JHN – – Bible en mashi du Congo
Munkwa munene oku barhumisi ba Yezu na Ekleziya
bakolaga na C.D.P.C.L., Bukavu bulya omu EBIBLIYA NTAGATIFU,
Verbum Bible, Kinshasa 1992, rhudômire binwa binji bya mashi.
EMYANZI Y’AKALEMBE YAYANDIKAGWA NA MUTAGATIFU YOWANE
1
Enshokolezia
1 Aha murhondêro, erhi Luderhob ho àbâ, na Luderho àli haguma na Nyamuzinda, na Luderho àli Nyamuzinda. 2 Kurhenga omurhondêro àli haguma na Nyamuzinda. 3 Byoshi ye wabijiraga, n’omu biremwa byoshi, ntâco calemirwe cirhanalemirwi naye. 4 Obuzîne muli ye bwàli, n’obuzine bwo bwàli bulangashane bw’abantu. 5 Obulangashane bwamoleka omu mwizimya, n’omwizimya gurhabuzimagya.
6 Hanaciyisha omuntu wàli orhumirwe na Nyamuzinda: izîno lyâge ye Yowanec. 7 Ayisha nka muhamîrizi, mpu abe muhamîrizi w’obulangashane, lyo abantu boshi bayemêra. 8 Arhàli ye wali bulangashane, ci kabalamwanzi k’obulangashane.
9 Luderho ye wàli bulangashane bw’okuli, bumolekera ngasi muntu; anaciyisha en’igulu. 10 Ali en’igulu, n’igulu ye waliremaga, n’igulu lirhamumanyaga. 11 Ayisha omu bâge, n’abâge barhamuyankiriraga. 12 Ci ngasi boshi bamuyankirire, abahîre obuhashe bw’okuhinduka bâna ba Nyamuzinda: bo balya bamuyemera, 13 ye rhaburhagwa na muko, erhi n’okulonza kw’omubiri, nisi erhi n’okulonza kw’omuntu, ci owaburhagwa na Nyamuzinda. 14 Neci, Luderho acijizire muntu, anabera muli rhwe. Nirhu rhwàbwîne irenge lyâge, irenge Nyamuzinda-Ishe ahîre Omugala cusha, oyunjwîre inema n’okuli.
15 Yowane ahamîriza, erhi: «Y’oyu ye nader haga, nti: Owayisha enyuma zani ye wantangaga, bulya erhi ntac’ibà, erhi ho ali». 16 Neci, rhweshi rhwahîrwe oku bwimâna bwâge, rhwàhâbwa amanêma oku manêmad. 17 Bulya amarhegeko rhwàgahîrwe na Musa, ci inêma n’okuli rhwàbidwirhîrwe na Yezu Kristu.
18 Nta muntu ciru n’omuguma osag’ibona Nyamuzinda; Omugala cusha yêne, oba muli Ishe, ye warhumanyisagyaye.
I. Oburhumisi n’enyigîrizo za Yezu
Obuhamîrizi bwa Yowane
19 Alaga obuhamîrizi bwa Yowane, erhi Abayahudi bamurhumira abadâhwa na bene-Levi kurhenga e Yeruzalemu mpu bagend’imudôsa, mpu: «We ndi?» 20 Anacibabwîra n’obwâlagale, arhalahiraga, ababwîra n’obwâlagale, erhii: «Arhali nie Kristu». 21 Nabo, mpu: «Oligi ndi? Ka we Eliya?» Naye, erhi: «Nanga». Mpu: «Ka we Mulêbi?» Abashuza, erhi: «Nanga». 22 Banacimubwîra, mpu: «Oligi ndi, lyo rhushuza abarhurhumire? Kurhi ociderha wêne?» 23 Naye, erhi: «Nie izù lyayakulîza omu irungu: Muyumanyanye enjira ya Nyakasane, nka oku omulêbi Izaya adesire». 24 Balya bàli barhumirwe bàli Bafarizeyi. 25 Bashub’imudôsa, mpu: «Cirhuma ocibatiza akaba orbali we Kristu, orhanali Eliya erhi Mulêbi?» 26 Yowane abashuza, erhi: «Nie ono mbatiza n’amîshi. Ci ekarhi kinyu hali oyo murhishi: 27 Ye wâyisha enyuma zâni; ciru ntakwânîni nshzêkûle omugozi gw’enkwêrho zâge». 28 Ebyo byàbâga e Betaniya, ishiriza lya Yordani, emunda Yowane akag’ibatiziza.
29 Erhi kuca, Yowane abona Yezu amujayo, aderha, erhi: «Oyu ye Mwana-buzie wa Nnâmahanga okûla ecâha c’igulu. 30 Y’oyu ye naderhaga, nti: «Oyishire enyuma zâni antalusire, bulya ye wantangag’ibàho. 31 Nani ntal’imuyishi; ci ye warhumire nyisha nti mbatize n’amîshi, lyo amanyibwa omu lsraheli.» 32 Yowane ababwîra, erhi: «Nabwîne Mûka ayandagala emalunga nka ngûkù anamuyimanga kwo. 33 Nani ntàl’imuyishi, ci owantumaga mpu mbatize n’amîshi ali erhi ambwîzire, erhi: «Oyu wâbone Mûka ayandagalirakwo anamuyimangako, erhi ye batiza muli Mûkaf Mutagatifu». 34 Neci, nabwîne nanahamîriza oku oyo ye Mwishogwa wa Nnâmahanga».
Abaganda barhanzi (Mt 4, 18-20)
35 Erhi buca, Yowane erhi kandi ali halya n’abaganda babiri. 36 Anacilolêreza Yezu erhi agera, aderha, erhi: «Oyu ye Mwana-buzi wa Nnâmahanga». 37 Balya baganda babiri erhi bayumva ntyo, bashimba Yezu. 38 Yezu akabagana, abona bamukulikîre; anacibadôsa, erhi: «Cici mwalonza?» Nabo, mpu: «Rabi -kwo kuderha Muyigîriza- ngahi oba?» 39 Ababwîra, erhi: «Yishi muhabone». Bayisha, babona ah’abàga, banalegerera bo naye olwo lusiku. Zàli nka nsà ikumi. 40 Balya babiri bayumvagya ebinwa bya Yowane banakulikiraga Yezu, bàlimwo Andreya, mulumuna wa Simoni Petro. 41 Erhi izûba lirhenga emashinji, ashimâna mukulu wâge Simoni Petro, amubwîra, erhi: «Rhwabuganyire Masiha . 42 Amuhekera Mwami Yezu. Erhi Yezu amusinza, amubwîra, erhi: «We Simoni, mwene Yona; we kola Kefa» -kwo kuderha Ibuye.
43 Erhi kuca, Yezu erhi alâlire ekuja e Galileya. Anacishimâna Filipo, amubwîra, erhi: «Nshimba». 44 Filipo àli w’e Betisayida, emwabo Andreya na Petro. 45 Filipo anacishigâna Natanaeli, amubwîra, erhi: «Olya Musa aderhaga omu citabu c’Amarhegeko n’oyu abalêbi balêbaga, rhwamubwîne: ye Yezu, Mwene Yozefu, w’e Nazareti!» 46 Natanaeli amushuza, erhi: «K’e Nazareti yankarhenga akantu kinja?» Naye Filipo, erhi: «Yisha, ocibonere». 47 Erhi Yezu abona Natanaeli amujaho, anaciderha, erhi: «Y’oyu ye Mwisraheli w’okuli, orhabamwo bulenzi». 48 Natanaeli, erhi: «Ngahi wammanyiraga?» Yezu amusbuza, erhi: «Embere Filipo akuhamagale, bulya wàli idako ly’omulehe, erhi nakubona». 49 Natanaeli amubwîra, erhi: «Rabi, we Mwene Nyamuzinda, we mwâmi w’Israheli». 50 Yezu amushuza anamubwîra, erhi: «Wamayemêra bulya nakubwîzire nti nakubwîne idako ly’omulehe! Wacibona ebilushire aho!» 51 Anacimubwîra, erhi: «Okuli, okuli, mmubwîzire: mwacibona irunga liri lìyigule na bamalahika ba Nyamuzinda badwîrhe barherema banayandagala enyanya lya Mwene-omuntu.»
2
Obuhya e Kana
1 Olusiku lwa kasharhug, hàba obuhya e Kana omu Galileya. Nnina wa Yezu erhi yo ali. 2 Naye Yezu àli mulâlike kw’obwo buhya bo n’abaganda bâge. 3 Lero idivayi lyanacibula, bulya idivayi ly’obubya lyàli erhi lyamahwa. Nnina wa Yezu anacimubwîra, erhi: «Barhacigwerb’idivayi». 4 Naye Yezu amushuza, erhi: «Nyoko we, k’okwo kurhuyêrekire? Amango gani garhacihika». 5 Nnina aj’ibwîra abarhumisi, erhi: «Ngasi oku akammubwîra, mukujire». 6 Hàli rhubindi ndarhu rhwa mabuye, rhw’okuhiramwo amîshi g’okukalaba, ngasi kaguma ka ngero ibiri erhi isharhu. 7 Yezu ababwîra, erhi: «Yunjuzi orhu rhubindi mîshi». Barhumbumba kuhika oku muhiro. 8 Ashub’ibabwîra, erhi: «Domagi, muhekere omushongwe». Banacimuhêkera. 9 Erhi omushongwe alabulakwo galya mîshi gahindusire divayi, arhànali amanyire aha eryo divayi lyarhengaga, ci abarhumisi bàl’idôma amîshi erhi bamanyire bwinja, ahamagala omuhya mulume, 10 amubwîra, erhi: «Kali abandi idivayi linja barhang’ihâna, n’erhi abantu bakolabalimwo orukara, lyo barhanza elirhali linja. Ci wehe wal’irhanzir’ibîka idivayi linja kuhika buno!» 11 Co cisômerîne cirhanzi ca Yezu eco. Acijiraga e Kana omu Galileya. Ayerekana irenge lyâge, n’abaganda bage bamuyemêra. 12 Okubundi anaciyandagalira e Kafarnaumu bo na nnina, na bene wâboh, n’abaganda bâge. Ajirayo nsiku nsungunu.
Yezu ahulusa abakag’iguliza omu ka-Nyamuzinda (Mt 21, 12-13; Mk 11, 15-17; Lk 19, 45-46)
13 Basâka w’Abayahudi erhi àba hofi, Yezu ayinamukira e Yeruzalemu. 14 Abugâna abarhunzi omu ka-Nyamuzinda bakag’irhimbûla enkafu, ebibuzi n’engûkù, n’abandi badahîre erhi badwîrhe bakâba. 15 Ayanka omugozi, ahunga omunyuli, abahulusa boshi omu ka-Nyamuzinda bo n’ebibuzi n’enkafu zâbo; ashandâza ensaranga z’abakag’ikâba n’oburhalule bwâbo abukunungula. 16 Anacibwîra abarhunzi b’engûkù, erhi: «Rhenzi ebi. Enyumpa ya Larha murhayihindulaga cibuye». 17 Abaganda bâge bakengêra eci cinwa c’Amandiko: «Obushiru bw’enyumpa yâwe bwayish’indya»i. 18 Obwo Abayahudi banacijaho, bamubwîra, mpu: «Cimanyîso cici orhuyêresiremwo obuhashe bw’okujira ntya?» 19 Naye Yezu abashuza, erhi: «Shabûli aka ka-Nyamuzinda; na shub’ikayimanza omu nsiku isharhu». 20 Abayahudi bamubwîra,, mpu: «Aka ka-Nyamuzinda kayûbasirwe myaka makumi ani na ndarhu, nawe mpu wâshub’ikayimanza omu nsiku isharhu?» 21 Ci yehe ka-Nyamuzinda k’omubiri gwâge aderhaga. 22 Erhi aba amafûka omu bafù lyo abaganda bâge bakengîre ako kanwa; bayemêra Amandiko n’akanwa Yezu aderhaga.
Yezu omu Yeruzalemu
23 Amango ali e Yeruzalemu oku lusiku lukulu lwa Basâka, bantu banji bayemêra oku izîno lyâge, erhi bamabona ebisômerîne akag’ijira. 24 Ci Yezu yehe arhacikubagiragabo, bulya àli abamanyire boshi, 25 arhanali alagirire okubwîrwa na ndi: àli amanyire akali aha murhima gwa ngasi muntu.
3
Yezu ayigiriza Nikodemu
1 Hàli mulume muguma w’omu Bafarizeyi, izîno lyâge Nikodemu, muguma omu bagula b’Abayahudi. 2 Anacija emwa Yezu budufu, amubwîra. erhi: «Rabi, rhumanyire oku we Mwigîriza warhumagwa na Nnâmahanga; ntâye wankajira ebisômerîne odwîrhe wajira nka Nyamuzinda arhali bo naye». 3 Yezu amushuza, erhi: «Okuli, okuli, nkubwîzire, ntâye wankabona Obwâmi bwa Nyamuzinda nka arhashubir’iburhwa buhyahya». 4 Nikodemu amubwîra, erhi: «Kurhi omuntu akaciburhwa anakola mushosi?» 5 Yezu arnushuza, erhi: «Okuli, okuli, nkubwîzire, ntâye wankaja omu Bwâmi bwa Nyamuzinda nka arhashubir’iburhwa omu mîshi na muli Mûka Mutagatifuj. 6 Eciburhwa n’omubiri guli mubiri, n’eciburhwa na Mûka guli mûka. 7 Orhasômeragwa obwenge nkubwîzire, nti: «Kukwânîne okuburhwa buhyâhya. 8 Empûsi olunda esîmire lwo enahûkiza: onayumve omuhûsi gwâyo, ci orhishi emunda yarhenga erhi emunda yaja. Kwo n’okwo ngasi yeshi oburhwa na Mûka»k. 9 Naye Nikodemu, erhi: «Kurhi okwo kwankahashikana?» 10 Yezu amushuza, erhi: «Kâli oli muyigîriza omu Israheli, wanagal’ihaba ebyo? 11 Okuli, okuli, nkubwire, ebi rhuyishi byo rhuderha, n’ebi rhwàbwîne byo rhunywêra akasheba, ci murbayemêra obuhamîrizi bwirhu. 12 Akaba murhayemîri nka nammubwîra eby’en’igulu, kurhi mwa nkayemêra nkola nammubwîra eby’empingu? 13 Ntâye wayinamukire empingu aha nyuma z’olya wahonaga empingu, Mwene-omuntu oba empingul.
14 Kulyala Musa amanikaga enjoka omu irungu, ntyo, kukwânîne Mwe-omuntu ayinamulwe, 15 lyo ngasi yeshi omuyemîre abona obuzîne bw’ensiku n’amango. 16 Neci, Nnâmahanga azigîre igulu, kuhika ahàna Omugala cusha, mpu ngasi yeshi wâmuyemêra alek’ihera, ci abone obuzîne bw’ensiku n’amango. 17 Bulya Nyamuzinda arharhumaga Omugala en’igulu mpu ayish’ihana igulu, ci mpu lyo aciza igulu. 18 Ngasi omuyemîre, arhahanwa; ci orhamuyemîri, mira olwâge lwatubagwa, bulya arhayemêraga izîno lya Mugala cusha wa Nnâmabangam. 19 Nalwo olubanja lw’olu: obulangashane bwàyishire en’igulu, n’abantu bagal’isîma omwizimya ahâli h’obulangashane, bulya ebijiro byâbo byâli bibî. 20 Neci, ngasi yeshi ojira ebibî, erhi kushomba ashomba obulangashane arhanaja ahali obulangashane, lyo ebijiro byâge birhamanyibwa. 21 Ojira okushingânîne yehe, anaje ahalangala, lyo babona oku ebijiro byâge Nyamuzinda abijirira».
Obuhamîrize bwa Yowane buzinda
22 Enyuma ly’ebyo, Yezu aja bo n’abaganda bâge omu cihugo c’e Yudeya; ajirayo nsiku haguma nabo, anakabatiza. 23 Naye Yowane erhi adwîrhe abatiza e Henon, hofi h’e Salimi, bulya amîshi galiyo manji, n’abantu bakayish’ibatizibwa. 24 Erhi Yowane arhacishwêkwa obwo. 25 Hanacizûka akadali ekarhi k’abaganda ba Yowane n’Omuyabudi oku kucishukao. 26 Baja emwa Yowane, bamubwîra, mpu: «Rabi, olya wali naye ishiriza lya Yordani, olya wahamîririzagya, naye akola adwîrhe abatiza, n’abantu boshi badwîrhe bamushimba!» 27 Yowane anacishuza, erhi: «Ntâco omuntu ankaciha nka cirhamuhirwi kurhenga enyanya. 28 Mwene muli bahamîrizi bâni kulya naderhaga, nti: «Arhali nie Kristu, ci ntumirwe nti mmushokolere»: 29 Ogwêrhe omuhya erhi muhya-mulume; ci omwîra w’omuhya-mulume, omuyimangira n’okumuyumva, anasîme akayumva izù ly’omu hya-mulume. Ogwo gwo mwishingo gwâni, na buno gukola guli mwimâna. 30 Kukwânîne agandaze, nani ncifunye. 31 Owarhenga enyanya akulire boshi; naye owa hano igulu anali w’en’igulu, n’ebyaderha binali by’en’igulu. Owarhenga empingu alushire boshi. 32 Eby’abwîne n’eby’ayumvirhe byo ahamîriza; ci ntâye oyemêra obuhamiîrizi bwâge. 33 Oyemêra obuhamîrizi bwâge ayêrekana oku Nyamuzinda aderha okuna li. 34 Oyu Nyamuzinda arhumaga, binwa bya Nyamuzinda aderha, bulya Nyamuzinda nka ahâna Mûka Mutagatifu arhagera. 35 Nnâmabanga-Ishe asîma Omugala, anahizire byoshi omu maboko gâge. 36 Oyemêra Omugala, agwêrhe obuzîne bw’ensiku n’amango; olahîre okuyemêra Omugala, arhakabona akalamo, ci obukunizi bwa Nyamuzinda bwâmumananakwo».
4
Omuciza w’igulu acîmanyisa emw’Abasamâriya
1 Erhi Yezu amanya oku Abafarizeyi bayumvirhe oku akola agwerhe baganda banji kulusha Yowane n’oku adwîrhe abatiza bantu banji kumulusha, 2 n’obwo arhali Yezu yêne wakag’ibatiza, ci baganda bâge, 3 arhenga e Yudeya, acîshubirira e Galileya. 4 Kwàli kukwânîne atwîkanye omu Samâriya. 5 Anacihika omu cishagala ciguma c’e Samâriya, ciderhwa Sikara, hofi h’ishwa Yakobo ahâga omugala Yozefu. 6 Ho iriba lya Yakobop liba aho. Yezu ali amarhama n’enjira; anacitamala oku cikunguzo c’iriba. Zàli nka nsà ndarhu. 7 Mukazi muguma w’Omusamâriya ayish’idôma. Yezu anacimubwîra, erhi: «Mpa nani mîshi nnywe». 8 Abaganda bâge bàli bajir’igula ebiryo omu lugo. 9 Olya mukazi w’Omusamâriya amubwîra, erhi: «Kurhi we Muyabudi wankampûna amîshi, nie Musamâriya?» Bulya Abayahudi n’ Abasamâriya barhabonanakwo. 10 Yezu amushuza, erhi: «Ocimanyaga enshokano ya Nnaâmabanga okanamanya ndi okubwîzire, erhi: «Mpa nani nnywe, wakabire we muhûna, naye anakakuhîre amîshi g’obuzîneq». 11 Olya mukazi amubwîra, erhi: «Yagirwa, ci orhagwêrhi eci wankadômeramwo, n’iriba lirî lirî. Ngahi wankacibona amîshi g’obuzîne? 12 K’olushirage larha Yakobo warhuhaga eri iriba, anyweramwo bo n’abana n’ebintu byâge?» 13 Yezu amushubiza, erhi: «Ngasi yeshi onywakwo aga mishi ashub’iyumva enyôrha; 14 Ci owanywe oku mîshi namuha, arhakayumva nyôrha ciru n’eliguma; bulya amîshi namuha gamuhindukamwo iriba lyakahululamwo amîshi g’obuzîne bw’ensiku n’amango». 15 Nyamukazi, erhi: «Waliha, mpa nani kwo ago mîshi, lyo irhondo ntaciyumva nyôrha, lyo ntanakaciyish’idôma bano». 16 Yezu amubwîra, erhi: «Kanya, ohamagale balo, ogal’igaluka». 17 Olya mukazi amushuza, erhi: «Ntajira mulume». Yezu amushubiza, erhi: «Neci, kwo binali, orhajira mulume. 18 Bulya wamaja omu mwa balume barhanu, n’oyu oli omu mwâge arhali balo. Neci, orhanywesiri». 19 Nyamukazi, erhi: «Yagirwa, namabona oku oli mulêbi. 20 Balarha bakag’iharâmya kw’eyi ntondor, ninyu mpu Yeruzalemu ho hantu h’okuharâmya». 21 Yezu amubwîra, erhi: «We mukazi, nyemêra, amango gahisire, arhananciri kuli eyi ntondo erhi e Yeruzalemu mwacikaharâmya Larha. 22 Mw’oyo munakaharâmya eci murhishi, rhwehe rhuharâmya eci rhuyishi; bulya obucire omu Bayahudi burhenga. 23 Caba amango gayiruka -ganakola go gano- abaharâmya okunali bakola bakaharâmya Larha omu murhima gwâbo n’okunali; bulya abo bo Larha alonza mpu bamuharâmye. 24 Nyamuzinda aba mûka, n’abamuharâmya kukwânîne bamuharâmye omu murbima n’okunali». 25 Olya mukazi anacimubwîra, erhi: «Nyishi oku Masiha, olya baderha Kristu, ayisha. Amango ayisha, ye warhuyigîriza byoshi». 26 Yezu amushuza, erhi: «Nie ono ndwîrhe nakudesa». 27 Ho n’aho abaganda bâge bayisha, basômerwa erhi babona adwîrhe aganiîza omukazi. Ci ntâye washagire mpu amudôsa, erhi: «Ci wamudôsa», erhi: «Carhuma wamuganîza?» 28 Nyamukazi anacisiga akabindi kâge, alibirhira eka, aj’ibwîra abantu, erhi: 29 «Yishi mubone omulume wamambwîra ebinajizire byoshi. K’arhankaba ye Kristu?» 30 Banacirhenga omu lugo, baja emunda àli. 31 Ago mango abaganda bâge bakag’imuyinginga banamubwîra, mpu: «Waliha Mwigiriza, ebiryo bino». 32 Naye abashuza, erhi: «Ngwêrhe ebiryo murhishi». 33 Abaganda bâge bakadôsanya, mpu: «Nkaba hali owamudwîrhire eby’alyas?» 34 Yezu ababwîra, erhi: «Ebiryo byâni kuli kujira obulonza bw’owantumaga n’okuyukiriza omukolo gwâge. 35 Ka murhaderha, mpu: «Hasigire myezi ini emyâka eyêre?» Nani mmubwîzire: Yinamuli amasù, mubone oku amashwa gakola gayâkirize n’emyaka. 36 Omusârûzi akola ahâbwa oluhembo lwâge; akola adwîrhe alunda emburho oku buzîne bw’ensiku n’amango, na ntyo owarhwêraga naye akola asîma bo n’omusârûzi. 37 Neci aka kanwa kanali k’okuli: orhwêra ali wago, n’osârûla ali wago. 38 Nammurhumire okuj’isârûlat ebi murhalibukiraga; bandi balibusire ninyu mwalya emyaka y’amalibuko gaâbo».
39 Basamâriya banji b’eco cishagala bamuyemêra erhi kalya kanwa k’olya mukazi karhuma, erhi: «Anambwîzire ebi najizire byoshi». 40 Erhi bamuhikaho, bamuyinginga mpu acumbike. Ajirayo nsiku ibiri zone. 41 Bandi banji bamuyemêra erhi nyigîrizo zirhuma. 42 Bakâbwîra olya mukazi, mpu: «Arhaciri binwa byâwe birhumire rhuyemêra; nirhu rhwêne rhwamuyumvîrhe, rhunakola rhumanyire bwinja oku kwo binali, oyu ye Muciza w’igulu».
Yezu afumya mugala wa murbambo muguma (Mt 8, 5-13; Lk 7, 1-11)
43 Erhi zirya nsiku ibiri zigera, anacilikûla, aja e Galileya. 44 Yezu yene àli erhi adesire mpu nta mulêbi okengwa omu cihugo câbo. 45 Erhi ahika e Galileya, abanya-Galileya bamuyankirira, bulya bàli erhi babwîne ebi ajiraga e Yeruzalemu byoshi oku lusiku lukulu; bulya nabo bàli oku lusiku lukulu. 46 Ashub’ija e Kana y’e Galileya, erya ahindulaga amîshi okuba divayi. Yali murhambo muguma walwazagya omugala e Kafanaumu. 47 Oyo mulume erhi ayumva oku Yezu ahika e Galileya kurhenga e Yudeya, amuguma omu cirali, anamushenga mpu ayandagalire emwâge, aj’ifumya omugala wali hofi h’okufa. 48 Yezu amubwîra, erhi: «Ka mukaba murhabwîni ebisômerîne n’ebirhangâzo murhâyemêre?» 49 Naye nyamurhwâli, erhi: «Muhânyi, yandagala embere omwana anfîre». 50 Yezu amubwîra, erhi: «Gendaga, mugala wâwe ali mutaraga». Nyamulume anaciyemêra ako kanwa ka Yezu, alikûla. 51 Oku aciri omu njira y’okuyandagalira emwâge, abambali bayisha, bamubwîra mpu omugala afumire. 52 Abadôsa ensà yonêne arhondêraga okuyumva amagala. Bamushuza, mpu: «Nnjo aha nsà nda ishushira lyamurhengagamwo». 53 Ishe abona oku yo na nsà Yezu amubwîraga, erhi: «Mugala wawe ali mutaraga». Anaciyemêra yê n’ab’omu mwâge boshi. 54 Eco co cisômerîne ca kabiri Yezu àjizire erhi ashubira e Galileya kurhenga e Yudeya.
5
Yezu afumya omulwâla ah’iriba lya Betesta
1 Enyuma ly’ebyo, lwanaciba lusiku lukulu lw’Abayahudi, naye Yezu ayinamukira e Yeruzalemu. 2 Aha maziba g’ebibuzi, omu cishagala c’e Yeruzalemu, haba iriba liderhwa Betestau omu ciyahudi. Eryo iriba lijira mbaraza irhanu. 3 Balwâla mwandu bakag’igwishira mw’ezo mbaraza: emihûrha, abahinange n’abahozire enjingo bakag’ilingûza oku amîshi gashabagana. 4 Bulya liguma liguma malahika wa Nyakasane akag’iyandagalira omu maziba n’okushabaganya amîshi. N’erhi amîshi gabaga gabirunduka, owarhangag’ikajamwo ye wanakag’ifuma endwâla yage. 5 Hàli muntu muguma, erhi ali myaka makumi asharhu na munani alwâla. 6 Yezu anacimubona agwishîre, erhi anamanyire oku emyâka ekola minji kurhenga ali ntyo. Amubwîra, erhi: «Ka walonza okufuma?» 7 Naye olya mulwâla, erhi: «Muhânyi, ntajira owakampira omu maziba nka amîshi gabirunduka; na nkaderha nti mmujâge, erhi mpahika, nnanshimâne owundi mira antangaga». 8 Yezu amubwîra, erhi: «Yimuka, oyanke encingo yâwe, ocigendere». 9 Olya mulume anacifuma oku ilindo liguma; ayanka encingo yâge, agenda». Ci olwo lusiku lwàli lwa sabato. 10 Abayahudi babwîra oyo muntu wafumaga, mpu: «Ene lwa sabato, orhankabarhula encingo yâwe». 11 Naye abashuza, erhi: «Ci owanfumagya anambwîzire, erhi: Yanka encingo yâwe, ogende!» 12 Bamudôsa, mpu: «Ye ndi oyo wakubwîraga, erhi: Yanka encingo yâwe, ogende?» 13 Ci olya muntu wàfumaga arhàli amumanyire, bulya Yezu àli amazonga omu lubaga lwàli lulundumîne. 14 Erhi kugera nsiku, Yezu amushimâna omu ka-Nyamuzinda; anacimubwîra, erhi: «W’oyu wafumire; irhondo orhacijiraga byâhav, olek’iba kubi kulusha okurhanzi». 15 Olya mulume anacigend’ibwîra Abayahudi oku Yezu ye wamufumagya. 16 Okwo kwarhuma Abayahudi barhondêra okumuhivulula mpu bulya akag’ijira ntyo olwa sabato. 17 Ci yehe abashuza, erhi: «Oku Larha adwîrhe akola erhi nani kwo n’okwo». 18 Okwo kwarhuma Abayahudi bakâlonza okumuyîrha, arhali okwenge akag’ivuna olwa sabato kwônene, ci bwenene bulya akag’iderha mpu Nyamuzinda ye Ishe n’okucîyumanyanya na Nnâmahanga.
Omukolo gwa Mugala wa Nyamuzinda
19 Yezu anacishuza, ababwîra, erhi: «Okuli, okuli, mmubwîre, Mugala wa Nnâmahanga arhankahash’ijira ebi arhabonaga Ishe ajira: ngasi byoshi Ishe ajira, n’Omugala kwo na kuguma abijira. 20 Bulya Nyamuzind’Ishe azigira Omugala, n’ebi ajira byoshi, anamuyêrekebyo; acinamuyêreka ebilushire ebyo, murhangâle. 21 Nka oku Ishe affûla abafù anabahe obuzîne, kwo n’okwo Omugala naye abalonzize anabahe obuzîne. 22 Bulya lshe arhatwîra ndi lubanja: ci ngasi lubanja alulîkira Omugala, 23 lyo abantu boshi bakenga Omugala, nk’oku bakenga Ishe. Orhakenga Omugala, erhi arhanakenga Ishe wamurhumaga. 24 Okuli, okuli, mmubwîre, oyumva akanwa kâni akanayemêra owantumaga, obuzîne bw’ensiku n’amango erhi bwâge, arhakanahêkwa lubanja, ci ahimire olufù, aja omu buzîne. 25 Neci mmubwîzire: amango gayishire -ganakola go gano- abafire bâyumve izu lya Mwene Nyamuzinda, n’abaliyumve banalame. 26 Nk’oku Ishe ye nn’obuzîne, kwo anahîre Omugala mpu abe nn’obuzîne, 27 anamuhîre obuhashe bw’okutwa emanja zoshi, bulya ali Mwene-omuntu. 28 Murhasômeragwa n’okwo: bulya amango gayiruka, abali omu nshinda boshi bârhengemwo bamâyumva izu lyâge; 29 abakozire aminja bafûkire obuzîne, n’abajizire amabî bafûkire olubanja. 30 Oku bwâni, ntâco nankahash’ijira niene. Olunyumvirhe lwo ntwa; n’akanwa kâni kashingânîne, bulya ntajira oku nnonzize, ci oku owantumaga alonzize. 31 Akaba nie ncihamîriza niene, obuhamîrizi bwani burhali bwo. 32 Wundi odwîrhe wampamîririza, nnamanyire oku obuhamîrizi bwâge kuli nie buli bw’okuli. 33 Mwàli murhumire abantu emwa Yowanew, naye adesire okunali. 34 Nie ono ntalonza buhamîrizi bwa muntu; ci ebyo mbidesire nti lyo mucunguka. 35 Yowane kàli kamole katwanyire kanalangashîne; mwànali mulonzize okusîma hisanzi hisungunu omu bumoleke bwâge. 36 Niehe ngwêrhe obuhamîrizi bulushire obwa Yowane: emikolo Larha ampàga mpu njire; eyo mikolo njira yo ehamîriza oku Larha ye wantumaga. 37 Na Larha wantumaga, yene ye muhamîrizi wâni. Mw’oyo murhasig’iyumva izù lyâge ciru n’eliguma, murhanasag’ibona obusù bwâge, 38 n’ecinwa cêge cirhammubamwo, bulya oyu arhumaga murhamuyemera. 39 Muhumba Amandiko, bulya mucîkebirwe mpu mwo muba akalamo karhahwa; ci nago kumpamîriza gampamîriza! 40 Ci murhalonza okuja emunda ndi lyo mubona obuzîne. 41 Irenge ly’abantu, ntalilonza. 42 Ci mmanyire oku murhajira buzigire bwa Nnâmahanga. 43 Nayishire oku izîno lya Larha, murhananyankiriraga; erhi owundi ankacirhuma yenene, oyo mwanamuyankirira. 44 Kurhi mwankayemêra mwe mulonza okukuzibwa ngasi muguma n’abâbo, ci obukuze burhenga emwa Nnâmahanga yene murhabulonza? 45 Murhamanyaga mpu nie nâmmushobeke emwa Larha. Musa mucîkubagira ye wâmmushobeke. 46 Bulya muciyemêraga Musa, mwankanyemîre nani; bulya ebi ayandisire nie abiyandikîre. 47 Ci mukaba murhayemîri ebi ayandisire, kurhi mwankayemêra ebinwa byâni?
6
Yezu aluza emigati (Mt 14, 13-21; Mk 6, 32-44; Lk 9, 10-17)
1 Okuhandi Yezu anaciyikirira ishiriza ly’enyanja y’e Galileya, ederhwa Tiberiyadi. 2 Abantu mwandu erhi bamushimbire, bulya bàli bàmabona ebisômerîne akag’ijirira abalwâla. 3 Yezu anacirheremera oku ntondo, adahalakwo bo n’abaganda bâge. 4 Basâka, lwo lusiku lukulu lw’Abayahudi, ali hofi. 5 Erhi ayinamula amasù, Yezu abona olubaga lunji lumushimbire. Anacibwîra Filipo, erhi: «Ngahi rhwankagulira emigati bâlya?» 6 Amubwîraga ntyo mpu amurhangule, bulya àli amanyire yêne oku ajira. 7 Filipo amushuza, erhi: «Emigati ya ngoyox ibiri erhankabalumira, ciru ngasi muntu ankahâbwa hisungunu». 8 Muguma omu baganda bâge, ye Andreya, mulumuna wa Simoni, amubwîra, erhi: 9 «Hano hali mwâna muguma odwîrhe migati irhanu y’engano na nfi ibiri; ci kwône cirigi cici eco kuli ogu mwandu gw’abantu?» 10 Yezu anacibabwîra, erhi: «Mubwîre abantu babwârhale». Obukere bwàli ho bunji. Banacibwârhala balume nka bihumbi birhanu. 11 Okubundi Yezu ayanka erya migali, n’erhi aba amavuga omunkwa, ayigabira abantu bàli babwârhîre, n’enfi kwo na kwo, nk’oku balonzagya. 12 Erhi baba bamayigurha, abwîra abaganda bâge, erhi: «Mugushe ebihimbi bisigîre, bilek’iherera busha». 13 Babigusha, bayunjuza birhimbiri ikumi na bibiri by’ebisigaliza by’erya migali irhanu baàlyaga. 14 Erhi abantu babona eco cisômerîne Yezu ajiraga, bakaderha, mpu: «Neci, y’oyu ye mulêbi wayisha en’igulu». 15 Yezu erhi amanya oku balonza okumugwârha mpu bamujire mwâmi, acigendera, ashub’icîfulika oku ntondo yêneyêne.
Yezu alambagira omu nyanja (Mt 14, 22-23; Mk 6, 45-52)
16 Erhi bijinga, abaganda bâge bayandagalira oku nyanja, 17 bashonera omu bwârho, bayikira, baja e Kafarnaumu. Bwayira na Yezu arhabahikakwo; 18 erhi n’empûsi edwîrhe yashungûrha, enyanja yabira. 19 Bàli bamavugama nka stadiy makumi abiri n’irhanu erhi makumi asharhu, erhi Yezu ayegêra obwârho ayish’agenda omu nyanja. Banacirhemuka. 20 Ci Yezu ababwîra, erhi: «Niene, murhayôbohaga!» 21 Bàli bakola bamuyanka omu bwârho, ci aho honêne obwârho bwàhika aha banajaga.
Yezu ayigîriza omu sinagogi y’e Kafarnaumu
22 Erhi buca, olubaga lwàli lusigîre ishiriza lwabona oku obwârho bwàli buguma bwônene n’oku Yezu arhàli abujiremwo haguma n’abaganda bâge. ci bòne bàli bagenzire. 23 Ci kwône agandi mârho gàli gayishire, garhenga e Tiberiyadi, halya baliraga omugati. 24 Erhi abantu babona oku Yezu arhali ho n’oku abaganda bâge ntâbo, baja balonza Yezu. 25 Erhi bamushimâna ishiriza, bamudôsa, mpu: «Yagirwa, mangaci wahikaga eno?» 26 Yezu abashuza, erhi: «Okuli, okuli, mmubwîre, mudwîrhe mwanonza arhali bisômerîne mwàbwîne birhumire, ci bulya mwàlîre emigati mwayigurha. 27 Mukâkola, arhali orhulyolyo rhuhwa rhurhuma, ci ebiryo biyôrha ensiku n’amango birhuma. Ebyo biryo Mwene-omuntu wamuhâbyo, bulya ye Ishe Nyamuzinda ahizirekwo ecimanyîso câge». 28 Banacimubwîra, mpu: «Kurhi rhwajiraga lyo rhukola emikolo ya Nnâmahanga?» 29 Naye abashuza, erhi: «Omukolo gwa Nnâmahanga kwo kuyemêra oyo arhumaga». 30 Nabo, mpu: «Cimanyîso cici warhuyêrekaga lyo rhukuyemêra? Bici ojira? 31 Balarha balîre amânaz omu irungu, nka oku biyandisirwe: Abahîre omugati gw’emalunga mpu balye».
32 Yezu anacibashuza, erhi: «Okuli, mmubwîre, arhali Musa wammuhâga omugati gw’empingu; Larha ye mmuha omugati gw’empingu, gwo mugati gw’okunali. 33 Bulya omugati gwa Nnâmahanga, gwo gulya guhona empingu gunahâne obuzîne en’igulu». 34 Nabo bamubwîra, mpu: «Yagirwa, orhuhe ensiku zoshi kuli ogwo mugati». 35 Yezu abasbuza, erhi: «Nie mugati gw’obuzîne; ojîre emunda ndi arhankacishalika, n’onyemîre arhankaciyumva nyôrha. 36 Ci nammubwîzireko: mudwîrhe mwambona ci murhanyemîri. 37 Ebi Larha ampa byoshi byaja emunda ndi, n’ojire emundaa ndi ntankamukwêba embuga; 38 bulya nahonyire empingu, arhali mpu nkajira oku nalonza, ci oku owantumaga alonza. 39 Naye owantumaga alonza mpu ntarheraga bici muli birya ampaga, ci mpu mbifûle olusiku luzinda. 40 Neci, kwo Larha alonza mpu ngasi obona Omugala anamuyemêre abe n’obuzîne bw’ensiku n’amango, nani mmufûle olusiku luzinda».
41 Ci Abayahudi erhi badwîrhe bacîduduma erhi ye rhumire, bulya anadesire, erhi: «Nie mugati gwahonaga empingu». 42 Bakaderha, mpu: «Ka arhali ye Yezu, ola mugala wa Yozefu? Ka rhuhabire ishe na nnina? Kurhi akolaga aderha, erhi: «Nahonaga empingu?» 43 Yezu abashuza, ababwîra, erhi: «Murhacîdudumaga. 44 Ntâye wankaja emunda ndi nka Larha wantumaga arkamukulwiri; nani nayish’imufûla olusiku luzinda. 45 Kuyandisirwe n’abalêbi: Boshi bayish’iyigîrizibwa na Nnâmahangab. Ngasi yeshi oyumva enyigîrizo za Larha akanaziyankirira, aja emunda ndi. 46 Arhali kwo kuderha oku hali wabwîne Larha, aha nyuma z’olya orhenga emwa Nyamuzinda: oyo ye wabwîne Larha.
47 Okuli, okuli, mmubwîzire, oyemîre agwêrhe obuzîne bw’ensiku n’amango. 48 Nie mugati gw’obuzîne. 49 Basho balire amâna omu irungu, banafa. 50 Ogu gwo mugati gurhenga empingu: owagulyakwo arhakafa. 51 Nie mugati guzîne gwahonaga empingu; owalya kuli ogwo mugati alama ensiku zoshi; n’omugati nâhâna, gwo mubiri gwâni gwalerhera igulu obuzîne». 52 Obwo Abayahudi bakaja kadali bône na nnene, mpu: «Kurhi oyo muntu ankarhuha omubiri gwâge mpu rhugulye?»
53 Yezu anacibabwîra, erhi: «Okuli, okuli, mmubwîre, akaba murhaliri orriubiri gwa Mwene omuntu murhananywiri omuko gwâge, nta buzîne bwâba muli mwe. 54 Olya omubiri gwâni ananywe omuko gwâni, agwêrhe obuzîne bw’ensiku n’amango, nani namufûla olusiku luzinda. 55 Bulya omubiri gwâni ciri cinyôbwa c’okuli. 56 Olya omubiri gwâni ananywe omuko gwâni, abêra muli nie nani muli ye. 57 Nk’oku Larha wantumaga azîne, nani nzîne muli Larha, ondya naye alama nie ntumire. 58 Ogwo gwo mugati gwamanukaga empingu; gurhali gwo muguma n’ogu basho balyaga banagal’ifa. Olya ogu mugati alama ensiku zoshi». 59 Ezo nyigîrizo aziyigîrizagya e Kafarnaumu omu sinagogi. 60 Erhi baziyumva, banji omu baganda bâge baderha, mpu: «Eci cinwa camazibuha! Ndi wankaciyumva?»
61 Erhi Yezu amanya oku badwîrhe bacîduduma okwo kurhuma, anacibabwîra, erhi: «K’okwo kummusômîre? 62 Amango mwâbone mwene-omuntu arheremera aha ayôrhag’aba lyo? 63 Omûka gwo gubamwo obuzîne, omubiri guli gwa busha. Ebinwa mmubwîzire biri mûka, biri buzînec. 64 Ci muli mwe muli abarhayemîri». Kurhenga omurhondêro erhi Yezu ayishi bandi barhayemêraga na ndi wâmulenganye.
65 Anacishub’ibabwîra, erhi: «Co carhumire mmubwîra nti ntâye wankaja emunda ndi nka arhakushobwîri na Larha». 66 Kurhenga aho banji omu baganda bâge bacîyegûla, banaleka okukamukulikira.
Petro amanya oku Yezu ali Nyamuzinda (Mt 16,16)
67 Okubundi Yezu anacibwîra balya lkumi-na-babiri, erhi: «Ka ninyu mukola mwâgenda?» 68 Simoni Petro amushuza, erhi: «Yagirwa, emwandi rhwaja? We gwêrhe ebinwa by’obuzîne bw’ensiku n’amango. 69 Rhwehe rhuyemîre rhunamanyire oku we Mutagatifu wa Nnâmahangad». 70 Yezu abashuza, erhi: «Ka ntamwîshogaga oku muli lkumi-na-babiri? Ci muguma muli mwe ali shetani». 71 Yuda, mwene Simoni w’e Keriyoti aderhaga; bulya ye wali ayish’imulenganya, n’obwo àli wa muli balya lkumi-na-babiri.
7
Yezu arheremera e Yeruzalemu oku lusiku lukulu anayigîriza
1 Enyuma z’aho, Yezu akageragera omu Galileya; arhankagezire omu Yudeya, bulya Abayahudi bakag’imulonza mpu bamuyîrhe. 2 Obwo erhi olusiku lukulu lw’Abayahudi, luderhwa lwa Bihandoe, luli hofi. 3 Bene-wâbo banacimubwîra mpu: «Rhenga eno, oj’e Yudeya, abaganda b[qwe babone ebi odwîrhe wajira. 4 Bulya ntâye walonza okucîmanyisa okola bufundafunda. Obula odwîrhe wajira ebi byoshi, ciyêrekanage omu igulu». 5 Ciru na benewâbo barhakag’imuyemêra. 6 Yezu anacibashuza, erhi: «Amango ganif garhac’ihika, ci mwehe amango ginyu gali minja ensiku zoshi. 7 Igulu lirhankahash’immushomba; niehe linshomba, bulya mpamîriza oku emikolo yalyo eri mibî. 8 Mw’oyo muje oku lusiku lukulu; niehe ntajakw’olwo lusiku lukulu, bulya amango gani garhac’iyunjula». 9 Erhi ayûs’iderha ntyo, acibêrera e Galileya. 10 Ci erhi bene-wâbo baba bamarheremera oku lusiku lukulu, naye ayija bufundafunda, buzira kuciyêrekana. 11 Erhi olusiku lukulu luba, Abayahudi bakamulonza banaderha, mpu: «Ngahi ali?» 12 Emirhwe y’abantu yakahwehwerezanya kuli ye. Baguma, mpu: «Muntu mwinja». Abandi, mpu: «Nanga, adwirhe arheba olubaga». 13 Ci ntâye wakag’imuderha n’obwâlagale erhi kuyoôboha Abayahudi kurhumire. 14 Ekarhikarhi k’olusiku lukulu, Yezu anacisokera e ka-Nyamuzinda, arhondêra ayigîriza. 15 Abayahudi basômerwa, bakaderha, mpu: «Kurhi amanyire amaruba arhanajaga omu masomo?» 16 Yezu anacibashuza, erhi: «Enyigîrizo zâni zirhali zâni, ci z’olya wantumaga. 17 Owalonz’ijira obulonza bwâge, acibonera erhi ezi nyigîrizo ziri za Nnâmahanga, nisi erhi niene ncirhumire. 18 Oderha ebyage yêne, irenge lyâge alonza; ci olonza irenge ly’owamurhumaga, oyo ye derha eby’okuli, arhanabamwo bunywesi. 19 Ka Musa arhammuhaga Amarhegeko? Ci ntâye muli mwe oshimba Amarhegeko! Cici mwalongeza okunyîrha?» 20 Olubaga lwashuza, mpu: «Olimwo shetani. Ndi walonza okukuyîrha?» 21 Yezu anacibashuza, erhi: «Kantu kagumag kône njizire, mwanagal’irhangâla mweshi. 22 Musa ammuhire irhegeko ly’okukembûlwa, arhali kwo kuderha oku Musa walidwîrhe, ci bashakuluza, munakujire olwa-sabato. 23 Ntyo omuntu anakembûlwe olusiku lwa sabato buzira kuvuna irhegekoh lya Musa. Cirhumirage mulungulwa okwenge nafumize omuntu yeshi olwa-sabato? 24 Olubanja murhakag’iluha ocîshizire, ci mukagemera omuntu oku anakwânîne».
Abantu baja kadali oku cisisi ca Kristu
25 Obwo baguma omu bantu b’e Yeruzalemu bakaderha, mpu: «K’arhali ye badwîrhe balonza okuyîrha oyu? 26 Ci y’oyu odwîrhe aderha n’obwâlagale na ntâko bamubwîzire! K’abakulu b’ecihugo babwinage okunali oku ye Kristu? 27 Ci kwône oyo rhurhahabiri ecisisi câge; Kristu yehe amango ayisha, ntâye wâmanye ali wa ngahi». 28 Obwo Yezu erhi adwîrhe ayigîriza omu ka-Nyamuzinda; anaciderha, erhi: «Neci, munyishi munamanyire ndi wa ngahi! Ci kwônene arhali niene nacîdwîrhe; ci owantumaga ali w’okunali, murhanamuyishi. 29 Niehe mmuyishi, bulya ye cisisi câni, bulya ye wanantumaga». 30 Balonza okumugwârha; ci ntâye wamuhumirekwo, bulya amango gâge garhal’icihika.
Yezu abwîra Abayahudi oku ali hofi agende
31 Muli eyo ngabo y’abantu, banji bamuyemêra. Bakacijamwo, mpu: «K’amango Kristu ayisha acijira ebisômerîne bilushire ebi oyo muntu ajizire?» 32 Abafarizeyi bayumva oku olubaga ludwîrhe lwamukûnga kungan’aho; barhuma abaganda mpu bamugwârhe. 33 Lero Yezu anacibabwîra, erhi: «Nciri ninyu hisanzi hisungunu ngal’icigalukira emwa owantumaga-. 34 Mwacinnonza munambulei, n’aha nabà, murhankahahika». 35 Nabo Abayahudi bakabwîrizanya, mpu: «Ngahi aho aja, rhubule kumubona? K’aja omu Bayahudi bashandabîne emw’abapagani, agend’iyigîriza abapagani? 36 Kwo kurhi okwo adesire, erhi: «Mwacinnonza munambule, n’aha nabà, murhankahahika?»
Yezu alaganya amîshi g’akalamo
37 Oluzinda lw’olusiku lukulu, lwo lulushire ezindi, Yezu anaciyimanga, ayakûza n’izù linene, erhi: «Ngasi ogwêrhwe n’enyôrha, ayishe emunda ndi; na ngasi onyemîre, anywe. 38 Nk’oku Amandiko gadesire: enyishi z’amîshi g’obuzîne zâhulule omu nda yâge». 39 Aderhaga Mûka Mutagatifu abamuyemêre bàli bayish’ihâbwa; bulya barhàl’isag’ihâbwa Mûka Mutagatifu, kulya kuba Yezu arhàli aj’ikuzibwa.
Bashub’ija kadali oku cisisi ca Kristu
40 Banji omu bantu bayumvagya okwo omu lubaga, bakaderha, mpu: «Okuli, y’oyu ye mulêbi!» 41 Abandi, mpu: «Ye Kristu!» Ci abandi bakashuza, mpu: «Ka Kristu ankarheng’e Galileya? 42 K’ Amandiko garhadesiri mpu omu bûko bwa Daudi, omu lugo lw’e Betelehemu Kristu anârhenge?» 43 Obwo olubaga lwalyâna erhi ye rhuma. 44 Baguma balonza okumugwârha, ci ntâye wamuhizirekwo okuboko. 45 Abaganda banacishubùka, baja emw’abajinji b’abadâhwa n’Abafarizeyi. Nabo babadôsa, mpu: «Carhumire murhamulêrha?» 46 Abaganda bashuza, mpu: «Nta muntu okol’oshambîre aka oyu muntu!» 47 Abafarizeyi banacibashubiza, mpu: «Kuziga ninyu mwacîrikirîre ntyo! 48 K’omu barhambo erhi omu Bafarizeyi hali omuyemîre? 49 Ci obu buso bw’abantu barhishi Marhegeko bali bakagwal» 50 Muguma muli bo, ye Nikodemu, olya wali ojîre emwa Yezu, anacibabwîra, erhi: 51 «K’irhegeko lirhu linatwîre omuntu barhanaj’imuyumva n’okumanyirira eci ajizire?» 52 Bamushuza, mpu: «K’oli Mugalileya nawe? Osome bwinja, wabona oku e Galileya erharhenga mulêbi». 53 Okubundi ngasi muntu anacigaluka emwâge.
8
Omukazi w’omugonyi
1 Yezu yehe acijira oku ntondo y’Emizeti. 2 Ci erhi guba mucêracêra, ba shub’imubona omu ka-Nyamuzinda, n’olubaga lwoshi lwamukunjukakwo. Anacibwârhala, arhondêra abayigîriza. 3 Abashamuka b’ihano n’Abafarizeyi bamulêrhera omukazi wagwârhagwa omu bugonyi, bamuhira ekagarhî k’abantu boshi, 4 babwîra Yezu, mpu: «Waliba Muyigîriza, oyu mukazi agwâsirwe masi-masi omu bugonyi. 5 N’omu Marhegeko, Musa adesire mpu abakazi ba bene abo mabuye rhwakâbabanda. Nawe we kurhi obwine?» 6 Baderhaga ntyo mpu bamurhege, lyo babona oku bamulega. Ci Yezu aciyunamira, arhondêra ayandika ahanshi n’omunwe gwâge. 7 Erhi abona barhamurhengakwo, anaciyi namuka, ababwîra, erhi: «Olya orhasag’ijira câha muli mwe amubandage ibuye ly’oburbanzi!» 8 Anacishub’iyunama, ashub’irhondêra ayandika ahanshi. 9 Erhi bayumva ebyo binwa, bakayongoloka muguma muguma, kurhangira oku bashosi; na ntyo Yezu asigala yenene n’olya mukazi wali halya bwimanga. 10 Okubundi Yezu anaciyinamuka, amubwîra, erhi: «We mukazi, ngahi balì? Ka ntâye wacikutwîrire olubanja?» 11 Naye, erhi: «Ntâye, Yagirwa!» Yezu, erhi: «Nani ntâko nacikujira. Cigenderage, ci irhondo orhacihîra okahemuka».
Yezu ko kamole k’igulu
12 Yezu ashub’ibabwîra, erhi: «Nie kamole k’igulu; onkulikire arhankagenda omu mwizimya, ci aba n’obumoleke bw’obuzîne».
Baja kadali oku buhamîrizi bwa Yezu
13 Abafarizeyi banacimubwîra, mpu: «Obu wêne odwîrhe wacîhamîririza, obuhamîrizi bwawe buli ntâbwo». 14 Yezu abashuza, erhi: «Neci, niene nie ncîhamîririza, ci kwône obuhamîrizi bwâni buli bw’okuli, bulya nyishi aha ntenga n’eyi nyêrekire; ci mwehe murhishi aha mpubuka n’aha nâlola. 15 Mw’oyo, nka mwatwa olubanja, mubiri mulola; nie ono ntatwîra ndi lubanja; 16 na nkatwa olubanja, olubanja lwâni luli lw’okuli, bulya ntali nienene, ci nie n’olya wantumaga. 17 N’omu Marhegeko ginyu kuyandisirwe mpu obubamîrizi bwa bantu babiri buli bw’okuli. 18 Ncîhamîririza niene, na Larha wantumaga naye ampamîririza». 19 Banacimudôsa, mpu: «Sho, ngabi aba?» Yezu abashuza, erhi: «Murhanyishi, murhishi na Larha; mucimmanyaga, mwankamanyire na Larha». 20 Ebyo binwa abiderheraga omu ka-Nyamuzinda, aha bwa mucîmba gw’ecibîkiro, erhi adwîrhe ayigîriza. Ntâye wadesire mpu amuhirakwo olunu, bulya amango gâge garhal’icihika.
Yezu arhonda Abayahudi babula-buyemere
21 Yezu ashub’ibabwîra, erhi: «Nâcîgendera; mwannonza munafâne ecâha cinyu. Aha naja murhankahahika». 22 Abayahudi bakadôsanya, mpu: «Ka kucîniga acîniga obu adwîrhe aderha, mpu: «Aha naja murhankahahika?» 23 Yezu ashub’iderha, erhi: «Mw’oyo muli b’idako, nani ndi w’enyanya. Mw’oyo muli b’en’igulu, niehe ntali w’en’igulu. 24 Nammubwîzire nti mwafâna ebyâha binyu. Neci, akaba murhayemîri oku nie Nyamubâhoj, mwafâna ebyâha binyu». 25 Banacimubwîra, mpu: «Oli ndi?» Yezu abashuza, erhi: «Oyo nammubwîzire. 26 Ngwêrhe binji naderha kuli mwe, binji bammutwîrakwo oluba nja; ci owantumaga arhaderha ebirhali by’okuli, n’ebi narhenzagya emwâge byo nanderha en’igulu». 27 Bôhe barhumvagya oku Ishe aderhaga. 28 Obwo Yezu anacibabwîra, erhi: «Amango mwayinamula Mwene-omuntu, lyo mwamanya oku nie Nyamubâho n’oku ntâco njira oku bwâni bwâni; ebi Larha anyigîrizize byo nderha, 29 n’owantumaga rhwe naye rhuba; arhandekaga niene, bulya ensiku zoshi njira ebimusîmîsa». 30 Erhi aba adwîrhe aderha ntyo, banji bàmuyemêra.
Yezu n’Abrahamu
31 Okuhandi Yezu anacibwîra balya Bayahudi bali bamuyemire, erhi: «Mukasêra oku binwa byâni, mwâba baganda bâni b’okunali; 32 mwamanya okuli, n’okuli kwammurhenza omu buja». 33 Bamushuza, mpu: «Rhuli h’iburha ly’Abrahamu na nta mango rhusag’iba baja b’omuntu. Kurhi wankarhubwîraga, mpu: mwayish’iba bantagengwa?» 34 Yezu anacibashuza, erhi: «Okuli, mmubwîre, ngasi muntu ojira ecâha ali muja. 35 N’omuja arhabêra omu nyumpa ensiku zoshi; omwâna yeki omuba ensiku zoshi. 36 Erhi Omugala akammucungula, mwanarhenga omu buja lwoshi. 37 Neci, mmanyire oku muli iburha ly’Abrahamu; kurharhuma murhalonza okunyîrha, bulya ecinwa câni cirhammuja emurhima. 38 Nie ono nderha ebi nabwine emwa Larha, ninyu mujira ebi mwayumvirhe emwa sho». 39 Bamushuza, mpu: «Ci Abrahamu ye Larha!» Yezu ababwîra, erhi: «Mucibâga bene-Abrahamu, singa kwo mujira ak’ Abrahamu. 40 Ci mw’abo mwalonza okunyîrha okwenge namammubwîra ebinali nayumvirhe emwa Nnâmahanga. Okwo Abrahamu arhakujiraga! 41 Mw’oyo bijiro bya sho mujira». Banacimubwîra, mpu: «Rhurhaburhagwa omu bugonyik; Larha ali muguma: ye Nnâmahanga». 42 Yezu anacibabwîra, erhi: «Nnâmahanga acibâga Sho, singa munzigira, bulya muli Nyamuzinda mpubuka n’emwâge narhengaga. Arhali niene nacîdwîrhe, ci ye wantumaga. 43 Cici cirhuma murhayumva enderho zâni? Bulya murhankahash’iyumva ebinwa byânil. 44 Sho ye shetani, na nyifinjo za sho mulonza okujira. Kurhenga omurhondêro erhi ali mwisi wa bantu; arhali wa kuderha okuli, bulya okuli kurhamubamwo. Nk’aderha eby’obunywesi, omu murhima gwâge abikûla, bulya ali munywesi ye n’ishe w’obunywesi. 45 Nìehe murhanyemêra, bulya nderha okunali. 46 Ndi muli mwe wankanyagîriza oku câha? Akaba nderha okunali, cirhuma murhanyemêra? 47 Oli wa Nnâmahanga ayumva ebinwa bya Nnâmahanga; akaba murhabiyumva, kwo kuderha oku murhali ba Nnâmahanga». 48 Abayahudi bamushuza, mpu: «Rhurhahabaga erhi: rhuderha nti oba Musamâriya n’oku shetani akubamwo». 49 Yezu abashuza erhi: «Ntalimwo shetani, ci ndwîrhe naha Larha obukuze, ninyu mudwîrhe mwangayaguza. 50 Nie ono, ntalonza irenge lyâni; hali olinnongeza, ye wanayi sh’itwa olubanja. 51 Okuli, okuli, mmubwîzire, oshimba ebinwa byâni arhakabona lufù ciru n’eliguma». 52 Abayahudi bamubwîra, mpu: «lero rhwamamanya bwinja oku shetani akulimwo. Abrahamu afîre, n’abalêbi nabo bafa; nawe, mpu: «Oshimba ebinwa byâni arhakabona lufù ciru n’eliguma!» 53 K’olushirage Larha Abrahamu wafîre? N’abalêbi nabo bafîre. Oligi ndi we?» 54 Yezu abashuza, erhi: «Ncicîkuzagya niene, irenge lyâni lyali lyaba busha; Larha ye nkuza, olya muderha mpu ye Nyamuzinda winyu, 55 n’obwo murhamuyishi. Niehe mmuyishi, n’erhi nakaderha nti ntamuyishi, nanaba munywesi akinyu. Ci mmuyishi nanshimba akanwa kâge. 56 Sho Abrahamu acîshingiraga okuyish’ibona Olusiku lwânim; alubwîne anacîshinga bwenêne». 57 Abayahudi banacimubwîra, mpu: «Ci orhac’ibona myaka makumi arhanu; ngahi waciboneraga Abrahamu?» 58 Yezu abashuza, erhi: «Okuli, okuli, mmubwîzire, erhi Abrahamu arhac’iba, erhi ho mbâ». 59 Banaciyanka amabuye mpu bamubandego, ci Yezu aciyongolokera, arhenga omu ka-Nyamuzinda.
9
Yezu afumya omuhûrha kurhenga okuburhwa
1 Erhi agera, abona omuntu waburhagwa ali muhûrha. 2 Abaganda âage bamudôsa, mpu: «Waliha Muyigîriza, ndi wajizire ecâha, oyu muntu erhi ababusi bâge, obûla abusirwe muhûrha?» 3 Yezu, erhi: «Oli ye oli ababusi bâge nta câha bajizire, ci mpu lyo obuhashe bwa Nnâmahanga bubonekana kuli ye. 4 Obûla bwacibona, kukwânîne njire emikolo y’owantumaga: obudufu buyirukaq, n’obudufu burhakola. 5 Obu nciri en’igulu, ndi bumoleke bw’igulu». 6 Erhi aba amaderba ntyo, anacitwîra ahanshi, ajira orhujondo n’amarhi gâge, arhushîga oku masù ga gulya muhûrha. 7 Okubundi amubwîra, erhi: «Jaga ocishuke omu iriba lya Silowe» kwo kuderha: orhumirwe. Gulya muhuûrha gwagenda, gwacishuka gwanagaluka erhi gukola gwabona n’obwâlagale. 8 Abalungu bâge n’abantu bakag’iyôrha bamubona aja ahûnahûna, baderba, mpu: «K’arhali olya wakag’iyôrha ahûnahûna oyu?» 9 Baguma, mpu: «Yenêne». Abandi, mpu: «Arhali ye, ci wundi omushushire». Naye, erhi: «Nie nênè». 10 Bamudôsa, mpu: «Kurhi amasù gâwe gabungûsire?» 11 Abashuza, erhi: «Olya baderha mpu ye Yezu, ye wajiraga orhujondo, arhunshîga oku masù, anambwîra, erhi: «Jaga ocîshuke omu iriba lya Silowe». Nayija, nacîshuka, nanabona». 12 Bamudôsa, mpu: «Ngahi ali?» Naye, erhi: «Ntishi». 13 Banacikanyanya olya muntu wali muhûrha emw’Abafarizeyi. 14 Olusiku Yezu ajiraga orhujondo anamuzibûla amasù lwàli lwa sabator. 15 Abafarizeyi nabo bashub’imudôsa kurhi amasù gâge gabungûkaga. Naye, erhi: «Anshîga orhujondo oku masù, nagend’icishuka, nankola ndwîrhe nabona». 16 Bafarizeyi baguma, mpu: «Oyo muntu arharhenga emwa Nnâmahanga, bulya arhakenga Sabato». Abandi, mpu: Kurhi omunya-byâha ankajira ebisômerîne biri nk’ebi?» Bacigabamwo bonene na bonene. 17 Banacishub’idôsa olya wàli muhûrha, mpu: «Nawe kurhi odesire kuli oyo wakuzibûlaga amasù?» Naye, erhi: «Ali mulêbi». 18 Ci Abayahudi barhalonzagya okuyemêra oku oyo muntu ali muhûrha n’oku akol’adwîrhe abona. Kwo kuhamagala ababusi bâge. 19 Babadôsa, mpu: «Ka mugala winyu oyu, olya muderha mpu aburhagwa muhûrha? Kurhi akolaga adwîrhe abona?» 20 Ababusi bâge bashuza, mpu: «Rhuyishi oku rhwe rhwamuburhaga n’oku aburhagwa erhi afîre amasù. 21 Ci oku akola adwîrhe abona n’owamuzibûlaga amasù, rhurhishi. Mumudôse; akola mulume, yêne acîderhera». 22 Bwôba bwa Bayahudi bwarhumaga ababusi bâge baderha ntyo; bulya bàli erhi bahizire mpu owaderhe oku Yezu ye Kristu anakagwe omu sinagogi. 23 Co carhumaga ababusi bâge baderha, mpu: «Akola mulume; mumudôse yene». 24 Abayahudi bashub’imuhamagala obwa kabiri, bamubwîra, mpu: «Okuze Nnâmahanga! Rhwehe rhuyishi oku ola muntu ali munyabyâha». 25 Naye, erhi: «Akaba ali munya-byâha, ntishi; kantu kaguma kône mmanyire: nàli muhûrha na buno nkola ndwîrhe nabona». 26 Banacimudôsa, mpu: «Kurhi kulya akujizire? Kurhi akuzibwîre amasù?» 27 Abashuza, erhi: «Nammubwîzire mîra, murhanayumvîrhe. Carhuma mwalonza nshub’immubwîra? Nkaba ninyu mwalonza okuba baganda bâge?» 28 Banacirhondêra bamujacira, mpu: «Okaba muganda wâge! Rhwehe rhuli baganda ba Musa. 29 Rhwehe rhuyishi oku Musa ye Nnâmahanga abwîzire ebinwa byâge; ci oyo rhurhishi ali wa ngahi?» 30 Olya mulume abashuza, erhi: «Lero namasômerwa! Murhishi ali wa ngahi omuntu onfumize obuhûrha! 31 Rhuyishi oku Nyamuzinda arhayumvirhiza banyabyâha, ci omuntu omurhumikira n’ojira oku alonza ye ayumvirhiza. 32 Ka mukola muyumvîrhe omuntu azibwîre amasù gw’owaburhagwa muhûrha? 33 Acibaga arhali emwa Nnâmahanga arhenga, ntâco anankajirîre». 34 Bamushuza, mpu: «Kurhenga omu nda ya nyoko erhi oyunjwîre byâha, onakola mpu warhuyigîriza!». Banacimulibirhakwo. 35 Yezu ayumva oku bamulibisirekwo. Erhi bacishimânana, amubwîra, erhi: «K’oyemîre Mwene-omuntu?» 36 Naye, erhi: «Ye ndi, Nyakasane, mmuyemêre?» 37 Yezu amubwîra, erhi: «Omubwîne, ye dwîrhe akudesa». 38 Naye, erhi: «Nyemîre, Nyakasane!» Anacifukama embere zâge. 39 Okuhandi Yezu anaciderha, erhi: «Kucîranula kwandwîrhe en’igulu: lyo abarhabona babona, n’ababona babe mihûrha». 40 Abafarizeyi bahali erhi bayumva, bamudôsa, mpu: «Ka rhuligi mihûrha nirhu?» 41 Yezu ababwîra, erhi: «Mucibaga mihuûrha, rhinga nta câha mugwêrhes. Ci mwehe, mpu: Kubona rhubona! Co cirhumire ecâha cinyu ho cinaciri».
q9.4 : Ensiku Kristu agezize en’igulu, kwo zàli nka mulegerege gwa mukolo. Ebijingo by’ogo mulegerege n’obudufu, lwo lusiku lw’amababale n’okufa kwa Yezu. Co carhumaga abwira abaganda olusiku ahânagwa mpu «bukola bwâmi bwa mwizimya» (Lk 22,53).
r9.14 : Okujira orhujondo gwàli mukolo guhanzibwe olwa-sabato.
s9.41 : Balya Bayahudi barhayemiri Yezu bali muhûrha, ci barhalonz’ìmanya oku bali yo; na ntyo barhankafuma.
10
Lungere mwinja
1 «Okuli, okuli, mmubwîre, orhayishiba emuhanda omu lugo lw’ebibuzi, ci ayishe muli yindi njira, erhi ciri cishambo na cishumûsi. 2 Naye oyisha emuhanda, ye mungere w’ebibuzi. 3 Oli oku lumvi anamuyigulire, n’ebibuzi binayumve izù lyâge. Anahamagale ebibuzi byâge ciguma ciguma, anabihuluse. 4 Nka bikola biri emuhanda, anabilongolera nnabyo, n’ebibuzi binamuyishe omu nyuma, bulya biyishi izù lyâge. 5 Ci ecigolo, birhankacikulikira; byanaciyâka, bulya birhamanyiri izù ly’ebigolo». 6 Yezu abatwa ogwo mugani, ci barhamanyaga ebi alonzagya okuderha. 7 Lero anacihabwîra, erhi: «Okuli, okuli, mmubwîzire: nie muhango gw’e bibuzi. 8 Abàli bayishire embere zani boshi, biri bishambo na bishumûsi; n’ebibuzi birhabayumvagya. 9 Nie muhango; ongeramwo, kucira acira; anagera anahuluke, agal’ishigâna obwasi akera. 10 Ecishambo cikîsha, erhi kuzimba ciri n’okuyirha n’okushereza. Niehe ecandwîrhe, nti ebibuzi bibone akalamo, akalamo kanene. 11 Ndi lungere mwinja. Lungere mwinja anahâne obuzîne bwâge erhi bibuzi byâge birhuma. 12 Omulimya, orhali lungere n’orhali nn’ebibuzi, akabona eciryanyi, analeke ebibuzi, aciyâkire, n’eciryanyi canabiyâbukamwo, cibishandâze. 13 Ajira ntyo bulya ali mulimya na nta buzigire ajira oku bibuzi. 14 Ndi lungere mwinja; nyishi ebibuzi byâni, nabyo ebibuzi byâni binyishi, 15 nka kulya Larha anyishi nani nyisbi Larha; nampâne obuzîne bwâni ebibuzi byâni birhuma. 16 Ngwêrhe ebindi bibuzi birhali muno lugon; nabyo kukwânîne mbilerhe; byayumva izù lyâni, na ntyo habe buso buguma na lungere muguma. 17 Eci Larha antonyeza kuli kuba bulya mpâna obuzîne bwâni lyo nshub’ibugalukana. 18 Ntâye wankabunyanka, ciniene mbuhâna. Njira obubashe bw’okubuhâna n’okushub’ibuyanka: lyo irhegeko Larha ampîre». 19 Abayahudi bacigabamwo erhi ebyo binwa birhuma. 20 Banji muli bo bakaderha, mpu: «Sbetani omulimwo, adwîrhe ahahabuka. Okumuyumvirhiza kuli kurhamira busha». 21 Abandi, mpu: «Ebyo binwa birhali bya muntu olimwo shetani. Ka shetani ankazibûla amasù g’omuhûrha?»
Yezu amanyisa Abayahudi oku ye Mwene-Nnâmahanga
22 Byanaciba ntyo! Bajira olusiku lukulu lw’aka-Nyamuzindao e Yeruzalemu. Gali mango ga mpondo. 23 Yezu akageragera omu ka-Nyamuzinda omu mbaraza ya Salomoni. 24 »Abayahudi banacimuzunguluka, mpu: «Mangaci warhurhûza emirhima eleke okumanana? Akaba we Kristu, rhubwîre n’obwâlagale». 25 Yezu abashuza, erhi: «Nammubwîzire, ci murhayemêra. Ebi njira oku izîno lya Larhap byo bimpamîriza; 26 ci murhayemêra bulya murhali b’omu bibuzi byâni. 27 Ebibuzi byâni binayumve izù lyâni; mbiyishi, nabyo binankulikire. 28 Mbiha obuzîne bw’ensiku n’amango; nta mango byâhere na ntâye wankabinkûla omu maboko. 29 Larha wabimpaga ali mukulu kulusha boshi, na ntâye wankakûla akantu omu nfune za Larha. 30 Larha na nani rhuli muguma». 31 Abayahudi balerha amabuye mpu bamubandego. 32 Yezu anacibabwîra, erhi: «Nammuyeresire minja manji garhenga emwa Larha; muli go lihi mwaâmbandira amabuye?» 33 Abayahudi bamushuza, mpu: «Garhali minja wajizire garhuma rhwakubanda amabuye, ci bulya walogosire ene ocijira Nnâmahanga n’obwo oli muntu». 34 Yezu anacibashuza, erhi: «Ka kurhayandisirwi omu Marhegeko ginyu: Nadesire nti: muli ba-nyamuzindaq. 35 Ecitabu c’ Amarhegeko cidesirage oku balya ebinwa bya Nyamuzinda bibwirwa bali ba-nyamuzinda n’ Amandiko garhankazâzibwa; 36 ninyu oyu Nyamuzind’Ishe ayimikaga anamurhuma en’igulu, mpu: «Wamalogorha», okwenge nadesire, nti: «Nie Mwene-Nyamuzinda!» 37 Akaba ntakola emikolo ya Larha, murhanyemêraga; 38 ci akaba nyijira, mukalahira kwanyemêra, nyemêreri ciru ebyo bijiro, munayôrhe mumanyire oku Larha andimwo n’oku nani ndi muli Larha». 39 Baderha mpu bamugwârhe, ci abafuma.
Yezu aja ishiriza lya Yordani
40 Asbub’icîjîra ishiriza lya Yordani, emunda Yowane akag’ibatiziza, anayibêra. 41 Bantu banji bakâja emunda ali. Bakâbwîrana, mpu: «Yowane nta cisômerîne ciru n’eciguma ajizire; ci ngasi ebi adesire kuli oyo muntu byoshi byàli by’okunali». 42 Na ntyo, banji bàmuyemêra.
11
Yezu afûla Lazaro.
1 E Betaniya, emwâbo Mariya na mwene wâbo Marta yali omulume mulwâla, mpu ye Lazaro. 2 Mariya y’olya washîgaga Yezu omugavu anamuhorhola amagulu n’emviri zâge. Mushinja wâbo Lazaro ye wàli mulwâla. 3 Bâli bâbo bombi barhumizagya emwa Yezu, mpu: «Yagirwa, olya ozigira, alwâla». 4 Erhi Yezu akuyumva aderha, erhi: «Eyo ndwâla erhali ya kufa; ci eri ya kumanyîsa irenge lya Nnâmabanga, lyo Mugala wa Nnâmahanga akuzibwa». 5 Yezu azigiraga Marta n’omulumuna na Lazaro. 6 Erhi ayumva oku Lazaro alwâla, ageza zindi nsiku ibiri aho ali. 7 Okubundi abwîra abaganda bâge, erhi: «Rhuje e Yudeya». 8 Abaganda bâge bamushuza, mpu: «Waliba Muyigîriza, kurhi washubîrira e Yudeya n’obwo kurhaz’igera nsiku Abayahudi balonzagya okukubanda amabuye?» 9 Yezu abashuza, erhi: «Ka omu lusiku ensâ zirhaba ikumi n’ibiri? Ogenda mushi arhasaârhala, bulya adwîrhe abona obumoleke bw’igulu; 10 ci ogenda budufu ye saârhala, bulya arhacibona». 11 Erhi aba amababwîra ntyo, ayushûla, erhi: «Omwîra wirhu Lazaro ali îro; nagend’imutula». 12 Nabo abaganda bâge, mpu: «Nyakasane, akaba îro ali, afuma». 13 Yezu alonzagya okuderha oku anafîre, ci bôhe bamanya mpu îro lya kurhamuka. 14 Lero Yezu ahumanula, erhi: «Lazaro anafîre; 15 nansîmire bulya ntàhali, lyo muyemêra. Ci rhujage emunda ali». 16 Naye Tomaa, oderhwa Didimu, abwîra abâbo baganda, erhi: «Kanyi nirhu rhujeyo, rhugend’ifa rhwe naye!» 17 Erhi Yezu ahika, ashimâna Lazaro ali nsiku ini abishirwe. 18 Kurhenga e Betaniya kuhika e Yeruzalemu ziri stadir ikumi n’irhanu zône. 19 Bayahudi banji bàli bayishire aho mwâbo Marta na Mariya mpu babarhulirize oku lufù lwa mushinja wâbo. 20 Erhi Marta ayumva oku Yezu ayiruka, agend’imulinga, naye Mariya asigala abwarhîre omu nyumpa. 21 Marta abwîra Yezu, erhi: «Ocibâga hano, mushinja wâni arhankafîre. 22 Ci kwône manyire oku na buno ngasi coshi wankahûna Nnàmabanga·anakuhaco». 23 Yezu amubwîra, erhi: «Mushinja waâwe âfûka», 24 Marta, erhi: «Manyire oku afûka omu bufûke bw’olusiku luzinda». 25 Yezu amubwîra, erhi: «Nie bufûke. Onyemire, ciru akafa, alama; 26 na ngasi yeshi olama muli nie onanyemêra, arhakafà ciru n’eliguma. Okwo, ka okuyemîre?» 27 Naye, erhi: «Neci, Yagirwa, nyemîre oku we Kristu, Mugala wa Nyamuzinda wayishire en’igulu». 28 Erhi ayûs’iderha ebyo binwa, aj’ihamagala mwene wabo Mariya. Amuhwehwerheza, erhi: «Omuyigîriza kwo ali kuno, akuhamagire». 29 Mariya erhi ayumva okwo, anacibaduka ho na halya, aja emunda Yezu àli». 30 Yezu arhàli acija omu lugo; aciri halya Marta amushimânaga. 31 Abayahudi bàli omu nyumpa na Mariya banakag’imurhuliriza, erhi babona abaduka anahuluka bulibirha, bamukulikira, bamanya mpu aj’ilakira ebwa cusho. 32 Erhi Mariya ahika aha Yezu ali n’erhi amubona, acikwêba aha magulu gâge, erhi: «Nyakasane, ocibaga hano, mushinja wâni arhakafîre!» 33 Yezu erhi abona agwîra emirenge haguma n’Abayahudi bàli naye, ecifufu camugwârha anayumva oburhe. 34 Anacidôsa, erhi: «Ngahi mwamuhizire?» Bamushuza, mpu: «Waliha, yishaga ohabone». 35 Yezu anacirhondêra arhoza emirenge. 36 Obwo Abayahudi banaciderha, mpu: «Neci amusîmaga wa!» 37 Ci abandi muli bo baderha, mpu: «Ci ye wazibûlaga amasù ga gulya muhûrha! Ka arhankahashire okurhegeka oyu arhafe?» 38 Yezu ashub’igwârhwa n’ecifufu, aja ebwa cusho. Gwâli mwîna gufûnisirwe n’ibuye. 39 Yezu anacibabwîra, erhi: «Kûli eri ibuye!» Marta, erhi: «Waliha, akola adwîrhe abaya» bulya ene lwo lusiku lwa kani». 40 Yezu amushuza, erhi: «Ka ntakubwîzire nti akaba oyemîre, wabona irenge lya Nnâmabanga?» 41 Banacikûla lirya ibuye. Okuhandi Yezu ayinamula amasù, aderha, erhi: «Larha, nkuvuzire omunkwa, kulya kuba wanyumvîrhîze. 42 Nyôrha nyishi oku onyumvîrhiza ensiku zoshi; ci abantu banzungulusire bo barhumire naderha ntyo, lyo bayemêra oku we wantumaga». 43 Erhi ayûs’iderha ntyo, ayakûza n’izù linene, erhi: «Lazaro huluka, oja eno mbuga!» 44 Nyakufa ahuluka, amagulu n’amaboko mashwêke n’orhutambara, n’obusu bubwîke n’omwenda. Yezu ababwîra, erhi: «Shwekûliye, mumuleke agende».
Abarhambo b’Abayahudi baja ihano ly’okuyîrha Yezu
45 Erhi babona eco cirhangâzo Yezu ajiraga, Bayabudi banji bàli emwâbo Mariya bamuyemêra. 46 Ci bayish’irhengamwo n’abaj’ibombolera Abafarizeyi ebi Yezu ajizire. 47 Abajinji b’abadâhwa n’Abafarizeyi kwo kuja ihano, mpu: «Cici rhwâjira obu oyo muntu adwîrhe ajira ebisômerîne binji? 48 Rhukamuleka, abantu boshi bamuyemêra, n;Abaroma bayish’irhuyôkera aka-Nyamuzinda n’obûko bwirhu». 49 Muguma muli bo, Kayifa, ye wàli mudâhwa mukulu ogwo mwaka, ababwîra, erhi: «Murhabona! 50 Ka murhishi mwêki oku kukwânîne muntu muguma afîre olubaga lyo ecihugo coshi cirek’ihera?» 51 Arhali yêne wacibwîraga ebyo binwa, ci bulya ali mudâhwa mukulu, alêba oku Yezu ali akwânîne afîre ecihugo câge, 52 arhanali cihugo câge cône, ci mpu lyo ashubûza abâna ba Nnâmahanga bàli bashandabîne. 53 Kurhenga olwo lusiku, bahiga là mpu kuhika bamuyîrhe. 54 Naye Yezu aleka okucîmoleka Abayahudi. Aciyegûla, aja hofi n’abaciga, omu cishagala ciderhwa Efrayimu, acibêrerayo bo n’abaganda bâge.
Hofi ha Basâka
55 Basâka w’Abayahudi àli hofi, n’abantu banji bayinamukira e Yeruzalemu mpu bagend’icicêsa. 56 Bakalongereza Yezu n’okudôsanya omu ka-Nyamuzinda, mpu: «Kurhi mukengîre? K’ayisha oku lusiku lukulu erhi nanga?» 57 Abajinji b’abadâhwa n’Abafarizeyi bàli erhi bàrhegesire mpu owamanye ah’ali anababwîre, bagend’imugwârha.
12
Yezu ashîgwa amavurha g’omugavu (Mt 26, 6-13; Mk 14, 3-9)
1 Erhi hasigala nsiku ndarhu embere za Basâka, Yezu aja e Betaniya, emunda Lazaro afûlaga àbâga. 2 Bamushêgera, na Marta akamurhumikira. Lazaro naye àli omu bàli oku cîbo bo naye. 3 Mariya anaciyanka enjebe y’amavurha g’omugavu gw’engulo ndârhi, arhondêra agashîga Yezu oku magulu anagahôrhola n’emviri zâge; enyumpa yoshi yayunjula kìsûnunu. 4 Yuda w’e Kerifoti, muguma w’omu baganda bâge, olya wali ayish’imuhâna, aderha, erhi: 5 «Owaguzagya ogu mugavu dinaris bihumbi bisharhu, akaziha abakenyi!» 6 Lurhàli lukogo lwa bakenyi aderheraga ntyo, ci bulya càli cishambo na bulya ye wabîkaga enshoho, akazag’izimba ebyàlimwo. 7 Yezu, erhi: «Mumuleke». Ogu mugavu àli agubîkire olusiku lw’okubishwa kwânit. 8 Bulya abakenyi, ensiku zoshi muli haguma nabo, ci niehe arhali ensiku zoshi mwâmbona». 9 Bayahudi banji bamanya oku ho ali aho, banayisha, arhali Yezu yenene orhumire, ci mpu babone na Lazaro afûlaga. 10 Abajinji b’abadahwa bahiga okuyîrha Lazaro naye, 11 bulya Bayahudi banji bakag’ibaleka erhi ye rhuma, bakayemêra Yezu.
Yezu aja omu Yeruzalemu (Mt 21, 1-9; Mk 11, 11-10; Lk 19, 28-38)
12 Erhi buca, erya ngabo y’abantu bàli oku lukulu bayumva oku Yezu ali omu njira y’okuja e Yeruzalemu. 13 Bahagula amashami g’emishugushugu, bagend’imulinga n’okukayakûza, mpu: «Hozana! Agishwe oyu oyishire oku izîno lya Nyakasane, ye Mwâmi w’lsraheli!» 14 Yezu abona omucukà gw’endogomi, agushonakwo nk’oku byàli biyandisirwe, mpu: 15 «Orhayôbohaga, mwâli wa Siyoniu; Mwâmi wâwe oyo oyishire, ashonyire oku mucukà gw’e ndogomi». 16 Abaganda bage barhayirukiraga bayumva; ci erhi Yezu aba amakuzibwa, bakengcra oku ebyo byàli biyandisirwe kuli ye n’oku byo bànali bamujirire. 17 Balya boshi bàli ah’akûlaga Lazaro omu nshinda anamufûla omu bafù, bakâg’ihamîriza. 18 Kwo kwanarhumire olubaga lugend’imulinga: bulya bàli bayumvîrhe oku ajizire eco cisômezo. 19 Obwo Abafarizeyi bakabwîrana, mpu: «Ka murhabwini oku murhamuhashe! Obu Olubaga lwoshi lumushimbire!»
Yezu alêba oku kukwânîne afe lyo akuzibwa
20 Omu bantu baliy’ishir’iharâmya oku lusiku lukulu, mwâli Abagereki. 21 Banaciyegera Filipo wàli w’e Betisayida omu Galileya, bamubwîra, mpu: «Waliha, rhwankasîmire nirhu okubona Yezu». 22 Filipo abwîra Andreya; Andreya na Filipo baj’ibwîra Yezu. 23 Yezu abashuza, erhi: «Amango Mwene-omuntu akuzibwa gayishire. 24 Okuli, okuli, mmubwîzire, nka mbeke y’engano erharhogîri omu budaka ekanafâ, enayorhe yône; ci ekafâ, lyo eburha mburho nyinjiv. 25 Osîma obuzîne bwâge, anaburhêre; naye oshomba obuziîne bwâge hano igulu, anabulange omu kalamo k’ensiku n’amango. 26 Olonza okunshiga, anshimbe; n’aha ndi, ho n’omwambali wâni ayish’iba. Omuntu onshizire, Larha ayish’imukuza. 27 Bunola omurhima gwâni gwamafuduka. Kurhi naderhaga? Larha, oncize kuli aga mango. Càbà co carhumaga mpika muli aga mango. 28 Larha, kuza izîno lyâwe!» Izù lyanacirhenga emalunga, erhi: «Nalikuzize nanacîlikuza kandi». 29 Engabo y’abantu yahali, erhi eyumva, yaderha mpu mulazo; abandi, mpu: «Malahika washambâlaga bo naye». 30 Yezu ashuza, erhi: «Arhali nie nàrhumaga eryo izù lyayumvika, ci mwe mwàrhumaga. 31 Ganola go mango igulu lyatwîrwa olubanjaw; ganola go mango omuluzi wa lino igulu ajugucirwa embuga. 32 Nani bano nyînamulwax, nânakululira abantu boshi emunda ndi». 33 Aderha ntyo mpu ayêrekane lufù luci ayish’ifâ. 34 Olubaga lwamushuza, mpu: «Ci rhwàyumvirhe omu Citabu c’ Amarhegekoy oku Kristu àbâho ensiku zoshi. Kurhi w’oyo ocidesirage, mpu: «Kukwânîne Mwene-omuntu ayînamulwe?» Yerigi ndi oyo Mwene-omuntu?» 35 Yezu abashuza, erhi: «Obulangale burhaciri ninyu kasanzi kanene. Kaz’imugende obu bwacibona, lyo omwizimya gulek’immugwanyanya. Ogenda omu mwizimya, arhamanya ah’aja. 36 Obu mucigwêrhe obulangale, yemêri obulangale, lyo muhinduka bâna b’obulangale». Erhi Yezu ayus’iderha ntyo, acigendera, abarhêreka.
Yezu afundika enyigîrizo: okubula obuyemere kw’Abayahudi
37 Ali ajizire bisômerîne binji omu masù gâbo, barhanamuyemêraga, 38 lyo aka kanwa k’omulêbi Izaya kayunjula, erhi: «Nyakasane, ndi wayemîre ebinwa birhu? N’okuboko kwa Nyakasane, ndi kwamanyisîbwe»? 39 Câbà barhankanayemîre, bulya Izaya ashubir’iderha, erhi: 40 «Amasù gâbo agahunyize n’emirhima yâbo ayiziba, mpu lyo amasù gâbo galek’ibona n’emirhima yâbo erek’iyumva, lyo barhahinduka binja, lyo ntanabafumyaz». 41 Izaya aderha ntyo erhi abona irenge lya Yezu, ye anaderhaga erhi alêba ntyo. 42 Ci kwône banji, ciru n’omu bagula, bamuyemêra; ci barhakâg’iciyêrekana erhi kuyôboha Abafarizeyi kurhuma, mpu balek’ikagwa omu sinagogi. 43 Ntyo basîma irenge lirhenga emwa abantu ahâli h’irenge lirhenga emwa Nnâmahanga. 44 Yezu anaciyakûza n’izù linene, erhi: «Onyemêra, arhali nie ayemêra, ci olya wantumaga, 45 n’ombwîne erhi owantumaga ye abwîne. 46 Nie bulangale najire en’igulu, mpu lyo ngasi onyemîre alek’ibêra omu mwizimya. 47 Oyumva ebinwa byâni arhanabishimbe, arhali nie nâmutwîre olubanja, bulya ntayishig’itwa manja, ci nti ncize igulu. 48 Ongayaguza n’okurhayumva ebinwa byâni agwêrhe owamutwîra olubanja: ebinwa nadesire byo byâmutwîre olubanja olusiku luzinda. 49 Bulya arhali byâni nàdesire, ci Larha wantumaga ye wantegesire eby’okuderha n’eby’okuyigîriza. 50 Nanyishi oku irhegeko lyâge liri kalamo k’ensiku n’amango. Ebinwa nderha, oku Larha abimbwîzire kwo mbiderha».
13
II. Amango ga Yezu na Basâka w’Omwâna-buzi wa Nnâmahanga
Yezu ashuk’Entumwa amagulu
1 Embere z’olusiku lukulu lwa Basâka, Yezu erhi amanyire oku amango gâge gahisire g’okurhenga en’igulu n’okushubira emw’Ishe; n’erhi aba amazigira abâge bàl’igulu, abazigira lwoshi. 2 Erhi baba bakola badwîrhe balya, erhi na shetani ahîrage Yuda w’e Keriyoti mwene Simoni ihano ly’okumuhâna, 3 erhi amanyire oku Ishe ahizire obuhashe bwoshi omu maboko gâge n’oku emwa Nnâmahanga arhengaga n’emwa Nnâmahanga ashubira, 4 ayimuka oku cibo, ahogola ecishûli câge, arhôla ecitambara, acikobeka. 5 Okuhandi anacidubulira amîshi omu ibakuli, arhondêr’ashuka amagulu g’abaganda bâgea n’okugahorhola na cirya citambara ali akobesire. 6 Anacihika hali Simoni Petro. Petro amubwîra, erhi: «Nyakasane, ka we wanshuka amagulu?» 7 Yezu ashuza, erhi: «Oku nâjira, orhakumanyiri buno; wâcikuyumva». 8 Petro, erhi: «Nanga, nta mango wankanshuka amagulu!» Yezu amushuza, erhi: «Nkaba ntakushusiri, orhakacishangira nani». 9 Naye Simoni Petro, erhi: «Nyakasane, akaba ntyo, arhali magulu gône, ci n’enfune n’irhwe!» 10 Yezu amubwîra, erhi: «Owamayus’icikalaba, nta kundi ankacicêsibwa; acîre lwoshi. Ninyu mukola mucîre, ci arhali mweshi». 11 Bulya ali amanyire ndi wâmuhâna; co carhumaga aderha, erhi: «Murhali mweshi mucîre». 12 Erhi ayus’ibashuka amagulu n’erhi aba amashub’iyambala emyambalo yâge amanashub’ibwârhala oku cîbo, ababwîra, erhi: «Ka muyumvirhe okwo mmujirîre? 13 Kwo munderha mpu Muyigîriza na Nyakasane, n’okwo muderha kwo binali, bulya odi ye. 14 Obûla nie Nyakasane na Muyigîriza namammushuka amagulu, ninyu mukwânîne okukashukana amagulu. 15 Nammuhîre olwiganyo, nti ninyu mukajira oku mmujirîre. 16 Okuli, okuli, mmubwîre, omushizi arhalusha nnawâbo, n’omuganda arhalusha owamurhumaga. 17 Mukamanya ebyo mukanabijira, mwâba bany’iragi. 18 Arhali mweshi ndesire; mmanyire abanacîshozire; ci kwônene kuhika akanwa kayandisirwe kabe, mpu: Oyu rhushangîre omugati rhwe naye, ayimusize omwigegere mpu agunshenyeb. 19 Mbîre nammubwîrakwo buno kurhaciba, lyo hano kuba muyemêra oku nie Nyamubâho. 20 Okuli, okuli, mmubwîzire, oyankirîre omuntu ntumire, erhi anyankirîre, n’onyankirîre, erhi owantumaga ye ayankirîre».
Yezu amanyisa obulyâlya bwa Yuda (Mt 26, 21-25; Mk 14, 18-21; Lk 22, 21-23)
21 Erhi Yezu ayûs’iderha ntyo, ecifufu camugwârha, anaciderha, erhi: «Okuli, okuli, mmubwîre, muguma muli mwe ampâna». 22 Abaganda bâge bakalolanakwo, bulya barhàli bamanyire ndi akâg’iderha. 23 Muguma w’omu baganda bâge, olya Yezu azigiraga, àli oku cîbo ashegemize irhwe oku cifuba ca Yezu. 24 Simoni Petro anacimukema, erhi: «Dôsa ndi oyo adwîrhe aderha». 25 Naye ayunamiza irhwe oku cifuba ca Yezu, amubwîra, erhi: «Ndi oyo, Nyakasane?» 26 Yezu ashuza, erhi: «Oyu nankaha ecihimbi c’omugati nârhobeza erhi ye. Anacirhobeza ecihimbi c’omugati, aciyanka, acihêreza Yuda mwene Simoni w’e Keriyoti. 27 Erhi ayus’imira eco cihimbi c’omugati, Shetani amujamwo. Okuhandi Yezu anacimubwîra, erhi: «Okuwalonza okujira, okujirage duba». 28 Ci muli abàli oku cîbo ntâye wayumvîrhe ecarhumaga amubwîra ako kanwa. 29 Bulya Yuda ye wakâg’ibîka oluhago, banji bacikebwa mpu Yezu alonzagya okumubwîra, erhi: «Gula ebirhukwânîne oku lusiku lukulu», nisi erhi amurhegekaga mpu ahe abakenyi akantu. 30 Oku anayus’imira cirya cihimbi c’omugati, kwo na kuhuluka. Bwàli budufu. 31 Erhi aba amahuluka, Yezu anaciderha, erhi: «Bunola Mwene-omuntu amakuzibwa, na Nnâmahanga akuzîbwe muli ye. 32 Akaba Nnâmahanga akuzîbwe muli ye, naye Nnâmahanga amuha obukuze, arhanaciyimang’imukuza.
Yezu asêzera abaganda bâge
33 «Rhwana rhwâni, nciri ninyu hisanzi hisungunu. Mwayish’innonza….. na kulya nabwîraga Abayahudi, nti: «Aha naja murhankahahika», ninyu mmubwîzireko buno. 34 Mmuhire irhegeko lihyâhya: muzigirane; nk’oku nammuzigîre, kwo ninyu mukâg’izigirana. 35 Ecimanyîso abantu boshi babonerekwo oku muli baganda bâni, bwo buzigire mwâzigirane». 36 Simoni Petro amubwîra, erhi: «Yagirwa, ngahi aho wâja?» Yezu amushuza, erhi: «Aha nâja, orhankashub’inkulikiraho buno; wâcinshimbe buzinda». 37 Petro amudôsa, erhi: «Yagirwa, cirhumire ntakakushimba buno? Nahâna obuzîne bwâni we rhumire!» 38 Yezu amushuza, erhi: «Wahâna obuzîne bwâwe nie ntumire? Okuli, okuli, nkubwîre, oluhazi lurhabike orhaj’indahira kasharhuc».
14
1 «Omurhima gwinyu gurhakangukaga! Muyemîre Nnâmahanga, munyemêre nani. 2 Omu mwa Larha muba ntebe nyinji. Acibaga arhàli ntyo, nali nammubwîra; nâj’immurheganyiza entebe. 3 Na hano mba najir’immurheganyiza entebe, naciyish’immuyanka, mmuhêke aha ndi, lyo ninyu mubêra aha ndi. 4 N’enjira y’emunda nâja muyimanyire». 5 Toma amubwîra, erhi: «Yagirwa, rhurhamanyiri ngahi wâja. Kurhi rhwankacimanyaga enjira?» 6 Yezu amushuza, erhi: Nie Njira, nie n’Okuli, nie na Buzîne. Ntâye wankaja emwa Larha arhanangeziriho. 7 Mukammanya, mwanamanya na Larha. Ku rhenga buno mukola mumumanyire mwanamubwîne». 8 Filipo amubwîra, erhi: «Yagirwa, orhuyereke Sho, rhurhimûkwe». 9 Yezu amushuza, erhi: «Filipo, aga mango goshi ndi ninyu orhanasag’immanya? Ombwîne erhi abwîne na Larha. Kurhi wankaciderhaga, erhi: «Rhuyereke Sho?» 10 K’orhayemîri oku ndi muli Larha, n’oku Larha andimwo? Ebinwa ndwîrhe nammubwîra, ntabiderha oku buhashe bwâni: ci Larha ombâmwo ye dwîrhe akola ebyo byoshi. 11 Nyemêri! Ndi muli Larha na Larha andimwo. Akaba murhayemîri, muyemêre ebijiro byâni birhumire.
12 Okuli, okuli, mmubwîre, onyemîre, naye ayajire ebijiro ndwîrhe najira. Anayajire ciru ebilushire, bulya naja emwa Larha. 13 Na ngasi kantu mwâhûne Larha oku izîno lyâni, nâmmujirireko, lyo Larha akuzibwa n’Omugala. 14 Eci mwâhûne oku izîno lyâni, nâmmujirireco. 15 Akaba munzigira, mushimbe amarhegeko gâni.
16 Nani nayish’ishenga Larha ammuhe owundi murhulirizi wabêra ninyu ensiku zoshi. 17 Ye Mûka gw’okuli, n’igulu lirhankahash’imuyankirira, bulya lirhamubona lirhanamuyishi. Mwehe mumuyishi, bulya ali haguma ninyu anammulimwo. 18 Ntâmmuleke bufuzi.
Nâcigaluka emunda muli. 19 Kandi kasanzi kasungunu iguli lirhacimbone. Ci mwehe mwâmbona, bulya nzîne ninyu mwâba n’obuzîne. 20 Olwo lusikud mwâmanye oku ndi muli Larha, n’oku ninyu muli muli nie, n’oku nani ndi muli mwe.
21 Omanyire amarhegeko gâni akanagashimba, oyo ye onzigira, na ngasi onzigira, ayish’izigirwa na Larha, nani namuzigira nanciyêrekeye». 22 Yuda arhali olya w’e Keriyoti, amudôsa, erhi: «Yagirwa, kurhi wankacîyêrekana kuli rhwe okaleka kucîyêreka igulu?» 23 Yezu amushuza, erhi: «Omuntu onzigîre, anabikirire akanwa kâni, naye Larha anamuzigira, rhwanaja omu mwâge, rhunagwîkemwo entebe yirhu. 24 Orhanzigira arhabîkirira ebinwa byâni. N’ebyo binwa mwayumvîrhe birhali byâni, ci biri bya Larha wantumaga.
25 Mmubwîzire ebyo byoshi nciri ekarhî kinyu. 26 Ci Omurhulirizi, Mûka Mutagatifu, Larha ârhuma oku izîno lyâni, ye wayish’immuyigîriza byoshi anammukengeze ebinammubwîzire byoshi. 27 Mmusigîre omurhûla, mmuhîre omurhûla gwâni. Ci ntammuhîrigwo kulyala igulu liguhâna. Muhire omurhima omu nda, murhanayôbohaga.
28 Mwayumvîrhe oku nammubwîrize, nti: Nkola, ci nâgaluka emunda muli. Mucibâga munzigira, rhinga mudwîrhe mwacîshinga, kulya kuba nâja emwa Larha, bulya Larha ye mukulu kundusha. 29 Ntyo nammubwîzire ebyo embere bibe, nti irhondo byamaba lyo muyemera.
30 Ntacimmubwîra binji, bulya Omurhwâli w’er’igulue ayiruka. Cinta buhashe agwêrhe kuli nie. 31 Ci kukwânîne igulu limanye oku nzigira Larha n’oku ebi Larha antegesire byo njira. Yimuki! rhurhenge hano!
15
Yezu ye cigundu c’omuzâbîbu
1 «Nie cigundu c’omuzâbîbu c’okunali, na larha ye muhinzi. 2 Ngasi ishami lindikwo lirhayâna malehe analihagule, na ngasi ishami liyâna amalehe analishogolere mpu lyo liyâna kulusha. 3 Okuca, mîra mwàcâga, ecinwa nammubwîzire cirhumire. 4 Mumbêremwo, nani nâmmubêramwo. Kulya ishami lirhankayâna lyône lirhanasêziri oku cigundu, kwo n’okwo ninyu akaba murhansêzirikwo. 5 Nie cigundu, ninyu mwe mashami. Obêra muli nie nani muli ye, oyo ye yâna malehe manji; bulya buzira nie, ntâco mwankahash’ijira. 6 Orhambêzirimwo, anakabulirwa embuga nk’ishami, ayûme; n’amashami mûmu banagarhôle, bagajugunje omu cibêye, gasingônoke. 7 Mukambêramwo n’ebinwa byâni bikasêra omu mirhima yinyu, muhûne ngasi coshi mulonzize, mwâcibona. 8 Liri irenge lya Larha mukayâna malehe manji, na ntyo kwo mwâba baganda bâni. 9 Oku Larha anzigira, kwo nani mmuzigira. Mubêre omu buzigire bwâni. 10 Mukashimba amarhegeko gâni, mwâbêra omu buzigire bwâni, nk’oku nani nashimbire amarhegeko ga Larha, nambêra omu buzigire bwâge. 11 Mmubwîzire ebyo byoshi, nti lyo obushagaluke bwâni bummubàmwo, lyo n’obushagaluke bwinyu buba bwimâna. 12 Irhegeko lyâni ly’eri: muzigirane nk’oku nammuzigire. 13 Ntaye wankajira obuzigire bulushire okuhâna obuzîne abîra bâge barhumire. 14 Muli bîra bâni mukajira ebi mmurhegesire. 15 Ntakacimmuderha bambali bâni, bulya omushizi arhishi eci nnawâbo ajira; mmudesire bîra, bulya ngasi byoshi Larha amanyisize, nàmmuyigîrizebyo. 16 Arhali mwe mwacînyishogaga, ci nie nacîmmwishogaga, nàmmuyimanza nti mugende, muyâne amalehe, n’amalehe ginyu gabêreho, lyo Larha ammushobôza ngasi kantu mwâmusengere oku izîno lyâni. 17 Mmurhegesire nti muzigirane mwene na nnene.
Igulu lishomba Yezu n’abaganda bâge
18 «Igulu likammushomba, mukengêre oku nie lyarhangag’ishomba. 19 Mucibâga b’igulu, igulu lyankasîmire ecalyo; ci kulya kuba murhali b’igulu, bulya erhi ncimmwishoga nammuyegûla n’igulu, igulu likola limmushomba. 20 Kengêri akanwa nammubwîraga: Omushizi arhankalusha nnawâbo. Erhi bantindibuza, ninyu bâmmurhindibuze; akaba bayumvirhîze akanwa kâni, n’akinyu bâkayumvirhize. 21 Ci ebyo byoshi bammujirirebyo izîno lyâni lirhuma, bulya barhishi owantumaga. 22 Ncibulaga buyisha na ncibâga ntabayigîrizagya, rhinga nta câha bagwêrhe; ci lero buno nta bulyo bacigwêrhe oku câha câbo. 23 Onshomba erhi ashomba Larha. 24 Ntàcijiraga ekarhî kâbo ebijiro birhasag’ijirwa na wundi muntu, barhankabîre na câha; ci buno bàbwîne, bagal’irhushomba rhwe na Larha. 25 Ci okwo kwoshi mpu lyo encinwa ciyandisirwe omu Marhegeko gâbo ciyunjula: Banshombire buzira igwârhirof. 26 Mango Omurhûlirizi nâmmurhumira kurhenga emwa Larha ayisha, ye Mûka gw’okunali, ohubuka kuli Larha, ayish’impamîriza. 27 Ninyu mwayish’impamîriza, kulya kuba muba nani kurhenga omurhondêro.
16
1 Mmubwîzire ebyo nti lyo mulek’isârhala. 2 Baciyish’immuhulusa omu masinagogi, ciru amango gayiruka, ngasi owâmmuyîrhe amanye mpu kuli kukolera Nnâmahanga. 3 Bâmmujirire okwo kwoshi bulya barharhumanyaga rhwe na Larha. 4 Ci mmubwîzire ebyo, nti lyo hano amango gâbyo gayisha, mukengêra oku nali erhi nammubwîzire. Ntammubwîragabyo kurhenga omurhondêro, bulya naciri ekarhî kinyu.
Okuyisha kw’Omurhûlirizi
5 «Lero buno nkola nâja emwa owantumaga, na ntâye muli mwe wandôsa, mpu: «Ngahi wâja?» 6 Ci bulya nammubwîzire okwo, oburhe buyunjwîre emirhima yinyu. 7 N’obwo ndesire okunali: kummukwânîne ngende; bulya nkaba ntagenziri, Omurhûlirizi arhammuyishire; ci nkagenda, nâmmurhumiraye. 8 N’irhondo ayisha, ayagîriza igulu oku câha, oku bushinganyanya n’oku lubanja. 9 Oku câha, bulya barhanyemîri. 10 Oku bushinganyanya, bulya nkola nâja emwa Larhag, murhakanacimbona. 11 Oku lubanja, bulya omurhambo w’er’igulu atwirîrwe olubanja. 12 Ncigwêrhe binji by’okummubwîra, ci murhanka shub’ibihasha. 13 Irhondo olya Mûka w’okuli ayisha, ammuyigîriza okuli kwoshi; bulya arhali byâge anaderhe, ci ayish’iderha ngasi ebi ayumvîrhe byoshi, n’ebyaciyisha, ayish’immubwîrabyo. 14 Ayish’inkuza, bulya oku byâni ayish’ihuma, ammubwîre. 15 Ebya Larha byoshi biri byâni. Co cirhumire nderha nti: Oku byâni ayish’ihumakwoh, ammubwîre.
Yezu abwîra abaganda bage oku agaluka duba
16 «Hindi hitya murhâcimbone, na hindi hitya mwâshub’imbonai». 17 Obwo baguma omu baganda bâge babwizanya, mpu: «Kwo kurhi okwo adwîrhe arhubwîra, mpu: «Hindi hitya murhâcimbone, na hindi hitya mwâshub’imbona, na mpu: «Naja emwa Larha?» 18 Okubundi bakaziderha, mpu «Ehyo hitya kwo kuderha kurhi? Rhurhamanyiri ebi alonza okuderha». 19 Yezu amanya oku balonza okumudôsa. Anacibabwîra, erhi: «Mudwîrhe mwadôsanya ebi nalonzagya okummubwîra ene nderha, nti: «Hindi bitya murhâcimbone, na hindi hitya mwâshub’imbona». 20 Okuli, okuli, mmubwîre, mwayish’ilaka munalakùûle; igulu lyôhe lyayish’icîshinga; mwêhe mwayish’ibona oburhe, ci oburhe bwinyu bwayish’ihinduka mwishingoj. 21 Omukazi, nk’ali hofi h’okuburha, oburhe bunamugwârhe, bulya amango gâge gahisire; ci kwônene nk’amayûs’iburha omwâna, arhacikengêra galya malibuko gâge, erhi kucîshinga kurhuma, bulya omuntu abusirwe en’igulu. 22 Ninyu kwo n’okwo. Buno muli burhe; ci nâcimmubone n’omurhima gwinyu gwâshagaluke, n’obusîme bwinyu ntâye wâcimmukûle kuli bwo. 23 Olwo lusiku ntâco mwâcindôse. Okuli, okuli, mmubwire, eci mwâhûne Larha, ammushobôzaco oku izîno lyâni. 24 Kuhika buno, ntâco musig’ihûna oku izîno lyâni. Hûni, mwâhâbwa, n’obusîme bwinyu bwâba bwimâna. 25 Ebyo byoshi nammubwîzirebyo omu migani. Amango gayiruka, ntakacimmubwîra omu migani; nâmmushambalira ebya Larha n’obwâlagalek. 26 Agôla mango, mwâhûne oku izîno lyâni. Ntadesiri nti nayish’immusengerera emwa Larha, 27 kulya kuba Larha yêne ammuzigira, bulya munzigira munayemîre oku nahubukaga muli Nyamuzinda. 28 Nahubukaga muli Larha, naja en’igulu. Buno nkola nârhenga en’igulu, nje emwa Larha». 29 Abaganda bâge bamubwîra, mpu: «Lero oshambîre n’obwâlagale, orhanadwîrhi waderhera omu migani! 30 Lero rhwamabona oku oyishi byoshi, na ntâye ocilagirîre okukudôsa. Lero rhwamayemêra oku wahubukaga muli Nyamuzinda». 31 Yezu abashuza, erhi: «Ka !ero mwamayemêra? 32 Amango gayiruka, ciru ganakola gahisire, mwâshandabana ngasi muguma lwâge, munansige niene. Ci ntali niene, nanga, bulya Larha ali nani. 33 Nammubwîzire ebyo nti lyo mubona omurhûla muli nie. Mwâbone amalumwa omu igulu. Ci muzibuhe! Nahimire igulu».
17
Isala liyêrekîne obudâhwa bwa Yezu
1 Erhi ayush’iderha ebyo binwa, Yezu ayinamula amasù, agalamira enyanya, aderha, erhi:
«Larha, amango gahisire: kuza Mugala wâwe, lyo Mugala wâwe akukuza,
2 na bulya wamuhîre obuhashe kuli ngasi ciremwa, lyo ashobôza abawamuhîre boshi akalamo k’ensiku n’amango.
3 Akalamo k’ensiku n’amango kuli kukumanya, w’oyo Nyamuzinda w’okuli wenene, n’oyu warhumaga, Yezu Kristu.
4 Nakukuzize en’igulu; nayukirîze omukolo wampâga mpu njire.
5 Larha, nawe onkuzagye buno, onampe lirya irenge nayorhaga njira emwâwe embere igulu liremwe.
6 Abantu warhenzagya igulu obampa, nabamanyisize izîno lyâwe. Bàli bâwe, wabampa, banashimba akanwa kâwe.
7 Buno bakolaga bamanyire oku ebi wampîre byoshi emwâwe birhenga;
8 bulya ebinwa wampâga, nabahîrebyo, banayemêra okuli oku muli we nàhubukaga, banayemêra oku we wantumaga.
9 Bo nsengerîre; ntasengerîri igulul, ci balya wampâga bo nsengerîre, bulya bali bâwe.
10 Ebyâni byoshi biri byâwe, n’ebyâwe byoshi biri byâni, na muli bo nàjîre irenge.
11 Ntaciri en’igulu, ci bôhe en’igulu baciri. Nie ono nyishire emwâwe. Larha mutagatifu, olange omu izîno lyâwe aba wampâga, lyo baba muguma akîrhu.
12 Erhi nciri nabo, nakag’ibalanga oku izino lyâwe aba wampâga. Nabalanzire, na nta muguma wahezire muli bo, aha nyuma ly’omwana w’omuhera, mpu lyo okwayandisirwe kuyunjula.
13 Buno lero nyishire emunda oli; n’ebyo mbidesire buno nciri en’igulu, nti lyo bayumva obusîme bwâni banabuyunjule.
14 Nabahîre akanwa kâwe, igulu lyabashomba, bulya barhali b’igulu, nk’oku nani ntali w’igulu.
15 Ntakuhunyiri nti obarhenze omu igulu, ci nti obalange oku Mubim.
16 Barhali b’igulu, nk’oku nani ntali w’igulu.
17 Obajire batagatifu omu okuli: akanwa kâwe kwo okuli.
18 Kulya wantumaga igulu, kwo nani mbarhumire igulu.
19 Ncihânyire nterekêro bo barhumire, lyo nabo bahinduka nterekêro omu okuli.
20 Arhali bonene nsengerîre, ci na balya banyemêre erhi kanwa kabo karhuma.
21 Boshi babe muguma. Nk’oku we, Larha, oli muli nie nani nkulimwo, nabo babe muguma muli rhwe, lyo igulu liyemêra oku we wantumaga.
22 Nabahîre irenge wampâga, nti lyo baba muguma, nka kulya nirhu rhuli muguma:
23 nie muli bo, nawe muli nie, lyo baba muguma lwoshi, lyo n’igulu limanya oku we wantumaga n’oku nabazigîre nka kulya wanzigîre.
24 Larha, nnonzize abawampîre nabo babe nani aha ndi, lyo babona irenge wampîre, bulya wanzigîre embere z’okulemwa kw’igulu.
25 Larha mwimâna, igulu lirhakumanyaga, ci niehe nakumanyire, n’abala bamanyire oku we wantumaga.
26 Nabamanyîsize izîno lyâwe, nanacibamanyîsalyo, lyo obuzigire wanzigîre buba muli bo, lyo nani mba muli bo».
18
Yezu agwârhwa (Mt 26, 47-56; Mk 14, 43-52; Lk 22, 47-53)
1 Erhi ayûs’iderha ntyo, anacihuluka bo n’abaganda bâge, bayikira omugezi gw’e Cedronin. Hali ishwa, alijamwo bo n’abaganda bâge. 2 Yuda w’omulenzi ali ahayishi, bulya kanji kanji Yezu akag’ishimânanaho n’abaganda bâge. 3 Yuda anaciyisha adwîrhe engabo y’abasirika n’abaganda barhumirwe n’abakulu b’abadâhwa n’Abafarizeyi. Bali bafumbasire amatara n’orhumole n’amatumu. 4 Okuhandi, bulya Yezu ali amanyire okwâba kwoshi, abajayo, ababwîra, erhi: «Ndi mwalonza?» 5 Bamushuza, mpu: «Yezu w’e Nazareti». Naye, erhi: «Nie ono». Yuda wamulenganyagya erhi ali nabo. 6 Erhi Yezu ayûs’ibabwîra, erhi: «Nie ono», bacitunda, bahirima lugali. 7 Ashub’ibadôsa, erhi: «Ndi mwalonza?» Nabo bashuza, mpu: «Yezu w’e Nazareti». 8 Naye Yezu, erhi: «Ka ntammubwîzire oku nie ono! Akaba nie mwalonza lekagi abala bacigendere». 9 Ebyo byoshi mpu lyo cirya cinwa aderhaga ciyunjula, erhi: «Muli aba wampâga, ntahezagya ciru n’omuguma». 10 Obwo erhi Simoni Petro adwîrhe engôrho. Anaciyiyômola, ayirhimba mwambali w’omudâhwa mukulu, amushishimbula okurhwiri kulyo. Oyo mushi izîno lyâge ye wàli Maliko. 11 Yezu anacibwîra Petro, erhi: «Shubiza engôrho yâwe omu lûba. Akabebe Larha anteganyîze, ka ntakanyweo?»
Yezu embere za Hana na Kayifa. Petro ahakana Nnawâbo (Mt 26, 57-75; Mk 14, 53-72; Lk 22, 54-71)
12 Okubundi, erya ngabo n’omukulu w’abasirika n’abaganda b’Abayahudi bahamirakwo Yezu, bamushwêka. 13 Barhang’imuhêka emwa Hana, bulya àli ishazâla wa Kayifa wàli mudâhwa mukulu ogwo mwâka. 14 Kayifa y’olya wahàâga Abayahudi eri ibano, erhi: «Kukwânîne muntu muguma afîre olubaga». 15 Ci Simoni Petro bo n’owundi mugandap bàli bakulikîre Yezu. Oyo wundi muganda àli amanyîbwe n’omudâhwa mukulu. Anacishimba Yezu omu côgo c’omudâhwa mukulu. 16 Petro yehe abêra aba lumvi embuga. Olya wundi muganda wàli omanyikîne n’omudâhwa mukulu anacihuluka; abwîra omujakazi wakag’ilanga omuhango, ageza Petro. 17 Oyo mujakazi wàli aha lumvi adôsa Petro, erhi: «Ka nawe orhali w’omu baganda b’oyu muntu?» Naye ashuza, erhi: Nanga, ntali wa muli bo». 18 Abashizi n’abaganda erhi batwanyire omuliro erhi mboho erhuma, bakakalûka. Naye Petro abalimwo anakag’ikalûka. 19 Omudâhwa mukulu anacidôsa Yezu ogw’abaganda bâge n’enyigîrizo zâge. 20 Yezu amushuza, erhi: «Nayigîrizize igulu n’obwâlagale; ensiku zoshi nahanwîre omu sinagogi n’omu ka-Nyamuzinda, na ntâco nadesire bufundafunda. 21 Cirhumire wandôsa? Dôsa abayumvirhe ebi nabayigîrizize; bamanyire ebi nadesire». 22 Erhi ayûs’iderha ntyo, muguma w’omu baganda bàli aho arhimba Yezu oluhî, anamubwira, erhi: «Ka kwo bashuza omudâhwa mukulu ntyo?» 23 Yezu amushuza, erhi: «Akaba nadesire kubi, nyêreka aha nahabîre; ci akaba kwinja nadesire, bici ocinshûrhirage?» 24 Okubundi, Hana amurhuma emwa omudâhwa mukulu Kayifa erhi anaciri mubohe. 25 Simoni Petro naye erhi analigi aho, adwîrhe akalûka. Bamubwîra, mpu: «Nawe we, k’orhali w’omu baganda bâge?» Ahakana, erhi: «Nanga, ntali wa muli bo». 26 Muguma w’omu bagaragu b’omudâhwa mukulu, mwene wâbo olya Petro ajingûlaga okurhwiri, amubwîra, erhi: «Ka ntakubwîne omu ishwa mwe naye?» 27 Petro ashub’ihakana. Ho n’aho oluhazi lwabika.
Yezu emwa Bilato (Mt 27, 1-2, 11-31; Mk 15, 1-20; Lk 23, 1-7, 13-25)
28 Banacirhenza Yezu emwa Kayifa, bamujâna omu lugo lw’omurhegesi. Lyàli sêzi. Ci bôhe barhajâga omu lugo mpu balek’ihumânaq, mpu lyo banahash’ilya oku mwana-buzi wa Basâka. 29 Bilato anacihuluka, abajayo, abadôsa, erhi: «Cici mushobesire oyu muntu?» 30 Bamushuza, mpu: «Acibaga arhàli muntu mubî, rhurhankakudwîrhîreye». 31 Bilato, erhi: «Yankiye mwêne, mumutwîre nk’oku Amarhegeko ginyu ganadesire». Nabo Abayahudi bamushuza, mpu: «Nta buhasher rhujira bw’okuyîrha omuntu». 32 Okwo kwoshi mpu lyo akanwa Yezu aderhaga kaba, bulya àli erhi adesire lufù luci ayish’ifà. 33 Okubundi Bilato anacishubira omu k’emmanja; ahamagala Yezu, amudôsa, erhi: «K’oli mwâmi w’Abayahudi?» 34 Yezu amushuza, erhi: «Ka wakumanya wêne erhi wakubwîrwa n’abandi?» 35 Bilato ashuza, erhi: «Ewe, ka nie ono ndigi Muyahudi? Bene winyu n’abajinji b’abadâhwa bakundwîrhîre. Bici wàjizire?» 36 Yezu amushuza, erhi: «Obwâmi bwânis burhali bw’en’igulu. Obwâni bwâni bucibâga bw’en’igulu, bambali bâni bàli banfungira, lyo ndek’ihânwa omu maboko g’Abayahudi. Ci obwâmi bwâni burhali bw’eno». 37 Naye Bilato, erhi: «Kuziga oli mwâmi? Yezu amushuza, erhi: «Wakudesire! ndi mwâmi. Nàburhagwa nanaja en’igulu nti mpamîrize okuli. Ngasi muntu osîma okuli, ayumvîrhiza izù lyâni». 38 Bilato amubwîra, erhi: «Okuli kwo kuci?» Oku ayûs’iderha ntyo, ahuluka, aja emunda Abayahudi bàli. Anacibabwîra, erhi: «Nta cibî mmubwinekwo. 39 Mwàkomerîre okubona nammushwêkûlira muntu muguma oku Basâka. Ka mulonzizagye ndîke omwâmi w’Abayahudi?» 40 Bashub’iyâma, mpu: «Arhali ye, ci Baraba!» Oyôla. Baraba càli cishambo.
19
1 Okuhandi Bilato arhegeka mpu bayanke Yezu banamushûrhe emikoba. 2 Abasirika banaciluka ecimane c’emishûgi, bamuhiraco omw’ irhwe, bamuyambika ecishûli cidukula. 3 Bakamujaho banaderha, mpu: «Asinge wâni mwâmi w’Abayahudi!» Banakamushûrha empi. 4 Bilato ashub’ihuluka, ababwîra, erhi: «Y’oyu mmudwîrhîre eno mbuga, nti mubone oku nta cibî namubwînekwo». 5 Yezu anacihuluka erhi akola ayambîrhe cirya cimanè c’emishûgi na cirya cishûli cidukula. Bilato ababwîra, erhi: «Labagi omuntu!» 6 Oku banamukozakwo amasù, abajinji b’abadâhwa n’abaganda bayâma, mpu: «Omubambe, omubambe oku musalaba?» Bilato abashuza, erhi: «Mumuyanke mwêne, mugend’imubamba oku musalaba: niehe nta cibî mmubwînekwo. 7 Abayahudi bamushuza, mpu: «Rhujira lrhegeko, n’eryo lrhegeko lidesire mpu afe, bulya acijizire mwene Nyamuzinda. 8 Erhi Bilato ayumva eco cinwa, ashubiyôboha bwenene. 9 Ashub’ija omu k’emmanja, adôsa Yezu, erhi: «Oli wa ngahi?» Ci Yezu arhamushuzagya kantu. 10 Bilato anacimubwîra, erhi: «K’orhalonza okumbwîra? K’orhamanyiri oku ngwêrhe obubashe bw’okukulika n’obuhashe bw’okukubamba oku musalaba?» 11 Yezu amushuza, erhi: «Nta buhashe wankambwînekwo, acibaga orhabuhâbagwa kurhenga enyanya. Co cirhumire ecâha c’owampânaga omu maboko gâwe cilushire ecâwet».
Yezu atwirwa okufà
12 Kurhenga aho, Bilato akalonza oku akamulika. Ci Abayahudi bayâma, mpu: «Okamulika, erhi orhali mwîra wa Sezarì: bulya ngasi yeshi ocijira mwâmi, erhi kugoma agomîre Sezari». 13 Erhi ayumva ebyo binwa, Bilato êYezu embuga, atamala aha k’emmanja kâge, baderhwa «Litostrotos», omu cihabraniya «Gabata». 14 Lwàli lusiku lw’Amarheganyo ga Basâka, nka nsà ya kali ndarhu. Bilato abwîra Abayahudi, erhi: «Lolagi omwâmi winyu». 15 Nabo bayâma, mpu: «Rhenza, rhenza! Omubambe oku musalaba!» Bilato abadôsa, erhi: «Kurhi nankabamba omwâmi winyu?» Abajinji b’abadâhwa bamushuza, mpu: «Nta wundi mwâmi rhujira orhali Sezari!» 16 Obwo anacibahaye mpu bamubambe oku musalaba.
Yezu abambwa oku musalaba (Mt 27, 31, 33, 37-38; Mk 15, 21-27; Lk 23. 26-34. 38)
Banaciyanka Yezu. 17 Abarhula omusalaba gwâge, arhenga omu Lugo, aja ahantu haderhwa «hantu h’Empanga», omu cihabraniya «Golgota». 18 Hâhôla ho bamubambîre oku musalaba na bandi babiri bo naye, ngasi muguma eburhambi, na Yezu ekarhî. 19 Bilato ayandika olwandiko, alumanika oku musalaba. Ebinwa by’olwo lwandiko by’ebi: «Yezu w’e Nazareti, Mwâmi w’Abayahudi». 20 Ezo nderho Bayahudi banji bazisoma, bulya aho Yezu abambiragwa oku musalaba hàli hofi n’olugo n’ezo nderho zàli nyandike omu cihabraniya n’omu cilatini n’omu cigereki. 21 Abajinji b’Abayahudi babwîra Bilato, mpu: «Orhayandikaga: Mwâmi w’Abayahudi, ci: Oyu muntu acihambire, mpu: Nie Mwami w’Abayahudi». 22 Bilato ashuza, erhi: «Nayandisire nanayandisirage».
Bashokôa emyambalo ya Yezu (Mt 27, 35; Mk 15, 24; Lk 23, 34)
23 Abasirika erhi baba bamabambira Yezu oku musalaba, bashokôla emyambalo yâge, bayigabamwo bigabi bini, ngasi musirika ciguma, n’ecishûli câge. Eco cishûli cirhàlimwo buhange, canali ca ciremo ciguma kurhenga enyanya kuhika idako. 24 Banacicîjânamwo bône na nnene, mpu: «Rhurhacisharhulaga, ci rhuciyeshe cigole, rhulole ndi wacihêka». Ntyo kwanaciyunjula kulya kwàli kuyandisirwe, mpu: Emyambalo yâni bayigabana, n’ecishûli câni baciyesha cigole. Ntyôla kwo abasirika bajizire.
Yezu na nnina (Mt 27, 55-56; Mk 15, 40-51; Lk 23, 49)
25 Aha burhambi bw’omusalaba gwa Yezu bàli bayimanzire: nnina, na munnina, Mariya, muka-Kleofasi, na Mariya Magadalena, 26 Erhi Yezu abona nnina n’olya muganda arhonyagya eburhambi bwâge, anacibwîra nnina, erhi: «Nyoko we, ala mugala wâwe». 27 Abwîra n’olya muganda, erhi: «Ala nyokou». Kurhenga ago mango nyamuganda amuhêka emwâge.
Yezu afa oku musalaba (Mt 27, 48-50; Mk 15, 36-37; Lk 23, 46)
28 Enyuma z’aho, Yezu erhi amanyirîre oku byoshi byayunjwîre, mpu lyo ebyayandisirwe byoshi biba, anaciderha, erhi: «Enyôrha yamangwârha», 29 Ahôla erhi hali akabindi kayunjwire nkalishi. Banaciyanka ecihôrholo, bacivumvuliza mw’erya nkalishi, bacishwêkera oku itumu, bamuhêreza mpu anywe. 30 Erhi Yezu ayûs’inywakwo, aderha, erhi: «Hoshi aho». Anaciyunamya irhwe, arhengamwo omûka.
Yezu afundwa itumu
31 Lwàli lusiku lw’Amarheganyo ga Basâka, lyo emirhumba erhag’ibêra oku musalaba olwa Sabato, n’olwo lwa-Sabato lwàli lukulu bwenêne, Abayahudi baj’ihûna Bilato mpu babavune emilundiv, banabamanule, 32 Abasirika bayisha, bavuna omurhanzi emilundi n’owa kabiri mwo balya bàli babambirwe oku musalaba bo naye, 33 Erhi bahika hali Yezu, bashimâna afîre; barhamuvunaga milundi, 34 ci musirika muguma amushinga itumu omu lubavu, na halya honene mwarhenga omuko n’amîshiw. 35 Owabonaga okwo, yêne ye na muhamîrizi, n’obuhamîrizi bwâge buli bw’okuli, anamanyire oku adesire okunali, mpu lyo ninyu muyemêra. 36 Ebyo byoshi byabire mpu lyo Amandiko gayunjula: Barhakamuvuna kavuha ciru n’akaguma, 37 N’ahandi kuyandisirwe, mpu: Bayish’ilolêrezax oyu bafundaga itumu.
Yezu abishwa (Mt 27, 57-60; Mk 15, 42-46; Lk 23, 50-54)
38 Okubundi Yozefu w’e Arimatiya ahûna Bilato okumanula omubiri gwa Yezu. Oyo Yozefu ali naye muganda wa Yezu, ci bufundafunda erhi kuyôboha Abayahudi kurhuma. Bilato ayemêra. Anaciyish’iguyanka. 39 Nikodemu naye ayisha; y’olya warhangag’ija emwa Yezu budufu. Ali adwîrhe emvange y’obuku n’omugavu ya ngero nk’igana. 40 Bayanka omubiri gwa Yezu, baguboha omu bitambara banagushîga omugavu nka kulya Abayahudi banakomerera okubisha. 41 Aha bamubambiraga oku musalaba hàli ishwa, na mw’ery’ishwa mwàli enshinda mpyâhya erhalisag’ibishwamwo ndi. 42 Bulya lwàli lusiku lwa Marheganyo g’Abayahudi, babisha Yezu mw’eyo nshinda yali hofi.
20
Bashimâna enshinda erhacirimwo ndi (Mt 28, 1-8; Mk 16, 1-8; Lk 24, 1-11)
1 Olusiku lurhanzi lw’omugobey, Mariya Magadalena alamukira ebwa cusho mucêracêra burhac’ihumanuka; ashimâna bakûzire ibuye oku nshinda. 2 Anacikûla omulindi, aj’emunda Simoni Petro àli bo n’olya wundi muganda Yezu arhonyagya, ababwîra, erhi: «Babishwîre Nyakasane, rhurhanamanyiri aha bamuhizire». 3 Petro anacigenda bo n’olya wundi muganda, baj’ebwa cusho. 4 Bajaga balibirha bombi. Olya wundi muganda ye wali mubidu, kulusha Petro, amushokolera, ahika wa burhanzi aha bwa nshinda. 5 Anaciyûnama, abona ebitambara oku idaho, ci arhamujaga. 6 Simoni Petro wali omukulikire naye ahika. Aj’omu cusho, abona ebitambara biri oku idaho, 7 n’omwenda bàli bafûnisiremwo irhwe. Ogwo mwenda gurhàli haguma n’ebitambara, ci gwàli muzinge hago hago. 8 Lyo olya wundi muganda warhangag’ihika aha bwa cusho naye amujirage. Acibonera, anayemêra. 9 Okuli, barhàli basag’iyumva oku amandiko gadesire oku àli akwânîne afûke omu bafù. 10 Okuhandi abaganda banacishubir’eka.
Yezu abonekera Mariya Magadalena (Mt 28, 9-10; Mk 16, 9-11)
11 Mariya yehe àli ayimanzire aha bwa cusho, anali adwîrhe afûmêka. Oku adwîrhe alaka, ayûnama, alola omu nshinda, 12 abona bamalahika babiri bayambîrhe emyambalo myêru banabwârhire aha bàli balambisire omubiri gwa Yezu, muguma ebw’irhwe, owundi ebwa magulu. 13 Banacimubwîra, mpu: «We mukazi, bici ebyo walakira?» Naye, erhi: «Bahêsire Nnawirhu, ntanamanyiri ngahi bamuhizire». 14 Oku ayûs’iderha ntyo, akabagana, abona Yezu ayimanzire, ci arhamanyaga oku ye. 15 Yezu amudôsa, erhi: «We mukazi, bici ebyo walakira? Ndi walonza?» Acikêbwa mpu ye mulanzi w’ishwa, amubwîra, erhi: «Yagirwa, akaba we wamuhêsire, ombwîre ngahi wamuhizire, nj’imurhôla». 16 Yezu amubwîra, erhi: «Mariya!» Mariya amumanyîrira, amubwîra omu mahabraniya, erhi: «Rabuni!» kwo kuderha: «Muyigîriza». 17 Yezu amubwîra, erhi: «Orhampumagakwo, bulya ntaj’irheremera emwa Larha. Ci ojage emunda bene wirhuz bali, obabwîre oku nteremîre emwa Larha na Sho, emwa Nyamuzinda wâni na Nyamuzinda winyu». 18 Mariya Magadalena anacigenda, abwîra abaganda oku abwîne Nyakasane n’oku amubwîzire ebyo binwa.
Yezu abonekera abaganda bage (Mk 16, 14-18; Lk 24, 36-49)
19 Bijingo by’olwo lusiku lurhanzi lw’omugobe lwonêne, omu abaganda bàli enyumvi zoshi zàli mpamike erhi kuyôboba Abayahudi kurhuma. Yezu anacipamuka, abayimanga ekarhî, ababwîra, erhi: «Omurhûla muli mwe!» 20 Erhi aderha ntyo, abayêreka enfune n’olubavu. Abaganda basîma bwenêne erhi babona Nyakasane. 21 Ashub’ibabwîra, erhi: «Omurhûla muli mwe! Nk’oku Larha antumaga, nani mmurhumire». 22 Erhi aba amaderha ntyo, ababûhira omûka, ababwîra, erhi: «Yankiriri Mûka Mutagatifu. 23 Abamwâkulire ebyâha, babikulirwe n’abamwâbirekere, babiyôrhane». 24 Ci Torna yehe, muguma muli balya ikumi na babiri, oderhwa Cihasha, arhâli baguma n’ababo erhi Yezu ayisha. 25 Abandi baganda bamubwîra, mpu: «Rhwabwîne Nyakasane!» Naye abashuza, erhi: «Nkaba ntabwîni emirhule y’erya migera omu nfune zâge, nkaba ntafundiri omunwe gwâni omu bibande by’emisumari, na nkaba ntahumiri niene omu lubavu lwâge, ntayemêre».
26 Erhi kugera nsiku munani, abaganda bàli kandi omu nyumpa na Toma haguma nabo. Yezu apamuka erhi n’enyumvi zoshi ziri mpamike; abayimanga ekarhî, erhi: «Omurhûla muli mwe!» 27 Anacibwîra Toma, erhi: «Funda omunwe gwâwe omu: lola enfune zâni; lerha okuboko kwâwe, okuhire omu lubavu lwâni; orhanacibaga mubulabuyemêre, ci obe mwemêzi». 28 Toma ashuza, erhi: «Nyakasane, Nyamuzinda wâni». 29 Yezu amubwîra, erhi: «Oyemîre bulya wambwîne. Bali bany’iragi abâyemêre barhanabwîni».
Enfundiko ntanzi y’ecitabu
30 Yezu ajizire bindi bimanyîso binji embere z’abaganda bâge birhayandisirwi mw’eci citabu. 31 Ebîra byayandisirwe nti lyo muyemêra oku Yezu ye Kristu, Mwene Nnâmabanga, na mukayemêra, nti lyo mubona obuzîne oku izîno lyâge.
21
Yezu abonekera abaganda bâge eburhambi bw’enyanja y’e Tiberiyadi
1 Enyuma z’aho, Yezu ashub’ibonekera abaganda bâge eburhambi bw’e nyanja y’e Tiberiyadi. Alagi oku ababonekeragaa. 2 Simoni Petro, Toma, oderhwa Cihasha, Natanaeli w’e Kana omu Galileya, bene-Zebedeyo na bandi baganda babiri bàli haguma. 3 Simoni Petro anacibabwîra, erhi: «Nkol’iduba». Nabo bamubwîra, mpu: «Nirhu rhwakushimba». Banacilikûla, bashonera omu bwârho. Ci mw’obwo budufu, ntâco barhôzire. 4 Erhi izuba lishoshôka emashinji, bahona Yezu ayimanzire ebulamho, ci abaganda barhamanyaga oku ye. 5 Yezu anacibabwîra, erhi: «Mwe bana, ka nta hifi mugwêrhe?» Bamushuza mpu: «Ntâhyo!» 6 Naye, erhi: «Mukwebe akeshe ebwa kulyo k’obwârho, mwâgwâsa». Banacikakwêba, ci barhacihashag’ikazikûla erhi bunji bwa nfi burhuma. 7 Olya muganda Yezu arhonyagya anacibwîra Petro erhi: «Nyakasane oyo!» Erhi Simoni Petro ayumva mpu Nyakasane oyo, ayambala omwambalo gwâge, bulya arhàli ayambîrhe, aciloha omu nyanja. 8 Abandi baganda bayisha omu bwârho, baja bakulula akeshe n’enfi, bulya barhàli kuli n’ecikwi c’enyanja: yali nka misomi magana abiri yône. 9 Erhi bayômoka, babona amakala gayâsire, n’enfi egalikwo n’omugati. 10 Yezu anacibabwîra, erhi: «Lerhagi kuli ezo nfi mudubire». 11 Simoni Petro ashonera omu bwârho, akululira akeshe ebulambo; kàli kayunjwîre bifi binênènè: igana na makumi arhanu na bisharhu. N’obwo zàli nyinji ntyo, akeshe karhaberekaga. 12 Yezu ababwîra, erhi: «Yishagi muyikule». Nta muguma omu baganda wadesire, mpu amudôsa, mpu: «We ndi?» bulya bàli bamanyîre bwinja oku àli Nyakasane. 13 Okuhandi Yezu anaciyegera, arhôla omugati, abahêreza, n’enfi kwo na kwo. 14 Bwo bwàli bwa kasharhu obwo Yezu abonekera abaganda bâge kurhenga afûka omu bafù.
15 Erhi bayûs’iyikula, Yezu adôsa Simoni Petro, erhi: «Simoni, mwene Yowane, k’onzigira kulusha aba?» Amushuza, erhi: «Neci, Nyakasane, orhahabiri oku nkuzigira». Yezu amubwîra, erhi: «Yabula abâna-buzi bâni». 16 Amudôsa obwa kabiri, erhi: «Simoni, mwene Yowane, k’onzigira?» Amushuza, erhi: «Neci, Nyakasane, orhahabiri oku nkuzigira». Yezu amubwîra, erhi: «Yabula ebibuzi byâni». 17 Amudôsa obwa kasharhu, erhi: «Simoni, mwene Yowane, k’onzigira?» Petro alumwa erhi ayumva amudôsa kasharhu, erhi «K’onzigira?» Anacimubwîra, erhi: «Yagirwa, oyishi byoshi, orhahabiri oku nkuzigira». Yezu amubwîra, erhi: «Yabula ebibuzi byânib.
18 Okuli, okuli, nkubwîre, erhi ociri musole, wene wakag’ihwinja wanakaja aha olonzize, ci amango washosihala, wâlambûle amaboko, owundi akushwêke anakuhêke aha orhalonza». 19 Erhi aderha okwo, amanyîsa lufu luci Petro ayish’ikuzamwo Nnâmahanga. Erhi aba amaderha ntyo, amubwîra, erhi: «Nshimba».
20 Oku Petro acikabagana, abona olya muganda Yezu arhonyagya abakulikire, y’olya wali oshegemize irhwe oku cifuba câge erhi bashega anamudôsa, erhi: «Yagirwa, ndi wakulenganya?» 21 Erhi Petro amubona, abwîra Yezu, erhi: «Naye ye, Nyakasane?» 22 Yezu amushuza, erhi: «Nkola nalonza nti ayôrhe kuhika ngaluke, ka kukuyêrekîre? W’oyo nshimba». 23 Omwanzi gwavuma omu bashimbulizi ba Yezu mpu oyo muganda arhakafa. N’obwo Yezu arhàl’ibwîzire Petro, mpu: «Arhakafa», ci mpu: «Nkola nalonza nti ayôrhe kuhika ngaluke, ka kukuyêrekîre?»
Obushwinjiro bw’ebinwa
24 Oyo muganda ye muhamîrizi w’ebyo, ye wanabiyandikaga, rhunamanyire oku obuhamîrizi bwâge buli bw’okunali. 25 Hali bindi binji Yezu ajizire. Owabirhondêreza ciguma ciguma, ciru n’igulu lirhankabona aha lyahira ebitabu byankayandikwa.
a1.1 idômero ly’amandiko omu cigereki, https:www.academic-bible.com/en/online-bibles/novum-testamentum-graece-na-28/read-the-bible-text/bibel/text/lesen/stelle/53/210001/219999/ch/6acb45d0b66bf43d0c2743fde185e082/ (13.05.2021)
b1.1 : Luderho ye Mugala wa Nyamuzinda, ye Mupersona wa kabiri w’Obusharhu Butagatifu.
d1.16 : Kwo kuderha oku amanêma g’ Amalaganyo mahyahya gajire ahali h’amanêma g’Amalaganyo ga mîra.
e1.29 : Yezu ali nka mwana-buzi warhumagwa na Nnâmahanga mpu arhufire. Emwa Abayahudi, omwana-buzi yo yàlì nterekêro y’okurhenza ebyâha n’okulungana na Nnâmahanga.
f1.33 : Omukolo gwa Yezu kuli kuha abantu Mûka Mutagatifu, ye buzigire bwa Nyamuzinda.
g2.1 olusiku lwa kasharhu: Kurhenga ashimânana bona Filipo na Natanaeli.
h2.12 : Bene wâbo Yezu bo bantu b’omulala gwa Mariya na Yozefu.
i2.17 : Olulanga lwa 68 (69), 10.
j3.5 : Okuburhwa omu mîshi na muli Mûka Mutagatifu kwo kubatizibwa. Nka kulyala ntâye wankamanya kurhi empûsi egenda, ntyo ntêye wankayumva enjira za Mûka Mutagatifu. Co cirhuma abantu bahêkwa na Mûka Mutagatifu, kanji barhayumvibwa n’abandi bantu. Ciru hali abatugatifu bakag’iderhwa basirhe, bulya cbijiro byabo birhàli nka bya bandi bantu
k3.8 : Arhali byâge byâge Kristu aderha; aderha ebi arhenzagya emw’Ishe.
l3.13 : Omu bantu boshi, Yezu, Mwêne -Omuntu, kwo aciderha, yêne wankamanya eby’empingu, bulya ye wayihubukaga.
m3.18 : Owalonza obucire, kukwânîne abulongeze kuli Kristu, omu kuyemêra Yezu wafaga oku musalaba.
n3.23 : Heno aba omu lubanda lwa Yordani.
o3.25 : Nkaba ako kadali kàli kayêrekire obubatizo.
p4.6 : Galya mango izûba liyimanga.
q4.10 : Omu Mandiko matagatifu, amîshi lyo inema lya Nnâmahanga.
s4.33 eby’alya: biri binwa bibirhi: «ebi» na «alya». Omu mashi muba enshishula binwa amango herufi z’izu zibirhi zirhimânana a abugane a, ahinduke â kwo kuderha a mulîri: mpaga agani mamvu: mpagâgani mamvu a abugane e, a anarhoge omu kuhubula, bihinduke byombi e mulirî: narhenga e bukafu: narhegêBukafu i abugane a, ahinduke y: ebi alya: eby’alya i arhimane o, ahinduke iyu: omukazi oduga budufu: omukazyuduga budufu a arhimana o, a ye mwofi kuli a, anarhoge hasigale: omâna oderha bwenêne: omwanoderha bwenêne o arhimane e, ahinduke we: engoko ekaliwa banagoko: engokwekaliza bana goko n’ebindi n’ebindi….
t4.38 Abasârûzi zo Ntumwa, n’abarhwêraga bo balya balêbi bashokoleraga Entumwa, na kulusha boshi, Mwâmi Yezu yêne.
u5.2 Omu cihabraniya, Bet-Hêsed, kuli kuderha «nyumpa ya lukogo», nyumpa ya bwonjo bwa Nnâmahanga
v5.14 : Okufuma kw’omubiri ciri cimanyîso c’okufûka kw’omûka. Omuntu Mwâmi Yezu ashimanyire kukwânîne ahinduke muntu muhyâhya, kukwânîne obuzîne bwa Kristu bumujemwo bunamujire mwâna wa Nnâmahanga.
x6.7 ngoyo»: Ngoyo ibiri, go mafundo makumì abiri erhi magerha magana abiri. Igerha lyànkafire idinari liguma, lwo lusaranga lw’Abaroma.
y6.19 : Estadi nguma ziri nka meteri 185.
z6.31 : Amâna gàli nka mugati mununu gwàmanukaga emalunga oku kulîsa Abayahudi omu irungu. Lul 77. 24.
a6.37 : Okuja emunda Yezu ali kwo kumuyemera.
c6.63 Ebinwa bya Yezu biyerekire omugati gw’empingu biri binwa byakurhuha obuzîne bwa nnâmahanga, na Mûka Mutagatifu yene wakarhuma rhwabiyumva.
d6.69 : Mutagatifu wa Nnâmahanga, ye Masiha erhi Kristu.
e7.2 : Olwo lusiku lwàli lwa kuvuga Nnâmahanga omunkwa oku myâka n’okuyibuka amango Abayahudi bakag’îhanda omu mahêma omu irungu erhi barhenga e Misiri. Lwajiragwa omu nsiku nzinda za Cambase n’omu ntanzi za Muhaho.
f7.6 : Amango ga Yezu go mango g’okufa n’okufûka kwâge.
g7.21 kantu kaguma: Omulwâla afumagya aha iriba lya Betesta (5, 1-9).
h7.23 : Okukembûla kwàli nka kufumya ecirumhu c’omuntu, kurhànali kuhanzibwe. Kurhi okufumya omuntu yeshi kwankabâga kubi?
i7.34 : Nnâmahanga alonzibwa amango acibonekana. Owageza ago mango n’oluhînzo, anayish’imulonza anamubule. «Obwenge bwa nyuma nshuzo bufa». Ntyo kwo Abayahudi babîre: amango gâbo gàgezire.
j8.24 : Erhi Musa adôsa Nyamuzìnda izino lyâge (Lub 3, 13-15), amushuza, erhi: «Nie Nyamubaho», erhi: «Obwire abana b’Abayahudi oku Nyamubâho ye kurhumire». Naye Yezu, bulya ali Nyamuzinda, ye Nyamuhâho.
k8.41 Obugonyi: Omu kanwa k’Abalêbi, obugonyi kwo kugomera Nnâmahanga.
l8.43 : Barhakayemêra ebinwa by’okuli , co cirhumire ulya bali bantu ba shetani, ye mushombanyi w’eby’okuli.
m8.56 : Olusiku lwa Yezu, lwo lusiku acîyêrekana omu irenge lyâge. Olwo lusiku lwa Kristu, Abrahamu alubwîne omu bulêbi.
n10.16 Bindi bibuzi birhali omu lugo: Ebyo bibuzi birhali omu lugo, bo balya hoshi barhali omu Ekleziya ya Kristu, lwo lugo lw’ebìbuzi byayumvirhe izù lyâge.
o10.22 : Olwo lusiku lwakengezagya okuyûbakwa n’okugishwa kw’aka-Nyamuzinda.
p10.25 Larha Kwo Mwâmi Yezu ayôrhaga aderha Nyamuzinda ntyo
q10.34 : Ako kanwa kayêrekire abatwi b’emanja bakag’iderhwa «ba-nyamuzinda», bulya oku twa emanja kuli kwa Nyamuzinda. Kuziga nta kulogorha Mwâni Yezu alogosire ene aciderha Nyamuzinda, bulya abantu kwône banaderhwe «banyamuzinda» (Lul 81[82],6).
r11.18 : Stadi nguma zo nka metere 185.
s12.5 : Idinari lwo lwàli lusaranga lw’Abaroma.
t12.7 olusiku lw’okubishwa kwâni: Eco cijiro ca Mariya ciri nka kulya abantu bashîga omubiri gw’ofîre mpu bamuyereke obukenge.
u12.15 : Mwâli wa Siyoni, kwo kuderha abantu b’e Yeruzalemu.
v12.24 Nka mbeke ya ngano: Naye Yezu afà lyo acungula abantu, lyo baburhwa omu buzîne buhyâhya.
w12.31 : Okufà kwa Yezu n’okufûka kwâge kwarhenza abantu omu buja bwa shetani, ye wali muluzi w’igulu embere Kristu arhucize.
x12.32 Omu cigereki «hupsôo», kuli kuyînamulwa na kukuzibwa: Yezu ayînamulwa olusiku abambwa oku musalaba. Obwo abantu boshi babone oku ye Muciza w’igulu. Ntyo kwo ashuzize Abagereki balonzagya okumubona.
y12.34 : Ecitabu c’Amarhegeko, go Mandiko matagatifu, kandi erhi ecigabi cirhanwi ca bibliya, bitabu birhanu birhanzi: Murh; Lub; Lev; Mib; Lush.
z12.40 : Nnâmahanga alonza okuciza abantu boshi, ci arhasêza ndi. Omuntu akalahira inêma lya Nnâmahanga, nalyo linamulahire.
a13.5 : Okushuka omuntu amagulu gwàli mukolo gwa baja.
b13.18 Alengezize omwigegere agunshenye: Lul 40, 10.
c13.36-38 : Ebyo binwa biyerekîre amababale ga Petro Mutagatifu (21, 18-20).
d14.20 : Olwo lusiku: amango gakulikira okufûka kwa Yezu.
e14.30 : Omurhwâli w’eri igulu, ye shetani odwîrhe akolêsa Yuda n’Abayahudi.
f15.25 Banshombire buzira igwârhiro: Lul 34 (35), 19; 68 (69), 5.
g16.10 : Mûka Mutagatifu ayish’iyêrekana oku kwo binali Yezu ali Mwene-Nyamuzinda. Okurheremera kwa Yezu omu mpingu ekulyo kw’lshe ciri cimanyiso c’okuyêrekana oku muli Nyamuzinda anarhengaga.
h16.15 : Mûka Mutagatifu ayish’imanyîsa, ayish’ihamîriza Yezu n’enyigîrizo zâge; ayish’ìmanyîsa oku Nyamuzinda Ishe n’Omugala bali muguma.
i16.16 : Aho Yezu abwîzire abaganda bâge oku âfà anafûke.
j16.20 : Bayish’ibona oburhe amango g’amalumwa n’okufa kwa Yezu; ci olusiku âfûka bayumva omwishingo.
k16.25 : Entumwa zâyumve enyigîrizo za Mwâmi Yezu n’obwâlagale amango âfûka anabarhumira Mûka Mutagatifu.
l17.9 «ntasengerîri igululu»: Igulu, bo balya balahira Obulangashane n’Obuzîne Mwami Yezu àdwirhîre abantu. ecinwa «kosmos» omu cigereki, lyo igulu Yowane acikolêsa kubiri. ahandi igulu, kuli kuderha abalemirwe boshi n’aha bayûbaka (Yn 1, 9; 3, 16; 17, 13), kandi erhi abalahire Yezu. Kandi igulu kuli kuderha aha Yezu arhumagwa naye arhumaho Entumwa mpu zimanyîse Emyanzi y’Akalembe (Yn 17, 18.21).
n18.1 : Cedroni erhi Kedroni, lwo lubanda lugaba Yeruzalemu n’entondo y’Emizeti. .
p18.15 : Oyo wundi muganda, ye Yowane wayandikaga eci citabu ca kani c’Emyanzi y’Akalembe.
q18.28 Omu bworhrere bw’Abayahudi, okuja omu mw’omupagani gwàli muziro.
r18.31 : Abaroma bàli banyazire Abayahudi obuhashe bw’okutwîra omuntu olufù. Aciyîrhagwa n’Abayahudi, mabuye Mwâmi Yezu àli abandwa; arhàli abambwa oku musalaba, bwo buhane bukali bw’Abaroma.
s18.36 Mmâmi Yezu alonza okuderha oku obwâmi bwâge arhabuhabagwa na bantu.
t19.11 : Abalenganyagya Yezu bo Bayahudi, na kulusha abandi boshi, Kayifa na Yuda.
u19.27 : Yowane àli arhuyimangîre rhweshi, n’erhi Mwâmi Yezu amuha Marìya, rhweshi amuhire mpu abe nyâma, nirhu rhube bâna bâge. Mariya ye Eva muhyâhya, ye nnina wa ngasi muntu wabusirwe buhyâhya omu muko gwa Yezu.
v19.31 : Babavunaga emilundi mpu lyo bafa duba, banabarhenze oku musalaha embere oluzira lwa Sabato lurhangìre.
w19.34 : Abakula-mbere b’Ekleziya bayigîrizize oku ogo muko ciri cimanyîso, c’Obukaristiya, n’oku ago mîshi co cimanyîso c’Obubatizo.
x19.37 : Okulolêreza, omu kanwa ka Yowane, kwo kuyemêra n’okushimba Kristu.
y20.1 : Olusiku lurhanzi lw’omugobe erhi lurhanzi nyuma lya Sabato, lwo lukola lusiku lwa Nyakasane lw’abakristu, bulya lwo lusiku Mwâmi Yezu afûkaga, lwo na lusiku Mûka Mutagatifu ayandagaliraga Entumwa.
z20.17 : Abo bene wâbo Yezu, bo haganda bâge.
a21.1 Emilongo, kurhenga 1 kuhika 25 : Eci cigabi cizinda cayushûlagwa na,Yowane yêne erhi na mushimbûlizi wâge muguma.
b21.17 : Erhi Mwâmi Yezu aha Petro obuhashe bw’okuyâbula abana-buzi n’ebibuzi byâge, amujira mukulu w’Ekleziya yoshi, amuha obuhashe bw’okurhegeka abarho n’abakulu
lua_Latn kon_Latn scn_Latn run_Latn kin_Latn unk eus_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn kam_Latn run_Latn run_Latn unk tsn_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn unk lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn unk lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn unk lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn unk jav_Latn run_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn unk run_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn umb_Latn lug_Latn unk lug_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn kon_Latn lug_Latn unk lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn unk nya_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn unk run_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn war_Latn lug_Latn unk run_Latn run_Latn jav_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn unk run_Latn kon_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn dyu_Latn run_Latn unk run_Latn lug_Latn run_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn unk dyu_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn unk lug_Latn lug_Latn lug_Latn umb_Latn lug_Latn unk run_Latn lug_Latn tuk_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn unk lus_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lus_Latn lug_Latn unk run_Latn lug_Latn run_Latn lus_Latn run_Latn run_Latn run_Latn lus_Latn lug_Latn lus_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lus_Latn lug_Latn unk run_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn run_Latn unk lug_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn cat_Latn kin_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn tsn_Latn run_Latn tso_Latn kin_Latn lua_Latn lug_Latn umb_Latn lug_Latn kin_Latn fuv_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn bem_Latn lug_Latn kin_Latn run_Latn kin_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn run_Latn run_Latn scn_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn nso_Latn lug_Latn lug_Latn kin_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn umb_Latn scn_Latn kin_Latn lug_Latn run_Latn run_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn tum_Latn run_Latn