මුලින් ගම්පොළ ප්‍රදේශයෙන් ඇරඹුණ ද පසුව ලංකාව පුරා ව්‍යාප්ත වන්නට නිත්‍ය වාහකයා වුණේ කටකතාය. මේ තත්ත්වය මත රට පුරා මහත් නොසන්සුන් ව්‍යසනකාරී තත්ත්වයක් උදාවූයෙන් එය මැඩලීම සඳහා ඉංග්‍රීසි පාලකයෝ නොගත් උත්සාහයක් නැත. එහෙත් මෙයට වඩා කටකතා ප්‍රබල වී කැරලිකෝලාහල තත්ත්වය උත්සන්න වීම තුළ කුපිත වූ ඉංග්‍රීසි පාලකයෝ රට පුරා යුද්ධ නීතියක් හෙවත් කුප්‍රසිද්ධ මාර්ෂලෝ එක ක්‍රියාත්මක කරමින් තත්ත්වය සමථයකට පත් කිරීමට යත්න දැරූහ. මාර්ෂ ලෝ එක නිසා සිංහල මිනිසුන් ගණනාවක්ම ඉංග්‍රීසි වෙඩි උණ්ඩයටත් බිලි වූහ. කෝලාහල තත්ත්වයේ උත්සන්න අවස්ථාව එසේ තිබියදී ගම්පොළ මහනුවර ප්‍රදේශවලින් කැරලි ගණනාවක්ම ඒකාබද්ධව කෑගල්ල හරහා කොළඹ දෙසට එන්නට පටන් ගත්තේ අතරමග දී හමුවන සියලුම පල්ලි සහ ඒ හා සම්බන්ධ දේපොළ විනාශ කරමින්ය. මෙයට සහාය පළකරමින් කෑගල්ල සහ ඒ අවට තදාසන්න පෙදෙස්වල ජනතාව ද එකී කැරලි රංචුවලට එකතු වන්නට වූහ.
ලංකාව පුරා ව්‍යාප්ත වන්නට නිත්‍ය වාහකයා වුණේ කුමක්ද?
කටකතාය