Kampala
Bya Ahmed Mukiibi
KAMPALA yafuuka ekibuga ekikulu eky’eggwanga mu 1962, Uganda lwe yafuna obwetwaze.
Abazungu abaali bafuga Uganda ng’ettwaale, ekitebe kya gavumenti yaabwe kyali Ntebe era nga kye kibuga ekikulu ekya Uganda ekyasooka.
Mu biseera ebyo, Kampala nga kabuga bubuga akaali ku kasozi Kampalamukadde awo Kapiteeni Frederick Luganda we yazimba embuga (mu kifo kati ekirimu omuzikiti gw’e Kampalamukadde) mu 1890.
Mu 1950, Kampala yali agaziye okuva mu kasozi akamu okutuuka mu busozi musanvu era Abazungu ne bamusuumusa okutuuka ku ddaala lya Munisipaali. Olwaleero Kampala ali mu busozi 25.
Mu kifaananyi, Ab’e Bwaise mu Kampala basula ku tebuukye olw’omugotteko n’amataba.
Abazungu abateekateeka Kampala okubeera ekibuga ekikulu baabalira nti ajja kubeeramu abantu abatasukka 200,000 okusinziira ku mumyuka w’avunaanyizibwa ku by’amawulire mu KCCA Mw. Herbert Ssemakula.
Wabula omuwendo gw’abantu ababeera mu Kampala guzze gulinnya okuva mu myaka gya 1960 nga kati Kampala yajjula dda n’abooga.
Okunoonyereza okwakolebwa abakugu b’e Makerere; Polof. Hannington Sengendo, Polof. Jockey Baker Nyakaana, ne Dr. Shuaib Lwasa, ku mujjuzo gw’abantu mu bibuga, baazuula nti mu 1969, Kampala yalimu abantu 330,700; mu 1980 baali 458,503; mu 1991 baali 774,241; mu 2002 baali 1,208,544 ate mu 2006 baawera 1,479,741. Mu 2010 Kampala yalimu abantu 1,811,794.
Mw. Ssemakula agamba nti abo be bantu abasula mu Kampala wabula emisana Kampala abeeramu abantu kumpi obukadde buna era kino kyongedde okufuula ekibuga eky’omugotteko, obulippagano bw’ebidduka, kasasiro , obukyafu n’emize egya buli ngeri.
Okunoonyereza kw’abakugu kulaga nti omwaka 2015 we gunaatuukira ng’abantu abasula mu Kampala baweze 2,400,000.
Ekibuga kijjuzza
Dayirekita wa Kampala, Jennifer Musisi agamba nti ekibuga Kampala kyafa emyaka 40 egiyise omuwendo gw’abantu abaali babaliriddwa okusula n’okukolera mu kibuga kino lwe gwatuuka ku ntikko
Olwaleero, enguudo eziri mu Kampala nfunda nnyo okutambulirako emmotoka ezisukka mu mitwalo 30 egiyingiramu n’okufuluma buli lunaku. Ebizimbe n’amayumba agasulirwamu n’okukolerwamu bizinensi tebiri ku mutindo gw’ebibuga, emyala n’emidumu gya kazambi tebiri mu pulaani.
Embeera Kampala gy’alimu eruma Bannayuganda abamu, era bagamba nti ky’ekiseera Gavumenti ezimbe ekibuga ky’eggwanga mu kifo ekipya kubanga Kampala takyasaanira. Bagamba nti ensi ez’enjawulo nga Nigeria, Ivory Coast, South Afrika, Misiri n’endala zizimbye ebibuga ebipya era gavumenti esobola okuzikoppa.
Ebikola ekibuga ekikulu
Omumyuka wa Lord Meeya Sulaiman Kidandala agamba nti waliwo ebintu bingi ebikola ekibuga ky’eggwanga. Alowooza nti Kampala nga bw’ali ayinza okusigala ng’ekibuga ky’ebyobusuubuzi, Gavumenti n’efuna ekibuga ekirala w’efugira.
“Kampala nga bwali kati , tekikyasoboka kumukulaakulnya kutuuka ku mutindo gw’ensi yonna kubanga talina w’assizza”, Kidandala bw’agamba.
Wabula Minisita w’eggwanga owa tekinologiya Nyombi Thembo tawagira kya kusengula kibuga kya ggwanga kubanga waliwo ensi ezikigezezzaako ne kitakola. Yawadde ekyokulabirako kya Tanzania eyazimba ekibuga Dodoma ng’eyagala kisikire Dar es Salaam kyokka Dodoma akyagaanyi okuyitumuka.
Nyombi, eyali kansala mu KCC yagambye nti ebibuga byonna mu nsi birina emitendera gye biyitamu okukola era waliwo we bituuka ne byeyubula byokka. Yawadde ekyokulabira nti ebitundu kya Nakasero, Ndeeba, Wandegeya , Kawempe n’ebirala ebibaddemu obuzimbe obukadde byeyubudde byokka nga kati ebizimbe ebyipya bisituse
Nyombi agattako: Kampala nga bw’ali kati yeetaaga okuliikiriza. Abakulira ebitundu ebimulinaanye nga Kira, Ntebe, Wakiso, Mpigi, Mukono babikulaakulanye.
swh_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn