සංචාරකයන්ට විවෘත එකම පතන වනුයේ පිටවල පතන පමණක් වන අතර එය නැරඹීමට සහ පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා විවෘත කරන ලද නිල සංචාරක මාර්ගයකි. එය කොතරම් ස්වභාවිකදැයි කිවහොත් එහි විටෙක අලි පවා ගැවසෙන අතර පතන් බිම්වලටම විශේෂිත මැඩි විශේෂ සහ පැළෑටි විශේෂ පවා ඇති ඉසව්වකි. පාරිසරික වටිනාකම් අතින් පොහොසත් වූ එම බිම්කඩ හැර තවත් බොහෝ විශාල පතන් බිම් දුම්බර රක්ෂිතයේ වනමැද පවතියි. ඒවා විශේෂයෙන්ම වනයට උචිත ලෙස අනුවර්තනය වී ඇති අතර මානා පඳුරුවලින් සහ තෘණ මතින් වැසී පවතියි. පිටවල පතන, වෙලන්ගොල්ල පතන, අලියා වැටුනු ඇළ තැන්න, කොටගඟ තැන්න, අස්වැද්දුම පතන, ඉලුක් පතන, රැහැන කෙටු පතන, ගිනි කෙලිය පතන, කොමල පතන, ලඹුලඔය පතන, දෙවලගල පතන, බම්බුගල පතන ආදී පතන් සහ තැනිතලා බිම්වල ඇති භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර දහස් ගණනකි. මේ සියල්ල ගුවනට විවෘත බිම් ප්‍රදේශ වන අතර මින් බොහෝමයක් මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටා ඇත. ඇවන්වල සිට වල්පොළමුල්ලට පැමිණි අප ඉන්පසු ගමන ආරම්භ කළේ කළු ගඟේ උපන් බිම සොයා යාමටයි. කළු ගඟ ලෙස ගංගා දෙකක් ලංකාව තුළ පවතින අතර ඉන් ප්‍රධානතම ප්‍රසිද්ධ කළු ගංගාව යනු සමනල රක්ෂිතයෙන් පෝෂණය වී මිණිපුර ඔස්සේ ගලාගෙන ගොස් කළුතරින් දියඹට එකතු වන ගංගාවයි. ඒ හැර ඇති අනෙක් කළු ගංගාව නම් දුම්බර රක්ෂිතයේ වමාරපුගලින් පටන් අරගෙන තෙල්ගමුඔයේ ජල කඳත් රැගෙන මොරගහකන්ද සහ අවට ගම් පෝෂණය කරමින් මහවැලි නදියට වැටෙන ගංගාවයි.
බොහෝ පතන් පිහිටා ඇත්තේ කොහෙද
මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ