එම ඓතිහාසික ස්ථානය කාලයෙන් කාලයට විවිධ රජවරුන් යටතේ පැවතුණු අතර නව වටිනාකමක් එක්කරදී ඇත්තේ ක්‍රි.පු 273-232 කාලයේ රජකළ අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසිනි. එනම් දිග්විජය අනුගමනය කරමින් මිනිස් සංහාරයක් සිදුකළ අශෝක රජු කාලිංග යුද්ධයේ භීතිය දැක කම්පාවට පත්වූවේය. උඩුමහලේ සිට භයානක මිනිස් සංහාරය පිළිබඳ කල්පනා කරමින් පසුතැවිලි විය. එවන් වූ මොහොතක ඇස ගැටුණු කසාවත් හැඳගත් නිග්‍රෝධ සාමණේරයන් වහන්සේ දැක පැහැදී බණ අසා දිග්විජය අතහැර ධර්ම විජය ප්‍රතිපත්තිය වැළඳගත්තේය. ඉන්පසු සිය දියණිය හා පුතණුවන් ශාසනයට පූජාකර වෙහෙර විහාර අසූහාර දහසක් ඉදිකළේය. මෙම ආගමික සංවර්ධනයේදී නිග්‍රෝධ හිමියන් ගත් මගෙහි නිර්මාතෘවරයාණන් වහන්සේගේ යටගියාව පිළිබදව ගවේෂණය කළේය. එහිදී බෞද්ධයන් දැක වැඳපුදාගන්නා ලුම්බිණිය පිළිබද දැනගන්න ලැබුණු අතර එය නැවතත් සංවර්ධනය කළ පූජා භූමියක් බවට පත් කළේය. වන්දනීය ස්ථානයක් කළ එහි ස්ථම්භයක් පිහිටුවා එහි වැදගත් කරුණු සටහන් කළේය.
කාලිංග යුද්ධයේ භීතිය දැක කම්පාවට පත් වූයේ කවුද?
අශෝක රජු