Bya JOANITA NANGONZI
Umar Kalule wa myaka 21 era mutuuze w’e Salaama - Munyonyo. Omulimu gwe gwa kukamula mubisi mu bibala naddala ebikajjo n’aguguza abantu mu Kampala.
Yagambye nti, buli mwezi akola 900,000/- ng’omusaala gwe yeesasula mu kutunda omubisi gw’ebikajjo era ssente z’akola zimuyamba okwerabirira n’okusasulira obupangisa ku mulimu ne gy’asula.
Annyonnyodde bw’akoze bizinensi ye n’afunamu:
NFUNA EKIROWOOZO
“Bwe namaliriza S.4 mu 2016 natandika okuyiiya ensimbi ezimbeezaawo ng’omuvubuka mpozzi n’okweyongerayo okusoma kubanga amaka mwe nva embeera yali ya kweyiiya.
Maama yali atunda sumbuusa e Mityana era namuyambangako okuzitambuza.
Bwe natambuzanga sumbuusa za maama nakolayo 150,000/- ze nateresa maama mu 2017 ne nzija e Kampala ntandike okutambuza ebyokulya.
Ebyokulya nabitambuzaako omwezi gumu mukwano gwange Ahmed Ssentamu eyali atambula ennyo mu nsi ez’enjawulo okuli Dubai, India, Kenya ne Tanzania n’ampa amagezi ngule ekyuma ekikamula omubisi mu bikajjo kye yali yalabako e Dubai nga kigulwa 1,500,000/- nange ekirowoozo ne nkisiima.
Nali ntereseewo ssente zange kwe nayongereza endala ne nzimuwa n’akinguliza n’anjigiriza n’okukikozesa.
Nanoonya we nkolera okutuusa lwe nafuna ekifo ku kizimbe kya Paaka enkadde ne nteesa ne be nasanga bakolerawo era ne tukkaanya nga buli mwezi nsasula 200,000/-. Natandika okukola omwaka oguwedde mu mwezi ogwokubiri wabula bwe natandika abantu baatandikirawo okungulako nga buli lunaku beeyongera.
Abantu abangulangako bampa amagezi okugattamu entangawuzi basobole okuwoomerwa n’emicungwa era ne ntandika okubigattamu era kino kyannyamba okulinnyisa omuwendo gw’abaguzi nga kati olunaku nsobola okuweza abantu abali wakati wa 50 ne 70.
OMUBISI GW’EBIKAJJO GUFUNA
Nsuubula ebikajjo bya nnaku bbiri era mbigula Kawempe ku 100,000/-. Olunaku nga lutambudde bulungi nsobola okukola wakati wa 90,000/- ne 120,000/-. Ku 90,000 ze nkola olunaku nterekako 30,000/- ne nkozesaako entambula yange n’abakozi babiri ya 9,000/- ne tulyako 10,000/-, 2,000/- ezitambuza ebikajjo okuva e Kawempe okutuuka we nkolera.
Nsigazaawo 49,000/- ze ntereka ne nnyongerezaako ne nsuubula ebikajjo ebirala. Ku ssente ze nkola omwezi nzitemaatema ne nzigyako 200,000/- ze nsasulako ekifo we nkolera, 300,000/- ne nsasulako ennyumba, 100,000/- ne nsasulako omukozi nange ne nterekako 300,000/-.
Omubisi ngutundira mu macupa nga ssente ezigagula nzitoola ku za buli lunaku eziba ziyiseemu kubanga sibugula buli lunaku. Nsuubula obucupa 160 ku 44,800/- ne bukola ennaku ssatu.
ZE NTUNDA
Omubisi gwe mpakira mu kacupa ngutunda 2,000/-. Omubisi gwe mpakira mu bukebe ngutunda 1,000/-.
ENKAMULA Y’OMUBISI GW’EBIKAJJO
Nnaaba engalo ne sabbuuni ne zitukula, olwo ne ntemaatema ebikajjo ne mbyoza bulungi mu mazzi amafumbe ne bivaako obucaafu.
Bwe mmaliriza, ekikajjo nkisalamu emirundi ebiri wakati ne nteekawo entangawuzi, nteeka ekikajjo mu kyuma ne ntandika okunyoola akakondo akaakolebwa ku kyuma kino era ne kitandika okunyiga ng’omubisi bwe guyiika mu kuuma mwe ngukuhhaanyiza.
Oluvannyuma omubisi nguteeka mu kadomola ne nteeka mu firiigi mwe nguggya okugutunda.
Ng’oggyeeko okukola omubisi gw’ebikajjo, nkola obuloddo era nabwo mbufunamu 150,000/- buli mwezi.
ENGERI GY’OKOLAMU AKALODDO
Bwe mmaliriza okukamula omubisi mu bikajjo, ogumu nguteeka mu ssefuliya ne ngufumba ne gukalira, wabula sigulinda kusiriira nga ngujjula.
Nguteeka mu katiba ne nguzza ku muliro okumala eddakiika ttaano. Oluvannyuma ngujjula nga gumaze okufuuka akaloddo. Buli kaloddo nkatunda 300/- era nkola 5,000/- buli lunaku.
BYE NTEGESE OKUKOLA
Ntegese okugula ekyuma ekirala nkiteeke awalala mu Kampala nsobole okwongera ku nnyingiza kuba njagala kugenda kusoma mulimu gwa mu mutwe.
OMUGASO GW’OMUBISI GW’EBIKAJJO
Janet Nakiwala, omukugu mu byendiisa yagambye nti omubisi gw’ebikajjo guyamba omuntu okutambuza obulungi omusaayi mu mubiri.
Guyamba okuzza amaanyi mu mubiri gw’omuntu olwa sukaali owoobutonde alimu. Guyamba mu kukendeeza ekifuba ne ssennyiga.
Omubisi gw’ebibala gulimu ssente bw’okola n’amaanyi Ritah Nakiwu, 30, ow’e Kanyanya akamula omubisi mu bibala eby’enjawulo era agutundira mu Kampala.
Nasoma byakufumba, wabula bwe namaliriza okusoma nanoonya omulimu ne gumbula mu wooteeri.
Bwe waayita akaseera nafunayo omulimu mu kirabo ky’emmere ne nkolayo okumala emyezi 5 wabula nga bansasula kitono ate ng’ebyetaago nnina bingi.
Wano we nafunira ekirowoozo eky’okukola ebyokunywa nga mbitambuza mu Kampala.
Yayogedde engeri gy’agufunamu: Nakolanga bwe ntereka okutuusa lwe naweza ssente ezitandika bizinensi.
Natandika na 1,350,000/- ne ngulako obuuma obukamula, ne mpangisaako ekifo ku 300,000/- omwezi ku kizimbe kya Paaka Enkadde ne nsuubulako n’ebibala.
Nasooka kukola nzekka, naye kati nkozesa abawala babiri abannyambako okuweereza abantu ab’enjawulo mu bizimbe ebituliraanye era mbasasula buli mwezi.
Mu mwezi nkola 800,000 era ku zino kwe nsasula ennyumba gye mpangisa ku 300,000 n’ekifo we nkolera 200,000/-; abakozi bombi mbawa 100,000/- ne nsigazaako emitwalo 20. Nkamula omubisi okuva mu miyembe, obutunda, ovakkedo, hibiscus, ennaanansi, cukamba, ekigagi.
ENGERI GYE NKAMULA OMUBISI HIBISCUS:
Kino kibeera kimuli ekya langi emmyufu nga n’ebimuli byakyo bimyuufu. Ng’oggyeeko akaloosa kaakyo, ekimuli kino kiwonya endwadde nga puleesa, sukaali n’okuzzaamu omusaayi.
Bw’oba ogenda okukola omubisi mu kimuli kino osooka n’ofumba amazzi ne geesera n’onnyikamu ekimuli amazzi ne gafuuka langi. Bw’omaliriza sengejja n’oteeka mu kadomola akatukula obulungi.
Osobola okumutunda yekka nga taliimu sukaali oba osobola okuteekamu sukaali. Kino kisinziira ku kasitoma ky’ayagala.
Omubisi gw’ekimuli kino osobola okugutabula mu mubisi omulala omuntu n’omugattiramu bw’aba ayagadde. Osobola okugattamu emiyembe, obutunda, yogati, ovakkedo n’omubisi omulala.
Emiyembe Osooka n’ogyozaako n’ogisusaako ebikuta oluvannyuma n’ogisalaasala n’oteeka mu kuuma akagikuba n’okamulamu omubisi Ovakkedo Omwoza bulungi n’oggyamu ensigo, bw’omaliriza n’omusalaasala n’oteeka mu kuuma akakuba ebibala n’okamulamu omubisi.
Ennaanansi Osooka n’ogyozaako n’osalako ebikuta n’oteeka mu kuuma akakamula omubisi.
Cukamba Osalako ebikuta n’osalaasala n’oteeka mu kuuma akakamula omubisi.
Obutunda Obwoza bulungi n’obusala okuggyamu obusigo bw’ossa mu kuuma akakamula omubisi.
Ekigagi Kino oggyako ebikuta eby’omunda n’obiteeka mu kuuma akakuba omubisi n’okamula.
SSENTE ZE NKOZESA NE ZE NFUNA
Akadomola k’amata ge nkozesa mu yogati nkagula 9,000/- ne nfunako amagoba ga 5,000.
Ekimuli kya hibiscus nkigula 2,000/- ne nfunako 15,000/-
Emiyembe ngigula 6,000/- ne nfunako 15,000/-.
Cukamba ngula wa 5,000/- ne nzigyamu 25,000/- olunaku.
Ovakkedo ngula wa 10,000/- olunaku ne nzigyamu 35,000/-.
Ennaanansi ngula za 10,000/- ne nfuna 30,000/-.
plt_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ssw_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn