Bya EDWARD SSERINNYA
KKAMPUNI ya Naseco y’emu ku kkampuni mu Uganda ezaweebwa olukusa lw’okuzaaza mu birime eby’enjawulo olwo ne zituusa ku Bannayuganda ensigo z’ebirime eby’enjawulo eziri ku mutindo.
Kitunzu wa kkampuni, Mw. Godfrey Katwere agamba nti, omulimu ogw’okuzaaza mu nsigo baagutandika mu 1996 era nga balina ekkolero eya Nalweyo esangibwa e Kibale gye basunsulira ensigo n’okuziteekamu eddagala erizikuuma nga zisobola okumera obulungi.
Ensigo ze balina
1. Kasooli: Balina ebika okuli Longe 5 ng’ono mu yiika osobola okufunamu ensawo 12 ku 16, VP max nga bw’osimba yiika ofuna ensawo 16 ku 20, Longe 10H nga kino kika kipya era kikola bulungi nga singa osimba yiika osobola okufuna ensawo 30 ku 35.
Wabula omulimi asaanye okumanya nti okufuna amakungula gano singa balabirira bulungi ennimiro zaabwe n’okusimba mu budde. 1. Kasooli waffe agumira obulwadde obupya Katwere agamba nti, mu kiseera kino waliwo akawuka akapya akalumba kasooli era nga kasobola okulya omusiri gwonna ne gusaanawo. Akawuka kano kamannyiddwa nga ‘Maize Lethal Necrosis Disease’ kyokka nga kati bagezezzaako okusalira amagezi bwe batadde eddagala erirwanyisa obulwadde buno mu myezi omukaaga egisooka nga wakasimba kasooli wo.
Wabula kasita giggwaako, olwo obulwadde buba busobola okumulumba, naye omulimi aba alina okugenda mu maaso ng’afuuyira buli luvannyuma lwa wiiki bbiri, n’eddagala lya Dimethoate oba Cypermythrin okusobola okutta obuwuka obuleeta ekirwadde kino.
2. Ebijanjaalo: Katwere agamba nti, balina ebijanjaalo okuli Nabe 1, nga ono ye Nambaale omupi, K132, nambaale omuwanvu, Nabe4 ono enjawulo gy’alina ku bijanjaalo ebirala talanda, Nabe15 ono ye kanyeebwa omulongoosemu ne Nab14. Bw’osimba ebijanjaalo bino mu yiika mugendamu kkiro 25 ng’osobola okufunamu ensawo 8 ku 12.
3. Omuceere: Balina muceere ogulimwa ku lukalu kwokka, nga kuno kuliko Nerica 10, guno enjawulo yaagwo ku muceere omulala teguliibwa nnyo bunyonyo kuba gulina akayiso akagumu akafumita obunyonyi emimwa nga bujja okugulya. Nerica 4, Suparica 1 nabyo bika bikola bulungi ku lukalu, balina ensigo zaabyo ate nga zaamulembe.
4. Omuwemba: Balina omuwemba gwa ‘White Sorghum’ nga guno kkampuni ezisogola omwenge guzigula nnyo era akatale kaagwo weekali wano mu Uganda. Brown Sorghum muwemba bagukolamu emmere, omuwemba n’ebirala era nagwo gulina akatale.
5. Soya: Balina ebika eby’enjawulo okuli Maksoy 2N, ono bamukozesa mu kukola emmere y’enkoko mukifo kya mukene, okuvaamu obuwunga obunywebwa abantu abakulu n’abaana n’ebintu ebirala.
6. Ensigo endala ze balina kuliko ebinyeebwa nga Red Beauty n’endala. Katwere agamba nti, ensigo zaabwe basooka kuzinoonyerezaako nga tebannaba kuzifulumya kuziwa bantu, era okuzifulumya baba bamaze okukakasa nti ddala zikola bulungi.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn