Bya KIZITO MUSOKE
AMASOMERO mangi gaze gakyukakyuka mu byenjigiriza ng’agamu ku gaali gakola obulungi mu myaka gy’emabega gagenze gasereba, olw’ebizibu mwe gatubidde.
Mu Mityana, amasomero agaavuganga mu myaka gy’e 90 ng’era buli muzadde yandyagadde okutwalayo omwana we, mu kiseera kino gagoberera bugoberezi.
Bukedde alondodde embeera eyaleetera amasomero gano okusereba era n’eraga ekiyinza okukolebwa okugabbulula.
MITYANA S.S.S
Lino ly’essomero erisinga obukulu mu Mityana, nga lyatandikibwaawo mu 1909 nga kati gy’emyaka 105. Liri ku musingi gwa kkanisa ya Uganda.
Okutuukira ddala mu myaka gye 2000 abaasomerayo baali balikazizzaako, “yunivasite ya Mubende,” ng’erinnya lino lyava ku kuba nti lyali limu ku masomero 20 agaasinganga mu ggwanga, kyokka nga mu kiseera kino terikyalimu.
Essomero lino eryali lisussa abayizi 1,200 lyatandika mpola okusereba ne batuuka mu bayizi 600. Mu kiseera kino abaana abayitira mu ddaala erisooka mu S4 tebatera kusukka 30, ng’ate mu kiseera ekyayita baaweranga 100 oba okukikunuukiriza.
Abayizi ba S6, baayitanga bulungi nnyo, kyokka kati omuwendo ogugendera ku Gavumenti gubeera mutono.
Bannabyabufuzi, abakulembeze b’eddiini n’abantu ab’amaanyi bangi mu ggwanga abaasomerako mu ssomero lino.
Abamu ku bano mulimu; Brig Kasirye Ggwanga, omulabirizi w’ekkanisa ya Uganda eyawummula, Livingstone Mpalanyi Nkoyooyo, omulabirizi w’e Luweero, Evans Mukasa Kisekka.
Abalala kuliko ababaka ba palamenti; Ssozi Kaddumukasa, Sylivia Namabidde ow’abakyala e Mityana, omubaka wa pulezidenti e Luweero, Henry Kamya Makumbi n’abalala.
Ekizimbe ekiriko ofiisi z’essomero lya Mityana SSS
mu kiseera kino kikaddiye.
Ebivuddeko essomero lino okuddirira
1 Abantu okuddirira kw’essomero lino abamu bakuteeka ku nkyukakyuka ezizze zikolebwa mu bakulira essomero lino.
2 Abalala bagamba nti amasomero g’obwannannyini agazze gameruka mu kitundu gaaleetawo okuvuganya ne gamenyawo Mityana SSS.
3 Ebbula ly’ebikozesebwa naddala ebya ssayansi tebalina bya mulembe era nga kino kirobera abayizi obutayita bulungi masomo ga ssayansi.
Kyokka mu kiseera kino essomero lifunye ebizimbe eby’omulembe omuli ebibiina by’abayizi munaana nga bya kalian awamu ne laboratory egenda okuyamba abayizi mu masomo ga ssayansi.
Sammy Nsereko, akulira essomero yagaanyi okubeerako ky’ayogera ku mbeera y’essomero lino. Akulira abaasomerako mu ssomero lino, George Ntulume naye yajulizza mukulu wa ssomero.
ST PETERS SSS BUSUUBIZI
Fr. John Baptist atwala ebyenjigiriza mu kisomesa ky’e Busuubizi, yagambye nti essomero lino lyatandikibwa Munsenyoli Kasule mu 1972 nga kati likulirwa Muky. Harriet Nakiyemba.
Essomero lya bwannannyini nga liri ku musingi gwa Eklezia. Essomero lino lya balenzi n’abawala era nga lirina abayizi b’ekisulo n’abava awaka.
Lyayatiikirira nnyo mu myaka gye 80, era nga ly’erimu ku gaaligasinga amaanyi mu disitulikiti y’e Mubende. Lyalina abayizi abasoba mu 800.
Mu kiseera kino lirina abayizi 207 bokka, wadde nga lirimu bonna basome wa siniya (USE). Kyokka wadde mulimu okusoma okw’obwereere, omuwendo gugaanyi okweyongera, era nga n’abayizi abayitira mu ddaala erisooka babalirwa ku ngalo.
Abayizi mu myaka gye 90 baavanga e Kampala, Mubende ne mu disitulikiti endala, kyokka nga kati abayizi abasinga bava ku kyalo.
Ebireetedde essomero lino okusereba
Okusereba kuno, Fr. Luttamaguzi akuteeka ku nsonga nnyingi;
1 Abazadde mu kitundu abalina okuyimirizaawo essomero, tebajjumbidde kuweerera.
2 Agattako nti abantu era bettanira nnyo okukozesa ebyawongo bye batuuka n’okuleeta ku ssomero nga balinga abaagala lisiraane.
3 Eky’okubeera ng’amasomero ga pulayimale Ageetolodde essomero lino gakola bubi, kireetedde essomero okubeera nga lifuna abayizi abaakoona abatasobola wadde okwogera Oluzungu.
Essomero lya St. Peters SSS Busuubizi.
Ekiyinza okulibbulula
Faaza Luttamaguzi agamba ntiabaana abangi abasomeseddwa essomero lino, singa bakomawo ne bakwatira wamu mu kulikulaakulanya, bandibadde bali wala.
Agamba nti mu kiseera kino beetaaga ennyumba z’abasomesa, era nga tebalina “laboratory”, ekifo ekisobola okubayamba okusomesa amasomo ga ssayansi.
Yasabye ne Gavumenti okubakwatirako.
Abamu ku bantu abayise mu ssomero lino mulimu; Fr. John Baptist Settuba, Fr Richard Semambo, Fr. Luzindana, akulira eby’ebitabo mu ssaza ekkulu erya Kampala, Mw. Sengonzi awamu ne Sewanyana eyakolanga mu ofiisi y’omumyuka wa pulezidenti, Gilbert Bukenya n’abalala.
ST JOSEPH KAKINDU
Lino lyatandikibwawo mu 1966 nga liri ku musingi gwa Eklezia.
Ssentebe w’eggombolola y’e Kakindu, James Semango era nga y’omu ku baasomerako mu ssomero lino agamba nti essomero teribadde nnyo na buzibu, naye ng’obuzibu we buvudde abalikulira baalemwa okukkiriza nti ekitundu kye bakoleramu kya bamufunampola.
Kino kireetedde abazadde okuggyayo abaana baabwe ne babatwala mu masomero amalala gye babasaba ssente ensaamusaamu, era nga bazisasula mu bitundu.
Kakindu yakyaka nnyo mu myaka gye 80 ne 70, era abaana bangi bettanirangayo, kyokka nga kati kizibu okufuna omwana ayitira mu ddaala erisooka.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kab_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lim_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn zho_Hans lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn