Bya RUTH NAZZIWA
Joweria Nassali alaga engeri buli mukazi naddala abo abasigala awaka gye bayinza okufunamu ssente ne bava mu ng’ambo.
Nassali abeera Lubaga e Lusaze mu L.C I zooni era mmemba mu kibiina kya Rural United Small Business Network (RUSBA). Agamba nti yatandika okuluka ebyemikono ku myaka esatu.
“Ku myaka mukaaga, ebintu bye nalukanga nga byewuunyisa era okuva olwo bazadde bange ne bakizuula nti ddala ekitone nkirina,” bw’agamba.
Agamba: Ku ssomero twabangayo n’olunaku lumu oba bbiri mu wiiki mwe tulukira ebyemikono ng’ebibbo,emikeeka,enjeyo n’ebintu ebirala bingi ne nneeyongera okufuna obukugu.
Ekiseera ekyo ng’ebikozesebwa awaka naddala emikeeka n’ebibbo nga nze mbiruka. Nateranga okubiruka mu biseera byange eby’eddembe nga nvudde ku ssomero oba ku wiikendi.
Ndowooza gwali mukisa kuba nnava mangu mu ssomero era okuluka ebyemikono ne gufuuka mulimu na buli kati. Nneesibanga nnyo ku kukozesa ebintu ebinninaanye okuziyiza okusaasaanya ssente ennyingi mu bikozesebwa kuba ssaalina ntandikwa.
Nassali n g’alaga ebimu ku bintu by’akolera awaka.
Mu mbeera eno natandika okuluka ebintu eby’enjawulo omuli eby’oku matu, eby’omu bulago, ebyokumikono, ensawo n’obusawo bw’omu ngalo obutono, obubeeramu amasimu,ssente, enkoofiira n’ebirala bingi.
Bino byonna mbiruka nga nkozesa ensigo z’ebinyeebwa, obusitaani, ez’emiyembe, empiki, ensigo z’enkula, mucuna, ebijanjaalo naddala ez’ekika kya yabu,ez’empafu,eza gasiya, ez’omwoloola n’endala nnyingi.
Ebintu ebimu naddala eby’oku matu nabyo mbiruka nga nkozesa ebyoya by’ebinyonyi naddala ebya ssekkokko, eby’enkoko, eby’enkofu, eby’ennyonyi Muzinge, n’ebirala bingi.
Ebikozesebwa byonna omuli ensigo n’ebyoya mbinoonya oba ne mbigula ku bantu ababeera nabyo oba mu butale.
Bwe nzituusa awaka, ensigo zo nsooka kuzooza ne nzikuuta bulungi okusobola okuziggyako ebicaafu.
Oluvannyuma nzooza ezimu ne nzifumba ne ndyoka nzaanika okutuuka bwe zikala.
Bwe zituuka ku mutendera guno nziwummula ne nziyooyoota. ne nsiigako vanisi oba langi okusobola okunyirira.
Oluvannyuma nayingira mu kibiina kya Jua-Kali ekigatta abakola ebyemikono mu East Afrika, era mu 2002 nneetaba mu mpaka ezaategekebwa ekibiina kino nga zeetabwamu bammemba okuva mu Tanzania , Rwanda n’e Kenya ne nziwangula.
Okutuuka ku buwanguzi buno nakola olugoye ne keesi ey’ebyayi, mu 2005 naddamu ne mpangula empaka endala.”
Nassali agamba nti ebintu bino bw’amala okubikola abitundira mu butale obw’enjawulo naddala obutunda ebyobuwangwa n’ebyemikono nga kati amakanda agasimbye mu katale k’e Elegu mu Bibia akasangibwa ku nsalo ya Uganda ne South Sudan.
Bino eb y’omu bulago bikolebwa mu nsiko za binyeebwa.
Eby’oku mikono n’emikuufu gy’omu bulago agitunda wakati wa 3,000/- ne 55,000/-, enkoofiira za 25,000/- n’eby’oku matu bya 2,000/- ne 15,000/-
Okusinzira ku butale gye mba mbitundide, olunaku bwe luba olulungi nnyinza okutundayo ebintu bya 200,000/-.
Omulimu guno gumpaniridde kuba nsobodde okuweereramu abaana bange nokwebeezaawo naye okusoomoozebwa okusinga obunene kwe nnina kwa kubifunira katale kuba obusobozi obukola ebintu ebingi mbulina naye tebirina katale bulungi.
tso_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn