Bya MADINAH NALWANGA NE MARIAM KAMAKUNE
Abantu bangi bandi yagadde okwenyigira mu kulunda enkoko wabula ng’okuziriisa kubakaluubiriza. Okufuna mu nkoko ka zibe za magi oba za nnyama olina okuziriisa obulungi.
Obuzibu obuliwo emmere y’enkoko ya bbeeyi nti oluusi abalunzi baagala okukekkereza wabula ne beerabira nti tebajja kufuna kye baagala.
Enkoko obutakulwalirira olina okuzigema n’okuzikuuma nga nnyonjo. Okuva ku buto obw’olunaku olumu zigeme endwadde ez’enjawulo kuba bw’ogayaala ziyinza okukufaako zonna.
Omulunzi w’enkoko, Nusurah Namutebi Lumala, omutuuze w’e Kitukutwe ekisangibwa mu Kira Town Council mu disitulikiti y’e Wakiso agamba nti obutakaluubirirwa nnyo kuliisa nkoko ze 6000 yeerimira kasooli.
“Ku luno nnalima yiika za kasooli 15 mwe nsuubira okuggya ttani 150. Kuno ntoolako gwe ntabula mu bulandi, omulala ne mmutwala ku kyuma ne bamukubamu obuwunga ne nfuna ccacu.
Namutebi agamba nti enkoko alunda za magi nga ziri mu mitendera gya njawulo. Ezibiika ziri nga 2,500. Ez’emyezi ebiri ziri 3,500 ate waliwo n’ento ddala.
Ayongerako nti yeetabulira emmere okukakasa omutindo gw’ebirungo by’atabudde mu mmere y’enkoko. Mukene atabulwa mu ccacu atera okubaamu ettaka oluusi ng’akukudde. n’obusonko mubaamu omusenyu nnina okusooka okubwekebejja.
Ekiyumba mw’olundira nakyo kikulu. Kirina okuba nga kiyisa empewo bulungi ate nga zeetaaya bulungi. Bino ngenze mbitegeera kuba enkoko nzirundidde ebbanga.
Kati ttule z’amagi olunaku nonda 45, nga ngatunda mu Kireka. Ttule y’amagi etundibwa wakati wa 6800/- ne 9000/- okusinziira w’ogiguze.
mu kibuga ku kafumbe mukasa , nga ku bbeyi ey’okusuubula ttule 1 agitunda 6800, ate oyo aguze mu kinoomu agimuguza 7000. Mu katale kati ttule y’amagi eri ku 8000-8500, ate ku maduuka kati buli ggi lya 300.
ENDABIRIRA Y’ENKOKO
ENTO
Namutebi agamba nti mu kiseera kino alinawo za myezi ebiri eziwerera ddala 3500, zajjanjaba buli kiseera ng’aziwa oxy vitamin gw’aziweera mu mazzi, ng’ono ayamba okuziwa amaanyi, nga buli kidomolera ateekamu ejjiiko emu.
Buli kkiro 100 ez’emmere gyatabula, ateekamu kkiro z’amukene 30 ng’ono ayongera ekiriisa ekikuza enkoko amangu, ensigo za ppamba kkiro 30,aziyamba okuleeta amasavu, ‘sun flower’ kkiro 15, ng’ono aziyamba okusala amasavu nezisobola okubeera ku buzito obusobola okuwanirira eggi, ez’obusonko 20, ebuyamba mu kugumya amagumba g’enkoko wamu n’okugumya ekikuta kyeggi ‘meat booster’ saketi 3, ng’ono alimu ebirungo byonna ebiyamba ku nkoko okukula obulungi, ekirungo kyebayita ‘primix’, ekiyamba enkoko okukula ng’angimu bulungi , Omunnyo kkiro 1 ogwongera enkalamata mu nkoko nezisobola okunywa ennyo, wamu ne kasooli omukubekube gwabayita bulokeni kkiro 50.
KWOLABIRA ENKOKO ENTO NG’ERWADDE
Namutebi agamba nti enkoko ento elwadde ebeera n’obubonero obw’enjawulo bwekulaga okuli okusumagira, okufulumya kalimbwe owa kyenvu, ow’oluzzi, obutalya bulungi, okuyongobera n’obunero bulala bungi.
Agamba nti n’omuliro omutono ng’enkoko zikyali nto ddala kireeta obulwadde bwebayita ggombolo mu Nkoko , zonna nezitandika okukenunuka endusu ekizireetera okukongoka nga bwe zifa era okukyewala, oziwa ebbugumu erizimala saako okuziwa eddagala eriziyiza ekirwadde ekyo ng’oyita mu kugema kino kikuyambe okubutangira. Zigemebwa emirundi 4 ng’okozesa eddagala nga Newcastle gwebatonnyeza ku liiso,bweziweza wiiki 2, n’ozigemya gombolo,n’ozongera Newcastle ku wiiki 3, ku myezi abiri, noddamu ne new castle, ate weziweza emyezi 4 olwo nozigemya small pox nga y’empiso ekubibwa ku biwawaatiro.
OKUSALA EMIMWA
Azisala emimwa ku myezi esatu okwewala okweebojja, saako n’okulya amagi kubanga zibiika za myezi ena n’ekitundu ng’oziriisa bulungi.
TTULE Z’ALONDA OLUNAKU
Namutebi agamba nti kalimbwe gwajja gwagya mu Nkoko ez’amagi zalunda, yamuyamba okugimusa kasooli gwalima, mpozzi n’olusuku lwe lweyalima.
EKIRETERA ENKOKO OBUTABIIKA
1.Enziba y’ebiyumba; Namutebi agamba nti kasita ozimba ebiyumba by’enkoko nga tebiyisa mpewo bulungi, kiviirako enkoko obutabiika kubanga tezaagala nzikiza, na bbugumu zibeera zetaaga akawewo wamu n’ekitangaala okusobola okubiikira obulungi.
2.Akanyigo; Bwoteeka enkoko ennyingi awamu nakyo kiziremesa okubiika kubanga ezimu tezifuna bulungi mmere era eba yeewagaanyizza neerya yokka yeeba ekubiikira.
ABAKOZI
Namutebi agamba nti akozesa abakozi 10 mu nkoko ne mu nnimiro abamuyamba okusobola okuziyimirizaawo, nabo abaawaka nebabyenyigiramu okusobola okutambuza emirimu obulungi.
EBIRUNGI
Azimbyemu ennyumba, aguze amataka agawera, aweereddemu abaana, era enkoko ezi, zeezirabirira awaka.
EBIZIBU
Namutebi agamba nti ekyamujja ku bakozi abangi, kwekumubba ate naatamanya ani omubbye. Babba amagi, ku nnimiro nga bamubba kasooli wasaako n’okutunda bbulandi w’enkoko , nga basalawo baziwe emmere etawera nezitavaamu kyayagala.
OBUBAKA
Nkubiriza abakyala bonna okuva mu kwenyoma, baseemu amaanyi kubanga teri mulimu mubi wabula bwagazi, bumalirivu n’okwekkiririzaamu okusobola okutuuka ku buwanguzi.
Otandika neekitono kyolina, n’osobola okukizimba okutuuka ku buwanguzi nga nze bwenakola, era ayagala okulunda yenna ajje nze ndi mweteefuteefu okumuyigiriza.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ban_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn