Bya Ronald Mugenyi
“Ebizibu ebingi bye twayitamu ne bannange byatuzuukusa obwongo ne bituwaliriza okuzuula ekitone kyaffe. Ab’oku kyalo baasooka kutuyita bayaaye abatalina bya kukola olw’enviiri ezaali ziduumuuse ku mitwe gyaffe n’okusiiba mu zzaala olw’okubulwa emirimu gye twasomerera”, Ronald Ssentongo, akulira banne abalala abakola ensawo z’amasomero n’ez’abakyala bw’atandika okunyumya.
Annyonnyola engeri emirimu gye baasomerera bwe gyababula ne bafuuka abayaaye wabula Mukama n’abawandako eddusu nga kati bakola ssente mu kutunga ensawo z’amasomero n’ez’abakyala.
“Lumu nawangula emitwalo 70 mu beetingi ne nsalawo okugula ekyalaani kimu naye nga simanyi kukikozesa. Nnafuna munnange John Ssempeebwa bwe baatuvumanga ku kyalo kuba ye yalina ky’amanyi ku kutunga.
Nnasanganga abaana b’essomero nga bakutte ensawo ezirabika nga zaali nkola enjabayaba kuba zaali ziyuliseyulise ng’ate zirabika mpya. Kwe kufuna ekirowoozo nti tusobola okutunga ensawo z’abaana b’amasomero.
Nnategeeza mukwano gwange Ssempeebwa nti tusobola okutunga ensawo era ne tutandika mu 2010 kyokka nga si za mulembe, ne bwe twazitwalanga mu katale nga tezitambula.
Twaggwaamu amaanyi era ne tutandika okufuna ekirowoozo tuziveeko tuddeyo mu zzaala waffe gwe twazannyanga.
Naye mukwano gwaffe Collin Ssettimba ng’ono akolera Kenya yatugumya n’antwalako okulambula e Kenya mu ttendekero ly’ebyemikono. Olw’okuba nnali ng’enze kulambula, ennaku ebbiri ze nnamalayo buli kye nnalabanga nga nkiwandiika era naggyayo amagezi ge nayongeranga mu bizinensi yaffe.
Kuno nagattako okusomanga emiko gya Yiiya Ssente mu lupapula lwa Bukedde. Ku miko gino nnasomanga nnyo ebizibu abantu bye bayiseemu n’amaanyi ge batadde mu bizinensi okutuuka we batuuse nga kino kyangumyanga nnyo obutasuulawo kyalaani kyange”. Era nneebaza nnyo aba Bukedde.
Mu kukomawo okuva e Kenya, natandika buto bizinensi n’amaanyi era ne mpita bannange tuddemu tukole nga tukozesa obukodyo bwe nakoppa e Kenya.
Amaanyi nasinga kugateeka ku nsawo z’abaana b’amasomero ng’ekipya kye twassaamu kuziteekako mannya g’abaana n’obubonero bw’amasomero ng’ate zifaanagana ne yunifoomu zaabwe. Kuno twagattako okutunga ensawo z’abakyala ez’emigugu n’ezitambulizibwamu laaputoopu.
EBIRUNGI BYE TUFUNYE
1 Ekisooka twawona okunoonya emirimu gye twasomerera egitaliiyo.
2 Twali tuyaayuse nga ku kyalo batuyita bayaaye naye kati twafuuka kyakulabirako kirungi eri abavubuka.
3 Twatandika n’ekyalaani kimu, kati tulina ebyalaani 5 nga tufulumya ensawo ezisukka mu 300 omwezi kuba abantu batuwagidde.
4 Mu kiseera kino tulina abavubuka 20 be tuyigiriza omulimu gwaffe, nga bo baleeta bikozesebwa ne tubasasuzaayo ne ku ssente entonotono.
Akatale
Ensawo emu tugitunda wakati wa 15,000/- ne 20,000/-.
Omwezi tukola wakati wa 1,000,000/- ne 1,500,000/-.Bw’oggyako ebikozesebwa tufissaawo ssente eziri wakati wa 800,000/- ne 1,000,000/- naddala mu sizoni y’okudda ku ssomero.
Zino tuzigabana okusinziira ku nteekateeka yaffe bw’eri ne tuterekako n’eziddukanya emirimu gya ofiisi. Ebikozesebwa tubigula mu Kiyembe ne mu katale ka St. Balikuddembe (Owino).
Tukolera amasomero agasoba mu 15 mu Kampala n’emiriraano ekituyambye okweyimirizaawo n’okweyagala ng’abavubuka abalala.
Okusoomoozebwa
Ekifo we tukolera kifunda nga tekituganya kwetaaya ate nga kiri wala n’ekibuga sso nga twetaaga okusemberera ekibuga olw’akatale akasingawo.
Abawala nabo batufuukidde ekizibu kuba ssente ze tukolawo ng’amagoba bazituliddeko. Buli gw’ofuna asuubira kukunyunyunta bunyunyusi, buli gw’olowooza nti ono gw’onoobeera naye mukulaakulane ye alowooza kirala.
Akatale kakyali katono nnyo we tutunda ensawo zaffe.
EBIGENDERERWA BYABWE
Tuluubirira okufuna ekifo ekigazi tugaziye bizinensi nga tukozesa ebyuma eby’omulembe kitusobozese okuyigiriza abavubuka abalala mu ggwanga n’okukendeeza ku bbula ly’emirimu.
Abavubuka abamaze okutikkirwa mu matendekero aga waggulu, temudda mu kunoonya mirimu kumala budde kuba tegiriiyo. Munoonye ebitone byammwe we muba mutandikira awatali kunyooma mirimu.
Ssentongo yasomerera bwakitunzi mu yunivasite e Makerere ne Rebecca Namuyiga gye yasomera obusawo bw’ebisolo. John Ssempeebwa yasomera mu yunivasite e Kyambogo eby’obwakitunzi, Fred Ssali yasoma byamawulire, n’abalala.
Joshwa Sserwanga 37, omutuuze mu zooni ya Kizungu e Makindye agamba nti, “Abaana abo kibadde kizibu okukkiriza nti basobola okubaako kye beekolera eky’amagezi. Nze ebbanga lye nnabalabira baali baafuka bayaaye olw’enneeyisa yaabwe ku kyalo kino nga bakuza enviiri, tebakola, zzaala nga yabafuukira mulimu. Wabula Katonda mulungi okulaba nga kati baafuka eky’okurabirako!
Abavubuka babalabireko”.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn cjk_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn