කරඳහෙළ වටා වැව් කිහිපයක් පිහිටියේය. නමුත් කරඳහෙළ වැව හැර සෙසු වැව් සියල්ල කැලයට යට වී කැලෑබවට පත්ව තිබේ. කරඳහෙළට ඊසාන දිගින් කරඳ ඔය ගලා බසින නිසා කරඳහෙළ වූ බවට සැලකේ. කරඳහෙළ ආශ්‍රිතව ජනප්‍රවාද කීපයක් එයි. අඩි 512 ක් දිග රාජාලෙන තුළ කාවන්තිස්ස රජු හා සේනාව නැවතී සිටීම පිළිබඳව ද ජනප්‍රවාදයකි. කරඳහෙළ විහාරයේ සිට ලාහුගල මගුල් මහා විහාරයටද එහි සිට දහම්පළ දුටුගැමුණු මාලිගාවටද යාමට ගල් ඇතිරූ මාර්ගයක් තිබූ බවටද ජනප්‍රවාදයක් තිබේ. කාවන්තිස්ස රජු නිතර මේ මාර්ගය ඔස්සේ කරඳහෙළ විහාරයට පැමිණි බව කියැවේ. කරඳහෙළ කඳු ගැටය පුරා වස්තුවලින් පිරී ඇති තැනකි. මෙහි පළමුවෙන්ම ගවේෂණයක් සිදුකර ඇත්තේ සී.ඩබ්ලිව්. නිකලස් මහතාය. එහෙත් මෙම ස්ථානය පිළිබඳව පුර්ණ ගවේෂණයක් සිදුකර ඇත්තේ පුරාවිද්‍යා චක්‍රවර්ති එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ය. උන්වහන්සේ ඒ සඳහා මුලින්ම එහි ගොස් ඇත්තේ 1965 දීය. පසුව 1981 දී එහි ගල් ලෙනක දින ගණනාවක් නතරවී උන්වහන්සේ දීර්ඝ ගවේෂණයක යෙදුණහ. පසුව පසුගිය වසරේදී ද මේධානන්ද හිමියෝ කරඳහෙළට ගොස් ගවේෂණයේ නිරත වූහ.
කදු ගැටය ගැන පළමුව ගවේෂණයක් සිදු කළේ කවුරුද ?
සී.ඩබ්ලිව්. නිකලස් මහතාය