DIANAH Shabz Namaganda abeera Salaama. Y’omu ku bawala abakola emisono gy’enviiri egyawukana ku gya bulijjo. Yayogedde ne RONNIE MARK KIYINGI n’amubuulira by’akola okwekuumira ku mulembe.
ENVIIRI: Nsanga obuzibu okusiba enviiri ne sitobekamu langi. Waakiri nsiba langi bbiri ne kinnyamba okulabika nga ndi wanjawulo ate nga nnyumye. Kino kyongera ekirungo mu nviiri zange n’okukwatagana ne bye mba nnyambadde.
Abantu abandaba oluusi bantunuulira ku mutwe nga tebanzigyako maaso olw’okuba mba ntaddemu langi esukka mu emu. Ekirala kye nazuula mu kutobeka langi, kirina engeri gye kikulaga nti oli wa waggulu. Kino kinnyongera okwekkiririzaamu.
OLUSUSU: Nagaana okukyusa langi y’olususu lwange okweyerusa. Okulukuuma nga lulabika bulungi nnywa liita ssatu ez’amazzi olunaku. FFIGA: Okuba ne ffi ga ennungi tekitegeeza kubeera mutono ng’ekkalaamu.
Bw’oba n’ekitundu ky’omubiri gwo ekisikiriza gamba nga akabina, ekyo kikumala okuzimbirako ffi ga. Buli lw’owulira abasajja nga bagamba nti wabula omuwala oyo yakula omubiri oba nti aliko bbode, ekyo kitegeeza basiima kye balaba. Ne bw’oba munene kakasa nti ekitundu ekikutunda kivaayo ng’oyambadde.
ENGOYE: Omusono gwa leegingi ngwettanira engeri gye zibikka ebisambi n’amagulu, ate nga gunnyumira.
EKIMU ku bintu ebinyumisa enviiri kwe kuziteekamu langi. Abawala n’abakyala abamanyi ebiriwo bw’asiba oba okukola omusono gw’enviiri ateekamu langi.
Bw’aba asibye kaviiri akatabika, ate bw’aba asaniridde musono mu nviiri ze ateekamu akatobekamu langi gy’asiimye. Ekirungi nti okutobeka langi tekuliiko kika kya nviiri oba akaviiri. Okugeza osobola okutobeka emiguwa gya ‘braids’ oba ‘twisiti’.
Oyinza n’okutobeka wiivu n’olabika bulungi. Bw’eba wiigi gye bambala osobola okufuuyiramu langi gy’oyagadde. Abantu abasinga batobeka langi okusinziira ku kifo ky’agendamu, okugeza ssinga oyitibwa ku kabaga akalina obukwakkulizo bwa langi gamba nga ‘white party’, ‘red and black party’, n’obulala.
Osobola okutobeka langi ng’osinziira ku bukwakkulizo. 1 Sooka okakase nti omuntu akulondera langi ez’okutobeka mu nviiri amanyi bulungi ky’akola okukakasa nti langi z’otobese zikwatagana bulungi.
2 Bw’oba osiba emiguwa, weewale okuteekamu langi ezisukka mu bbiri, ojja kulabika bulala. Ennaku zino ebiviiri bye basibamu emiguwa bikolebwa nga wansi gye bisemba birimu langi ey’enjawulo.
3 Tosiba miguwa nga buli gumu gulina langi ey’enjawulo, tojja kunyuma. Bw’oba waakugatta langi mu miguwa siba omuguwa nga gulimu langi ez’enjawulo.
4 Langi gy’ogenda okutobeka mu nviiri zo esaana n’eba ng’ekwatagana ne langi gy’osiize ku njala oba ku mimwa.
Eyinza okuba nga tefaanagana naye ng’egenderako. 5 Bw’omala okutobeka langi mu nviiri zo, weewale okwetonaatona okuyitiridde kubanga ekyo kikulabisa ng’ekibumbe ekisiige mu langi ez’enjawulo.
Bw’oba olina langi bbiri mu mutwe, ate lwaki oyambala engoye ezirimu langi eziwerako. Funa olugoye olutaliimu langi nnyingi oba nga tezisasamaza.
LANGI Z’OTOLINA KWESIBAKO: Waliwo abantu abasiba enviiri ne batobekamu langi kyokka ne batanyuma. Ekyo ebiseera ebisinga kiva ku kika kya langi enkyamu, etanyuma, oba etagendera ku nviiri ze ne ku lususu lwe.
Omukyala asussa emyaka 35 tolina kwesiba ku langi ezaaka. Langi ezimu ziba za maanyi ku myaka gyo era ng’olina kuzirekera bavubuka. Langi nga emmyuufu, kyenvu oba kakobe ayaka zeesonyiwe. Langi gy’otobeka mu nviiri zo erina okuba ng’ekwatagana n’olususu lwo.
Omuddugavu teweesibaako langi ya kakobe kubanga eyongera okukulabisa ng’oli muddugavu nnyo. Omuddugavu osobola okutobeka langi ya zaabu entonotono oba maluuni omutonotono. Bw’oba mweru, langi ya zaabu ne kyenvu tozeesibaako nnyo. Kozesa kitaka n’enzirugavu ojja kulabika bulungi.
Ekirala bw’oba otobeka langi, olina okugenderera omulimu gw’okola n’ekifo w’okolera. Bw’oba okolera mu ofi isi, weewale okutobeka langi ezaaka ennyo kubanga zisasamaza abantu. Langi ezaaka zisinga kunyumira abawala abakola mu bifi o ebisanyukirwamu kuba emirimu gyabwe giba gya kiro.
Bano baddembe okutobeka langi nga bwe baagadde. Langi naddala ezaaka zisika amaaso era kizibu okubeera mu kifo ne batakulaba. Ekirala, waliwo langi ezitanyuma kutobeka na langi ndala mu nviiri.
Gamba nga langi enjeru, ne kyenvu era tewali nsonga lwaki ozeesibako. Mpozzi ng’ogenda kuwagira mupiira mu kisaawe era ng’oluvaayo ng’ozisumululayo. Bw’oba ogenda ku mukolo gamba nga embaga n’okwanjula, langi yonna gy’otobese mu nviiri zo kakasa nti ekwatagana n’olugoye lw’oyambadde
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn