Ekiwandiiko#1 » Ntenvu 30th, 2017, 7:21 pm
Aboomusu bagamba nti baava Ssese. Jjajjaabwe ye BUKULU, naye erinnya kitaawe wa Bukulu terimanyiddwa bulungi. Awo olwatuuka Muyingo ne muganda we Nkalubo ne mwannyinaabwe Nasseggye, ne bagoba e Luubu mu Mawokota mu mwalo gwa Kikomeko oguyitibwa Buvumbo. Bwe baamala okugoba ku lukalu ne bagenda basenga Kikomeko. Kikomeko teyabalwisa n'abawa omutala Ssama ne bazimba okwo. Okuva olwo n'okutuusa kaakati obutaka bw'Aboomusu obukulu bwe bw'e Ssama e Luubu mu Mawokota.
Muyingo ne Nkalubo e Kkoome baalekayo muganda waabwe Kimuli era ye nagunogujwa ali Kkoome. Muyingo ne Nkalubo okujja ku lukalu nga Kabaka Ndawula (1700-1710) y'afuga Obuganda.
Nkalubo e Ssama yamalayo ekiseera kitono n'agenda asenga Kabaka Ndawula. Kabaka Ndawula yayagalanga nnyo okuyigga Ne Nkalubo olwasenga Kabaka n'atandiika okumuwerekeranga ng'agenda okuyigga.
NKALUBO NGA BWE YATANDIKA OMULIMU GW'OBWANNAMUSU
Lwali lumu Nkalubo n'agamba Mukama we nti:
"Kabaka tasaana kukyama nga mukopi, kirungi Kabaka abe n'ekinnya mw'akyamira, amakula gabikkibwengako."
Kabaka bwe yawulira ekigambo ekyo n'akisiima nnyo n'agamba Nkalubo amusimire ekinnya. Okuva olwo Nkalubo n'aba omusimi w'ebinnya bya Kabaka. Kabaka kyeyava awa Nkalubo n'ekifumu eky'okusimyanga ebinnya, Nkulabo n'akituuma erinnya "Kayiikuuzi". Era Kabaka yawa Nkalubo n'ekibanja mu maaso g'Olubiri lwe w'aba asinziiranga okulabirira ebinnya bye. Ku kitiibwa eky'okuyiyiiza Kabaka ekinnya ekikyamirwamu. Nkalubo kwe yayongera nate obuganzi bwe yafuna olw'okuwonya obulamu bw'omukyala Nakidde Luyiga Kabaka gwe yali alagidde okutta ng'alina olubuto lwa Kabaka Mawanda. Ekitiibwa kya Nkalubo kye yafuuna olw'obwesigwa n'okwagala okungi kwe yalaga Kabaka Ndawula,
Nakalubo yali musajja mukalabakalaba era nga muzira. Kabaka Mawanda yamuwa n'obwa Ssekiboobo ng'abugobyemu Mbaziira Owennyonyi.
Ate olwatuuka ku ludda lw'e Ntebe n'ebaayo abantu abaali baagala okujjemera Kabaka Mawanda(1740-1760). Kabaka bwe yabawulira n'agaba musajja we Nkalubo okubataabala. Nkalubo teyalwa n'abajeemula bonna. Kabaka okumwebaza kwe kumuwa n'obwami Obwassebuggwaawo okuba obw'obutaka bwe.
Ssebuggwaawo bwe yali ng'akyafuga ggombolola etwala ekibuga Ntebe, abantu kyebaava bagamba nti:
"Abuliira Ssebuggwaawo, asirika akira"
Kuba abantu abasinga obungi mu Ntebe bavaanga mu butaka bwa Ssebuggwaawo ate nga bangi Baamusu. Abagwira baalowoozanga nti Ssebuggwaawo tayinza kusalira bantu be misango kubasinga.
Omukulu w'Ekika ky'omusu ow'akasolya ye MUYINGO e Ssama.
AMASIGA G'EKIKA KY'OMUSU AGATUUKA KU MUYINGO
1.Ssebuggwaawo e Bunono (entebe) mu Busiro
2.Kimuli e Kkoome mu Kyaggwe
3.Nakayima e Kiruddu mu kyaggwe
4.Kabanvu e Kibanda mu Ssingo
5.Kikaawa e Kawoko mu Buddu
6.Kasonseka (Mugenzitazze) e Kanyanya mu Kyaddondo
AMANNYA GE BATUUMA MU MASIGA GONNA GE GAMU
Abalenzi
Senkumba
Bwami
Bukulu
Kaliba
Nsimbe
Zizinga
Nkalubo
Jagwe
Taamusange
Bulega (lusuku e Ssama)
Mulumba
Sbuggwawo
Lumala
Ssebyondya
Mbizzi
Kirembwe
Wadda
Nsawo
Kimuli
Abawala
Nankumba
Nabwami
Nasseggye
Nabankema (luzzi e SSama)
Mawemuko
Namagga
Nassuuna
Kimbowa
Nanjovu
Nabisubi
Najjinda
Lulyolyo
Waabadde
EMIRIMU GY'ABOOMUSU KU KABAKA
1.Ogw'Obwannamusu.
2.Kikaawa e Kawoko ye yakomaganga embugo za Kabaka kwe yatuulanga nga bamumwa enviiri.
3.Kabanvu ow'e Kibanda yayitibwanga KAYUNGIRIZI. Kayungirizi kabaka gwe yatumanga okunona abatabazi ng'amaze okulaba nti ekiseera kituuse abantu be badde. Embiro za cocce Kabanvu ze yaddukanga ng'agenda eri Omugambe ate n'okuzza amawulire eri Kabaka, ze zaamuyisa Kayungirizi.
OMUBALA
"Kivu kizze okuluma n'okutwalana."
Mukasa omwatikiirivu, Katikkiro wa Kabaka Muteesa 1 ne Mwanga 11, yali Waamusu. Mukassa baamuzala Ssama, Mukasa ye yatabaala olw'e Busongola ng'agabiddwa Kabaka Muteesa 1. Olutabaalo lw'e Busongola Mukasa yalutabaala akyali mu Bwappokino. Bwe yamala okulya Obwakatikkiro n'assawo enngoma y'Obwakatikkiro evuga nti:
"Sirukoma, ndulombojja olw'e Busongoa."
Kuba olutabaalo olwo lwatta Abaganda bangi nnyo! Naye tebaafa mafumu wabula baanywa amazzi g'ebiyanja by'omunnyu ne gabalwaza ekiddukano, ne bajja nga bafa.
Ekiyanja ekyasinga okubatta ab'e Busongola baakituuma n'erinnya "Nyabaganda"
Ebigambo byo wandiise: 584
eng_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn kin_Latn lug_Latn lug_Latn lin_Latn kin_Latn lug_Latn dyu_Latn tso_Latn nya_Latn lug_Latn nso_Latn tum_Latn bug_Latn bem_Latn lug_Latn tgl_Latn hat_Latn mlt_Latn lug_Latn hau_Latn lug_Latn smo_Latn lug_Latn lua_Latn kin_Latn dzo_Tibt bug_Latn cjk_Latn taq_Latn lmo_Latn umb_Latn plt_Latn kin_Latn kmb_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lua_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn