Bya MUZAFALU KATAMBA
Abasuubuzi n’abalimi b’emmwaanyi e Mpigi, Gomba ne Butambala baasigadde bakaaba olw’abavunaanyizibwa ku mutindo gw’emmwaanyi mu ggwanga aba Uganda Coffee Development Authority (UCDA) okuggala ebyuma by’emmwaanyi bitaano ebyabadde bitatuukana na mutindo mu disitulikiti zino.
Aba UCDA nga beegatiddwako akulira poliisi e Butambala Musa Kayongo n’abakulu mu poliisi okuva e Mpigi baakoze ebikwekweto ku lw’okubiri mu Mpigi, Butambala ne Gomba ne baggala ebyuma by’emmwaanyi ebitaabadde ku mutindo gubisobozesa kweyongerayo kukola nga kino kyagendereddwamu okutumbula n’okwongera ku mutindo gw’emmwaanyi eziweerezebwa ku katale wano mu ggwanga n’ebweru waalyo.
Ebyuma ebyaggaddwa kwabaddeko ekya Katonga coffee factory e Buwama Mpigi, Muwanga coffee factory e Kibibi-Butambala, Nsamba coffee factory e Ngando-Butambala, Nkaana coffe factory e Bulo-Butambala ne Alirabaki coffee factory e Gomba.
“Ebyuma tubigadde ng’ababiddukanya tebakolera mu mateeka kubanga basangiddwa ng’abamu tebalina layisinsi, ebyuma bibadde bicaafu nnyo ate nga n’emmwaanyi ze bagula ziba zikyali nto ekibadde kituttidde akatale k’emmwaanyi naddala mu nsi z’ebweru gye tuzisuubuza”, Ayiga Erias eyakuliddemu ebikwekweto bwe yategeezezza.
Ayiga yayongeddeko nti babadde baalabulwa dda ku mutindo gw’emmwaanyi ogufuluma eggwanga nti gubadde gusse era ng’ensi ezimu zibadde z’agala kuteeka nvumbo ku mmwaanyi eziva e Uganda okutwalibwa ku katale kaazo era nga kino kye kyabawalirizza okutandika ebikwekweto okumalawo ekizibu kino.
Yagambye nti era baakizudde ng’entereka y’emmwaanyi tebadde nnungi olw’abakulira ebyuma bino obutaba na masitoowa gamala ate nga n’ebyuma byabwe byazimbibwa bubi ekiviirako omusana omungi n’enkuba okwonoona emmwanyi eziba zimaze okusunsulwa (Kase) ne kitta omutindo gw’azo.
Aba poliisi n'omukungu wa UCDA (omukyala) nga beekebejja omutindo gw'emmwanyi ezisunsulwa mu kyuma e Kibibi, ebifaananyi byonna bya Muzafalu Katamba.
“Emmwaanyi entuufu erina okubeera ne n’obungi bw’amazzi (moisture content) 13 ku 14 naye ku byuma bye tuggadde tewabaddewo kirina mmwaanyi etuuka ku mutindo guno kubanga esinga obungi gye tupimye ebadde ne ‘moisture content’ 18 naye nga kino kiva ku ntereka mbi kubanga tusanze nga Kase oba kibooko nga bamwanika ku ttaka ekintu eky’obulabe.
Emmwaanyi tugitwala ng’emmere, era Kase buli lw’omwanika ku ttaka asika akawoowo k’ettaka, akake akamulimu ne kafa n’aggwaamu ekiriisa n’okukola obutwa obuyitibwa ‘acrotoxin’ n’afuuka wa bulabe eri abantu era bino bye twagala okumalawo”, Ayiga bwe yategeezezza.
Akulira abalimisa mu UCDA Lutaakome Ssentamu yalabudde abalimi n’abasuubuzi b’emmwaanyi okwewala okunoga emmwaanyi ento ng’agamba nti kiziviirako okukukula ne zifa omutindo ne kiviirako akatale k’azo okutataagana olwo ne kifiiriza omulimi, omusuubuzi wamu n’eggwanga lyonna.
Ababadde baddukanya ebyuma bino baakwatiddwa ne batwalibwa ku poliisi e Mpigi bavunaanibwe era aba UCDA baalagidde poliisi mu bitundu bino okukuuma ebyuma bino okulaba nga tebiddamu kukola nga tebannatuukiriza bisaanbyizo byetaagibwa n’okufuna ebbaluwa okuva mu UCDA ezibakkiriza okuddamu okukola.
Abaakwatiddwa nga bakulembeddwa Ronald Muwanga baagambye nti bagenda kufiirwa obutitimbe bwa ssente olw’okuggala ebyuma byabwe era ne bagamba nti nabo emmwaanyi bagula nkalu okuva mu balimi era nga kiba kizibu okumanya ennungi n’embi era ne basaba gavumenti amaanyi egateeke ku balimi okusobola okumalawo okunoga emmwaanyi ento.
kin_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn