Bya MARY NAMBWAYO
ABAVUBUKA bangi banyooma emirimu ate bwe bamala ne bakaaba ebbula ly’emirimu ekivaako n’abamu okwenyigira mu bumenyi bw’amateeka.
Gerald Bainomugisha, 28, omutuuze w’e Namasuba Central ye embeera eno teyagirinda n’asalawo okukola omulimu ogumuyamba okuyingiza ssente buli lunaku.
Annyonnyola engeri gy’addukanyaamu bizinensi ye ey’okusiika cipusi n’enkoko n’alaga n’okusoomoozebwa kw’ayitamu. “Nasomako wabula emisomo ne gigootaana nga ntuuse mu P.7 ku Butale Primary School mu 2006.
Olwo natandika okuvuga bodaboda y’akagaali mu kibuga ky’e Ntungamo, naye akagaali kano nali nkapangisa 1,000/- buli lunaku.
Oluvannyuma nafuna omulimu gw’okutambuza sooda wa bakasitoma gwe baba baguze ku dipo emu era e Ntungamo okutuusa lwe nalwala ekifuba eky’omunda olw’okusitula.
NTANDIKA OKWO KYA ENKOKO
Lumu nafuna ekirowoozo eky’okujja okukolera e Kampala awaali muganda wange Richard Atwire omutuuze w’e Seguku eyali ayokya enkoko kuba ssente ze nakoleranga mu kusomba sooda zaali ntono ekyampaliriza okuva ku mulimu.
Namukubira essimu ne mmuyitiramu ku kye nali ndowooza era naye n’akkiriza n’ansuubiza n’okunnyamba okutandika bizinensi y’okwokya enkoko.
Olwatuuka saalindiriza, yantwalirawo mu katale ne tugula ebikozesebwa nga guno gwali mwaka gwa 2008.
Natandika n’enkoko bbiri okwokya nga twazigula 12,000/- , ne ngula essigiri ku 25,000/-, akatimba ka 8,000/- ne ngattako ne sosegi za 14,000/-. Byonna nga muganda wange yabingulidde.
Yali anfunidde ekifo e Seguku nga kiri ku kkubo ne ntandika okukola. Olunaku olwasooka Mukama yannyamba ne ntunda ebintu bino ne biggwaawo kuba tewaali muntu mulala yali atundirawo.
Ebintu tebyali byangu mu kusooka naye mukulu wange yannyambangako kuba yali akola omulimu gwe gumu ate ng’aguluddemu.
Olumu nakolanga ebyokulya ne bisigalawo naye nga wano nali nkola ku magoba era nga nterekako kuba nali sirina buvunaanyizizbwa bunkakatako mu kiseera.
Wabula natuuka ekiseera nga ndaba sikyasobola kubera ne muganda wange olwo ne mpangisa ennyumba ku 25,000/- era e Seguku.
NGATTA CIPUSI KU NKOKO
Muganda wange yateranga okugenda mu kyalo, era mu kiseera ekyo nakoleranga mu kifo kye kuba kyali kikola nnyo.
Wano we waali omukyala eyasiikanga cipusi gwe nayambangako okusalaasala obummonde bwentyo nange ne njiga okuzisiika.
Mu 2009 nawasa olwo nga ssente ze nfuna mu nkoko yokka tezimmala.
Kye nakola kwe kutandika okusiika cipusi era nasenguka e Seguku ne nzira e Namasuba gye nafuna ennyumba engazi ko ku 50,000/- buli mwezi.
Nayambibwa ne nfuna ekifo we nkolera nga kiri ku kkubo ate nga sisasula kuba waali wa mukwano gwange.
Twatandika okukola ne mukyala wange era natandika n’obumonde bwa 6,000/- ne nzigyamu 18,000/- naye kw’olwo zonna zaggwawo.
Nakola bwentyo okutuuka lwe namanyiiza bakasitoma bange era ne ntuuka n’okugula ensawo y’obummonde ennamba eyalinga ku 70,000/-.
Eby’okugula ensawo nakizuula nga tebyali birungi kuba mwabangamu obummonde obufu bungi ne nfiirizibwa.
Ssaakoma awo bizinensi nayongera okugigaziya ne nyongerako n’okwokya ennyama y’embuzi kuba bakasitoma bange bagimbuuzanga.
Mu 2016 bwe nalaba okugula ensawo y’obummonde kinfiiriza natandika okugula obw’emirengo.
Nagulanga obummonde obuli wakati wa 40,000/- ne 50,000/- okusinziira ku bwe mbeera natunze eggulo limu.
Buno nabufunangako amagoba agali wakati wa 40,000/- ne 50,000/- okusinziira ku bungi bwe nabanga nguze.
WE NTUUSE
- Buli lunaku nneesalira enkoko ze nsiika 7 ze ngula ku 10,000/- buli emu nga nzigyamu ebifi 5 bye ntunda ku 3,500/- ekimu.
- Ngula obummonde bwa 50,000/- buli lunaku ne nzigyamu 100,000/-.
- Naggulawo omudaala omulala okumpi n’ogwasooka nga mukyala wange waakolera. Eno ngulirayo enkoko 2 n’obummonde bwa 15,000/-. Ekinnyamba eno ebimu bwe binzigwako mbeera nnina we mbiggya amangu ne mpeereza kasitoma obutasubwa ssente ezo.
- Essaawa eno nsula mu nny umba ya 150,000/- era sibanjibwa.
- Mbala ebitabo buli nkomer ero ya mwezi nga mmaze okusasula buli kimu naffe okwesasulako omusaala, olwo ne nfuna amagoba ekitono ennyo ga 300,000/-.
OKUSOOMOOZA
1 Olw’okuba tukolera ku kkubo tugobaganyizibwa buli kiseera era tukolera ku bunkenke.
2 Ebintu bye nkozesa birinnya ebbeeyi buli kiseera kyokka bw’oyongeza nga bakasitoma badduka.
3 Olumu abaguzi bange bagenda ne ssente ne batasasula.
OBUKODYO BW E NKOZESA
1 Okufaayo ku bakasitoma bange nga njogera bulungi nabo.
2 Buli ssente nzikwata era nfuna ebipimo by’ebyokulya bye mmuguza.
3 Okukuuma obuyonjo kuba nkola ku byakulya.
4 Obutawalana bantu era siwakula ntalo kuba bimala obudde.
BYE NFUNYE
1 Ndabirira famire yange
2 Nziguddewo ettabi lya bizinensi eddala.
3 Nzimbiddemu maama ennyumba mu kyalo era egenda kuggwa n’okumulabirira. Nange neezimbira eyange mu kyalo.
4 Nsasulirako omwana wange fiizi.
5 Landiroodi tammanja kuba nsasula mu budde.
6 Nagulayo n’ebisolo bye nnunda.
AMAGEZI
Abavubuka mubeere bayiiya.
Abantu bajjumbire enkulaakulana.
Okwekwasa Mukama kuba talemererwa.
Obutanyooma mirimu.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn