kampala
Ssenyonjo ku mudaala gw’enkoko.
Bya DICKSON KULUMBA
OMULIMI oba omulunzi bw’oba tolina mudaala manya nti ofiirwa kinene. Atalina mudaala y’oyo abasuubuzi gwe bajja ne baseera okukkakkana nga yeevumye omulimu gwe kuba aba talina ky’agufunamu okuggyako okusaasaanya ennyo.
Kezekia Ssenyonjo, omulunzi e Kyanja y’omu ku bazudde ekyama mu kuba n’omudaala. Nnamala ebbanga nga nnunda enkoko eng’anda n’enzungu nga nziguza abasuubuzi b’e Nakawa.
Wabula nnalaba ng’ensimbi ze nnali nfuna ntono ne nsalawo okufuna omudaala mu katale k’e Nakawa nzeetundire.
Ndudde nga nzirukanya omudaala guno kati emyaka 10. Mu kusooka nnalina abakozi nga be bannyamba. Wabula nnakizuula nti era nnali nfiirwa. Mu myaka ena emabega nasalawo okwebeerera ku mudaala guno.
Bw’okitunulamu ng’enkoko gye wandifunyeemu 10,000/-, abasuubuzi baagala okugikugulako 6,000/-.
Bye nfunye mu mudaala
Ensangi zino ndi musanyufu kubanga sirina kye nfiirwa ku nkoko. Enkola eno eyamba omulunzi okugaziya enfuna ye singa aba afunye w’ayinza okutundira.
Omanya akatale bwe katambula n’oteekamu ensimbi, ng’omanyi bw’ogenda okuziggyamu.
Okusoomoozebwa
Olina okubeera n’ensimbi eziwera naddala mu kugula emmere y’enkoko obeere nazo mu bungi, ojje oziguze bakasitoma.
Byofuna mu kuba n’omudaala
1. Edward Bakka nga ye muwanika w’ekibiina ky’abalimi e Mpigi agamba nti omulimi bw’ayiga akakodyo k’okwetundira ebirime wamu ne by’alunda, aba awonye okuyita mu mitendera gya bakayungirizi, ababeerawo okufuna mu ntuuyo z’abalala.
Mu katale k’e Nakasero wootameroni w’egendera okutuuka mu katale okuva mu balimi e Masaka, Mpigi n’e Butambala, ng’abantu bamitendera ena be bagiriddeko!
2. Kiyamba omulimi kuba ebirime bye byeyongera okumanyika eri abantu abalala. Bamanya nti gundi y’alima gonja, wootameroni, amatooke gano gonna g’olaba era bwe baba baagala bakutuukirira.
3. Ggwe ng’alima ebintu bino, era alunda ensolo omuva amata, oyambibwa nti ofuna amaloboozi butereevu okuva ku bakasitoma. Kyangu okumanya awali obuzibu n’omanya engeri y’okulongoosaamu.
4. Omulimi afuna ensimbi z’ayagala mu birime bye.
Badru Masaaba nga mulimi e Budaka era ng’alina omudaala kw’atundira wootameroni e Kireka, agamba nti amaze emyaka 20 ng’ali mu bulimi bwa wootameroni. Wabula lumu yakizuula nti omuntu gwe yali aguza ebintu bye yali amufunamu ensimbi nnyingi , oluvannyuma kwe kusala amagezi okutandika okwetundira wootameroni zino e Kampala.
“ Munnange ono twategeeragana bwatyo n’anzigira akatale e Banda, ne ntandika okuleetanga wootameroni zange, ebbanga teryalwa akatale k’abalimi e Kireka ne katandika. Omulimu gw’okwetundira ebintu bye nnima, na emyaka 15,” Masaba bwe yategeezezza.
Ebinakuyamba okutambuza obulungi bizinensi
1. Omulimi alina okubeera n’ensimbi eziwera, zimusobozese okutambuzanga ebirime okumatiza akatale kubanga bakasitoma bo bwe bajja ng’ate tewaleese bintu, t akatale.
2. Olina okukwatagana obulungi n’abakulembeze naddala ab’omu katale ne LC okusobola okukwatagana obulungi n’abasuubuzi baleme kukulemesa.
3. Olina okuba omwetegefu okukkaanya nabo ku bbeeyi erina okutundibwako ebintu. Wadde kiri bwe kityo, obeera mumativu nti bakayungirizi ab’emirundi ebiri, obeera obabuuse.
swh_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn