Kampala
Akalippagano mu Kampala kavudde ku bantu kuba na mmotoka nnyingi.
Bya FAHAMI WASSWA
“OKUGULA mmotoka kati tekukyalikwejalabya wabula kifuuse kyetaago eri buli muntu!” Eno y’eng’ombo ya Bannayuganda bangi abafuna ku ssente ne bagula emmotoka.
Bw’omunyonyoogera ennyo ajja kukutegeeza ng’emmotoka bw’ekwanguyaako n’okola emirimu gyo mu budde; bw’ekuwewulako okusomberera abaana ku bodaboda okubatwala ku ssomero sinakindi n’obawonya obubenje; ate bw’osanga ow’amazima ayinza okukutegeeza ku ‘sswaga’ (njogera y’ennaku zino etegeeza amasaali) ly’ofuna ng’oli mu banno.
Lipoota y’ekitongole ky’emisolo (URA) eraga nti buli lunaku bawandiika emmotoka ezitakka wansi wa 200. Osanga obungi bwazo kye kivuddeko akalippagano k’ebidduka okweyongera n’ebizibu ebirala bingi omuli n’obubenje obususse.
Naye ensangi zino kikyetaagisa okugula mmotoka? Kikyetaagisa okuba n’emmotoka eyiyo nga bbaasi ne takisi, kabekasinge ne bodaboda bingi nnyo mu ggwanga?
Ennaku zino ssente z’osaasaanya okubeera (okubeezaawo) n’emmotoka zeeyongedde obungi. Era abagezigezi kati emmotoka bazitunze ssente ne bazikolamu bizinensi oba okumaliriza amayumba ga’abapangisa mwe bayinza okufuna ku ssente.
Okuggyako ng’okuze mmotoka ekola bizinensi nga magulukkumi oba takisi, kati okugula mmotoka ya buyonjo oba weetyabidde akalimu obuwuka, oba ofunye musolo gwakubiri! Mw. Patrick Mivule omutuuze we Gangu (mayiro 6 okuva wakati mu kibuga) era avuga Vista agamba:
Mmaze emyaka ebiri n’emmotoka yange, naye bwe mba ng’enda mu Kampala nkozesa 20,000/- amagenda n’amadda. Kitegeeza nti buli mwezi oba oguze amafuta ga 600,000/-!
Naye nakizuula nti bwe ninnya takisi nkozesa 3,500/- (omwezi 100,000/-) amagenda n’amadda, era emmotoka oluusi ngireka waka. Ndi musuubuzi, okugenda mu bitundu ebimu n’emmotoka kizibu, oluusi otuuka tewali paakingi, bw’ogifuna olina okuteekako agikuuma ate ne Multiplex nayo eba ekulinze.
PAAKINGI
Multiplex buli ssaawa esaba 400/- kyokka bwe zisukka essaawa bbiri nga buli ddakiika 30 basaba 400/-; bwe nsalawo okugenda mu paakingi ez’obwannannyini buli ssaawa yosasula 2,000/-, olunaku lwonna bakusasuza 10,000/-.
Emmotoka nagigula obukadde buna naye kati bwe mba ngitunda nnyinza kufunamu nga obukadde busatu, kwe kugamba nti mu myaka ebiri nfi iriddwa kakadde kuno kw’ossa ne ssente ezibeezaawo mmotoka! Emmotoka ya Mw. Mivule buli mwaka ewa omusolo gwa 33,000/-.
Agamba: Okukekkereza kati nasigalira kugivuga lwa nsonga nga ng’enda kulima oba kutambula na bintu bingi nga mu takisi bajja kunseera.”
AMAFUTA GABAGOBYE KU MMOTOKA
Mw. Geoffrey Musisi ow’e Buziga akola ku by’ekikugu mu kkampuni ya yinsuwa eya SWICO agamba nti emmotoka ye (Corona Premio) enywa amafuta ga ssente ezitakka wansi wa mitwalo 10 buli wiiki okuva e Buziga gyabeera n’okugenda mu Kampala.
Olugendo lwe lumu takis etwalirawo 1000/-. ekitegeeza nti buli wiiki mu takisi akozesa 14,000/- buli wiiki. Wabula Mw Musisi agamba nti emmotoka ye emuyamba okutambula eng’endo ez’ewala, emuyamba okusisinkana b’akolagana nabo mu bizinensi.
Buli mwezi akola saaviisi ya 120,000/-. Ate Hedwig Katamba, nampala w’abakozi ba saavisi mu kkampuni ya City Oil agamba nti emmotoka entono nga Raum oba Vitz zeetaaga 135,000/-; ate Ipsum emalawo 213,000/-; Benz 385,000/- okuzikola saaviisi ng’oguze buli kyetaagisa.
Okusinziira ku mbeera y’enguudo za Uganda omuli ebinnya n’enfuufu, omuntu asanye okukola saavisi buli luvannyuma lwa myezi ena.
Emmotoka ezimu zikola saaviisi buli luvannyuma lwa mayiro 2,000, ezimu 4,000 okutuusa ku 10,000 okusinziira ku woyiro gw’okozesa.
Okwo gattako okugula AC, 1/2kg egula 50,000/- ono agenda mu motoka ezigabira ddereva yekka sso nga eziwa n’abasaabaze zikozesa 1kg egulwa 100,000/-.
Bw’omala savisi ate n’olowooza ku kugula emipiira n’okugiddaabiriza. David Sabaganzi, omukozi w’emipiira mu kampuni ya Kobil agamba nti omuntu okunyumirwa okwevuga alina okulaba ng’emipiira mirungi, buli lw’osaako omupiira olina okukola ‘wiiru balansi’ , eno ya 30,000/-.
Kuno ossaako okunyweza obukono buli luvanyuima lwa myezi mukaaga ku mitwalo ena buli mulundi. Ebirala ebyongedde okufuula okuvuga emmotoka mu Uganda ekintu ekizibu ye paakingi kuba ennaku zino ne bw’oba ne ssente ezipaakinga, emmotoka oyinza okugiggyayo nga tekuli butaala oba oluusi nga gye babbye, kale olina okusasula ez’obukuumi!
Third Party ku mmotoka y’obuyonjo ogisasulira 31,000/- buli mwaka, kyokka bw’oba oyagala okwerinda ababbi, omuliro oba akabenje ogula yinsuwa esingako amaanyi era nazo ssente ziba nnyingiko. N’olwekyo nga tonnagula mmotoka, mala kukakasa nti ogyetaaga ate genderera obutagula enkadde kuba ejja nkukulema okuddaabiriza.
swh_Latn lug_Latn tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn mri_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn