Ekirime kye bayita Kaama kikola nga eddagala ku ndwadde eziwera. Abantu tebatera kukyettanira kubanga kya mu nsiko. Edda kaama baamulyanga mu biseera bya njala ng’embeera ekalubye. Kaama ayagala okufaanana amayuuni era bw’omulaba oyinza okulowooza nti oli ku jjuuni.
Abayizzi bwe baamalanga okuyigga, kaama ye mmere gye batwalirako awaka okuliira ku nnyama yaabwe. Kaama oyinza okumulya oba okumukaza n’omusa okufunamu ensaano gy’ossa ku mazzi agookya n’onywa.
Emigaso gya kaama 1. Abakyala abamu abalina ekizibu ky’okulumizibwa mu ndira nga bali mu nsonga kaama ajja kukuyamba okutereera. Ekivaako okulumizibwa kuno kwe kuba nti waliwo okucankalana mu mubiri.
Ekirungo kya ‘estrogen’ kiyinza okuba ekitono mu mubiri. Ne ku bakyala abalwawo okugenda mu nsonga kaama ayamba okutereeza embeera. Ssinga olya kaama ojja kutereera.
2. Ku mukyala alina ekizibu ky’obutazaala kaama ayamba okujjanjaba endwadde ku bisawo by’amagi. Ayamba n’okuzibukula enseke z’abakyala. Mmwe abafuna nabbuguma ng’ono y’abalemesezza okuzaala ng’embuuto zitera okugulumba nammwe munoonye kaama.
3. Abalina ekizibu ky’okuvaamu embuto naddala nga ziri wakati wa mwezi gumu n’ena ekirungo ekiri mu kaama kiyamba okunyweza omumwa gwa nnabaana ne gutasumulukuka.
4 Bw’oba oyagala kujjanjaba bizimba mu nnabaana, weekwate kaama. Ebizimba bino bimanyi okugejja ne bikulowoozesa nti oli lubuto. Abamu ku mmwe mutera okugamba ‘nti oyo baamusibirako olubuto’ kumbe alina ebizimba.
5. Kaama alimu ekirungo kya ‘iodine’ nga kino kikola okuliikiriza ensulo y’obulago. Abakyala bangi batera okufuna ekizibu ky’ensanjabavu y’obulago era eno bw’ezimba mwe muva eddookooli. Ekizibu kino kingi mu bakyala wadde nga n’abaami batera okukifuna. Amalookooli ga bika bingi naye katwogere ku ddookooli eriva ku ku kulya ennyo emboga, ebinyeebwa oba soya. Okwejjanjaba funa ensaano ya kaama oginywere mu mazzi agabuguma mu bbanga ttono ojja kutereera. Mu mbeera eno weetaaga obukebe
4 okutereeza embeera.
6. Abakyala abayingira ekiseera ky’okukoma okuzaala batera okufuna ebizibu eby’enjawulo omuli amagumba okwerya naddala mu maviivi, puleesa okulinnya, okuwulira ebbugumu erisukkiridde n’ebirala. Bw’olya kaama tojja kufuna buzibu bwonna.
7. Kaama alimu n’ekirungo kya vitamini A. Emmere yonna erimu ekirungo kya ‘Vitamin A’ eba eyamba ku maaso. Gaba tegalumbibwa ndwadde n’okulaba obulungi. Kaama ajja kugoba ebizibu ebyo byonna.
8. Bw’oba olina ekizibu kyokufuukuuka olususu we manyiize okulya kaama oba okunywa caayi kwotadde ensaano ya kaama 9. Kaama ayamba n’okugumya omubiri awamu. Mmwe abalina emibiri egiyiikayiika, mwekwate kaama okutereeza ensonga eno nga bw’okola ne dduyiro.
10. Abaami abameze amabeere munoonye mangu kaama. Amabeere agabunduse ke kamu ku bubonero obulaga nti olina ebikubulamu mu mubiri gwo era bangi ku mmwe mutera okufuna akaseera akazibu mu kuzaala era n’amaanyi g’ekisajja gabeera matono nnyo.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn