 láti ìbẹrẹ àpilẹkọ yìí ni ó ti farahàn pé ipò pàtàkì ni fonọlọjì wà láàárín gírámà èdè ní àgbáyé tí kò si yọ èdè yorùbá sílẹ náà ni a ṣe ṣe àgbéyẹwò ohun tí fonọlọjì jẹ gẹgẹ bí a ti kí fonọlọjì aní fonọlọjì ni ẹkọ nípa ìsàpèjúwa àwọn ìróifọ nínú èdè àti bátànì tí àwọn ìróifọ ní nínú èdè bàkan náà a tun ki fònẹtíìkì torí pé àti fonọlọjì àti fònẹtíìkì àwọn méjèèjì ń bá ara wọn ṣiṣẹ pọ nínú iṣẹ gírámà a wo ohun ti èdè jẹ orírun èdè àbùdá èdè a si tun wo ohun ti ẹka èdè jẹ fún ra rẹ àti ẹkaèdè ìkálẹ nítorí pé fonọlọjì ẹka èdè ìkálẹ ni a ṣe 