Bya FAHAMI WASSWA
DAN Kato, omuserikale wa poliisi y’ebidduka e Wandegeya yakwatiddwa mu bubbi bw’emmotoka!
Kato ne banne abalala babiri baapangisa sipensulo ey’ekika kya Noah e Kasese babatwale e Fort Portal, bwe baatuuka mu kkubo ne bamwefuulira nga bagaala okugimubbako.
Kato ono era bofiisa ba Kaliisoliiso baamukwata lubona mu November wa 2013 ng’alya enguzi ya 10,000/- okuva ku muvuzi wa bodaboda.
Omusomi wange, obadde okimanyi nti ennaku zino abaserikale ba poliisi bangi baafuuka bamenyi b’amateeka? Ye wali okyetegerezza nti emisango mingi gifa olw’okuba abakulu bano beekobaana n’abagizzizza okuvuvunga obujulizi?
Eyali DPC w’e Mukono, James Peter Aurien ali mu kkomera e Luzira lwa kutemula mukazi.
Ensangi zino, owapoliisi bw’ayingira mu maka go osooka kweraliikirira oba taakomewo kawungeezi okubba ttivvi oba ebya malidaadi by’asanzeemu! Sso nga bofiisa be bamu etteeka bwe liwa obuvunaanyizibwa okukuuma abantu n’ebyabwe!
E Kalangala, Abraham Bbale akola ku nkolagana ya poliisi n’omuntu wabulijjo naye yakwatiddwa lwa kwekobona n’Omugirimani Bernhard Glaser eyakwatibwa olw’okusobya ku baana be yatwala okuyamba!
Bbale yasangibwa mu maka g’Omuzungu nga kiteeberezebwa nti yali amulabula adduke ekikwekweto ekyali kizze okumuyoola!
Owapoliisi okusangibwa mu bumenyi bw’amateeka oba okusiiwuuka empisa tekikyewuunyisa nnyo. Lipoota y’ ekitongole kya Special Investigative Unit (SIU) ey’omwaka guno eraga nti abapoliisi 70 be baloopeddwa emyezi esatu egiyise olw’okusiiwuuka empisa.
Aduumira Poliisi mu Kampala, Felix Kaweesi yasibye abapoliisi abaalekeredde emirimu gyabwe
ku Northern Bypass.
Beata Chelimo, akulira SIU agamba nti ku bano 40 fayiro zaabwe ziri wa Ssaabawaabi wa Gavumenti ate sso ng’abamu bamaze okuvunaanibwa era ne batwalibwa e Luzira.
Emisango abapoliisi gye basinga okuzza mulimu; okubba n’okwekobaana n’ababbi, okubuza ebujulizi mu misango, obukuluppya, okulagajjalira emmundu n’emirimu gyabwe, okulya enguzi, okutulugunya abantu naddala gye baba bagenze okukwasisa amateeka, okutulugunya abakozi b’awaka, okwenyigira mu butabanguko mu maka gaabwe n’ebirala.
Naye ng’obuzibu bwa poliisi okuzza emisango bweyongera buli olukya. Mu May wa 2013, omubaka omukazi ow’e Arua, Christine Abia Bako, poliisi y’e Wandegeya bwe yamusanga ng’azzizza omusango gwa tulafiki yali emusaba enguzi sso nga ye yali akkirizza okuwa engassi eya 40,000/- ng’etteeka bwe liragira.
Bwe yagenda ku poliisi e Wandegeya okuwaabira abapoliisi abaali bamulyako enguzi, baagaana okumuggyako sitaatimenti nti talina musango gw’awaaba!
Kino kyawaliriza eyali akulira poliisi y’e Wandegeya, Gerald Byensi okukwata abapoliisi bonna abaali ku paatulo olunaku olwo!
LWAKI ABAPOLIISI BASIIWUUSE EMPISA
Abantu abamu balowooza nti polisi esasulwa ssente ntono, abalala bagamba nti akanyigo k’ebyenfuna bwe kazinzeeko buli Munnayuganda, abalina obuyinza ng’aba poliisi ne basalawo okukozesa obuyinza buno okufunayo ku ssente.
Muhumuza yatendekebwa bapoliisi kyokka abadde abba abantu ku Kaleerwe
n’emiriraano.
Ronald Katende omutuuze w’e Kazo agamba nti ekivuddeko poliisi okusiiwuuka empisa ze ssente entono ze bafuna.
Owapoliisi asembayo okufuna ssente entono afuna 307,000/-, zino zibeera ntono bw’ogeraageranya n’ebyetaago by’ennaku zino era okusinziira ku Katende, kye bava balya ennyo enguzi.
“Oluusi omusaala gwabwe gulwayo nnyo, ebiseera ebimu kitwala emyezi esatu okubasasula, kale omuntu alina obuvunaanyizibwa omusuubira kubaawo atya?,” bw’abuuza.
Kyokka June Nalubowa, omutuuze e Bwaise agamba nti abapoliisi abamu tebakuzibwa sso nga baasoma, bano be bagezaako okujeema n’okukola ebutabasuubirwamu!
“Ennaku zino bw’oyingira poliisi ng’olina diguli bakuwa amayinja asatu. Kale omuserikale alina obumanyirivu ng’aludde mu poliisi lwaki takwatibwe ensaalwa ng’alabye ku kino?,” Nalubowa bw’abuuza.
Kyokka ate abalala mululu gwabwe gwe gususse. DPC Byensi yategeeza gye buvuddeko nti abaserikale abamu bava mu bitundu gye babasindise ne bagenda bazza emisango awalala. Okugeza, Abaserikale abaali balya enguzi ku mubaka Bako baali basindikiddwa mu bitundu by’e Bwaise, Lower Mulago ne ku Bbiri; kyokka baabakwatira Wandegeya!
Omwaka oguwedde, RPC wa Kampala Metropolitan South, Moses Kafeero yayimirizaako ku DPC w’e Kabalagala, Bashir Ssempala lwa kuva ku mirimi ye ne yeddira eka!
Owapoliisi Okum Osbert naye yakwatibwa lwa kulya nguzi ku Mukwano akeedi.
BAKOLAGANA N’ABABBI
E Nansana gye buvuddeko, abapoliisi baakwatiddwaayo lwakukolagana n’ababbi okunyaga ekiro. Era omu ku bapoliisi yakubwa amasasi omwaka oguwedde nga bamusanze mu bubbi!
E Luweero omwezi guno, DPC waayo Godfrey Ninsiima , yakutte owapoliisi Cpl. Hussein Ssewaka nti y’omu ku bakulira ekibinja ky’ababbi ekyekazaako erya ‘B13’ ekirina amakanda mu Galuweero Zooni mu Luweero Town Council.
‘Tubadde tumulondoola okumala ebbanga, era abadde akozesa abajaasi n’ekibinja ky’ababbi kino okunyaga,” Ninsiima bwe yagambye. Abapoliisi abalala be batendeka okuyambako okukuuma ebitundu ate be beefuulira abantu ne bababba.
E Kaleerwe mu Kibe zooni, poliisi gye buvuddeko yakutte Justice Muhumuzza, gwe baatendeka abayambeko okukwata abamenyi b’amateeka, kyokka ne yeefuula n’afuna n’ebyambalo by’amagye era abadde atigomya Kawempe yonna.
Ababbi ba ssimu, laptop, abaagala okusengula abantu ku ttaka bonna bakolagana na poliisi.
“Bwe bakubbako ssimu, owapoliisi okuginoonya akusaba ssente, bodaboda ze bakwata bafuba okukulemesa bazitwale n’emmotoka ze bapaakinga ku poliisi era bofiisa bakola ekisoboka ne bazisigaza, obwo si bubbi?,” Hamza matovu ow’e Bweyogerere bw’abuuza.
Francis Olugu omumyuka w’akulira SIU, agamba nti kituufu waliwo obumenyi bw’amateeka n’obusiiwuufu bw’empisa mu poliisi naye ekitongole kigezaako okubulwanyisa.
“Tuzudde obugayaavu mu bakozi bannaffe nga bano mu kifo ky’okukola emirimu badda mu kulya nguzi era abo abakwatibwa tutegeka fayiro zaabwe kuzitwala mu offisi ya Ssaabawaabi wa Gavumenti bavunaanibwe” Olugu bw’agamba.
Agamba, omuntu okufuna ssente entono tekiyinza kukuviirako kusiiwuuka mpisa.
“Omulimi talina ssente za musaala z’abeera asuubira ate n’oluusi balima ne bitadda naye nga tebeenyigira mu bubbi?
Obwo buba busiwuufu bwa mpisa,” Olugu bw’agamba.
Agattako: Tutujja kuttira liiso ku muserikale yenna naddala abo abeenyigira mu kulya enguzi kubanga ate abo be bavaako abalala okukwatibwa nnamuginga.
Ate abantu bakimanye nti okukuzibwa mu poliisi tekuli nnyo ku buyigirize bwa muntu wabula, enkola ye ey’emirimu y’evaako okukuzibwa.
Singa owapoliisi akuzzaako omusango oyinza okumuwaabira ku poliisi mu bakaama be, mu kitongole kya Professional Standards Unit (PSU), mu Uganda Human Rights Commission oba mu kkooti kubanga nabo bantu era amateeka gabakwatako.
ETTEEKA KYE LIGAMBA
Okusinziira ku tteeka nnamba 28 mu kitabo ky’amateeka agafuga poliisi mu Ssemateeka wa Uganda, singa owapoliisi asingibwa omusango, ayinza okugobwa mu poliisi, okuwozesebwa mu mbuga z’amateeka, okuggyibwako amayinja, okuwa engassi etasukka ebitundu 30 ku 100 eby’omusaala gwe.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn dik_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sna_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn