Kampala
Omulimi ng’ayanika kasooli.
Bya EDWARD SSERINNYA
ABALIMI ba kasooli mu bukiikaddyo bwa Kenya bali mu kusattira oluvannyuma lwa kasooli waabwe okulumbibwa ekirwadde kya ‘Maize Lethal Necrosis’ ekimwengeza ebikoola n’akala nga tannakula.
Eyeebuuzibwako eby’obulimi n’obulunzi mu Wakiso, Dr. Bered Buye agamba nti, ‘Maize Lethal Necrosis’ kawuka akaleetebwa obuwuka obuwerako nga bukwataganye naye nga katera kubaawo singa akawuka k’engano ke bayita Wheat Steak Mosaic Virus (WSMV) kakwatagana n’aka kasooli akamanyiddwa nga ‘maize dwarf mosaic virus’ (MDMV). Bwe buyingira kasooli n’atandika okukala.
Engeri gye kasaasaana
Buye agamba nti, akawuka kano kabulabe nnyo, era nga kalian obusobozi obulya ebitundu 80 ku 100 ku musiri gwe kaba kazinze!
1. Mu kuyingira kasooli buyita mu kikolo wakati ne bufulumira mu luyange ekivaamu kasooli kukala nga tannaba kukula. Waliwo omu asobola okuwonawo naye ate ng’akawuka kaamukwata era ono singa omusimba oba osimbye kawuka.
2. Kasobola okumukwata ku buli mutendera, naye kasinga kumuyiikiriza ng’atandika okuleeta oluyange oba ng’atandiikiriza okuweeka.
Okuziyiza okusaasaana
Buye agamba nti, wadde nga mu Uganda tekaliimu, tekitegeeza nti tekasobola kutuuka, kuba ensigo ezimu ze tusimba wano ziva Kenya n’olwekyo kasobola
okutuuka wano.
Bw’olaba kasooli wo ng’atandise okukala mu ngeri etetegeerekeka naddala ng’asooka kuba wa kyenvu, tegeeza ku batwala ebyobulimi mu kitundu kyo.
1. Omusiri gwonna ogulumbiddwa obulwadde buno gulina okusaayibwa ate kasooli ne bamwokya.
2. Obutamala gasimba buli nsigo za kasooli gw’osanze naddala mu kitundu ng’obulwadde buno bubaluseewo, ensigo ziba zirina kugulwa mu bifo ebyakakasibwa Gavumenti.
3. Okukomya okusimba kasooli mu bitundu omuba obulwadde okutuusa ng’abakugu bamaze okunoonyereza ne bakakasa nti obulwadde buno buweddewo.
Omukisa eri Bannayuganda
Gwandiba omukisa eri abalimi. Bagamba nti ekigudde ewa muliraanwa tekikulobera kwebaka, n’abalimi mu Uganda bayinza okukozesa enjogera eno.
Kuba abasuubuzi ba kasooli mu Kenya bagamba nti, Uganda y’emu ku nsi gye boolekedde okugula kasooli mu January 2013,
Kubanga ewaabwe gavumenti yaweze dda ekitundu kino okusimba kasooli ate nga kye kimu ku bisinga okuvaamu kasooli aliikiriza Kenya ate singa obulwadde buno bubuna Kenya yonna olwo tujja kukuba gudiikudde kuba bajja kuba mu bwetaavu
bwa kasooli era bajja kumugula wano.
Kino kigenda kuleetawo okuvuganya mu katale mu Uganda ate n’alima kasooli wa sizoni eno akatale weekali era wandibadde oyongeramu amaanyi.
swh_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn