Ebyobulimi
Abalimi nga beetegereza Nalule ng’afukirira ebimuli, amuddiridde ye Tusingwire.
Bya Patrick Tumwesigye
ABANTU abamu balina endowooza nti okulima ebimuli kwa bagagga abalina amakampuni amanene nga balowooza nti kwetaaga ssente nnyingi.
Jane Tusingwire, yali musomesa e Kireka n’asalawo okudda ku kyalo ky’e Kaama - Bulwanyi, mu Ggombolola y’e Ssisa mu Wakiso agamba nti yatandika okulima ebimuli mu 2005 ng’akyali Kireka, era annyonnyola bw’asobodde okubifunamu.
“Nnali musomesa wa pulayimale e Kireka ng’enfuna yange tematiza ku buvunaanyizibwa bwe nnalina.
Waliwo mwannyinaze eyalina mukwano gwe ng’alima ebimuli. Lumu yang’amba nti naffe tutandike okubirima kuba byalimu ssente, era bwe twabirima ssente ezaavaamu zanneewunyisa kuba twalima watono naye twafunamu.
Nnalima ebimuli nga bwe nsomesa. Oluvannyuma nnasalawo okunoonya awagazi ngaziye ennimiro yange. Twasonda ssente ne baze mu 2009 ne tugula e Bulwanyi eby’okusomesa ne mbivaako.
Nnasimba yiika nnamba ey’ebimuli kuba nnali wagazi n’enfuna yange n’erinnya. Ssente ze nfuna mu bimuli tezimanyi ze nnali nfuna mu busomesa kuba ebimuli nga byamulisizza n’akatale nga weekali buli wiiki nsobola okunoga ebya 800,000/- n’okusingawo. Ku zino bwe ntoolako ez’abakozi ze nfissaawo ziba zimala.
Nsinga kulima bimuli bya kika kya ‘Mums’, bibeera mu langi ya kiragala, enjeru, emmyuufu ne kyenvu, wabula ebyeru bye bisinga okutambula era abasinga okubigula be batimba ku mbaga, mu makanisa ne ku bafu.
Olw’okuba akatale kanene, nnalaba nga sisobola kulima bimuli bimala ne nsalawo okuyigiriza bakyala bannange ku kyalo ne tukola n’ekibiina ky’abalimi b’ebimuli kye twayita ‘Gannyana’ era tukolaganira wamu.
Ate Gaundensia Nalule, bwe babirima agamba nti okuva lwe yatandika okulima ebimuli takyajulirira mulimu mulala kuba buli kimu akifuna.
Ennima y’ebimuli
Tugula endokwa okuva ku bazitunda ng’ab’e Kisigula naye tezibaako mirandira.
Bwe tuzireeta tuzisiiga eddagala eriyitibwa ‘Rooting powder’ eriziyamba okuleeta emirandira ne tuziteeka mu beedi gye tuyooyoose ne tuzibikka obuveera waggulu okuziyiza omusana okuzookya.
Osobola okufuuyira n’ekigimusa kya ‘Rapid grow’ ekiziyamba okukula amangu.
Bwe zireeta emirandira tuzisimbuliza awalala. Ebimuli bino okukula obulungi byetaaga ekigimusa era tukozesa kalimbwe w’enkoko ne tufuuyira n’eddagala lya ‘doom’ eritta obuwuka.
Byetaaga okukoola buli lwe bimeramu omuddo kuba obuwuka mwe butera okwekweka.
Mu bbanga lya myezi ebiri biba bumulisizza ng’osobola okusala n’otunda.
Akatale kaabyo
Ebimuli birina akatale kanene kuba ababyetaaga babinoonya. Tutera okubitwala mu Kampala ne babigula ate abalala babisanga mu nnimiro zaffe wabula basinga kwettanira byeru.
Obulwadde bwabyo
Ebimuli bino tebinnafuna
nnyo bulwadde, obuwuka obulinga obusaanyi bwe butera okwonoona ekimuli naye tubufuuyira ne ‘doom’.
Ebizibu
Tubadde n’obuzibu bw’omusana nga kitubeerera kizibu okubifukirira.
Wabula twayita mu kibiina kyaffe ab’eggombolola y’e
Ssisa ng’eyita mu NAADS ne batusimira oluzzi n’okutuwa ekyuma ekipika amazzi ssaako n’okutuzimbira ttanka etuyamba okutereka amazzi ge tufukiriza ebirime byaffe era kati tuli bulungi.
Wabula tulina ekizibu ky’abantu abagula ettaka ne batandika okutusenda ne bakendeeza we tulimira ebimuli
lug_Latn lug_Latn tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn