යක්ෂ රජුගේ කතාව ඉන් එකකි. ඒ අනුව හිරණ්යක්ෂයාගේ කඳු යන අදහසින් හිරණ්‍යමළය ලෙසින් හඳුන්වා ඇත. අතීතයේ වත්මන් හොරණ නගරය පවතින ප්‍රෙද්ශයේ කුඩා වැව් කිහිපයක්ම පැවති බව කියවේ. තවද හොර+ අරණ හොරණ වී ඇතැයි විශ්වාසයක් පවතී.  හොරණ නගරය තුල දර්ශනීය විහාරස්ථානයක් වශයෙන් හොරණ පූර්වාරාම විහාරස්ථානය හැඳින්විය හැකිය.රයිගම් කුඹුක පත්තුවේ ඓතිහාසික ස්ථාන[සංස්කරණය]හොරණ රජමහා විහාරය - හොරණ රජමහා විහාරය ඓතිහාසික වැදගත් කමක් උසුලන විහාරස්ථානයකි. එහි අශ්ඨපල බෝධීන් වහන්සේ නමක් රෝපණය කර පැවති බවක් ඉතිහාසයේ කියවේ.හොරණ ඇල්ලේ කන්දේ වනහාමිගේ ගල්ගුහාවවීදියගොඩ රජමහ වෙහෙරඔලබොඩුවේ රජමහ වෙහෙර හා උපුල්වන් දේවාලයපොකුණුවිට රජමහා වෙහෙරවව්ලුගල පුරාණ ලෙන් රජමහා විහාරයඅසිරිමත් පාරිසරික ස්ථානහොරණ ඇල්ලේ කන්දේ දිය ඇල්ල හා පෝෂක ප්‍රෙද්ශයඇල්ලේ කන්ද ඇල්ලහොරණ නගරයට ඉහළින් පවතින මේ අලංකාර මෙන්ම ඓතිහාසික දිය ඇල්ල ගැන බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමුවන්නේ අවම වශයෙනි. අතීතයේ මෙන් නොව මෙහි ජල මට්ටම වැසි රහිත දිනවලදී තරමක අඩුවීමක් දක්නට ලැබේ. මෙයට හේතුවී ඇත්තේ ඇග්ගේ ඉහළ කොටසට වන්නට නිවාස තැනීමට එළිපෙහෙලි වී ඇති නිසාය. මේනිසා ඇල්ලේ කන්ද 