Bya MOSES KIGONGO
OMUGAGGA aguze ekyalo kiramba okuli abantu abasoba mu 400 n’aziba amakubo agakigendako ng’akozesa ettaka n’omusenyu by’asima ku kirombe kye!
Bino biri ku kyalo Mengo ekisangibwa mu muluka gw’e Wansinga mu ggombolola y’e Mpunge mu disitulikiti ye Mukono.
Kiriraanye n’omwalo gw’e Katosi.
Mu bye yasibiddeyo mulimu n’essomero lya St. Lawrence Primary School, essomero lyokka eriri mu kitundu era abayizi bangi tebakyasoma.
Abatuuze beekubidde enduulu ku disitulikiti e Mukono kyokka nayo tebannafuna kuyambibwa.
Omugagga ono Charles Mutumba yagula ettaka okuva ku mutuuze omu Godfrey Kabazzi mu 2012 nga kuliko n’abatuuze.
Oluguudo olunene oluva e Nsanja ku kkoolansi adda e Katosi lwe yazibako ekitundu.
Ekyalo kisirifu kuba abamu ku batuuze baasenguka amayumba ne gasigala matongo.
Entambula yakaluba, tekyali takisi zituukayo. Bodaboda eyali ekutwalira 2000/- kati batwalira 5,000/- kubanga oluguudo baalusiba.
Bodaboda ziyita mu muwaatwa omutono ogwasigalawo.
Omutuuze Joan Nakalema yategeezezza nti Mutumba yaziba oluguudo lw’ekyalo bwe yalusimamu empompogoma z’ebinnya nga yeekwasa nti asimamu musenyu gwe yagula.
“Ffe ne bwe tumugambako tatuwulira, olaba n’ekibinja ky’abakungu okuva ku disitulikiti bajja era kw’olwo n’amasasi gaanyooka naye embeera teyakyuka,” Nakalema bwe yagambye mu nnyiike.
Omutuuze omulala Ssengendo Kaweesa, eyali akulira ebyenguudo ku disitulikiti y’e Mukono yagambye nti Mutumba yakola ensobi okuziba oluguudo nga yeekwasa ensonga ezeekuusa ku pulojekiti y'okusima omusenyu.
“Okusima omusenyu tekwenkanankana na bulamu bwa bantu. Nagezaako okumulabula nti ssinga anaagenda mu maaso n’okusima empompogoma mu luguudo yandyesanga ng'avunaaniddwa,” bwe yagambye.
Olutalo lwatandika ku ntandikwa y’omwaka guno Mutumba ng’azibye oluguudo. Okumpi nalwo, yali asimyewo oluguudo olulala naye nalwo abatuuze batya ajja kuluziba kuba era luli mu ttaka lye ate nawo waliwo omusenyu.
Kaweesa era yalaze akabi akali mu kusima empompogoma mu luguudo okuliraana ennyanja n'agamba nti kino kiteeka obulamu bw’abatuuze mu matigga kubanga ennyanja eno ekyayinza okuddamu okujjula naddala mu nkuba eno efudemba n’eyanjaaza amazzi ne gaziba empompoma abantu ne bagwamu.
Yajulizza nti kino kyaliwooko mu myaka gya 1960. “Namusaba okuziba ebimu ku binnya bino okwewala ebizibu ebiyinza okuddirira naye yeerema,” bwe yagambye.
Robert Mubiru, akulira essomero lya St.Lawrence Primacry School erisangibwa mu kitundu kino yategezezza nti, “Abazadde tebakyasindika baana baabwe kujja kusoma kubanga batya nti abamu bayinza okugwa mu mpompogoma z’ebinnya by’omusenyu bino ebyasimimwa mu kkubo.
Abazadde abamu bagamba nti abantu ab’emitima emibi bayinza okweyambisa omukisa gw’empompogoma zino okuzekwekamu ne batuusa obulabe ku baana baabwe abakeera okugenda okusoma.”
Essomero liri ku ttaka lya Mubiru naye ate oluguudo olulituukako luli mu ttaka Mutumba lye yagula ekitegeeza nti essaawa yonna ssinga tewaba kikolebwa nalyo lijja kuggalawo.
Mubiru yasabye be kikwatako okufaayo ku bulamu bw’abatuuze bakake Mutumba obutaziba luguudo oba okulekera awo okusima ebinnya ebirala by’asimamu omusenyu.
Kansala akiikirira omuluka gw’e Mpunge ku ggombolola, Zaid Mugambe yagambye: Abakungu ba disitulikiti nga bakulemberwa ssentebe Andrew Ssenyonga baazinda ekirombe ky’omugagga Mutumba nga April 15 n’abaserikale abawerako era gye byaggweera ng’omu ku bakozi b’omu kirombe ekyo akubiddwa essasi ku kugulu.
Wabula ekyatwewuunyisa ate oluvannyuma lw’ennaku bbiri zokka kwe kulaba bannannyini kirombe nga bazzeemu okukola emirimu gyabwe!
Bino okubeerawo twasooka kwemulugunya ku mpopogoma eziriraanye ekkubo lyaffe. Twatuuza olukiiko lw’ekyalo mu February ne twegeyaamu ku bulabe obutuzinze.
Waayitawo ennaku ntono ssentebe Ssenyonga n’ajja n’alaba ng’ebinnya biwanvu nnyo, nga biwezaako ffuuti nga mukaaga. Ssenyonga yatugamba nti eggombolola terina buyinza kukola luguudo, obuyinza buli waabwe ku disitulikiti.
Waayita ennaku ntono ne bakyusa oluguudo, bwe twababuuza engeri gye kikoleddwaamu, baatugamba nti baafunye yinvesita omugagga nnannyini ttaka y’agenda okutandika okukulaakulanya ekitundu!
Ssentebe Ssenyonga yatugamba nti ffe ab’eggombolola ajja kutuzimbira ekitebe kyaffe okutwebaza olw’okuba nga tubadde tukuuma ebyobugagga mu kitundu (omusenyu).
Wabula ekisinga okutwewuunyisa ate kwe kulaba ng’abamu ku bakungu ba disitulikiti okuli ne Ying. Mugisha be baaleeta ttulakita eyasengula ekkubo.
Wabula Mutumba bwe namutuukiridde yategeezezza nti abatuuze aboogera bino bannanfuusi kubanga bennyini be baamutuukirira nga bamusaba okubakulaakulanyiza ekifo kyabwe.
“Ebintu byonna ebyakolebwa ng’oluguudo luno terunnazibibwa byayita mu mateeka era byakkaanyizibwako abakulembeze b’eggombolola y’e Mpunge bonna.
Noolwekyo abatuuze basaana okusiima emirimu emirungi gye mbakoledde mu kitundu omuli eky’okubazimbira oluguudo olupya.
run_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn