Ebyafaayo by'eddiini y'ekiyisiraamu mu UgEbyafaayo 16th, October 2016 , 613 Abasomye
Mu kubala omuwendo gw’abantu mu Uganda lwe kw’asembayo okubaawo mu 2012,kyasangibwa nga ebitundu
kumina biri ku buli kikumi mu ggwanga bayisiraamu ng’omuwendo ogwo gw’eyongera paka kumina mukaaga ku
kikumi.
Obuyisiraamu y’emu ku ddiini ez’amannyi mu Uganda.Era nga y’eddiini ey’okubiri ku z’ebasooka okukiririza mu
buwangwa bw’ekifirika n’eyekikulisitaayo.
Kinana mu mwenda ku buli kikumi Ku bayisiraamu mu Uganda Basuuni, musanvu ku buli kikumi Bashiiya ate
nnya ku buli kikumi Bawadi.
Iganga ye distulikiti esingamu omuwendo gwabayisiraamu abangi mu ggwanga.
Ekitebe ky’obuyisiraamu ekikulu mu Uganda kiri ku muzigiti gwe Kibuli n’ogwa Kampala
mukadde.Omukulembeze wobuyisiraamu mu Uganda ayitibwa Mufti wabula buli distulikiti mulimu
omukulembeze ayitibwa Khad agitwala.
Obuyisiraamu bwasookera mu Buganda
Omukenkufu Badru Kateregga agamba nti obuyisiraamu bwava mu mambuka ga Uganda nga busibuka Mumisiri
ne Sudan mu 1923 naye ate abanoonyereza abalala bagamba Obuyisiraamu bwatuuka mu Uganda mu
1894.Ate okunoonyereza okumu kulaga nti Obuyisiraamu bwatuuka e Uganda mu 1844,mukaseera Ahmed Ibn
Ibrahim weyajira okukyalira Kabaka eyaliko.
Nga bino byonna tebinabaawo Abawarabu bakyalira Buganda mu 1830 naye nga ky’ebasinga okwagala
byabusuubuzi.
Sekabaka Ssuuna II yayagala nnyo obuyisiraamu era yalina ne ekitabo kya Koran. Banabyafaayo bagamba nti
yali asobola okusoma ennyiriri nnya nga tatunudde mu Koran mukiseera w’eyafiira.
Sekabaka Mutesa I naye yabufuna bulungi. Yagezaako okukitegeera era nafuula olubiri lwe olw’eBanda
etendekero ly’ekiyisiraamu erisooka mu Uganda.Naye era teyasiramuka.
Mu kaseera obuyisiraamu wabwawereza emyaka 33 nga obukulistaayo tebunaja mu Uganda. Kyewunyisa abantu
nti ate obukulistaayo bulina abagoberezi bangi okusinga abayisiraamu.
Ensonga lwaki kino kyaliwo nti abamiisane n’abazuzi bamatwale bajja mu Uganda.
Abayisiraamu bali tebalina bamiisane
Ng’ogyeeko abakulistaayo, abayisiraamu tebaleetebwa bamiisane.Obuyisiraamu bwaleetebwa Bawalabu abaali
baze okusuubula.Tebakiko ka kuba naUganda.Bayogeranga n’abo ng’abwebayogeranga kubyobusubuzi kino kya
yambako nssasanya y’obuyisiraamu okubuna eggwanga lyonna okuva mu Buganda.
Amajja g’abamiisane
Abamiisane abasooka baali ba Church Missionary Society (CMS) eya bakulistaayo mu 1877 ne ba White Fathers
mu 1879 baakyusa enkulakulana y’obuyisiraamu mu Buganda. Bamatiza Ssekabaka Muteesa I okusuulawo
obuyisiraamu n’adda mu bukulistaayo.
Enkaayana wakati w’abayisiraamu nabakulistaayo mukaseera ako. Nga October 12th 1888 abayisiraamu
bawangula abakulistaayo baba fulumya ekitebe ekikulu mu Buganda. Naye abakulistaayo bekutulamu ebikonge
ne Sekabaka Mwanga nebalwanisa abayisiraamu e Bankaabira, Kitebi ne Balwaanyi.
Newankubadde balwana nnyo, abakulistaayo bawangula ekitundu ku bayisiraamu kubanga bali bangi muwendo
era bali baziza Kabaka kuludda lwabwe. Abayisiraamu bangi bawanguka ne bagenda bawumulireko munsi
endala.
Obuyisiraamu mubiseera byabafuzi bamatwale
Obuyiisiramu bweyongera okubeerawo mu Uganda mu kiseera ng’abafuzi bamatwale webagyira.Olw’okuba
abafuzi bano baali bakulisitaayo tebayisa bulungi basilaamu.Babagyanga mumasomero,oku funa amataka,
n’okufuna obufuzi.
Naye abo abaali bafuuse abayisiraamu baali bagezi bafuuka basuubuzi ate banaUganda abagagga.
Omukulu w’abasiraamu, Omulangira Kakungulu yatandikawo ekibiina kya Uganda Muslim Education Association
(UMEA) okuyamba ku bayisiraamu okuyigirizibwako.Batondawo amasomero n’oluvannyuma amatendekero
amanene, bagulawo Mbale ebugwanjuba wa Uganda.
Obuyisiraamu oluvannyuma lw’amefuga
Uganda bweyafuna Obwetowaze mu 1962, abayisiraamu era tebaawebwa kakisa kuba abafuzi baali ba
kulistaayo. Naye mu 1971 nga Idi Amin omuyisiramu yajja, yakyuuka embeera eri abayisiraamu. Mu 1979
yajjibwa mubufuzi era abayisiraamu bafuna akaseera akazibu kuba bayisibwa nga abawagizi ba Amin ate nga
baling baddiini emu.
Omuyisiraamu omulala Yusuf Lule yafuuka pulezidenti, akaseerako naye yabeera mubuyinza akaseera akatono
talina nnyo kyeyakolera bayisiraamu.
Pulezidenti Museveni bweyaja mubuyinza mu 1986, yalagira nti tewali muntu alina kusosolebwa mu mawanga
abaddini. Gavumenti ye yalimu abantu aba mawanga n’eddiini zonna. Abamu bagamba nti kyali kubanga
abasiraamu bangi bayambako Museveni mu nsiko era nga ayagala n’okukyuusa Uganda okuva mumefuga.
Okuva 1986 Museveni yali amaze okuteeka abayisiraamu mubukulembeze obw’enjawulo mu ggwanga. Nga
ategeeraganye n’abo ng’abakyaza n’ewuwe mu kisiibo,mukusaba okwawamu nga n’olumu agenda kumizigiti.
Abayisiraamu Obutategera gana mu Uganda
Enkaayana zatandika mubuyisiraamu okuviira ddala webwagira mu Uganda. Nga kino kyavva ku nkuukakyuuka
mu biwayi eby’enjawulo gyebyali bisaasanamu ate nga ne gavumenti ezimu z’awagiranga ebiwayi eby’enjawuo
okulwanisa binabyo kino kyaliwu mu gavumenti ya Obote I.
Kati waliwo ekiwayi kye Kibuli n’ekyo muzigiti gwa Gadaffi e Kampala Mukadde.
Gaddafi n’obuyisiraamu mu Uganda
Ekitundu tundu ky’obuyambi ekisinga obunene eri abayisiraamu mu Uganda kyavanga eri eyali pulezidenti wa
Libya omugenzi Muammar Gaddafi. Yayagala nnyo ebyafaayo byo buyisiraamu Uganda okuva 1969 lweyalinnya
mubuyinza.
Yazimba omuzigiti o’gwa Kampala Mukadde ogwayitibwa “Gaddafi National Mosque.”
Obuyisiraamu bye bulina
Abayisiraamu bantu abakulakulanye Aba Uganda Muslim Supreme Council (UMSC) balina ebintu bingi mu
ggwanga.
Abayisiraamu balina Ssetendekero ayitibwa Islamic University in Uganda (IUIU) nga y’emu kumatendekero
agasinga obunene mu Afirika.
Obuyisiraamu bwa Uganda bulina Omuzigiti gwa Gaddafi ogume kigisinga obunene mu Afirika.
Abayisiraamu bali nemubeera nyingi e’zaabulijjo okugeza ba yinginiya, basawo, balooya, abakenkufu n’ebirala
bingi.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sot_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn