විද්‍යාව දියුණුවෙන විට බුද්ධ ධර්මය තහවුරුවෙන්නේ බුදුන් වහන්සේ අමුතු ධර්මයක් ලෝකයට දේශනා නොකළ බැවිනි. දුක අනිත්‍යතාව බුද්ධ ධර්මයේ හරය වෙයි. අවිද්‍යාව හෙවත් මෝහය, තණ්හාව, උපාදානය නිසා දුක ඇති වෙතත් අනිත්‍යතාව නිසා සත්ත්වයාට දුක් විඳීමට සිදුවෙන බව එහි ඉගැන්වීමයි. අපි දැන් වෙසෙන සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය ගැන බලමු. පෘථිවිය, වෙනත් විදිහකට කිවහොත් මහ පොළොව තමා වටේම කැරකෙයි. එය බමරයක් කැරකෙන්නාක් මෙනි. පැයට සැතපුම් 1050 ක පමණ වේගයකින් තමා වටේම මහ පොළොව කැරකෙයි. පැයට සැතපුම් 70 ක 80 ක වේගයෙන් යන වාහනයක් ගැන මෙනෙහි කරන්න. සැතපුම් සියයකට කිට්ටු කරන විට බඩ පපුව දැවෙන තරමට බයක් ඇතිවේ. එය එහි ගමන් කරන වේගය නිසා යමක හැපුනොත් අත්වෙන ඉරණම ගැන කල්පනා වීමෙන් ඇති වෙන්නකි. අවට තිබෙන ගහකොළ පවා ක්ෂණයකින් නොපෙනී යයි. පැයට සැතපුම් 1050 පමණ වේගයකින් වාහනයක් ගමන් කළහොත් එහි වේගය සිතා ගැනීමට පවා බැරි තරම් විය හැකිය. හීයක් යන්නාක් බඳු වේගයක් විය හැක. තමා වටේ මෙතරම් වේගයකින් කැරකෙන මහ පොළොව හිරු වටාද වෙනත් කක්ෂයක ගමන් කරයි. ඒ සඳහා ගතවෙන කාලය දින 365 කි. නැතහොත් 366 කි. අවුරුද්දකි.
බුද්ධ ධර්මයේ හරය කුමක්ද ?
දුක අනිත්‍යතාව