Ebiwaandiiko Okuva e Kampala, Ebitundu 1: Nvugira mu Suulwe
Kampala Emotoka Enkadde Zimutuga
Obutabeera na mateeka gaziyiza bantu kufumuula mukka mubi kitegeza nti buli ayagala asobola okwonoona empewo ya Uganda nga tewaliwo amukuba ku mukono. Uganda eyiingiza emmotoka ezisukka mu mitwaalo ebiri mu lukumi buli mwaka. Ezisinga ku zino ziva Japan era nga zikozeeko nga emyaka kumi nokusoba. Ziweerezebwa e Uganda nga munsi mweziva tezikyasobola kutukiriza bisaanyizo bikwatagana na mbeera yabulamu n’obutonde bw’ensi. Okuvira ddala mu mwaka gwa 2008 tubadde tukozesa amafuta agali wagulu webidomolero emitwaalo ebiri buli lukya. kino osobola okubisaamu emirundi ebiri bwogerageranyaamu naago getwakozesa wakati w’emyaka 2003 ne 2007.
(Amaloboozi mugalindeko katono)
Okubera n’emmotoka e Uganda kyekimu kubintu ebiraga nti omuntu ayina watuuse mukwekulakulanya era bulyomu yaalyagadde abereko n’emmotoka wakiri emu. Abantu bangi bayina emmotoka ezaabwe ezobwannanyini. Naye abasiinga kkufe tutambulira mu mmotoka za lukale, okusingira ddala takissi. Olwokubanga ensi yaffe singagga, okusiinga tugula emmotoka ezikozeeko.
Uganda eyiingiza emmotoka ezisukka mu mitwaalo ebiri mu lukumi buli mwaka. Ezisinga ku zino ziva Japan era nga zikozeeko nga emyaka kumi nokusoba. Ziweerezebwa e Uganda nga munsi mweziva tezikyasobola kutukiriza bisaanyizo bikwatagana na mbeera yabulamu n’obutonde bw’ensi. Okuvira ddala mu mwaka gwa 2008 tubadde tukozesa amafuta agali wagulu webidomolero emitwaalo ebiri buli lukya. kino osobola okubisaamu emirundi ebiri bwogerageranyaamu naago getwakozesa wakati w’emyaka 2003 ne 2007.
Ebitundu nsaanvu mu bitaano nomusobyo ku buli kikumi ebyomukka ogwobulabe gwe tusindika mu bwengula gwesigamizidwa ku bya ntambuula. Kino kiva ku yingini z’emmotoka zaffe enkadde ezifulumya amafuta nga tegookeddwa bulungi. Kati awo nemuvaamu emmika egyobulabe eri obulamu bwaffe okuli mu lufuutifuuti gyebayita carbon monoxide, sulphur dioxide, nitrogen oxides nobuuntuntu bwebayita volatile organic compounds. Obuzibu bwa mawuggwe ne kookolo bwebulabe bwetwolekedde.
Ekitongole ekivunanyiizibwa ku by’obutonde bw’ensi mu Uganda ekya NEMA mu mwaka gwa 2005 kyabaga amateeka agayina okugobererwa oba okuziyiza abantu okufumuula ebikkakka bino naye nabuli kati tegannaba kukakasibwa gavumenti galyooke gatekebwe mu nkola. Ago wegatali, empewo eyaffe eriwo kwoononebwa bwoononebwa.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn