Here is a page extracted from Wikipedia that may contain CSS, HTML, and a lot of unformatted text.

Title: Newton (unidat)
Content: Iste articlo ye sobre una unidat derivata de fuerza d'o Sistema Internacional d'Unidaz. Ta atros usos se veiga Newton.

O newton ye una unidat derivata de fuerza d'o Sistema Internacional d'Unidaz (SI). O suyo simbolo ye N y recibió lo suyo nombre en honor d'Isaac Newton, en reconoiximiento a los suyos treballos en mecanica clasica. Fue emplegato por primera vegata arredol de l'anyo 1904, pero no estió dica 1948 cuan o newton fue adoptato oficialment por a Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras (CGPM) como nombre ta la unidat de fuerza mks.

Definición 
O newton ye a unidat de fuerza d'o SI, ye una unidat derivata ya que se define en función d'atras unidaz. Un newton ye igual a la cantidat de fuerza necesaria en o vueito ta dar a una masa d'un quilogramo una acceleración d'un metro por segundo cada segundo.

Isto se puet exprisar matematicament como:

Ya que o peso ye una mesura d'a fuerza entre dos obchectos debita a la gravedat, o newton ye tamién una mesura d'o peso, valida en un punto dato. Una masa d'un kilogramo tien un peso d'alto u baixo 9,81 newtons. A leyenda diz que Isaac Newton s'inspiró en a caita d'una mazana ta desembolicar a suya teoría d'a gravitación y por una coincidencia curiosa o peso d'una mazana chicota ye alto u baixo un newton: un obchecto d'una masa de 101,94 gramos pesa 1 newton en a superficie d'a Tierra.

En o luengache común, no cientifico, gosa confundir-se a masa, que se mesura en kilogramos, con o peso, que s'ha de mesurar en newtons. Sabendo que una masa d'un kilogramo pesa alto u baixo 10 N en a superficie d'a Tierra (9,81 N ye a valor que s'emplega por un regular si se considera que l'acceleración d'a gravedat, g, ye de 9,81 m/s2), se puet admitir que 1 kilogramo-fuerza ye alto u baixo equivalent a 10 N.

Multiplos

Eixemplos 
 1 N ye a fuerza d'a grabedat d'a Tierra sobre un obchecto con una masa d'alto u baixo 102 g (como una chicota mazana).
 Ye habitual veyer fuerzas exprisatas en kilonewtons u kN, en que 1 kN = 1.000 N.
 A potencia d'a mosegada d'os animals se puet exprisar en newtons:
 Se calcula que a variella de l'alosaurios podeba fer una fuerza d'entre 805 y 2.148 N. Manimenos, o cranio yera prou fuerte como ta resistir bels 55.500 N de fuerza vertical contra os dients, de traza que ye muit probable que iste dinosauro aprofeitase a fuerza d'o cranio ta matar y minchar as suyas presas.
 Os aligators pueden fer una fuerza de mosegada d'alto u baixo 13.000 N.
 Os lions pueden mosegar con una fuerza de bels 4.167 N, y os leopardos con una fuerza de bels 2.268 N.
 Os codetes acceleradors solidos d'os trasbordadors espacials proporcionan una fuerza de 12.500.000 N cadagún mientres o lanzamiento, cosa que representa o 83% d'a empenta total necesario ta o lanzamiento.
 O motor d'a sonda espacial Mariner 4, a primera en sobrevolar o planeta Marte con exito, feba una fuerza d'empenta de 222 N.
 A primera etapa d'o codete Saturn V feba una fuerza d'empenta de mas de 34 millons de newtons. A segunda etapa, d'atra man, teneba una fuerza d'empenta de 5,1 millons de newtons, y a tercera etapa 1,0001 millons de newtons.

Uso habitual d'os kilonewtons en a construcción 
A sobén os kilonewtons se fan servir ta reflectar a valura de subchección de seguridat de ganchos, y atras ainas d'a industria d'a construcción. Tamién s'emplega en as especificacions d'o equipamiento d'alpinismo. Se pueden anunciar en KN (kilonewtons) tanto a carga de treballo segura en referencia a la tensión mecanica y a tensión tallant.

1 kN equibale a una carga de 101,97162 kilogramos, pero multiplicar a valor en kilonewtons por 100 tamién ye un buen metodo de calculo.

Notas y referencias

Se veiga tamién 
 Dinamometro, un instrumento de mesura utilizato en a industria ta mesurar a fuerza.
 Joule, una unidat d'enerchía que mesura a cantidat de treballo feito por una fuerza d'un newton a lo largo d'un metro.
 Magnitud fisica
 Pascal, una unidat de presión equivalent a un newton por metro cuadrato.
 Sistema Internacional d'Unidaz (SI)

Vinclos externos 
  Web sobre a vida d'Isaac Newton, con información y problemas practicos sobre a unidat de mesura
  prencipals unidaz de mesura d'o Sistema Internacional
  Web d'a Conferencia Cheneral de Pesos y Mesuras
  Definición de Newton en NationMaster, a on que da equivalencias con atras unidaz.
  Definición de Newton en a Enciclopedia Britanica.

Unidaz derivadas d'o Sistema Internacional