Kuma kia Umpumbulu Muna Luyalu
NTU A DIAMBU WA FUKWA | LUYALU LWA KONDWA UMPUKI
Kuma kia Umpumbulu Muna Luyalu
Ayadi besadilanga wisa kiau muna mpila yambi muna vava wete dia yau kibeni. E diambu diadi se kolo diayantika. Muna bonga e nona, muna Bibila muna yo nsiku usimanga e fu kia tambula mbabu (suborno) muna mambu ma lufundisu muna songa vo e vangu diadi diatoma zayakana vioka mvu 3.500. (Luvaiku 23:8) Kansi, o umpumbulu muna luyalu ke tambula kaka mbabu ko. Ezak’e ntangwa, ayadi beyiyanga lekwa, vua nluta muna salu ina ke ibatadidi ko yovo yiya nzimbu zifwete sadilwa mu wete dia nkangu. Besadilanga mpe wisa kiau muna sadisa kaka yitu ye akundi au.
O kondwa kwa unsongi kumonekanga mu nkubika zayingi za wantu, kansi muna luyalu i muluta monekanga e vangu diadi. Nkanda umosi (Global Corruption Barometer) wavaikiswa kwa kimvuka kiyikilwanga vo Transparência Internacional muna mvu wa 2013 uvovanga vo, e nkubika zisundidi umpumbulu mu nza yawonso i imvuka ya tuyalu, mapolisia, asadi a tuyalu, ana besikidisanga e nsiku ye afundisi. Badika nsangu zakaka za nkanda wau.
● AFRIKA: Muna mvu wa 2013, tezo kia 22.000 ma asadi a luyalu bakangwa kuna África do Sul mu kuma kia vangu dia tambula mbabu.
● AMÉRICA: Muna mvu wa 2012, wantu 25 basiwa mu pelezo kuna Brasil mu kuma kia sadila nzimbu za nkangu muna wete dia yau kibeni. Mosi muna wantu awaya i nlandi a nyadi a nsi yayina.
● ASIA: Kuna Seul, Coréia do Sul, 502 dia wantu bafwa mu kuma kia nzo yabwa muna mvu wa 1995. Lufimpu lwavangwa lwasonga vo afidi a salu kia tunga mbabu bavana kwa asadi a luyalu kimana basadila lekwa yakuluka ntalu muna tunga e nzo yayina.
● EUROPA: Cecilia Malmström ona osadilanga muna kimvuka kia Comissão Europeia para Assuntos Internos wavova vo: “E fu kia tambula mbabu mu wokela kaka kina ku nsi za Mputu. Ayadi ke bena ye nkubika yasikididi ko muna fokola e vangu diadi.”
Diampasi mu fokola umpumbulu muna luyalu. Susan Rose-Ackerman wa nkwa ngangu muna diambu ditadidi tambula mbabu wasoneka vo: “Muna fokola umpumbulu muna luyalu, divavanga vo ayadi basoba emvimba e mpila yavangila mambu.” Ekolo wantu beyindulanga vo ke vena mpila ya fokolwela umpumbulu ko, Bibila kisonganga vo mambu soba mesoba.
kmb_Latn tum_Latn kmb_Latn kon_Latn kon_Latn kmb_Latn kon_Latn kmb_Latn kmb_Latn kon_Latn