Bya JOSEPHAT SSEGUYA
ABAKUGU bazudde nti akalippagano k’ebidduka mu Kampala kalwaza endwadde kumpi 10.
Ebirala ebizuuliddwa biraga nti abantu b’omu byalo bawangaala okusinga ababeera mu Kampala ate Bannakampala bakaddiwa mangu.
Okunoonyereza kukoleddwa mu Budaaki, Bungereza ne Girimaani ne kufulumizibwa mu mawulire ga BBC ag’e Bungereza kyokka nga ne Badokita Bannayuganda bakkaanyizza n’okunoonyereza kuno ne bagamba nti endwadde nnyingi eziri mu Kampala mu byalo teziriiyo.
Abasawo bagamba nti edwadde nnyingi nnyo eziva ku kalippagano k’ebidduka (tulafiki jaamu) omuli okukaddiwa amangu, okufiira ku myaka emito (Bannayuganda bafiira ku 45 ate abakazi 47).
Balaze nti ababeera mu bibuga nga Kampala abasulamu n’ababikoleramu bali ku buzibu bunene nnyo okusinga abayitamu obuyisi n’ababeera mu byalo.
Dokita Ivan Mukasa owa St. Jude Clinic ku Luwum Street agamba nti ebimu ku bintu ebisinga okulwaza abantu mu kibuga gwe mukka gw’emmotoka naddala ogwa dizero, enfuufu, empewo ewunya obubi eva ku kasasiro, emyala, kazambi n’ebicaafu ebirala.
Omukka gw’emmotoka gusinga kubaawo nga ziri mu kalippagano n’enfuufu zisitula nnyingi ku koolaasi w’omu Kampala so nga n’enguudo ezimu za ttaka.
Dr. Mukasa agamba nti, okuviira ddala ku nnyindo okutuuka mu mawuggwe wakosebwa enfuufu n’omukka ne birwala endwadde ez’enjawulo naddala ssenyiga, okulumwa emitwe, ebifuba ne kyongera n’endwadde endala ezisangiddwa mu mibiri okuttuka.
“Kampala ebiseera ebisinga aba akutte ekikka ky’emmotoka bwe yeegattamu enfuufu ate ng’asangiddwaamu omukka omubi omulala oguva ku bungi bw’abantu ate mwenna ne mugussa ng’ono bw’agufulumya ggwe oguzza munda ate ng’endwadde mu bantu nnyingi olowooza obulamu bwo buba buli wa?.” Dr. Mukasa bwe yeebuuzizza.
Agamba nti endwadde nnyingi ziyita mu mpewo n’olwekyo empewo y’omu Kampala erina okuba ng’erwaza ekitali mu kyalo. Mu Kampala empewo nnyingi nnyonoonefu okuva ku kasasiro n’emidumu egyabise ebiwunya ng’ate biyingira mu mawuggwe g’abantu ne bitwalamu obutwa.
Omusawo agamba nti omukka gw’emmotoka bwe gukusanga ng’olina asima, oziyira buziyizi kubanga guziyiza okussa.
Omukka guno gulemesa omusaayi okutambula obulungi n’okuwera mu mubiri nga gulumba obutoffaali obukola omusaayi ekikuleetera okuggwaamu omusaayi kubanga guba mutono.
N’obutoffaali obutuwa abaserikale abalwanyisa endwadde mu mibiri bukendeera ekireeta emibiri okunafuwa abantu ne balwalalwala buli kalwadde n’okufa.
Omukka guno bw’ogulwamu nga mungi oyinza n’okufiirawo olw’ekiziyiro. Bino byonna biremesa omusaayi okutambula obulungi ekiyinza okukulwaza puleesa kyokka ate alina puleesa bw’agubeeramu ennyo afa mangu ddala.
Omukka guno gulimu ekirungo kya lead ekireetera omuntu okulwala obulwadde bw’okwerabiralabira n’okukaddiwa amangu.
Omusawo agamba nti olumu omukka guno guleeta kkansa w’omu mawuggwe ava ku nfuufu n’omukka gw’emmotoka so nga byombi birwaza n’ensusu.
Waliwo etteeka ly’ensi yonna eritangira abantu obutatuusibwako mbeera y’ebyo byonna naddala omukka n’enfuufu naye lisinga kukola mu mawanga gaakula nga limanyiddwa nga ‘Control of Substances Hazardous to Health Regulations 1994’ (COSHH). Liragira n’abakozesa okutangira abakozi baabwe okulwala eddwadde nga zino.
Wabula abasawo bagamba nti endwadde ezo zonna tezikwatirawo muntu mangu kubanga oyinza n’okumala emyaka 30 nga tezinneeraga mu mubiri ne bikuzingako lumu.
Ebirala akalippagano ke birwaza ye ‘situleesi’ eviirako abantu okufuna ebizibu mu ndowooza zaabwe n’okwesisiwalanga entakera ne kikosa obulamu bwabwe.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn