Ekiwandiiko#1 » Ntenvu 30th, 2017, 6:25 pm
EKIKA KY'ENJOVU
KABBIRO: NVUBU
Jjajja w'Ekika kino ye Sessanga. Sessanga yajja ne Kintu, era Sessanga oyo ye yali omukwasi w'amafumu ga kintu n'engabo ye nga bajja. Kintu bwe yamala okukuba embuga ye Ku
Nnono, n'adira musajja we Sessanga n'amuwa ekifo Ntonnyeze ekiri mu Busujju. Ku Ntonnyeze Sessanga kwe yazaalira omwana we Mukalo. Sessanga bwe yafa omwana we Mukalo n'amusikira
Kabaka Ccwa I ye yaggya Mukalo e Ntonnyeze n'amusimbira omutuba ku Kambugu. Okuva olwo n'okutuusa kati obutaka bwa Mukalo omukulu buli ku Kambugu. Mukalo ye Mukulu ow'akasolya
afuga ekika ky'Enjovu kyonna. Bano be baana ba Mukalo ab'Amasiga abamutuukako:
1.Kikomeko e Luubu mu Mawokota
2.Ggulu e Busaabala mu Kyaddondo
3.Kakembo e Bulinguge (gye yava n'adda e Zziannumbu era mu Kyaddondo)
4.Ntambi e Lubya mu Kyaddondo
5.Sebanyiiga e Kyazi (kojja) mu Kyaggwe
6.Ssentomero e Zzinga (Bukunja) mu Kyaggwe
7.Ssemakadde e Mpuku mu Kyaggwe
EMIRIMU GY'ABENJOVU KU KABAKA
1.Omulimu gw'Abenjovu ku Kabaka omukulu gwa busumba bwa nte. Omulimu ogwo gukolebwa Ssensalire omutaka w'e Kawoko, mutabani wa Ntambi e Lubya. Ssensalire omulimu gw'obusumba yagufuna bwati:
Awo olwatuuka Mukalo n'alonda muzzukulu we Ssensalire okugenda n'abaana b'Abataka abalala abaagoberera omulangira Kimera e Bunyoro okujja okusikira entebe za Bajjajjaabe. Omulangira bwe yali
ng'ajja n'addira Mpinga Owoolugave, mutabani wa Kasoma ow'e Migadde, n'amuwa omulimu gw'okulabirira ente ze ze yajja nazo era n'okukwata amata ge ge yanywangako.
Awo bwe batuuka mu kubbo ne wabaawo omuntu n'azza omusango, ne bamuwozesa, omusango ne gumusinga, Omulangira n'alagira Mpinga okutta omusiibe oyo eyali amaze okusalirwa omusango. Mpinga bwe
yali ng'agenda okutta omusibe kwe kugamba munne Ssensalire nti "Nkwatira ku nsumbi y'amata g'omulangira mmale okutta omusibe" Ssensalire naye teyagaana n'akwata ensumbi y'amata. Mpinga naye
omulimu gwo'kuta omusibe teyagulwako. Olwagumala n'agamba Ssensalire nti "Mpa ensumbi yange". Ssensalire kwe kugaanira ensumbi. Mpinga yalaba biri bityo ng'omusango agussa mu maaso ga mukama
wabwe. Abataka bwe baabuuza Ssensalire ky'avudde agaana okuddiza Mpinga ensumbi ye, yabaddamu ng'agamba nti:
"Mpinga bw'amaze okutta omusibe nze ne ndaba ng'engalo ze zirimu omusaayi era nga tezikyasaana kukwata ku makula ga Mulangira".
Omulangira n'Abataka bwe baasala omusango Ssensalire n'asinga era omulimu gw'obusumba n'aguweerwa ddala okuva olwo, ne Mpinga n'aweebwa ogw'obumbowa. Ku Mpinga kwe kwava olugero olugamba nti
"Nkwatirako bwe Bumbowa)
Ente ya Kabaka enkulu Ssensalire gy'alunda eyitibwa "Mugumba" (azaala bagenyi). Endere ya Ssensalire eyamuwebwa Kabaka okufuwa ng'alunda ente ze eyitibwa Takiweereza (y'akiyita ekitunzi)
Abenjovu be baazaala Kabaka Kagulu Tebutwereke. Omukyala eyamuzaala ye Nagujja, muwala wa Ggulu e Busaabala. Abenjovu okkuzaala Kabaka Kagulu kwabeegassa ku Kikka ky'Effumbe ne bafuuka ng'ab'Ekika ekimu.
Olwatuuka Kagulu n'alondebwa okulya Obwakabaka. Bwe yamala okulondebwa abataka ne bakojjaabe ne balaba nga Kagulu tayinza kubuuka ssanga ng'empissa ya Bakabaka bwe yabanga, kubanga nnyina olw'okuba
Owenjovu n'essanga lyalinga nnyina. Walusimbi ne Mukalo baali banywanyi ba mukago. Kyebaava bateesa okugatta Ekika, Kagulu bamuyite Oweffumbe, era bwe gwali.
Kagulu bwe yamala okulya Obwakabaka n'aba mukambwe nnyo. Obuganda tebwalwa ne bumujemeemera, n'agobebwa ku Namulondo. Kagulu bwe yava ku Namulondo Kikulwe ye yaddako. Kikulwe yagenda okulinnya ku Namulondo
ng'Obuganda bulimu akajagalalo kanene olw'effugabbi lya Kagulu eryali liralusizza abantu. Kikulwe ku Namulondo teyalwako. Olwagivvako Muganda we n'agiddako.
Mawanda olwalya Obuganda n'atandika okuyigganya n'okutta Abenjovu olw'okuzaala Kabaka Kagulu eyadaaza Abalangira n'abakopi. Ntambi, kojja wa Kagulu era katikkiro we, baamuttira mu butaka bwe ku lubya.
Abaganda baamuggyako n'enjogera egamba nti:
"Zikulemye ezaalema Ntambi e Lubya (embiro)".
Ntambi yali mukadde. yaddukako katono nga tasobola, nga basogga. Ssensalire e Kawoko ne Kikomeko e Luubu be baawona okuyigganyizibwa mu Kiwendo ekyo.
Ssensalire omulimu gwe ogw'obusumba gwe gwamuwonya. Kikomeko ekyamuwonya kwe kuba omukuumi w'omwalo Buvumbo, Mukasa ne balubaale b'e Ssese abalala mwe bayitanga oluusi nga bagenda eri Kabaka.
Ekiwendo ekyo kyayingera nnyo okugatta Abenjovu ku kika ky'Effumbe.
Nanteza muwala wa Ggulu ye yasitula Abenjovu nate ng'amaze okuzaala Kabaka Jjunju ne Ssemakookiro. Nanteza yali Namasole ku baana be bombi nga balidde Obwakabaka. Nanteza Abaganda gwe baggyako olugero olugamba nti:
"Ekitembe tekissa ebiri, wabula ekya Nanteza".
Ebigambo byo wandiise: 697
eng_Latn lug_Latn mlt_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn