Bya ANTHONY SSEMPEREZA NE FRED KAYONGO
- Ku buli basajja 3 omu mutamiivu.
- Ku buli bakazi 5 omu mutamiivu.
- Ku buli bayizi 100 abali mu bisulo10 banywa omwenge
- Ku buli bayizi 10 abasoma nga bava awaka 3 banywa omwenge.
OMUSASEREDOOTI, Rev. Fr. Charles Ntege Lubwama, ow’ekigo ky’e Nsambya obulwadde bumulumidde emyaka egisoba mu 10 era Katonda yazza bibye.
Mikwano gye be baasooka okumulaba nti mulwadde naye nga bwe bakimugamba ng’awakana, bwamala kumukuba wansi enfunda bbiri n’alyoka akitegeera bw’ali omulwadde era obujjanjabi abumazeeko emyezi mukaaga.
Obulwadde obutuusizza Fr. Lubwama ku kino gwe mwenge. Yee waliwo omwenge lwe gufuuka obulwadde era Faaza Lubwama amaze emyaka 10 ng’atawaanyizibwa obulwadde buno abunyumya nga lutabaalo.
Nzaalibwa abagenzi Benedicto Nvule ne Josephine Namande abaabeeranga e Kulambiro.
Taata yali musajja ng’anywa ku mwenge. Twazaalibwa abaana 9 abalenzi 7 n’abawala babiri nga mu ffe mulimu abanywa omwenge n’abatayagala wadde okuwulira ku lusu lwagwo.
Nze okuyiga okunywa omwenge twali ku kabaga ku ssomero nga twetegekera okukola ebigezo eby’akamalirizo ebya S 6.
Nze ne mikwano gyange twebbirira ne tugenda ebweru w’essomero gye twagugula. Nga bwe bagamba nti ekiwoomereze ekingi kizaala enkenku, eno ye yali emmanduso yange ey’okuyiga okunywa omwenge okuzaama era ne gusimbira ddala amakanda mu bulamu bwange.
Bwe nava mu siniya nayingira seminale ya St Mbaaga e Ggaba mu 1991 okutuuka mu 1998 we nafuukira faaza mu kiseera ekyo nnali nnywa wabula nga nneepimira kyokka ng’eno omuze bwe gukula.
Mu kiseera kino naakamala mu busasodooti emyaka 17 nga we nafulumira mu seminale nasindikibwa okuweereza e Muduuma gye namala emyaka 10.
Mu bbanga eryo omwenge nga gwe gunfuga era nga gwawamba obulamu bwange. Omunywi w’omwenge kakongoliro aba yeetaaga kuyambibwa mu bwangu wabula nga naye okuyambibwa alina okusooka okukkiriza ekizibu kye nti munywi. Nali sirina kye nsobola kukola nga sinnateeka mwenge mu ttama.
Mpozzi okwawukanako n’abanywi abalala nze nali sigenda mu bbaala wabula nga ngugula mu bungi ne nguteeka mu firiigi mu kigo olwo ne ndyoka nguwuuta nagwo ne guntegeera.
Faaza Ntege nga yaakafuna obwafaaza.
Olw’okuba namala ebbanga ddene nga sinakkiriza kizibu kyange, kino kyali kizibu abantu okunnyamba okulaba nga nguvaako kubanga nze nali sinnakiraba nti kizibu kya maanyi gye ndi mu bulamu bwange.
Ebiseera ebimu nalemwanga n’okugenda mu Mmisa nga nneekwasa obusongasonga obutaliimu eri abantu be nnina okuweereza so nga omwenge gwali gungoyezza kiyite hangoova.
Okumanya endeku yali enfuukidde endeku, nalina pikipiki yange kwe nali ntambulira nga kasita nguteeka mu ttama ne gulinnya ku mutwe ng’abalina abaana balina okubaggya mu kkubo kuba endiima nali ngyewulira.
Ebiseera ebimu nagendanga ku kituuti nga nnina ebinuubule bye nfunye ku piki ng’enkubye.
Oluvannyuma lw’ebbanga, bakama bange bankyusa ne banzigya e Muduuma ne bantwala ku musomo gw’okwezza obuggya e Namugongo Spiritual Center gye nava ne nfuuka chaplain wa Good Samaritan Sisters e Nalukolongo.
Ekizibu kyange eky’okunywa kyeyongera kugenda mu maaso ne nfuna akabenje wano we nakkiririza nti ddala nneetaaga kuyambibwa.
Ebizibu bye nfunye mu mwenge
Ssente zonna ze nafunanga nazimaliranga mu mwenge ogwa buli kika omuli bbiya, wisiki, walagi n’ebika ebirala bingi.
Famire yange yanvaamu mu kiseera ekyo wadde nnali faaza nga balaba ng’abaswaza n’enkolagana ennungi ne bakama bange bwe tukola emirimu nneekendeera nga kizibu okunzikiririzaamu.
Mu 2006, nafuna akabenje ddekabusa era Katonda yazza bibye bwe nakubwa piki kwe nali ntambulira, nali nvuga ndiima, olw’okuba ku mutwe kwaliko omwenge nalemererwa okuweta obulungi mu kkoona n’enkuba.
Engeri gye Nawangulamu Omwenge
Omunywi w’omwenge kayingo alina kusooka kukkiriza mu mutima gwe nti ddala alina ekizibu n’anoonya engeri gy’asobola okuyambibwamu.
Naggyibwa e Nalukolongo ne ntwalibwa e Nsambya wano naweebwa amagezi n’okuwabulwa era ne mbigoberera. Nga July 2011, natwalibwa e Butabika mu ddwaaliro gye bajjanjabira abakozesa ennyo omwenge n’ebiragala ebirala gye namala emyezi ebiri ne nkomawo mu October nga nteredde.
Okumanya gwali gunzimbyeko akayumba, bwe nava e Butabika naweerezaako emyezi ebiri gyokka ne guddamu ne gumpasa buto ne nzirayo mu mbeera gye nalimu, wano natya ne mmanya nti ekizibu ekyange kiyinza okubeera nga si kyakuwona.
Nazzibwayo e Butabika ne mmalayo emyezi esatu wabula nga mu kiseera kino okuva lwe navaayo siguteekangako mu ttama era natereera. Mpa amagezi abantu abawasiddwa omwenge bakkirize ekizibu kye balina era bakirwanyise n’amaanyi kubanga omwenge bulwadde bwennyini bw’oguyitiriza.
Omuntu ali mu mbeera eno teyeetaaga kusekererwa kubanga ebiseera ebisinga baba tebakyagala wabula gubeera muze nga gwe gwamukwata era aba ayagala kuyambibwa buyambibwa mu bwangu okusobola okudda mu nteeko.
Ekifo kya Serenity awajjanjabirwa abatawaanyizibwa omwenge.
Abajjanjaba omwenge kye boogera
Emmanuel Mubangizi dayirekita w’ekifo kya Serenity Centre e Kabulamuliro- Bwebajja agamba: Omwenge kye kimu ku bizibu eby’amaanyi eggwanga lyaffe lye birina. Tegutya myaka, bayivu, bakyala, bakadde n’abavubuka bonna gubazinya luguje.
Wano ku kitebe kyaffe ekyatuweebwa Ssaabasumba Dr. Cyprian Kizito Lwanga. tujjanjaba abalwadde b’omwenge abawera era nga buli luvannyuma lwa myezi esatu n’omukaaga tusiibula abasukka mu 80. Mu bano mulimu abayizi, abalamuzi, badokita, balooya, bannaddiini n’abasomesa.
Obubonero kw’olabira obulwadde bw’omwenge
- Omuntu bw’atandika okwogera nti bwe mba sinywedde ku mwenge, sikola mulimu, oba sseebaka oyo mulwadde.
- Omuzadde bw’atandika okulwana mu maka ng’anywedde ku mwenge.
- Omuntu bw’anywa n’atandika okulwanira gy’agunyweredde buli kadde.
- Omukozi bw’atandika okwosaayosa, n’okugenda ku mulimu mu ngoye eziddugala.
- Okukeesezanga mu kinywero.
- Entalo ne bakozi banne.
- Okwerwazalwaza.
Enzijjanjaba y’omwenge
Omulwadde bw’ajja gyetuli tumuyisa mu mitendera egy’enjawulo.
1 Tusooka okumwekebejja nga tukebera omusaayi gwe ne tulaba amaanyi g’omwenge agali mu mubiri.
Tukebera ebitundu by’omubiri ebikola okulaba oba omwenge gubiwomoggodde era wano we tusinziira ne tumuwa eddagala, ebbanga lyonna ly’anaamala naffe nga tumujjanjaba.
Bw’aba alina obulwadde bwonna bwe yafuna okugeza ng’ekibumba kyonoonese oba amawuggwe, olwo tumufunira omusawo ne tutandikira kw’ekyo okujjanjaba.
2 Tukebera obwongo ne tunoonyereza, embeera gyebuliko oba omuntu gwamuleetera okwerabiralabira, amaddu nga buli lw’anywa ayagala kwegatta, okulwanalwana, okuyombayomba, okusekaaseka, n’ebirala. Buno tubuzza mpolampola ne tumulaga n’obulabe obuli mw’ebyo.
3 Okubaliisa obulungi, emirundi etaano olunaku, emmere n’ebibala.
4 Tubawa emisomo gy’okubudaabuda buli lunaku.
5 Tufuba okubawa emmere ey’omwoyo nga tuyita mu kusaba n’okutendereza.
6 Tetubakkiriza kufuluma bweru, balina kubeera naffe ebbanga lye bamala nga bajjanjabwa.
7 Tubagezesa, ne tubasindika eka ate ne tubayita oba okubagwako nga tebamanyi.
Ani avunaanyizibwa ku balwadde b’omwenge?
- Famire zaabwe zibalaba ne batubuulira ekizibu kyabwe era ne babaleeta okujjanjabwa.
- Mikwano gyabwe ne baliraanwa.
- Abakozesa balina okutunuulira abakozi baabwe era buvunaanyizibwa bwabwe okubabuulira.
- Amasomero nago gavunaanyzibwa ku bayizi n’okubalondoola.
- Amasinzizo nago gavunaanyizibwa ku balwadde b’omwenge.
- Gavumenti mu kuyamba abalwadde b’omwenge.
- Poliisi nayo evunaanyzibibwa ku balwadde b’omwenge.
Obulabe omwenge
- Amaka mangi gasasisse.
- Abantu abamu babba ebintu awaka ne babitunda.
- Abamu bafudde ebitundu byabwe eby’omubiri ebimu.
- Abavuga mmotoka nga banywedde bakoze obubenje obusse abantu.
Okusinziira ku mukutu gw’amawulire ogwa CNN nga March 15, 2013, Uganda ekwata ekifo ekisooka mu kunywa omwenge mu Afrika ate mu nsi yonna ekwata kya munaana.
Wano tusinga kufuna abantu abava mu bitundu by’amasekkati ga Buganda, Buvanjuba ne Bugwanjuba.
Lipoota kye zigamba
Okunoonyereza okwakolebwa ekitongole ky’ebyobulamu eky’ensi yonna ekya World Health Organisation ku Uganda kwalaga nti, ku buli basajja 3 omu akozesa omwenge.
Ku buli bakazi 5 omu anywa omwenge.
Abayizi 100 abali mu bisulo 10 banywa omwenge.
Abayizi 10 abasoma nga bava awaka 3 banywa omwenge.
Lipoota ya tulafiki eya 2010-2011, eraga nti obubenje 199 bwe bwaleetebwa abavuga nga batamidde, ate eya 2012-2013 eraga nti obubenje 299 bwe bwaleetebwa abavuga nga batamidde.
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn ssw_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn