Kitovu mu Kyaggwe yasiigibwa kukubiranga Kintu "Ntamiivu".
Kintu bwe yava mu kibuga kye eky'e Manjiira, yagenda Busujju. bwe baava e Manjiira baasula Musumbwa. Bwe baava awo badda Mugongo. E Mugongo (mu Kinaawa) Kakoto we yasimba ommutuba
n'agutuuma Ssemitego. Awo tebaalwawo ne bagenda e Nnagalabi. E Nnagalabi we waali olutalo ssinzigu wakati wa kintu ne Kabaka Bemba. Oluvannyuma lw'akasiitaano ak'amaanyi ennyo
Kabaka Bemba eyafundikira oluse lwa Bakabaka abaava mu Tonda yawangulwa n'olutalo n'alusuulamu akaba. Olwo Kintu n'akajjala ku Bwakabaka bw'ensi Muwawa. Kabaka Kintu yaginunula
era yagifuza Mirembe n'ebaamu eddembe n'abantu ne baba ba ddembe nga bwe gwali ku Kabaka Buganda owa 33 mu luse lwa Kabaka Tonda eyafuga okuva mu mwaka gwa 1120 okutuusa nga mu 1140.
Erinnya ly'ensi olwo ne likusibwa, ne batandika okugiyita BUGANDA (ensi ey'eddembe) nga bwe gwali ku Kabaka Buganda. Abantu b'omu nsi Muwawa,Abalasangeye, ne bayitibwanga ABAGANDA.
Kakoto bwe yalaba nga Kintu akkalidde ku bwakabaka, kwe kusaba addeyo ewuwe. Kyokka yaleka amusiigidde kafuuma okumufumbiranga emmmwanyi.Na guno gujwa, Kaffuma mutaka mukulu nnyo mu Busujju.
Kakoto omwana we Muyanja yamuwa Kintu ayambenga musajja we Mubiru Gabunga okubajjanga amaato g'empingu ya Kintu. Muyanja yaweebwa embazzi bbiri: Nankunga ne Balyamanyama.
Kakoto bwe yava e Busujju, yadda Bulama mu Busiro. E Bulama yamalawo akaseera mpa we kaaga n'aweebwa okufuga Kyaggwe mu linnya lya Kabaka. Embuuga ye yagikuba Mukono era mu Bwassekiboobo
Kakoto mwe yafiira.
Yasikirwa mutabani we Bbavulyantamu eyaweebwa Obwannamutwe. Ng'abuvuddemu, yasenga ku mutala Kasaayi. Abasika abaddirira embuga baagizza Bulamu. Ku linnya lya Kakoto abasika baayongerako erya
Mbaziira. Kati omukulu w'akasolya k'ekika ky'ennyonyi ayitibwa KAKOTO MBAZIIRA.
Ekika ky'Ennyonyi kirimu ebitundu ebikulu bibiri.
a)Abennyonyi Ennyange: Bano balimu amasiga 15 agatuuka ku Mbaziira.
b)Abannakinsige: Bano balina amasiga 4 Abamasiga 15 ag'Ennyonyi Ennyange n'abamasiga 4 aga Nnakinsige bonna batwalibwa Kakoto Mbaziira ng'omukulu w'akasolya. Kyokka aba Nnakinsige bafaanana
okwekutulako okukola ekika ekyabwe ekyawufu.
AKABBIRO: KKUNGUVVU
OMUBALA: 1> "Bampe omuggo nnewerekeze, mu Kyambadde mulimu engo", Gwe mubala gwa Mbaziira n'amasiga ge n'emituba gye.
2> "Si mwana kijjolooto. Bwali wa Nnyonyi abuuse", gwe mubala gwa Kyeyune n'amasiga ge 4.
EMIRIMU GY'ABENNYONYI KU KABAKA:
1>Obwamusolooza
2>Okubajja amaato ga Kabaka
3>Obwannakyeyo
4>Obusawo - Mbaziira yalimusawo wa Kabaka mukulu
5>Abennyonyi nga be basamirira lubaale Mirimu ow'e Ndejje mu Kyaddondo.
6>Kabenge ow'e Nakanyonyi ye yalundanga ente ya Kabaka eyitibwa "Kanywomu".
AMANNYA AGATERA OKUTUUMIBWA MU MASIGA G'ENNYANGE
Abalenzi
Kafuuma
Zziwa
Ssempewo
Kakumirizi
Kyayambadde
Ssemmanda
Sseruyange
Lugonda
Mbabaali
Nnyombi
Katabira
Kitanda
Kazongola
Kannamuwangi
Abawala
Nnazziwa
Nnalugonda
Nnakiwu
Nnamirimu
Ssalinge
Nnaluyange
Nnantaayi
Nnamuyanja
Kiwuka
AMANNYA AGATUUMIBWA MU MASIGA GA NBAKINSIGE
Abalenzi
Kyeyune
Ssenngonzi
kazibwe
Kigula
Ssennyonga
Kambugu
Kataawa
Mayega
Nampangi
Ssemmanda
Nnamunnungu
Makanga
Ssebulime
Bugingo
Ssekennyula
Ssebigwo
Kagoobya
Kikoba
Abawala
Nnakyeyune
Nnanngonzi
Nnakazibwe
Nnannyonga
Nnakijjo
Nnamayega
Mbweyunye
Nnabiku
Nabulime
Ebigambo byo wandiise: 710
eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn mlt_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn cjk_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn nya_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sag_Latn jav_Latn sag_Latn lug_Latn cjk_Latn lug_Latn swh_Latn umb_Latn lug_Latn lug_Latn scn_Latn sag_Latn lug_Latn lug_Latn cjk_Latn sna_Latn wol_Latn lug_Latn tum_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sot_Latn lug_Latn ceb_Latn cjk_Latn kik_Latn bam_Latn kon_Latn kon_Latn sag_Latn lug_Latn sna_Latn lug_Latn kin_Latn umb_Latn kab_Latn dik_Latn lua_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn cjk_Latn lug_Latn lug_Latn ibo_Latn fuv_Latn war_Latn lug_Latn