EBINNYONNYOLA EBIGAMBO BYA SSAAYANSI W’AMALWALIRO
AMALWALIRO galina olulimi oluzibu lw'okutegeerwa omuntu wa bulijjo. Wadde ng'ezijanjaba y'amalwaliro erudde mu Uganda naye n'okutuusa leero abantu bagitya, bagiwanuuzaako bingi era bakaluubirirwa okugyeyunira kubanga erina olulimi lwayo olutategeerwa mangu muntu wa bulijjo. Ate nga n'okutuusa kati tewannabaawo kinene kikolebwa kuvvuunula lulimi lw'amalwaliro mu nnimi za Uganda ennansi.
Nga nnyambibwako Dr. Adam Kimala omusawo omukugu mu kulongoosa abantu mu Kampala Hospital era Ssentebe w'Ekibiina ky'Olulimi Oluganda, tusobodde okukyusa ebimu ku bigambo ebitera okukozesebwa mu malwaliro nga tusuubira nti abantu mu kubimanya bajja kwongera okutegeera enzijanjaba y'amalwaliro n'okugyeyunira nga tebagitya kubanga ebasemberezeddwa mu lulimi lwe bategeera.
Volvulous- Entumbi (ekyenda ekinene nga kye kyesibye).
Psoriasis -Ebinyaanya.
Gestational diabetes- Obulwadde bwa ssukaali obukwata abembuto. Obulwadde bwa ssukaali obukwata omukazi oluvannyuma lw’okufuna olubuto
Nebuliser- Kyuma ekikyusa eddagala eribadde ery’amazzi ne lifuuka omukka omuntu gw’asobola okusikira mu nnyindo n’assa. Kikozesebwa nnyo mu kujjanjaba abaaana abalina asima (olufuba).
Osteopath- Endwadde z’amagumba
Dementia- Okuwutta
Chronic insomnia- Obulwadde bw’okubulwa otulo
Melatonin- Ekirungo ekikolebwa omubiri ne kiremesa olususu okufuna langi yaalwo entuufu.
Circadian rhythm- Engeri omubiri gye gukyukakyuka nga gugoberera entambula y’olunaku, oba misana oba kiro.
Cardiac rythm - Enkuba y'omutima
Plaque- Kaboole (abeera mu mannyo)
Acid reflux- Ekikeeto (okeetebwa nga asidi avudde mu lubuto n'ajja waggulu mu mumiro).
Cariogenics- Ebintu ebivunza amannyo.
Mammography- Okweyambisa amasannyalaze okukebera ebiri munda mu bbeere.
Mastectomies- Okulongoosa amabeere nga kulimu n’okugasalako.
Laparoscopic investigation- Okwekebejja ebiri munda mu lubuto nga weeyambisa akuuma akayitibwa Laparoscope nga basooka kusala akatuli katono ddala olwo ne beeyambisa akuuma kali okulaba ebiri mu lubuto.
Endoscopic investigation – Okwekebejja ebiri munda mu lubuto ng’oyita mu kituli ekitonde, ekitali kisale.
Coronary plexus- Entabagana y'obusimu bw'omutima ne bukola amasang'anzira g'obusimu.
Costoclavicular syndrome- Bulumi obuva ku ssaabiro okunyiga obusimu obuliraanyewo
Dysmenorrhea- Enjoka ez’eddumi.
Endometriosis- Obulumi obuva mu lususu olubeera munda mu nnabaana okumera ebweru wa nnabaana ng’obulumi buno butera kuwulikika ng’omukazi ali mu mwezi
Diphtheria- Akalaakiiro.
Cryptococcal meningitis- Kika kya mulalama ekiva ku buwuka okuyingira mu lububi olubikka ku bwongo Diagnosis- Okuzuula obulwadde.
Pelvis- Olubbobbo lw'amagumba olukolebwa amagumba g'omu kiwato erya kkono n'erya ddyo. Muno omwana mw'akulira era mw'ayita okufuluma ng'ayita mu kituli ekya wansi ekitono ku kya waggulu.
Choroid plexus papilloma tumor- Kizimba ekibeera mu masang'anzira agakolebwa obusimu oba emisuwa egiri ku bwongo.
Mumps- Mambulugga
Hippocampus- Bisenge mu bwongo ebiterese obujjukizi, empulira n’obusimu bw’omuntu.
Neurons- Buno buwuzi (waaya) bw'obusimu obutwala amasannyalaze.
Neuron oba neural cell - Katoffaali k'obusimu
Dentate gyryus- Kisenge mu bwongo ekitereka ebintu ebipya osobole okubijjukira
Hippocampal neurons- Buwuzi bwa busimu.
Neurogenesis- Engeri obusimu gye bwezimba n’okukula.
Antibodies- Abasirikale b’omubiri.
Neural precursor cells- Katoffaali ka busimu akeezaala (Kavaamu akatoffaali akalala akakafaanana)
Contraceptives- Ebikozesebwa okugema okuzaala.
Multiple sclerosis- Kawuuzi amera mu mubiri.
Tonsillitis- Amabwa mu bulago
Antimicrobial- Eddagala eritta obuwuka obusirikitu obutalabwa na maaso.
Pediatric autoimmune neuropsychiatric disorders- Bulwadde mu baana obuleetera obwongo bwabwe okwewetera ku kintu ne bakiremerako
Streptococcus- Kika kya buwuka obuyitibwa situleputokookasi
Streptococcal infection- Obulwadde obuva ku buwuka obuyitibwa Situleputokookasi
Sepsis- Okuvunda kw’omubiri nga guvaamu amasira.
Pathogens- Obuwuka obuvaako endwadde.
Synaesthesia – Okunyonyoogera ekitundu ekimu eky’omubiri obunyonyoogeze n’obuwulira ne mu kitundu ekirala ky’otonyonyoogedde.
Uterus transplants- Okulongoosa omuntu ne bamussaamu nnabaana
Ovary- Ebisu by’amagi
Hysterectomy- Okulongoosa omuntu okumuggyamu nnabaana oba ekitundu ku nnabaana.
Psychosis- Bulwadde obutabula obwongo omuntu n’afuna akazoole.
Cardiac arrest- Okwesiba kw'omutima ne gulekera awo okukuba.
Physiognomy- Endibika y’omuntu mu maaso eraga embeera ze oba ensibuko ye.
Paraplegic- Okusannyalalako ekitundu ky'omubiri.
Hemiplegia- Okusannyalalako oludda olumu olw'omubiri.
Leukaemia- Kookolo (kkansa) w’omu musaayi
Neuroplastic change- Enkyukakyuka z’obwongo ezijja olw’enkyukakyuka ezijja mu bulamu bw’omuntu.
Chronic pain- Obulumi obw'olubeerera/ lutentezi
Oesophageal cancer- Kookolo w’omu mumiro
Motor neuron disease- Endwadde y'obutoffaali bw'obwongo obutambuza omubiri . Waliwo obutoffaali obuwulira nga bakukutteko oba olumwa, waliwo obutoffaali obutambuza ebitundu by’omubiri; okugeza n'oggyawo omukono
Thermal injury – Obuvune obuva ku bintu ebyokya.
Cystic fibrosis- Kawuuzi amera mu kisawo ky'amazzi agaba gakung'aanidde awantu.
Lymphoma- Kookolo akwata ensanjabavu
Rectal prolapse- Okugwa emmeeme ey’emabega.
Uterine prolapse- Okugwa kwa nnabaana.
Bilharzia- Birihaziya (Onkosalukosisi) Buno buwuka buyingira mu musaayi.
- Virus – Vayiraasi. Obuwuka obusirikitu obulumba obutoffaali bw’omubiri ne bugulwaza.
- Allopathy- Enzijanjaba y’endwadde eyawukana ku eyo emanyiddwa.
- Phytoestrogens- Kawagamubiri ez’obutonde eziyamba okutereeza embeera z’ekikazi.
- Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD)- Kazibamawuggwe (Eno ndwadde eyonoona amawuggwe ne gazibikira nga tokyayinza kussa bulungi ng’eno oluusi eva ku buzaale, okulwala ennyo endwadde z’amawuggwe okufuuwa ssigala oba obungi bw’emikka emibi mu mpewo.
- Phytosterols- Amasavu g’ebimera agasengejja amasavu amabi ne gaziyiza omubiri okugakozesa.
- Acupuncture- Okuconcona (Eno enzijanjaba ekozesebwa nga bakufumitafumita empiso ku mubiri ekozesebwa okuwonya obulumi n’endwadde ezimu ez’obwongo n’ebirowoozo.
- Eclampsia - Amakiro
- Postpartum depression- Ekiyongobero n’okwekubagiza ebijjira omukazi nga yaakazaala
- Postnatal depression- Ekiyongobero n’okwekubagiza ebijjira omukazi nga yaakazaala - Jaundice- Enkaka (Amaaso bwe gafuna langi eya kyenvu).
- Posterior fontanelle- Kawompo ak'oku nkoona
- Epidural- Akasusu oba akabubi akabisse ku nkizi ne ku bwongo
- Transverse myelitis- Kulunguula kwa nkizi
- Osteogenesis Imperfecta- Bulema buzaale ng’amagumba gabeera manafu nnyo.
- Migraine- Omutwe omuteezi
- Insomnia- Otulo otw’ekiwamma
- Cystic acne- embalabe ezifuuse obuzimba oba obubwa.
- Dermatologist- Omusawo w’ensusu
- Aphrodisiac- Eddagala ly’amaanyi g'omukwano mu bakazi ne mu basajja
- Triglycerides- Obutoffaali obukola amasavu.
- Inflammation- Okulunguula kw’omubiri nga kuva ku kufuna kisago oba ku kulumbibwa obuwuka.
- Gluten- Kino kirungo ekibeera mu hhaano, ekigireetera okunaanuuka. Kivaako abantu abamu okulwala.
- Diabetes mellitus- Bulwadde bwa ssukaali
- Gestational diabetes mellitus- Obulwadde bwa ssukaali omukazi bw’afuna ng’ali lubuto so nga tabadde nabwo nga tannalufuna. Oluzaala nga ne ssukaali ono awona.
- Polyuria – okufukaafuka buli kiseera kumukumu ate nga mangi nnyo (kitera kubaawo mu bulwadde bwa ssukaali)
- Polydipsia – Nkalamata etasalako
- Polyphagia – Kulya nnyo ekisusse (nga eyasimattuka Kkunsa).
- Dyslipidemia- Amasavu mu musaayi.
- Retinopathy- Endwadde ekwata endabirwamu y’amaaso n’evaako amaaso okuziba oba okujjako ekifu.
- Nephropathy- Obulwadde bw’ensigo.
- Cerebrovascular disease - Bulwadde bw'emisuwa egy'oku bwongo
- Celiac disease- Ndwadde ekwata lususu lwa byenda munda waabyo
- Hyperlipidemia- Amasavu agasusse obungi mu musaayi
- Gluteal region- Ebitundu by’obutuuliro.
- Intravenous – Eddagala erikubwa mu musuwa
- Intravenous catheter- Olupiira oluteekebwa mu misuwa egitwala omusaayi mu mutima.
- Hypoglycemia – Ssukaali owa wansi, omusaayi nga teguliimu kirungo kya ssukaali kimala
- Transient Monocular Vision Loss- Okuzibako eriiso erimu okumala akaseera.
- Atherosclerosis- Kawuuzi w'emisuwa egitwala omusaayi okuva mu mutima
- Cardiovascular- Misuwa gy'omu mutima.
- Ophthalmologist- Omusawo omukugu mu ndwadde z’amaaso.
- Bloating- Olubuto Okujjula amazzi oba omukka omubi (entumbi)
- Alzheimer's- Okuwutta.
- Irritable Bowel Syndrome (IBS)- Bulwadde obutawaanya entambula y'ebyenda
- Gluteus- Nnyama ya butuuliro oba amanyuma.
- Incontinence – Obutasiba ppata ( Ebitundu ebifulumya omusulo n’obubi okunafuwa nga bino biyitamu buyis tokyasobola kubifuga).
- Osteoporosis- Endwadde y’amagumba egaleetera okwerya n’okukakanyala.
- Bronchitis- Kulunguula mu kimiro
- Malignant tumours- Ebizimba ebirimu kookolo (Kkansa).
- Varicose veins- Emisuwa egizimbye ng’ogiraba ku lususu kungulu.
- Contagious diseases- Endwadde ezitulira (ezikwata).
- Penile cancer- Kookolo w’obusajja
- Neurofibromatosis (NF)- Obulwadde obuleeta ensiriba z'obusimu ( ne bufaanana nga Kattabuteme).
- Phobia- Omuntu okuba ng’alina okutya okusukkiridde eri ekintu, okugez okutya enzikiza, okutya okutamblira ku mazzi, n’ebirala.
- Kidney stones- Obukulungwa obulinga obuyinja obwekola mu nsigo.
- Cysts Polycystic Kidney Disease (PKD)- obuzimba obulinga ebituulituuli obukwata ensigo.
- Renal failure- Ensigo bwe ziremwa okukola omusulo, obucaafu ne bwetuuma mu mubiri.
- Apnoea- okufuna obuzibu mu kussa nga tossa bulungi.
- Gastric bypass- Kuno kulongoosa okukolebwa ekkubo ly’emmere ne likyusibwa okuva mu lubuto mw’ebadde egenda n’ezzibwa mu kabuto akatono akaba kassiddwaawo, olwo ebitundu by’olubuto ebirala ne biggyibwamu.
- Pituitary gland – Ensanjabavu y’oku bwongo.
- Craniopharyngioma- Ekizimba ekikwata ensanjabavu y’oku bwongo.
- Proton beam therapy- Eno nzijanjaba ekozesa amasannyalaze okukalirira akatundu akatono awali obulwadde naddala obwa kkansa. Amasannyalaze gakoma ku katundu ako kokka ke baba bajjanjaba.
- Protons- Bukerenda obukola obutoffaali.
- Surgeon- Omusawo alongoosa.
- Ergonomics- Essomo eripima obusobozi bw’abantu mu mbeera ze bakoleramu.
- Sweat glands - Ensanjabavu ezikola entuuyo
- Hyperhidrosis - Okutuuyana okususse. Kuyinza okuba mu kitundu ekimu eky’omubiri oba omubiri gwonna.
- Dermatologist – Omusawo ajjanjaba endwadde z’olususu.
- Hypothalamus - Sswiici efuga enkola y’omubiri naddala ey’enkola y’obusimu, ebbugumu mu mubiri, efuga obwetaavu bw’amazzi n’emmere mu mubiri ekivaako ennyonta oba enjala okukuluma, embeera zo obwetaavu bw’okwebaka n’ebirala.
- Eccrine glands – Bun bwe busanjabavu obutono obufulumya olutuuyo olujja ng’ebbugumu luyitiridde. Businga kuba mu bibatu, mu bigere ne mu kyenyi.
- Apocrine glands- nsanjabavu ezikola entuuyo.
- Nipples – Ennywanto
- Armpits – Enkwawa
- Genitals – Ebitundu by’ekyama.
- Staphylococcus hominis - Buwuka buyitibwa Staphylococcus bubeera ku mubiri gwa bantu busobola okulwaza omuntu.
- Malodorous by-products – Olusu.
- Antiperspirants - Ebintu ebissibwa ku lususu okuluziyiza okutuuyana.
- Odour – Kuba kuwunya kwonna.
- Malodorous sweat- Okuwunya akagwigiri nga kava mu ntuuyo.
- Pacemaker- Akuuma akassibwa mu mutima okuguyambako okukuba.
- Motor neuron disease- Endwadde y'obusimu obutambuza omubiri ( kimanye nti waliwo obusimu obuwuliza omubiri, waliwo n'obusimu bw'obulumi)
- Amyotrophic lateral sclerosis (ALS)- Endwadde ekwata obusimu, n’evaako okusannyalala kw’omubiri.
- Electrosensitivity – Omubiri okuba nga guwulira amasannyalaze era ne gugakozesa .
- Nausea – Okusinduukirirwa emmeeme
- Meningitis – Kulunguula kw'olususu olubikka ku bwongo- omwo mwe muva mulalama
- Cryptococcal meningitis - Obuwuka obuyitibwa Cryptococcus nga bulungudde akabubi akabikka ku bwongo.
- Tuberculosis – Akafuba
- Voice synthesizer - Kano kagatta ne kakola eddoboozi.
- Podiatrists – Basawo abajjanjaba endwadde z’ebigere.
- Transfusion- Kupika mazzi oba omusaayi mu oyo agwetaaga
- Hypo glycaemia - Okukka kwa ssukaali mu mubiri ( kuno kuttirawo omuntu tekulinda).
- Hyperglycemia - Kulinnya kwa ssukaali mu musaayi.
- Meniscus tears- Kuyulika kw'ekibebenu ky'evviivi.
- Tendinitis- Kulunguula kwa binywa
- Collagen- Ggaamu w'omubiri.
- Necrosis- Kwe kufaako ekitundu, obutoffaali obumu obw’ekitundu bwe bufa olw’obuvune, endwadde oba okuba ng’omusaayi tegukyatuuka mu kitundu ekyo.
- Antiseptic- Eddagala eritta obuwuka
- Blisters – Ebituulituuli
- Stria gravidarum - Mugaba
- Cellulitis- Okulunguula kw'olususu.
- Anti-cellulitis- Eddagala erikendeeza obuzimbu bw'olususu
- Stridor- Eddoboozi erikolebwa ng'ossa eriva mu kuzibikira kw’emikutu gy’empewo nga waliwo ekigyekiiseemu.
- Epiglottitis- Okulunguula kw'akawujjo akabikka ku kimiro (ekimiro kitwala mpewo, omumiro gutwala mmere).
- Ovaries- Amagi g'ekikazi
- Testosterone- Homoni z'ekisajja
- Spinal Muscular Atrophy (SMA)- Okukogga kw'emiziisa gy'omugongo
- Analgesic – Eddagala eritta obulumi.
- Therapy- Obujjanjabi
- Septicemia- Masira mu musaayi.
- Ventricular hypertrophy (LVH)- Okuggejjulukuka kw'ebisenge by'obubunda bw'omutima
- Left ventricular mass- Obuzimbu bw'ekisenge ky'akabunda k'omutima aka kkono.
- Gastroenterologist- Omusawo ajjanjaba endwadde z’olubuto n’ebyenda
- Outpatients- Awajjanjabirwa abava ebweru.
- Inpatients- Awajjanjabirwa abaweereddwa ebitanda.
OLULIMI LW'AMALWALIRO
- Jun. 12, 2017
-
EBINNYONNYOLA EBIGAMBO BYA SSAAYANSI W’AMALWALIRO MU LUGANDA
ng'- Endoscopy- Kalabamunda
(Ka (kawakatirwa) + laba (kikolwa) + munda (linnya) =
Kalabamunda)
- DNA (Deoxyribonucleic Acid) - Endagabutonde
- Radiology- Ssaayansi w’amaanyi g’amasannyalaze agatangaaza n’okulaga ebiri munda
mu mubiri
- CT scan (Computerized Tomography scan) kompyuta kalabamunda (kompyuta
etangaaza n’okukuba ebifaananyi by’ebitundu munda mu mubiri)
- Mammography – Kakebejjamabeere (Enkebera y’ebizimba mu mabeere ng’okozesa
amasannyalaze agatangaaza munda )
Ensibuko yaakyo: (Ka (kawakatirwa) + okwekebejja (kikolwa) +
mabeere (linnya) = Kakebejjamabeere)
- Ultrasound- Kakebejjanda (ekyuma ekitangaaza n’okwekebejja omwana ali mu lubuto
Ensibuko yaakyo: Ka (kawakatirwa) + okwekebejja (kikolwa) + enda
(linnya) = Kakebejjanda)
- Cardiology- Essomo ly’endwadde z’omutima
- Electrocardiography- okulondoola amasannyalaze agava ku mutima gw’omuntu
okumala ekiseera
- Electrocardiogram- likodi eraga amasannyalaze agava ku mutima gw’omuntu
agalondoddwa okumala ekiseera
- Echocardiography- okutangaaza n’okwekebejja enkola y’omutima nga weeyambisa
amayengo g’amasannyalaze.
- Holter monitoring- Kakebejjamutima- akuuma akapima n’okulaga enkola y’omutima.
- CT Angiography (computed tomography Angiography)- kakebejjamisuwa- enkola
ekozesa kompyuta okutangaaza n’okwekebejja munda mu misuwa –
n’obusuwa bw’omubiri .
- Multi- Slice – okukuba ebifaananyi munda mu mubiri
- Dialysis – Okulongoosa omusaayi mu mubiri nga weeyambisa ebyuma (oluvannyuma
lw’ensigo okulwala oba nga tezikyakola bulungi).
- CRRT ( Continuous renal replacement therapy)- Okweyambisa ebyuma okuggya
omusulo mu mubiri (Oluvannyuma lw’ensigo okulwala nga tezikyakola bulungi. - ABG (Arterial Blood Gas) Enkola ey’okwekebejja omukka oguli mu musaayi oguyita
mu misuwa eminene.
- Physiotheraphy- Enzijanjaba etekozesa ddagala wadde okulongoosa
- Dietetics- essomo ly’ebyokulya ebijjanjaba endwadde.
- Nutrition- Ebyendiisa
- Intensive care- Enzijanjaba ey’enjawulo eweebwa abalwadde abayi
- General surgery - Okulongosa okwabulijjo
- Minimally Invasive Surgery - okulongoosa okw’ekikugu okutaliimu kusala mubiri
- Obstetrics- Okuzaalisa, okulongoosa n’okujjanjaba omukazi azaala
- Gynaecology - enzijanjaba eweebwa abakazi naddala mu bitundu byabwe ebizaala.
- Laparascopic gynaecology- ennongoosa ey’akatuli (Eno nnongoosa ya kikugu nga
tesala lubale lunene naye akatuli katono kateekebwa ku
mubiri omukugu w’asinziira n’olongoosa ebitundu munda
mu mubiri).
- Paedriatrics- Enzijanjaba y’endwadde z’abaana (kikozesebwa ne ku basawo abakugu
mu ndwadde z’abaana.
- Neonatology - Enzijanjaba y’abaana abawere, abaakazaalibwa.
- Orthopaedics- okulongoosa amagumba ebinywa n’obulema obutali bumu.
- Arthroscope- Kakebejjannyingo (ekyuma ekyeyambisibwa okukebera munda mu
nnyingo okuzuula ekikyamu n’okukijjanjaba
- Arthroscopic surgery- Okulongoosa ennyingo awatali kusala, wabula ng’okozesa
kakebejjannyingo.
- Neurosurgery- Okulongoosa obusimu naddala mu biwanga n’enkizi.
- Medical Oncology- Enzijanjaba y’ebizimba
- Oncologist- omusawo omukugu mu kujjanjaba ebizimba
- Endocrine glands- Ensanjabavu
- Endocrinology- Enzijanjaba y’ensanjabavu
- Hormones- Kawagamubiri
- Urology - Enzijanjaba y’endwade ezikwata ebitundu ebitambuza omusulo (enkali) okugufulumya mu mubiri.
- Cardiology – Enzijanjaba y’endwadde z’omutima
- Critical care- endabirira n’ennondoola y’abalwadde abayi mu malwaliro
- Neonatal care- Endabirira n’enzijanjaba y’abawere abaakazaalibwa
- Paediatric care- Endabirira n’enzijanjaba y’abaana
- ENT- Enzijanjaba y’endwadde z’amatu, ennyindo n’emimiro.
- Endoscopic ENT surgery- okulongoosa ebitundu by’ennyindo, amatu n’emimiro nga
weeyambisa ekyuma kalabamunda.
- Plastic Surgery- Kakyusandabika- Okulongoosa n’okukyusa endabika y’omuntu.
- Reconstructive surgery- okulongoosa n’okutereeza ekitundu ekiba kyonoonese
(okugeza, Oluvannyuma lw’akabenje).
- Oral and Maxillo facial surgery- Ennongoosa ey’enjawulo ekolebwa okujjanjaba
endwadde n’okutereeza ebitundu mu maaso, mu kamwa,
omutwe, ensingo n’emba.
- Pulmonology- Enzijanjaba y’endwadde z’amawuggwe.
- Gastroenterology- Enzijanjaba y’endwadde z’omu lubuto ne mu byenda.
- Hepatology- Endabirira n’enzijanjaba y’endwadde z’ekibumba, akalulwe n’akataago
- Liver- Ekibumba
- Gallbladder- Akalulwe
- Pancreas- Akataago
- Internal medicine- Enzijanjaba erimu okuziyiza, okuzuula n’okujjanjaba endwadde
ezikwata ebitundu munda mu mubiri awatali kubirongoosa.
- Family medicine – Obujjanjabi obusookerwako obuweebwa famire yonna
- Radiology- Ssaayansi w’ekikugu akozesa amayengo g’amasannyalaze (x-ray)
n’amayengo amalala okuzuula n’okujjanjaba endwadde.
- Clinical psychology- ssaayansi w’endowooza z’abantu eyekenneenya okuzuula
n’okujjanjaba endwadde z’obwongo wamu n’obulema bw’obwongo.
- Practology- Enzijanjaba y’endwadde z’ekyenda eky’emabega n’ebitundu omuyita obubi
(ppupu oba bbi).
- Venous laser surgery – Okulongoosa emisuwa ng’okozesa amasannyalaze (awatali
kusala)
- Percutaneous laser disc- okulongoosa n’okutereeza amagumba agetoolodde enkizi
ng’oyita mu kaseke.
- Opthalmology- Enzijanjaba enoonyereza n’okujjanjaba endwadde n’obulemu ku maaso.
- Cath Lab (Catheterisation Laboratory) – Ekkeberero ly’emitima (Eno gye bakeberera
emitima okuzuula obulwadde ne bagikuba
ebifaananyi ebiraga ekisobu n’okugijjanjaba.
- Nephrology- Kakebejjansigo- Eno nzijanjaba eyeekebejja ekikula ky’ensigo z’omuntu
n’okuzuula endwadde ezizirimu
- IVF (In vitro fertilization)- Abaana b’omu bucupa- Eno y’enkola eddira eggi
ly’omukazi n’erigatta n’ery’omusajja mu kacupa mwe
lyetonderamu omwana olwo ne liryoka lissibwa mu
nnabaana w’omukazi n’akuza olubuto.
- Bariatric Surgery- Kasalabbuto- Eno y’ennongoosa ekolebwa ku lubuto n’ebyenda
ng’ekigendererwa kwe kusala ku mugejjo.
- Modular operation Theatre- Ssweeta eri ku mutindo erimu byonna ebyetaagisa nga biri
ku mulembe
- Dental- Ebikwatagana ku mannyo
- LDR suits (Labor, Delivery, Recovery suits)- Ebitanda by’abakazi abazadde, we
bazaalira ne bannakawere we bajjanjabirwa
- OT (Occupational Therapy)- Nzijanjaba eweebwa omuntu ajjanjabwa obulemu ku
mubiri oba endwadde z’obwongo ng’emuyigiriza
okuddamu okukola ebintu bya bulijjo nga okuddamu
okutambula, okukwata n’ebirala.
- Pathology- Lukebera (Ssaayansi w’okukebera ebintu ebitali bmu mu laabu ng’onoonya
okuzuula obulwadde n’engeri gye bukosezzaamu omubiri.
- Stroke - Situlooko (okusannyalala omubiri gwonna oba ekitundu ng'obusimu bufudde).
- Thrombosis- Akasaayi kitukutwe oba akasaayi sirombooso (akatole k'omusaayi nga
katambula mu musuwa ne kazibikira omusuwa)
Akasaayi kitukutwe
Kitukutwe kiva ku kwetukuta- omusaayi bwe gukola akatole
Akasaayi + kwetukuta = Akasaayi akeetukuse = Akasaayi kitukutwe
oba
Akasaayi sirombooso
Sirombooso oba ogandawazza Thrombosis
- Anaesthesia - Okusannyalaza omuntu naddala nga bagenda okumulongoosa aleme
kuwulira bulumi
- Epidural (regional anaesthesia) - Kusannyalaza ekitundu ku mubiri nga bayita mu
kasusu akabikka ku nkizi.
- VBAC (vaginal birth after caesarean) Ye mukazi okuzaala obulungi nga
talongooseddwa kyokka ng’omwana omukulu
gw’azzaako baamumulongoosaamu bulongoosa
- Nephrology - Ssaayansi w’endwadde z’ensigo
- Haemodialysis- Okulongoosa omusaayi nga bagusengejja nga ensigo bwe zikola.
- Continuous Ambulatory Peritoneal Dialysis (CAPD)- Okulongoosa omusaayi nga
weeyambisa akabubi akali munda mu lubuto okukenenula
obucaafu nga kino kikolebwa ku nsigo nga ndwadde nnyo.
- Peritoneum- Akabubi munda mu lubuto akabisse ku bitundu by’omu lubuto.
- Toxins - Obutwa oba obusagwa obuva ku kimera oba ekisolo ne bukosa omubiri gwo.
- Transplantation- Okulongoosa nga kugendereddwaamu okukyusa ekitundu mu mubiri
ne bassaamu ekirala.
- Heart transplant- Okusimbuliza n’okukyusa omutima
- Kidney transplant- Okusimbuliza n’okukyusa ensigo nebakussaamu endala.
- Metabolism- Enkola y'omubiri nga gukola ku mmere omubiri gugikozese, era ne
gugikozesa.
- Creatine - Katuggululabinywa ( Kino kirungo omubiri kye gukola ne kiyamba
okuguwa amaanyi agasobozesa ebinywa okwetuggulula ng’omubiri
gukikola mu kugaaya, okukamula n’okukenenula ebiriisa bya protein.
- Creatinine -Ebisigala ng’omubiri gumaze okukola ekirungo katuggululabinywa nga bino bifulumira mu musulo.
- Systolic blood pressure readings- Emiwendo egiraga ebipimo by’amaanyi g’entujja
y’omutima ng’omusaayi guva mu mutima okugenda mu misuwa.
- Diastolic blood pressure readings- Ebipimo ebya wansi ng'omutima guwummudde
wakati w'entujja ebbiri. Awo omusaayi we guyingirira mu mutima.
- Systolic pressure- Puleesa esinga okuba waggulu epimibwa ku ntikko y'okutujja.
- Diastolic pressure- Puleesa esinga okuba wansi, epimibwa ng’omutima
guwummudde.
- Naturopathy- Katanywaddagala (Ssaayansi w’enzijanjaba y’endwadde etekozesa
ddagala ng’ekozesa ebintu nga emmere, dduyiro, okuweeweeta
n’okusiimuula.
- Homeopathy- Eno nzijanjaba ekozesa ebintu eby’obutonde by’owa omubiri ne gulaga
endwadde egutawaanya
- Immune system - Kalwanyisandwadde (engabo y’endwadde) eyo y'ekuwa obusibage
obuziyiza endwadde okuyingira mu mubiri, ng’ogemeddwa.
- HIV - Kattabusibage
- Endorphins - Kawagamubiri ezisindikibwa okuva mu bwongo ne ziziyiza omubiri
okuwulira obulumi.
- Analgesic- Kasirisabulumi (Eddagala eriziyiza omubiri okuwulira obulumi).
- Analegsia- Okuba nga tokyawulira bulumi.
- Computer vision syndrome- Bwe buzibu ku maaso obujja olw’okumala ebbanga eddene
ng’otunuulidde olutimbe lwa kompyuta
- Thyroid gland - Eddookooli
- Goitre -Endwadde y’eddookooli (Kazimbyaddookooli) Obulwadde obukwata eddookooli
ne lizimba.
- Prescription– Ekiwandiiko ky’omusawo ekikkiriza n’okulaga eddagala omulwadde
ly’alina okukozesa ku bulwadde bwe.
- Radioiodine- Ayodiini eyeeyambisibwa okujjanjaba eddookooli
- Microcarcinomas- Kookolo omusirikitu.
- Macrocarcinomas- Kookolo omunene (amabwa nga gasajjuse)
- Insulin- Mucuuzicuuzi oguva mu nnuuni ogufuga obungi bwa ssukaali mu mubiri
- Biopsy- Ssaayansi w’okwekebejja obunyama obusaliddwa ku mubiri gw’omuntu
omulamu okuzuula obulwadde, we butuuse n’ekibuleese.
- Levothyroxine- Kawagamubiri akolebwa eddookooli okulijjanjaba nga lizimbye
n’okujjanjaba obuzibu obulala obujja n’eddookooli okuzimba.
- Acne- Mbalabe ewagamiddemu oluti oluva mu mubiri nga ogukamudde. Luba luti
lweru, bwe luwalira ng’efuuka Acne.
- German measles – Nnamusuna.
- Small pox - Kawaali
- Measles - Lukusense
- Sebaceous glands- Kanyirizalususu n’enviiri (Ensanjabavu eziri mu lusus ezikola
oluzigozigo olunyiriza olususu n’enviiri.
- Retinol- Langi eya kyenvu ebeera mu nva endiirwa, mu njuba y’eggi ne mu masavu
g’ebyennyanja eyamba eriiso okulaba mu kibululu n’omubiri okukula.
- Retinoid- Ebiriisa byonna ebikola nga Vitamin A.
- VITILIGO- Ebitundu by’omubiri ebyayokebwa abalongo (Ebitundu by’omubiri
ebikyusa langi ne byeruka Abaganda kye bayita okwokebwa abalongo).
- Leucoderma- Okwokebwa abalongo (kye kimu ne vitiligo)
- Carcinoma- Kookolo akwata kungulu ku mubiri n’olususu lw’ebitundu eby’omunda.
- Eczema- Ndwadde ya mubiri ne guyiwa ebipaapi ebimyukirira.
- Syphilis - Kabootongo
- Psoriasis- Bulwadde bwa lususu obululeetako ebikalappwa ne lusiiwuukirira.
- Pharmacist- Omukugu atabula eddagala.
- Dispenser - Kagabaddagala
- Chemist- Katabuladdagala
- Hypertension- Puleesa (y’omusaayi) ng’eri waggulu nnyo.
- AMD (Age-related macular degeneration) - Amaaso okuyimbaala (nga tegalaba
bulungi) nga kino kiva ku myaka.
- Diagnosis- Kizuuzi w’endwadde (Okwekebejja obubonero obuleetebwa obulwadde
okuzuula obulwadde obuluma omuntu)
- Opticians- Kakolagaalubindi- Omuntu eyakuguka mu kukola gaalubindi era akkirizibwa
okuzigaba.
- Retina - ye firimu y'eriiso okugenda ebifaananyi.
- Macula- Endabiso y’amaaso- kye kifo ku firimu y’eriiso (retina) awasinga okulaba,
ebifaananyi byonna we bikwatirwa.
- Sickle- Akayuuya
- Sickle cell- Omusaayi ogw’akayuuya (Bulwadde bubeera mu butoffaali bw'omusaayi
obumyufu. Omuntu azaalibwa nabwo nga buva ku bazadde. Empewo ennungi
(Oxygen) bw'ekendeera, nga bufufunyala okufaanana akayuuya mu kifo
ky'okuzimbulukuka butwale empewo ennyingi okusinga ku ya bulijjo.
Abasinga baakigandawaza, bamuyita Siikoseero.
- Sickler- Omuntu ow’omusaayi ogw’akayuuya (Omuyuuya).
- Constipation- Olubuto okwesiba n’otofuluma bulungi.
- Enema - Kupiripiisa oba kugoberera okulya n'okunywa ebigonza olubuto ne biwonya
okwesiba okwo.
- Congenital - Obulemu bwe wazaalibwa nabwo.
- Dysmenorrhea - Enjoka ez’eddumi (enjoka eziruma abawala n’abakazi abali mu
nsonga).
- Multiple sclerosis- Buba buzimbu wonna mu mubiri nga bumezeemu kawuuzi mungi nnyo.
- Prostaglandins- Bucuuzicuuzi obukolebwa mu mubiri nga bukola mu mubiri gwonna
nga bulina emigaso egy'enjawulo.
- Uterus – Nnabaana.
- Uterine contractions- Ebisa
- THC- tetrahydrocannabinol- Ebiragala ebiri mu njaga
- Psychotropic- Kawunzabwongo (Ebiragala ebikosa enkola y’obwongo.
- Hypotension- Puleesa eya wansi ennyo.
- Serotonin- Katuggamisuwa.
- Neurotransimitter- Katambuzabusimu.
- Synapse- Katababusimu (entabiro egatta obusimu obubiri)
- Selective serotonin reuptake inhibitors- Eddagala eryongera obungi bwa
katuggabusimu mu kitundu ekya
katababusimu, ekivaako embeera z’omuntu
okukyuka n’afuna essanyu.
- Epidemiology- Ono ssaayansi w'entambula y'endwadde, engeri gye zikwata
n’okusaasaana n’engeri y’okuziziyiza.
- Genomics - Ssaayansi w’endwadde eyeesigama ku ndagabutonde okunnyonnyola
obulwadde naddala ku ndwadde ezigoba omusaayi.
- Cardiovascular genomics- Ssaayansi eyeekenneenya ekikula ky’omutima n’emisuwa
nga bwe byatondebwa mu bisolo
byonna.
- Neurochemistry- Ssaayansi w’obusimu n’engeri gye bukolamu.
- Parkinson's disease- Endwadde y’okukankana oba ey’obuko.
- Dopamine- Eddagala eriwaga obusimu okutambuza obubaka okuva ku kasimu akamu
okudda ku kalala.
- Gene- Kakerenda kava ku lubaya (Kakerenda akagoberera obuzaale).
- Scoliosis- Okwefunya kw'amagumba g'omugongo olw'obukadde oba obulwadde, oli
n'akootakoota.
- Pelvis- Ensero y'amagumba abiri agakola obutuuliro. Ensero efaana olubbobbo.
- Huntington's disease (HD)- Obulwadde obutta obutoffaali bw'obwongo. Buba buzaale.
- Mutation – Enkyukakyuka mu butonde bw’ekintu.
- Cirrhosis - Ndwadde ya kibumba ne kimeramu kawuuzi mungi. Eva ku mwenge
ogususse, ssigala, n'endwadde ezikwata ekibumba.
- Cardiac sensors- Mpulirizo za mutima. Omubiri gulimu empulirizo nnyingi mu bifo
eby'enjawulo.
- Leukaemia- Kookolo w’omu musaayi
- Chemotherapy- Okujjanjaba kookolo nga weeyambisa eddagala
- Stem cell- Ensigo y’akataffaali akavaamu ensigo endala.
- Lymphoblastic Leukaemia (ALL) – Kookolo akwata amagumba n’obusomyo
n’ataataaganya omubiri okukola omusaayi.
- Discharge- Okusiibula omuntu okuva mu ddwaaliro
- Discharge - Oluzzizzi oluva mu mabwa, ebizimba oba mu bitundu eby’ekyama
- Bone marrow- Obusomyo
- General anaesthetic- Okusirisa omuntu nga weeyambisa eddagala omuntu ne
yeebaka n’aba nga takyawulira bulumi nga kikolebwa ku be
bagenda okulongoosa.
- Cortisol- Kawagamubiri assa omubiri ku bunkenke.
- Gums- Ebibuno
- Cytokines- Ebirungo ebikolebwa omubiri ebiguwa amaanyi okulwanyisa buli kimu.
- Erectile dysfunction- Omufiirwa (Okufa amaka oba buyite obusajja).
- Periodontal disease- Endwadde z’omu kamwa ezireeta amabwa n’okuvunza ebibuno
n’emba.
- Gingivitis - Kaboole
- Periodontitis- Ndwadde y’ebibuno esigula amannyo ne gatandika okunyeenya
n’okuvaamu.
- Arthritis- Bulwadde bwa nnyingo.
- Rheumatoid arthritis- Obulwadde obutawona obukwata ennyingo ne buvaako
obulema n’obulumi naddala mu ngalo ne mu magulu.
- Diabetes- Endwadde ya ssukaali
- Oral cavity- Kamwa.
- Dental cavities- Ebituli mu mannyo.
- Craniocervical junction- Ennyingo egatta akawanga ku lusingosingo
- Cryotherapy – Kannyogozandwadde (okweyambisa obunnyogovu obusukkiridde
okulongoosa n’okujjanjaba endwadde).
- Dementia- Kuwutta.
- Ligaments- Ebinywa.
- Post-traumatic stress disorder- Endwadde y’okugugumuka n’okweraliikirira eva ku
muntu okuba nga yafuna obuvune n’ekyekango ekimutaataaganya obwongo
- Bionic bone implant- Eggumba ekkolerere eriteekebwa mu muntu okusikira erirye
ery’obuzaale nga lifunye ekizibu.
- Prosthesis- Ekitundu ky’omubiri ekikolerere nga okugulu, ebbeere oba omutima
- Hinge joint- Ppata (Ennyingo etezannya kwetooloorera mu nso yaayo wabula ezannya
edda mu maaso na mabega yokka nga ey’omu vviivi, n’olukokola.
- Skin graft- Ennongoosa esala olususu olulamu okuva ku kitundu ekimu eky’omubiri
n’eruzza mu kitundu ekirala we lwetaagibwa.
- Bone graft- Kulongoosa kwe bakozesa okuyunga amagumba nga bazzaawo ebitundu
ebiba byetaaga okugatta nga bakozesa ggumba linnaalyo.
- Prosthetic bone- Eggumba ekkolerere.
- Humerus – Eggumba ly’omukono erigatta ku kibegabega.
- Prostate- Nsanjabavu ya basajja etuula ku kawago.
- Testes- Entula z’abasajja oba ebibeere.
- Prostate biopsy- Kuggya kanyama ku nsanjabavu y'omusajja bakeekebejje.
- Aromatherapy- Okujjanjabisa eddagala omuntu ly’awunyiriza ng’eryo erissibwa mu
sawuna, lye bakozesa okusiisiriza ebinywa n’omubiri n’ebirala
- Transrectal ultrasounds- Okukuba ekifaananyi kya x- ray ebitundu by’ensigo
z’abasajja n’ebitundu ebifulumya obubi.
- Prostate specific antigen (PSA)- Lucuuzicuuzi oluva mu nsanjabavu y'abasajja.
- Fibroids- Ebizimba mu nnabaana
- Cystic fibrosis- Ekizimba ekirimu amazzi nga kimezeemu kawuuzi.
- Puberty- Kaabuvubuka
- Endometrium- Kalindamwana- Olububi mu nnabaana olukwata omusaayi nga
lwetegekera eggi erinaakola omwana era bw’atajja olwo omusaayi lwe
gubadde gutegese ne gufuluma omukazi n’alwala omwezi.
- Cataracts -Ensenke
- Autism- Ndwadde ya bwongo omuntu gy’azaalibwa nayo n’awuba, ewunza entegeera
ye n’akaluubirirwa n’okwogera
- Cardiac arrest- Omutima okusirika okumala ekiseera.
- Paramedics- Misomo egikwatagana n'obusawo. Giyamba ku mirimu gy'abasawo.
- Coma- Kkoma (Okuzirika okumala ebbanga eddene).
- Anesthesiologist- Omuntu asirisa abalwadde nga bagenda okulongoosebwa baleme
kuwulira bulumi.
- Clinical anesthesiology- Ssaayansi w’okuziyiza omulwadde okuwulira obulumi
ng’alongoosebwa oba ng’ajjanjabwa.
- Opioid fentanyl- Kattabulumi (Ddagala ery’amaanyi ennyo eriweebwa omulwadde
ali mu bulumi obungi, okubuziyiza.
- Autopsy- Keekebejjamirambo- Kunoonyereza okukolebwa ng’omuntu amaze okufa
okuzuula ekimusse oba obulwadde we bubadde butuuse.
- Perioperative medicine- Okubudaabudibwa n’obujjanjabi obuweebwa omuntu
agenda okulongoosebwa n’oluvannyuma ng’amaze
okulongoosebwa.
- Toxicologist- Omukugu mu by’obutwa.
- Therapeutic dose- Ddoozi enzijuvu (Obungi bw’eddagala eryetaagisa okujjanjaba
obulwadde ne buwona).
- Therapy- Obujjanjabi obuweebwa abalwadde.
- Congenital heart condition- Obulemu ku mutima omuntu bwe yazaalibwa nabwo.
- Oral epithelium- Olususu lw’omunda mu kamwa.
- Natal teeth- Amannyo g’omwana eyaakazaalibwa (Waliwo abaana abazaalibwa
n’amannyo).
- Neonatal teeth- Gano ge mannyo agamera mu nnaku 30 omwana nga yaakazaalibwa .
- Congenital teeth – Embeera y’amannyo ey’obuzaale
- Hypodontia- Amannyo agamu bwe gagaana okumera n’oba n’amalibu.
- Foetal teeth- Amannyo agamerera mu lubuto.
- Decidual teeth- Amannyo agasooka mu kamwa k’omwana nga tannakuula.
- Cartilage- Ekibebenu
- Joints- Ennyingo (amagumba we geegattira).
(Bikyusiddwa Margaret Nankinga ng’ayambibwako Dr. Adam Kimala)
© Luganda Lusoga Lugwere Commission
ENSOMESA YA SSAAYANSI
Okusomesa ssaayansi mu nnimi ennansi kiyambako okumutegeera?
Abaganda biki bye baabalanga?
ABAGANDA AB'EDDA OKUBALA BATUUKE NE KU KATABALIKA (TRILLION) OLOWOOZA BAALI BABALA KI?
OMUGANDA yava dda ng'abala era kyewuunyisa okulaba nga leero bazzukulu ba Kintu bangi tebamanyi kubala, tebaagala kubala era bakutya.
Omuganda bwe yabanga abala ng'ennukuta okuva ku 1 okutuuka ku mwenda ezo aziyita nsusuuba. Okuva awo atuuka ku kkumi (10). Kuno bw'ayongerako 0 endala ekyo kifuuka kikumi (100).
Ku kikumi bw'ayongerako 0 olwo aluyita lukumi (1,000). Ku lukumi bw'ayongerako 0 olwo aweza ky'ayita omutwalo (10,000) Ate wano bw'ayongerako 0 ate ezo aziyita kasiriivu (100,000). Bangi zino baziyita mitwalo 10 naye mu mbala y'Abaganda entuufu kino tekiriiyo. Omuganda bw'aba abala buli lw'ayongerako 0 ng'akyusa erinnya.
Ku kasiriivu bw'ayongerako 0 ezo aziyita kakadde (1,000,000). Akakadde bwe kava mu bukadde kawumba noolwekyo ku kakadde bw'oyongerako 0 ziba kawumbi (10,000,000). Zino abaziyita obukadde ekkumi baba tebabala mu mbala y'Abaganda entuufu.
Bw'ova ku kawumbi olwo Omuganda aba abala kafukunya (100,000,000). Kano ke boogerako akaagula Mukono.
Okuva ku kafukunya odda ku kase (1,000,000,000). Okuva ku kase odda ku keesedde (10,000,000,000) olwo n'olyoka odda ku kakumi (100,000,000,000). Awo oba otuuse ku katabalika (1,000,000,000,000).
Wabula ekitakuza abantu emitwe kye kibuuzo nti Omuganda owedda okubala atuuke ne ku katabalika (trillion) ddala yali abala ki? Waliwo abagamba nti Omuganda yali abala mboozi nti Abaganda baagala nnyo emboozi nti era waabangawo abanyumya abalungi abaagendanga ewa Kabaka okumunyumiza nga bano baatemanga ebiti era buli mboozi omunyumya gye yamalirizanga nti ekyo ekiti kimu, ng'akizza wabbali nti bano be baabalanga ebiti by'emboozi ne batuuka ne ku katabalika!.
Abalala bagamba nti baabanga babala munyago, nti Abaganda baalwana entalo nnyingi era omugabe bwe yakomangawo ng'abala omunyago gwonna alyoke agwanjulire Kabaka nti muno mwe mwali abalwanyi bannamige abaaleetanga akatabalika k'omunyago.
Kyokka abalala bagamba nti baalinga babala mmunyeenye nti kirabika waliwo Kabaka eyawa musajjawe eddimu ery'okubala emmunyeenye nti ono yabala bwe yatuuka ku katabalika (trillion) n'akoma nti Abaganda kye bava bajerega omuntu aba tategeera bigenda mu maaso nti ali mu kubala mmunyeenye.
Ggwe olowooza otya?
ABAGANDA AB'EDDA OKUBALA BATUUKE NE KU KATABALIKA (TRILLION) OLOWOOZA BAALI BABALA KI?
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sot_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn tum_Latn lug_Latn sot_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sot_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn plt_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sot_Latn lug_Latn lug_Latn oci_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn twi_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lin_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn tpi_Latn plt_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn spa_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ssw_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn por_Latn cjk_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn swh_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn zsm_Latn unk lug_Latn luo_Latn lug_Latn pag_Latn knc_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn knc_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lua_Latn lug_Latn lug_Latn kor_Hang lug_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn lug_Latn lmo_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn cym_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kon_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bos_Latn bos_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kor_Hang lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn azb_Arab lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sag_Latn lug_Latn lug_Latn fra_Latn knc_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ibo_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn jav_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sun_Latn ita_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn tsn_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn wol_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lmo_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn tsn_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kea_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn oci_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn min_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ibo_Latn lug_Latn lug_Latn eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn