Bya Procopios Lumu
Gaba eyali amanyikiddwa nga omwalo abavubi we batuusiza ebyennyanja n’okusomosa abantu okuva mu bizinga eby’enjawulo, akyusizza ebbala.
Kati afuuse kabuga omukolerwa bizinensi eza buli ngeri omuli okusuubula amanda, ebyennyanja, enku, amatooke n’ebirala.
EBYAFAAYO BYA GABA
Omukungu mu kitongole ekirwanyisa envuba embi ku myalo, Hassan Ssenoga agamba nti: Mu 1890 omwalo guno gwakozesebwanga bajjajjaffe okusinza bakatonda baabwe era n’abavubi baavubirangako. Era kigambibwa nti abakyala abaalinga babuliddwa ezzadde beesomboolanga okuva e Bule n’e Bweya ne bagenda e buziba (e Gaba) ewa jjajja Mukasa Omulunnyanja ne basaba enzaalo. Oluvannyuma lw’okusawulwa, lyabanga tteeka okunaabirangako (okwambululwa) ku mwalo guno era kigambibwa nti ataakikolanga teyabanga na ssuubi lya kubuusa ku mwana.
Era waliwo abagamba nti mu biseera by’Abaminsani, bwe baaleeta amazzi gaasookera Gaba era ttanka ezaagabanga amazzi mu Kampala zaalinga Gaba wokka era kino kyakkaatirizanga erinnya nti amazzi gonna ‘Ggaba’ y’egagabira Kampala.
Lwaki Gaba?
Ssenoga agamba:
Abaami n’abakyala abaafunanga ezzadde lye baasabanga okuva e Buziba ewa Jjajja Mukasa, bannaabwe bwe baababuuzanga gye baggye abaana nga bagamba nti, ‘ku mwalo gwa Mukasa ogugaba.’ Era okuva olwo kwe kutuuma omwalo ogwo Gaba.
Gaba asangibwa mayiro mukaaga okuva mu kibuga Kampala ku luguudo lw’e Gaba. Takisi ezigendayo ozifuna ku Cooper Complex era osasula 1,300/- okukutuusaayo. Asangibwa mu divizoni ya Makindye mu disitulikiti y’e Kampala era nga Meeya waabwe ye Ian Clarke.
Balina amasomero agamala ate si gaakutambulira.
Amalwaliro nago tegali wala.
Ebikolebwayo:
Okusuubula ebyennyanja kutwala ebitundu 50 ku 100. Bakola ne bizinensi endala nga okutunda mu butale nga batunda ebintu ebikozesebwa mu bulamu obwa bulijjo, enku, n’amanda ng’ebimu babiggya mu bizinga nga Koome, Ddolwe n’ebirala ebiriraanyeewo. Batundayo amatooke n’ennaanansi ebiva e Koome ne Lwaje era abasuubuzi okuva mu Kampala beeyunayo okubisuubula ekireeta akeetalo ku mwalo guno.
EBIZIBU BYAYO:
1 Balina omujjuzo gw’abantu olwa bizinensi ennyingi ezikolebwayo nga kino kireese obukyafu anti bamala gasuula kasasiro buli wamu.
2 Obukyafu mu mazzi nga buno buva mu mwala gwa Nakivubo. Kino kivudde ku kutema kitoogo nga kati ebisaaniiko nga bwe biva e Kampala bwe bijja mu nnyanja.
3 Bbeeyi y’ebyennyanja ekyukakyuka nakyo kizibu eri abasuubuzi. Abasuubuzi b’ebyennyanja bagamba nti leero osanga engege ennene nga bagitunda 7,000/- ate enkeera n’osanga nga bbeeyi egudde.
4 Abakolerayo bagamba nti kaabuyonjo tezibamala anti balina bbiri zokka ezaazimbibwa okukozesebwa abantu 500 kyokka nga kati omwalo n’akatale mulimu abantu abasoba mu 2,500.
5 Obubbi bungi naddala obw’obutimba bw’abavubi mu mazzi. Abavubi baasabye baweebwe poliisi ennawunyi essibwe ku mazzi okumalawo ekizibu kino.
ENTAMBULA
Nnyangu ddala kubanga bali kumpi n’ekibuga Kampala (mayiro mukaaga zokka). Takisi zikyukira wakati mu kabuga nga kumpi buli ddakiika waliwo takisi egenda e Kampala. Era balinayo ne bodaboda nnyingi ezanguyirizza abantu entambula.
Abazimbye Gaba:
- Kiwanuka Limite; nnannyini Ggaba bbiici.
- Kisitu; alinamu ebizimbe ebiwerako.
- Gabdiel Musisi; Ssentebe wa L.C I era alinamu ebizimbe ebiwerako.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn hau_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn