Ebyemizannyo
Aba Villa nga beegabula amasala ku kabaga kaabwe gye buvuddeko.
ENDYA embi mu bazannyi ba Uganda bw’eteesalirwe magezi, ebyemizannyo byolekedde akatyabaga! Ng’eggwanga lijaguza okuweza emyaka 50 bukya lyefuga, WILLIAMS DAVID KIBANGA akulaga amatigga Uganda g’erimu olw’endya y’abazannyi eteeyagaza:
GYE buvuddeko, abakubi b’ebikonde baawulirwa nga bayombera emmere entono eyaliwo nga bamaze okutendekebwa, sso nga ne mu liigi ya Uganda abazannyi abamu bwe bamaliriza okutendekebwa nga batandika okwebuuza gye banaggya ekyokulya!
Emmere ennungi baasigalira kugirya ku bubaga bwokka era omuzannyi ayinza okumalako omwaka nga taliddeko bulungi olw’ebbula ly’ensimbi ezigula ku mmere etegeerekeka era emumala bwatyo ne yeeriira by’aba asanze ng’ebisinga tebimugasa ne kimuviirako okukonziba!
Lwaki abazannyi balya bubi era lwaki ttiimu zaffe zijjudde abakonzibye?
- Ekizibu bannabyamizannyo baffe kye basinga okuba nakyo kya bwavu. Emmere etuukana n’omutindo ogwetaagisa mu mubiri ya bbeeyi abazannyi baffe abasinga gye batasobola kwetuusaako. Abazannyi bangi balemedde ku kikomando (chapati n’ebijanjaalo) ebigula 1,000/- zokka!
- Kiraabu nazo tezikoze kimala kuliisa bazannyi bulungi. Lumu KCC FC yali yeetegekera okukyaza Super Sport FC ey’e South Afrika, ekyemisana baakirira mu ‘tonninnyira’ okumpi ne poliisi y’oku Jinja Road era abazannyi bangi baavaayo nga bakukkuluma nti tebakkuse anti ng’obumere bubadde bwa kito nnyo!
- Kiraabu n’abazannyi tebalina basawo bakugu babalung’amya ku bye balina kulya. Abalinawo ku ssente balya bye basanze okukkuta sso si byetaagisa.
- Abagagga abasobola okuliisa abaana baabwe obulungi, tebabaagala mu mizannyo nga baagala beefunyirire ku misomo, emizannyo ne gisuulirirwa.
- Ku ndya embi kwegattako ebbula ly’ebikozesebwa nga ‘jiimu’ ebisobola okuyamba abazannyi okuzimba emibiri.
Omuzannyi alina kulya atya?
Dr. Ronald Kisolo, omusawo wa Cranes ate nga yakuguka ne mu byendya agamba nti ekisokera ddala omuzannyi alina kulya mu emmere eriko buli kirungo, okugeza; emmere ezimba omubiri (proteins) ereeta amaanyi (carbohydrates) ne vitamins ez’ebika eby’enjawulo.
Agamba nti n’essaawa eziriirwako emmere nazo zaamugaso nnnyo. “Ekyenkya n’ekyeggulo bye bisinga obukulu ku muzannyi era alina okwewala okulya ekyemisana naddala ku lunaku lw’aba agenda mu nsiike,” Kisolo bw’anogaanya.
Ku kyenkya, omuzannyi alina okusooka okukakasa nti waliwo ebibala, emmere y’empeke nga cornflakes, entungo n’amagi amafumbe sso si amasiike. Ebyokunywa ng’obutunda n’amata nabyo bikola kinene nnyo ku mubiri naddala mu ssaawa ez’oku makya.
Ku kyemisana oba ekyeggulo, omuzannyi alina kulya amakolooni nga etteeka kubanga y’emmere esinga okubaamu ebizimba omubiri. Akalo, ekyennyanja n’enkoko wamu n’enva endiirwa nga doodo, nnakati, emboga, ate nga tebisiikiddwa obutatta vitamins ezijjanjaba omubiri.
By’alina okwewala mu kulya:
- Amasavu mabi. Dr. Kisolo agamba nti ebintu ebisike biba tebikyalinamu kiriisa kyonna kubanga butto akola kinene nnyo okutta ebirungo ate n’azibuwaza emmere okusaasaana mu mubiri.
- Amasavu era gasobola okuziba emisuwa ne gavaako ebirwadde by’omutima.
- Amazzi g’omu bukebe (mineral water) makyamu. Amazzi amatuufu munnabyamizannyo g’alina okukozesa mulina okubeeramu ‘daloozi’ ne glucose, ebireeta amaanyi.
- Emmere ekaluba nga muwogo, amayuuni eba nzibu okubuna mu mubiri.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn