Bya Paddy Nsobya
ENSUJJU kye kimu ku birime abalimi abasinga bye batassaako nnyo mwoyo era balima kulyako bulyi sso nga ensangi zino kirime kya ttunzi.
Jimedine Nsereko Ssewava ow’e Nsozibbiri mu Ggombolola y’e Kalamba e Butambala agamba nti ekirime kino akirima mu bungi era kimuyambye okwegobako obwavu.
Nga bwe bagamba nti atega ogumu taliira, ku nsujju ayongerako okulima olusuku mu nnima eyomulembe ne lutakanduka mu kyeya, n’asobola okusigala ng’alina emmere gy’atunda ekiseera kyonna. Yiika y’ettaka emu omwaka agikolako obukadde 10 n’omusobyo mu nsujju n’amatooke. Omwaka atema enkota ezisoba mu 500 n’ensujju ezisoba mu 2,000. Engeri gyakolamu emirimu gye aginnyonnyola bwati;
‘Nasoma busomesa naye olw’okuba nnakula tulima ku gw’obusomesa ngattako okulima era buli lunaku oluva ku ssomero nsibira mu nnimiro. Ennima eyomulembe eriko w’entuusizza era mu Butambala nsomesa abavubuka ku byobulimi basobole okubaako kye beekolera okufuna ssente.
Okulima ensujju
Ekirowoozo ky’okulima ensujju nnakifuna emyaka nga ena emabega abantu bwe baayongera okumanya emigaso gyayo era nga yettanirwa nnyo mu mmere.
Ebiryo byagala ettaka eggonvu eriddugavu ate eggimu eririmu ekiriisa kya Nitrogen ne Potassium ebiyamba emmere ebalira kungulu ng’ensujju okugejja ate n’okuwooma. Ettaka bwe litabaamu biriisa bino oba weetaaga okuliriikiriza ne nnakavundira oba obusa bw’ebisolo.
Oluusi nkozesa n’ebigimusa ebizungu nga N.P.K oba D.A.P, n’ebirala naye bino olina kusooka kwebuuza ku bakugu mu byobulimi ne bakulagirira ebipimo ebituufu.
Ebiryo tebyagala nnyo kulimira mu bbanga kuba omusana gubiyisa bubi wabula byagala mu bifo awali ebisiikirize.
Ensujju bwe zibala ne zituula ku ssubi eriri mu lusuku tezivunda ng’ezo ezituula ku ttaka ejjerere. Ebikolo mbiwa amabanga ga ffuuti nga 25 ku 25 kuba byegazaanya nnyo. Mu yiika emu nsimbamu ebikolo 15.
Ekiryo kitandika okubala ku myezi esatu, ne kibala okutuuka ku myezi mukaaga. Ate kyo ekibala ky’ensujju kitandika okwengera ku mwezi gumu n’ekitundu okuva lw’emulisizza. Embeera y’obudde ng’ebadde nnungi naddala ng’enkuba etonnya mu sizoni emu ekiryo kimu nsobola okukinogako ensujju wakati wa 100 ne 150. Mu sizoni emu yiika emu nsobola okukungulamu ensujju ezisoba mu 1,900. Ensujju nzitunda wakati wa 800/= ne 4,000/= wano ku musiri.
Ebitawaanya ebiryo:
Okuggyako ensujju okuvunda mu biseera by’enkuba ennyingi mbadde sinnafunayo bulwadde buntawaanya nga bwe kitera okulabika ku birime ebirala era sizifuuyira, zikulirawo. Wabula bw’obikka, ensujju ne zitatuula ku ttaka tezivunda.
Endabirira y’olusuku
Ennaku zino ekyeya kiba kya maanyi ne kyonoona ensuku naye singa oba olutegese bulungi ekyeya tekirukosa nnyo.
Nnima ebitooke ebiganda nga Namayovu, Kibuzi, Kisansa, Mpologoma, Nakitembe, n’ebirala. Mu kusimba nsima ebinnya bya ffuuti 3 ku 3. Mbiwa amabanga ga ffuuti 13 ku 13.
Mu Buli kinnya nteekamu obugaali bw’obusa bubiri. Obusa nga mbufunye nsooka kubuleka okumala ennaku 14 ne busooka buwola. Bw’obukozesezaawo ebbugumu eribubeeramu lyonoona ebitooke.
Obusa bwenkozesa nsooka ne mbutabulatabula mu ttaka ne nndyoka mbussa mu kinnya mwesimba ensukusa. Nkozesa obusa bwa 800,000/- okumala yiika emu.
Ebitooke byange nnabifuna okuva mu BUCADEF n’ebimu n’embigula. Mpeza ebikolo 500. Olusuku ndubikka n’ebisoolisooli n’essubi. Mu mbeera eno olusuku terukosebwa nnyo mu kyeya.
Mu lusuku ntemamu ensalosalo okuziyiza mukoka ate nsimbamu n’emiti gy’emituba mu ffuuti 40 ku 40 okuleetamu ebisiikirize ebitonotono n’okutangira kibuyaga ow’amaanyi okwonoona ebitooke.
Enkota y’ettooke ngitunda wakati wa 8,000/- ne 15,000/- okusinziira ku bunene.
Bye ntegeka okukola:
Njagala okuzimba ttanka y’omu ttaka ng’etereka liita z’amazzi emitwalo 20 mbeere nga nfukirira ebirime ne ku musana. Njagala n’okufuna akuuma akasa ntandike okwongera omutindo ku nsujju nga tuzikolamu obuwunga okusobola okufunamu ssente eziwera kuba kkiro eri ku 20,000/-
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn