Kkampuni ya Vision Group efulumya Bukedde, ekwataganye ne bbanka ya dfcu, ekitebe kya Budaaki mu Uganda ne kkampuni y’ennyonyi eya KLM okunoonya omulimi n’omulunzi asinga mu Uganda. Abanaavuganya mu mpaka zino mujja kutuweereza amannya gaabwe tubatuukirire tubawandiikeko buli Mmande okutuuka mu September. Anaanywa mu banne akendo waakufuna obukadde150 tumutwale n’okulambula abalimi n’abalunzi abaatikirivu mu Budaaki. Omuwanguzi waakulangirirwa mu October 2014. Leero Edward Sserinnya tukuleetedde Charles Mulamata ow’e Lubaga mu Kampala asomesa abantu okulunda ebyennyanja mu pippa nga bwosimako n’enva endiirwa naddala ng’oli mu kifo ekifunda.
OKULUNDA ebyennyanja kukyusizza enkuba ennaku zino, abantu babadde bamannyidde nnyo mu by’okusima bidiba kyokka kati bayiiyizza tekinologiya okulaba nga babirundira ne ku lukalu.
Charles Mulamata dayirekita wa Entrepreneuship Institute of technology, esangibwa mu zooni ya Nabunnya mu munisipaali y’e Lubaga mu Kampala, balundira ebyennyanja mu ttanka oba epipa.
Ennunda eno emanyiddwa nga Aquaponics. Ebyennyanja bw’oba obirabiridde bulungi ngege ku myezi munaana ku mwenda eba ewezezza kkiro emu. Kyokka waggulu osobola okulimirako ez’enva endiirwa.
Eppipa z’alinawo ebyennyanja bwaba abitunze musobola okuvaamu 5,400,000/-. We bituukira okutundibwa oyinza okuba ng’obisaasaanyizzaako 2,300,000/- ku mazzi, amasannyalaze, emmere y’ebyennyanja n’ebirala. Kino kitegeeza nti osobola okufuna amagoba ga 3,018,000, wabula kino okukituukako oba olina okuba nga ofunye obukugu obumala mu nnunda eno.
Ekiseera nga tonaggyamu byennyanja ku pippa okwo waggulu oba olimirayo nva endiirwa.
Ntandika okulunda ebyennyanja
Nnatandika okulunda ebyennyanja nga nkozesa ekidomola ekisale ne ngulayo ebyennyanja 100.
Wabula bino byankozesa nnyo era tebyavaamu bulungi. Oluvannyuma nafuna omuntu omutuufu eyanguza ebyennyanja ne ng’enda mu maaso n’okulunda nga kati nnunda ebyennyanja 8,000 engege ento.
Ekipipa mwe nnundira kiriko obugazi bwa ffuuti nnya ku nnya n’obuwanvu bwa ffuuti bbiri. Ebyennyanja bikulira mu myezi munaana. We nkolera wa bugazi bwa ffuuti 60 ku 200 nga we wali n’amaka gange.
Amazzi sigakyusa. Waliwo enkola egayamba okulongooka ebyennyanja ne bitaziyira. Ku ppipa waggulu tuteekayo amayinja kwe tulimira enva endiirwa, kyokka mu mayinja temubaamu ttaka naye amazzi agava wansi mu byennyanja getoloola ne gadda waggulu mu mayinja ate ne gadda wansi okusobola okuwa amazzi agali wansi omukka ogw’obulamu, olukunge amazzi gano lwe galeka mu mayinja lwe lumerako ebirime era ne bikula bulungi ate mu kiseera kye kimu amayinja gano gakolanga akasengejja. Kale weekanga ng’amazzi g’olundisa ebyennyanja ge gamu wabula nga getoloola bwetoloozi.
Ennunda y’eyennyanja mu ppipa
Mulamata agamba nti, tekinologiya ono asobola okubeera mu buli kifo, ekisooka teyeetaaga kifo kigazi.
Agamu ku mayuuni g’alima ku mayinja, galiisa byennyanja.
ekikulu mu byonna kwe kuba n’amazzi ag’olubeerera, kino kitegeeza nti basobola okuzimbibwa buli muntu ne bw’aba ng’ali mu kibuga.
Nga oggyeeko amazzi, ekirala ekisinga obukulu kwe kufuba okugula emmere kuba omanya ku ssente z’okozesa ku faamu esobola okutwalako ebitundu nga 60 ku 100.
Mwattu ekyennyanja kikola ennyama, obutafaananako n’ente eyeetaaga okulya kkiro musanvu okukola kkiro emu ey’ennyama, embizzi erya kkiro ssatu okukola emu ey’ennyama, kyo ekyennyanja kyetaaga kkiro emu n’ekitundu okukuwa kkiro emu. Kino kitegeeza nti ennunda eno ya kukola nsimbi, sso si kuteekawo byennyanja nga kimuli.
Endiisa
Mbiriisa mmere enzungu nga eno buli kkiro egula 2,500/- olumu 2,700/- ng’erinnye ebbeeyi, era nneeyambisa ttanka za pulasitiika mwenteeka amazzi agagenda mu kidiba ky’ebyennyanja. Ku ttanka emu nsibako omuddo gwa duck wheat nga guno ngulima ku mazzi nagwo nguliisa ebyannyanja, okwo gattako ebikoola by’amayuuni.
Okusomesa abantu
Aba Entrepreneuship Institute of technology, tusomesa abantu abalala okuyiga engeri gye balundamu ebyennyanja nga bakuzesa tanka oba biyite ebipipa, era nga buli mwezi wabaawo omusomo abalimi webasomera nga balaba bye balina okukola.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn som_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn