Kampala
Abatuuze b’e Mpigi nga bookya Gayira oluvanyuma lw’okumukuba ne bamuleka mu kkubiro nga bamuteebereza okubba.
Bya FRED KAYONGO
“ALUWA tumyokye?!” Kino ky’ekibuuzo Bannayuganda kye basoosa okufulumya nga bakutte omubbi oba nga waliwo omuntu yenna akwatiddwa mu kikolwa ekikyamu.
Era mu Uganda mw’osanga abantu abangi, nga beesiga nnyo okutwalira amateeka mu ngalo okusinga kkooti!
Sso ng’oluusi okutwalira amateeka mu ngalo kivuddeko bangi bassaalumanya okufiira obwemage. Jjuuzi nga April 15 omwaka guno, aba bodaboda batta omuyizi wa S6 e Mutundwe bwe yali ayogerera ku ssimu okumpi ne siteegi yaabwe nga bamuteebereza okuba omubbi!
E Nakakonge mu ggombolola y’e Nazigo e Kayunga, ekyalo kyatudde ne kisalira abatuuze bataano ogw’okufa wiiki ewedde nga kibalumiriza okutta mutuuze munnaabwe!
Ng’ebula omwezi gumu tujaguze emyaka 50 bukya twefuga, kisoboka okuba ng’abantu okutwalira amateeka mu ngalo kivudde ku mateeka ga Uganda okubeera amanafu?
Akulira akakiiko k’eddembe ly’obuntu Mw. Medi Kaggwa yawandiikira Gavumenti ku nkomerero y’omwaka oguwedde ng’agamba nti singa abatwalira amateeka mu ngalo tebakolwako, Uganda yaakufiirwa abantu abalungi bangi wamu n’okufiiriza abalala ebintu eby’omuwendo.
Ku meefuga
Olw’okuba abantu baali batono, nga bangi balina eby’okukola ebivaamu ensimbi, tewaabangawo nnyo mbeera ya kutwalira mateeka mu ngalo.
Kyewuunyisa okuba nti Gavumenti esingamu abasomye ate y’esinze okukulembera eggwanga erikkiriza abantu okutwalira amateeka mu ngalo, sso nga mu myaka gy’enkaaga n’ensanvu Amin ne Obote bwe baalikulembera nga tebasomye nnyo ng’ebikolwa nga bino tebisobola kubeerawo!
Poliisi ky’egamba
Mw. Phillip Mukasa, omwogezi wa poliisi mu bukiikakkono bwa Buganda, agamba nti Mubende ne Kiboga y’esinga okubaamu abantu abatwalira amateeka mu ngalo.
Ensonga enkulu evuddeko abantu okutwalira amateeka mu ngalo ekisusse ensangi zino esibuka ku tteeka eriragira omuntu aba azzizza omusango obutamala bbanga lisukka ssaawa 48 ng’ali mu kaduukulu ka poliisi.
Mw. Mukasa agamba nti etteeka lino lirina okukyusibwamu kubanga teriwa poliisi kiseera kimala kunoonyereza ku muntu nga tannatwalibwa ku kkooti.
“Kino kiwaliriza poliisi okuta omuntu oyo ku kakalu kaayo, naye eri gwe bakozeeko ebikolobero alowooza nti waliwo enguzi eyaliiriddwa ekivaako okutwalira amateeka mu ngalo,” Mw. Mukasa bw’agamba.
OBUSOBOZI BWA POLIISI
Agamba nti bwe bakuta ku kakalu ka poliisi oba okyeyanjula ku poliisi, tekitegeeza nti omusango gukuvuddeko, kyokka kino abantu tebakimanyi.
Mu nsi ezimu nga Bungereza, okusinziira ku Mw. Mukasa, omuntu bw’azza omusango asobola okumala mu kaduukulu emyezi nga mukaaga nga bwe bakyakola okunoonyereza. Wabula weebuuze nti singa kikolebwa mu Uganda, abapoliisi gye bamanyiddwa okulya enguzi, bameka abanaafiirwa ebyabwe nga babasibira obwemage?
Ekitongole kya poliisi tekirina makomera gamala omuntu we basobola okumusibira nga tannagenda mu kkooti kino nakyo kisobola okunafuya etteeka lino. Abantu bangi balowooza nti Poliisi ya Uganda terina busobozi kukola kunoonyereza mu bwangu, ate nti ne bwe bagiwa obudde era obukugu tebulina, ekola gadibengalye!
W’osomera bino, kimanye nti poliisi ya Uganda erina omukugu omu yekka asobola okunoonyereza obujulizi ku misango egy’ekikugu okugeza okwekebejja omusaayi, okuzuula endagabutonde (DNA) n’ebintu ebya ssaayansi ebirala ebigwa mu kkowe eryo(forensic scientist). Kwe kugamba nti osanga emisango egimu gyandibadde myangu okunoonyerezaako naye obukugu tebuliiwo.
Omukugu asobola okulaba empandiika y’omuntu {Handwriting expert} naye tulina omu yekka mu poliisi, ye Mw. Eria Ssebuufu. Bino byonna binafuya obwangu poliisi bwe yandikozesezza okufuna obujulizi obuluma omuntu.
Naye era bukyanga eggwanga lifuna bwetwaze, omuwendo gw’abantu gweyongedde. Kati tuli abantu obukadde 33, sso nga abaserikale ba poliisi tebasussa mitwalo esatu.
John Mugabi ow’e Nakulabye agamba nti emyaka egy’emabega ng’obukiiko bw’ebyalo LC buyambako okugonjoola obutakkaanya mu bantu, emisango egimu ne gitatuuka ku poliisi naye ennaku zino bungi tebukyakola mulimu gwabwo.
“Olw’okuba obukiiko bwa LC bwaggwaamu amaanyi, buli muntu yeeyisa nga bw’alaba ekivuddeko abantu okutwalira amateeka mu ngalo ekisusse,” Mugabi bw’agamba.
Ruth Namuyaba ow’omu Owino abuuza nti kkamera Gavumenti ze yasaasaanyaako ssente okussa mu Kampala okuketta buli ekigenda mu maaso zadda wa?
“Kubanga singa kkamera zino weeziri, poliisi yanditegedde abantu abasinga okuvaako ebizibu nga bino n’ebakwata,” bwe yagambye.
Wabula ye Aaron Mutagubya ow’e Lukojjo-Mukono, agamba nti ekinaasinga okuyambako ye Poliisi okutandika kaweefube ow’amaanyi okusomesa abantu ebifa ku mateeka n’engeri gye bayinza okwekubira enduulu bwe wabaawo abatulugunya.
Lwaki embwa teziyambako?
Mw. Mukasa agamba nti embwa ya poliisi emu yenkanankana n’abaserika 50 mu kukola emirimu obulungi wabula ng’emu egula obukadde 20.
Kino kyandisobodde okukendeeza ku bumenyi bw’amateeka n’okutwalira amateeka mu ngalo okususse.
swh_Latn lug_Latn tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn