Bya EMMANUEL LUGANDA
WUUNO omukyala Rose Nannyonga Clarke eyazaalibwa nga waakubera musawo wa kinnansi ng’asawula naye kati y’akulira kampeyini oy’okumalawo obusamize n’ekisaddaakabaana.
Nannyonga obulamu bwe abunyumyako bwati: Nzaalibwa Bamunanika mu disitulikiti ye Luweero.
Nali naakatuuka mu nsi mu 1982 ate mmange n’agisiibula, mu bufunze saamulabako. Maama yaleka abaana bataano, abalenzi bana nange omuggalanda. Ye taata yafa mu 1995 oluvannyuma lw’okulwalira akabanga.
Bazadde bange bombi baakoleranga mu ddwaaliro ly’e Bamunanika, taata yali kiriniki ofiisa ate nga maama nnansi.
Maama yasooka kuzaala balenzi ng’era yeegombanga nnyo okufunayo omuwala.
Engeri ekyalo kyaffe gye kyali kikkiririza mu ddogo, maama tekyamutaliza. Yagenda ew’omusamize ng’anoonya omwana omuwala. Omusamize yamukakasa nti kisoboka okuzaala omwana omuwala naye n’ayongerezaako nti omwana oyo ajja kuba wa njawulo.
Bantegeeza nti olwanzaala ne batandikirawo eddimu ly’okunteekateeka okubeera omusamize nga mu kino mwalimu okuntwala mu ssabo buli lunaku.
Nannyonga ng’asitudde bbebi
Nzijjukira nga sinnaweza myaka 10 natwalibwa mu ssabo erimu e Nakasongola nga lino lyali lya musamize gwe namanyaako erya Mbangire ne bankolako emikolo omwali okunsala omubiri n’okunnyambaza bye nategeera oluvannyuma nti zaali yirizi.
Bwe naweza emyaka 12 bandagiira okutta ebisolo n’okubiwongayo nga saddaaka mu bajjajja. Kuno nagattako n’okutuula mu ssabo nga basawula abalwadde abaali balowooza nti njogererwako empewo.
Bantwala mu masabo ag’enjawulo nga e Kakuba, Mukono Kyaggwe, Kyambizzi e Kasawo, Namayiba e Mukono n’amalala e Luwero n’e Nakasongola naye nga kati tegakyaliyo oluvannyuma lw’okusaanyizibwawo olutalo n’abalokole abagookya.Waliwo we bantuuliza mu ssabo nga watiisa naddala ekiro nga tomanya ani akukutteko.
Ebiseera ebimu nga bwe ndwala bantwala mu ssabo si ddwaaliro. Olw’engeri gye nali mpongeddwa mu busamize bampitanga muwala wa misambwa.
Banteekako obukuumi obw’enjawulo okusinga abaana abalala nga bagamba nti ndi wa mugaso nnyo mu maka.
Awaka ewaffe obusamize tekyali kivve era ekyalo kyonna kyali kimanyi nti nze nawongebwa mu misambwa. Kino kyakalubya nnyo obulamu bwange nga ku ssomero abaana banjeeya. Mu kuzannya nga nneegendereza nnyo yirizzi n’ebirala omwali eddagala bireme kugwa.
Bwe gwatuukanga ku kulya nze ng’emmere eyange eba yanjawulo ku y’abalala. Ng’eyange erina okuyitako mu ssabo.
Okuva mu buto obulamu bwange bwali bwa kintu kikulu nga bantendeka okuddukanya n’okubeezaawo baganda bange singa bazadde baffe bavaawo.
Bakadde bange baalinga mu kutya olw’ebigambo by’omusamize nti singa wabaawo ekisoba mba nja kufa.
Olw’okwagala okutaasa obulamu bwange twalina okukola buli kimu omusamize ky’alagira.
Ntoloka mu busamize
Bwe naweza emyaka 17 obulamu bw’okubeera mu ssabo n’okuba ku bunkenke olw’ebiragiro ebikambwe omusamize bye yali yanteekako nabukoowa.
Natoloka awaka ne ng’enda mu lukung’aana abalokole okuva e Kampala lwe baali bakubye, bano bambuulira enjiri ne ndokoka.
Awaka saabagamba nti ndokose naye nasigala ng’enda mu ssabo ne mu kkanisa.
Kino nakikola okumala emyaka ebiri ne mpulira nga bintamye nga nnina okusalawo kimu.
Waliwo lwe nalina okugenda mu ssabo ku mirimu gyayo mba ntambula omutima ne gunsindika mu kkanisa era gye nasibira. Eno nabategeeza nga bwe nkooye obulamu bw’ekisamize. Bannyaniriza ne bansabira wabula mba nkyali eno, taata n’ajja ng’annonye mu busungu obungi. Yandagira okwamuka kkanisa ng’ende mangu gye nnina okubeera. Twadda eka nga bw’ambuuza ekyali kintutte mu kkanisa.
Nga tutuuse awaka taata namutegeeza nga bwe nkooye obulamu bw’ekisamize nti era nali ndokose. Teyakaayana nange kye yakola kwe kunsibira mu kyagi gye namala ennaku nnya.
Nga ndi mu kyagi ab’ekika baakung’aana ne bansendasenda okudda mu busamizze nga bagamba nti nsobola okuweereza byombi naye nga sisudde kuyitibwa kwange okw’okubeera omusamize.
Ennaku gye nalabira mu kyagi yannyongera okunywerera ku nsonga y’obutadda mu busamize.
Taata anzaalukuka
Oluvannyuma lw’ennaku nnya taata yanzigyayo n’antwala mu lukiiko lw’ekika nga luno lwali wa kojja. Mu lukiiko bang’amba nzire mu busamize kuba obulamu bwange bwali mu katyabaga nga ssaawa yonna nnyinza okufa, ne ng’aana!
Bwe nagaana taata n’anzaalukuka n’angoba awaka. Kaali kaseera kazibu gyendi kuba saalina muntu gwe mmanyi ku kyalo olw’engeri gye nakula nga bankuuma nnyo.
Amaziga nga gampitamu natambula mpolampola ne nva e Bamunaanika okukkakkana nga ndi Kiwoko. Natambula kirommita 52 okutuuka ku ddwaaliro e Kiwoko. Nasanga abalikulira, Robie ne Clarke be nayitira mu byali bintuuseeko ne bannyaniriza ewaabwe.
Mu kugenda mu ddwaaliro nali nawulirako nti eyo waliyo omukisa gw’okutendekebwa obwannansi ate nga nali mbwegomba.
Ntandika obulamu obupya
Kiwoko yajjanjaba ebiwundu bye nalina ku mutima. Natandika okusoma obwannansi nga buli kimu nkikozesa mutima gumu era olwamala ne ntandika okukola mu ddwaaliro lino.
We njogerera kati nsoma diguli yaakusatu (PhD) mu yunivasite ya Yale mu Amerika era bwe nnaagimaliriza olwo ndyoke ndowooze ku by’okufumbirwa.
Nfuna erinnya eppya
Bakadde bange be nnina kati Robie ne Ian Clarke bwe bankwata ku mukono okunnaazaako ennaku gye nalina, bampa erinnya lya Nannyonga Clarke kuba nafuuka mwana waabwe.
Bwe nasimattuka obusamize n’ebikolwa eby’ekirogo, nasalawo nkulembere kampeyini ey’okulwanyisa ekisaddaakabaana n’ebikolwa eby’obusamize. Kino nkikoze nga mpita mu kutegeka okutambula okw’awamu nga tutegeezza ensi ku bikolwa ebibi ebikolebwa abasamize.
Okutambula okwasooka kwali kwa kijjukizo nga nzijukira olugendo lwe natambula kitange bwe yangoba ngera twatambula kiromiita 52 okuva e Bamunanika okutuuka e Kiwoko ku ddwaaliiro.
Okwaddako kwali mu Amerika mu kibuga Dallas nga n’okusembyeyo kwabadde wano mu August.
Mu kutambula nyongeddeko okukung’aannya emikono gy’abantu egiwera akakadde kamu okutwala ekiwandiiko ewa sipiika wa Palamenti okusobola okuyisa etteeka ekkakali ku busamize n’ebikolwa eby’okusaddaaka abaana.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn wol_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kmb_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn