Bya HAFSWA NANKANJA
ABAZADDE abamu bwe balaba ng’abaana baabwe batandise okunuuna engalo, basanyuka nga bawoza nga bwe bawonye abaana okubakaabirira kubanga abaana abanuuna engalo tebatera kukaabakaaba.
Wadde olowooza nti omwana tajja kukukaabirira, endwadde z’anaggya mu kunuuna engalo ze zisinga obungi era zandikukaabya okusinga omwana bwe yandikaabye.
LWAKI OMWANA ANUUNA ENGALO?
Dr. Charles Kasozi ow’eddwaaliro ly’e Mulago agamba:
Okunuuna engalo kiri mu butonde. Waliwo ebintu omwana by’azaalibwa nabyo ng’okubikola tosooka kumuyamba. Mu bino mulimu; okukaaba, okuyonka, okufunya ekikonde, okulinnya ku ttaka n’okunuuna engalo mu baana abamu.
Kyokka bw’agenda akula ebintu bino byonna bivaawo mpolampola. Bw’omukaka okumuggya ku kimu oba omukosa okugeza, bw’omuggya ku mabeere nga tannatuusa kibi, bw’omukaka okufunyulula ekikonde omumemya n’ebirala. Naye ekiseera kituuka ekintu ekimukutte ku bwongo ekimulagira okukola ebintu ebyo ne kyesangulawo era bw’aba abadde anuuna engalo agireka.
Naye bw’asussa emyaka mukaaga ng’akyanuuna, abeera n’ekizibu nga yeetaaga kujjanjabwa.
Waliwo n’abana abakoppa okunuuna engalo okuva ku bannaabwe.
Abakozi b’awaka nabo bakoze kinene okuyigiriza abaana okunuuna engalo nga bagamba nti aginuuna takaabakaaba. Buli mwana lw’akaaba, ng’omukozi amuteekayo engalo anuune asirike.
ENDWADDE 17 EZIVA KU KUNUUNA ENGALO
Ye Dr. Paul Namwanja owa St. Paul Medical Diagonostic Centre e Nansana agamba:
Omwana anuuna engalo abeera n’emikisa mingi egy’okulwa endwadde 17 okuli;
- Obutazaala
- kandida
- lubyamira
- amawuggwe
- mu byenda
- amaaso
- endwadde z’emimiro
- awuba nga tafa ku bimugambibwa oba by’asoma
- endwadde z’omu kamwa
- okuvaamu enjala
- endwadde z’omu lubuto
- ensundo
- ekibumba
- ensigo
- obwongo
- obusundosundo
- akyama omumwa n’amannyo.
ENDWADDE AZIFUNA ATYA?
1 Olwala lw’olugalo omwana lw’anuuna lutukuulirira ne lukola langi ya kivuuvu. Lubeera n’olusirasira nga lwetoolodde mu lwala era nga luliko n’obubwabwabwa. Buno bubonero bwa Kandida. Kandida ekika kino kirwawo okuwona era kye kiviirako omwana okulwala ezimu ku ndwadde ezo. Buli lwe yeebaka ng’anuuna engalo eno, afuluuta nga bw’amira amalusu olwo obuwuka bwa kandida ono ne buggweera mu mimiro ne gikosebwa. Butuusa ekiseera ne buzaala ne busaasaana ne mu mawuggwe. Bwe gazibikira atandikia okukolola, ekiddirira kulwala Lubyamira.
2 Omwana bw’aba ayavula, akwata ku bikyafu bingi ate n’anuuna engalo enkyafu ekimulwaza endwadde z’omu lubuto, mu byenda n’amaaso singa agatakuza engalo enjama. Muno mw’akwatira n’amanda ga leediyo ate nga galimu obutwa obuyinza okumufuula omugumba. Kino kikola ku bawala n’abalenzi.
3 Pawuda gw’osiiga omwana alimu obutwa bw’ekika kya "LEAD" obw’obulabe ennyo naddala mu baana. Omwana akwata ku pawuda gw’omusiize n’amunuuna ekimulwaza ensigo, ekibumba, mu bulago n’obwongo.
WANDIKOZE KI?
- Omwana nga waakamuzaala, omulabirawo nti ayinza okunuuna engalo. Mugulire giraavu z’abaana abato ez’omu ngalo eza jjinja, zijja kumukugira okuginuuna.
- Ebyokuzannyisa bye biyonje ate weewale omala gamukwata mu ngalo.
- Bw’alwala, muddusizeewo mu ddwaaliro era omusawo omutegeeze nti anuuna engalo.
- Anuuna engalo tomusiiga pawuda wadde ebizigo mu ngalo.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn zho_Hans lug_Latn lug_Latn hat_Latn kin_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn tgl_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn