Ekiwandiiko#1 » Ntenvu 30th, 2017, 5:03 pm
Akabbiro: NDEERWE (butiko bweru, bumera ku ttale, mpiira)
Abembogo tebalya mmere efumbiddwa mu ntamu empya, okusobola okugiriiramu bagissaamu oluggyo wansi, ne batereeza emmere ku luggyo olwo.
Abembogo abamu baava Bunyoro okujja mu Buganda. E Bunyoro baabeeranga mu kifo ekiyitibwa Mazigita, okumpi ne Kibulala. Naye Kiwutta e Magonga yaliwo ku Kabaka Kintu (1200).
Kiwutta ye yali Ssaabagabo wa Kabaka Kintu.
Awo olwatuuka Omulangira Kimera (1260) n'awasa omuwala Namagembe, muwala wa Makumbi Owembogo. Makumbi yalina abaana be abalenzi bana:
Kaddu
Walakira
Wavvuuvuumira
Ssemitego
Makumbi yali muyizzi, era emirumdi mingi yayigganga wamu ne Kimera nga Kimera akyali e Kibulala mu Bunyoro. Awo Omulangira Kimera bwe yali ng'ajja okulya Obuganda (1274) Makumbi n'abaana be bonna nabo ne basitula ne bajja ne mukoddomi waabwe. Lwali lumu ngaa bajja Namagembe muka Kimera n'akoowa nnyo. Wavvuuvuumira yalaba mwannyina akooye n'amusitula. Omulangira Kimera yalaba basitudde mukyala we naye n'asaba bakoddomi be bamusitule. Makumbi kwe kulagira Kaddu asitule Omulangira. Okwo Abembogo kwe baggya obukongozzi bwe bakola n'okutuusa kati.
Kimera ne Makumbi bajja bayigga mu luggendo lwabwe lwonna okuva e Bunyoro. Awo bwe baali kumpi n'olusozi Mugulu Makumbi n'ayawukana ku mulangira, n'agenda ng'ayigga yekka. Bwe yatuuka ku lusozi Mugulu embwa y'Omulangira eyayitibwanga "Ssemagimbi" n'essula ekyuma kyayo ku lusozi olwo. Makumbi bwe yanoonya ekyuma ky'embwa nga takiraba n'atandika okwokya obuyiira asobole okukiraba. Omulangira bwe yasinzira ku kasozi nnayota n'alengera obuyiira ku lusozi Mugulu. Bwe yabuuza ayokya obuyiira obwo ne bamutegeeza nti Makumbi. Awo Kimera kwe Kutuuma Makumbi erinnya erya KAYIIRA. Ebyo bwe byaggwa Kimera n'abantu be ne beeyongera okulamaga mu lugendo lwabwe. Bwe baatuuka ku lusozi Gguluddene mu Busiro Wavvuuvuumira n'asamba ku kisaka Wannyana awummulireko. Awo Wavvuuvuumira we yaggya erinnya erya Kasamba. Ne Kaddu oluvannyuma yafuna erinnya erya "Ssekayiba".
Kimera bwe yamala okutuuka ku Buganda ng'amaze n'okulya Obuganda Kayiira n'amusaba amukkirize okuddayo okuzimba ku lusozi embwa kwe yali esude ekyuma. Kabaka bwe yamukkiriza n'addayo n'azimba. Okuva olwo n'okutuusa kati obutaka bwa Kayiira obukulu buli Mugulu mu Ssingo.
Kayiira bwe yamala okuzimba ku mugulu abantu ne batandiika okumuleeteranga omwenge. Naye bwe yamalanga okugunywa ng'akkuse, ng'agamba nti:
"Amaalwa ga Juule"
Okwo abantu kwe basinziira okumuyita GAAJUULE. Na buli kati omukulu w'Ekika ky'Embogo ayitibwa Kayiira Gaajuule.
EMIRIMU GY'ABEMBOGO KU KABAKA
1. Obukongozzi. Bukolebwa Ssekayiba e Ssenge.
2. Okukwata engabo ya Kabaka Kaamaanyi, n'amafimu ge
3.Nsigo amyuka Mulamba Wambogo era y'aggala oluggi lw'Olubiri oluyitibwa Nsigo.
Ebigambo byo wandiise: 409
eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn wol_Latn dyu_Latn lug_Latn vec_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ibo_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn