Bya Job Nantakiika
DDALA atalina mannyo Katonda gw'awa ennyama. Bw'otuuka mu kabuga Munaku Ssekabaka Muteesa I be yawa akatale mu 1882 tolema kusoberwa anti baakasuulawo ne basalawo okutundira ku nguudo. Kano ke katale akaasookera ddala mu Buganda.
Munaku kasangibwa Kasubi ku luguudo lw'e Hoima okumpi n'Amasiro g'e Kasubi era waliwo kiromita emu okuva mu kabuga k'e Kasubi.
Ebyafaayo bya Munaku
Omutuuze Augustine Ssegawa agamba; Ekitundu kino kyalimu abantu batono ddala. Okuva edda nga ndi musuubuzi mu kabuga kano era kaalimu ebizimbe 5 byokka era ng'amazzi agatundibwa mu maduuka gannyogozebwanga mu nsuwa. Mu basuubuzi abalala twalinako ne Masaaba.
Erinnya Munaku
Ssentebe w'ekitundu kino, Muhammad Ssentamu agamba; Erinnya Munaku lyava ku Ssekabaka Muteesa I mu 1882 bwe yatandikawo akatale akaasookera ddala mu Buganda nga kaali k'abantu be abanaku era kaali kumpi n'Olubiri lwe e Kasubi. Yakakazaako erya 'Omunaku eyeegulira y'alya akawera' olwo abantu ne beekuluumulula okugula ebintu ebya layisi nga bwe beewaana nti 'Tugenda mu katale k'omunaku' era wano erinnya we lyava.
AKATALE
Akatale akaavaako erinnya Munaku tekatambula bulungi kubanga abantu tebakettanira ekireetedde abasuubuzi abakalimu okulaajana. Oluvannyuma lw'abasuubuzi okusuubulanga ebintu byabwe nga byonooneka olw'ebbula ly'abaguzi, abamu baakaddukamu olwo emidaala ne gisigala nga mikalu.
Ssentebe w'akatale kano, Joseph Ndawula yategeezezza nti kalina ekizibu ky'obuyumba obukalu mu maaso awali ekkubo ekirobera abayise okulaba akatale kano. Yategeezezza nti akatale kalimu abasuubuzi 75 bokka mu kifo kya 200 abalina okukakoleramu.
'Obuyumba obumu bwakumennyebwa, akatale kafune ekkubo emmotoka zisobole okuyingiza ebyamaguzi mu katale kano." Bwe yategeezezza. Wabula abasuubuzi abamu be mulugunnya ku bakulembeze b'akatale kano okuleka abantu abamu ne bakolera ku kkubo ekisibye abaguzi ku nguudo ne batayingira mu katale.
Ebyobulamu
Okusinziira ku Dr. Edwin Nuwagaba abatuuze ku Munaku basinga kulwala musujja gwa nsiri, endwadde eziva ku mazzi amakyafu, puleesa mu bantu abakuliridde n'endwadde z'obukaba omuli n'akawuka ka siriimu.
Ebyokwerinda
Tebalina poliisi mu kitundu era ababbi babatigomya nnyo naddala ekiro. Poliisi ezibeetoolodde ziri walako nga Lugala n'e Namungoona era ze bakozesa.
Okusinziira ku muwandiisi ku kakiiko k'ekyalo kino, Richard Mpanga, abavubuka bangi babbi era bateega abantu ekiro nga bava ku mirimu ne babakuba obutayimbwa n'okubakwata akabadiya ne babannyagako ebyabwe. Bano tebakoma awo, bamenya n'enzigi z'abatuuze ekiro era ne babba. Mpanga agamba nti obudde oluziba, kiba kyabulabe omuntu okuyita mu nguudo nga Lubya Hill ne Ssentamu kubanga ababbi bateegeramu abantu ne babanyaga nti ate baana ba ku kyalo.
Bbeeyi ya poloti
Poloti eya fuuti 50/100 eri wakati wa bukadde 25 ne 30 mu kabuga wakati. Ate bw'ofulumako mu bitundu ebyetooloddewo nga Lugala Masanafu ne Bbira poloti ya 50/100 eri wakati w'obukadde 20 ne 25 ng'eriko ekyapa ate yiika egula obukadde 80 - 100 nga ya kyapa so nga ku ttaka lya Kabaka yiika egula obukadde 50 - 70.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn cjk_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kin_Latn lug_Latn lug_Latn sot_Latn lug_Latn