Bya Ali Wasswa
ATAAKULABA y'akugaya! Enjogera eno etuukira bulungi ku kirombe ky'e Kilembe e Kasese nga kiri kirommita 10 okuva mu kibuga Kasese.
Ekibuga Kasese kyatandikibwa Abazungu abaali batandise okusimayo ekikomo mu 1953 nga kino kyavaako okukola oluguddo lw'eggaali y'omukka, ekisawe ky'ennyonyi e Nyakasanga mu Kasese n'amasannyalaze agaavanga mu kirombe, eddwaaliro ekibuga Kilembe ne kibaamu obulamu.
Kino kyawaliriza kkampuni z'amafuta nga Caltex, Shell BP, Total ne Esso nazo okusimbayo amakanda. Okusima ekikomo kwakoma ku mulembe gwa Amin bwe yagoba Abayindi ate Abazungu ne bamusibira ekikookolo ne watabaawo muntu yenna yaddamu kwentantala kuzuukusa kirombe kino.
Fakitole gye batandise okuggyamu sikulaapu
Kati bw'otuuka e Kilmbe olabira ddala nti singa sipiidi kwe kyali kikulira ne ssente gavumenti ze yassaamu tufiiriddwa nnyo. Mu kiseera kino kino Kilembe yandibadde wa makolero era nga kibuga ekivugany Kampala mu bintu bingi.
Ekirombe kino kirina amayumba agasoba mu 600 nga kuno kuliko ag'abo bamaneja nga bano balina n'ebbaala yaabwe.
Endala z'ezo ez'abo abaddirira abakulu era nga zigendera mu mitendera bwe giti okutuuka ku bapoota. Abamu ku bakyaliwo kati nga baakolerako e Kilembe, bagamba nti, gavumenti mu kiseera ekyo yassa ssente nnyinyi mu kifo kino era nga kino teweetaaga kukikulaga kubang n'ebifulukwa by'ennyumba ebiriwo kati byeyogerera.
Semei Muhindo ng'ono yakolerako mu kirombe kino, agamba nti, "Twalina ebyuma ebyakubanga ennyimba nga twabikazaako lya 'Wambuuza' olw'oluyimba lwa Firidah Ssonko kyokka ng'ebyuma bino byayitibwang Jukebox. Bamalaaya baali bangi nga bava e Kampala, Nairobi ne Rwanda okujja okufuna ssente kubanga twazirinanga.
Nze nalaba ku bamalaaya Abazungu abaavanga e Mombasa. Ebbaala zaali nnya nga buli emu etuulwamu abo abateekeddwa okugibeeramu okusinziira ku kifo ky'olina mu kirombe.
Banka eyasooka e Kasese yali Kilembe nga eyitibwa UCB kati yafuulibwa Stanbic Bank. Mu kifo kye kimu we waali ne ofiisi egaba visa ekutwala e Bungereza ate nga ne tikiti y'ennyonyi ekufulumya eggwanga egulibwa wano nga teweetaaga kujja Kampala. Olwafunanga visa ne tikiti ng'ogenda butereevu ku kisaawe e Nyakasanga n'olinnya ennyonyi n'ekusuula e Ntebe n'ofuluma eggwanga.
Kati ekyasigala e Kilombe ly'eddwaaliro lya Kirembe Hospital eryatandikibwawo okujjanjaba abalombe."
Nga tugenda okuweza emyaka 50 nga twefuga, omusomi wange bw'otuuka Kilembe ennyumba musulamu bukerebwe n'emmes. Fakitole bagimenya okufuna sikulaapu.
Empuku egenda mu ttaka gye baasimanga ekikomo nabbubi yagifuula mbuga ye kukwatirawo nsowera. Obuyumba obulala obutannaba kuwomoggoka waliwo ababusulamu naye teboogera laandiroodi waabwe. Kyokka nategeezeddwa nti enju zino ziri wakati 20,000/- ne 100,000/- okusinziira ku mbeera yaayo. Amazzi ge bakozesa gava mu mugga Nyamwamba naye tegabaamu ddagala. Akatale akaali ak'omulembe ADF yakakuba mu 2001 tekazzibwangawo.
Sitoowa nayo yafuuka kifulukwa.
Bw'otunuulira embeera eri e Kilembe, weebuuza oba omuzimu ogutawaanya Kilembe tegugenda kulumba Hoima eyazuuliddwa amafuta. Mu kiseera kino enguudo zikoleddwa e Hoima, abantu baguzeeyo ettaka ate ne ssente eziteereddwaayo okulongoosa embeera y'ekitundu abantu baayo bali mu ssanyu nga balaba ekibuga ekisuubize era ekirindiriddwa kituuse mu kitundu kyabwe.
Ennyumba zino kati waliwo abaziggyamu ssente.
Dr. Wefula Edward akulira eddwaaliro lya Kilembe, agamba nti, balina ensimbi ntono ate n'eddagala eriva mu gavumenti ttono.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn