Kampala
Bw’oba n’omukuufu ogw’ebbeeyi mu Kampala gendayo nga weesibye bbiri. Ekif; Martin Ndijjo.
Bya MARTIN NDIJJO
OMUYIMBI omu yayimba nti; Ekisolo kye bayita omuntu tokyesiganga... Ndowooza yamala kwetegereza mbeera za Bannakampala. Bangi beefuula mikwano gyo naye nga baluka pulaani ya kukubba. Tunula ku bantu abakwetoolodde. Obadde okimanyi nti bataano ku 100 bandiba ababbi era nga balinda kufuna luwenda bakusumagize? Oyo nno ye Kampala gwe boogerako nti ssi bizimbe!
Abantu bangi (ssi nsonga oba bavubuka, bakazi oba basajja bakulu) mu Kampala obubbi bagufudde mulimu. Bakeera kuyiiya bukodyo bwa kubba. Mu Kampala mw’osanga omuntu eyeefuula nnannyini kintu oba akumanyi ennyo, gye biggweera ng’akulese mu maziga.
Olwaleero tukuleetedde obumu ku bukodyo obupya Bannakampala bwe bakozesa okukubba naawe n’osigala ng’obanyenyeza mutwe ng’embuzi etenda enkuba okutonnya. Wali ogudde mu katego kaabwe konna? Waliwo abakubira abantu essimu ne babategeeza nga bwe baliko ebirabo bye bawangudde oba ssente. Bwe ziba ssente, bakugamba okubasisinkana mu kifo eky’ekusifu gye bakunyagira. Bwe biba bintu bikalu, bakugamba osooke obaweereze ssente ku ssimu bongere Okukulagirira oba okubikutuusaako. Bw’oyitika, ng’oluguddemu.
Obubaka obw’essimu abafere bwe baweereza.Ekif; Martin Ndijjo.
Abalala bakeera kusoma mawulire nga banoonya nnamba z’essimu ez’abantu abalangiramu ebintu byabwe ebibabuuzeeko. Beefuula okuba nti baabironze era bakukubira essimu ne bakusaba osooke obaweereze ssente ku mobile money. Bw’okikola, ng’olwo bakubbye. Waliwo abapangisa Bodaboda kwe basinziira okusika ku bantu naddala abakazi ensawo ate abalala ne banyagulula abagoba ba bodaboda bennyini. Oli omulaba kwenyigiriza ku wa bodaboda nga sso ali mu nsawo ze asokoolamu ssente.
Bw’oba okyatenda bano, ate abasikambula emikuufu n’obwoku matu ne bayigirawo. Bano basinga kuteegera ku bitaala by’oku nguudo nga mmotoka ziyimiridde oba mu kalippagano k’ebidduka. Bw’oba onyumirwa nnyo okusowolera ku luggi ng’endabirwamu eri wansi, sooka weekebere nti tolina mukuufu, bya ku matu oba ssaawa ebiyinza
okukema ababbi.
Abalala bakozesa embeera y’akalippagano k’ebidduka okuggula enzigi z’emmotoka
ne babba. Bano batera kuba babiri buli omu nadda oludda olulwe. Ali ku ludda lwa ddereeva akukonkona ne yeefuula alina ky’akulaga n’omumalirako ebirowoozo. Bwe bakulaba olobye, ng’oli ali ku ludda olulala aggulawo mmotoka okubba. Bw’oba oyagala okuloza ku bubbi nga buno yitako e Nsambya naddala bw’oba ova ku lw’e Ggaba okuyingira ku lidda ku ddwaaliro. Bangi bababbidde awo.
Bw’oba otambula weegendereze si kulwa ng’abali ku bodaboda bakusikako ensawo yo.Ekif; Martin Ndijjo.
Waliwo abateega abantu mu kkubo ne babagobesa embwa okubasuuza bye bakutte ate abalala ne babakwata obubadiya.
Waliwo abagufudde omuze okukubiranga abantu enduulu nga babayita ababbi kyokka nga be babbi. Bano bayambibwako abadduukirize okukunyagulula n’okukukuba ng’abazze okuyamba gwe gwe bayita omubbi sso nga bayamba babbi!
Abalala beeyambisa embeera yonna ey’akanyigo. Okugeza mu takisi oba mu bbaasi, omuntu akwekukuutirizaako era ogenda okumanya nti bakubbye ng’onoonya ssente kusasula oba ng’otuuse gy’olaga. Waliwo n’abeenyigiriza ku bantu abangi nga batambula. Buno obubbi businga ku miryango egiyingira mu paaka oba nga mulinze takisi ku siteegi ezijjuza ennyo.
Yitako ku siteegi nga ey’e Mpereerwe mu paaka enkadde, gendako ku Mini Price oba ku siteegi ya Arua Park naddala akawungeezi owulire abantu bwe baakaba olw’okubasala ensawo.
Omulala yeefuula akumanyi. Olaba muntu kujja gy’oli ng’ataddeko akaseko ku matama n’okukuwa engalo nga bw’akugamba nti, “Gundi ng’obuze nnyo...” Oluva awo ng’atandika okukunyumiikiriza. Bano batera okuteega abantu abava mu malwaliro ne beefuula abaagala okubayamba.
Amina Kahunde (wakati) yakwatibwa abatuuze b’e Kabowa nga yeefudde agula ‘airtime’ sso nga mubbi.Ekif; Martin Ndijjo.
Obukodyo bw’ababbi obupya
1.Abamu beefuula bakasiru abasaba obuyambi, abalala beefuula balema ate abalala nti bafunye obuzibu otere obayambe kyokka nga ono aluuka lukwe lwa kubba.
2.Waliwo abeefuula abaguzi nga bano beezira kuwulira muntu atunda emmotoka. Batuukirira kagitunda ne bamusaba
abawe bavugemu basobole okumanya embeera y’emmotoka era wano we bafunira ekisumuluzo ne bakikolamu kkopi. Kino ababbi bakikola ku mmotoka ezirina ‘Looko’ enzibu okumala gaggulwa wabula ku mmotoka ezitalina ‘Looko’ eza bulijjo tebatawaana, babeera n’ebisumuluzo ebiggula buli kkufulu.
3.Waliwo abaakola ebisumuluzo ebisobola okuggulawo kumpi buli kkufulu (master key), nga bino bye bakozesa okukunyaga.
4.Waliwo abeefuula akusomera ddiiru ensava ate ng’efunirawo era bano batera kusaba ssente bw’ozimuwa toddamu kumulaba. Bano batera kujjira mu mbeera ya byamaguzi bye okuba nti babikutte olw’omusolo oba alina ssente naye ziri mu bbanka kyokka nga yeetaagawo ez’amangu okusobola okutambuza ddiiru eno ensava. Era akulaga enjawuulo ya ssente gy’ogenda okufuna ku ddiiru singa omuwa ssente.
5.Abalala beerimbika mu mirimu okugeza ogw’abasituzi b’emigugu ne bagibba. Ababbi b’emigugu bw’aba atambula afuba okulaba ng’akuvaako mabega era ogenda okukyuka nga yakubuzeeko dda. Ate bw’akubeera mu maaso atambula ayanguyiriza atere akubuleko.
6.Waliwo abatambula n’ebicupuli bya ssente omuli n’abatakisi. Ono bw’omuwa ssente entuufu, azikyusizaawo n’akulaga ez’ekicupuli nti z’omuwadde. Batera okubeera abakambwe era bw’otomuwa ndala tekimugaana kukutwala ku poliisi n’akulekayo.
7.Waliwo abeefuula bamalaaya okubba abasajja ate waliwo n’abasajja abeefuula abakazi nabo nga balina ekigendererwa ky’okunyaga.
Omusajja eyeefuula omukazi abbe abasajja abamugula nga balowooza malaaya. Ekif; Martin Ndijjo
Weegendereze bino;
YADDE ababbi b’omu Kampala bangi bakozesa bwongo okukwata abalala obujega, naye naawe nga tebannakubba, waliwo obubonero bw’olina okwegendereza. Bw’olaba omuntu takuva ku lusegere ng’otambula yongera okumwegendereza.
Jjukira nti buli omu yeekengera munne mu kibuga. Kati ono atakuvaako ye abeera takwekengera? Waliwo abeefuula okuba n’ekisa era alina obusobozi okukuyamba okukutuusa ku ky’oyagala. Ono naye mugendeko mpola.
Abamu bambala bulungi ow’ekitiibwa gw’otosuubira kuba muntu mukyamu. Ono naye tomuggyaako maaso yandiba omubbi.
Omuntu ayogera nga takuweeza naddala ng’aliko ddiiru gyakusomera. Weebuuze lwaki takuwa ggaapu naawe obeeko ky’oyogera. Omutu akwekukuutirizaako naddala nga muli mu takisi oba mu kifo eky’akanyigo bw’oba osobola muviire. Ate nga tonnakikola, weekebere bulungi si kulwa nga yakubbye dda. Ekyokulwanyisa ekisinga bwe buteesiga b’otomanyi.
swh_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn