Kampala
Dr. Ocen ng'annyonnyola.
Bya HAFSWA NANKANJA
BANNASAYANSI abenjawulo bakizudde nti Obusiraamu bwe bulamu. Kino kikakasibwa okuva mu kunoonyereza okutali kumu kwe baakoze nga kukwata ku bintu ebitali bimu.
Okunoonyereza kuno kulaga nti buli kintu Nabbi Muhammad (SAW) kye yayogerako kirimu eddagala oba ekyo kye yaziyiza nti kirimu omutawaana kasita okyesibako.
Nabbi Muhammad (SAW) yamanyanga ebyayita, ebiriwo n'ebinajja kino ne kyongera okukakasa nti ddala buli kye yayogera bwalinga bubaka okuva ewa Allah sso si bigambo bye.
Omuwandiisi w'ensonga z'ebyeddiini ku muzigiti gwa Kampalamukadde, Sheikh Muhammadi Luwemba agamba bwati ku bintu Nabbi Muhammad (SAW) bye yayogera n'engeri gye yabyogerako.
Mu bintu bino mulimu:
1. Okukomolwa:
Kimanyiddwa ng'okubeera Omusiraamu atuukiridde omuntu alina okuba omukomole. Kino tekitegeeza nti oli bw'aba si mukomole taba Musiraamu wabula okikola okusobola okwekuuma ng'oli mulamu anti Obusiraamu kitegeeza buyonjo. Okukomolwa kikuyamba okuziyiza endwadde z'obukaba ezandikukutte nga ziyita ku kikuta ekyo.
Bannassayansi nabo bakizudde nti omuntu omukomole aba n'emikisa gy'obutafuna kawuka ka siriimu ebitundu 60 ku 100. Ate atali mukomole abeera n'emikisa gy'okukwatibwa obuladde buno ebitundu 95 ku 100.
Sheikh Luwemba agamba nti Nabbi mu Hadith emu eva ku Abu Hurairah yagamba nti, "Ebintu biri bitaano Omusiraamu by'alina okukola okuba omuyonjo. Mu bino mulimu, okusala enjala, okulongoosa enkwawa n'ebitundu byo ebyekyama, okutayirira n'ebirala."
2. Obutalya mbizzi:
Embizzi erina ebizibu bingi by'etuusa ku bulamu bw'omuntu okugeza singa oyitiriza okugirya oyinza okufuna obulwadde obutali bumu. Bannassaayansi bazudde nti bw'ogirya nga teyidde osobola okulwala obulwadde bw'okukankana. Abamu bagamba nti eyinza okukuviirako okulwala ensimbu.
Sheikh Luwemba agamba nti Allah mu Surati Bakhara atugaana okulya embizzi. "Mazima ddala Allah yabaziyiza okulya ennyama nfu n'omusaayi kuba oba olya bulwadde, era temulyanga ennyama y'embizzi kubanga nayo bulwadde......". Ssurat Bakhara aya 173.
3. Ensowera:
Obusiraamu busomesa nti ebiwawaatiro by'ensowera ekimu kiriko obulwadde ekirala kye kirimu eddagala erijjanjaba obulwadde buno. Hadith eva ku Abu Hurairah, egamba nti "Bwe banga egudde ensowera mu kyokunywa ky'omu ku mmwe, ogikwate oginnyike mu kyokunywa ekyo oluvannyuma olyoke onywe kuba mazima ddala ekiwawaatiro ekimu kyabutwa ate ekirala ddagala".
Agamba nti kino Nabbi teyakifuula kyatteeka era Hadith ennyonnyola nti singa omuntu abeera n'emmeeme embi ng'asobola okusesema oba okulwala, waaddembe obutanywa kyakunywa ekyo. Ate bw'oba toyagala kudiibuuda nga n'ekyokunywa olina ekyo kyokka, osobola okunnyikamu ensowera eyo eguddemu oluvannyuma n'okiggyamu n'onywa kubanga Nabbi Muhammad (SAW) yatuwa dda eddagala.
4. Okusiiba:
Okusiiba kwakakata ku buli Musiraamu okuggyako omulwadde, omukadde, omuto, ow'olubuto, n'eyaakazaala tekumukakatako era bw'owaliriza n'ofuna obuzibu bwonna Allah akubonereza. Nabbi (SAW) yagamba mu Hadith nga eva ku Hurairah nti " Musiibe mubeere balamu". Kitegeeza nti, bw'osiiba ofuna emigaso mingi ng'okusala amasavu oba okuba nga weesobola. Teriiyo ky'oyinza kukola kusobala kukendeeza ku masavu okuggyako okusiiba.
Dr. Kenneth Ocen Obwot nga ye muwi w'amagezi omukulu mu ddwaaliro ly'abajaasi e Bombo, agamba nti, omuntu buli lw'asiiba omubiri aguwa obudde obumala okusobola okukola emirimu gyagwo. Agamba nti buli enjala lw'ekuluma, ekyenda kigezaako okunoonya emmere mu lubuto olwo bwe kitasangayo mmere ne kigenda ku masavu okugakamulamu ekyokulya. Bw'oba osiibulukuka kirungi osookere ku kiwoomerera era olye kitono ddala osobole okufuna mu kusiiba kwo.
swh_Latn slv_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn nya_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn