Bya RUTH NAZZIWA
ABANTU bangi beetaba mu misomo gy’emirimu egy’emikono n’ekigendererwa ky’okukola beegobeko obwavu, wabulaebbugumu lye bafuna ne likoma awo. Abdurashid Ntanzi ow’e Buwaali - Nsangi omu ku bantu abaayiga okukolasabbuuni mu musomo mu 2006.
Annyonnyola bw’asobodde okukola sabbuuni n’akuza ne bizinensi ye. “Mu kiseera ekyo, nnali nvuga bodaboda nayengaM nneetaaga omulimu ogw’omu mutwe gwe nsobola okukola n’abomu maka gange ne nsalawo okuyiga okukola sabbuuni ow’enjawulo omuli ow’omuti, anaaba, aw’amazzi n’emisubbaawa, wabula amaanyi nagateeka mu kukola ow’omuti n’emisubbaawa.
EBIKOLA BYASOOKA
KUNNEMESA
Nnatandikira mu kazigo kange ak’ekisenge ekimu naye nga sirina bikozesebwa ne nsooka mbivaako olwo ne ntandika
bikozesebwa
Naddamu okukola emisubbaawa naye nga bakasitoma abasinga ba maduuka abagula layisi, baagala mabanja ate ng’oluusi balwawo okusasula nga sifunamu ne nzivaako.
Nnaddamu okukola sabbuuni naye nga buli gye mutwala tebagula nga bang’amba tammuka bulungi ate ng’afaanana bubi mu butuufu ng’omutindo gwe gwa kibogwe ekyammalamu amaanyi.
NNADDAYO MU SSOMERONE NTENDEKEBWA
Mu 2009, waliwo eyandagirira ku ttendekero ly’emikono erimu e Kiwenda ne nneeyongera okukuguka olwo ne ngiga n’ebika ebirala.
Bwe navaayo, ne ntandika okuteeka mu nkola bye nnali ngize naye nga sirina ntandikwa emala, ssaalina byuma wadde mbokisi mwe mupakira, naye tekyannemesa kugenda mu maaso era nga gwe nkola mutambuliza mu nsawo ne nguza bakasitoma bangera Nnagenda okulaba nga bakasitoma beeyongera.
NNATUNDA TTANKA
OKUFUNA KAPITO
Nga 12/12/2012, nafuna omulimu gw’okukola bookisi za sabbuuni 12 era guno gwe mulimu omunene gwe nnasookaokufuna. Mu kiseera ekyo saalina busobozi bumukola naye saagigoba. Nnakola ekisoboka okufuna ssente era ne ntunda ttanka yange ey’amazzi ne ngula ebikozesebwa.
Nga ngumalirizza, natandika okufuna abaagala okubakolera sabbuuni mu bungi era kye nakola kwe kutunda bodaboda yange ne ngifunamu 2,000,000/- ne ngula ekyuma ekikola n’okusala sabbuuni.
Omulimu guno gwatandika okuntambulira obulungi era okuva olwo, okukola sabbuuni nagufuula mulimu ne nva mu kuvuga bodaboda.
Ekiseera kyatuuka nga nfuna bakasitoma bangi naye ng’era ssente ezigula ebirungo tezikyamala bulungi ne nsalawo okukwanagana n’ababitunda nga mbaguza sabbuuni ne bampa ebirungo oba nga nzibalekera ne twebala.
SSENTE EZIMU NAZIGGYA
MU KUSOMESA
Nnatandika okusomesa abantu nga bampayo ssente ensaamusaamu nga tuyita mu kuteesa n’oyo yenna abeera azze, ate ng’abamu mbalambuza byenkola nabo ne babaako kye bampaayo.
Mu ngeri y’emu, natandika okuyiiya obutiba okusobola okwongera omutindo ku sabbuuni wange era ne nkizuula nga bukola bulungi okukira ekyuma, olwo nabwo ne ntandika okubukola mu bungi ne mbuguza abantu be nsomesa okukolam sabbuuni.
BYE NFUNYEEMU
“Nnatandika okukola sabbuuni nga sirina ntandikwa olwo nga nkyakola kunoonyereza era bwe mmala okumutunda atenga ssente nzizzaamu kubanga ebikozesebwa ebyali byetaagisa byali bingi, wabula kati nninawo.
Abaana bangembasomesezza okukola sabbuuni era obulamu bwabwe mu maaso mmanyi butangaavu.
Ate ne bwe mbeera siriiwo ssente zisigala ziyingira. Omulimu gwampaliriza okugula poloti nsobole okufuna bwagazi wennkolera era ne nzimbawo.
Nnagulayo ne pikipiki kwe ntambuliza ebyamaguzi byange. N’abaana fiizi ze mbasasulira nziggya mu sabbuuni. OKUSOOMOOZEBWA
1 Abantu bangi babayigiriza okukola sabbuuni naye tebabamalirayo byetaagisa ekibaleetera okukola sabbuuni atali ku mutindo ekikulemesa okufuna abaguzi.
2 Embalirira bwotogyegendereza ekusuula. Olumu nakolanga naye nga ng’enda okumubalirira ng’omuwendo gwe nnina okumutundirako guli waggulu ekigoba bakasitoma.
Bookisi ya sabbuuni emu ey’emiti 25 ngitunda wakati wa 35,000/- ne 40, 000/-. Ate buli muti ngutunda wakati wa 1,800/- ne 2,000/- eri abaagala okusuubula oba abamutwala mu bungi.
Sabbuuni ono ali mu bunene, n’ebika eby’enjawulo era n’ebisale byawukana okusinziira ku gw’oyagala era ng’omuti ogusinga obunene ngutunda wakati wa 3,500/- ne 4,000/-. Sabbuuni tasala kubanga n’oyo afudde oba faagi naye bamugula
okutandikira ku 500/- okutuuka ku 1,500/-, era olunaku oyinza okubifunamu wakati wa 5,000/- ne 10,000/-.
Ate lwe nsigala awaka nkyaza abaagala okubasomesa, abalambula, abanoonya okubawabula, n’abalala nga bonna mbasasuza okusinziira ku buli omu ky’ayagala.
Abaagala okubayigiriza mbaggyako 100,000/-, abeetaaga okutereezaamu bo basasula 50,000/-. Nkola sabbuuni ow’okunaabaalimu eddagala, ebizigo ebizigula olususu era ng’ebiseera ebisinga tubikola nga famire naddala ng’abaana bawummudde kibasobozese okuyiga omulimu gw’omu mutwe. Mu mwezi bino byonna mbifunamu 4,000,000/-, ate bwe nzigyako ebikozesebwa, nsigazaako amagoba agali wakati wa 1,000,000/- oba 1,500,000/-.
BULI MUNTU AYIIYE
Nkubiriza abantu okuba abayiiya okweggya mu bwavu kuba omutwe gwo gwe gukweyimirira ate bw’obaako ne ky’oyize, ssente z’osigamu zigoberere zireme okufa. Ate bw’oba onoonya akatale, sookera ku baliranwabo yonna gy’obeera oba gy’ogenda ne mikwano gyo kuba ke katale ko akasooka.
Jjukira nti olw’okuba bakumanyi, bakubuulira ebiba bibuzeemu ate kibanguyira okusaasaanya enjiri ku bintu byo ekisikiriza abalala.
BY’AKOZESA
Amazzi, Caustic soda, Borax Butto w’ebinazi,NAkawoowoBLangi.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn nob_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn kmb_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn