KKAMPUNI ya Vision Group efulumya amawulire ga Bukedde, ekwataganye ne bbanka ya dfcu, ekitebe kya Budaaki mu Uganda ne kkampuni y’ennyonyi eya KLM okunoonya omulimi n’omulunzi asinga mu Uganda. Abanaavuganya mu mpaka zino mujja kutuweereza amannya gaabwe tubatuukirire tubawandiikeko buli Mmande okutuuka mu September. Anaalya mu banne akendo waakufuna obukadde150 tumutwale n’okulambula abalimi n’abalunzi abaatikirivu mu Budaaki. Omuwanguzi waakulangirirwa mu October 2014. Leero EDWARD SERINNYA akuleetedde Muky. Beatrice Luzobe omutuuze w’e Kisaasi omulunzi w’obumyu.
OKULUNDA obumyu abantu bangi babuusa amaaso nti tebusobola kubayimirizaawa wabula kino Muky. Beatrice Luzobe abwenyumirizaamu.
Muky. Beatrice Luzobe mutuuze mu kkanisa zooni e Kisaasi mu munisipaali y’e Kawempe mu kulunda obumyu mwayize okwegobako obwavu.
Obumyu mu kiyumba.
OKUZIMBA EKIYUMBA
Okulunda obumyu olina okuba n’ekiyumba, waliwo engeri bbiri ez’okukizimbamu oyinza okuzimba obuyumba obutono ng’okukozesa ebibaawo n’oserekako amabaati oba ebiwempe n’ebiveera.
Bw’oba weesobola zimba ekiyumba nga kigazi. Oli waddembe okukozesa embaawo n’oteekako amadirisa ebbali nga gano okubaamu obutimba okusobola okuba ng’empewo eyitamu kuba obumyu tebwagala kifo kirimu bbugumu.
Munda mu kiyumba olwo tandika okwawulamu obusenge mw’ogenda okulundira obumyu, kino kikole na butimba era akasenge akamu kaba ka sentimita 80 mu bukiika, mu maaso n’emabega 70 ate obuwanvu 50.
Muno bw’oba ng’olunda bumyu bukazi nga omulimu gwabwo kuzaala, mu buli kasenge olundiramu kamu kuba bwo buba tebwagala kubutawaanya ate nga buzaala buli luvannyuma lwa myezi ebiri.
Tebwetaaga kifo kigazi nga mu decimoolo 15 olundirawo obumyu 300 ku 350.
Ekiyumba mwalundira obumyu.
EMDABIRIRA Y’OBUMYU
1. N’ennume ebeere emu mu kiyumba kuba zirwana nnyo kasita oteekamu obulala. Ennyumba yo erina okuba nga tewali mwagaanya muyita kkapa kuyingira mu kiyumba kuba zirya obumyu.
2. Ekirala obumyu munda mu katimba olina okuteekamu obusuwa oba obubaawo nga kuno buwagalako amannyo ne gatakula kuyitamu.
3. Endiisa:Luzobe agamba nti, osobola okubuliisa omuddo, nga ebisagazi, laabu laabu, ebijanjaalo, ebikoola by’ebinyeebwa, kaliyandula, omuzimbandegeya n’omulala.
Emmere endala ya bintu ebifi sse ku mmere gye tulya okuli ebikuta by’amatooke kasita biwotokamu ne biggwaamu amasanda, ebikuta bya lumonde nabyo bikola bulungi ku bumyu.
Emmere endala y’entabule, eno ebaamu ccacu, oteekamu ebisusunku by’eng’ano, n’olyoka otabulamu mukene emmere n’esobola okubaamu ekiriisa, naye ate obumyu tebwagala nnyo kiriisa kizimba mubiri kuba bulina okusigala nga tebukoze masavu mangi.
EBIKA
Luzobe agamba nti, waliwo akamyu ke bayita Akafalansa nga kano kaba keeru nga kalina amaaso mamyufu era kagejja nnyo, akalala bakayita Kinkira kano kaba kakikuusikuusi n’akalala aka maleeto kano kalundika kuba tekalina ntondo
ate kagumira embeera ezitali zimu.
Muky. Luzobe ng’alaga w’awandiika ebikwata ku bumyu.
OKUKUUMA OLULYO
Okusobola okukuuma olulyo buli kamyu kalina okubaako ebikakwatako, okugeza nnyina ne taata akazaala, olunaku lwe kaazaalibwa, ekika n’ebirala era bino ne bigobererwa bulungi singa bino bikulema osobola okumaliriza ng’ogasse endyo ez’enjawulo.
Ate kasita ogatta endyo ez’enjawulo olwo oba tosobola kutunda bumyu nga obuguza abantu abaagama okubulunda kuba buba tebukola bulungi.
Luzobe agamba nti, okusobola okukola kino alina olubaawo kw’awandiika ebintu byonna ebikwata ku bumyu obw’enjawulo era nga buli kamyu kalina ennamba.
Ekirala obumyu obw’oluganda tebulina kw’ezalaamu kuba ate olwo oba otta olulyo n’okuzaala obwana nga bunafu.
Obumyu ku myezi mukaaga akamyu akakazi kaba kasobola okuwaka, buli myezi ebiri kazaala abaana musanvu ku munaana.
Akamyu kamu kasobola okukuwa kkiro 30 mu mwaka okuva mu baana be kazaala. Kino kitegeeza nti osobola okufuna emitwalo 60, okuva mu kamyu kamu ng’oggyeeko ze kalidde.
AKASAJJA
Bw’oba ng’olunda kakusigaza nga ennume, katandika okuwakisa ku myezi mukaaga. Era akamyu akakazi k’olina okutwala mu nnyumba y’akasajja mu kiseera ky’okuwaka nga okalekamu eddakiika ssatu zokka kaba kamaze okuwaka.
Wayita omwezi gumu ne kazaala, era mu kuzaala keetegekera ekifo we kazaalira nga kekuunyulako ebyoya ne bibikka obwana bwako. Era osobola okubukalekera omwezi olwo buba bukuze ne bw’obutwala.
Naye obumyu bw’olunda nga bwa kutunda kuba bwo obulundira emyezi esatu n’otunda mu kasenge osobola okuteekamu butaano ku mukaaga. Akamyu akawezezza emyezi esatu kagula 10,000/-, sso nga bw’oba okabaaze mu nnyama kakola kkiro eno ogitunda 15,000/-
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ayr_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn