Ekiwandiiko#1 » Ntenvu 30th, 2017, 6:30 pm
Abeddira Enseenene edda baali Bayima abalunzi b'ente, nga babeera mu lusozi Mugamba e Busongola mu nsi y'e Toro. Jjajjaabwe ye "KIROBOOZI". Kiroboozi yalina abaana bangi. Bwe yafa abaana be ne bakayanira obusika,
Abaana be banno:
Buyonga
Kalibbala
Nnandawula bwe balaba nga wamaze okubaawo oluyombo olwo olunene wakati mu bo bonna, ab'oluganda abo basatu aboogeddwako waggulu kyebaava bateesa ne bava mu nsi y'e Busongola ne bayingira mu Buddu ku ludda lw'e Bwera, ne bazimba eyo.
Okuva e Busongola bajja n'ente zaabwe. E Bwera baatuulayo ekiseera ne kiwera. Bwe baava e Bwera ne bayingira mu Ggomba ne bazimba ku kyalo Nakakoni, ku mutala kakubansiri, E Kakubansiri Buyonga ne Kalibbala we bafanaana okwawukanira, Buyonga n'agenda e Kisozi, Kalibbala n'agenda e Nsiisi mu Busujju. Buyonga bwe yali ng'ali ku Kisozi n'azaala omuwala Wannyana. Winyi Kabaka w'e Bunyoro bwe yayita e Kisozi ng'ava okulambula amatwale ge ag'e Buddu n'alaba omuwala oyo Wannyana nga mulungi nnyo n'amwagala n'amuwasa n'agenda naye e Kibulala. Wannyana e Kibulala gye yazaalira omulangira Kimera eyalya Obwakabaka bw'e Buganda ng'Omulangira Kalemeera amaze okufa.
Buyonga ku Kisozi yasangako omukyala muka Winyi, Omukyala oyo yayitibwanga Muwummuza. Winyi yali amulese ku Kisozi ng'alinga omusiige waako ate era ye mufuzi w'ekitundu ekyo. Buyonga bwe yamulaba n'amwagala n'azaala naye omwana omulenzi.
Bwe baabuulira Winyi nti mukyala we Muwummuza ow'e Kisozi yazaala omwana omulenzi, Winyi yaddamu kimu nti:
"EnŊŋoma agigaludde, ebadde ey'omukazi okudda ku musajja".
Omwana ooyo bwe yakula ng'erimmya erya "MUGALULA" likakata ku ye ne ku busika be. Okuva ku Buyonga n'okutuusa kati obutaka bwa Mugalula obukulu tebuvanga Kisozi mu Ggomba. Edda Mugalula yayambalanga ebikomo ku magulu era nga talaba ku Kabaka.
Kalibbala ye alinga eyatuuka e Nsiisi nga Kabaka Kintu tannakuba Lubiri lwe ku Nnono, oba nga kyajje alukube, kuba mu baami Abataka abaali ne Kintu e Nnono Kalibbala yali musaale era n'okutuusa kati obwami obwo akyabulimu. MUGALULA ye mukulu w'Ekika ky'Enseenene ow'akasolya.
AMASIGA G'EKIKA KY'ENSEENE AGATUUKA KU MUGALULA
Kalibbala e Nsiisi Busujju
Kajubi e Bujubi Busujju
Masembe e Maya Busiro
Kalanzi e Lugo Kyaddondo
Mpagi e ZIiwungwe Mawokota
Malinzi e Mukoni Buudu
EMIRIMU GY'ABENSEENENE KU KABAKA
1.Kajubi Batema y'atema emiti ku lubiri lwa Kintu e Nnoono, era Kabaka bw'aba alya Obuganda, Kajubi Batema amusiba olukwanzi ku mukono ogwa kkono nga bw'amugamba nti "Ggwe Kimera".
2.Masembe ow'e Maya y'alunda ente ya Kabaka eyitibwa "Nnaamala". Kabaka bw'aba alya Obuganda Masembe aleeta mu maaso ga Kabaka ekyanzi ky'amata n'alaamiriza nti;"Nze musumba alunda ente yo Naamala. Mu nte eyo jjajjaawo Kimera mwe yanywa amata". Kabaka bw'amala okulasa ku kyanzi ky'amata n'olunwe Masembe n'alyoka agaggyawo.
3.Edda Kalibbala ye yakwatanga empeewo ennamu Kabaka gye yasookerangako okuyigga okujjukira nti ne Kabaka Kimera yajja ayigga okulya Obwakabaka bw'e Buganda.
AMANNYA ABENSEENENE GE BATUUMA MU MASIGA AGASINGA OBUNGI GE GAMU
Abalenzi
Kalanzi
Ssendawula
Kajubi
Ssewannyana
Kalibbala
Masembe
Mwebe
Mpagi
Kanyeerezi
Nkata
Kasumba
Luyombya
Beekalaze
Nteyafa
Bwogi
Ssepuya
Ssempira
Mponye
Nsozi
Ssendikaddiwa
Kyome
Busonga
Kironde
Sserebe
Sseggoma
Mujabi
Katumwa
Senteza
Bunnya
Ssempagala
Mutiibwa
Dyeko
Maganyi
Abawala
Nakalanzi
Nandawula
Nakajubii
Wannyana
Nakimera
Namisango
Nansikombi
Nabyonga
Kabenngano
Nambasa
Ndwaddewazibwa
Namyenya
Katiiti
Katassi
Nabagesera Nnaamala Nakulima
AGA MALINZI E MUKONI
Abalenzi
Ssimbwa
Nsambu
Ddingiro
Mbyalwa
Lukaayi
Nkwanzi
Lugobe
Kibanda
Abawala
Kutamba
Ddambya
Kayogoma
Lukwanzi
EMIBALA
1. "Gwe mpagi, ggwe Luwaga"
2. "Nakimera muka Ssuuna bw'asa bw'anegula"
3. "Byaja ne bigwa." (Guno gwa Mugalula)
Abenseene be baazaala Bassekabaka bano:
Kimera
Ndawula
Kamaanya
Era be baazaala Sir Apolo Kagwa, K.C.M.G, M.B.E, omu ku Bakatikkiro ba Buganda abaatikirivu, eyawandiika ebitabbo bya "Basekabaka be Buganda", "Empisa za Baganda", "Ebika bya Baganda" ne "Ebgero z'Abaganda". Nnyina yali Waffumbe.
Ebigambo byo wandiise: 564
eng_Latn lug_Latn lug_Latn cjk_Latn ceb_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bug_Latn fuv_Latn glg_Latn bem_Latn luo_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn dyu_Latn zul_Latn dik_Latn sot_Latn ceb_Latn kam_Latn lua_Latn lug_Latn ibo_Latn ibo_Latn bjn_Latn grn_Latn gaz_Latn dyu_Latn luo_Latn lua_Latn swh_Latn plt_Latn lug_Latn tur_Latn ewe_Latn kon_Latn run_Latn kmr_Latn kab_Latn hau_Latn bem_Latn ssw_Latn lug_Latn pag_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn tgl_Latn sun_Latn ssw_Latn sot_Latn cat_Latn luo_Latn tso_Latn cjk_Latn lua_Latn pag_Latn lug_Latn twi_Latn smo_Latn ita_Latn smo_Latn sag_Latn lug_Latn sna_Latn bem_Latn kin_Latn bem_Latn wol_Latn ibo_Latn ssw_Latn kmb_Latn lug_Latn lua_Latn kam_Latn lug_Latn kin_Latn zul_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn wol_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn