 <translate> Gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka sáyẹ́ǹsì nípa àwùjọ, ẹ̀ka sáyẹ́ǹsì nípa ìṣèlú òde òní bẹ̀rẹ̀ sí ní ìrísí ní apá ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún. Àkókò yẹn ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ya ara rẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí òṣèlú, èyí tí ó ti ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ padà sí àwọn iṣẹ́ Chanakya, Aristotle, àti Plato tí wọ́n kọ ní nǹkan bí ọdún 2,500 sẹ́yìn. Ọ̀rọ̀ náà "ìmọ̀-ìṣèlú" kò fìgbà gbogbo yàtọ̀ sí ìmọ̀-ìṣèlú, àti ìmọ̀-ìṣèlú òde-òní ní àwọn ohun tí ó ti wà tẹ́lẹ̀ títí kan ìmọ̀-ìṣèlú, ìmọ̀-ìṣèlú, ìmọ̀-ìṣèlú nípa ẹ̀sìn, ìtàn, àti àwọn ẹ̀ka mìíràn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ìlànà tí ó yẹ kí ó wà àti pẹ̀lú fífi àwọn ànímọ́ àti àwọn iṣẹ́ ti ìjọba tí ó dára hàn.  Ìgbà wo ni ìmọ̀ ìṣèlú di ẹ̀ka ẹ̀kọ́ kan? Ẹ jẹ́ ká kọ́kọ́ wo bí nǹkan ṣe rí lára wa. <ibo> Dị ka sayensị mmekọrịta ọha na eze, sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke oge a malitere ịkpụzi na ọkara nke abụọ nke narị afọ nke 19. N'oge ahụ, ọ malitere ikewapụ onwe ya na nkà ihe ọmụma ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nke gbanyere mkpọrọgwụ na ọrụ Chanakya, Aristotle, na Plato nke e dere ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ afọ 2,500 gara aga. Okwu ahụ bụ "sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị" abụghị mgbe niile dị iche na nkà ihe ọmụma ndọrọ ndọrọ ọchịchị, na ịdọ aka ná ntị nke oge a nwere usoro doro anya nke ndị bu ya ụzọ gụnyere nkà ihe ọmụma omume, akụnụba ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nkà mmụta okpukpe ndọrọ ndọrọ ọchịchị, akụkọ ihe mere eme, na mpaghara ndị ọzọ metụtara mkpebi iwu nke ihe kwesịrị ịbụ na iwepụta njirimara na ọrụ nke steeti zuru oke.  Olee mgbe sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị ghọrọ ihe ọmụmụ agụmakwụkwọ? Ka anyị buru ụzọ mee ka uche anyị dịrị n'ihe. 