Abaana 14 ku100 be bazaalibwa buli mwezi nga tebannatuuka nga kino kiva ku bintu bingi ate ng’ebisinga abakyala abembuto tebabimanya ne babigayaalirira. Jane Ninsiima, 25, omutuuze w’e Ggaba yazaala omwana nga tannatuuka.
Annyonnyola obuzibu we bwava ne by’ayiseemu: Okuzaala omwana atannatuuka kyava ku musujja gw’ensiri ogwannumanga buli kiseera nga ndi lubuto. Abasawo baabanga batukubiriza okugwekuuma kuba gusobola okuggyamu olubuto oba omukyala okuzaala nga tannatuusa ekyantuukako.
Wabula Mukama yannyamba oluvannyuma lw’okuzaala, abasawo bandagira okumuyonsa buli luvannyuma lwa ssaawa bbiri n’okumuzzaayo mu ddwaaliro buli wiiki okwogera okumwekebejja. Omwana namusibanga mu kifuba kyange asobole okufuna ebbugumu erimumala okutuusa lwe yatandika okukaaba nga takyayagala kukimuteekamu.
Wabula kati akuze era tatawaanyizibwa nnyo ndwadde olw’endabirira gye mmussaako.Ebivaako okuzaala omwana atannatuuka Dr. Margaret Nakakeeto, omukugu mu kujjanjaba abaana abazaalibwa nga tebannatuuka mu ddwaaliro ly’e Kibuli, agamba nti ebivaako obuzibu buno bingi kyokka ng’ebisinga biva ku maama. Mu bino mulimu:
1 Okuzaala ng’okyali muto. 2 Ebizimba mu nnabaana.
3 Eddwadde nga puleesa, sukaali, kabootongo ne yinfekisoni ez’enjawulo.
4 Ebisenge bya nnabaana okuyulika.
5 Omwenge, sigala n’ebiragalalagala ebirala.
6 Okubeera n’abaana abasukka mu omu mu lubuto.
7 Okuggyamu embuto.
8 Okuzaala ng’okuze mu myaka.
9 Obutaba na musaayi gumala.
9 Obubenje.
YIN FEKI SONI ZE ZI SIN GA OBU LAB E
Omwana okubeera omulamu kitandikira mu lubuto lwa nnyina era buli kimu ekikwata maama ng’ali lubuto ebiseera ebisinga kitera okutawaanya omwana nga tannazaalibwa oba ng’azaaliddwa.
Ebisinga okukwata omwana mulimu: Yinfekisoni, akawuka ka siriimu, omusujja, n’ebirala. Ssinga yinfekisoni ekwata omwana n’atajjanjabwa mangu, akonziba, okufuna obukosefu ku bwongo oba ebitundu by’omubiri ebirala oluusi n’okufa.
Dr. Ambrose Nuwagaba, ow’eddwaaliro ly’e Mulago agamba nti yinfekisoni ziva ku buwuka obusirikitu obwa vayiraasi ne bakitiriya. Buno butawaanya abaana abazaaliddwa nga tebannatuuka n’abatuuse okuva mu 0-8 n’okusingawo.
Obuwuka buno bwe buyingira mu mubiri bugusaasaanira gwonna. KW ’OLABI RA AKWATI DDWA Obwa vayiraasi 1 Okukolola 2 Okunyiza 3 Okusesema Ebivaako yinfe kiso ni Omuzaalisa Oliver Batange, ow’eddwaaliro ly’e Mengo agamba nti yinfekisoni mu baana ziva ku bintu nga: Omukyala alwalalwala omusujja ng’ali lubuto n’atajjanjabwa bulungi.
Ssinga amazzi oba ensundweeyatika mangu amazzi ne gayiika omwana asobola okufuna yinfekisoni olw’obutaba na bukuumi bumala mukiseera nga tannafuluma. Omwana ssinga akoowa nga bamuzaala asobola nawo okufunirawo yinfekisoni.
Ssinga omukyala aba azaalidde mu kifo ekicaafu. Ssinga omwana asika amazzi g’akuliddemu ne gagenda mu mawuggwe. Ssinga omwana alerwa omuntu omujama naddala abajjanjaba bannakawere. Ssinga ekkundi ly’omwana teriyonjebwa bulungi obuwuka buyitamu. Obwerinzi bw’omubiri gw’omwana bwe bubeera wansi.
Omwana azaalibwa ng’awewuka. Abaana abazaaliddwa nga tebatuuse bakwatibwa mangu yinfekisoni
Obulabe bwa Yinfe kiso ni
Ssinga omwana tajjanjabwa mu bwangu ate bulungi asobola;
l Okufuna omuliro omungi
l Okwesika
l Okulwala mulalama
l Abaana abamu bafa nga tebanguyiddwa kujjanjabibwa.
BU YIN GIRA BUT YA OMUBI RI?
l Ssinga omuntu yeesala ne bumutuukako kukiwundu.
l Okulya emmere erimu obuwuka naddala ennyogoga oba amazzi amajama.
l Okuliraana omuntu akwatiddwa obuwuka buno.
l Okukwata mu bubi bw’omuntu alina obuwuka.
l Okussiza mu kifo omuntu alina obuwuka buno w’akololedde oba okunyiza. l Okukwata ku bintu okuli obuwuka buno nga ku bisenge, taapu, eminyolo gy’enzigi naddala eza kaabuyonjo, eby’okuzannyisa ne nappi.
l Ssinga ensolo oba ebiwuka ebirina obuwuka buno bikulumako Okuva nga 16 okuuuuka nga 22 omwezi guno nnaku za kulowooza ku kuziyiza yinfekisoni mu nsi yonna
lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn uzn_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn run_Latn lug_Latn lug_Latn mlt_Latn lug_Latn lug_Latn kab_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn