Bya Musasi Waffe
OKUZIIKULA omufu wano mu Uganda, musango muloope! Okuggyako mu mbeera eteebeereka ate nga ne poliisi emaze okukuwa olukusa, tewali muntu akkirizibwa kutaataaganya ddembe lya mufu!
Mu buwangwa bwa Bannayuganda mu mawanga gaabwe ag’enjawulo waliwo obulombolombo, emizizo, n’obukwakkulizo obulina okutuukirizibwa!
Omulambo gw’omukazi nga bagwambazza ekiteeteeyi ekipya.
Omufu aziikulwa ddi?
Mu Buganda bw’aba waakuziikulwa naddala mu kusengula ebiggya, kiteekwa okukolebwa ng’enjuba emaze okugwa ate si buli muntu nti akkirizibwa okuziikula omufu mpozzi eyo mu Bukunja -Kyaggwe n’ebitundu bya Uganda ebirala abasezi gye beegiriisiza.
Mu Indonesia kikolwa kya jjenjero!
Mu ggwanga ly’abantu abayitibwa aba Toraja, okuziikula abafu kikolwa kya jjenjeero. Buli ayagala okuziikula omufu wa ddembe okukikola nga talina gwe yeebuuzizzaako.
Okufaananako ne Bannayuganda bwe bakola emikolo okujjukira abantu baabwe abaabafaako nga babasabira buli mwaka, bbo aba Toraja, babaziikula okubalabako, okubanaaza, okubakyusa engoye ng’ate babambaza za bbeeyi n’abamu okubasiiga ebizigo n’okubakuba pawuda, essaawa ku mikono, engatto mu mikolo gy’obuwangwa egiyitibwa “Ma’nene”.
Abakyala nga bazinga emirambo mu masuuka.
Bwe bamala nga babazza mu kkeesi nazo eziba ez’ebbeeyi, bayooyoota entaana nga baddamu okubaziika wakati mu kukooloobya ennyimba, essaala nga bwe bamuwereekereza ebigambo nti beera bulungi ssebo oba nnyabo n’omwaka ogujja tujja kudda.
Toraja, ggwanga ly’abantu bannansangwa mu Indonesia abasangibwa mu nsozi z’omu Pulovinsi eya South Sulawesi.
Bali emitwalo 65 kyokka aba Toraja emitwalo 45 bokka be babeera mu kitundu kino, abasigadde baasaasaana mu bitundu bya Indonesia ebirala.
Bye bawanuuza
Mu buwangwa bwabwe, aba Toraja bawanuuza nti bajjajja baawe abaasooka ku nsi baava mu ggulu nga beeyambisa amadaala ga Katonda ge bayita ‘Puang Matua’ ge yasimba okuva mu ggulu ne bagakkirirako okutuuka ku nsi.
Era bawanuuza nti Katonda waabwe atuula mu ggulu ‘Puya’ bwe yatonda ensi yagyawulamu emirundi esatu: olukalu okuli abantu, wansi mu ttaka ewali ebisolo n’obwengula.
Era bagamba nti ku nsi ng’oggyeeko Katonda, Puang Matua atuula e ‘Puya’, aba Toraja bakkiriza ne mu bakatonda abalala okuli ‘Pong Banggai di Rante’ Katonda ow’oku lukalu, Katonda ‘Indo’ Ongon-Ongon’, Katonda ayuuguumya ensi (Musisi), Katonda ‘Pong Lalondong’ katonda atta abantu (Walumbe) ne Katonda “Indo’ BeloTumbang” katonda awonya endwadde ne bakatonda abalala.
Abantu nga balongoosa ekifo mu nsozi we bagenda okukolera emikolo.
OKUZIIKA MU INDONESIA
Mu buwangwa bw’aba Toraja, okuziika gwe mukolo gwe basinga okussaamu ekitiibwa ne ssente era omuntu abadde ow’ebbeeyi oba ow’ekitiibwa omutegeerera mu kuziika kwe.
Omuntu ow’ebbeeyi bw’afa, ekyalo kisobola okumala kumpi omwezi mulamba nga kikungubaga, abantu nga bakeera mu maka ge kulya, okunywa, okuyimba, okuzina n’okukaaba.
Mu kiseera eky’okukungubaga, omufu azingibwa mu ssuuka kumpi nga 100 nga bwe balinda omwoyo gwe gumale okutuuka ewa Katonda ‘Puang Matua’.
Aba Toraja balina eddiini eyitibwa ‘aluk’ era bakkiriza nti okufa tekugwa bugwi wabula omuntu agenda okufa ng’amaze emyezi mingi nga Katonda Puanga Matua yamuteekateeka dda .
Abavubuka nga bambaza omulambo gw’omusajja empale.
BASALA EMBOGO N’EMBIZZI
Ng’omufu tannaziikibwa, basala embogo n’embizzi mu bungi okusinziira ku bugagga n’amaanyi g’omufu.
Bawanuuza nti omufu okutuuka amangu mu ggulu Puya, kisinziira ku bungi bw’embogo ezibeera zisaliddwa.
Omusaayi gw’embogo n’embizzi gukung’aanyizibwa, ogumu ne bagunywa omulala ne baguwonga ng’eno bwe bazina n’okuyimba nga bakoowoola bakatonda baabwe.
Bategeka n’olulwana lw’enkoko empanga okutuusa emu lw’efa. Ate embogo ezisalibwa ezimu bazifumba ne bazigabula abakungubazi ate endala ne baziwa abantu b’oku kyalo nga bwe babalumiriza nti bazibawoze nabo bwe banaafiirwa bajja kubawa ku nnyama.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn luo_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn