BYA HERBERT MUSOKE
KKAMPUNI ya Vision Group efulumya Bukedde,ekwataganye ne bbanka ya DFCU, ekitebe kya Budaaki mu Uganda ne kkampuni y’ennyonyi eya KLM okunoonya omulimi n’omulunzi asinga mu Uganda.
Abanaavuganya mu mpaka zino mujja kutuweereza amannya gaabwe tubatuukirire tubawandiikeko buli Mmande okutuuka mu September.
Anaanywa mu banne akendo waakufuna obukadde150 tumutwale n’okulambula abalimi n’abalunzi abaatikirivu mu Budaaki. Omuwanguzi waakulangirirwa mu October 2014.
Leero HERBERT MUSOKE akuleetedde Dr. Jolly Kabirizi ow’e Seguku ayambye abantu okukuguka mu kulundira mu kifo ekifunda ate n’ofuna ssente eziwera.
ABANTU bangi balemereddwa okulima n’okulunda nga beekwasa obutaba na ttaka ddene kussaako faamu naye obadde okimanyi nti osobola okulundira n’okulimira mu kifo ekifunda?
Sisinkana Dr. Jolly M.L Kabirizi omukugu mu kunoonyereza ku ndiisa y’ebisolo mu kitongole kya
National Livestock Resource Research Institute (NaLIRRI), alundira ente z’amata ku bugazi bw’ettaka obutaweza yiika era nga kwe yazimba n’ennyumba kw’asula.
Dr. Kabirizi agamba nti abantu basaanye okukomya okwekwasa obunene bw’ettaka kuba n’awatono osobola okulundirawo n’ofuna n’okusinga abalina ettaka eddene singa obeera ng’omanyi ky’oyagala okukola era n’ossaayo omutima.
Ono alina ente nnya nga ku zino bbiri zikamibwa kyokka ng’asobola okuzifunamu 2,400,000/- buli mwezi kuno kw’atoola ssente okuzijjanjaba n’okusasula abakozi.
OKUTANDIKA okulunda
Nnatandika n’ente gye nafuna ku bbanja okuva mu kitongole ekyali kiyamba abakyala mu Wakiso mu 1990 kyokka ente eno ab’ettima ne bagitta. Nneewola ssente ne ngula endala kyokka nayo yalya ekiveera.
Kino tekyammalaamu maanyi wabula okumpa eky’okuyiga ne mmanya kye nnina okukola era bwe nnatandika sadda mabega kuba mu kiseera kino nnina ente ezimpa essanyu.
Nnina ente nnya ezizaala nga bbiri zikamibwa era zimpa liita 50 buli lunaku ze ntunda ku 1,600/- buli liita era nga nnina akatale kuba amata gange gayaayaanirwa olw’okuba nti tegayongerwamu mazzi ekitegeeza nti gamutindo.
Dr. Kabirizi ng’alaga abakungu okuva e Budaaki omuddo gw’aliisa ente.
ENDABIRIRA y’ente
Dr. Kabirizi agamba nti, omuntu tasaanidde kwekwasa butabeera na muddo okumulemesa okulunda kuba osobola okulunda ente nga ozigabirira era ne zikuwa ekiwera.
Olw’okuba nti ndi musawo mukugu mu ndiisa y’ebisolo nnasalawo okutandikawo faamu okusobola okusomesa abantu ky’ekola n’okugezesa okunoonyereza kwange.
Osobola okusala omuddo n’otwalira ente zo ate ng’abalala osobola okufuna abalimi abalina ebisagazi n’omuddo omulala ku nnimiro zaabwe ne babikuguzanga.
Mu ngeri y’emu abalunzi basaana okumanyiiza okuliisa ente zaabwe omuddo omukalu kuba eno y’embeera gye tulina okutambulirako naddala ng’embeera y’obudde egenda ekyuka omusana ne gwaka okumala emyezi.
Era omulunzi osaana okusaayo omwoyo ku bisolo byo by’olunda omanye ebika by’omuddo n’emmere by’oziwa zisobole okuba nga zirya ekyo kye zifunamu era omuddo guno olina okuziguwa mu budde obw’enjawulo olunaku.
Abalunzi bangi balowooza nti ente zirya mu biseera ekitali kituufu. Ente okuzifunamu osaanidde okuziwa omuddo essaawa zonna yo bw’ewulira ng’ekkuse n’ewummula n’oluvannyuma n’ekomawo n’erya olwo lw’esobola okukula nga ya maanyi era nga nnamu bulungi.
Nze ezange nkeera ku ssaawa 12:00 ez’oku makya ne nziwa bulooka ze nkola mu muddo, oba emmere y’ente z’amata oba ebikuta nga bitabuddwaamu ebikanja by’omwenge era nga wano we zikamirwa.
Ku ssaawa 1:00, ziwe omuddo omukalu oba ebisagazi ebibisi oba ebikoola by’akati akayitibwa ‘Fodder’ nabyo ebikalu.
Guno olina okugunnyika mu mazzi ng’otabuddemu ssukaaliggulu okwongera ku biriisa n’ente okugulya obulungi.
Omukozi ng’atemaatema ebisagazi.
Ku ssaawa 8:00 okutuuka ku 10:00 ez’olweggulo ziwe ebikuta by’amatooke ng’otabuddemu ebikanja by’omwenge.
Ku 10:00 olina okuba ng’okama omulundi gw’olweggulo era wano ziwe bulooka z’omuddo.
Ku ssaawa 11:00 okutuuka 12:00 ziwe omuddo omukalu oba ebisagazi ebibisi ng’ogasseemu ebikoola by’akati akayitibwa ‘fodder’ ebikalu.
Olina okukakasa nti amazzi ne bulooka z’omuddo oli ekiriisa weebiri essaawa yonna okukakasa ng’ente zo zifuna ekisinga okuva mu muddo gwe zirya.
Ng’oggyeeko okuziriisa obulungi, nzijanjaba n’okuzigema obulwadde buli mwezi n’okuzissaako eddagala eritta enkwa ezirwaza omusujja.
Mu ngeri y’emu nzikuuma nga nyonjo ddala okugoba ebiswera n’obuwuka obuyita mu bucaafu ng’obulwaza ebbanyi.
OKUSOOMOOZEBWA
Ebikozesebwa ng’eddagala n’ebirala biri ku buseere ekiremesa abasinga okwenyigira mu mulimu gw’obulunzi.
Olw’okuba nti ente zino zirundirwa mu kifo kifunda, kibeera kizibu okulunda ennume mu kiraalo kyokka abasawo abawakisa ente n’empiso baabuseere ate tebeesigika ekiviirako n’abamu ku balunzi okufiirizibwa ssente zaabwe.
Gavumenti n’ebitongole ebigabirizi bisaana okuvaayo okussa ssente mu kukola omuddo omukalu ogw’okutunda okuyamba abalunzi okufuna omuddo ogujjudde ebiriisa gwe bawa ente zaabwe n’okutumbula obulunzi bw’omu kibuga.
Ente z’amata ez’olulyo nazo ziri ku katale ezifudde ez’obuseere ennyo ne kiremesa abalunzi.
AMAGEZI eri abalunzi
Omuntu ayagala okulunda kakasa nti faamu yo eri kumpi ne w’osula kuba abalunzi abasinga ekibafiiriza faamu zaabwe kuzitambuliza ku masimu. Lunda olulyo lw’ente ezikuwa ekiwera mu kifo ky’okulunda ennyingi ng’ofuna kitono ddala.
Ente ziwe emmere emala era erimu ebiriisa ebimala. Wano simba waakiri yiika z’omuddo bbiri, kuba ente y’amata ekuze erya kkiro 75-100 olunaku, beera n’emiti gya ‘Fodder’ omwaka gwonna era yamba ettaka lyo okubeera n’obugimu. Ente zigeme okuzitangira obulwadde buli kiseera.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn