Bya HERBERT MUSOKE
OMULIMI yenna ayagala okukulaakulana mu mulimu guno olina okukozesa ebyuma okwanguya n’okusobola okwongera omutindo ku byamaguzi.
Ebyuma bino biviira ddala ku byangu ebikozesebwa abatalina ssente nnyingi nga bino kubaako ebikozesa emikono, eby’amafuta n’ebikozesebwa aba faamu ennene ebikozesa yingini ennene ez’amasannyalaze.
Abakongola kasooli, abakuba oba okusa ebinyeebwa n’ebijanjaalo, okwaluza amagi kirungi okukozesa ebyuma okwongera omutindo ku birime nga mukolamu ebyamaguzi ebirala ng’okukuba obuwunga, okukola yogati n’ebirala.
EKYUMA EKIKONGOLA KASOOLI
Fred Lukandwa agamba nti waliwo ekyuma ekiyitibwa Maize ‘Sheller’ ekikongola kasooli era ng’osobola okukikozesa ku faamu yo ate nga kivugibwa ekikuyamba okukongolera n’abalala n’obasasuza n’ofunamu. Okukozesa ekyuma kino buli nsawo ya kasooli ogisasulira wakati wa 2,000/- ne 3,000/-.
Kisobola okukongola wakati w’ensawo 20 ne 30 (ze kkiro eziri wakati wa 2,000 ne 3,000) buli ssaawa nga kikozesa liita emu n’ekitundu era ng’abantu basatu be beetaagisa okubeera nga bayiwamu kasooli n’okumuyoola.
Olina kufuba kulaba nti, kasooli gw’oteekamu okukongola mukalu bulungi kuba omubisi akwatira mu
kyuma ne kitwala amafuta mangi.
Okusobola okukifunamu olina okulaba ng’okijjuza obutakuba mpewo kuba kitwala amafuta ate
nga tekikola. Kitundibwa obukadde butaano (5,000,000/-) ekipya.
AKUUMA AK’OKUNYOOLA
Waliwo akuuma akakozesebwa emikono nga kaakunyoola nga kano kasobola okukongola wakati w’ensawo 3 ne 5 okusinziira ku maanyi g’akakozesa n’obukalu bwa kasooli gw’okongola nga kano kagula wakati wa 100,000/- ne
150,000/-.
Ekyuma ekiko zesa jene ree ta Patrick Matovu akulira faamu ya Luweero Plan for Modernisation of Agriculture Action Team (LUPMAT) ye akozesa akuuma akakozesa jenereeta okukongola kasooli ku faamu ye era nga liita za dizero 5 zikongola wakati w’ensawo 30 ne 50 okusinziira ku bukalu bwa kasooli, gw’ogenda okukongola era nga kagula wakati w’emitwalo 70 ne 1,500,000/- okusinziira ekifo w’okaguze n’amaanyi ga jenereeta gy’oguliddeko.
EKYUMA EKISALA EBISAGAZI
Dr. Jolly Kabirizi omulunzi w’ente agamba nti, omulunzi w’ente kikwetaagisa okubeera n’obuuma obwanguya naddala okusala ebisagazi nga muno mulimu obw’amasannyalaze, obwa jenereeta n’obw’engalo. Mu ngeri y’emu n’omuddo guno osobola okugwongerako omutindo naddala oguterekebwa nga mukalu okusobola okwanguyiza ensolo zo okugulya n’okugufunamu ssente ng’ogukolamu bbulooka.
Zino zisinga kukolebwa na ngalo ng’okozesa akatiba olwo n’okoona okugunyweza oluvannyuma n’ogwanika we gusobola okukalira mu kasana.
EKYUMA EKYALUZA AMAGI
George William Wakibugu, kitunzi wa kkampuni ya Cocks Machine Farms Equipment Trading, agamba nti omulunzi yenna ayagala okutandika okwaluza amagi yandibadde yeekwata ebyuma ebyaluza amagi era nga kikozesa amasannyalaze ne baatule era nga biggya mu bika bibiri omuli Golden Cock Incubator ekitono ne Green (General) Cock Incubator.
Ekyuma kino kigendamu amagi ag’enkoko, embaata, ag’obugubi nga kigulawakati wa 800,000/- ne 2,200,0000/ okusinziira ku bunene.
KOZESA ENSUWA OKWALULA AMAGI
Henry Kasozi, omulunzi w’enkoko era nga musomesa w’abalunzi e Mityana agamba nti waliwo tekinologiya omwangu omulunzi gw’asobola okukozesa okufuna mu mulimu gwe.
Ensuwa zino zikozesebwa mu kwalula amagi, zitwalira okutandikira ku magi 30 okusinziira ku bunene bwayo era nga egula 150,000/-.
Osaanira okuba n’ensuwa ebika bibiri okuli eyaluza ng’eno tebaako katuli konna n’endala ebeerako obutuli mu mabbali omussibwa obukoko obubeera bwalulwa okubuwa ebbugumu kuba kitwala essaawa 24 okwalula amagi gonna okuggwaayo.
Omulunzi w’enkoko, kino kikuyamba okukendeeza ku ssente z’olina okusaasaanya mu kugula obukoko kuba eggi ly’enkoko ennansi lya 500/- kyokka akakako kagula 4,000/- ekitegeeza nti obeera osigazza 3,500
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn sna_Latn lug_Latn unk lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn