Những lời chỉ trích về chủ nghĩa nhân văn của những người bảo thủ thời đó là gì?
Nhưng vào giữa thế kỷ 18, trong thời kỳ Khai sáng của Pháp, một cách sử dụng ý thức hệ hơn của thuật ngữ này đã được sử dụng. Năm 1765, tác giả của một bài báo nặc danh trong một tạp chí thời kỳ Khai sáng của Pháp đã nói về "Tình yêu chung của nhân loại... một đức tính cho đến nay khá vô danh trong số chúng ta, và chúng ta sẽ mạo hiểm gọi là 'chủ nghĩa nhân văn', vì đã đến lúc tạo ra một từ cho một điều đẹp đẽ và cần thiết như vậy". Phần sau của thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19 đã chứng kiến sự sáng tạo của nhiều xã hội "từ thiện" và nhân từ cơ sở dành riêng cho sự tiến bộ của con người và truyền bá kiến thức (một số Kitô hữu, một số thì không). Sau Cách mạng Pháp, ý tưởng rằng đức tính của con người có thể được tạo ra bởi lý trí con người một mình độc lập với các tổ chức tôn giáo truyền thống, được các đối thủ của Cách mạng gán cho các triết lý Khai sáng như Rousseau, đã bị tấn công dữ dội bởi những người bảo thủ tôn giáo và chính trị có ảnh hưởng, như Edmund Burke và Joseph de Maistre, như một sự thần thánh hoá hoặc thần tượng của nhân loại. Chủ nghĩa nhân văn bắt đầu có được một ý nghĩa tiêu cực. Từ điển tiếng Anh Oxford ghi lại việc sử dụng từ "chủ nghĩa nhân văn" của một giáo sĩ người Anh vào năm 1812 để chỉ ra những người tin vào "nhân loại thuần tuý" (trái ngược với bản chất thiêng liêng) của Chúa Kitô, tức là Unitarians và Deists. Trong bầu không khí phân cực này, trong đó các cơ quan giáo hội được thành lập có xu hướng xoay quanh các toa xe và phản đối phản xạ các cải cách chính trị và xã hội như mở rộng nhượng quyền thương mại, giáo dục phổ quát, và những thứ tương tự, các nhà cải cách tự do và cấp tiến đã chấp nhận ý tưởng về Chủ nghĩa nhân văn như một tôn giáo thay thế của nhân loại. Nhà vô chính phủ Proudhon (nổi tiếng nhất vì tuyên bố rằng "tài sản là trộm cắp") đã sử dụng từ "chủ nghĩa nhân văn" để mô tả một "văn hoá, déification de lhumanité" ("thờ phượng, thần thánh hoá nhân loại") và Ernest Renan trong Lavenir de la science: Pensées de 1848 ("Tương lai của tri thức: Suy nghĩ về 1848") (1848-49), tuyên bố: "Tôi tin tưởng sâu sắc rằng chủ nghĩa nhân văn thuần tuý sẽ là tôn giáo của tương lai, đó là sự sùng bái tất cả những gì liên quan đến nhân loại - tất cả cuộc sống, được thánh hoá và nâng lên mức giá trị đạo đức."
Tôn sùng nhân loại.