මරණාසන්න මොහොතේ කුසුමාසන දේවිය තමන්ට බෙහෙවින්ම හිතෛෂීව සිටි කුරුවිට රාලගෙන් අවසන් ඉල්ලීමක් කළාය. තමාට සමාදානයේ සැතපෙන්නට භූමදානය කරන ලෙසත් තමා මේ ලෝකයේ වඩාත්ම ඇලුම් කළ තම පුතුගේ අළු බඳුන, තම රෝස පබළු ජපමාලය හා බයිබලය තමා අසල තබන ලෙසත්ය. කුරුවිට රාල විසින් එම ඉල්ලීම් ඉටු කරමින් කෑගල්ලේ වැලිමන්නා තොට රොක් හිල් වතුයාය ආසන්නයේ ඇයගේ සිරුර මිහිදන් කරනු ලැබිණි. මෙම භුමි භාගය පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත්වී තිබුණද, එහි පුරාවිද්‍යා කැණීම් සිදුකොට සංරක්ෂණය කිරීමට බලධාරීන් මෙතෙක් කිසිදු පියවරක් ගෙන නොතිබීම කනගාටුවට කරුණකි. මවුපිය සෙනෙහස අහිමිව සිටි බිලිඳු කුසුමාසන දේවිය හදාවඩා ගැනීමේ කාර්ය මන්නාරමේ පෘතුගීසි පවුලක් වෙත පෘතුගීසීන් විසින් භාර දෙනු ලැබුවේ ඔවුන්ගේ සියුම් උපායමාර්ගයක මුල් පියවර වශයෙනි. අනතුරුව ඇය පෘතුගීසි සෙනෙවියකුට විවාහ කර දී උඩරට සිහසුනේ උරුමය පෘතුගාලයට ලබා ගැනීම වැඩපිළිවෙළේ දෙවන පියවර වූ බව පැහැදිලි වේ. මන්නාරමේ කතෝලික පරිසරයක සිය ළදරු ජීවිතය ගත කිරීම නිසා, ඇය මුළු ජීවිත කාලය පුරාම කතෝලික බැතිමතියක් ලෙස ජීවිතය ගෙන යාම පිළිබඳව ඇයට දොස් පැවරීම සාධාරණ නොවේ. එනමුදු පෘතුගීසීන්ගේ සැලැස්ම පරිදි ඇය පෘතුගීසි ජාතිකයකු සමඟ විවාහ නොවීමට වගබලා ගැනීම පැසසුම් කටයුතුය. සිංහල රාජ වංශයේ පැවැත්ම වසර 300 ක් දක්වා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට ඇයගේ එම සෘජු භාවය ප්‍රධාන හේතු සාධකයක් විය. ඊට අමතරව සිංහල රාජධානිය රැක ගැනීම පිණිස සේනා මෙහෙය වූ රාජසිංහ වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ රණකාමී පුත්‍රයකු බිහි කිරීම පිළිබඳවද කුසුමාසන දේවියට දැයේ ප්‍රණාමය හිමිවේ.
කුසුමාසන දේවිය මිහිදන් කලේ කොහෙද?
කෑගල්ලේ