Bya HANIFAH NAMUWONGE
AKABUGA Mateete kasangibwa mu ssaza lya Ssaabasajja ery’e Mawogola mu disitulikiti y’e Ssembabule.
Okutuukayo olinnya takisi mu paaka empya n’oyita e Kyabakuza. Kyokka ne bw’oyita e Mbiriizi otuuka naye eno otambulira ku bodaboda anti tewali takisi ziyinza kukutuusa mu kibuga kino.
Erinnya Mateete lyatandika litya?
Meeya w’ekibuga kino, Haji Hakimu Mukiibi agamba nti edda ekifo kino kyalimu essubi ery’ekika ky’etteete lingi eryalemesa abalunzi okwettanira ekitundu kino okukkakkana ng’abalimi bakibuutikidde.
Abalunzi okusinga abaa¬vanga mu bitundu by’e Kabula ne Kooki baatya okusenga mu kitundu kino ne beeyuna ebitundu era bwe baasisinkananga nga bagamba nti “Mateete kuri¬ya” ekitegeeza nti Mateete teriiyo kyakulya ekyavaamu lye linnya Mateete.”
Ate ye Ssaabaddu Namutegere agamba: Erinnya Mateete lyafunibwa mu biseera bya Ssekabaka Daudi Chwa olw’abasajja be abaali ku kyalo Nakasenyi mu ggombolola y’e Mateete bwe yalagira amasaza gonna mu Buganda gamuy¬iggire entulege olw’abaana b’Eng’oma e Bungereza abaali bagenda okumukyalira nga waakugibatonera era ab’e Mateete ne bagifuna.
Wooteri eyitibwa Royal nga ye yokka eri mu kabuga kano.
Obugenyi buno bwaliwo mu 1929, era abaamasaza baatandika omuy¬iggo kyokka entulege yafunibwa Mateete nga kino kyasanyula nnyo Ssekabaka n’abawa egg¬ombolola y’e Mateete mu ngeri y’okubasiima.
Abaana b’Eng’oma beewuunya nnyo nga Kabaka abatonedde entulege ennamu eyali terina kamogo era ne Ssekabaka mu ngeri y’olusaago yabategeeza nga bw’ali omulunzi nti n’ensolo gy’abawadde agiggye kw’ezo z’alunda.
Essaza lino ery’e Mawogola likulemberwa omukungu wa Ka¬baka, Muteesa Ssaalongo Peter Kuwattanya era nga mutuuze w’e Mateete kyokka ng’embuga y’essaza esangibwa ku kitebe kya disitulikiti e Ssembabule gy’asinziira okuweereza Obuganda.
Ebizibu byayo
Tebalina mazzi mu kibuga ate n’enfuufu eyitiridde kuba teba¬lina nguudo za koolaasi.
Ssentebe w’e Mateete, Haji Mukiibi agamba nti amazzi kizibu nnyo era ekidomola kya liita 20 kigula wakati wa 500/- ne 1,000/- ekintu ekitadde n’ebyobulamu mu matigga.
Ayongeddeko nti ne Gavumenti yali evuddeyo okubayamba n’ewandiika abatuuze abaali beetaaga amazzi amayonjo era abasoba mu 5,000 ne beewandiisa nga basasula 50,000/- buli omu, kati emyaka ebbiri teri kavaayo wadde okunnyonnyolwa kwonna.
Entambula okusinga bakozesa boodabooda ezitwala abantu mu bitundu eby’enjawulo.
Enguudo mu kabuga kano nnungi naye ezikutuusaayo ebinnya biyitirivu kyokka wabaddewo enteekateeka y’okuzongerako omutindo nga balina n’ensimbi obukadde 30 naye tulakita n’efa nga kati emirimu gyesibye.
Ebyobulamu Balina eddwaaliro lya gavumenti erya Health Centre IV n’obulwaliro bw’abantu obutunda eddagala.
Ebyokwerinda Eriyo obubbi naddala obw’ebisolo n’emmere engeri gye wasingayo abalimi. Abatuuze bagamba nti poliisi ebayambye okukendeeza ku bubbi buno ng’essaawo paatulo ezirawuna buli kawungeezi ku nguudo eziyingira Mateete.
Ebyenjigiriza Eriyo amasomero ga pu¬layimale aga gavumenti n’agobwannannyini agasoba mu 10 ate aga siniya gali 2 gokka.
Bizinensi ezikolebwa Banamawogola bakakaalukanyi era bakola emirimu omuli oku¬lima, okulunda n’obusuubuzi.
Basinga kulima kasooli, bijanjaalo, emmwaanyi n’amatooke era babeera nabyo mu bungi.
Ekitundu kino kirimu amasan¬nyalaze naye abasinga bagabba nga bassa waaya ku miti ne bagayisa mu ttaka era nga kino kivuddeko abantu mukaaga okufa mu bbanga lya myezi ebiri ng’entabwe eva ku masanyalaze agayungibwa mu bukyamu.
Akatale k’e Mateete.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn cjk_Latn