ලයේ කිවුල සහ පසේ සංයුතිය අතර ඇති සම්බන්ධයපළමු සිතියම – වකුගඩු රෝගීන්ගේ ව්‍යාප්තියදෙවන සිතියම – පානීය ජලයේ කිවුල ප්‍රමාණය ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරයතුන්වන සිතියම – එක් එක් සංයුතියෙන් යුතු පස් වර්ග  ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය        මෙම සිතියම් අධ්‍යයනයෙන් වැඩි වකුගඩු රෝගී ගහනයත්, පානීය ජලයේ කිවුල වැඩි වීමත්, රතු දුඹුරු පසේ ව්‍යාප්තියත් යන සාධක භූගෝලීය වශයෙන් එකිනෙක මත සම්පාත වන ආකාරය පැහැදිලිව දැකගත හැකි වෙයි. රජ රට පොලවේ ඇති පස, වී වගාවට ඉතාමත් සුදුසු වන රතු දුඹුරු පසයි. මෙම පසෙහි බහුලව අඩංගු කැල්සියම්, මැග්නීසියම්, යකඩ වැනි ලෝහවල ලවණ, පාංශු ජලයට කාන්දු වීම නිසා ජලයේ කිවුල ඇති වේ. මෙකී පාංශු ලවණ, කෘෂි රසායන හරහා පසට එකතු වන ආසනික් සමග ප්‍රතික්‍රියා කොට ඉතා ස්ථායී දැලිස ව්‍යුහයන් සාදයි. කාලයත් සමග පස තුල එක්රැස් වන මෙම සංයෝග ලිං ජලයට කාන්දු වෙමින් ගොවීන්ගේ පානීය ජලයේ ආසනික් සාන්ද්‍රණය වැඩි කරයි.ආසනික් සහ අනෙකුත් බෝ නොවන රෝගමෙම කාරණය සම්බන්ධයෙන් බටහිර විද්‍යාවට අනුව සිදුකෙරුණු පර්යේෂණවල පර්යේෂණ පත්‍රිකා සහ ලියකියවිලි රාශියක් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පහත සඳහන් බෝ නොවන රෝගවල සීග්‍ර වැඩිවීම කෙරෙහි