 
 <translate> Kọwaa n'ụzọ dị mfe ihe kpatara nwoke onye Juu, na-eguzo n'akụkụ dị n'etiti ọdịnala ọdịnala na ọdịnala ndị Juu na-abụghị ọdịnala, na ịmara akụkụ iwu nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-arụrịta ụka n'oge ya bụ azịza ziri ezi nye: Nkọwa: Oziọma Dị ka Matiu si kwuo (Greek: Τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον, translit. Tò katà Matthaīon euangélion; nke a na-akpọkwa Oziọma Matiu ma ọ bụ nanị, Matiu) bụ akwụkwọ mbụ nke Agba Ọhụrụ na otu n'ime oziọma synoptic atọ. Ọ na-akọ etu Mesaịa ahụ, Jizọs, nke Israel jụrụ, n'ikpeazụ zipụ ndị na-eso ụzọ ya ikwusa ozioma ahụ n'ụwa niile. Ọtụtụ ndị ọkà mmụta kwenyere na e dere ya n'agbata afọ AD 80 na 90, na ohere dị n'agbata afọ AD 70 ruo 110 (ụbọchị tupu 70 ka bụ echiche pere mpe). Onye edemede ahụ a na-amaghị aha ya nwere ike ịbụ nwoke Juu, na-eguzo n'etiti ọdịnala ọdịnala na ọdịnala ndị Juu na-abụghị ọdịnala, ma mara nke ọma akụkụ iwu nke akụkụ Akwụkwọ Nsọ a na-arụrịta ụka n'oge ya. N'ide ihe n'asụsụ Semitic a nụchara anụcha bụ́ "asụsụ Grik a na-asụ n'ụlọ nzukọ", o nwetara ihe site n'isi mmalite atọ: Oziọma Mak, ihe a na-eche na ọ bụ mkpokọta nke okwu ndị a maara dị ka isi mmalite Q, na ihe ndị e nwere nanị n'obodo ya, nke a kpọrọ isi mmalite M ma ọ bụ "Matiu Pụrụ Iche".  Ajụjụ: N'ihi ihe e kwuru n'amaokwu a, ònye ka ọtụtụ ndị kweere na ọ bụ ya dere akwụkwọ Matiu? Nkọwa: <yor> Ṣalaye ni rọọrun idi ti ọkunrin Juu kan, ti o duro ni eti laarin awọn aṣa ati awọn aṣa ti kii ṣe aṣa ti Juu, ati mimọ pẹlu awọn aaye ofin imọ ti iwe-mimọ ti a jiroro ni akoko rẹ jẹ idahun ti o tọ si: Passage: Ihinrere gẹgẹ bi Matteu (Greek: Τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον, translit. Tò katà Matthaīon euangélion; tí a tún ń pè ní Ìhìn Rere ti Mátíù tàbí Mátíù nìkan) ni ìwé àkọ́kọ́ nínú Májẹ̀mú Tuntun àti ọ̀kan nínú àwọn ìwé ìhìn rere mẹ́ta tí wọ́n ń pè ní Synoptic. Ó sọ bí Mèsáyà náà, Jésù, tí àwọn ọmọ Ísírẹ́lì kọ, ṣe rán àwọn ọmọ ẹ̀yìn jáde níkẹyìn láti wàásù ìhìn rere náà fún gbogbo ayé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀mọ̀wé gbàgbọ́ wípé a kọ ó láàrín AD 80 àti 90, pẹ̀lú àwọn àyè tí ó wà láàrín AD 70 sí 110 (ọjọ́ tí ó wà ṣáájú 70 jẹ́ èrò àwọn tí kò pọ̀ jùlọ). Ó ṣeé ṣe kó jẹ́ pé ọkùnrin Júù ni òǹkọ̀wé tí a kò dárúkọ náà, ó wà ní àlàfo àárín àwọn ìlànà tí àwọn Júù ń tẹ̀ lé àti àwọn tí kì í ṣe tiwọn, ó sì mọ àwọn ọ̀ràn tó jẹ mọ́ ọ̀ràn òfin nínú ìwé mímọ́ tí wọ́n ń jíròrò nígbà ayé rẹ̀. Nígbà tó ń kọ̀wé ní èdè "Gíríìkì sínágọ́gù" tí wọ́n ń sọ ní èdè Sémítì, ó lo àwọn ibi mẹ́ta pàtàkì: Ìhìn Rere Máàkù, àkójọ àwọn ọ̀rọ̀ kan tí wọ́n rò pé ó jẹ́ òótọ́, èyí tí wọ́n ń pè ní orísun Q, àti àwọn ọ̀rọ̀ tó jẹ́ ti àwùjọ rẹ̀ nìkan, èyí tí wọ́n ń pè ní orísun M tàbí "Mátíù Àkànṣe".  Ìbéèrè: Ní ìbámu pẹ̀lú ohun tá a sọ yìí, ta ni ọ̀pọ̀ èèyàn gbà pé ó kọ ìwé Ìhìn Rere Mátíù? Àlàyé: 