Kampala
Omulunzi ng'aliisa ente ze.
Bya EDWARD SSERINNYA
TULI mu biseera bya nkuba kumpi okwetooloola eggwanga lyonna. Abalimi bali mu keetalo okusiga n’okukoola kuba ebirime bikula bulungi mu biseera nga bino. Wabula abalunzi mulina okuba abeegendereza kuba endwadde zeegiriisa nnyo ku nkuba.
Dr. Steven Lule omukugu mu kujjanjaba ebisolo mu Kampala agamba nti, kumpi ebisolo byonna bitawaanyizibwa endwadde ezitali zimu mu biseera by’enkuba naye ente y’esinga okutawaanyizibwa, era bino bye bimu ku bizibu ebisinga okutawaanya ebisolo.
ENTE
1. Omusujja gw’enkwa: Mu biseera by’enkuba enkwa zaalula. Enkwa enkazi zibiika amagi ne gabeera mu ttaka kasita enkuba etonnya nga zaalulira mu mazzi g’enkuba. Kino kitegeeza nti omulunzi alina okulwanyisa omusujja guno.
2. Enkuba eyamba kawawa okwalula, kawawa omukazi atera nnyo okubiikira amagi mu ntuumu z’obusa era enkuba y’egayamba okwalula.
Mu mbeera eno omulunzi olina okufaayo okufuuyira ente zo. Kyokka olina okukimanya nti,ku nte ezitali za mu kiyumba, enkuba buli lw’etonnya nga omaze okufuuyira enaazaako eddagala lyonna.
Olina okuddamu okuzifuuyira obutatawaanyizibwa kawawa. Tokaluubirirwa nnyo singa oba osobodde okugula eddagala lya ‘Pour on’ kuba lino libaamu engeri ya woyiro liyingira munda enkuba ne bw’etonnya terinaazaako.
3. Ebivu nabyo byaluzibwa nkuba era kasita kiruma ente erwala kipumpuli. Nabyo abalunzi balina okubyegendereza n’okufaayo okuyita abasawo okulabanga ente zaabwe waakiri omulundi gumu mu wiiki.
4. Enkuba ereeta obuwuka obulwaza ebbanyi mu nte. Ebbanyi likwata mabeere, kino kivaako obutuli bw’ennywanto okuzibikira. Bw’oba okama olinaokumalamu amata ate n’ekibeere olina okukiyonja n’amazzi agabuguma okutta obuwuka.
5. Enjoka nazo zaalula mu nkuba, ku musana zibeera mu ttaka, enkuba olutonnya amagi gaalula. Zino zitawaanya nnyo ente, ekizireetera n’okukolola.
Ente ento wandibadde oziwa eddagala ly’enjoka buli mwezi, singa oba waakuzikuba mpiso ozikuba buli myezi ebiri ate enkulu buli luvannyuma lwa myezi esatu.
Bw’oba waakuziwa ly’amazzi ento oziwa buli luvannyuma lwa mwezi ate enkulu buli luvannyuma lwa myezi ebiri.
Embizzi nga ziri mu kiyumba.
EMBIZZI;
Zitawaanyizibwa nnyo enjoka, wabula mu kuziwa eddagala osobola okuziwa nga bw’owa ente waggulu. Ekizibu
ekiri ku mbizzi ekirala, nsanafu.
Enkuba bw’eyingira mu binnya by’ensanafu nga zivaayo, zirumba nnyo ebiyumba by’embizzi ate zitta nnyo obubizzi obuto nga zibuyingira mu nnyindo.
Mu biseera bino eby’enkuba, yiwa woyiro okwetooloola ekiyumba ky’embizzi, ayamba okuziyiza ensanafu oba oyinza okukozesa evvu naye lino ate enkuba bw’etonnya erinaazaawo.
Ekirala ky’olina okukola bwe butamansa magumba oba ga by’ennyanja oba nnyama yonna okuliraana ekiyumba kuba galeeta ensanafu.
Embuzi ez'omu kiyumba nga zirya omuddo.
EMBUZI;
Eno mu butonde bwayo teyagala kifo kinnyogoga, era tosaanidde kutwala mbuzi ku ttale nga kukyaliko omusulo, kuba bwe ziyimirira mu mazzi waliwo obuwuka obuziyingira ne buzitta.
Fuba okulaba ng’ekiyumba omusula embuzi mulongoosebwa bulungi naddala okuggyamu omusulo kuba guzirwaza nnaganga singa ziyimiriramu, ate era kirina okuba nga kiserekeddwa nga tekitonnya.
Kiba kirungi embuzi n’ozitemera muddo n’oziweera mu kiyumba obutalumbibwa ndwadde.
Omulunzi ng'ali mu nkoko ze.
ENKOKO;
Zo zirumbibwa nnyo ensanafu, ate ku nkoko tezisosola nto na nkulu, kola nga bwe twogedde ku mbizzi.
Enjoka zitawaanya nnyo enkoko, wabula ziwe eddagala ly’enjoka buli luvannyuma lwa nnaku 30.
Ekirala omuddo gw’ozongereza ku mmere, toziguwa nga bw’oguggye ku ttale, sooka ogunnyikeko mu bbaafu omuli amazzi n’oluvannyuma ogusibe mu kiyumba, omunnyo guyamba okutta obuwuka bwonna obubaako.
swh_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ast_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn