Bya JOSEPHAT SSEGUYA NE MARTIN NDIJJO
“KASUBI, Kawaala, Namungoona-Nansana wano eyayise omu nga musajja ne 2,000/- zo mu ngalo…” Olwo ng’omanya nti, ku bodaboda eyo kuliko mukazi.
Omusajja okutuula n’omukazi ayongeramu waakiri ‘king’aali’ ze 500/- mbu omusajja oyo atambula afuna ku kabugumu akamuwonya ku mpewo ya bodaboda na ddala nga bayita mu lubigi awo w’otandikira oluguudo lwa Northern Bypass.
Ekisesa, baseera musajja naye n’omukazi bwe batuuka mu kitoogo kino n’awalala awatali kitoogo, abakyala bano beekwata ku basajja nga beefudde nti bo batya okugwa, naye nga kirabika nabo banoonya ku kabugumu kyokka gye bikkira nga basaba kubasasulira.
Wano n’ennamba za ssimu we ziwaanyisiganyizibwa n’enkya ne balinnya bodaboda y’emu.
Eno y’enkola ya boda empya mu Kampala abangi gye baali bakazizzaako erya ‘boda takisi’ kati nga bakyusizzaamu bagiyita ‘Kabugumu’.
Enkola eno eyasookera mu bitundu by’e Bwaise, Kaleerwe, Kasubi, Kawaala, Namungoona ne Nansana awali abantu abangi abatasobola kutwalibwa takisi zokka n’olwa jaamu omungi abamu ne baagala okulinnya boda okutuuka amangu.
Kati esaasaanidde n’ebitundu ebirala mu Kampala omuli Nateete, Nalukolongo, Kyengera, Bweyogerere, Luzira, Wandegeya, Nsambya, Makindye, Zzana, Najjanankumbi, Katwe-Kibuye, Mengo n’awalala.
Bano baasangiddwa ku luguudo lwa Jinja Road ku Yard nga bodaboda batuddeko
babiri babiri omusajja n’omukazi.
Wadde nga boda zino ezisinga zirina siteegi zaazo ezenkalakkalira, enkola eno etera kubeerawo kawungeezi ng’abantu bannyuka ne ku makya nga bayingirawo okukola.
Olukoona ssaawa 11:00 ez’akawungeezi ng’eby’okutuula ku siteegi babivaako nga balumba siteegi za takisi n’ebifo awalala awakung’aanira abantu abangi nga batandika kuvuga boda ‘kabugumu’ nga bwe basaabaza abo abali mu kudda eka ate ku makya bakola gwa kuvuga abo abayingira ekibuga okukola era bwe ziwera ssaawa 4:00 ez’oku makya nga buli omu anoonya siteegi ye.
Boda zisinga kusimba ku Namirembe Road okuliraana ppaaka empya, ku ssaawa ya Kkwiini ku lidda e Kibuye ne ku ky’e Luzira, ku kibangirizi kya ssemakeeta ku Kampala Road ezo nga zidda Bweyogerere, ku Ben Kiwanuka Street ez’oku Mini Price ziba zidda Wandegeya- Bwaise n’awalala.
Wano kaba kayisanyo nga bayita nga bw’owulira bayita takisi mu ppaaka. Kyokka waliwo obudde eby’omusajja n’omukazi lwe bitakola olwo ng’abantu bangi nnyo ekisusse nga teri afa ku ssente mmeka ze bamusabye n’ani gw’atudde naye.
Kino kisinga kubaawo okuva ku Mmande okutuuka ku Lwokutaano ku makya n’akawungeezi.
ENTUULA
Omusajja anyumirwa nnyo nga y’atudde emabega n’omukazi n’atuula wakati waabwe n’omuvuzi wa boda olwo omusajja n’atandika okumwekulukuunyaako nga bwe yeekwasa nti boda egudde mu kannya!
Gye bikkira nga n’omukazi ategedde ddiiru nga bakkaanya okukkakkana nga n’ennamba baziwanyisizza. Abakazi abasinga baagala okutuula ekisajja olw’okuba baba batya okugwa olwo omusajja n’akuba jjejjerebu.
Waliwo n’abavubuka abamu nga ye bw’alaba eriko musajja munne tatawaana kuyimiriza ne bw’ayimirira amuddamu kimu sigenda ng’alinda kimu eriko omukazi kubanga eno emukolera.
Abakazi abamu bwe batuula emabega nabo bafuukirayo bbereeje nga n’effujjo kwe batadde naddala bwe beefuula abagwa oba akuuma akasemba emabega ku mutto bwe kaba kabanyiga olwo ne beekwata ku ddereeva ne bamunywererako naye nga musaabaze munne omusajja ali wakati kumpi amwebakiddeko ddala.
Wano omusajja ali wakati mu kumusoomooza muno mw’amanyira ekigenda mu maaso nti gy’oli amutemyako alinda wa mbazzi!
Bye nnalabye ku boda sibitenda!
Bya JOSEPHAT SSEGUYA
BWE nawulidde emboozi y’abasajja n’abakazi okukolera omukwano ku bodaboda ne nsalawo nneerabireko.
Kye nva ndeka entambula gye nkozesa bulijjo ne nninnya boda okuzuula ekituufu.
Nnabadde Nateete ku Ssande ekiro ne ng’enda ku siteegi ya bodaboda ne nsanga nga ddereeva ayita, ‘Kampala abaayise ababiri, Kampala abagenderawo….”
Namubuuzizza oba balina kuba bakazi bokka, basajja bokka oba kasavu kanyama...?
Yanzizeemu nti, ‘Ggwe oyagala kukutwala otya…” ko nze, ‘Mmwe mubatikka mutya..? Ko ye nti, “Bonna tubatikka naye mulimu abaagala okubatikka nga musajja na mukazi… bw’obeera omu engeri nange gye ng’enda e Kampala ogenda kumpa 3,000/- bwe muba ababiri, buli omu wa 1,500/-.
Bwe nnawulidde ebyo ne mmusaba antikke na mukazi kyokka yabadde ng’eyeebuuza ebibuuzo naye n’abireka kyokka yambuuzizza oba ndi munnamawulire ko nze nti, ‘ky’olowooza.’
Yagenze mu maaso n’ayita, “Kampala, Kampala eyayise omu nga mukazi wano…” Naye nnatiddemu nze omusajja omufumbo okutuula ku ppiki nga bwe tulinda omukazi ajje ne nneebuuza nti, olwo singa nnazaala ansanga anaalowooza ndi ku ki!
Nnagumye okutuusa omukazi lwe yalabise ne tweggyawo. Yabadde yaakasimbula n’atomera obugulumu obuli awo ku lw’e Wakaliga ku kikkirira ku lw’e Nalukolongo.
Nnabadde ntudde wakati ng’omukyala asembye mabega, ky’ava aseetuka omulundi gumu n’aba ng’angwira n’akwata owa boda mu kiwato.
Owa boda yamubuuzizza nti, ‘Obadde ogudde’ ko ye nti, ‘si ggwe onkubye mu kinnya!’ Ebyo ne bikoma awo.
Bwe twatuuse ku katale k’abaazirwanako mu Wakaliga pikipiki n’eddamu okukuba akagulumu akanene omukyala n’addamu okwekulukuunya wano owa boda we yamubuulizza nti, ‘Owange era tonnatereera..?’ Ko ye nti, ‘Amakubo gammwe mabi ate naawe ovuga endiima..’
OBA ONO ALI BIKI? Owa bukedde nga bamunywezezza ku boda.
Ow’ekifaananyi gwe nnabadde ntegese bwe yakikubye, owa boda n’omukyala beekanze naye nze okubabuzaabuza nnabasalidde amagezi omukazi akyuke adde mu makkati gange ne ddereeva era bino tebyazzeemu ne tutuuka e Kampala.
Kye nabadde nnoonya nakizudde era wano owa bodaboda gwe nategeddeko erya Mutebi ng’abeera Nateete mu Musoke zone we yateereddeko emboozi eyatusesezza n’omuwala ono okutuusa lwe twayawukanidde ku kalyango ka ppaaka empya mu Kampala buli omu n’akwata lirye.
Yantegeezezza oluvannyuma nti, abakyala b’avuga bangi n’abasajja beganziza ku pikipiki okwo n’enkeera ne basisinkana.
‘Nze abakazi nababuuka nneekolera mmaali’
Bya MARTIN NDIJJO
MARY Bisirikirwa akolera mu katale k’e Nakawa y’omu ku bantu abatera okulinnya bodaboda.
Agamba nti boda atera kuzikozesa naddala ng’ali mu bwangu olw’omugotteko gwa mmotoka ku nguudo z’omu Kampala ezisinga.
Ono twamugwikirizza ng’aliko boda gy’atuddeko n’omusajja ne tumubuuza ku ntuula eno era annyonnyola bw’ati;
Nze nnyumirwa nnyo okutuula ku bodaboda nga ndiko omu kubanga ssaagala kunnyigiriza naye olw’embeera okugeza, ssente ze bakusaba ng’otuddeko obw’omu mba sirina kyakukola okuggyako okukigumira batunyigeko ababiri.
Kye nzudde nti abavubuka abamu beegomba okutuula n’abakazi abanyirira nga nze y’ensonga lwaki abasajja beesooka boda okuli abakazi. Kyokka nga waliwo n’abo abalinnya olw’okuba baagala bwangu kubanga olumu zibeera za kulwanira.
Abo abalina ebigendererwa byabwe obalabira mu kkubo nga boda etambula anti atandika okunyuminkiriza n’ekiddako nti “kankwekwateko sigwa, ono omusajja avuga bulala eno nga bw’akwenyigirizaako”
Abamu alaba tomufaako ng’atandika ‘okusuula’ ebigambo ebikuwaanawaana atere akuggyemu omwasi.
Ate ye Fred Binywera, omuvuzi wa boda agamba nti waliwo n’abakazi ababayimiriza ng’olutuula akukwatirawo mu kiwato.
Binywera ng’anyumiza Bukedde.
“Abamu beekweka mu kya kutya kugwa naye ng’ekigendererwa kya kukutengula mutima. Olumuvugako wano ne wali ng’akubuuza nti “owulira otya nga nkukutteko?,”
Wano abamu akozesa embeera eno okwongera okusaba omusalireko ku ssente z’omusabye ng’alinnya okugeza ezibadde 3,000/- akuwe 1,500/- oba 2,000/- ate abalala omutwalire bwereere.
“Nze ebbanga lye mmaze nga nvuga boda abantu ab’ekikula kino ‘nnababuuka’ kubanga nneenoonyeza nsimbi,” bwe yamalirizza.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn