Mvovo Misasilu
1 YAVE
E nkumbu a Nzambi Yave, ina ye nsasa vo “On’okadisanga.” Yave i Nzambi wa mpungu-ngolo ona wavanga lekwa yawonso. Una yo nkuma wa vanga konso dina kazolele.
Muna Kiyibere, e nkumbu a Nzambi mu sono yá yasonekenwanga. Muna Kikongo, e sono yayi yasekolwa vo YAVE. Muna sono yantete ya Nkand’a Nzambi muna Kiyibere, e nkumbu a Nzambi mu tezo kia 7.000 ma fulu yasonama. O wantu mu nza yawonso mu mpila zaswaswana bevovelanga e nkumbu a Yave mun’owu wa nding’au.
2 NKAND’A NZAMBI ‘WAVUMUNWINWA KWA NZAMBI’
Nkand’a Nzambi kwa Nzambi watuka, kansi wasadila wantu kimana basoneka wo. Ediadi dilenda tezaneswa yo nkaka ovovese ntekolo andi vo kansonekena nkanda. O nkanda ke wa ntekolo ko, kansi wa nkaka, kadi ngindu zandi zina mo. Nzambi wasadila mwand’andi avelela mu sadisa asoneki a Nkand’a Nzambi basoneka ngindu zandi. Mwand’a Nzambi wabafilanga mu mpila zayingi. Ezak’e ntangwa wabasonganga e mona-meso yovo kubalotesa ndozi, i bosi basonekanga.
3 NKANIKINU
I malongi ma Nkand’a Nzambi mesasilanga e ludi kiasina. Kasikil’owu, o nkanikinu, “e yikundi yambi fu yambote ifwasanga,” ukutulonganga vo tusambukilanga e fu yambote yovo yambi y’awana tuvanganga yau kikundi. (1 Korinto 15:33) O nkanikinu, “o muntu, konso kina kekuna i kiau mpe kekutika,” ukutulonganga vo ka tulendi venga mfwilu mia mavangu meto ko.—Ngalatia 6:7.
4 UNGUNZA
I nsangu zatukanga kwa Nzambi. O ungunza, ulenda zayisa luzolo lwa Nzambi, malongi ma nkal’ambote, nkanikinu yovo mfundisa. Ulenda mpe zayisa mambu mevangama kuna sentu. Ungunza wayingi wa Nkand’a Nzambi walungana kala.
5 UNGUNZA MU KUMA KIA MASIA
Yesu walungisa unguza wayingi wayikanga oma ma Masia. Tala e babu kina yo ntu a diambu, “ Ungunza mu Kuma kia Masia.”
▸ Kapu kia 2, tini kia 17, mvovo vana yanda.
6 KANI DIA YAVE MU KUMA KIA NTOTO
Yave wasema o ntoto kimana wakituka se paradiso izingilwa kwa wantu ana bekunzolanga. E kani diandi ke diasoba ko. Ke kolo ko, Nzambi ofokola umpumbulu yo vana o moyo a mvu ya mvu kwa nkangu andi.
7 SATANA WA NKADI AMPEMBA
Satana i mbasi ona wayantika kolamena Nzambi. Oyikilwanga vo Satana, nkumbu ina ye nsasa vo “Ntantu,” kadi watelamena Yave. Oyikilwanga mpe vo “Nkadi ampemba,” i sia vo, “Nkumbi.” Wavewa e nkumbu yayi kadi luvunu kavova mu kuma kia Nzambi yo vukumuna wantu.
8 AMBASI
Yave wasema ambasi mvu miayingi vitila kasema ntoto. Basemwa kimana bazingila kuna zulu. Vena ye mafunda ye mafunda ma mbasi. (Daniele 7:10) Bena ye nkumbu ye kadilu kiaswaswana. Kuna lembama kwawonso, e mbasi zakwikizi ke bezolanga ko vo basambilwa kwa wantu. Bavuidi kiyekwa ye salu yaswaswana. Akaka besadilanga vana kunda kia Yave, akaka besamunanga e nsangu zandi, tanina yo fila selo yandi ova ntoto, lungisa e mfundisa za Yave yo yikama e salu kia umbangi. (Nkunga 34:7; Lusengomono 14:6; 22:8, 9) Kuna sentu, beyikama Yesu muna vita ya Armangedo.—Lusengomono 16:14, 16; 19:14, 15.
9 SUMU
E sumu i konso diambu tuyindulanga yovo vanga ke dina ngwizani ko yo luzolo lwa Yave. Wau vo e sumu difwasanga e ngwizani eto yo Nzambi, Yave watuvana nsiku ye nkanikinu milenda kutusadisa mu lembi sumuka kuna lukanu. Kuna lubantiku, lekwa yawonso kasema o Yave yalunga yakala. Kansi, vava Adami yo Eva basola kolamena Yave, basumuka ye ke bakala diaka balunga ko. Banuna yo fwa. Wau vo twasambukila e sumu dia Adami, oyeto mpe tununanga yo fwa.
10 ARMANGEDO
I vit’a Nzambi muna fwasa e nza ya Satana yo fokola o bi wawonso.
11 KINTINU KIA NZAMBI
Kintinu kia Nzambi i luyalu kasikidisa o Yave kuna zulu. Yesu Kristu oyalanga se Ntinu. Kuna sentu, Yave osadila Kintinu mu fokola e mpasi zawonso. E Kintinu kia Nzambi kiyala e nza yawonso.
12 YESU KRISTU
Nzambi wasema Yesu una kasemene ko lekwa yawonso. Yave wafila Yesu ova ntoto kimana kafwa muna wete dia wantu awonso. Vava Yesu kavondwa, Yave wamfula. Owau, Yesu oyalanga kuna zulu nze Ntinu a Kintinu kia Nzambi.
13 UNGUNZA WA TUMINGU 70
Ungunza wa Nkand’a Nzambi wasakula e ntangwa ina Masia kadi moneka. Ungunza wau wadi lungana kuna mfoko a kolo kiyikilwanga vo 69 dia tumingu twayantika muna mvu wa 455 Vitila Tandu Kieto, yo fokoka muna mvu wa 29 wa Tandu Kieto.
Aweyi tuzayidi wo vo e kolo kiaki kiafokoka muna mvu wa 29 wa Tandu Kieto? E tumingu 69 twayantika muna mvu wa 455 Vitila Tantu Kieto vava Nekemiya kalwaka muna Yerusaleme yo yantika tungulula e mbanza. (Daniele 9:25; Nekemiya 2:1, 5-8) Vava tuwanga o mvovo “lumingu,” tusungamenanga lutangu 7. O tumingu tuyikwanga muna ungunza wau ke tumingu twa lumbu nsambwadi ko, kansi tumingu twa mvu nsambwadi nze una usonganga ungunza uyikanga vo “konso lumbu mvu mvu.” (Ntalu 14:34; Yezekele 4:6) Ediadi disongele vo konso lumingu mvu nsambwadi, e tumingu 69, mvu 483 (69 x 7). Avo tutangidi mvu 483 tuka muna mvu wa 455 Vitila Tandu Kieto, tulwaka muna mvu wa 29 wa Tandu Kieto. Wau i mvu una Yesu kavubwa yo kituka se Masia.—Luka 3:1, 2, 21, 22.
O ungunza wau lumingu lwakaka diaka uyikanga, i sia vo, mvu nsambwadi miakaka. Muna kolo kiaki, i sia vo, muna mvu wa 33 wa Tandu Kieto, Masia wadi vondwa. Tuka muna mvu wa 36 wa Tandu Kieto, e nsangu zambote za Kintinu kia Nzambi ke zisamunwanga kaka kwa Ayuda ko, kansi kwa wantu a zula yawonso.—Daniele 9:24-27.
14 LONGI DIALUVUNU DIA NZAMBI MU NTATU
Nkand’a Nzambi uvovanga vo Yave wa Nzambi i Mvangi, ona wasema Yesu una lekwa yawonso ke yasemeno ko. (Kolosai 1:15, 16) Ke Yesu ko i Nzambi wa Mpungu-ngolo. Yesu kasidi vova nkutu ko vo wafwanana yo Nzambi. Kansi wavova vo: “O Se unsundidi.” (Yoane 14:28; 1 Korinto 15:28) Kansi, mabundu makaka melonganga e longi dia nzambi mu Ntatu, i sia vo, Nzambi i wantu tatu muna muntu mosi: Se, Mwana yo mwand’avelela. O mvovo “nzambi mu Ntantu” ke una mu Nkand’a Nzambi ko. E longi diadi dialuvunu.
O mwand’avelela ke muntu ko, kansi i ngolo za Nzambi, nkum’andi ulembi moneka una kesadilanga mu vanga luzolo lwandi. Kasikil’owu, Akristu a tandu kiantete ‘bazadiswa yo mwand’avelela.’ Yave wavova vo: “Ibungula mwand’ame muna nitu za mpila zawonso.”—Mavangu 2:1-4, 17.
15 KULUZU
Vava Akristu akieleka besambilanga Nzambi, ke besadilanga kuluzu ko. Ekuma?
Tuka kolo, e kuluzu disadilwanga muna mambundu maluvunu. Kuna nz’ankulu, e kuluzu diasadilwanga muna nsambil’a nsema ye muna nkinzi mia esi zula mianungununanga mavangu ma zumba. Muna mvu 300 mialandila lufwa lwa Yesu, Akristu ke basadilanga kuluzu ko muna nsambil’au. Vioka mvu miayingi, Constantino wa mfumu a Roma wakitula e kuluzu se sinsu kia Kikristu. E sinsu kiaki kiasadilwanga ye kani dia sayanesa e nsambila ya Kikristu. Kansi Yesu Kristu kakomwa va kuluzu ko. O nkanda Nova Enciclopédia Católica uvovanga vo: “E kuluzu disadilwanga kiakala muna zula ya Kikristu ye muna zula ina vo ke ya Kikristu ko.”
Yesu kakomwa va kuluzu ko.O mvovo wa Kingerekia wasekolwa vo “kuluzulu,” una ye nsasa vo “baya” yovo “nti wadongelekwa.” E nsekola ya The Companion Bible isonganga vo: Muna [Luwawanu Lwampa] lwa ndinga Kingerekia ke vena fulu kiyikanga nti miole miabindakana ko. Yesu va nti kakomwa.
Yave ke zolanga ko vo twasadila teke yovo sinsu muna nsambil’eto.—Luvaiku 20:4, 5; 1 Korinto 10:14.
16 LUYINDULU
Yesu wavovesa alandi andi bayindulanga lufwa lwandi. Bevanganga wo konso mvu kina kia 14 kia ngonde a Nisani, lumbu kina betele ye kina Aneyisaele bakembelelanga e nkinzi a Nduta. E mbolo ye vinyu ina isunzulanga e nitu yo menga ma Yesu, iviokeswanga kwa wantu awonso muna nkinzi a Luyindulu. Awana beyala kumosi yo Yesu kuna zulu, bedianga e mbolo yo nua vinyu. Awana bena ye vuvu kia zingila ova ntoto yakwele mvu, bekalanga mpe muna Luyindulu, kansi ke bedianga mbolo ko ngatu nua vinyu.
17 MOYO
Muna Nsekola ya Nz’ampa, o mvovo “moyo” usadilwanga mu yika (1) muntu, (2) bulu, (3) zingu kia muntu yovo kia bulu. Tala yaka nona:
Muntu. ‘Muna lumbu ya Noa . . . wantu andwelo kaka bavuluzwa i sia vo, nana dia wantu.’ (1 Petelo 3:20, sinsu vana yand’a lukaya) E mioyo yovo wantu nana awaya i Noa yo nkaz’andi, wan’au tatu amakala ye akazi au.
Bulu. “O Nzambi kavova vo, mbul’o maza matetaninwa ma ikwendanga, ina yo moyo, ye nuni zitimuk’ovansi muna ngambwil’ezulu. . . . Nzambi kavova vo, mbul’o ntoto watukwa ma kiamoyo muna wandi kanda, mbizi, ye ma kiyatatanga, ye bulu kia ntoto, muna wandi kanda: i una wekala.”—Etuku 1:20, 24.
Zingu kia muntu yovo kia bulu. Yave wavovesa Mose: “Wantu awonso ana bavav’o moyo aku bafwa.” (Luvaiku 4:19) Vava Yesu kakala ova ntoto, wavova vo: “Mono i mvungudi ambote; o mvungudi ambote oyekola moyo andi muna wete dia mameme.”—Yoane 10:11.
Vana ntandu, vava muntu kevanganga diambu, ye “kiwuntu kiaku kiawonso” disonganga vo ovanganga dio kuna mvevo wawonso yo vanga mawonso kalenda mun’owu wa tezo kiandi. (Matai 22:37, sinsu vana yand’a lukaya; Nsiku 6:5) O mvovo “moyo” yovo “fulumwinu” ulenda mpe sadilwa mu yika luzolo yovo tima dikalanga muna vangwa kiamoyo. E vimbu dia muntu wafwa dilenda yikilwa vo moyo wafwa.—Ntalu 6:6; Ngana 23:2; Yesaya 56:11; Kangai 2:13.
18 MWANDA
O mvovo wa Kiyibere ye Kingerekia wasekolwa vo “mwanda” muna Nsekola ya Nkand’a Nzambi, ulenda yika lekwa yaswaswana. Kansi, lekwa ilembi moneka kwa wantu uyikanga, nze vento yovo fulumwinu kia wantu ye bulu. O mvovo wau ulenda sadilwa mpe mu yika vangwa ya mwanda yo mwand’avelela una vo i ngolo za Nzambi. O Nkand’a Nzambi ke ulonganga ko vo vena ye lekwa muna nitu a muntu kikwamanananga zinga avo muntu ofwidi.—Luvaiku 35:21; Nkunga 104:29; Matai 12:43; Luka 11:13.
19 NGEENA
Ngeena i nkumbu a yenga diakala lukufi ye mbanz’a Yerusaleme kuna kwayokelwanga e titi. Ke vena ye ziku ko kisonganga vo muna lumbu ya Yesu, e bulu yovo wantu bayokwanga kimoyo kuna yenga diadi. Muna kuma kiaki, Ngeena ke fulu kilembi moneka ko kuna wantu afwa bebangikilwanga yo yokwa yakwele mvu. Vava Yesu kavovela awana bena kuna Ngeena, lufwasu lwakwele mvu kayika, i sia vo, kondwa vuvu kia lufuluku.—Matai 5:22; 10:28.
20 SAMBU KIA MFUMU
I sambu kavanga o Yesu vava kalonga alongoki andi una bafwete sambila. Kiyikilwanga mpe vo Sambu kia S’eto. Kasikil’owu, Yesu watulonga twasambanga vo:
“Yambula nkumbu aku yazitiswa”
Tusambanga kwa Yave kimana kavelelesa e nkumbu andi muna luvunu lwawonso. Ediadi disongele vo awonso kuna zulu ye ova ntoto besinga zitisa e nkumbu a Nzambi.
“E Kintinu kiaku kiza”
Tusambanga kimana luyalu lwa Nzambi lwafwasa e nza yambi ya Satana, lwayala e nza yawonso yo kitula ntoto se paradiso.
“O luzolo lwaku lwavangama ova ntoto”
Tusambanga kimana e kani dia Nzambi mu kuma kia ntoto dialungana, kimana awana besonganga lemvo bazinga yakwele mvu muna Paradiso yo kituka wantu alunga nze una Yave kakana vava kasema o wantu.
21 LUKÛLU
Yave wakubika lukûlu muna vevola wantu muna sumu yo lufwa. O lukûlu i ntalu yavavuanga muna sumba moyo alunga kavidisa Adami wa muntu antete yo vutulwisa ngwizani ambote vana vena wantu yo Yave. Nzambi watuma Yesu ova ntoto kimana kafwa mu kuma kia asumuki awonso. Mu kuma kia lufwa lwa Yesu, wantu awonso bena ye lau dia zinga yakwele mvu yo kituka alunga.
22 EKUMA O MVU WA 1914 WININA WAMFUNU?
O ungunza una muna Daniele kapu kia 4 usonganga vo Nzambi wadi sikidisa Kintinu kiandi muna mvu wa 1914.
Ungunza: Yave walotesa Nebukandesa wa Ntinu e ndozi mu kuma kia nti ampwena wazengwa. Muna ndozi, e kasu kia tadi ye nsongo yazingwa muna sinza kia nti kimana walembi savuka diaka yavana vevioka “kolo nsambwadi.” Vava kivioka e kolo kiaki, o nti usavuka diaka.—Daniele 4:1, 10-16.
O ungunza wau nkia nsasa wina kwa yeto?: O nti, luyalu lwa Nzambi usunzulanga. Mu mvu miayingi, Yave wasadila atinu bazingilanga muna Yerusaleme mu yala zula kiawonso kia Isaele. (1 Tusansu 29:23) Kansi atinu awaya bayambula songa e kwikizi, o luyalu lwau lwafokoka. Yerusaleme yafwaswa muna mvu wa 607 Vitila Tandu Kieto. Lwalu i lubantiku lwa “kolo nsambwadi.” (2 Ntinu 25:1, 8-10; Yezekele 21:25-27) Vava Yesu kavova vo “Yerusaleme idiatakeswa kwa zula, yavana e tandu ya zula ilungana,” “kolo nsambwadi” kayika. (Luka 21:24) Muna kuma kiaki, e “kolo nsambwadi” ke yafokoka ko vava Yesu kakala ova ntoto. Yave wasia o nsilu wa tumbika Ntinu kuna mfoko a “kolo nsambwadi.” O Yesu wa Ntinu a luyalu lwalu, otwasa nsambu zayingi kwa nkangu a Nzambi ova ntoto yakwele mvu.—Luka 1:30-33.
Mvu kwa yazingila e “kolo nsambwadi”: E “kolo nsambwadi” mvu 2.520 yazingila. Avo tutangidi mvu 2.520 tuka muna mvu wa 607 Vitila Tandu Kieto, tulwaka muna mvu wa 1914. I mvu una Yave kakitula Yesu wa Masia se Ntinu a Kintinu kia Nzambi kuna zulu.
Akweyi kutukidi o lutangu lwa 2.520? Nkand’a Nzambi uvovanga vo e kolo tatu ye ndambu a kolo, betela ina ye 1.260 ma lumbu. (Lusengomono 12:6, 14) Muna kuma kiaki, e “kolo nsambwadi” i bundakesa lutangu lwa 1.260 nkumbu miole, i sia vo, 2.520 ma lumbu. Muna kuma kia ungunza usonganga vo “konso lumbu mvu mvu,” e lumbu 2.520 isunzulanga 2.520 ma mvu.—Ntalu 14:34; Yezekele 4:6.
23 MIKAELE WA MBASI AMBUTA
O mvovo “mbasi ambuta” usongele vo “mfumu a mbasi.” Nkand’a Nzambi mbasi ambuta mosi kaka uyikanga, e nkumbu andi Mikaele.—Daniele 12:1; Yuda 9.
Mikaele i Mfumu a mbasi za Nzambi zakwikizi. E sono kia Lusengomono 12:7 kivovanga vo: “Mikaele ye mbasi zandi banwene ye ngobodi, o ngobodi ye mbasi zandi banwene.” O nkand’a Lusengomono uvovanga vo Yesu i Mfumu a makesa ma Nzambi, Mikaele i nkumbu yankaka ya Yesu.—Lusengomono 19:14-16.
24 LUMBU YAMBANINU
E mvovo miami miyikanga e kolo kivangama mambu mayingi ova ntoto una Kintinu kia Nzambi ke kiafwasidi nza ya Satana ko. Diau adimosi mpe ye mvovo, “mbaninu a tandu” ye “ngiz’a Mwan’a muntu,” misadilwanga muna ungunza wa Nkand’a Nzambi mu yika kolo kiau kimosi. (Matai 24:3, 27, 37) E “lumbu yambaninu” yayantika vava Kintinu kia Nzambi kiayantika yala kuna zulu muna mvu wa 1914 ye ifokoka vava nza ya Satana ifwaswa muna Armangedo.—2 Timoteo 3:1; 2 Petelo 3:3.
25 LUFULUKU
Vava Nzambi kevutulwisanga moyo a muntu wafwa, diyikilwanga vo lufuluku. Wantu vua beyikwanga muna Nkand’a Nzambi bafuluka. Eleya, Elesa, Yesu, Petelo yo Paulu bafula amafwa. O masivi mama mu nkum’a Nzambi mavangamena. Yave osianga o nsilu wa fula “ansongi ye awana balembi songa” kimana bazingila ova ntoto. (Mavangu 24:15) Nkand’a Nzambi uyikanga mpe lufuluku lw’awana bekwenda zingila kuna zulu. O lufuluku lwalu luvangamanga vava awana kasola o Nzambi yovo akuswa befulwanga mu kwenda zingila kumosi yo Yesu kuna zulu.—Yoane 5:28, 29; 11:25; Filipe 3:11; Lusengomono 20:5, 6.
26 MAVANGU MA NKUYA
Mavangu ma nkuya yovo mpandu i vava mokena ye nkuya. O muntu olenda mokena ye nkuya yandi kibeni yovo muna nzil’a wantu akaka nze nganga za nkisi. Awana bekuyisianga mu mavangu ma mpandu, bekwikilanga muna longi dia luvunu dia sia vo amafwa bekwamanananga zinga ku fulu kiakaka yo kituka vangwa yankuma. E nkuya bevukumunanga mpe wantu kimana bakolamena Nzambi. Besadilanga nganga za nkisi, awana betanga ngombo, atadi a matuti, avandi a nkisi, ye makaka mpe. Nkanda miayingi, zulunalu, horóscopo, filme, nkunga, nsaka ye kalati, ikitulanga mavangu ma mpandu yovo ma nkuya nze mambote. Vena mpe ye fu yayingi mu kuma kia luziku, nze vana tukau kwa mvumbi, dia yo nua yo kina muna lumbu kia luziku, luyindulu lwa lumbu kiafwa o muntu, vanga sanzalala yovo zalala kuna lufwa yo mokena ye nkuya. Nkumbu miayingi, wantu benuanga lekwa yankolwa vava bezolanga sadila o nkuma wa nkuya.—Ngalatia 5:20; Lusengomono 21:8.
27 KIMFUMU KIA YAVE
Yave i Nzambi wa Mpungu-ngolo, yandi wavanga nsema wawonso. (Lusengomono 15:3) Kiaki i kuma kenena mfumu a lekwa yawonso ye una ye wisa kia yala nsema wawonso. (Nkunga 24:1; Yesaya 40:21-23; Lusengomono 4:11) Wasia e nsiku miyalanga e lekwa yawonso kasema. Yave una mpe ye wisa kia sola wantu akaka mu kala ayadi. Tuyikamanga kimfumu kia Nzambi vava tukunsonganga o zola yo kunlemvokela.—1 Tusansu 29:11.
28 KATULA VUMU
O katula e vumu i diambu divangilwanga kuna lukanu mu vonda nsedia muna vumu. Ke sumbula ko ngatu mwana osulukidi mu kuma kia diambu divangamene muna nitu. Tuka muna ntangwa keyimitanga o nkento, o nsedia ke mpasi yikwa kaka ko kina muna nitu a ngudi. Kansi muntu waswaswana yo ngudi.
29 VUTULWA MENGA
I mpila ina madotolo besadilanga menga yovo ngengele yá zikatulwanga muna menga ma nitu a muntu yovo menga malundwa yo sia mo muna muntu akaka. E ngengele yá zikatulwanga muna menga, ziyikilwanga muna kimputu vo plasma, glóbulos vermelhos, glóbulos brancos ye plaquetas.
30 LONGI
Muna Nkand’a Nzambi, o mvovo “longi” ke usadilwanga kaka ko mu vana e tumbu. O vewa e longi disongele vo ludikwa yovo singikwa. Yave ke sadilanga wisa kiandi mu mpila yambi ko ngatu kota nsoki kwa wantu kelonganga. (Ngana 4:1, 2) Yave ovanang’e mbandu ambote kwa mase. Wau vo longi kevananga o Yave diambote kikilu, difilanga muntu mu yangalela dio. (Ngana 12:1) Yave ozolanga nkangu andi yo kubalonga. Okubavananga luludiku mu singika ngindu zabendomoka yo kubasadisa mu yindula yo vanga mambu mekunyangidikanga. Kuna kwa mase, e longi dilenda kala mpe sadisa o wan’au babakula e kuma bafwete lemvokelanga. E longi, i sadisa mpe o wana bazola Yave, bazola o Nkand’a Nzambi yo bakula e nkanikinu mina mo.
31 NKUYA
Vangwa ilembi moneka, mianda miambi misundidi wantu o nkuma. E nkuya i mbasi zambi. Bakituka mbasi zambi vava bayikitula se mbeni za Nzambi yo kunkolamena. (Etuku 6:2; Yuda 6) Bayikama Satana ona watelamena Yave.—Nsiku 32:17; Luka 8:30; Mavangu 16:16; Yakobo 2:19.
fon_Latn sna_Latn tso_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn fon_Latn kon_Latn kmb_Latn kon_Latn kmb_Latn kmb_Latn mri_Latn kmb_Latn kon_Latn umb_Latn kon_Latn als_Latn kon_Latn tum_Latn kon_Latn kmr_Latn kon_Latn kmb_Latn kon_Latn bem_Latn kon_Latn kmb_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn lua_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn umb_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn nya_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn bem_Latn kon_Latn wol_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn sag_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn tpi_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kmb_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn tso_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kmb_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn kon_Latn xho_Latn kon_Latn