Kampala
Sebugwawo
Bya Edward Sserinnya ne Kizito Musoke
KU myaka 101 abakazi bakyannwanira - Jjajja wa Nabagereka
WADDE akonodde emyaka 101 n’eddoboozi terikyavaayo bulungi, naye Mzee Nelson Edmund Nkalubo Sebugwawo Muddwagonda bw’atandika okunyumya ku bufumbo n’enkulaakulana toyagala amale!
Mzee Sebugwawo ye jjajja wa Nabagereka Sylvia Nagginda, abeera Nkumba ku luguudo lw’e Ntebe.
Ku lw’e Ntebe alinako ffaamu eyogerwako, yazimba ekkanisa ya St Luke Church of Uganda e Nkumba ate ng’aweerezza Buganda mu bitu eby’enjawulo.
Ku Lwomukaaga nga April 28, abenju ya Sebugwawo bamutegekedde embaga mu maka ge e Nkumba olw’okujaguza emyaka 101 gy’awezezza. Emboozi y’obulamu bwe aginyumya bwati:
Nazaalibwa mu 1911, kitange ye mugenzi Saulo Sebugwawo eyali omwami wa Kabaka ne Maria Nankya. Nasomera Nkumba Day School, Mengo SS, Kings College Budo, oluvannyuma neegatta ku Namutamba Farm School ne nkuguka mu byobulimi n’obulunzi.
Kitange bwe yafa mu 1933 nze namusikira, wadde nze nali omulenzi omuto. Bampaliriza okuwasa ku myaka 21, nga naakamaliriza emisomo mu 1936, nawasa mukyala wange omukulu Catherine Namayaza Bwekembe. Katonda yatuwa abaana 13.
Ennyumba ya Sebugwawoyazimbibwa mu 1914.
Ono, entunula n’amagulu ge bye byasinga okuntengula, ng’okumuganza nali nsoma Buddo ye ng’ali Gayaza.
Mu baana be nazaala kwe kuli John Luswata Mulumba, azaala Nabagereka. Mukama na kati nkyakimwebaliza okufuula muzzukulu wange Sylvia Nagginda, Naabagereka wa Buganda, kuba kimpeesezza ekitiibwa ekitagambika. Kyokka era nsiima nnyo abaana bange bonna n’abazukulu abandabirira naddala mu kiseera kino eky’obukadde.
Mu 1950 nafuna omukyala nnamba bbiri, omumbejja Robinah eyali muwala wa Kamuswaga e Kooki era ne tuzaala abaana 10. Wadde Mukama yampa abaana abawerako, ssaalemwako wadde olunaku olumu okubaliisa, n’okubasomesa bonna ne mbasomesa ate mwattu n’abazzukulu mbawereedde.”
OBUWEEREZA MU BYOBUFUZI
Y’omu ku babaka 21 abaakiikirira Buganda mu London Conference mu 1961, era y’omu ku bakiise abaakola Ssemateeka wa 1962.
Ssebuggwaawo ne A.D Lubowa be baakulembera kampeyini ezaaleeta Ssekabaka Muteesa II ku bwapulezidenti bwa Uganda mu 1963.
Y’omu ku baakulira kaweefube w’okulaba ng’akalulu k’ekikungo akaakukubwa ku masaza ga Buyaga ne Bugangayizi gasigala ku Buganda mu 1964, kyokka ebyembi Buganda n’ewangulwa era ne kimuviirako okulekulira e Mengo n’Olukiiko lwonna olwakulemberwamu Katikkiro Micheal Kintu.
Yawerezaako ng’owomuluka, n’alondebwa ku bw’eggombolola era nga buno yabukolera mu bifo bingi omwali e Kiboga, Buluuli n’awalala oluvannyuma n’afuulibwa omumyuka wa Kangaawo ow’essaza ly’e Bulemeezi.
Mu 1950 yayingira ekitongole ekiramuzi era n’alondebwa ng’omulamuzi omuto, kyokka yasalawo okuwummula obulamuzi, kuba mu kiseera ekyo omulamuzi omujjuvu yalina kuba Mukatuliki ate Abasiraamu n’abakulisitaayo nga babeera balamuzi bato.
Yalondebwa okubeera Ssebwana, akulira essaza ly’e Busiro, oluvannyuma yafuulibwa Kaggo akulira essaza ly’e Kyaddondo ate kwe yava okulondebwa ku buwanika e Mengo.
ATUMBUDDE EBYENJIGIRIZA
Sebugwawo ye yawaayo ettaka okwazimbibwa yunivasite y’e Nkumba, era nga na kati memba ku lukiiko olufuzi olw’ettendekero lino. N’ettaka essomero lya Nkumba Primary kwe litudde ye yaliwaayo, era yali musaale mu kusonda ensimbi ezaddaabiriza Kings College Budo mu 1996. Kuno kwogatta okuweerera abaana abawerako mu famire ye ne b’atalinaako kakwate.
EDDIINI, OBUWANGWA N’EBYOBULIMI
Newankubadde Sebugwawo musajja Mukulisitaayo, naye talina busosoze mu ddiini, nga mukitundu ky’e Ntebe yagabamu ettaka eriwera ne bazimbako Klezia n’emizikiti eby’enjawulo. Yazimba kkanisa ya St. Luke e Nkumba.
Ssaabasajja Kabaka lwe yakyalira Sebugwawo gye buvuddeko.
Mu kiseera kino Sebugwawo, ye katikkiro w’Ekika ky’Omusu, era Abomusu yabawa ettaka kwe basinziza.
Ayagala nnyo okulima n’okulunda, ku ttaka lye e Nkumba yalikolako faamu eyo mu myaka gy’enkaaga n‘ensanvu wabula agamba bwe yagenda akula amaanyi ne gakeewa eby’okulunda n’abikendezaamu nga kati asinga kulima, era alina olusuku.
SINYWANGA KU MWENGE
“Bwe nakola ebbaala ku Bayita Ababiri, bangi baalowooza nti ndi mutamiivu, naye okuva mu buto sikombanga ku mwenge.
Mu buvubuka, nali musajja anyumirwa amasanyu, era wadde ndi mukadde, naye na kati abakazi bakyankwana, naye oba banneegombako ki? Nawasaako abakazi abawerako nga bagenda, era bwe nakwananga omukazi n’agaana nga mugamba nti ‘Nkuwonye’ wabula muli nga nsigala kinnuma!”
swh_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn