Bya Lawrence KITATTA
BAWALA bameka abayinza okusiba omutima ne bafumbirwa mikwano gya banyaabwe? Nze nno kyantuukako maama bwe yankwanira mukwano ggwe nga kati twakamala emyaka 36 mu bufumbo. Gertrude Nakityo Tamale ow’e Busega mu Kampala ng’ono y’akulira ettendekero lya YMCA e Busega anyumya engeri omwami we bwe bamaze 36 gye yayita mu nnyina Gertrude Nakacwa kati omugenzi n’amumukwanira.
“Ebiseera bino abavubuka bangi bwe yeegomba omuwala n’amukwana era n’akkiriza batandika okwagalana mu bubba era oluusi ebivaamu tebiba birungi. Naye ndowooza kino kivudde ku mulembe ogukyuse ennyo ensangi zino kuba edda omuvubuka bwe yeegombanga omuwala ng’atuukirira bakadde be olwo nga famire zombi zikola enteekateeka oluvannyuma lw’okunoonyereza okutali kumu.
Bwe nkunyumiza engeri omwami wange George Tamale gye yanfunamu tolemwa kwewuunya.
Mu 1976, nali nsoma S3 mu Trinity College e Nabbingo nali waka e Busega nga nsiimuula nnyumba nzijukira olunaku lwali lwa Ssande. Mba nsiimuula ne wajja omugenyi gwe nategeera oluvannyuma nti mukwano gwa maama. Omwami ono yanneeyanjulira nti ye mwami Tamale mukwano gwa maama (Gertrude Nakacwa kati omugenzi) yali amutumye anone muto wange amumuddizeeyo ku ssomero gye yali asoma Kisubi Girls nga ne muwala w’omwami ono gye yali asomera.
Namusaba mmale okutegeka omwana era olwamaliriza ne bagenda nze saamanya nti omwami gye yali afunye ebirowoozo ebirala.
Ku lunaku olwo lwennyini nange nnalina okudda ku ssomero era olwamaliriza byonna ne nzirayo akawungeezi.
Bwe nadda ku ssomero saamanya byaddirira naye mba ndi ku lunaku lw’okutukyalira ne nziramu okulaba omwami ono olwo yali azze, ne maama okunkyalira naye eky’enjawulo ku luno maama yali andeetedde ebintu bingi okusinga ku bya bulijjo.
Mu bintu bye bandeetera mwe nasanga ebbaluwa maama gye yali awandiise ng’antegeeza nga mwami Tamale bw’anneegomba nti bwe mmala okusoma mwetegefu okumpasa. Ebiseera ebyo nalina emyaka 16 ng’ansinga emyaka 20.
Bwe nalaba ebbaluwa obwongo bwange ne butaataganyizibwa kuba nalaba nga maama yali ayagala kunzigya mu ssomero anfumbize ng’ate nali nkyayagala okusoma. Okumanya nataataaganyizibwa ttaamu egenda okuggwaako eyali asoma obulungi nga nkoze bubi nnyo olw’ebirowoozo bye nalina.
Ku ssomero nali sikyatereera ne bayita maama era olwatuuka awaka n’addamu ebyali mu bbaluwa ne nkaaba olwo naye n’akaaba. Ekyava mu kino lwali lusirika mu luwummula olwo anti nga nze ne maama tetwogeraganya era maama yalaba kimuyitiriddeko kwe kunsindikira omukyala gwe twayitanga Jjajja Matilda Ssengooba eyali akola mu kkooti y’abaana n’amaka mu kkooti e Mengo n’ayogera nange.
Omugenzi Nakachwa yafunira muwala we omusajja.
Maama nga tannayita jjajja, yang’amba byonna bwe byali nga Tamale bwe yamugamba amunoonyeze omukazi owookuwasa kuba yali talina mukyala waka. Maama yang’amba nti yamuddamu nti ennaku zino nga si kyangu okufunira omuntu omukazi ow’okuwasa ye n’amugamba nti nedda olina omuwala wano era nze namwegomba. Yamuddamu nti omwana wange nga akyali muto nnyo ate akyasoma Tamale kwe kumuddamu nti nze nja kumugumiikiriza okutuusa ng’amaze okusoma ne bwe kunaaba kumuweerera nja kumuweerera okutuusa lw’anaamaliriza okusoma.
Maama yang’amba nti kino kyamubobbya omutwe okumala ekiseera kuba awaka nali sirina mboozi ya maanyi nga noonya engeri gy’antandikamu kwe kusalawo asirike busirisi. Mwami Tamale yagenda mu maaso n’okumwegayirira amuwe muwala we era n’amukozesa akakalu obutantawaanya nga nkyali mu ssomero.
Maama olw’okuba yali talina bw’antandika kwe kumpandiikira ebbaluwa. Yali egamba nti, “Mwana wange Nakityo ndudde nga nnina ekyama kye njagala okukubotolera wabula nga nnemeddwa engeri y’okukikugamba, naye nze nga maama wo sisobola kukwagaliza bubi ky’olina okumanya naye oyo omwami gwe nazze naye okukukyalira ku ssomero ye Mwami Tamale.
Okuva lwe yasooka okukulaba yakusiima era yakulaba ng’oli muntu wa buvunaanyizibwa asaanira amaka ge, ye yennyini yatya okukutuukirira ate nga nange mpulira ntya okukugamba maaso ku maaso era ebigambo byannema okukugamba naye ayagala obeere mukyala we ng’omaze okusoma era nti agenda kukusomesa okutuusa lw’onookoowa n’afundikira ebbaluwa ng’ang’amba nti mbeere nga ndowooza ku bigambo ebyo.
Mukyala Ssengooba yantuuza n’ambuuza ekintawaanya olwo ye nga yeefudde atalina ky’amanyi, namubuulira buli kimu ekyali kintuuseeko nga ndi ku ssomero, wabula yang’amba nti, ‘Mwana wange maama wo tomutwala bubi era akwagala nnyo, tasobola kukwagaliza kibi kyonna ate olina okukimanya nti ne bw’onoosoma okutuuka wa olina okufumbirwa awo siraba kikumalamu maanyi.
Gertrude n’omwami we eyamuweerera nga bali ku mbaga yaabwe.
Olina okukimanya nti mwami Tamale akuwadde ekitiibwa n’atajja kukuzannyirako ng’abasajja abalala bwe bazannyira ku baana b’abantu n’akusaba okuva ew’omukadde butereevu yang’amba nti ekyo tekisangika ate agenda kukuweerera osome okutuusa yonna gy’onooyagala alyoke akuwase. Era yangattirako nti naye omwami we gwe yalina bwatyo bwe yakola nti era ye yamuweerera okutuusa lwe yamala okusoma n’amuwasa era nga yamuweesa ekitiibwa mu bantu yonna gy’ayita’.
Ebigambo bya mukyala Ssengooba byanzizaamu nnyo amaanyi n’essuubi era bwe nabirowoozaako ne ndaba nga bituufu awo ne nsalawo nzekka okukkiriza.
Ebiseera ebyaddirira mwami Tamale yajjanga awaka mu luwummula n’atutwala okulaba katemba ne maama ng’ayagala mumanyiire era mu 1977, S4 nagimalako nga y’ampeerera ate ebibuuzo nabiyita bulungi.
Nga September 30,1978 embaga yaffe lwe yabaawo nga twagattibwa mu Lutikko e Lubaga mu bufumbo obutukuvu.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn