Darwin mong đợi các loài thay đổi và tiến hoá như thế nào?
Chương X xem xét liệu các mô hình trong hồ sơ hoá thạch có được giải thích tốt hơn bằng sự tiến hoá có chung nguồn gốc và phân nhánh thông qua chọn lọc tự nhiên, hơn là bằng sự tạo ra cá thể của các loài cố định. Darwin dự kiến các loài sẽ thay đổi chậm, nhưng không cùng tốc độ - một số sinh vật như Lingula không thay đổi kể từ các hoá thạch sớm nhất. Tốc độ chọn lọc tự nhiên sẽ phụ thuộc vào sự biến đổi và thay đổi trong môi trường. Điều này tách biệt lý thuyết của ông với các định luật Lamarck về tiến bộ không thể tránh khỏi. Người ta đã lập luận rằng điều này dự đoán giả thuyết cân bằng bị ngắt quãng, nhưng các học giả khác thích nhấn mạnh cam kết của Darwin đối với chủ nghĩa dần dần. Ông trích dẫn những phát hiện của Richard Owen rằng các thành viên đầu tiên của một lớp là một vài loài đơn giản và khái quát hoá với các đặc điểm trung gian giữa các dạng hiện đại, và tiếp theo là các dạng ngày càng đa dạng và chuyên biệt, phù hợp với sự phân nhánh có chung nguồn gốc từ một tổ tiên. Các mô hình tuyệt chủng phù hợp với lý thuyết của ông, với các nhóm loài liên quan có sự tồn tại liên tục cho đến khi tuyệt chủng, sau đó không xuất hiện trở lại. Các loài tuyệt chủng gần đây giống với các loài còn sống hơn so với các loài từ các thời kỳ trước đó, và như ông đã thấy ở Nam Mỹ và William Clift đã chỉ ra ở Úc, hoá thạch từ các thời kỳ địa chất gần đây giống với các loài vẫn sống trong cùng một khu vực.
chậm, nhưng không cùng tốc độ